বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि


နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

उस भगवान, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध को नमस्कार।

ဒီဃနိကာယော

दीघनिकाय

ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ

पाथिकवग्गपालि

၁. ပါထိကသုတ္တံ

१. पाथिकसुत्त

သုနက္ခတ္တဝတ္ထု

सुनक्खत्त-वत्थु (सुनक्षत्र की कथा)

၁. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု ဝိဟရတိ အနုပိယံ နာမ မလ္လာနံ နိဂမော. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အနုပိယံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ အနုပိယာယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ အာရာမော, ယေန ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ.

१. ऐसा मैंने सुना है— एक समय भगवान मल्लों के देश में अनूपिय नामक मल्ल-निगम में विहार कर रहे थे। तब भगवान पूर्वाह्न के समय वस्त्र पहनकर, पात्र और चीवर लेकर अनूपिय में भिक्षा के लिए प्रविष्ट हुए। तब भगवान को यह विचार आया— "अनूपिय में भिक्षा के लिए जाने का अभी बहुत जल्दी है। क्यों न मैं जहाँ भग्गवगोत्र परिव्राजक का आराम है, जहाँ भग्गवगोत्र परिव्राजक है, वहाँ जाऊँ।"

၂. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ အာရာမော, ယေန ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတု ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ. သွာဂတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဣမံ ပရိယာယမကာသိ ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယ. နိသီဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တောပိ ခေါ ပရိဗ္ဗာဇကော အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပုရိမာနိ, ဘန္တေ, ဒိဝသာနိ [Pg.2] ပုရိမတရာနိ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ပစ္စက္ခာတော ဒါနိ မယာ, ဘဂ္ဂဝ, ဘဂဝါ. န ဒါနာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာမီ’တိ. ကစ္စေတံ, ဘန္တေ, တထေဝ, ယထာ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော အဝစာ’’တိ? ‘‘တထေဝ ခေါ ဧတံ, ဘဂ္ဂဝ, ယထာ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော အဝစ’’.

२. तब भगवान जहाँ भग्गवगोत्र परिव्राजक का आराम था, जहाँ भग्गवगोत्र परिव्राजक था, वहाँ गए। तब भग्गवगोत्र परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! भगवान आएँ। भन्ते! भगवान का स्वागत है। भन्ते! बहुत समय बाद भगवान ने यहाँ आने का यह अवसर निकाला है। भन्ते! भगवान बैठें, यह आसन बिछाया गया है।" भगवान बिछे हुए आसन पर बैठ गए। भग्गवगोत्र परिव्राजक भी एक नीचा आसन लेकर एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए भग्गवगोत्र परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! पिछले दिनों, कुछ समय पहले, लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ मैं था वहाँ आया; आकर उसने मुझसे यह कहा— 'भग्गव! अब मैंने भगवान को त्याग दिया है। अब मैं भगवान के उद्देश्य से नहीं रहता हूँ।' भन्ते! क्या यह वैसा ही है जैसा लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने कहा?" "भग्गव! यह वैसा ही है जैसा लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने कहा।"

၃. ပုရိမာနိ, ဘဂ္ဂဝ, ဒိဝသာနိ ပုရိမတရာနိ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ပစ္စက္ခာမိ ဒါနာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ. န ဒါနာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမီ’တိ. ‘ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အပိ နု တာဟံ, သုနက္ခတ္တ, ဧဝံ အဝစံ, ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘တွံ ဝါ ပန မံ ဧဝံ အဝစ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘ဣတိ ကိရ, သုနက္ခတ္တ, နေဝါဟံ တံ ဝဒါမိ – ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟီတိ. နပိ ကိရ မံ တွံ ဝဒေသိ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမီတိ. ဧဝံ သန္တေ, မောဃပုရိသ, ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသိ? ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓ’န္တိ.

३. "भग्गव! पिछले दिनों, कुछ समय पहले, लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ मैं था वहाँ आया; आकर उसने मुझे अभिवादन किया और एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने मुझसे यह कहा— 'भन्ते! अब मैं भगवान को त्यागता हूँ। अब मैं भगवान के उद्देश्य से नहीं रहूँगा।' ऐसा कहने पर, भग्गव, मैंने लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त से यह कहा— 'सुनक्खत्त! क्या मैंने तुमसे कभी ऐसा कहा था— आओ सुनक्खत्त, तुम मेरे उद्देश्य से रहो?' 'नहीं भन्ते!' 'अथवा क्या तुमने मुझसे ऐसा कहा था— भन्ते! मैं भगवान के उद्देश्य से रहूँगा?' 'नहीं भन्ते!' 'तो सुनक्खत्त, न तो मैं तुमसे कहता हूँ कि आओ सुनक्खत्त, तुम मेरे उद्देश्य से रहो, और न ही तुम मुझसे कहते हो कि भन्ते! मैं भगवान के उद्देश्य से रहूँगा। ऐसा होने पर, ओ मोघपुरुष! तुम कौन होकर किसका त्याग कर रहे हो? देखो मोघपुरुष! तुम्हारा यह कितना बड़ा अपराध है।'"

၄. ‘န ဟိ ပန မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောတီ’တိ. ‘အပိ နု တာဟံ, သုနက္ခတ္တ, ဧဝံ အဝစံ – ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟိ, အဟံ တေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘တွံ ဝါ ပန မံ ဧဝံ အဝစ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမိ, ဘဂဝါ မေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘ဣတိ ကိရ, သုနက္ခတ္တ, နေဝါဟံ တံ ဝဒါမိ – ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟိ, အဟံ တေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမီ’တိ; နပိ ကိရ မံ တွံ ဝဒေသိ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမိ, ဘဂဝါ မေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတီ’တိ. ဧဝံ သန္တေ, မောဃပုရိသ, ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသိ? တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ကတေ ဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ အကတေ ဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ [Pg.3] ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ ယဿတ္ထာယ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ? ‘ကတေ ဝါ, ဘန္တေ, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ အကတေ ဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ ယဿတ္ထာယ ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ. ‘ဣတိ ကိရ, သုနက္ခတ္တ, ကတေ ဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ, အကတေ ဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေ, ယဿတ္ထာယ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. တတြ, သုနက္ခတ္တ, ကိံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကတံ ကရိဿတိ? ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓ’န္တိ.

४. "'परन्तु भन्ते! भगवान मेरे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य नहीं दिखाते हैं।' 'सुनक्खत्त! क्या मैंने तुमसे कभी ऐसा कहा था— आओ सुनक्खत्त, तुम मेरे उद्देश्य से रहो, मैं तुम्हारे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाऊँगा?' 'नहीं भन्ते!' 'अथवा क्या तुमने मुझसे ऐसा कहा था— भन्ते! मैं भगवान के उद्देश्य से रहूँगा, भगवान मेरे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाएँगे?' 'नहीं भन्ते!' 'तो सुनक्खत्त, न तो मैं तुमसे कहता हूँ कि आओ सुनक्खत्त, तुम मेरे उद्देश्य से रहो, मैं तुम्हारे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाऊँगा; और न ही तुम मुझसे कहते हो कि भन्ते! मैं भगवान के उद्देश्य से रहूँगा, भगवान मेरे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाएँगे। ऐसा होने पर, ओ मोघपुरुष! तुम कौन होकर किसका त्याग कर रहे हो? सुनक्खत्त! तुम क्या सोचते हो, चाहे उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाया जाए या न दिखाया जाए, जिस उद्देश्य के लिए मैंने धर्म का उपदेश दिया है, क्या वह धर्म उसका पालन करने वाले के दुखों के पूर्ण क्षय के लिए सहायक नहीं होता?' 'भन्ते! चाहे उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाया जाए या न दिखाया जाए, जिस उद्देश्य के लिए भगवान ने धर्म का उपदेश दिया है, वह उसका पालन करने वाले के दुखों के पूर्ण क्षय के लिए सहायक होता है।' 'तो सुनक्खत्त, चाहे उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाया जाए या न दिखाया जाए, जिस उद्देश्य के लिए मैंने धर्म का उपदेश दिया है, वह उसका पालन करने वाले के दुखों के पूर्ण क्षय के लिए सहायक होता है। ऐसी स्थिति में, सुनक्खत्त, उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाने से क्या लाभ होगा? देखो मोघपुरुष! तुम्हारा यह कितना बड़ा अपराध है।'"

၅. ‘န ဟိ ပန မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အဂ္ဂညံ ပညပေတီ’တိ ? ‘အပိ နု တာဟံ, သုနက္ခတ္တ, ဧဝံ အဝစံ – ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟိ, အဟံ တေ အဂ္ဂညံ ပညပေဿာမီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘တွံ ဝါ ပန မံ ဧဝံ အဝစ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမိ, ဘဂဝါ မေ အဂ္ဂညံ ပညပေဿတီ’တိ? ‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’. ‘ဣတိ ကိရ, သုနက္ခတ္တ, နေဝါဟံ တံ ဝဒါမိ – ဧဟိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟိ, အဟံ တေ အဂ္ဂညံ ပညပေဿာမီတိ. နပိ ကိရ မံ တွံ ဝဒေသိ – အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမိ, ဘဂဝါ မေ အဂ္ဂညံ ပညပေဿတီ’တိ. ဧဝံ သန္တေ, မောဃပုရိသ, ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသိ? တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ပညတ္တေ ဝါ အဂ္ဂညေ, အပညတ္တေ ဝါ အဂ္ဂညေ, ယဿတ္ထာယ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ? ‘ပညတ္တေ ဝါ, ဘန္တေ, အဂ္ဂညေ, အပညတ္တေ ဝါ အဂ္ဂညေ, ယဿတ္ထာယ ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ. ‘ဣတိ ကိရ, သုနက္ခတ္တ, ပညတ္တေ ဝါ အဂ္ဂညေ, အပညတ္တေ ဝါ အဂ္ဂညေ, ယဿတ္ထာယ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. တတြ, သုနက္ခတ္တ, ကိံ အဂ္ဂညံ ပညတ္တံ ကရိဿတိ? ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓံ’.

५. “भन्ते! भगवान मुझे अग्ञ्ञ (सृष्टि के आरम्भ का ज्ञान) नहीं बतलाते हैं।” “सुक्खत्त! क्या मैंने कभी तुमसे ऐसा कहा था—'आओ सुक्खत्त, मेरे पास (गुरु मानकर) रहो, मैं तुम्हें अग्ञ्ञ बतलाऊँगा'?” “नहीं, भन्ते।” “या फिर क्या तुमने मुझसे कभी ऐसा कहा था—'भन्ते! मैं भगवान के पास रहूँगा, यदि भगवान मुझे अग्ञ्ञ बतलाएँ'?” “नहीं, भन्ते।” “तो सुक्खत्त, न तो मैंने तुमसे ऐसा कहा और न ही तुमने मुझसे ऐसा कहा। ऐसी स्थिति में, ओ मोघपुरुष (व्यर्थ मनुष्य)! तुम कौन हो जो किसका त्याग कर रहे हो? सुक्खत्त! तुम क्या सोचते हो, चाहे अग्ञ्ञ बतलाया जाए या न बतलाया जाए, जिस उद्देश्य के लिए मैंने धर्म का उपदेश दिया है, क्या वह उसका पालन करने वाले के लिए पूर्णतः दुःख के क्षय की ओर नहीं ले जाता?” “भन्ते! चाहे अग्ञ्ञ बतलाया जाए या न बतलाया जाए, जिस उद्देश्य के लिए भगवान ने धर्म का उपदेश दिया है, वह उसका पालन करने वाले के लिए पूर्णतः दुःख के क्षय की ओर ले जाता है।” “सुक्खत्त! जब अग्ञ्ञ बतलाया जाए या न बतलाया जाए, मेरे द्वारा उपदिष्ट धर्म दुःख के क्षय की ओर ले जाता है, तो ऐसी स्थिति में अग्ञ्ञ बतलाने से क्या लाभ? ओ मोघपुरुष! देखो कि तुमने कितना बड़ा अपराध किया है।”

၆. ‘အနေကပရိယာယေန ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, မမ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော [Pg.4] လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဣတိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, အနေကပရိယာယေန မမ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ.

६. “सुक्खत्त! तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से मेरी प्रशंसा की है—'वे भगवान अर्हत् हैं, सम्यक्सम्बुद्ध हैं, विद्या और चरण से सम्पन्न हैं, सुगत हैं, लोकविद् हैं, पुरुषों को वश में करने वाले अतुलनीय सारथि हैं, देवों और मनुष्यों के शास्ता हैं, बुद्ध हैं, भगवान हैं।' इस प्रकार सुक्खत्त, तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से मेरी प्रशंसा की है।”

‘အနေကပရိယာယေန ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, ဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ – သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, အနေကပရိယာယေန ဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ.

“सुक्खत्त! तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से धर्म की प्रशंसा की है—'भगवान द्वारा धर्म स्वाख्यात (भली-भाँति कहा गया) है, सन्दिट्ठिक (प्रत्यक्ष) है, अकालिक है, 'आओ और देखो' (एहिपस्सिक) कहने योग्य है, निर्वाण की ओर ले जाने वाला (ओपनेय्यिक) है, और विद्वानों द्वारा स्वयं अनुभव करने योग्य है।' इस प्रकार सुक्खत्त, तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से धर्म की प्रशंसा की है।”

‘အနေကပရိယာယေန ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, သံဃဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. ဣတိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, အနေကပရိယာယေန သံဃဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝဇ္ဇိဂါမေ.

“सुक्खत्त! तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से संघ की प्रशंसा की है—'भगवान का श्रावक संघ सुप्रतिपन्न (अच्छे मार्ग पर चलने वाला) है, ऋजु-प्रतिपन्न (सीधे मार्ग पर चलने वाला) है, न्याय-प्रतिपन्न (सत्य मार्ग पर चलने वाला) है, सामीचि-प्रतिपन्न (उचित मार्ग पर चलने वाला) है; अर्थात् ये चार पुरुष-युग्म और आठ पुरुष-पुद्गल हैं। भगवान का यह श्रावक संघ आह्वनीय है, पाहुनीय है, दक्षिणीय है, अञ्जलि-करणीय है और लोक के लिए पुण्य का अनुपम क्षेत्र है।' इस प्रकार सुक्खत्त, तुमने वज्जि ग्राम में अनेक प्रकार से संघ की प्रशंसा की है।”

‘အာရောစယာမိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, ပဋိဝေဒယာမိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ. ဘဝိဿန္တိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, ဝတ္တာရော, နော ဝိသဟိ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ, သော အဝိသဟန္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တောတိ. ဣတိ ခေါ တေ, သုနက္ခတ္တ, ဘဝိဿန္တိ ဝတ္တာရော’တိ.

“सुक्खत्त! मैं तुम्हें सूचित करता हूँ, मैं तुम्हें चेतावनी देता हूँ। सुक्खत्त! लोग तुम्हारी निंदा करेंगे कि—'लिच्छवि पुत्र सुक्खत्त श्रमण गौतम के पास ब्रह्मचर्य का पालन करने में समर्थ नहीं हुआ, और असमर्थ होकर उसने शिक्षा का त्याग कर दिया और हीन (गृहस्थ) जीवन में लौट गया।' इस प्रकार सुक्खत्त, लोग तुम्हारी निंदा करेंगे।”

ဧဝံ ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မယာ ဝုစ္စမာနော အပက္ကမေဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ယထာ တံ အာပါယိကော နေရယိကော.

“भग्गव! मेरे द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर भी, लिच्छवि पुत्र सुक्खत्त इस धर्म-विनय को छोड़कर वैसे ही चला गया जैसे कोई अपाय (दुर्गति) या नरक का पात्र हो।”

ကောရက္ခတ္တိယဝတ္ထု

कोरक्खत्तिय की कथा

၇. ‘‘ဧကမိဒါဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သမယံ ထူလူသု ဝိဟရာမိ ဥတ္တရကာ နာမ ထူလူနံ နိဂမော. အထ ခွာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သုနက္ခတ္တေန လိစ္ဆဝိပုတ္တေန ပစ္ဆာသမဏေန ဥတ္တရကံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော ကုက္ကုရဝတိကော စတုက္ကုဏ္ဍိကော ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒတိ, မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ ကုက္ကုရဝတိကံ [Pg.5] စတုက္ကုဏ္ဍိကံ ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒန္တံ မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘သာဓုရူပေါ ဝတ, ဘော, အယံ သမဏော စတုက္ကုဏ္ဍိကော ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒတိ, မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇတီ’တိ.

७. “भग्गव! एक समय मैं थूलू जनपद के उत्तरका नामक कस्बे में विहार कर रहा था। तब भग्गव! मैं पूर्वाह्न के समय निवसन (अधोवस्त्र) पहनकर, पात्र और चीवर लेकर, लिच्छवि पुत्र सुक्खत्त को अपना अनुचर (पीछे चलने वाला भिक्षु) बनाकर उत्तरका में भिक्षा के लिए प्रविष्ट हुआ। उस समय कोरक्खत्तिय नामक एक नग्न साधु, जो कुक्कुर-व्रत (कुत्ते जैसा आचरण) का पालन कर रहा था, चारों हाथ-पैर के बल (पशु की तरह) चलते हुए, जमीन पर पड़े हुए भोजन को मुँह से ही उठाकर खा रहा था। भग्गव! लिच्छवि पुत्र सुक्खत्त ने उस नग्न साधु कोरक्खत्तिय को कुक्कुर-व्रत का पालन करते हुए, चारों हाथ-पैर के बल चलते हुए और जमीन पर पड़े भोजन को मुँह से खाते हुए देखा। उसे देखकर उसके मन में यह विचार आया—'अहो! यह श्रमण कितने उत्तम रूप वाले (पवित्र) हैं, जो चारों हाथ-पैर के बल चलते हैं और जमीन पर पड़े भोजन को मुँह से ही खाते हैं'।”

‘‘အထ ခွာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တဿ လိစ္ဆဝိပုတ္တဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘တွမ္ပိ နာမ, မောဃပုရိသ, သမဏော သကျပုတ္တိယော ပဋိဇာနိဿသီ’တိ! ‘ကိံ ပန မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘တွမ္ပိ နာမ, မောဃပုရိသ, သမဏော သကျပုတ္တိယော ပဋိဇာနိဿသီ’တိ? ‘နနု တေ, သုနက္ခတ္တ, ဣမံ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ ကုက္ကုရဝတိကံ စတုက္ကုဏ္ဍိကံ ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒန္တံ မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာန ဧတဒဟောသိ – သာဓုရူပေါ ဝတ, ဘော, အယံ သမဏော စတုက္ကုဏ္ဍိကော ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒတိ, မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇတီ’တိ? ‘ဧဝံ, ဘန္တေ. ကိံ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အရဟတ္တဿ မစ္ဆရာယတီ’တိ? ‘န ခေါ အဟံ, မောဃပုရိသ, အရဟတ္တဿ မစ္ဆရာယာမိ. အပိ စ, တုယှေဝေတံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ, တံ ပဇဟ. မာ တေ အဟောသိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ယံ ခေါ ပနေတံ, သုနက္ခတ္တ, မညသိ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ – သာဓုရူပေါ အယံ သမဏောတိ. သော သတ္တမံ ဒိဝသံ အလသကေန ကာလင်္ကရိဿတိ. ကာလင်္ကတော စ ကာလကဉ္စိကာ နာမ အသုရာ သဗ္ဗနိဟီနော အသုရကာယော, တတြ ဥပပဇ္ဇိဿတိ. ကာလင်္ကတဉ္စ နံ ဗီရဏတ္ထမ္ဗကေ သုသာနေ ဆဍ္ဍေဿန္တိ. အာကင်္ခမာနော စ တွံ, သုနက္ခတ္တ, အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာသိ – ဇာနာသိ, အာဝုသော ကောရက္ခတ္တိယ, အတ္တနော ဂတိန္တိ? ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, သုနက္ခတ္တ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော ဗျာကရိဿတိ – ဇာနာမိ, အာဝုသော သုနက္ခတ္တ, အတ္တနော ဂတိံ; ကာလကဉ္စိကာ နာမ အသုရာ သဗ္ဗနိဟီနော အသုရကာယော, တတြာမှိ ဥပပန္နောတိ.

हे भग्गव! तब मैंने लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त के मन के विचार को अपने मन से जानकर लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त से यह कहा— 'हे मोघपुरुष! क्या तुम भी स्वयं को शाक्यपुत्रीय श्रमण होने का दावा करोगे?' 'भन्ते! भगवान् ने मुझसे ऐसा क्यों कहा— हे मोघपुरुष! क्या तुम भी स्वयं को शाक्यपुत्रीय श्रमण होने का दावा करोगे?' 'सुनक्खत्त! क्या तुमने इस नग्न कोरक्खत्तिय को, जो कुत्ते के समान व्रत का पालन करने वाला, चारों हाथ-पैरों के बल चलने वाला, और जमीन पर बिखरे हुए भोजन को मुँह से ही उठाकर खाने वाला है, देखकर ऐसा नहीं सोचा था— अहो! यह श्रमण कितना उत्तम है, जो चारों हाथ-पैरों के बल चलता है और जमीन पर बिखरे हुए भोजन को मुँह से ही उठाकर खाता है?' 'हाँ भन्ते! लेकिन भन्ते, भगवान् अरहत्व के प्रति ईर्ष्या क्यों कर रहे हैं?' 'हे मोघपुरुष! मैं अरहत्व के प्रति ईर्ष्या नहीं करता। बल्कि तुम्हारे भीतर ही यह पापपूर्ण मिथ्या दृष्टि उत्पन्न हुई है, उसे त्याग दो। यह तुम्हारे लिए दीर्घकाल तक अहित और दुःख का कारण न बने। सुनक्खत्त! जिस नग्न कोरक्खत्तिय के बारे में तुम सोचते हो कि वह एक उत्तम श्रमण है, वह सातवें दिन अजीर्ण रोग से मर जाएगा। मरने के बाद वह कालकञ्जिका नामक असुरों में उत्पन्न होगा, जो असुरों का सबसे नीच कुल है। और मरने के बाद उसके शरीर को बीरणत्थम्भक श्मशान में फेंक दिया जाएगा। सुनक्खत्त! यदि तुम चाहो, तो उस नग्न कोरक्खत्तिय के पास जाकर पूछ सकते हो— हे कोरक्खत्तिय! क्या तुम अपनी गति को जानते हो? सुनक्खत्त! यह संभव है कि वह नग्न कोरक्खत्तिय तुम्हें उत्तर दे— हे सुनक्खत्त! मैं अपनी गति को जानता हूँ; मैं कालकञ्जिका नामक असुरों में उत्पन्न हुआ हूँ, जो असुरों का सबसे नीच कुल है।'

‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေန အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ ဧတဒဝေါစ [Pg.6] – ‘ဗျာကတော ခေါသိ, အာဝုသော ကောရက္ခတ္တိယ, သမဏေန ဂေါတမေန – အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော သတ္တမံ ဒိဝသံ အလသကေန ကာလင်္ကရိဿတိ. ကာလင်္ကတော စ ကာလကဉ္စိကာ နာမ အသုရာ သဗ္ဗနိဟီနော အသုရကာယော, တတြ ဥပပဇ္ဇိဿတိ. ကာလင်္ကတဉ္စ နံ ဗီရဏတ္ထမ္ဗကေ သုသာနေ ဆဍ္ဍေဿန္တီ’တိ. ယေန တွံ, အာဝုသော ကောရက္ခတ္တိယ, မတ္တံ မတ္တဉ္စ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇေယျာသိ, မတ္တံ မတ္တဉ္စ ပါနီယံ ပိဝေယျာသိ. ယထာ သမဏဿ ဂေါတမဿ မိစ္ဆာ အဿ ဝစန’န္တိ.

हे भग्गव! तब लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ नग्न कोरक्खत्तिय था, वहाँ गया और उससे यह कहा— 'हे कोरक्खत्तिय! श्रमण गौतम ने तुम्हारे बारे में भविष्यवाणी की है कि— नग्न कोरक्खत्तिय सातवें दिन अजीर्ण रोग से मर जाएगा, और मरने के बाद वह कालकञ्जिका नामक असुरों में उत्पन्न होगा, जो असुरों का सबसे नीच कुल है, और उसके मृत शरीर को बीरणत्थम्भक श्मशान में फेंक दिया जाएगा। इसलिए हे कोरक्खत्तिय! तुम बहुत ही सीमित मात्रा में भोजन करना और बहुत ही सीमित मात्रा में पानी पीना, जिससे श्रमण गौतम का वचन झूठा सिद्ध हो सके।'

၈. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ဧကဒွီဟိကာယ သတ္တရတ္တိန္ဒိဝါနိ ဂဏေသိ, ယထာ တံ တထာဂတဿ အသဒ္ဒဟမာနော. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော သတ္တမံ ဒိဝသံ အလသကေန ကာလမကာသိ. ကာလင်္ကတော စ ကာလကဉ္စိကာ နာမ အသုရာ သဗ္ဗနိဟီနော အသုရကာယော, တတြ ဥပပဇ္ဇိ. ကာလင်္ကတဉ္စ နံ ဗီရဏတ္ထမ္ဗကေ သုသာနေ ဆဍ္ဍေသုံ.

८. हे भग्गव! तब लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने तथागत पर अविश्वास करते हुए एक-दो करके सात दिन-रात गिने। हे भग्गव! तब वह नग्न कोरक्खत्तिय सातवें दिन अजीर्ण रोग से मर गया। मरने के बाद वह कालकञ्जिका नामक असुरों में उत्पन्न हुआ, जो असुरों का सबसे नीच कुल है। और मरने के बाद उसके शरीर को बीरणत्थम्भक श्मशान में फेंक दिया गया।

၉. ‘‘အဿောသိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော – ‘အစေလော ကိရ ကောရက္ခတ္တိယော အလသကေန ကာလင်္ကတော ဗီရဏတ္ထမ္ဗကေ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတော’တိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေန ဗီရဏတ္ထမ္ဗကံ သုသာနံ, ယေန အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ တိက္ခတ္တုံ ပါဏိနာ အာကောဋေသိ – ‘ဇာနာသိ, အာဝုသော ကောရက္ခတ္တိယ, အတ္တနော ဂတိ’န္တိ? အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ကောရက္ခတ္တိယော ပါဏိနာ ပိဋ္ဌိံ ပရိပုဉ္ဆန္တော ဝုဋ္ဌာသိ. ‘ဇာနာမိ, အာဝုသော သုနက္ခတ္တ, အတ္တနော ဂတိံ. ကာလကဉ္စိကာ နာမ အသုရာ သဗ္ဗနိဟီနော အသုရကာယော, တတြာမှိ ဥပပန္နော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ ဥတ္တာနော ပပတိ.

९. हे भग्गव! लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने सुना— 'नग्न कोरक्खत्तिय अजीर्ण से मर गया है और उसे बीरणत्थम्भक श्मशान में फेंक दिया गया है।' तब हे भग्गव! लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ बीरणत्थम्भक श्मशान था और जहाँ नग्न कोरक्खत्तिय का शव था, वहाँ गया। वहाँ पहुँचकर उसने नग्न कोरक्खत्तिय के शव को हाथ से तीन बार थपथपाया और पूछा— 'हे कोरक्खत्तिय! क्या तुम अपनी गति को जानते हो?' तब हे भग्गव! वह नग्न कोरक्खत्तिय हाथ से अपनी पीठ को पोंछते हुए उठ बैठा और बोला— 'हे सुनक्खत्त! मैं अपनी गति को जानता हूँ। मैं कालकञ्जिका नामक असुरों में उत्पन्न हुआ हूँ, जो असुरों का सबसे नीच कुल है।' ऐसा कहकर वह वहीं पीठ के बल गिर पड़ा।

၁၀. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယထေဝ တေ အဟံ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိံ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ, အညထာ ဝါ’တိ? ‘ယထေဝ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ, နော အညထာ’တိ. ‘တံ [Pg.7] ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဝါ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, အကတံ ဝါတိ? ‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, နော အကတ’န္တိ. ‘ဧဝမ္ပိ ခေါ မံ တွံ, မောဃပုရိသ, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တံ ဧဝံ ဝဒေသိ – န ဟိ ပန မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောတီတိ. ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓ’န္တိ. ‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မယာ ဝုစ္စမာနော အပက္ကမေဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ယထာ တံ အာပါယိကော နေရယိကော.

१०. हे भग्गव! तब लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ मैं था, वहाँ आया और मुझे अभिवादन करके एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त से मैंने यह कहा— 'सुनक्खत्त! तुम क्या सोचते हो? जैसा मैंने नग्न कोरक्खत्तिय के विषय में कहा था, वैसा ही परिणाम हुआ या कुछ और?' 'भन्ते! जैसा भगवान् ने नग्न कोरक्खत्तिय के विषय में कहा था, वैसा ही परिणाम हुआ, कुछ और नहीं।' 'सुनक्खत्त! तुम क्या सोचते हो? यदि ऐसा है, तो क्या यह उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है या नहीं?' 'निश्चित रूप से भन्ते! यदि ऐसा है, तो यह उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है, ऐसा नहीं कि नहीं किया गया।' 'हे मोघपुरुष! मुझ जैसे उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य करने वाले के विषय में भी तुम ऐसा कहते हो— भन्ते! भगवान् मेरे लिए कोई उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य नहीं करते। हे मोघपुरुष! देखो कि तुम्हारा यह अपराध कितना बड़ा है।' हे भग्गव! मेरे द्वारा ऐसा कहे जाने पर भी लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त इस धर्म-विनय से वैसे ही दूर चला गया, जैसे कोई नरकगामी प्राणी।

အစေလကဠာရမဋ္ဋကဝတ္ထု

अचेलक-कळारमट्टक की कथा।

၁၁. ‘‘ဧကမိဒါဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သမယံ ဝေသာလိယံ ဝိဟရာမိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အစေလော ကဠာရမဋ္ဋကော ဝေသာလိယံ ပဋိဝသတိ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ယသဂ္ဂပ္ပတ္တော စ ဝဇ္ဇိဂါမေ. တဿ သတ္တဝတပဒါနိ သမတ္တာနိ သမာဒိန္နာနိ ဟောန္တိ – ‘ယာဝဇီဝံ အစေလကော အဿံ, န ဝတ္ထံ ပရိဒဟေယျံ, ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မစာရီ အဿံ, န မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျံ, ယာဝဇီဝံ သုရာမံသေနေဝ ယာပေယျံ, န ဩဒနကုမ္မာသံ ဘုဉ္ဇေယျံ. ပုရတ္ထိမေန ဝေသာလိံ ဥဒေနံ နာမ စေတိယံ, တံ နာတိက္ကမေယျံ, ဒက္ခိဏေန ဝေသာလိံ ဂေါတမကံ နာမ စေတိယံ, တံ နာတိက္ကမေယျံ, ပစ္ဆိမေန ဝေသာလိံ သတ္တမ္ဗံ နာမ စေတိယံ, တံ နာတိက္ကမေယျံ, ဥတ္တရေန ဝေသာလိံ ဗဟုပုတ္တံ နာမ စေတိယံ တံ နာတိက္ကမေယျ’န္တိ. သော ဣမေသံ သတ္တန္နံ ဝတပဒါနံ သမာဒါနဟေတု လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ယသဂ္ဂပ္ပတ္တော စ ဝဇ္ဇိဂါမေ.

११. हे भग्गव, एक समय मैं वैशाली के महावन में कूटागारशाला में विहार कर रहा था। उस समय कलारमट्टक नामक एक नग्न साधु (अचेलक) वैशाली में रहता था, जिसे वज्जि ग्राम में बहुत लाभ और यश प्राप्त था। उसने सात व्रतों को पूरी तरह से धारण किया हुआ था— 'मैं जीवन भर नग्न रहूँगा, वस्त्र धारण नहीं करूँगा; जीवन भर ब्रह्मचारी रहूँगा, मैथुन धर्म का सेवन नहीं करूँगा; जीवन भर केवल मदिरा और मांस पर ही जीवित रहूँगा, भात और जौ का भोजन नहीं करूँगा। वैशाली के पूर्व में उदेन नामक चैत्य है, उसे पार नहीं करूँगा; दक्षिण में गोतमक नामक चैत्य है, उसे पार नहीं करूँगा; पश्चिम में सत्तम्ब नामक चैत्य है, उसे पार नहीं करूँगा; उत्तर में बहुपुत्त नामक चैत्य है, उसे पार नहीं करूँगा।' इन सात व्रतों को धारण करने के कारण उसे वज्जि ग्राम में अत्यधिक लाभ और यश प्राप्त था।

၁၂. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေန အစေလော ကဠာရမဋ္ဋကော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ကဠာရမဋ္ဋကံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ. တဿ အစေလော ကဠာရမဋ္ဋကော ပဉှံ ပုဋ္ဌော န သမ္ပာယာသိ. အသမ္ပာယန္တော ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတွာကာသိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တဿ လိစ္ဆဝိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘သာဓုရူပံ ဝတ ဘော အရဟန္တံ သမဏံ အာသာဒိမှသေ. မာ ဝတ နော အဟောသိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’တိ.

१२. तब, हे भग्गव, लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त जहाँ अचेलक कलारमट्टक था, वहाँ गया; पहुँचकर उसने अचेलक कलारमट्टक से एक प्रश्न पूछा। प्रश्न पूछे जाने पर अचेलक कलारमट्टक उत्तर नहीं दे सका। उत्तर न दे पाने के कारण उसने क्रोध, द्वेष और अप्रसन्नता प्रकट की। तब, हे भग्गव, लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त को यह विचार आया— 'अहो! हमने एक उत्तम स्वभाव वाले अर्हन्त श्रमण का अपमान कर दिया। कहीं यह हमारे लिए लंबे समय तक अहित और दुःख का कारण न बन जाए'।

၁၃. ‘‘အထ [Pg.8] ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘တွမ္ပိ နာမ, မောဃပုရိသ, သမဏော သကျပုတ္တိယော ပဋိဇာနိဿသီ’တိ! ‘ကိံ ပန မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – တွမ္ပိ နာမ, မောဃပုရိသ, သမဏော သကျပုတ္တိယော ပဋိဇာနိဿသီ’တိ? ‘နနု တွံ, သုနက္ခတ္တ, အစေလံ ကဠာရမဋ္ဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ အပုစ္ဆိ. တဿ တေ အစေလော ကဠာရမဋ္ဋကော ပဉှံ ပုဋ္ဌော န သမ္ပာယာသိ. အသမ္ပာယန္တော ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတွာကာသိ. တဿ တေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သာဓုရူပံ ဝတ, ဘော, အရဟန္တံ သမဏံ အာသာဒိမှသေ. မာ ဝတ နော အဟောသိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’တိ. ‘ဧဝံ, ဘန္တေ. ကိံ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အရဟတ္တဿ မစ္ဆရာယတီ’တိ? ‘န ခေါ အဟံ, မောဃပုရိသ, အရဟတ္တဿ မစ္ဆရာယာမိ, အပိ စ တုယှေဝေတံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ, တံ ပဇဟ. မာ တေ အဟောသိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ယံ ခေါ ပနေတံ, သုနက္ခတ္တ, မညသိ အစေလံ ကဠာရမဋ္ဋကံ – သာဓုရူပေါ အယံ သမဏောတိ, သော နစိရဿေဝ ပရိဟိတော သာနုစာရိကော ဝိစရန္တော ဩဒနကုမ္မာသံ ဘုဉ္ဇမာနော သဗ္ဗာနေဝ ဝေသာလိယာနိ စေတိယာနိ သမတိက္ကမိတွာ ယသာ နိဟီနော ကာလံ ကရိဿတီ’တိ.

१३. तब, हे भग्गव, लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त मेरे पास आया; आकर उसने मुझे अभिवादन किया और एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त से मैंने यह कहा— 'हे मोघ पुरुष! क्या तुम भी स्वयं को शाक्यपुत्रीय श्रमण होने का दावा करोगे?' 'भन्ते! भगवान मुझे ऐसा क्यों कह रहे हैं कि— क्या तुम भी स्वयं को शाक्यपुत्रीय श्रमण होने का दावा करोगे?' 'सुनक्खत्त, क्या तुम अचेलक कलारमट्टक के पास जाकर उससे प्रश्न नहीं पूछा था? तुम्हारे प्रश्न पूछने पर वह उत्तर नहीं दे सका और उसने क्रोध, द्वेष तथा अप्रसन्नता प्रकट की। तब तुम्हें यह विचार आया था— अहो! हमने एक उत्तम स्वभाव वाले अर्हन्त श्रमण का अपमान कर दिया। कहीं यह हमारे लिए लंबे समय तक अहित और दुःख का कारण न बन जाए।' 'हाँ भन्ते, ऐसा ही है।' 'परन्तु भन्ते, भगवान अर्हन्त पद के प्रति ईर्ष्या क्यों कर रहे हैं?' 'हे मोघ पुरुष, मैं अर्हन्त पद के प्रति ईर्ष्या नहीं करता, बल्कि तुम्हारे भीतर यह पापपूर्ण मिथ्या दृष्टि उत्पन्न हुई है, उसे त्याग दो। यह तुम्हारे लिए लंबे समय तक अहित और दुःख का कारण न बने। सुनक्खत्त, जिसे तुम अचेलक कलारमट्टक समझते हो और मानते हो कि यह श्रमण उत्तम स्वभाव वाला है, वह शीघ्र ही वस्त्र धारण कर, पत्नी के साथ घूमते हुए, भात और जौ का भोजन करते हुए, वैशाली के सभी चैत्यों की सीमाओं को लाँघकर, यश से हीन होकर मृत्यु को प्राप्त होगा'।

‘‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ကဠာရမဋ္ဋကော နစိရဿေဝ ပရိဟိတော သာနုစာရိကော ဝိစရန္တော ဩဒနကုမ္မာသံ ဘုဉ္ဇမာနော သဗ္ဗာနေဝ ဝေသာလိယာနိ စေတိယာနိ သမတိက္ကမိတွာ ယသာ နိဟီနော ကာလမကာသိ.

तब, हे भग्गव, अचेलक कलारमट्टक ने शीघ्र ही वस्त्र धारण कर लिए, पत्नी के साथ रहने लगा, भात और जौ का भोजन करने लगा, वैशाली के सभी चैत्यों की सीमाओं को लाँघ गया और यश से हीन होकर मृत्यु को प्राप्त हुआ।

၁၄. ‘‘အဿောသိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော – ‘အစေလော ကိရ ကဠာရမဋ္ဋကော ပရိဟိတော သာနုစာရိကော ဝိစရန္တော ဩဒနကုမ္မာသံ ဘုဉ္ဇမာနော သဗ္ဗာနေဝ ဝေသာလိယာနိ စေတိယာနိ သမတိက္ကမိတွာ ယသာ နိဟီနော ကာလင်္ကတော’တိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယထေဝ တေ အဟံ အစေလံ ကဠာရမဋ္ဋကံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိံ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ, အညထာ ဝါ’တိ? ‘ယထေဝ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစေလံ ကဠာရမဋ္ဋကံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ, နော [Pg.9] အညထာ’တိ. ‘တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဝါ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ အကတံ ဝါ’တိ? ‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, နော အကတ’န္တိ. ‘ဧဝမ္ပိ ခေါ မံ တွံ, မောဃပုရိသ, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တံ ဧဝံ ဝဒေသိ – န ဟိ ပန မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောတီ’’တိ. ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓ’န္တိ. ‘‘ဧဝ’မ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မယာ ဝုစ္စမာနော အပက္ကမေဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ယထာ တံ အာပါယိကော နေရယိကော.

१४. हे भग्गव, लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त ने सुना— 'अचेलक कलारमट्टक ने वस्त्र धारण कर लिए हैं, वह पत्नी के साथ घूम रहा है, भात और जौ का भोजन कर रहा है, वैशाली के सभी चैत्यों की सीमाओं को लाँघ गया है और यश से हीन होकर मर गया है।' तब, हे भग्गव, लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त मेरे पास आया; आकर उसने मुझे अभिवादन किया और एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त से मैंने यह कहा— 'सुनक्खत्त, तुम क्या सोचते हो? जैसा मैंने अचेलक कलारमट्टक के विषय में बताया था, वैसा ही परिणाम हुआ या कुछ और?' 'भन्ते, जैसा भगवान ने अचेलक कलारमट्टक के विषय में बताया था, वैसा ही परिणाम हुआ, कुछ और नहीं।' 'सुनक्खत्त, तुम क्या सोचते हो? यदि ऐसा है, तो क्या यह उत्तर-मनुष्य धर्म (अलौकिक शक्ति) का ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है या नहीं?' 'निश्चित रूप से भन्ते, ऐसा होने पर उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है, ऐसा नहीं कि नहीं किया गया।' 'हे मोघ पुरुष, मेरे द्वारा इस प्रकार उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य किए जाने पर भी तुम मुझसे कहते हो— भन्ते, भगवान मेरे लिए उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य नहीं करते। देखो मोघ पुरुष, तुम्हारा यह अपराध कितना बड़ा है।' हे भग्गव, मेरे द्वारा ऐसा कहे जाने पर भी लिच्छवि पुत्र सुनक्खत्त इस धर्म-विनय से वैसे ही दूर हो गया (त्याग दिया), जैसे कोई नरकगामी प्राणी हो।

အစေလပါထိကပုတ္တဝတ္ထု

अचेलक पाथिकपुत्र की कथा

၁၅. ‘‘ဧကမိဒါဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သမယံ တတ္ထေဝ ဝေသာလိယံ ဝိဟရာမိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အစေလော ပါထိကပုတ္တော ဝေသာလိယံ ပဋိဝသတိ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ယသဂ္ဂပ္ပတ္တော စ ဝဇ္ဇိဂါမေ. သော ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘သမဏောပိ ဂေါတမော ဉာဏဝါဒေါ, အဟမ္ပိ ဉာဏဝါဒေါ. ဉာဏဝါဒေါ ခေါ ပန ဉာဏဝါဒေန အရဟတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတုံ. သမဏော ဂေါတမော ဥပဍ္ဎပထံ အာဂစ္ဆေယျ, အဟမ္ပိ ဥပဍ္ဎပထံ ဂစ္ဆေယျံ. တေ တတ္ထ ဥဘောပိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရေယျာမ. ဧကံ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, ဒွါဟံ ကရိဿာမိ. ဒွေ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, စတ္တာရာဟံ ကရိဿာမိ. စတ္တာရိ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, အဋ္ဌာဟံ ကရိဿာမိ. ဣတိ ယာဝတကံ ယာဝတကံ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီ’တိ.

१५. "हे भग्गव! एक समय मैं उसी वैशाली के महावन में कूटागारशाला में विहार कर रहा था। उस समय पाथिकपुत्र नामक नग्न साधु (अचेलक) वैशाली के वज्जि ग्राम में लाभ और यश की पराकाष्ठा को प्राप्त होकर रहता था। वह वैशाली की परिषद में इस प्रकार की वाणी बोलता था— 'श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं, मैं भी ज्ञानवादी हूँ। एक ज्ञानवादी को दूसरे ज्ञानवादी के साथ उत्तर-मनुष्य धर्म (अलौकिक शक्ति) का ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाना चाहिए। श्रमण गौतम आधे रास्ते तक आएँ, मैं भी आधे रास्ते तक जाऊँगा। वहाँ हम दोनों ही उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे। यदि श्रमण गौतम एक उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं दो करूँगा। यदि श्रमण गौतम दो उत्तर-मनुष्य धर्म के ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं चार करूँगा। यदि श्रमण गौतम चार उत्तर-मनुष्य धर्म के ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं आठ करूँगा। इस प्रकार श्रमण गौतम जितना-जितना उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, मैं उससे दोगुना-दोगुना करूँगा'।"

၁၆. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မံ ဧတဒဝေါစ – ‘အစေလော, ဘန္တေ, ပါထိကပုတ္တော ဝေသာလိယံ ပဋိဝသတိ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ယသဂ္ဂပ္ပတ္တော စ ဝဇ္ဇိဂါမေ. သော ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – သမဏောပိ ဂေါတမော [Pg.10] ဉာဏဝါဒေါ, အဟမ္ပိ ဉာဏဝါဒေါ. ဉာဏဝါဒေါ ခေါ ပန ဉာဏဝါဒေန အရဟတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတုံ. သမဏော ဂေါတမော ဥပဍ္ဎပထံ အာဂစ္ဆေယျ, အဟမ္ပိ ဥပဍ္ဎပထံ ဂစ္ဆေယျံ. တေ တတ္ထ ဥဘောပိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရေယျာမ. ဧကံ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, ဒွါဟံ ကရိဿာမိ. ဒွေ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, စတ္တာရာဟံ ကရိဿာမိ. စတ္တာရိ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, အဋ္ဌာဟံ ကရိဿာမိ. ဣတိ ယာဝတကံ ယာဝတကံ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ.

१६. "तब, हे भग्गव! लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ मैं था वहाँ आया; आकर मुझे अभिवादन कर एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने मुझसे यह कहा— 'भन्ते! पाथिकपुत्र नामक नग्न साधु वैशाली के वज्जि ग्राम में लाभ और यश की पराकाष्ठा को प्राप्त होकर रहता है। वह वैशाली की परिषद में इस प्रकार की वाणी बोलता है— श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं, मैं भी ज्ञानवादी हूँ। एक ज्ञानवादी को दूसरे ज्ञानवादी के साथ उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाना चाहिए। श्रमण गौतम आधे रास्ते तक आएँ, मैं भी आधे रास्ते तक जाऊँगा। वहाँ हम दोनों ही उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे। यदि श्रमण गौतम एक उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं दो करूँगा। यदि श्रमण गौतम दो उत्तर-मनुष्य धर्म के ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं चार करूँगा। यदि श्रमण गौतम चार उत्तर-मनुष्य धर्म के ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, तो मैं आठ करूँगा। इस प्रकार श्रमण गौतम जितना-जितना उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे, मैं उससे दोगुना-दोगुना करूँगा'।"

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အဘဗ္ဗော ခေါ, သုနက္ခတ္တ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

"ऐसा कहे जाने पर, हे भग्गव! मैंने लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त से यह कहा— 'सुनक्खत्त! पाथिकपुत्र नग्न साधु उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस (मिथ्या) दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट (गिर) जाएगा'।"

၁၇. ‘ရက္ခတေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဝါစံ, ရက္ခတေတံ သုဂတော ဝါစ’န္တိ. ‘ကိံ ပန မံ တွံ, သုနက္ခတ္တ, ဧဝံ ဝဒေသိ – ရက္ခတေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဝါစံ, ရက္ခတေတံ သုဂတော ဝါစ’န္တိ? ‘ဘဂဝတာ စဿ, ဘန္တေ, ဧသာ ဝါစာ ဧကံသေန ဩဓာရိတာ – အဘဗ္ဗော အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာတိ. အစေလော စ, ဘန္တေ, ပါထိကပုတ္တော ဝိရူပရူပေန ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ အာဂစ္ဆေယျ, တဒဿ ဘဂဝတော မုသာ’တိ.

१७. "'भन्ते! भगवान् अपने इन वचनों की रक्षा करें, सुगत अपने इन वचनों की रक्षा करें।' 'सुनक्खत्त! तुम मुझसे ऐसा क्यों कहते हो कि— भन्ते! भगवान् अपने इन वचनों की रक्षा करें, सुगत अपने इन वचनों की रक्षा करें?' 'भन्ते! भगवान् ने यह बात एकांततः (निश्चित रूप से) कही है कि— पाथिकपुत्र नग्न साधु उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट जाएगा। भन्ते! यदि पाथिकपुत्र नग्न साधु किसी अन्य रूप (विकृत रूप) में भगवान् के सम्मुख आ जाए, तो भगवान् का वह वचन असत्य हो जाएगा'।"

၁၈. ‘အပိ နု, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတော တံ ဝါစံ ဘာသေယျ ယာ သာ ဝါစာ ဒွယဂါမိနီ’တိ? ‘ကိံ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ အစေလော ပါထိကပုတ္တော စေတသာ [Pg.11] စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – အဘဗ္ဗော အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ?

१८. "'सुनक्खत्त! क्या तथागत ऐसी वाणी बोलेंगे जो द्विअर्थी (या संदेहास्पद) हो?' 'परंतु भन्ते! क्या भगवान् ने अपने चित्त से पाथिकपुत्र नग्न साधु के चित्त को जानकर यह जाना है कि— पाथिकपुत्र नग्न साधु उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है; यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट जाएगा?'"

‘ဥဒါဟု, ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အဘဗ္ဗော, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ?

"'अथवा क्या देवताओं ने भगवान् को यह बात बताई है कि— भन्ते! पाथिकपुत्र नग्न साधु उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना भगवान् के सम्मुख आने में असमर्थ है; यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट जाएगा?'"

၁၉. ‘စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော စေဝ မေ, သုနက္ခတ္တ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော အဘဗ္ဗော အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

१९. "हे सुनक्खत्त, मैंने अपने चित्त से नग्न साधु पाथिकपुत्त के चित्त को जानकर यह जान लिया है कि वह नग्न साधु पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस (मिथ्या) दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि 'मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट कर गिर जाएगा।"

‘ဒေဝတာပိ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အဘဗ္ဗော, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

"देवताओं ने भी मुझे यह बात बताई— 'भन्ते, वह नग्न साधु पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना भगवान के सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट कर गिर जाएगा'।"

‘အဇိတောပိ နာမ လိစ္ဆဝီနံ သေနာပတိ အဓုနာ ကာလင်္ကတော တာဝတိံသကာယံ ဥပပန္နော. သောပိ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာရောစေသိ – အလဇ္ဇီ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော; မုသာဝါဒီ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော. မမ္ပိ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော ဗျာကာသိ ဝဇ္ဇိဂါမေ – အဇိတော လိစ္ဆဝီနံ သေနာပတိ မဟာနိရယံ ဥပပန္နောတိ. န ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, မဟာနိရယံ ဥပပန္နော; တာဝတိံသကာယမှိ ဥပပန္နော. အလဇ္ဇီ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော; မုသာဝါဒီ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော; အဘဗ္ဗော စ, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ [Pg.12] ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

"अजित नाम का लिच्छवियों का सेनापति, जिसकी हाल ही में मृत्यु हुई है, तावतिंस देवलोक में उत्पन्न हुआ है। उसने भी मेरे पास आकर इस प्रकार कहा— 'भन्ते, नग्न साधु पाथिकपुत्त निर्लज्ज है; भन्ते, नग्न साधु पाथिकपुत्त मिथ्यावादी है। भन्ते, उस नग्न साधु पाथिकपुत्त ने वज्जि देश के गाँव में मेरे बारे में भी यह घोषणा की थी कि— लिच्छवियों का सेनापति अजित महानरक में उत्पन्न हुआ है। किन्तु भन्ते, मैं महानरक में उत्पन्न नहीं हुआ हूँ; मैं तावतिंस देवलोक में उत्पन्न हुआ हूँ। भन्ते, नग्न साधु पाथिकपुत्त निर्लज्ज है; भन्ते, नग्न साधु पाथिकपुत्त मिथ्यावादी है; और भन्ते, वह नग्न साधु पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना भगवान के सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट कर गिर जाएगा'।"

‘ဣတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော စေဝ မေ အစေလော ပါထိကပုတ္တော အဘဗ္ဗော အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာတိ. ဒေဝတာပိ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အဘဗ္ဗော, ဘန္တေ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

"इस प्रकार, हे सुनक्खत्त, मैंने अपने चित्त से उसके चित्त को जानकर यह जान लिया है कि वह नग्न साधु पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— 'मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट कर गिर जाएगा। देवताओं ने भी मुझे यह बात बताई— 'भन्ते, वह नग्न साधु पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना भगवान के सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर भी फट कर गिर जाएगा'।"

‘သော ခေါ ပနာဟံ, သုနက္ခတ္တ, ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ယေန အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိဿာမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ. ယဿဒါနိ တွံ, သုနက္ခတ္တ, ဣစ္ဆသိ, တဿ အာရောစေဟီ’တိ.

"हे सुनक्खत्त, मैं वैशाली में भिक्षाटन करने के बाद, भोजनोपरांत भिक्षाचर्या से लौटकर, जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त का आराम है, वहाँ दिन के विहार के लिए जाऊँगा। सुनक्खत्त, अब तुम जिसे भी बताना चाहते हो, उसे बता दो।"

ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကထာ

ऋद्धि-प्रातिहार्य कथा

၂၀. ‘‘အထ ခွာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ယေန အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိံ ဒိဝါဝိဟာရာယ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော တရမာနရူပေါ ဝေသာလိံ ပဝိသိတွာ ယေန အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိညာတေ အဘိညာတေ လိစ္ဆဝီ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧသာဝုသော, ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ယေန အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ. အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော, သာဓုရူပါနံ သမဏာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’တိ[Pg.13]. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အဘိညာတာနံ အဘိညာတာနံ လိစ္ဆဝီနံ ဧတဒဟောသိ – ‘သာဓုရူပါနံ ကိရ, ဘော, သမဏာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတိ; ဟန္ဒ ဝတ, ဘော, ဂစ္ဆာမာ’တိ. ယေန စ အဘိညာတာ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ တေနုပသင်္ကမိ. ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိညာတေ အဘိညာတေ နာနာတိတ္ထိယေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧသာဝုသော, ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ယေန အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ. အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော, သာဓုရူပါနံ သမဏာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတီ’တိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အဘိညာတာနံ အဘိညာတာနံ နာနာတိတ္ထိယာနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘သာဓုရူပါနံ ကိရ, ဘော, သမဏာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဘဝိဿတိ; ဟန္ဒ ဝတ, ဘော, ဂစ္ဆာမာ’တိ.

२०. "तब, हे भग्गव, मैं प्रातःकाल निवसन पहनकर, पात्र और चीवर लेकर वैशाली में भिक्षा के लिए प्रविष्ट हुआ। वैशाली में भिक्षाटन करने के बाद, भोजनोपरांत भिक्षाचर्या से लौटकर, जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त का आराम था, वहाँ दिन के विहार के लिए गया। तब, हे भग्गव, लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त ने शीघ्रता से वैशाली में प्रवेश किया और जहाँ प्रसिद्ध-प्रसिद्ध लिच्छवि थे, वहाँ गया; पहुँचकर उन प्रसिद्ध लिच्छवियों से यह कहा— 'हे आयुष्मानों, वे भगवान वैशाली में भिक्षाटन करने के बाद, भोजनोपरांत भिक्षाचर्या से लौटकर, जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त का आराम है, वहाँ दिन के विहार के लिए गए हैं। आयुष्मानों, आप सब चलें! आयुष्मानों, आप सब चलें! उत्तम स्वभाव वाले श्रमणों के उत्तर-मनुष्यधर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन होगा।' तब, हे भग्गव, उन प्रसिद्ध-प्रसिद्ध लिच्छवियों को यह विचार आया— 'हे महानुभावों, सुना है कि उत्तम स्वभाव वाले श्रमणों के उत्तर-मनुष्यधर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन होगा; तो चलिए, हम सब चलते हैं।' फिर वह जहाँ प्रसिद्ध ब्राह्मण महाशाल, धनी गृहपति और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण थे, वहाँ गया। पहुँचकर उन प्रसिद्ध विभिन्न मतावलम्बी श्रमण-ब्राह्मणों से यह कहा— 'हे आयुष्मानों, वे भगवान वैशाली में भिक्षाटन करने के बाद, भोजनोपरांत भिक्षाचर्या से लौटकर, जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त का आराम है, वहाँ दिन के विहार के लिए गए हैं। आयुष्मानों, आप सब चलें! आयुष्मानों, आप सब चलें! उत्तम स्वभाव वाले श्रमणों के उत्तर-मनुष्यधर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन होगा।' तब, हे भग्गव, उन प्रसिद्ध-प्रसिद्ध विभिन्न मतावलम्बी श्रमण-ब्राह्मणों को यह विचार आया— 'हे महानुभावों, सुना है कि उत्तम स्वभाव वाले श्रमणों के उत्तर-मनुष्यधर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन होगा; तो चलिए, हम सब चलते हैं'।"

‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ယေန အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိံသု. သာ ဧသာ, ဘဂ္ဂဝ, ပရိသာ မဟာ ဟောတိ အနေကသတာ အနေကသဟဿာ.

हे भग्गव! तब सुप्रसिद्ध लिच्छवि, सुप्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, गृहपति, धनी व्यापारी और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण नग्न साधु पाथिकपुत्त के आराम (उद्यान) की ओर गए। हे भग्गव! वह परिषद बहुत बड़ी थी, जिसमें कई सौ और कई हज़ार लोग थे।

၂၁. ‘‘အဿောသိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော – ‘အဘိက္ကန္တာ ကိရ အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ. သမဏောပိ ဂေါတမော မယှံ အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော’တိ. သုတွာနဿ ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော ဥဒပါဒိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော ဘီတော သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော တေနုပသင်္ကမိ.

२१. हे भग्गव! नग्न साधु पाथिकपुत्त ने सुना— 'सुप्रसिद्ध लिच्छवि आ गए हैं, सुप्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, गृहपति, धनी व्यापारी और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण आ गए हैं। श्रमण गौतम भी मेरे आराम में दिवा-विहार (दिन के विश्राम) के लिए बैठे हैं।' यह सुनकर उसे भय, कंपन और रोमांच (रोंगटे खड़े होना) पैदा हो गया। तब, हे भग्गव! नग्न साधु पाथिकपुत्त भयभीत, उद्विग्न और रोमांचित होकर तिन्दुकखाणु परिव्राजक आराम की ओर चला गया।

‘‘အဿောသိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သာ ပရိသာ – ‘အစေလော ကိရ ပါထိကပုတ္တော ဘီတော သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော [Pg.14] တေနုပသင်္ကန္တော’တိ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သာ ပရိသာ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ –

हे भग्गव! उस परिषद ने सुना— 'नग्न साधु पाथिकपुत्त भयभीत, उद्विग्न और रोमांचित होकर तिन्दुकखाणु परिव्राजक आराम की ओर चला गया है।' तब, हे भग्गव! उस परिषद ने एक पुरुष को बुलाया और कहा—

‘ဧဟိ တွံ, ဘော ပုရိသ, ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, ယေန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တေနုပသင်္ကမ. ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧဝံ ဝဒေဟိ – အဘိက္ကမာဝုသော, ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ, သမဏောပိ ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော; ဘာသိတာ ခေါ ပန တေ ဧသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဝါစာ သမဏောပိ ဂေါတမော ဉာဏဝါဒေါ, အဟမ္ပိ ဉာဏဝါဒေါ. ဉာဏဝါဒေါ ခေါ ပန ဉာဏဝါဒေန အရဟတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတုံ. သမဏော ဂေါတမော ဥပဍ္ဎပထံ အာဂစ္ဆေယျ အဟမ္ပိ ဥပဍ္ဎပထံ ဂစ္ဆေယျံ. တေ တတ္ထ ဥဘောပိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရေယျာမ. ဧကံ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, ဒွါဟံ ကရိဿာမိ. ဒွေ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, စတ္တာရာဟံ ကရိဿာမိ. စတ္တာရိ စေ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယာနိ ကရိဿတိ, အဋ္ဌာဟံ ကရိဿာမိ. ဣတိ ယာဝတကံ ယာဝတကံ သမဏော ဂေါတမော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီ’တိ အဘိက္ကမဿေဝ ခေါ; အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဥပဍ္ဎပထံ. သဗ္ဗပဌမံယေဝ အာဂန္တွာ သမဏော ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော’တိ.

'हे पुरुष! आओ, जहाँ तिन्दुकखाणु परिव्राजक आराम है और जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त है, वहाँ जाओ। वहाँ जाकर नग्न साधु पाथिकपुत्त से ऐसा कहो— मित्र पाथिकपुत्त! आओ; सुप्रसिद्ध लिच्छवि आ गए हैं, सुप्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, गृहपति, धनी व्यापारी और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण आ गए हैं। श्रमण गौतम भी आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं। मित्र पाथिकपुत्त! आपने वैशाली की परिषद में यह बात कही थी— श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं और मैं भी ज्ञानवादी हूँ। एक ज्ञानवादी को दूसरे ज्ञानवादी के साथ उत्तर-मनुष्य धर्म (अलौकिक) ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन करना चाहिए। यदि श्रमण गौतम आधे रास्ते तक आएँ, तो मैं भी आधे रास्ते तक जाऊँगा। वहाँ हम दोनों उत्तर-मनुष्य धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य करेंगे। यदि श्रमण गौतम एक ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाएंगे, तो मैं दो दिखाऊंगा। यदि वे दो दिखाएंगे, तो मैं चार दिखाऊंगा। यदि वे चार दिखाएंगे, तो मैं आठ दिखाऊंगा। इस प्रकार श्रमण गौतम जितना-जितना ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाएंगे, मैं उससे दोगुना-दोगुना दिखाऊंगा। इसलिए मित्र पाथिकपुत्त! आधे रास्ते तक तो आओ। श्रमण गौतम सबसे पहले आकर आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं।'

၂၂. ‘‘ဧဝံ, ဘောတိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သော ပုရိသော တဿာ ပရိသာယ ပဋိဿုတွာ ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, ယေန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ. ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘အဘိက္ကမာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ. သမဏောပိ ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော. ဘာသိတာ [Pg.15] ခေါ ပန တေ ဧသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဝါစာ – သမဏောပိ ဂေါတမော ဉာဏဝါဒေါ; အဟမ္ပိ ဉာဏဝါဒေါ. ဉာဏဝါဒေါ ခေါ ပန ဉာဏဝါဒေန အရဟတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတုံ…ပေ… တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီတိ. အဘိက္ကမဿေဝ ခေါ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဥပဍ္ဎပထံ. သဗ္ဗပဌမံယေဝ အာဂန္တွာ သမဏော ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော’တိ.

२२. हे भग्गव! 'जी हाँ' कहकर उस पुरुष ने उस परिषद की बात स्वीकार की और जहाँ तिन्दुकखाणु परिव्राजक आराम था और जहाँ नग्न साधु पाथिकपुत्त था, वहाँ गया। वहाँ पहुँचकर उसने नग्न साधु पाथिकपुत्त से यह कहा— 'मित्र पाथिकपुत्त! आओ; सुप्रसिद्ध लिच्छवि आ गए हैं, सुप्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, गृहपति, धनी व्यापारी और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण आ गए हैं। श्रमण गौतम भी आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं। मित्र पाथिकपुत्त! आपने वैशाली की परिषद में यह बात कही थी— श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं और मैं भी ज्ञानवादी हूँ। एक ज्ञानवादी को दूसरे ज्ञानवादी के साथ उत्तर-मनुष्य धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य का प्रदर्शन करना चाहिए... पे... मैं उससे दोगुना-दोगुना दिखाऊंगा। इसलिए मित्र पाथिकपुत्त! आधे रास्ते तक तो आओ। श्रमण गौतम सबसे पहले आकर आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं।'

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုံ. အထ ခေါ သော, ဘဂ္ဂဝ, ပုရိသော အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကိံ သု နာမ တေ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ပါဝဠာ သု နာမ တေ ပီဌကသ္မိံ အလ္လီနာ, ပီဌကံ သု နာမ တေ ပါဝဠာသု အလ္လီနံ? အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပသိ, န သက္ကောသိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဝုစ္စမာနော အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုံ.

हे भग्गव! ऐसा कहे जाने पर नग्न साधु पाथिकपुत्त ने कहा— 'मित्र! मैं आता हूँ, मित्र! मैं आता हूँ', लेकिन वह वहीं छटपटाता रहा और अपने आसन से उठ भी न सका। तब, हे भग्गव! उस पुरुष ने नग्न साधु पाथिकपुत्त से यह कहा— 'मित्र पाथिकपुत्त! यह क्या बात है? क्या आपके नितम्ब आसन से चिपक गए हैं या आसन आपके नितम्बों से चिपक गया है? आप कह रहे हैं कि मैं आता हूँ, मैं आता हूँ, लेकिन वहीं छटपटा रहे हैं और आसन से उठ भी नहीं पा रहे हैं।' हे भग्गव! ऐसा कहे जाने पर भी नग्न साधु पाथिकपुत्त 'मित्र! मैं आता हूँ, मित्र! मैं आता हूँ' कहता रहा, पर वहीं छटपटाता रहा और आसन से उठ न सका।

၂၃. ‘‘ယဒါ ခေါ သော, ဘဂ္ဂဝ, ပုရိသော အညာသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ အယံ အစေလော ပါထိကပုတ္တော. အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. အထ တံ ပရိသံ အာဂန္တွာ ဧဝမာရောစေသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ, ဘော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော. အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အဘဗ္ဗော ခေါ, အာဝုသော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – ‘အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျ’န္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာတိ.

२३. हे भग्गव, जब उस पुरुष ने यह जान लिया कि 'यह नग्न पाथिकपुत्त पराजित हो गया है; वह 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहा है और आसन से उठने में भी समर्थ नहीं है', तब उसने उस परिषद में आकर इस प्रकार कहा— 'हे महानुभावों, नग्न पाथिकपुत्त पराजित हो गया है; वह 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहा है और आसन से उठने में भी समर्थ नहीं है।' ऐसा कहे जाने पर, हे भग्गव, मैंने उस परिषद से यह कहा— 'हे मित्रों, नग्न पाथिकपुत्त के लिए उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस (मिथ्या) दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आना असंभव है। यदि उसे ऐसा विचार भी आए कि 'मैं उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट जाएगा।'

ပဌမဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

प्रथम भाणवार समाप्त।

၂၄. ‘‘အထ [Pg.16] ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, အညတရော လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘တေန ဟိ, ဘော, မုဟုတ္တံ တာဝ အာဂမေထ, ယာဝါဟံ ဂစ္ဆာမိ. အပ္ပေဝ နာမ အဟမ္ပိ သက္ကုဏေယျံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဣမံ ပရိသံ အာနေတု’န္တိ.

२४. तब, हे भग्गव, एक लिच्छवी महामात्र अपने आसन से उठा और उस परिषद से यह कहा— 'तो फिर, हे महानुभावों, तब तक एक क्षण प्रतीक्षा करें जब तक मैं जाता हूँ। शायद मैं भी इस नग्न पाथिकपुत्त को इस परिषद में लाने में समर्थ हो सकूँ।'

‘‘အထ ခေါ သော, ဘဂ္ဂဝ, လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တော ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, ယေန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ. ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘အဘိက္ကမာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကန္တံ တေ သေယျော, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ. သမဏောပိ ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော. ဘာသိတာ ခေါ ပန တေ ဧသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဝါစာ – သမဏောပိ ဂေါတမော ဉာဏဝါဒေါ…ပေ… တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီတိ. အဘိက္ကမဿေဝ ခေါ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဥပဍ္ဎပထံ. သဗ္ဗပဌမံယေဝ အာဂန္တွာ သမဏော ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သမဏေန ဂေါတမေန ပရိသတိ ဝါစာ – အဘဗ္ဗော ခေါ အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာတိ. အဘိက္ကမာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကမနေနေဝ တေ ဇယံ ကရိဿာမ, သမဏဿ ဂေါတမဿ ပရာဇယ’န္တိ.

तब, हे भग्गव, वह लिच्छवी महामात्र जहाँ तिन्दुकखाणु परिव्राजक का आराम था और जहाँ नग्न पाथिकपुत्त था, वहाँ पहुँचा। पास जाकर उसने नग्न पाथिकपुत्त से यह कहा— 'आओ मित्र पाथिकपुत्त, तुम्हारा आना ही तुम्हारे लिए श्रेयस्कर है। बहुत से प्रसिद्ध-प्रसिद्ध लिच्छवी आए हैं; बहुत से प्रसिद्ध-प्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, धनी गृहपति और विभिन्न मतों के श्रमण-ब्राह्मण आए हैं। श्रमण गौतम भी आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं। हे मित्र पाथिकपुत्त, आपने वैशाली की परिषद में यह बात कही थी— 'श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं... मैं उनसे दोगुना-दोगुना (ऋद्धि-प्रातिहार्य) करूँगा।' हे मित्र पाथिकपुत्त, कम से कम आधे रास्ते तक तो आओ। श्रमण गौतम सबसे पहले आकर आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं। हे मित्र पाथिकपुत्त, श्रमण गौतम ने परिषद में यह बात कही है— 'नग्न पाथिकपुत्त के लिए उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आना असंभव है। यदि उसे ऐसा विचार भी आए कि 'मैं उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट जाएगा।' आओ मित्र पाथिकपुत्त, तुम्हारे आने मात्र से ही हम तुम्हारी विजय और श्रमण गौतम की पराजय करा देंगे।'

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုံ. အထ ခေါ သော, ဘဂ္ဂဝ, လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တော အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကိံ သု နာမ တေ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ပါဝဠာ သု နာမ တေ ပီဌကသ္မိံ အလ္လီနာ, ပီဌကံ သု နာမ တေ ပါဝဠာသု အလ္လီနံ[Pg.17]? အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပသိ, န သက္ကောသိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဝုစ္စမာနော အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုံ.

ऐसा कहे जाने पर, हे भग्गव, नग्न पाथिकपुत्त 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटाने लगा, वह आसन से उठने में भी समर्थ नहीं हुआ। तब, हे भग्गव, उस लिच्छवी महामात्र ने नग्न पाथिकपुत्त से यह कहा— 'हे मित्र पाथिकपुत्त, क्या बात है? क्या तुम्हारे नितम्ब आसन से चिपक गए हैं, या आसन तुम्हारे नितम्बों से चिपक गया है? तुम 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहते हो, पर वहीं छटपटा रहे हो और आसन से उठने में भी समर्थ नहीं हो।' हे भग्गव, इस प्रकार कहे जाने पर भी नग्न पाथिकपुत्त 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटाता रहा, वह आसन से उठने में भी समर्थ नहीं हुआ।

၂၅. ‘‘ယဒါ ခေါ သော, ဘဂ္ဂဝ, လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တော အညာသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ အယံ အစေလော ပါထိကပုတ္တော အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. အထ တံ ပရိသံ အာဂန္တွာ ဧဝမာရောစေသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ, ဘော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အဘဗ္ဗော ခေါ, အာဝုသော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျ. သစေ ပါယသ္မန္တာနံ လိစ္ဆဝီနံ ဧဝမဿ – မယံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဝရတ္တာဟိ ဗန္ဓိတွာ ဂေါယုဂေဟိ အာဝိဉ္ဆေယျာမာတိ, တာ ဝရတ္တာ ဆိဇ္ဇေယျုံ ပါထိကပုတ္တော ဝါ. အဘဗ္ဗော ပန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

२५. हे भग्गव, जब उस लिच्छवी महामात्र ने यह जान लिया कि 'यह नग्न पाथिकपुत्त पराजित हो गया है; वह 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहा है और आसन से उठने में भी समर्थ नहीं है', तब उसने उस परिषद में आकर इस प्रकार सूचित किया— 'हे महानुभावों, नग्न पाथिकपुत्त पराजित हो गया है; वह 'आ रहा हूँ मित्र, आ रहा हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहा है और आसन से उठने में भी समर्थ नहीं है।' ऐसा कहे जाने पर, हे भग्गव, मैंने उस परिषद से यह कहा— 'हे मित्रों, नग्न पाथिकपुत्त के लिए उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आना असंभव है। यदि उसे ऐसा विचार भी आए कि 'मैं उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट जाएगा। हे आयुष्मान लिच्छवियों, यदि आपको ऐसा विचार आए कि 'हम नग्न पाथिकपुत्त को रस्सियों से बाँधकर बैलों की जोड़ियों से खींच लाएँगे', तो वे रस्सियाँ टूट जाएँगी या पाथिकपुत्त ही खंड-खंड हो जाएगा। नग्न पाथिकपुत्त के लिए उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आना असंभव है। यदि उसे ऐसा विचार भी आए कि 'मैं उन वचनों को त्यागे बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर भी फट जाएगा।'

၂၆. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ဥဋ္ဌာယာသနာ တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘တေန ဟိ, ဘော, မုဟုတ္တံ တာဝ အာဂမေထ, ယာဝါဟံ ဂစ္ဆာမိ; အပ္ပေဝ နာမ အဟမ္ပိ သက္ကုဏေယျံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဣမံ ပရိသံ အာနေတု’’န္တိ.

२६. हे भग्गव! तब दारुपत्तिक का अन्तेवासी (शिष्य) जालिथ अपने आसन से उठा और उस परिषद से यह बोला— 'तो हे महानुभावों! जब तक मैं जाता हूँ, तब तक आप क्षण भर प्रतीक्षा करें; संभव है कि मैं भी अचेलक पाथिकपुत्त को इस परिषद में लाने में समर्थ हो सकूँ'।

‘‘အထ [Pg.18] ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ယေန တိန္ဒုကခါဏုပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, ယေန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ. ဥပသင်္ကမိတွာ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘အဘိက္ကမာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကန္တံ တေ သေယျော. အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ လိစ္ဆဝီ, အဘိက္ကန္တာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိနေစယိကာ နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ. သမဏောပိ ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော. ဘာသိတာ ခေါ ပန တေ ဧသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဝေသာလိယံ ပရိသတိ ဝါစာ – သမဏောပိ ဂေါတမော ဉာဏဝါဒေါ…ပေ… တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏာဟံ ကရိဿာမီတိ. အဘိက္ကမဿေဝ, ခေါ အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ဥပဍ္ဎပထံ. သဗ္ဗပဌမံယေဝ အာဂန္တွာ သမဏော ဂေါတမော အာယသ္မတော အာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သမဏေန ဂေါတမေန ပရိသတိ ဝါစာ – အဘဗ္ဗော အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျ. သစေ ပါယသ္မန္တာနံ လိစ္ဆဝီနံ ဧဝမဿ – မယံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဝရတ္တာဟိ ဗန္ဓိတွာ ဂေါယုဂေဟိ အာဝိဉ္ဆေယျာမာတိ. တာ ဝရတ္တာ ဆိဇ္ဇေယျုံ ပါထိကပုတ္တော ဝါ. အဘဗ္ဗော ပန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာတိ. အဘိက္ကမာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, အဘိက္ကမနေနေဝ တေ ဇယံ ကရိဿာမ, သမဏဿ ဂေါတမဿ ပရာဇယ’န္တိ.

हे भग्गव! तब दारुपत्तिक का अन्तेवासी जालिथ वहाँ गया जहाँ तिन्दुकखाणु परिव्राजक का आराम (उद्यान) था और जहाँ अचेलक पाथिकपुत्त था। वहाँ पहुँचकर उसने अचेलक पाथिकपुत्त से यह कहा— 'आओ मित्र पाथिकपुत्त! तुम्हारा आना ही श्रेयस्कर है। प्रसिद्ध-प्रसिद्ध लिच्छवि आए हैं; प्रसिद्ध-प्रसिद्ध महाशाल ब्राह्मण, धनी गृहपति और नाना मतों के श्रमण-ब्राह्मण आए हैं। श्रमण गौतम भी आपके आराम में दिवा-विहार (दिन के विश्राम) के लिए बैठे हैं। मित्र पाथिकपुत्त! आपने वैशाली की परिषद में यह बात कही थी— 'श्रमण गौतम भी ज्ञानवादी हैं... मैं उनसे दोगुना-दोगुना (ऋद्धि-प्रातिहार्य) करूँगा।' मित्र पाथिकपुत्त! आधे रास्ते तक तो आओ। श्रमण गौतम सबसे पहले आकर आपके आराम में दिवा-विहार के लिए बैठे हैं। मित्र पाथिकपुत्त! श्रमण गौतम ने परिषद में यह बात कही है— 'अचेलक पाथिकपुत्त उस वचन को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस (मिथ्या) दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उस वचन को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर फट जाएगा।' यदि उन आयुष्मान लिच्छवियों को ऐसा विचार आए कि— 'हम अचेलक पाथिकपुत्त को रस्सियों से बाँधकर बैलों की जोड़ियों से खींच लाएँगे', तो वे रस्सियाँ टूट जाएँगी या पाथिकपुत्त (के अंग) टूट जाएँगे। अचेलक पाथिकपुत्त उस वचन को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— 'मैं उस वचन को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि को छोड़े बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा', तो उसका सिर फट जाएगा। आओ मित्र पाथिकपुत्त! तुम्हारे आने मात्र से ही हम तुम्हारी विजय और श्रमण गौतम की पराजय करा देंगे'।

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂ္ဂဝ, အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုံ. အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကိံ သု နာမ တေ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, ပါဝဠာ သု နာမ တေ ပီဌကသ္မိံ အလ္လီနာ, ပီဌကံ သု နာမ တေ ပါဝဠာသု အလ္လီနံ? အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ [Pg.19] သံသပ္ပသိ, န သက္ကောသိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဝုစ္စမာနော အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသော’’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတုန္တိ.

हे भग्गव! ऐसा कहे जाने पर अचेलक पाथिकपुत्त 'आता हूँ मित्र, आता हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटाने लगा, वह आसन से उठ भी न सका। तब हे भग्गव! दारुपत्तिक के अन्तेवासी जालिथ ने अचेलक पाथिकपुत्त से यह कहा— 'मित्र पाथिकपुत्त! क्या बात है? क्या तुम्हारे नितम्ब आसन से चिपक गए हैं या आसन तुम्हारे नितम्बों से चिपक गया है? तुम 'आता हूँ मित्र, आता हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहे हो, आसन से उठ भी नहीं पा रहे हो।' हे भग्गव! इस प्रकार कहे जाने पर भी अचेलक पाथिकपुत्त 'आता हूँ मित्र, आता हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटाता रहा, वह आसन से उठ भी न सका।

၂၇. ‘‘ယဒါ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ အညာသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ အယံ အစေလော ပါထိကပုတ္တော ‘အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ, အထ နံ ဧတဒဝေါစ –

२७. हे भग्गव! जब दारुपत्तिक के अन्तेवासी जालिथ ने यह जान लिया कि— 'यह अचेलक पाथिकपुत्त पराजित सा हो गया है, 'आता हूँ मित्र, आता हूँ मित्र' कहकर वहीं छटपटा रहा है और आसन से उठ भी नहीं पा रहा है', तब उसने उससे यह कहा—

‘ဘူတပုဗ္ဗံ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သီဟဿ မိဂရညော ဧတဒဟောသိ – ယံနူနာဟံ အညတရံ ဝနသဏ္ဍံ နိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေယျံ. တတြာသယံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယံ အာသယာ နိက္ခမေယျံ, အာသယာ နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘေယျံ, ဝိဇမ္ဘိတွာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေယျံ, သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒေယျံ, တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမေယျံ. သော ဝရံ ဝရံ မိဂသံဃေ ဝဓိတွာ မုဒုမံသာနိ မုဒုမံသာနိ ဘက္ခယိတွာ တမေဝ အာသယံ အဇ္ဈုပေယျ’န္တိ.

'मित्र पाथिकपुत्त! प्राचीन काल में मृगराज सिंह को ऐसा विचार हुआ— 'क्यों न मैं किसी वन-खण्ड के आश्रय में अपना निवास बनाऊँ। वहाँ निवास बनाकर सायंकाल के समय निवास से बाहर निकलूँ। निवास से बाहर निकलकर अंगड़ाई लूँ। अंगड़ाई लेकर चारों दिशाओं में देखूँ। चारों दिशाओं में देखकर तीन बार सिंहनाद करूँ। तीन बार सिंहनाद करके शिकार के लिए प्रस्थान करूँ। मैं उत्तम-उत्तम मृग-समूहों को मारकर कोमल-कोमल मांस खाकर पुनः उसी निवास में लौट आऊँ'।

‘အထ ခေါ, အာဝုသော, သော သီဟော မိဂရာဇာ အညတရံ ဝနသဏ္ဍံ နိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေသိ. တတြာသယံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယံ အာသယာ နိက္ခမိ, အာသယာ နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘိ, ဝိဇမ္ဘိတွာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေသိ, သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိ, တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကာမိ. သော ဝရံ ဝရံ မိဂသံဃေ ဝဓိတွာ မုဒုမံသာနိ မုဒုမံသာနိ ဘက္ခယိတွာ တမေဝ အာသယံ အဇ္ဈုပေသိ.

'तब हे मित्र! उस मृगराज सिंह ने किसी वन-खण्ड के आश्रय में अपना निवास बनाया। वहाँ निवास बनाकर सायंकाल के समय वह निवास से बाहर निकला। निवास से बाहर निकलकर उसने अंगड़ाई ली। अंगड़ाई लेकर उसने चारों दिशाओं में देखा। चारों दिशाओं में देखकर उसने तीन बार सिंहनाद किया। तीन बार सिंहनाद करके वह शिकार के लिए निकला। उसने उत्तम-उत्तम मृग-समूहों को मारकर कोमल-कोमल मांस खाया और पुनः उसी निवास में लौट आया'।

၂၈. ‘တဿေဝ ခေါ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သီဟဿ မိဂရညော ဝိဃာသသံဝဍ္ဎော ဇရသိင်္ဂါလော ဒိတ္တော စေဝ ဗလဝါ စ. အထ ခေါ, အာဝုသော, တဿ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဧတဒဟောသိ – ကော စာဟံ, ကော သီဟော မိဂရာဇာ. ယံနူနာဟမ္ပိ အညတရံ ဝနသဏ္ဍံ နိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေယျံ. တတြာသယံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယံ အာသယာ နိက္ခမေယျံ, အာသယာ [Pg.20] နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘေယျံ, ဝိဇမ္ဘိတွာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေယျံ, သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒေယျံ, တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမေယျံ. သော ဝရံ ဝရံ မိဂသံဃေ ဝဓိတွာ မုဒုမံသာနိ မုဒုမံသာနိ ဘက္ခယိတွာ တမေဝ အာသယံ အဇ္ဈုပေယျ’န္တိ.

२८. "हे आयुष्मान पाथिकपुत्त! उसी पशुराज सिंह के उच्छिष्ट (जूठन) पर पला हुआ एक बूढ़ा सियार था, जो मोटा और बलवान हो गया था। तब, हे आयुष्मान! उस बूढ़े सियार को यह विचार आया— 'मैं कौन हूँ और पशुराज सिंह कौन है? क्यों न मैं भी किसी वनखंड का आश्रय लेकर अपनी माँद बना लूँ। वहाँ माँद बनाकर सायंकाल के समय माँद से बाहर निकलूँ, बाहर निकलकर अंगड़ाई लूँ, फिर चारों दिशाओं में देखूँ, चारों दिशाओं में देखकर तीन बार सिंहनाद करूँ और सिंहनाद करके शिकार के लिए निकलूँ। मैं श्रेष्ठ-श्रेष्ठ पशुओं के झुंड को मारकर कोमल-कोमल मांस खाकर उसी माँद में लौट आऊँ'।"

‘အထ ခေါ သော, အာဝုသော, ဇရသိင်္ဂါလော အညတရံ ဝနသဏ္ဍံ နိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေသိ. တတြာသယံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယံ အာသယာ နိက္ခမိ, အာသယာ နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘိ, ဝိဇမ္ဘိတွာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေသိ, သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိဿာမီတိ သိင်္ဂါလကံယေဝ အနဒိ ဘေရဏ္ဍကံယေဝ အနဒိ, ကေ စ ဆဝေ သိင်္ဂါလေ, ကေ ပန သီဟနာဒေတိ.

"तब, हे आयुष्मान! उस बूढ़े सियार ने एक वनखंड का आश्रय लेकर अपनी माँद बना ली। वहाँ माँद बनाकर सायंकाल के समय माँद से बाहर निकला, बाहर निकलकर अंगड़ाई ली, फिर चारों दिशाओं में देखा, चारों दिशाओं में देखकर 'मैं तीन बार सिंहनाद करूँगा' ऐसा सोचकर उसने सियार की ही आवाज़ निकाली, उसने कर्कश (भयानक) आवाज़ ही निकाली। कहाँ वह नीच सियार और कहाँ सिंहनाद!"

‘ဧဝမေဝ ခေါ တွံ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သုဂတာပဒါနေသု ဇီဝမာနော သုဂတာတိရိတ္တာနိ ဘုဉ္ဇမာနော တထာဂတေ အရဟန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အာသာဒေတဗ္ဗံ မညသိ. ကေ စ ဆဝေ ပါထိကပုတ္တေ, ကာ စ တထာဂတာနံ အရဟန္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အာသာဒနာ’တိ.

"इसी प्रकार, हे आयुष्मान पाथिकपुत्त! तुम सुगत (बुद्ध) के शासन की शिक्षाओं के सहारे जीवित रहते हुए और सुगत के उच्छिष्ट (जूठन) का उपभोग करते हुए, अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध तथागत को चुनौती देने योग्य (आक्रमण करने योग्य) समझते हो। कहाँ वह नीच पाथिकपुत्त और कहाँ तथागत अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों को चुनौती देना!"

၂၉. ‘‘ယတော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ဣမိနာ ဩပမ္မေန နေဝ အသက္ခိ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ တမှာ အာသနာ စာဝေတုံ. အထ နံ ဧတဒဝေါစ –

२९. "हे भग्गव! जब दारुपत्तिक का अन्तेवासी (शिष्य) जालीय इस उपमा से भी नग्न पाथिकपुत्त को उस आसन से हिला न सका, तब उसने उससे यह वचन कहा—"

‘သီဟောတိ အတ္တာနံ သမေက္ခိယာန,အမညိ ကောတ္ထု မိဂရာဇာဟမသ္မိ;

တထေဝ သော သိင်္ဂါလကံ အနဒိ,ကေ စ ဆဝေ သိင်္ဂါလေ ကေ ပန သီဟနာဒေ’တိ.

"'स्वयं को सिंह समझकर, सियार ने मान लिया कि मैं पशुराज हूँ; किन्तु उसने सियार जैसी ही आवाज़ निकाली। कहाँ वह नीच सियार और कहाँ सिंहनाद!'"

‘ဧဝမေဝ ခေါ တွံ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သုဂတာပဒါနေသု ဇီဝမာနော သုဂတာတိရိတ္တာနိ ဘုဉ္ဇမာနော တထာဂတေ အရဟန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အာသာဒေတဗ္ဗံ မညသိ. ကေ စ ဆဝေ ပါထိကပုတ္တေ, ကာ စ တထာဂတာနံ အရဟန္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အာသာဒနာ’တိ.

"इसी प्रकार, हे आयुष्मान पाथिकपुत्त! तुम सुगत के शासन की शिक्षाओं के सहारे जीवित रहते हुए और सुगत के उच्छिष्ट का उपभोग करते हुए, अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध तथागत को चुनौती देने योग्य समझते हो। कहाँ वह नीच पाथिकपुत्त और कहाँ तथागत अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों को चुनौती देना!"

၃၀. ‘‘ယတော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ဣမိနာပိ ဩပမ္မေန နေဝ အသက္ခိ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ တမှာ အာသနာ စာဝေတုံ. အထ နံ ဧတဒဝေါစ –

३०. "हे भग्गव! जब दारुपत्तिक का अन्तेवासी जालीय इस (दूसरी) उपमा से भी नग्न पाथिकपुत्त को उस आसन से हिला न सका, तब उसने उससे यह वचन कहा—"

‘အညံ [Pg.21] အနုစင်္ကမနံ, အတ္တာနံ ဝိဃာသေ သမေက္ခိယ;

ယာဝ အတ္တာနံ န ပဿတိ, ကောတ္ထု တာဝ ဗျဂ္ဃောတိ မညတိ.

"'दूसरों के पीछे चलने वाला और उच्छिष्ट (जूठन) खाकर स्वयं को पुष्ट देखकर, जब तक सियार स्वयं को यथार्थ रूप में नहीं देख पाता, तब तक वह स्वयं को व्याघ्र (या सिंह के समान बलवान) समझता है।"

တထေဝ သော သိင်္ဂါလကံ အနဒိ;

ကေ စ ဆဝေ သိင်္ဂါလေ ကေ ပန သီဟနာဒေ’တိ.

"किन्तु उसने सियार जैसी ही आवाज़ निकाली। कहाँ वह नीच सियार और कहाँ सिंहनाद!'"

‘ဧဝမေဝ ခေါ တွံ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သုဂတာပဒါနေသု ဇီဝမာနော သုဂတာတိရိတ္တာနိ ဘုဉ္ဇမာနော တထာဂတေ အရဟန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အာသာဒေတဗ္ဗံ မညသိ. ကေ စ ဆဝေ ပါထိကပုတ္တေ, ကာ စ တထာဂတာနံ အရဟန္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အာသာဒနာ’တိ.

"इसी प्रकार, हे आयुष्मान पाथिकपुत्त! तुम सुगत के शासन की शिक्षाओं के सहारे जीवित रहते हुए और सुगत के उच्छिष्ट का उपभोग करते हुए, अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध तथागत को चुनौती देने योग्य समझते हो। कहाँ वह नीच पाथिकपुत्त और कहाँ तथागत अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों को चुनौती देना!"

၃၁. ‘‘ယတော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ဣမိနာပိ ဩပမ္မေန နေဝ အသက္ခိ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ တမှာ အာသနာ စာဝေတုံ. အထ နံ ဧတဒဝေါစ –

३१. "हे भग्गव! जब दारुपत्तिक का अन्तेवासी जालीय इस (तीसरी) उपमा से भी नग्न पाथिकपुत्त को उस आसन से हिला न सका, तब उसने उससे यह वचन कहा—"

‘ဘုတွာန ဘေကေ ခလမူသိကာယော,ကဋသီသု ခိတ္တာနိ စ ကောဏပါနိ ;

မဟာဝနေ သုညဝနေ ဝိဝဍ္ဎော,အမညိ ကောတ္ထု မိဂရာဇာဟမသ္မိ.

"'मेंढकों और खलिहान के चूहों को खाकर, तथा श्मशानों में फेंके गए मुर्दों को खाकर, विशाल निर्जन वन में पला हुआ सियार स्वयं को पशुराज समझने लगा।"

တထေဝ သော သိင်္ဂါလကံ အနဒိ;

ကေ စ ဆဝေ သိင်္ဂါလေ ကေ ပန သီဟနာဒေ’တိ.

"किन्तु उसने सियार जैसी ही आवाज़ निकाली। कहाँ वह नीच सियार और कहाँ सिंहनाद!'"

‘ဧဝမေဝ ခေါ တွံ, အာဝုသော ပါထိကပုတ္တ, သုဂတာပဒါနေသု ဇီဝမာနော သုဂတာတိရိတ္တာနိ ဘုဉ္ဇမာနော တထာဂတေ အရဟန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အာသာဒေတဗ္ဗံ မညသိ. ကေ စ ဆဝေ ပါထိကပုတ္တေ, ကာ စ တထာဂတာနံ အရဟန္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အာသာဒနာ’တိ.

"इसी प्रकार, हे आयुष्मान पाथिकपुत्त! तुम सुगत के शासन की शिक्षाओं के सहारे जीवित रहते हुए और सुगत के उच्छिष्ट का उपभोग करते हुए, अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध तथागत को चुनौती देने योग्य समझते हो। कहाँ वह नीच पाथिकपुत्त और कहाँ तथागत अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों को चुनौती देना!"

၃၂. ‘‘ယတော ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, ဇာလိယော ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီ ဣမိနာပိ ဩပမ္မေန နေဝ အသက္ခိ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ တမှာ အာသနာ စာဝေတုံ. အထ တံ ပရိသံ အာဂန္တွာ ဧဝမာရောစေသိ – ‘ပရာဘူတရူပေါ, ဘော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော အာယာမိ အာဝုသော, အာယာမိ အာဝုသောတိ ဝတွာ တတ္ထေဝ သံသပ္ပတိ, န သက္ကောတိ အာသနာပိ ဝုဋ္ဌာတု’န္တိ.

३२. "हे भग्गव! जब दारुपत्तिक का अन्तेवासी जालीय इस उपमा से भी नग्न पाथिकपुत्त को उस आसन से हिला न सका, तब उसने उस परिषद (सभा) में आकर इस प्रकार सूचित किया— 'हे महानुभावों! नग्न पाथिकपुत्त पराजित सा प्रतीत होता है। वह कहता है— हे आयुष्मान! मैं आ रहा हूँ, हे आयुष्मान! मैं आ रहा हूँ, किन्तु वह वहीं छटपटा रहा है, अपने आसन से उठ तक नहीं पा रहा है'।"

၃၃. ‘‘ဧဝံ [Pg.22] ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အဘဗ္ဗော ခေါ, အာဝုသော, အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျ. သစေပါယသ္မန္တာနံ လိစ္ဆဝီနံ ဧဝမဿ – မယံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ ဝရတ္တာဟိ ဗန္ဓိတွာ နာဂေဟိ အာဝိဉ္ဆေယျာမာတိ. တာ ဝရတ္တာ ဆိဇ္ဇေယျုံ ပါထိကပုတ္တော ဝါ. အဘဗ္ဗော ပန အစေလော ပါထိကပုတ္တော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂန္တုံ. သစေပိဿ ဧဝမဿ – အဟံ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျန္တိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’တိ.

३३. "ऐसा कहे जाने पर, हे भग्गव! मैंने उस परिषद से यह वचन कहा— 'हे आयुष्मानों! नग्न पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त (अभिमान) को त्यागे बिना और उस (मिथ्या) दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर फट जाएगा। यदि आयुष्मान लिच्छवियों को ऐसा विचार आए कि— हम नग्न पाथिकपुत्त को चमड़े के रस्सों से बाँधकर बैलों के जोड़ों से खींच लाएँगे, तो वे रस्से टूट जाएँगे या पाथिकपुत्त के टुकड़े हो जाएँगे। किन्तु नग्न पाथिकपुत्त उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना मेरे सम्मुख आने में असमर्थ है। यदि उसे ऐसा विचार आए कि— मैं उन वचनों को छोड़े बिना, उस चित्त को त्यागे बिना और उस दृष्टि का परित्याग किए बिना श्रमण गौतम के सम्मुख जाऊँगा, तो उसका सिर फट जाएगा'।"

၃၄. ‘‘အထ ခွာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, တံ ပရိသံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိံ သမာဒပေသိံ သမုတ္တေဇေသိံ သမ္ပဟံသေသိံ, တံ ပရိသံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ မဟာဗန္ဓနာ မောက္ခံ ကရိတွာ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ မဟာဝိဒုဂ္ဂါ ဥဒ္ဓရိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ သတ္တတာလံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အညံ သတ္တတာလမ္ပိ အစ္စိံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ပဇ္ဇလိတွာ ဓူမာယိတွာ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ ပစ္စုဋ္ဌာသိံ.

३४. हे भग्गव! तब मैंने उस परिषद् को धार्मिक कथा से (सत्य का) दर्शन कराया, उन्हें (धर्म में) समाहित किया, उन्हें उत्साहित किया और उन्हें प्रसन्न किया। उस परिषद् को धार्मिक कथा से दर्शन कराकर, समाहित कर, उत्साहित कर और प्रसन्न कर, चौरासी हजार प्राणियों को (क्लेशों के) महान बंधन से मुक्त कर और (ओघ रूपी) दुर्गम मार्ग से निकालकर, तेजोधातु में समाधिस्थ होकर, सात ताड़ की ऊँचाई तक आकाश में ऊपर उठा और सात ताड़ की ऊँचाई तक अग्नि की ज्वालाएँ उत्पन्न कर, उन्हें प्रज्वलित कर और धुआँ छोड़ते हुए, महावन के कूटागारशाला में पुनः उपस्थित हुआ।

၃၅. ‘‘အထ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အဟံ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယထေဝ တေ အဟံ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိံ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ အညထာ ဝါ’တိ? ‘ယထေဝ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစေလံ ပါထိကပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ဗျာကာသိ, တထေဝ တံ ဝိပါကံ, နော အညထာ’တိ.

३५. हे भग्गव! तब लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त जहाँ मैं था, वहाँ आया; आकर मुझे अभिवादन कर एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त से मैंने यह कहा— 'सुनक्खत्त! तुम क्या सोचते हो? जैसा मैंने नग्न पाथिकपुत्र के विषय में व्याकरण (भविष्यवाणी) किया था, वह वैसा ही हुआ या अन्यथा (कुछ और)?' 'भन्ते! जैसा भगवान ने नग्न पाथिकपुत्र के विषय में व्याकरण किया था, वह वैसा ही हुआ, अन्यथा नहीं'।

‘တံ ကိံ မညသိ, သုနက္ခတ္တ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဝါ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, အကတံ ဝါ’တိ? ‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ ကတံ ဟောတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, နော အကတ’န္တိ. ‘ဧဝမ္ပိ ခေါ [Pg.23] မံ တွံ, မောဃပုရိသ, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တံ ဧဝံ ဝဒေသိ – န ဟိ ပန မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောတီတိ. ပဿ, မောဃပုရိသ, ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓံ’တိ.

'सुनक्खत्त! तुम क्या सोचते हो? यदि ऐसा है, तो क्या उत्तर-मनुष्य-धर्म (अलौकिक) ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है या नहीं?' 'निश्चित ही भन्ते! ऐसा होने पर उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य किया गया है, न कि नहीं।' 'हे मोघ पुरुष! मेरे द्वारा इस प्रकार उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य किए जाने पर भी तुम ऐसा कहते हो कि— भन्ते! भगवान मेरे लिए उत्तर-मनुष्य-धर्म ऋद्धि-प्रातिहार्य नहीं करते। देखो मोघ पुरुष! तुमने कितना बड़ा अपराध (भूल) किया है'।

‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘဂ္ဂဝ, သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မယာ ဝုစ္စမာနော အပက္ကမေဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ယထာ တံ အာပါယိကော နေရယိကော.

हे भग्गव! मेरे द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर भी लिच्छविपुत्र सुनक्खत्त इस धर्म-विनय से वैसे ही निकल गया (भ्रष्ट हो गया), जैसे कोई अपायिक (दुर्गतिगामी) और नैरयिक (नरकगामी) प्राणी।

အဂ္ဂညပညတ္တိကထာ

अग्गञ्ञ-प्रज्ञप्ति-कथा (सृष्टि के आदि के विषय में उपदेश)

၃၆. ‘‘အဂ္ဂညဉ္စာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပဇာနာမိ. တဉ္စ ပဇာနာမိ, တတော စ ဥတ္တရိတရံ ပဇာနာမိ, တဉ္စ ပဇာနံ န ပရာမသာမိ, အပရာမသတော စ မေ ပစ္စတ္တညေဝ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာ, ယဒဘိဇာနံ တထာဂတော နော အနယံ အာပဇ္ဇတိ.

३६. हे भग्गव! मैं सृष्टि के आदि (अग्गञ्ञ) को जानता हूँ। उसे भी जानता हूँ और उससे जो श्रेष्ठतर है, उसे भी जानता हूँ। उस ज्ञान का मैं (तृष्णा या दृष्टि के वश में होकर) परामर्श (दुरुपयोग या आसक्ति) नहीं करता हूँ। परामर्श न करने के कारण मुझे अपने भीतर ही शांति (निर्वाण) का अनुभव हुआ है। जिसे जानते हुए तथागत किसी विपत्ति (दुःख) को प्राप्त नहीं होते।

၃၇. ‘‘သန္တိ, ဘဂ္ဂဝ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဿရကုတ္တံ ဗြဟ္မကုတ္တံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေန္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော ဣဿရကုတ္တံ ဗြဟ္မကုတ္တံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ, ‘အာမော’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ကထံဝိဟိတကံ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဣဿရကုတ္တံ ဗြဟ္မကုတ္တံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ မယာ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ မမညေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ. တေသာဟံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောမိ –

३७. हे भग्गव! कुछ ऐसे श्रमण और ब्राह्मण हैं जो ईश्वर-कृत, ब्रह्म-कृत और आचार्य-परंपरा से प्राप्त (सिद्धांत) को सृष्टि का आदि (अग्गञ्ञ) बताते हैं। मैं उनके पास जाकर इस प्रकार कहता हूँ— 'आयुष्मानों! क्या यह सच है कि आप लोग ईश्वर-कृत, ब्रह्म-कृत और आचार्य-परंपरा से प्राप्त (सिद्धांत) को सृष्टि का आदि बताते हैं?' मेरे द्वारा ऐसा पूछे जाने पर वे 'हाँ' कहकर स्वीकार करते हैं। तब मैं उनसे कहता हूँ— 'आयुष्मानों! आप किस प्रकार से ईश्वर-कृत, ब्रह्म-कृत और आचार्य-परंपरा से प्राप्त (सिद्धांत) को सृष्टि का आदि बताते हैं?' मेरे द्वारा पूछे जाने पर वे समाधान नहीं कर पाते, और समाधान न कर पाने के कारण मुझसे ही वापस पूछते हैं। उनके पूछने पर मैं व्याकरण (व्याख्या) करता हूँ—

၃၈. ‘ဟောတိ ခေါ သော, အာဝုသော, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန အယံ လောကော သံဝဋ္ဋတိ. သံဝဋ္ဋမာနေ လောကေ ယေဘုယျေန သတ္တာ အာဘဿရသံဝတ္တနိကာ ဟောန္တိ. တေ တတ္ထ ဟောန္တိ မနောမယာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ သုဘဋ္ဌာယိနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌန္တိ.

३८. 'हे आयुष्मानों! एक ऐसा समय आता है, जब दीर्घ काल के बीतने पर कभी न कभी यह लोक संवर्त (विनाश) को प्राप्त होता है। लोक के संवर्त होने पर प्राणी प्रायः आभास्वर-लोक (आभस्सर) में उत्पन्न होने वाले होते हैं। वे वहाँ मनोमय, प्रीति-भक्षी, स्वयं-प्रभ (स्वयं प्रकाशित), आकाश-चारी और शुभ-स्थायी (सुंदर स्थिति वाले) होकर चिरकाल तक रहते हैं।

‘ဟောတိ ခေါ သော, အာဝုသော, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန အယံ လောကော ဝိဝဋ္ဋတိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေ လောကေ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ပါတုဘဝတိ. အထ ခေါ အညတရော သတ္တော အာယုက္ခယာ ဝါ ပုညက္ခယာ ဝါ အာဘဿရကာယာ စဝိတွာ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော [Pg.24] တတ္ထ ဟောတိ မနောမယော ပီတိဘက္ခော သယံပဘော အန္တလိက္ခစရော သုဘဋ္ဌာယီ, စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌတိ.

'हे आयुष्मानों! एक ऐसा समय आता है, जब दीर्घ काल के बीतने पर कभी न कभी यह लोक विवर्त (पुनः उत्पन्न) होता है। लोक के विवर्त होने पर एक शून्य ब्रह्म-विमान प्रकट होता है। तब कोई प्राणी आयु के क्षय होने से या पुण्य के क्षय होने से आभास्वर-निकाय से च्युत होकर उस शून्य ब्रह्म-विमान में उत्पन्न होता है। वह वहाँ मनोमय, प्रीति-भक्षी, स्वयं-प्रभ, आकाश-चारी और शुभ-स्थायी होकर चिरकाल तक रहता है।

‘တဿ တတ္ထ ဧကကဿ ဒီဃရတ္တံ နိဝုသိတတ္တာ အနဘိရတိ ပရိတဿနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – အဟော ဝတ အညေပိ သတ္တာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ. အထ အညေပိ သတ္တာ အာယုက္ခယာ ဝါ ပုညက္ခယာ ဝါ အာဘဿရကာယာ စဝိတွာ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇန္တိ တဿ သတ္တဿ သဟဗျတံ. တေပိ တတ္ထ ဟောန္တိ မနောမယာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ သုဘဋ္ဌာယိနော, စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌန္တိ.

'वहाँ दीर्घ काल तक अकेले रहने के कारण उसे अरति (ऊब) और उत्कंठा उत्पन्न होती है— 'अहो! काश अन्य प्राणी भी यहाँ आते!' तब अन्य प्राणी भी आयु के क्षय से या पुण्य के क्षय से आभास्वर-निकाय से च्युत होकर उस ब्रह्म-विमान में उस प्राणी के सहचर (साथी) के रूप में उत्पन्न होते हैं। वे भी वहाँ मनोमय, प्रीति-भक्षी, स्वयं-प्रभ, आकाश-चारी और शुभ-स्थायी होकर चिरकाल तक रहते हैं।

၃၉. ‘တတြာဝုသော, ယော သော သတ္တော ပဌမံ ဥပပန္နော, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – အဟမသ္မိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ ဣဿရော ကတ္တာ နိမ္မာတာ သေဋ္ဌော သဇိတာ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနံ, မယာ ဣမေ သတ္တာ နိမ္မိတာ. တံ ကိဿ ဟေတု? မမဉှိ ပုဗ္ဗေ ဧတဒဟောသိ – အဟော ဝတ အညေပိ သတ္တာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ; ဣတိ မမ စ မနောပဏိဓိ. ဣမေ စ သတ္တာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂတာတိ.

३९. 'हे आयुष्मानों! वहाँ जो प्राणी पहले उत्पन्न हुआ था, वह ऐसा सोचने लगता है— 'मैं ब्रह्मा हूँ, महाब्रह्मा हूँ, अभिभू (सबको जीतने वाला) हूँ, अनभिभूत (किसी से न जीता जाने वाला) हूँ, सर्वद्रष्टा हूँ, वशवर्ती (सबको वश में रखने वाला) हूँ, ईश्वर हूँ, कर्ता हूँ, निर्माता हूँ, श्रेष्ठ हूँ, विधाता हूँ, वशी हूँ और जो हो चुके हैं तथा जो होने वाले हैं, उन सबका पिता हूँ। ये प्राणी मेरे द्वारा निर्मित हैं। वह किसलिए? क्योंकि पहले मुझे ऐसा विचार आया था— 'अहो! काश अन्य प्राणी भी यहाँ आते'; इस प्रकार मेरे मन के संकल्प से ये प्राणी यहाँ आए हैं'।

‘ယေပိ တေ သတ္တာ ပစ္ဆာ ဥပပန္နာ, တေသမ္ပိ ဧဝံ ဟောတိ – အယံ ခေါ ဘဝံ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ ဣဿရော ကတ္တာ နိမ္မာတာ သေဋ္ဌော သဇိတာ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနံ; ဣမိနာ မယံ ဘောတာ ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဣမဉှိ မယံ အဒ္ဒသာမ ဣဓ ပဌမံ ဥပပန္နံ; မယံ ပနာမှ ပစ္ဆာ ဥပပန္နာတိ.

'जो प्राणी बाद में उत्पन्न हुए, वे भी ऐसा ही सोचते हैं— 'यह पूज्य ब्रह्मा हैं, महाब्रह्मा हैं, अभिभू हैं, अनभिभूत हैं, सर्वद्रष्टा हैं, वशवर्ती हैं, ईश्वर हैं, कर्ता हैं, निर्माता हैं, श्रेष्ठ हैं, विधाता हैं, वशी हैं और भूत-भविष्य के प्राणियों के पिता हैं। हम इन पूज्य ब्रह्मा द्वारा निर्मित हैं। वह किसलिए? क्योंकि हमने इन्हें यहाँ पहले उत्पन्न हुआ देखा है और हम बाद में उत्पन्न हुए हैं'।

၄၀. ‘တတြာဝုသော, ယော သော သတ္တော ပဌမံ ဥပပန္နော, သော ဒီဃာယုကတရော စ ဟောတိ ဝဏ္ဏဝန္တတရော စ မဟေသက္ခတရော စ. ယေ ပန တေ သတ္တာ ပစ္ဆာ ဥပပန္နာ, တေ အပ္ပာယုကတရာ စ ဟောန္တိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတရာ စ အပ္ပေသက္ခတရာ စ.

४०. 'हे आयुष्मानों! वहाँ जो प्राणी पहले उत्पन्न हुआ, वह अधिक दीर्घायु, अधिक वर्णवान (तेजस्वी) और अधिक प्रभावशाली होता है। और जो प्राणी बाद में उत्पन्न हुए, वे अल्पायु, कम वर्णवान और कम प्रभावशाली होते हैं'।

‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတရော သတ္တော တမှာ ကာယာ စဝိတွာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ. ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော [Pg.25] အာတပ္ပမနွာယ ပဓာနမနွာယ အနုယောဂမနွာယ အပ္ပမာဒမနွာယ သမ္မာမနသိကာရမနွာယ တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ; တတော ပရံ နာနုဿရတိ.

“हे मित्रों, यह संभव है कि कोई प्राणी उस (ब्रह्म) निकाय से च्युत होकर इस संसार में आता है। इस संसार में आकर वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है। प्रव्रजित होकर वह तप, प्रधान (प्रयत्न), अनुयोग (निरंतर अभ्यास), अप्रमाद और सम्यक् मनसिकार के द्वारा वैसी चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह उस पूर्व-निवास (पिछले जन्म) को याद कर सकता है; उससे आगे याद नहीं कर पाता।

‘သော ဧဝမာဟ – ယော ခေါ သော ဘဝံ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ ဣဿရော ကတ္တာ နိမ္မာတာ သေဋ္ဌော သဇိတာ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနံ, ယေန မယံ ဘောတာ ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာ. သော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿတိ. ယေ ပန မယံ အဟုမှာ တေန ဘောတာ ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာ, တေ မယံ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ အပ္ပာယုကာ စဝနဓမ္မာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂတာ’တိ. ဧဝံဝိဟိတကံ နော တုမှေ အာယသ္မန္တော ဣဿရကုတ္တံ ဗြဟ္မကုတ္တံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာတိ. ‘တေ ဧဝမာဟံသု – ဧဝံ ခေါ နော, အာဝုသော ဂေါတမ, သုတံ, ယထေဝါယသ္မာ ဂေါတမော အာဟာ’တိ. ‘‘အဂ္ဂညဉ္စာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပဇာနာမိ. တဉ္စ ပဇာနာမိ, တတော စ ဥတ္တရိတရံ ပဇာနာမိ, တဉ္စ ပဇာနံ န ပရာမသာမိ, အပရာမသတော စ မေ ပစ္စတ္တညေဝ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာ. ယဒဘိဇာနံ တထာဂတော နော အနယံ အာပဇ္ဇတိ.

“वह ऐसा कहता है— ‘जो वे पूज्य ब्रह्मा हैं, महाब्रह्मा हैं, अभिभू (विजेता) हैं, अनभिभूत (अपराजित) हैं, सर्वद्रष्टा हैं, वशवर्ती हैं, ईश्वर हैं, कर्ता हैं, निर्माता हैं, श्रेष्ठ हैं, विधाता हैं, वशी हैं, जो हो चुके और होने वाले प्राणियों के पिता हैं, जिन पूज्य ब्रह्मा द्वारा हम रचे गए हैं। वे नित्य, ध्रुव, शाश्वत और अपरिवर्तनशील स्वभाव वाले हैं, वे सदा वैसे ही रहेंगे। किंतु हम, जो उन पूज्य ब्रह्मा द्वारा रचे गए हैं, हम अनित्य, अध्रुव, अल्पायु और च्युत होने वाले स्वभाव के हैं, इसीलिए इस संसार में आए हैं।’ हे आयुष्मानों, क्या आप इस प्रकार के ईश्वर-कृत या ब्रह्म-कृत आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि (अग्रण्य) प्रज्ञप्त करते हैं? उन्होंने ऐसा कहा— ‘हे आयुष्मान गौतम, जैसा आयुष्मान गौतम कह रहे हैं, वैसा ही हमने सुना है।’ हे भग्गव, मैं सृष्टि के आदि को भी जानता हूँ। मैं उसे भी जानता हूँ और उससे भी अधिक जानता हूँ, और उसे जानकर मैं आसक्त नहीं होता, और आसक्त न होने के कारण मुझे अपने भीतर ही शांति (निर्वाण) का अनुभव हुआ है। जिसे जानकर तथागत विपत्ति को प्राप्त नहीं होते।

၄၁. ‘‘သန္တိ, ဘဂ္ဂဝ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေန္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော ခိဍ္ဍာပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမော’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ကထံဝိဟိတကံ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ခိဍ္ဍာပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ မယာ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ မမညေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ, တေသာဟံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောမိ –

४१. “हे भग्गव, कुछ ऐसे श्रमण और ब्राह्मण हैं जो ‘खि़ड्डापदोसिक’ (क्रीड़ा-प्रदोषिक) देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं। मैं उनके पास जाकर ऐसा कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों, क्या यह सच है कि आप खि़ड्डापदोसिक देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं?’ मेरे ऐसा पूछने पर वे स्वीकार करते हैं कि ‘हाँ’। तब मैं उनसे कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों, आप किस प्रकार खि़ड्डापदोसिक देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं?’ मेरे पूछने पर वे उत्तर नहीं दे पाते, और उत्तर न दे पाने के कारण वे मुझसे ही पूछते हैं। उनके पूछने पर मैं व्याख्या करता हूँ—

၄၂. ‘သန္တာဝုသော, ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ နာမ ဒေဝါ. တေ အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာ ဝိဟရန္တိ. တေသံ အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာနံ ဝိဟရတံ သတိ သမ္မုဿတိ, သတိယာ သမ္မောသာ တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တိ.

४२. ‘हे मित्रों, खि़ड्डापदोसिक नामक देवता होते हैं। वे अत्यधिक समय तक हँसी-मजाक और खेल-कूद के आनंद में मग्न होकर विहार करते हैं। अत्यधिक समय तक हँसी-मजाक और खेल-कूद के आनंद में मग्न होकर विहार करने से उनकी स्मृति लुप्त हो जाती है, और स्मृति के लुप्त होने से वे देवता उस निकाय से च्युत हो जाते हैं।

‘ဌာနံ [Pg.26] ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတရော သတ္တော တမှာ ကာယာ စဝိတွာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ, ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အာတပ္ပမနွာယ ပဓာနမနွာယ အနုယောဂမနွာယ အပ္ပမာဒမနွာယ သမ္မာမနသိကာရမနွာယ တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ; တတော ပရံ နာနုဿရတိ.

‘हे मित्रों, यह संभव है कि कोई प्राणी उस निकाय से च्युत होकर इस संसार में आता है। इस संसार में आकर वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है। प्रव्रजित होकर वह तप, प्रधान, अनुयोग, अप्रमाद और सम्यक् मनसिकार के द्वारा वैसी चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह उस पूर्व-निवास को याद कर सकता है; उससे आगे याद नहीं कर पाता।

‘သော ဧဝမာဟ – ယေ ခေါ တေ ဘောန္တော ဒေဝါ န ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ တေ န အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာ ဝိဟရန္တိ. တေသံ နာတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာနံ ဝိဟရတံ သတိ န သမ္မုဿတိ, သတိယာ အသမ္မောသာ တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ န စဝန္တိ, နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အဝိပရိဏာမဓမ္မာ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿန္တိ. ယေ ပန မယံ အဟုမှာ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ တေ မယံ အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာ ဝိဟရိမှာ, တေသံ နော အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာနံ ဝိဟရတံ သတိ သမ္မုဿတိ, သတိယာ သမ္မောသာ ဧဝံ မယံ တမှာ ကာယာ စုတာ, အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ အပ္ပာယုကာ စဝနဓမ္မာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂတာတိ. ဧဝံဝိဟိတကံ နော တုမှေ အာယသ္မန္တော ခိဍ္ဍာပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ. ‘တေ ဧဝမာဟံသု – ဧဝံ ခေါ နော, အာဝုသော ဂေါတမ, သုတံ, ယထေဝါယသ္မာ ဂေါတမော အာဟာ’တိ. ‘‘အဂ္ဂညဉ္စာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပဇာနာမိ…ပေ… ယဒဘိဇာနံ တထာဂတော နော အနယံ အာပဇ္ဇတိ.

‘वह ऐसा कहता है— जो वे पूज्य देवता खि़ड्डापदोसिक नहीं हैं, वे अत्यधिक समय तक हँसी-मजाक और खेल-कूद के आनंद में मग्न होकर विहार नहीं करते। अत्यधिक समय तक हँसी-मजाक और खेल-कूद के आनंद में मग्न होकर विहार न करने से उनकी स्मृति लुप्त नहीं होती, और स्मृति के लुप्त न होने से वे देवता उस निकाय से च्युत नहीं होते; वे नित्य, ध्रुव, शाश्वत और अपरिवर्तनशील स्वभाव वाले हैं, वे सदा वैसे ही रहेंगे। किंतु हम, जो खि़ड्डापदोसिक थे, हमने अत्यधिक समय तक हँसी-मजाक और खेल-कूद के आनंद में मग्न होकर विहार किया, जिससे हमारी स्मृति लुप्त हो गई, और स्मृति के लुप्त होने से हम उस निकाय से च्युत हो गए; हम अनित्य, अध्रुव, अल्पायु और च्युत होने वाले स्वभाव के हैं, इसीलिए इस संसार में आए हैं। हे आयुष्मानों, क्या आप इस प्रकार के खि़ड्डापदोसिक देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं?’ उन्होंने ऐसा कहा— ‘हे आयुष्मान गौतम, जैसा आयुष्मान गौतम कह रहे हैं, वैसा ही हमने सुना है।’ हे भग्गव, मैं सृष्टि के आदि को भी जानता हूँ... (पे)... जिसे जानकर तथागत विपत्ति को प्राप्त नहीं होते।

၄၃. ‘‘သန္တိ, ဘဂ္ဂဝ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ မနောပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေန္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော မနောပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမော’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ကထံဝိဟိတကံ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော မနောပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ မယာ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ မမညေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ. တေသာဟံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောမိ –

४३. “हे भग्गव, कुछ ऐसे श्रमण और ब्राह्मण हैं जो ‘मनोपदोसिक’ (मनः-प्रदोषिक) देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं। मैं उनके पास जाकर ऐसा कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों, क्या यह सच है कि आप मनोपदोसिक देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं?’ मेरे ऐसा पूछने पर वे स्वीकार करते हैं कि ‘हाँ’। तब मैं उनसे कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों, आप किस प्रकार मनोपदोसिक देवताओं के आधार पर आचार्य-वाद को सृष्टि का आदि प्रज्ञप्त करते हैं?’ मेरे पूछने पर वे उत्तर नहीं दे पाते, और उत्तर न दे पाने के कारण वे मुझसे ही पूछते हैं। उनके पूछने पर मैं व्याख्या करता हूँ—

၄၄. ‘သန္တာဝုသော, မနောပဒေါသိကာ နာမ ဒေဝါ. တေ အတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တိ. တေ အတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တာ အညမညမှိ စိတ္တာနိ [Pg.27] ပဒူသေန္တိ. တေ အညမညံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ကိလန္တကာယာ ကိလန္တစိတ္တာ. တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တိ.

४४. ‘हे मित्रों, मनोपदोसिक नामक देवता होते हैं। वे अत्यधिक समय तक एक-दूसरे को द्वेषपूर्वक देखते रहते हैं। अत्यधिक समय तक एक-दूसरे को द्वेषपूर्वक देखने से उनके चित्त एक-दूसरे के प्रति दूषित हो जाते हैं। एक-दूसरे के प्रति दूषित चित्त वाले होने के कारण उनके शरीर और चित्त क्लांत (थक) जाते हैं, और वे देवता उस निकाय से च्युत हो जाते हैं।

‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတရော သတ္တော တမှာ ကာယာ စဝိတွာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ. ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အာတပ္ပမနွာယ ပဓာနမနွာယ အနုယောဂမနွာယ အပ္ပမာဒမနွာယ သမ္မာမနသိကာရမနွာယ တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, တတော ပရံ နာနုဿရတိ.

'हे मित्रों, यह संभव है कि कोई प्राणी उस (देव) शरीर से च्युत होकर इस (मनुष्य) लोक में आता है। इस लोक में आकर वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है। प्रव्रजित होकर वह तप, प्रधान (प्रयत्न), अनुयोग (अभ्यास), अप्रमाद और सम्यक् मनसिकार के द्वारा उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर उस पूर्व-निवास (पिछले जन्म) को याद करता है, किंतु उससे आगे याद नहीं कर पाता।

‘သော ဧဝမာဟ – ယေ ခေါ တေ ဘောန္တော ဒေဝါ န မနောပဒေါသိကာ တေ နာတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တိ. တေ နာတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တာ အညမညမှိ စိတ္တာနိ နပ္ပဒူသေန္တိ. တေ အညမညံ အပ္ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ အကိလန္တကာယာ အကိလန္တစိတ္တာ. တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ န စဝန္တိ, နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အဝိပရိဏာမဓမ္မာ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿန္တိ. ယေ ပန မယံ အဟုမှာ မနောပဒေါသိကာ, တေ မယံ အတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယိမှာ. တေ မယံ အတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တာ အညမညမှိ စိတ္တာနိ ပဒူသိမှာ. တေ မယံ အညမညံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ကိလန္တကာယာ ကိလန္တစိတ္တာ. ဧဝံ မယံ တမှာ ကာယာ စုတာ, အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ အပ္ပာယုကာ စဝနဓမ္မာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂတာတိ. ဧဝံဝိဟိတကံ နော တုမှေ အာယသ္မန္တော မနောပဒေါသိကံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ. ‘တေ ဧဝမာဟံသု – ဧဝံ ခေါ နော, အာဝုသော ဂေါတမ, သုတံ, ယထေဝါယသ္မာ ဂေါတမော အာဟာ’တိ. ‘‘အဂ္ဂညဉ္စာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပဇာနာမိ…ပေ… ယဒဘိဇာနံ တထာဂတော နော အနယံ အာပဇ္ဇတိ.

'वह ऐसा कहता है— "वे जो आदरणीय देव मन से प्रदूषित (मनोपदोसिक) नहीं हैं, वे एक-दूसरे को बहुत अधिक समय तक टकटकी लगाकर नहीं देखते। एक-दूसरे को बहुत अधिक न देखने के कारण उनके चित्त एक-दूसरे के प्रति प्रदूषित नहीं होते। वे एक-दूसरे के प्रति अप्रदूषित चित्त वाले होने के कारण न तो शरीर से थकते हैं और न ही चित्त से। वे देव उस शरीर से च्युत नहीं होते; वे नित्य, ध्रुव, शाश्वत और अपरिवर्तनशील स्वभाव वाले हैं, वे शाश्वत काल तक वैसे ही बने रहेंगे। किंतु हम जो मन से प्रदूषित थे, हमने एक-दूसरे को बहुत अधिक समय तक टकटकी लगाकर देखा। एक-दूसरे को बहुत अधिक देखने के कारण हमारे चित्त एक-दूसरे के प्रति प्रदूषित हो गए। हम एक-दूसरे के प्रति प्रदूषित चित्त वाले होने के कारण शरीर और चित्त से थक गए। इस प्रकार हम उस शरीर से च्युत हो गए, अनित्य, अध्रुव, अल्पायु और च्युत होने वाले स्वभाव वाले होकर इस लोक में आ गए।" हे आयुष्मानों, क्या आप लोग मन के प्रदूषण (मनोपदोस) को ही आधार मानकर इस प्रकार की आचार्य-परंपरा वाली "अग्गञ्ञ" (आदि-ज्ञान) की प्रज्ञप्ति करते हैं? वे कहते हैं— "हे आयुष्मान गौतम, हमने वैसा ही सुना है जैसा आयुष्मान गौतम कह रहे हैं।" हे भग्गव, मैं अग्गञ्ञ को भी जानता हूँ... जिसे जानकर तथागत विपत्ति में नहीं पड़ते।

၄၅. ‘‘သန္တိ, ဘဂ္ဂဝ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေန္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမော’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ကထံဝိဟိတကံ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? တေ [Pg.28] မယာ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ မမညေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ. တေသာဟံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောမိ –

४५. 'हे भग्गव, कुछ ऐसे श्रमण और ब्राह्मण हैं जो "अधिच्चसमुप्पन्न" (बिना किसी कारण के उत्पन्न होना) को ही आचार्य-परंपरा वाली "अग्गञ्ञ" (आदि-ज्ञान) के रूप में प्रज्ञप्त करते हैं। मैं उनके पास जाकर पूछता हूँ— "हे आयुष्मानों, क्या यह सच है कि आप अधिच्चसमुप्पन्न को ही अग्गञ्ञ प्रज्ञप्त करते हैं?" मेरे द्वारा ऐसा पूछे जाने पर वे स्वीकार करते हैं कि "हाँ"। तब मैं उनसे पूछता हूँ— "हे आयुष्मानों, आप किस प्रकार से अधिच्चसमुप्पन्न को अग्गञ्ञ प्रज्ञप्त करते हैं?" मेरे द्वारा पूछे जाने पर वे समाधान नहीं दे पाते, और समाधान न दे पाने के कारण वे मुझसे ही वापस पूछते हैं। उनके पूछने पर मैं उन्हें उत्तर देता हूँ—

၄၆. ‘သန္တာဝုသော, အသညသတ္တာ နာမ ဒေဝါ. သညုပ္ပာဒါ စ ပန တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တိ.

४६. 'हे मित्रों, "असंज्ञी-सत्व" (असंञसत्त) नामक देव होते हैं। संज्ञा (चेतना) के उत्पन्न होने से वे देव उस शरीर से च्युत हो जाते हैं।

‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ. ယံ အညတရော သတ္တော တမှာ ကာယာ စဝိတွာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ. ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အာတပ္ပမနွာယ ပဓာနမနွာယ အနုယောဂမနွာယ အပ္ပမာဒမနွာယ သမ္မာမနသိကာရမနွာယ တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ တံ သညုပ္ပာဒံ အနုဿရတိ, တတော ပရံ နာနုဿရတိ.

'हे मित्रों, यह संभव है कि कोई प्राणी उस शरीर से च्युत होकर इस लोक में आता है। इस लोक में आकर वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है। प्रव्रजित होकर वह तप, प्रधान, अनुयोग, अप्रमाद और सम्यक् मनसिकार के द्वारा उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर उस संज्ञा के उत्पन्न होने (संञुप्पाद) को याद करता है, किंतु उससे आगे याद नहीं कर पाता।

‘သော ဧဝမာဟ – အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ. တံ ကိဿ ဟေတု? အဟဉှိ ပုဗ္ဗေ နာဟောသိံ, သောမှိ ဧတရဟိ အဟုတွာ သန္တတာယ ပရိဏတောတိ. ဧဝံဝိဟိတကံ နော တုမှေ အာယသ္မန္တော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ အာစရိယကံ အဂ္ဂညံ ပညပေထာ’တိ? ‘တေ ဧဝမာဟံသု – ဧဝံ ခေါ နော, အာဝုသော ဂေါတမ, သုတံ ယထေဝါယသ္မာ ဂေါတမော အာဟာ’တိ. ‘‘အဂ္ဂညဉ္စာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ပဇာနာမိ တဉ္စ ပဇာနာမိ, တတော စ ဥတ္တရိတရံ ပဇာနာမိ, တဉ္စ ပဇာနံ န ပရာမသာမိ, အပရာမသတော စ မေ ပစ္စတ္တညေဝ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာ. ယဒဘိဇာနံ တထာဂတော နော အနယံ အာပဇ္ဇတိ.

'वह ऐसा कहता है— "आत्मा और लोक बिना किसी कारण के उत्पन्न (अधिच्चसमुप्पन्न) हुए हैं। वह किसलिए? क्योंकि मैं पहले नहीं था, वह मैं पहले न होकर अब इस अस्तित्व में परिणत हुआ हूँ।" हे आयुष्मानों, क्या आप इस प्रकार के अधिच्चसमुप्पन्न को ही आचार्य-परंपरा वाली अग्गञ्ञ प्रज्ञप्त करते हैं? वे कहते हैं— "हे आयुष्मान गौतम, हमने वैसा ही सुना है जैसा आयुष्मान गौतम कह रहे हैं।" हे भग्गव, मैं अग्गञ्ञ को भी जानता हूँ, उसे भी जानता हूँ और उससे भी श्रेष्ठतर को जानता हूँ। उस ज्ञान को जानते हुए भी मैं उसमें आसक्त नहीं होता, और आसक्त न होने के कारण मैंने अपने भीतर ही शांति (निर्वाण) को जान लिया है। जिसे जानकर तथागत विपत्ति में नहीं पड़ते।

၄၇. ‘‘ဧဝံဝါဒိံ ခေါ မံ, ဘဂ္ဂဝ, ဧဝမက္ခာယိံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ – ‘ဝိပရီတော သမဏော ဂေါတမော ဘိက္ခဝေါ စ. သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟ – ယသ္မိံ သမယေ သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, သဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ အသုဘန္တွေဝ ပဇာနာတီ’တိ. န ခေါ ပနာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ယသ္မိံ သမယေ သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, သဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ အသုဘန္တွေဝ ပဇာနာတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ခွာဟံ, ဘဂ္ဂဝ, ဝဒါမိ – ‘ယသ္မိံ သမယေ သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, သုဘန္တွေဝ တသ္မိံ သမယေ ပဇာနာတီ’တိ.

४७. 'हे भग्गव, मुझ इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार उपदेश देने वाले को कुछ श्रमण और ब्राह्मण असत्य, तुच्छ, झूठे और निराधार वचनों से आरोपित करते हैं— "श्रमण गौतम और उनके भिक्षु विपरीत (भ्रांत) हैं। श्रमण गौतम ऐसा कहते हैं कि जिस समय कोई "शुभ विमोक्ष" को प्राप्त कर विहार करता है, उस समय वह सब कुछ "अशुभ" ही जानता है।" किंतु हे भग्गव, मैं ऐसा नहीं कहता कि "जिस समय कोई शुभ विमोक्ष को प्राप्त कर विहार करता है, उस समय वह सब कुछ अशुभ ही जानता है।" बल्कि हे भग्गव, मैं तो ऐसा कहता हूँ— "जिस समय कोई शुभ विमोक्ष को प्राप्त कर विहार करता है, उस समय वह उसे शुभ ही जानता है।"

‘‘တေ [Pg.29] စ, ဘန္တေ, ဝိပရီတာ, ယေ ဘဂဝန္တံ ဝိပရီတတော ဒဟန္တိ ဘိက္ခဝေါ စ. ဧဝံပသန္နော အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ. ပဟောတိ မေ ဘဂဝါ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ, ယထာ အဟံ သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’’န္တိ.

'भन्ते, वे ही भ्रांत (विपरीत) हैं जो भगवान और भिक्षुओं पर भ्रांति का आरोप लगाते हैं। भन्ते, मेरा भगवान में ऐसा विश्वास है। भगवान मुझे इस प्रकार धर्म का उपदेश देने में समर्थ हैं, जिससे मैं शुभ विमोक्ष को प्राप्त कर विहार कर सकूँ।

၄၈. ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ ဧတံ, ဘဂ္ဂဝ, တယာ အညဒိဋ္ဌိကေန အညခန္တိကေန အညရုစိကေန အညတြာယောဂေန အညတြာစရိယကေန သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ဣင်္ဃ တွံ, ဘဂ္ဂဝ, ယော စ တေ အယံ မယိ ပသာဒေါ, တမေဝ တွံ သာဓုကမနုရက္ခာ’’တိ. ‘‘သစေ တံ, ဘန္တေ, မယာ ဒုက္ကရံ အညဒိဋ္ဌိကေန အညခန္တိကေန အညရုစိကေန အညတြာယောဂေန အညတြာစရိယကေန သုဘံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ယော စ မေ အယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ ပသာဒေါ, တမေဝါဟံ သာဓုကမနုရက္ခိဿာမီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

४८. 'हे भग्गव, दूसरी दृष्टि (मत), दूसरी रुचि, दूसरी पसंद, दूसरे अभ्यास और दूसरे आचार्य वाले तुम्हारे लिए शुभ विमोक्ष को प्राप्त कर विहार करना कठिन है। आओ भग्गव, मुझमें तुम्हारी जो यह श्रद्धा है, उसी श्रद्धा की तुम अच्छी तरह रक्षा करो। "भन्ते, यदि दूसरी दृष्टि, दूसरी रुचि, दूसरी पसंद, दूसरे अभ्यास और दूसरे आचार्य वाले मेरे लिए शुभ विमोक्ष को प्राप्त कर विहार करना कठिन है, तो भन्ते, भगवान में मेरी जो यह श्रद्धा है, मैं उसी की अच्छी तरह रक्षा करूँगा।" भगवान ने यह कहा। प्रसन्नचित्त होकर भग्गवगोत्र परिव्राजक ने भगवान के भाषण का अभिनंदन किया।

ပါထိကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ပဌမံ.

प्रथम पाथिक सुत्त समाप्त।

၂. ဥဒုမ္ဗရိကသုတ္တံ

२. उदुम्बरिक सुत्त

နိဂြောဓပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထု

निग्रोध परिव्राजक की कथा

၄၉. ဧဝံ [Pg.30] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော ဥဒုမ္ဗရိကာယ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ ပဋိဝသတိ မဟတိယာ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ သဒ္ဓိံ တိံသမတ္တေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကသတေဟိ. အထ ခေါ သန္ဓာနော ဂဟပတိ ဒိဝါ ဒိဝဿ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. အထ ခေါ သန္ဓာနဿ ဂဟပတိဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အကာလော ခေါ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. ပဋိသလ္လီနော ဘဂဝါ. မနောဘာဝနီယာနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ အသမယော ဒဿနာယ. ပဋိသလ္လီနာ မနောဘာဝနီယာ ဘိက္ခူ. ယံနူနာဟံ ယေန ဥဒုမ္ဗရိကာယ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, ယေန နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ သန္ဓာနော ဂဟပတိ ယေန ဥဒုမ္ဗရိကာယ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမော, တေနုပသင်္ကမိ.

४९. ऐसा मैंने सुना - एक समय भगवान राजगृह में गृध्रकूट पर्वत पर विहार कर रहे थे। उस समय निग्रोध परिव्राजक उदुम्बरिका के परिव्राजक-आराम में तीन हजार परिव्राजकों की एक बड़ी परिषद के साथ रहता था। तब सन्धान गृहपति दोपहर के समय भगवान के दर्शन के लिए राजगृह से निकला। तब सन्धान गृहपति को यह विचार आया - "भगवान के दर्शन का यह सही समय नहीं है। भगवान एकांतवास (प्रतिसंलयन) में हैं। मन को भावित करने वाले भिक्षुओं के दर्शन का भी यह समय नहीं है, वे भी एकांतवास में हैं। क्यों न मैं वहाँ जाऊँ जहाँ उदुम्बरिका का परिव्राजक-आराम है और जहाँ निग्रोध परिव्राजक है।" तब सन्धान गृहपति उदुम्बरिका के परिव्राजक-आराम की ओर गया।

၅၀. တေန ခေါ ပန သမယေန နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော မဟတိယာ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ သဒ္ဓိံ နိသိန္နော ဟောတိ ဥန္နာဒိနိယာ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိယာ. သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ မဟာမတ္တကထံ သေနာကထံ ဘယကထံ ယုဒ္ဓကထံ အန္နကထံ ပါနကထံ ဝတ္ထကထံ သယနကထံ မာလာကထံ ဂန္ဓကထံ ဉာတိကထံ ယာနကထံ ဂါမကထံ နိဂမကထံ နဂရကထံ ဇနပဒကထံ ဣတ္ထိကထံ သူရကထံ ဝိသိခါကထံ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထံ ပုဗ္ဗပေတကထံ နာနတ္တကထံ လောကက္ခာယိကံ သမုဒ္ဒက္ခာယိကံ ဣတိဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ.

५०. उस समय निग्रोध परिव्राजक एक बड़ी परिव्राजक परिषद के साथ बैठा था, जो ऊँचे और शोर-शराबे वाले स्वर में अनेक प्रकार की व्यर्थ चर्चाएँ (तिरच्छानकथा) कर रहे थे। जैसे कि - राजाओं की चर्चा, चोरों की चर्चा, मंत्रियों की चर्चा, सेना की चर्चा, भय की चर्चा, युद्ध की चर्चा, अन्न की चर्चा, पान की चर्चा, वस्त्र की चर्चा, शयन की चर्चा, माला की चर्चा, गंध की चर्चा, रिश्तेदारों की चर्चा, वाहनों की चर्चा, गाँवों की चर्चा, कस्बों की चर्चा, नगरों की चर्चा, जनपदों की चर्चा, स्त्रियों की चर्चा, शूरवीरों की चर्चा, गलियों की चर्चा, पनघट की चर्चा, पूर्व-मृतकों की चर्चा, नाना प्रकार की चर्चाएँ, लोक-कथाएँ, समुद्र-कथाएँ, और लाभ-हानि की चर्चाएँ।

၅၁. အဒ္ဒသာ ခေါ နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော သန္ဓာနံ ဂဟပတိံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာ သကံ ပရိသံ သဏ္ဌာပေသိ – ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော ဟောန္တု, မာ ဘောန္တော သဒ္ဒမကတ္ထ. အယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကော အာဂစ္ဆတိ သန္ဓာနော ဂဟပတိ. ယာဝတာ ခေါ ပန သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ရာဇဂဟေ ပဋိဝသန္တိ, အယံ တေသံ အညတရော သန္ဓာနော ဂဟပတိ. အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ခေါ ပနေတေ အာယသ္မန္တော အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတာ[Pg.31], အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော. အပ္ပေဝ နာမ အပ္ပသဒ္ဒံ ပရိသံ ဝိဒိတွာ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ တုဏှီ အဟေသုံ.

५१. निग्रोध परिव्राजक ने सन्धान गृहपति को दूर से ही आते देखा। देखकर उसने अपनी परिषद को शांत किया - "आप लोग शांत हो जाएँ, शोर न करें। श्रमण गौतम का यह श्रावक सन्धान गृहपति आ रहा है। राजगृह में श्रमण गौतम के जितने भी श्वेत वस्त्रधारी गृहस्थ श्रावक रहते हैं, सन्धान गृहपति उनमें से एक है। वे आयुष्मान शांति के प्रेमी हैं, शांति में प्रशिक्षित हैं और शांति की प्रशंसा करने वाले हैं। शायद यह जानकर कि परिषद शांत है, वे पास आना उचित समझें।" ऐसा कहने पर वे परिव्राजक मौन हो गए।

၅၂. အထ ခေါ သန္ဓာနော ဂဟပတိ ယေန နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ နိဂြောဓေန ပရိဗ္ဗာဇကေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သန္ဓာနော ဂဟပတိ နိဂြောဓံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အညထာ ခေါ ဣမေ ဘောန္တော အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥန္နာဒိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ…ပေ… ဣတိဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ. အညထာ ခေါ ပန သော ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝတိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနီ’’တိ.

५२. तब सन्धान गृहपति जहाँ निग्रोध परिव्राजक था, वहाँ गया। पहुँचकर उसने निग्रोध परिव्राजक के साथ कुशल-क्षेम पूछा। सुखद और स्मरणीय बातें करने के बाद वह एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए सन्धान गृहपति ने निग्रोध परिव्राजक से यह कहा - "आप अन्य-तीर्थिय परिव्राजक एक साथ मिलकर शोर-शराबे और ऊँचे स्वर में अनेक प्रकार की व्यर्थ चर्चाओं में लगे रहते हैं। जैसे कि - राजाओं की चर्चा... (वही सूची)... और लाभ-हानि की चर्चा। इसके विपरीत, वे भगवान अरण्य के एकांत और दूरस्थ सेनासनों का सेवन करते हैं, जो अल्प-शब्द वाले, शोर-रहित, जन-संपर्क से मुक्त, मनुष्यों के एकांतवास के योग्य और प्रतिसंलयन के अनुकूल होते हैं।"

၅၃. ဧဝံ ဝုတ္တေ နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော သန္ဓာနံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဂ္ဃေ ဂဟပတိ, ဇာနေယျာသိ, ကေန သမဏော ဂေါတမော သဒ္ဓိံ သလ္လပတိ, ကေန သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ, ကေန ပညာဝေယျတ္တိယံ သမာပဇ္ဇတိ? သုညာဂါရဟတာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာ အပရိသာဝစရော သမဏော ဂေါတမော နာလံ သလ္လာပါယ. သော အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ. သေယျထာပိ နာမ ဂေါကာဏာ ပရိယန္တစာရိနီ အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ. ဧဝမေဝ သုညာဂါရဟတာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာ; အပရိသာဝစရော သမဏော ဂေါတမော; နာလံ သလ္လာပါယ. သော အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ. ဣင်္ဃ, ဂဟပတိ, သမဏော ဂေါတမော ဣမံ ပရိသံ အာဂစ္ဆေယျ, ဧကပဉှေနေဝ နံ သံသာဒေယျာမ, တုစ္ဆကုမ္ဘီဝ နံ မညေ ဩရောဓေယျာမာ’’တိ.

५३. ऐसा कहने पर निग्रोध परिव्राजक ने सन्धान गृहपति से कहा - "अरे गृहपति, क्या तुम जानते हो कि श्रमण गौतम किसके साथ बातचीत करते हैं, किसके साथ चर्चा करते हैं, और किसके साथ अपनी प्रज्ञा की निपुणता दिखाते हैं? श्रमण गौतम की प्रज्ञा शून्य-आगार (एकांत) में रहने के कारण नष्ट हो गई है। श्रमण गौतम परिषद में आने से कतराते हैं, वे बातचीत करने में समर्थ नहीं हैं। वे केवल एकांत स्थानों का ही सेवन करते हैं। जैसे कोई कानी गाय झुंड के किनारे-किनारे चलती है और एकांत स्थानों में ही रहती है, वैसे ही श्रमण गौतम की प्रज्ञा शून्य-आगार में नष्ट हो गई है; वे परिषद में आने से कतराते हैं; वे बातचीत करने में समर्थ नहीं हैं; वे केवल एकांत स्थानों का ही सेवन करते हैं। गृहपति, यदि श्रमण गौतम इस परिषद में आएँ, तो हम उन्हें एक ही प्रश्न से निरुत्तर कर देंगे और उन्हें एक खाली घड़े की तरह उलट-पुलट देंगे।"

၅၄. အဿောသိ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ သန္ဓာနဿ ဂဟပတိဿ နိဂြောဓေန ပရိဗ္ဗာဇကေန သဒ္ဓိံ ဣမံ ကထာသလ္လာပံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟိတွာ ယေန သုမာဂဓာယ တီရေ မောရနိဝါပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ [Pg.32] သုမာဂဓာယ တီရေ မောရနိဝါပေ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ သုမာဂဓာယ တီရေ မောရနိဝါပေ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တံ. ဒိသွာန သကံ ပရိသံ သဏ္ဌာပေသိ – ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော ဟောန္တု, မာ ဘောန္တော သဒ္ဒမကတ္ထ, အယံ သမဏော ဂေါတမော သုမာဂဓာယ တီရေ မောရနိဝါပေ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမတိ. အပ္ပသဒ္ဒကာမော ခေါ ပန သော အာယသ္မာ, အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. အပ္ပေဝ နာမ အပ္ပသဒ္ဒံ ပရိသံ ဝိဒိတွာ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျ. သစေ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ ပရိသံ အာဂစ္ဆေယျ, ဣမံ တံ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာမ – ‘ကော နာမ သော, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဓမ္မော, ယေန ဘဂဝါ သာဝကေ ဝိနေတိ, ယေန ဘဂဝတာ သာဝကာ ဝိနီတာ အဿာသပ္ပတ္တာ ပဋိဇာနန္တိ အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယ’န္တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ တုဏှီ အဟေသုံ.

५४. भगवान ने अपनी दिव्य और विशुद्ध श्रोत्र-धातु से, जो मनुष्यों की सीमा से परे है, सन्धान गृहपति और निग्रोध परिव्राजक के बीच हो रही इस बातचीत को सुना। तब भगवान गृध्रकूट पर्वत से उतरकर जहाँ सुमागधा पुष्करिणी के तट पर मोर-निवाप था, वहाँ आए। वहाँ पहुँचकर वे सुमागधा के तट पर मोर-निवाप के खुले स्थान में चंक्रमण करने लगे। निग्रोध परिव्राजक ने भगवान को सुमागधा के तट पर मोर-निवाप के खुले स्थान में चंक्रमण करते देखा। देखकर उसने अपनी परिषद को शांत किया - "आप लोग शांत हो जाएँ, शोर न करें। यह श्रमण गौतम सुमागधा के तट पर मोर-निवाप के खुले स्थान में चंक्रमण कर रहे हैं। वे आयुष्मान शांति के प्रेमी हैं और शांति की प्रशंसा करने वाले हैं। शायद यह जानकर कि परिषद शांत है, वे पास आना उचित समझें। यदि श्रमण गौतम इस परिषद में आएँ, तो हम उनसे यह प्रश्न पूछेंगे - 'भन्ते, भगवान का वह कौन सा धर्म है, जिससे भगवान अपने श्रावकों को शिक्षित करते हैं, और जिससे शिक्षित होकर श्रावक परम शांति प्राप्त करते हैं और श्रेष्ठ ब्रह्मचर्य के पालन का दावा करते हैं?'" ऐसा कहने पर वे परिव्राजक मौन हो गए।

တပေါဇိဂုစ္ဆာဝါဒေါ

तप-जुगुप्सा वाद

၅၅. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတု ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, သွာဂတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဣမံ ပရိယာယမကာသိ ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယ. နိသီဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိဂြောဓောပိ ခေါ ပရိဗ္ဗာဇကော အညတရံ နီစာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ နိဂြောဓံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, နိဂြောဓ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ, ‘‘ဣဓ မယံ, ဘန္တေ, အဒ္ဒသာမ ဘဂဝန္တံ သုမာဂဓာယ တီရေ မောရနိဝါပေ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တံ, ဒိသွာန ဧဝံ အဝေါစုမှာ – ‘သစေ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ ပရိသံ အာဂစ္ဆေယျ, ဣမံ တံ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာမ – ကော နာမ သော, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဓမ္မော, ယေန ဘဂဝါ သာဝကေ ဝိနေတိ, ယေန ဘဂဝတာ သာဝကာ ဝိနီတာ အဿာသပ္ပတ္တာ ပဋိဇာနန္တိ အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယ’န္တိ? အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ; အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.

५५. तब भगवान जहाँ निग्रोध परिव्राजक था, वहाँ पहुँचे। तब निग्रोध परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— "हे भदन्त! भगवान का स्वागत है। हे भदन्त! भगवान का यहाँ आना बहुत समय बाद हुआ है। हे भदन्त! भगवान बैठें, यह आसन बिछाया गया है।" भगवान बिछे हुए आसन पर बैठ गए। निग्रोध परिव्राजक भी एक नीचा आसन लेकर एक ओर बैठ गया। एक ओर बैठे हुए निग्रोध परिव्राजक से भगवान ने यह कहा— "निग्रोध! अभी तुम लोग किस चर्चा के लिए यहाँ बैठे थे और तुम्हारी कौन सी बीच की चर्चा अधूरी रह गई है?" ऐसा कहने पर निग्रोध परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— "हे भदन्त! यहाँ हमने भगवान को सुमागधा (पुष्करिणी) के तट पर मोरनिवाप में खुले आकाश में टहलते हुए देखा था। देखकर हमने ऐसा कहा था— 'यदि श्रमण गौतम इस परिषद में आएँ, तो हम उनसे यह प्रश्न पूछेंगे— हे भदन्त! भगवान का वह कौन सा धर्म है, जिससे भगवान शिष्यों को विनीत करते हैं, और जिससे विनीत होकर भगवान के शिष्य आश्वस्त होकर यह स्वीकार करते हैं कि यह श्रेष्ठ आधारभूत ब्रह्मचर्य है?' हे भदन्त! हमारी यही बीच की चर्चा अधूरी रह गई थी, तभी भगवान आ पहुँचे।"

၅၆. ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, နိဂြောဓ, တယာ အညဒိဋ္ဌိကေန အညခန္တိကေန အညရုစိကေန အညတြာယောဂေန အညတြာစရိယကေန, ယေနာဟံ သာဝကေ ဝိနေမိ[Pg.33], ယေန မယာ သာဝကာ ဝိနီတာ အဿာသပ္ပတ္တာ ပဋိဇာနန္တိ အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ. ဣင်္ဃ တွံ မံ, နိဂြောဓ, သကေ အာစရိယကေ အဓိဇေဂုစ္ဆေ ပဉှံ ပုစ္ဆ – ‘ကထံ သန္တာ နု ခေါ, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ, ကထံ အပရိပုဏ္ဏာ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥန္နာဒိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော, သမဏဿ ဂေါတမဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ, ယတြ ဟိ နာမ သကဝါဒံ ဌပေဿတိ, ပရဝါဒေန ပဝါရေဿတီ’’တိ.

५६. "निग्रोध! अन्य दृष्टि, अन्य रुचि, अन्य पसंद, अन्य प्रयास और अन्य आचार्य वाले तुम्हारे लिए यह जानना कठिन है कि मैं किस धर्म से शिष्यों को विनीत करता हूँ और जिससे विनीत होकर मेरे शिष्य आश्वस्त होकर यह स्वीकार करते हैं कि यह श्रेष्ठ आधारभूत ब्रह्मचर्य है। निग्रोध! तुम मुझसे अपने ही आचार्य के 'अधिजेगुच्छ' (तप-जुगुप्सा) के विषय में प्रश्न पूछो— 'हे भदन्त! तप-जुगुप्सा किस प्रकार पूर्ण होती है और किस प्रकार अपूर्ण?'" ऐसा कहने पर वे परिव्राजक कोलाहल करने लगे और ऊँचे स्वर में चिल्लाने लगे— "अहो! श्रमण गौतम की कैसी महान ऋद्धि और महान प्रभाव है कि वे अपने वाद को छोड़कर दूसरे के वाद के विषय में पूछने के लिए आमंत्रित कर रहे हैं।"

၅၇. အထ ခေါ နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော တေ ပရိဗ္ဗာဇကေ အပ္ပသဒ္ဒေ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မယံ ခေါ, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာဝါဒါ တပေါဇိဂုစ္ဆာသာရာ တပေါဇိဂုစ္ဆာအလ္လီနာ ဝိဟရာမ. ကထံ သန္တာ နု ခေါ, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ, ကထံ အပရိပုဏ္ဏာ’’တိ?

५७. तब निग्रोध परिव्राजक ने उन परिव्राजकों को शांत कराकर भगवान से यह कहा— "हे भदन्त! हम तप-जुगुप्सावादी हैं, तप-जुगुप्सा को ही सार मानने वाले हैं और तप-जुगुप्सा में ही लीन रहने वाले हैं। हे भदन्त! तप-जुगुप्सा किस प्रकार पूर्ण होती है और किस प्रकार अपूर्ण?"

‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ အစေလကော ဟောတိ မုတ္တာစာရော, ဟတ္ထာပလေခနော, န ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော, န တိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော, နာဘိဟဋံ, န ဥဒ္ဒိဿကတံ, န နိမန္တနံ သာဒိယတိ, သော န ကုမ္ဘိမုခါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, န ကဠောပိမုခါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, န ဧဠကမန္တရံ, န ဒဏ္ဍမန္တရံ, န မုသလမန္တရံ, န ဒွိန္နံ ဘုဉ္ဇမာနာနံ, န ဂဗ္ဘိနိယာ, န ပါယမာနာယ, န ပုရိသန္တရဂတာယ, န သင်္ကိတ္တီသု, န ယတ္ထ သာ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, န ယတ္ထ မက္ခိကာ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီ, န မစ္ဆံ, န မံသံ, န သုရံ, န မေရယံ, န ထုသောဒကံ ပိဝတိ, သော ဧကာဂါရိကော ဝါ ဟောတိ ဧကာလောပိကော, ဒွါဂါရိကော ဝါ ဟောတိ ဒွါလောပိကော, သတ္တာဂါရိကော ဝါ ဟောတိ သတ္တာလောပိကော, ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာ ယာပေတိ, ဒွီဟိပိ ဒတ္တီဟိ ယာပေတိ, သတ္တဟိပိ ဒတ္တီဟိ ယာပေတိ; ဧကာဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, ဒွီဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, သတ္တာဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, ဣတိ ဧဝရူပံ အဒ္ဓမာသိကမ္ပိ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ. သော သာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, သာမာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, နီဝါရဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဒဒ္ဒုလဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဟဋဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ကဏဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, အာစာမဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ပိညာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, တိဏဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဂေါမယဘက္ခော ဝါ ဟောတိ; ဝနမူလဖလာဟာရော ယာပေတိ ပဝတ္တဖလဘောဇီ. သော သာဏာနိပိ ဓာရေတိ[Pg.34], မသာဏာနိပိ ဓာရေတိ, ဆဝဒုဿာနိပိ ဓာရေတိ, ပံသုကူလာနိပိ ဓာရေတိ, တိရီဋာနိပိ ဓာရေတိ, အဇိနမ္ပိ ဓာရေတိ, အဇိနက္ခိပမ္ပိ ဓာရေတိ, ကုသစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ဝါကစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ဖလကစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ကေသကမ္ဗလမ္ပိ ဓာရေတိ, ဝါဠကမ္ဗလမ္ပိ ဓာရေတိ, ဥလူကပက္ခမ္ပိ ဓာရေတိ, ကေသမဿုလောစကောပိ ဟောတိ ကေသမဿုလောစနာနုယောဂမနုယုတ္တော, ဥဗ္ဘဋ္ဌကောပိ ဟောတိ အာသနပဋိက္ခိတ္တော, ဥက္ကုဋိကောပိ ဟောတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တော, ကဏ္ဋကာပဿယိကောပိ ဟောတိ ကဏ္ဋကာပဿယေ သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဖလကသေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ, ထဏ္ဍိလသေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ, ဧကပဿယိကောပိ ဟောတိ ရဇောဇလ္လဓရော, အဗ္ဘောကာသိကောပိ ဟောတိ ယထာသန္ထတိကော, ဝေကဋိကောပိ ဟောတိ ဝိကဋဘောဇနာနုယောဂမနုယုတ္တော, အပါနကောပိ ဟောတိ အပါနကတ္တမနုယုတ္တော, သာယတတိယကမ္ပိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ. တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိပုဏ္ဏာ ဝါ ဟောတိ အပရိပုဏ္ဏာ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ, နော အပရိပုဏ္ဏာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏာယပိ ခေါ အဟံ, နိဂြောဓ, တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အနေကဝိဟိတေ ဥပက္ကိလေသေ ဝဒါမီ’’တိ.

"निग्रोध! यहाँ कोई तपस्वी नग्न रहता है, मुक्त आचार वाला होता है, हाथों को चाटने वाला होता है; 'आओ भदन्त' कहने पर भिक्षा नहीं लेता, 'ठहरो भदन्त' कहने पर भिक्षा नहीं लेता; वह सामने लाई गई, विशेष रूप से बनाई गई या निमंत्रण की भिक्षा स्वीकार नहीं करता। वह न घड़े के मुख से, न टोकरी के मुख से भिक्षा लेता है; न देहली के बीच से, न डंडे के बीच से, न मूसल के बीच से; न दो लोगों के भोजन करते समय, न गर्भवती स्त्री से, न स्तनपान कराती स्त्री से, न पुरुष के पास गई स्त्री से, न अकाल के समय एकत्र की गई भिक्षा से, न जहाँ कुत्ता खड़ा हो, न जहाँ मक्खियाँ भिनभिना रही हों। वह न मछली खाता है, न मांस, न सुरा पीता है, न मदिरा, न धान्य का आसव। वह एक घर से भिक्षा लेने वाला और एक ग्रास खाने वाला होता है, या दो घरों से और दो ग्रास खाने वाला... या सात घरों से और सात ग्रास खाने वाला। वह एक छोटी थाली से निर्वाह करता है, या दो से... या सात से। वह एक दिन छोड़कर भोजन करता है, या दो दिन छोड़कर... या सात दिन छोड़कर। इस प्रकार वह आधे महीने तक के अंतराल पर भोजन करने के अभ्यास में लगा रहता है। वह शाक-भाजी खाने वाला होता है, या साँवा, नीवार, चमड़े के टुकड़े, सेवार, कन, खुरचन, पिण्याक (खली), घास या गाय का गोबर खाने वाला होता है। वह वन के कंद-मूल-फल पर निर्वाह करता है और स्वयं गिरे हुए फलों को खाने वाला होता है। वह सण के वस्त्र पहनता है, या सण-मिश्रित वस्त्र, मुर्दों के कफन, पांसुकुल, वृक्ष की छाल, मृगचर्म, मृगचर्म के टुकड़े, कुश के वस्त्र, वल्कल (छाल के रेशे), लकड़ी के पट, केश-कंबल, पशुओं के बालों के कंबल या उल्लू के पंखों के वस्त्र पहनता है। वह केश और दाढ़ी उखाड़ने वाला होता है और इस अभ्यास में लगा रहता है। वह केवल खड़ा रहने वाला होता है और आसन का त्याग कर देता है। वह उकड़ूँ बैठने वाला होता है और उकड़ूँ बैठने के तप में लगा रहता है। वह काँटों की शय्या पर लेटने वाला होता है, या लकड़ी के तख्ते पर, या नंगी जमीन पर। वह एक करवट सोने वाला होता है, धूल और मैल धारण करने वाला होता है, खुले आकाश में रहने वाला होता है, जैसा आसन मिले वैसा बैठने वाला होता है। वह अपवित्र भोजन (मल आदि) करने वाला होता है और इस अभ्यास में लगा रहता है। वह पानी न पीने वाला होता है और इस अभ्यास में लगा रहता है। वह शाम को तीसरी बार जल में स्नान (पाप धोने के लिए) करने के अभ्यास में लगा रहता है। निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? क्या इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा पूर्ण होती है या अपूर्ण?" "हे भदन्त! निश्चित ही इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा पूर्ण होती है, अपूर्ण नहीं।" "निग्रोध! ऐसी पूर्ण तप-जुगुप्सा में भी मैं अनेक प्रकार के उपक्क्लेश (दोष) बताता हूँ।"

ဥပက္ကိလေသော

उपक्क्लेश (दोष)

၅၈. ‘‘ယထာ ကထံ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏာယ တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အနေကဝိဟိတေ ဥပက္ကိလေသေ ဝဒတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ အတ္တမနော ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ အတ္တမနော ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

५८. "भन्ते! भगवान इस प्रकार की परिपूर्ण तप-साधना (तप-जुगुप्सा) में अनेक प्रकार के उपक्लेशों (दोषों) को कैसे बताते हैं?" "निग्रोध! यहाँ कोई तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप से संतुष्ट होता है और संकल्पों को पूर्ण हुआ मानता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप से संतुष्ट होकर संकल्पों को पूर्ण हुआ मानता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ အတ္တာနုက္ကံသေတိ ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ အတ္တာနုက္ကံသေတိ ပရံ ဝမ္ဘေတိ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप के कारण अपनी प्रशंसा करता है और दूसरों की निंदा करता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप के कारण अपनी प्रशंसा और दूसरों की निंदा करता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ မဇ္ဇတိ မုစ္ဆတိ ပမာဒမာပဇ္ဇတိ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော [Pg.35] တေန တပသာ မဇ္ဇတိ မုစ္ဆတိ ပမာဒမာပဇ္ဇတိ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप के कारण मदमत्त हो जाता है, मोहित हो जाता है और प्रमाद (असावधानी) को प्राप्त होता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप के कारण मदमत्त, मोहित और प्रमादी हो जाता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

၅၉. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အတ္တမနော ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အတ္တမနော ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

५९. "फिर निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है। वह उस लाभ, सत्कार और यश से संतुष्ट होता है और संकल्पों को पूर्ण हुआ मानता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त कर संतुष्ट होता है और संकल्पों को पूर्ण हुआ मानता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အတ္တာနုက္ကံသေတိ ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အတ္တာနုက္ကံသေတိ ပရံ ဝမ္ဘေတိ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है। वह उस लाभ, सत्कार और यश के कारण अपनी प्रशंसा करता है और दूसरों की निंदा करता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त कर अपनी प्रशंसा और दूसरों की निंदा करता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန မဇ္ဇတိ မုစ္ဆတိ ပမာဒမာပဇ္ဇတိ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန မဇ္ဇတိ မုစ္ဆတိ ပမာဒမာပဇ္ဇတိ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है। वह उस लाभ, सत्कार और यश के कारण मदमत्त हो जाता है, मोहित हो जाता है और प्रमाद को प्राप्त होता है। निग्रोध! जो तपस्वी तप को ग्रहण करता है और उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त कर मदमत्त, मोहित और प्रमादी हो जाता है, निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

၆၀. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ဘောဇနေသု ဝေါဒါသံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ဣဒံ မေ ခမတိ, ဣဒံ မေ နက္ခမတီ’တိ. သော ယဉ္စ ခွဿ နက္ခမတိ, တံ သာပေက္ခော ပဇဟတိ. ယံ ပနဿ ခမတိ, တံ ဂဓိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈာပန္နော အနာဒီနဝဒဿာဝီ အနိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

६०. "फिर निग्रोध! तपस्वी भोजन के विषय में भेदभाव करता है— 'यह मुझे पसंद है, यह मुझे पसंद नहीं है'। जो उसे पसंद नहीं है, उसे वह आसक्ति (तृष्णा) रखते हुए ही छोड़ता है। और जो उसे पसंद है, उसे वह आसक्त, मोहित और लिप्त होकर, उसके दोषों को न देखते हुए और (संसार से) निकलने की प्रज्ञा के बिना ही भोगता है। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ လာဘသက္ကာရသိလောကနိကန္တိဟေတု – ‘သက္ကရိဿန္တိ မံ ရာဇာနော ရာဇမဟာမတ္တာ ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ [Pg.36] ဂဟပတိကာ တိတ္ထိယာ’တိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी लाभ, सत्कार और यश की लालसा से तप को ग्रहण करता है— 'राजा, राज-महामात्र (मंत्री), क्षत्रिय, ब्राह्मण, गृहपति और अन्य तीर्थिक मेरा सत्कार करेंगे'। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

၆၁. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အညတရံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ အပသာဒေတာ ဟောတိ – ‘ကိံ ပနာယံ သမ္ဗဟုလာဇီဝေါ သဗ္ဗံ သံဘက္ခေတိ. သေယျထိဒံ – မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမံ, အသနိဝိစက္ကံ ဒန္တကူဋံ, သမဏပ္ပဝါဒေနာ’တိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

६१. "फिर निग्रोध! तपस्वी किसी अन्य श्रमण या ब्राह्मण की निंदा करता है— 'यह व्यक्ति बहुत अधिक आजीविका वाला (सब कुछ खाने वाला) होकर सब कुछ क्यों भक्षण करता है? जैसे कि— मूल-बीज, स्कन्ध-बीज, फलु-बीज, अग्र-बीज और पाँचवाँ बीज-बीज ही; वह श्रमण कहलाते हुए भी वज्र के समान दांतों वाला (सब कुछ चबा जाने वाला) है'। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ပဿတိ အညတရံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ကုလေသု သက္ကရိယမာနံ ဂရုကရိယမာနံ မာနိယမာနံ ပူဇိယမာနံ. ဒိသွာ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣမဉှိ နာမ သမ္ဗဟုလာဇီဝံ ကုလေသု သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ. မံ ပန တပဿိံ လူခါဇီဝိံ ကုလေသု န သက္ကရောန္တိ န ဂရုံ ကရောန္တိ န မာနေန္တိ န ပူဇေန္တီ’တိ, ဣတိ သော ဣဿာမစ္ဆရိယံ ကုလေသု ဥပ္ပာဒေတာ ဟောတိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी किसी अन्य श्रमण या ब्राह्मण को कुलों (गृहस्थों) में सत्कृत, गौरवान्वित, सम्मानित और पूजित होते देखता है। उसे देखकर वह ऐसा सोचता है— 'इस बहुत अधिक आजीविका वाले का तो कुलों में सत्कार, गौरव, सम्मान और पूजन होता है; किंतु मुझ जैसे कठोर तपस्वी और रूखी आजीविका वाले का कुलों में न सत्कार होता है, न गौरव, न सम्मान और न पूजन'। इस प्रकार वह कुलों के प्रति ईर्ष्या और मात्सर्य (द्वेष) उत्पन्न करता है। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

၆၂. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အာပါထကနိသာဒီ ဟောတိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

६२. "फिर निग्रोध! तपस्वी लोगों की दृष्टि में आने वाले (प्रकट) स्थानों पर बैठने वाला होता है। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အတ္တာနံ အဒဿယမာနော ကုလေသု စရတိ – ‘ဣဒမ္ပိ မေ တပသ္မိံ ဣဒမ္ပိ မေ တပသ္မိ’န္တိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी कुलों में अपने आप को प्रदर्शित करते हुए घूमता है— 'यह भी मेरे तप का अंग है, वह भी मेरे तप का अंग है'। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ကိဉ္စိဒေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ သေဝတိ. သော ‘ခမတိ တေ ဣဒ’န္တိ ပုဋ္ဌော သမာနော အက္ခမမာနံ အာဟ – ‘ခမတီ’တိ. ခမမာနံ အာဟ – ‘နက္ခမတီ’တိ. ဣတိ သော သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! तपस्वी किसी गुप्त (अनुचित) कार्य का सेवन करता है। जब उससे पूछा जाता है— 'क्या तुम्हें यह पसंद है?', तो वह नापसंद होने पर भी कहता है— 'पसंद है', और पसंद होने पर कहता है— 'पसंद नहीं है'। इस प्रकार वह जानबूझकर झूठ बोलने वाला होता है। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သန္တံယေဝ ပရိယာယံ အနုညေယျံ နာနုဇာနာတိ…ပေ… အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

"फिर निग्रोध! जब तथागत या तथागत के श्रावक धर्म-उपदेश दे रहे होते हैं, तब तपस्वी उस सत्य और स्वीकार करने योग्य बात को स्वीकार नहीं करता है। निग्रोध! यह भी तपस्वी का एक उपक्लेश है।"

၆၃. ‘‘ပုန [Pg.37] စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

६३. पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी क्रोधी होता है और बैर रखने वाला (उपनाही) होता है। निग्रोध! जो तपस्वी क्रोधी और बैर रखने वाला होता है, यह भी तपस्वी का एक उपक्क्लेस (दोष) है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ …ပေ… ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ… သဌော ဟောတိ မာယာဝီ… ထဒ္ဓေါ ဟောတိ အတိမာနီ… ပါပိစ္ဆော ဟောတိ ပါပိကာနံ ဣစ္ဆာနံ ဝသံ ဂတော… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော… သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. အယမ္ပိ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿိနော ဥပက္ကိလေသော ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी दूसरों के गुणों को ढंकने वाला (मक्खी) होता है, बराबरी करने वाला (पलासी) होता है... ईर्ष्यालु होता है, कंजूस होता है... धूर्त होता है, मायावी होता है... जिद्दी होता है, अति-अभिमानी होता है... बुरी इच्छाओं वाला होता है और बुरी इच्छाओं के वश में होता है... मिथ्या-दृष्टि वाला होता है और अंतग्राही दृष्टि से युक्त होता है... अपनी ही दृष्टि को पकड़े रहने वाला, उसे दृढ़ता से पकड़ने वाला और उसे छोड़ने में कठिन (दुष्प्रतिनिसर्ग) होता है। निग्रोध! जो तपस्वी अपनी ही दृष्टि को पकड़े रहने वाला, उसे दृढ़ता से पकड़ने वाला और उसे छोड़ने में कठिन होता है, यह भी तपस्वी का एक उपक्क्लेस है।

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ, ယဒိမေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ဥပက္ကိလေသာ ဝါ အနုပက္ကိလေသာ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ ဣမေ, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ ဥပက္ကိလေသာ, နော အနုပက္ကိလေသာ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ ဣဓေကစ္စော တပဿီ သဗ္ဗေဟေဝ ဣမေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ သမန္နာဂတော အဿ; ကော ပန ဝါဒေါ အညတရညတရေနာ’’တိ.

निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? क्या ये तप-जुगुप्सा (तप की साधना) के दोष हैं या निर्दोष हैं? "भन्ते! निश्चित ही ये तप-जुगुप्सा के दोष हैं, निर्दोष नहीं। भन्ते! यह संभव है कि यहाँ कोई तपस्वी इन सभी दोषों से युक्त हो; फिर किसी एक या दूसरे दोष की तो बात ही क्या!"

ပရိသုဒ္ဓပပဋိကပ္ပတ္တကထာ

परिशुद्ध-पपटिक-पत्त-कथा (छाल के समान शुद्धता प्राप्त करने का वर्णन)

၆၄. ‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ န အတ္တမနော ဟောတိ န ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ န အတ္တမနော ဟောတိ န ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော. ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६४. यहाँ, निग्रोध! तपस्वी तप को ग्रहण करता है, (किन्तु) वह उस तप के कारण न तो स्वयं से संतुष्ट (अत्तमन) होता है और न ही यह सोचता है कि उसका संकल्प पूर्ण हो गया है। निग्रोध! चूँकि तपस्वी तप ग्रहण करता है और उस तप से न तो संतुष्ट होता है और न ही पूर्ण-संकल्प वाला होता है, इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ န အတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी तप ग्रहण करता है, (किन्तु) वह उस तप के कारण न तो अपनी प्रशंसा करता है और न ही दूसरों की निंदा करता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ န မဇ္ဇတိ န မုစ္ဆတိ န ပမာဒမာပဇ္ဇတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी तप ग्रहण करता है, (किन्तु) वह उस तप के कारण न तो मदमत्त होता है, न मोहित होता है और न ही प्रमाद को प्राप्त होता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

၆၅. ‘‘ပုန [Pg.38] စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန န အတ္တမနော ဟောတိ န ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६५. पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी तप ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है, (किन्तु) वह उस लाभ, सत्कार और यश से न तो संतुष्ट होता है और न ही पूर्ण-संकल्प वाला होता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန န အတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी तप ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है, (किन्तु) वह उस लाभ, सत्कार और यश से न तो अपनी प्रशंसा करता है और न ही दूसरों की निंदा करता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တပံ သမာဒိယတိ, သော တေန တပသာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန န မဇ္ဇတိ န မုစ္ဆတိ န ပမာဒမာပဇ္ဇတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी तप ग्रहण करता है, वह उस तप से लाभ, सत्कार और यश प्राप्त करता है, (किन्तु) वह उस लाभ, सत्कार और यश से न तो मदमत्त होता है, न मोहित होता है और न ही प्रमाद को प्राप्त होता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

၆၆. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ဘောဇနေသု န ဝေါဒါသံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ဣဒံ မေ ခမတိ, ဣဒံ မေ နက္ခမတီ’တိ. သော ယဉ္စ ခွဿ နက္ခမတိ, တံ အနပေက္ခော ပဇဟတိ. ယံ ပနဿ ခမတိ, တံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६६. पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी भोजन के विषय में भेदभाव नहीं करता कि 'यह मुझे पसंद है, यह मुझे पसंद नहीं है'। जो उसे पसंद नहीं है, उसे वह बिना किसी आसक्ति के छोड़ देता है। और जो उसे पसंद है, उसे वह बिना लोभ के, बिना मोह के, बिना आसक्त हुए, दोषों को देखते हुए और (संसार से) निकलने की प्रज्ञा के साथ उपभोग करता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ န တပံ သမာဒိယတိ လာဘသက္ကာရသိလောကနိကန္တိဟေတု – ‘သက္ကရိဿန္တိ မံ ရာဇာနော ရာဇမဟာမတ္တာ ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဂဟပတိကာ တိတ္ထိယာ’တိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी लाभ, सत्कार और यश की इच्छा से तप ग्रहण नहीं करता कि 'राजा, राज-महामात्र, क्षत्रिय, ब्राह्मण, गृहपति और अन्य तीर्थक मेरा सत्कार करेंगे'... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

၆၇. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အညတရံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ နာပသာဒေတာ ဟောတိ – ‘ကိံ ပနာယံ သမ္ဗဟုလာဇီဝေါ သဗ္ဗံ သံဘက္ခေတိ. သေယျထိဒံ – မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမံ, အသနိဝိစက္ကံ ဒန္တကူဋံ, သမဏပ္ပဝါဒေနာ’တိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६७. पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी किसी अन्य श्रमण या ब्राह्मण को यह कहकर नीचा नहीं दिखाता कि 'यह बहुत अधिक आजीविका वाला सब कुछ खा जाता है, जैसे कि—मूल-बीज, स्कन्ध-बीज, फलु-बीज, अग्र-बीज और पाँचवाँ बीज-बीज ही; यह श्रमण कहलाने वाला वज्र के समान दाँतों वाला है'... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ ပဿတိ အညတရံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ကုလေသု သက္ကရိယမာနံ ဂရု ကရိယမာနံ မာနိယမာနံ ပူဇိယမာနံ. ဒိသွာ တဿ န ဧဝံ [Pg.39] ဟောတိ – ‘ဣမဉှိ နာမ သမ္ဗဟုလာဇီဝံ ကုလေသု သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ. မံ ပန တပဿိံ လူခါဇီဝိံ ကုလေသု န သက္ကရောန္တိ န ဂရုံ ကရောန္တိ န မာနေန္တိ န ပူဇေန္တီ’တိ, ဣတိ သော ဣဿာမစ္ဆရိယံ ကုလေသု နုပ္ပာဒေတာ ဟောတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी किसी अन्य श्रमण या ब्राह्मण को कुलों (गृहस्थों) में सत्कृत, सम्मानित, पूजित और अर्चित होते देखता है। उसे देखकर उसके मन में ऐसा विचार नहीं आता—'इस बहुत अधिक आजीविका वाले का कुलों में सत्कार, सम्मान और पूजन होता है, किन्तु मुझ रूखी आजीविका वाले तपस्वी का कुलों में न तो सत्कार होता है, न सम्मान और न पूजन'। इस प्रकार वह कुलों के प्रति ईर्ष्या और मात्सर्य उत्पन्न नहीं करता... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

၆၈. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ န အာပါထကနိသာဒီ ဟောတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६८. पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी लोगों के दिखने वाले स्थानों पर (दिखावे के लिए) नहीं बैठता... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ န အတ္တာနံ အဒဿယမာနော ကုလေသု စရတိ – ‘ဣဒမ္ပိ မေ တပသ္မိံ, ဣဒမ္ပိ မေ တပသ္မိ’န္တိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी कुलों में स्वयं का प्रदर्शन करते हुए नहीं घूमता कि 'यह भी मेरा तप है, वह भी मेरा तप है'... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ န ကဉ္စိဒေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ သေဝတိ, သော – ‘ခမတိ တေ ဣဒ’န္တိ ပုဋ္ဌော သမာနော အက္ခမမာနံ အာဟ – ‘နက္ခမတီ’တိ. ခမမာနံ အာဟ – ‘ခမတီ’တိ. ဣတိ သော သမ္ပဇာနမုသာ န ဘာသိတာ ဟောတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! तपस्वी किसी भी गुप्त (पाप) कर्म का सेवन नहीं करता। जब उससे पूछा जाता है कि 'क्या तुम्हें यह पसंद है?', तो वह पसंद न होने पर कहता है—'पसंद नहीं है', और पसंद होने पर कहता है—'पसंद है'। इस प्रकार वह जानबूझकर झूठ बोलने वाला नहीं होता... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သန္တံယေဝ ပရိယာယံ အနုညေယျံ အနုဇာနာတိ…ပေ… ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

पुनः और भी, निग्रोध! जब तथागत या तथागत के श्रावक धर्म-देशना दे रहे होते हैं, तब तपस्वी उस सत्य और प्रशंसनीय कारण को स्वीकार करता है... इस प्रकार वह उस स्थान पर परिशुद्ध होता है।

၆၉. ‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အက္ကောဓနော ဟောတိ အနုပနာဟီ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ အက္ကောဓနော ဟောတိ အနုပနာဟီ ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

६९. "पुनः, निग्रोध! तपस्वी क्रोधरहित होता है और वैर (द्वेष) नहीं पालने वाला होता है। निग्रोध! क्योंकि तपस्वी क्रोधरहित और वैर न पालने वाला होता है, इसलिए वह उस स्थान (अवस्था) में शुद्ध होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, နိဂြောဓ, တပဿီ အမက္ခီ ဟောတိ အပဠာသီ…ပေ… အနိဿုကီ ဟောတိ အမစ္ဆရီ… အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ… အတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ အနတိမာနီ… န ပါပိစ္ဆော ဟောတိ န ပါပိကာနံ ဣစ္ဆာနံ ဝသံ ဂတော… န မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ န အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော… န သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ န အာဓာနဂ္ဂါဟီ သုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ယမ္ပိ, နိဂြောဓ, တပဿီ န သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ န အာဓာနဂ္ဂါဟီ သုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ဧဝံ သော တသ္မိံ ဌာနေ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

"पुनः, निग्रोध! तपस्वी दूसरों के गुणों को न मिटाने वाला (अमक्खी), दूसरों से तुलना न करने वाला (अपलासी)... ईर्ष्या न करने वाला, कंजूसी न करने वाला, धूर्तता न करने वाला, मायावी (छली) न होने वाला, हठी न होने वाला, अति-अभिमानी न होने वाला, बुरी इच्छाओं वाला न होने वाला, बुरी इच्छाओं के वश में न होने वाला, मिथ्या-दृष्टि वाला न होने वाला, अंतग्राही (शाश्वत या उच्छेद) दृष्टि से युक्त न होने वाला, अपनी ही दृष्टि (विचार) को गलत तरीके से पकड़ने वाला न होने वाला, अपनी ही दृष्टि को दृढ़ता से पकड़ने वाला न होने वाला और (गलत विचारों को) सुगमता से छोड़ने वाला होता है। निग्रोध! क्योंकि तपस्वी अपनी दृष्टि को गलत तरीके से नहीं पकड़ता, दृढ़ता से नहीं पकड़ता और सुगमता से छोड़ देता है, इसलिए वह उस स्थान में शुद्ध होता है।"

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ [Pg.40] ဟောတိ နော အပရိသုဒ္ဓါ, အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာရပ္ပတ္တာ စာ’’တိ. ‘‘န ခေါ, နိဂြောဓ, ဧတ္တာဝတာ တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ; အပိ စ ခေါ ပပဋိကပ္ပတ္တာ ဟောတီ’’တိ.

"निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? यदि ऐसा है, तो क्या तप-साधना शुद्ध होती है या अशुद्ध?" "भन्ते! निश्चित ही, ऐसा होने पर तप-साधना शुद्ध होती है, अशुद्ध नहीं; और वह शिखर (अग्र) को प्राप्त तथा सार को प्राप्त होती है।" "निग्रोध! इतने मात्र से तप-साधना शिखर को प्राप्त और सार को प्राप्त नहीं होती; बल्कि यह तो केवल पपड़ी (वृक्ष की बाहरी छाल) को प्राप्त होने जैसी है।"

ပရိသုဒ္ဓတစပ္ပတ္တကထာ

परिशुद्ध छाल (त्वचा) की प्राप्ति का कथन

၇၀. ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပန, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ? သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အဂ္ဂညေဝ ပါပေတု, သာရညေဝ ပါပေတူ’’တိ. ‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ. ကထဉ္စ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ? ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ န ပါဏံ အတိပါတေတိ, န ပါဏံ အတိပါတယတိ, န ပါဏမတိပါတယတော သမနုညော ဟောတိ. န အဒိန္နံ အာဒိယတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယာပေတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယတော သမနုညော ဟောတိ. န မုသာ ဘဏတိ, န မုသာ ဘဏာပေတိ, န မုသာ ဘဏတော သမနုညော ဟောတိ. န ဘာဝိတမာသီသတိ, န ဘာဝိတမာသီသာပေတိ, န ဘာဝိတမာသီသတော သမနုညော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ.

७०. "भन्ते! फिर कितने मात्र से तप-साधना शिखर को प्राप्त और सार को प्राप्त होती है? भन्ते! अच्छा हो कि भगवान मुझे तप-साधना के शिखर और सार तक पहुँचाएँ (उसका उपदेश दें)।" "निग्रोध! यहाँ तपस्वी चार प्रकार के संवर (संयम) से सुरक्षित होता है। और निग्रोध! तपस्वी कैसे चार प्रकार के संवर से सुरक्षित होता है? निग्रोध! यहाँ तपस्वी न तो प्राणी की हत्या करता है, न हत्या करवाता है और न ही हत्या करने वाले का अनुमोदन करता है। वह न तो बिना दिया हुआ (चोरी) लेता है, न चोरी करवाता है और न ही चोरी करने वाले का अनुमोदन करता है। वह न तो झूठ बोलता है, न झूठ बुलवाता है और न ही झूठ बोलने वाले का अनुमोदन करता है। वह न तो काम-भोगों का सेवन करता है, न सेवन करवाता है और न ही सेवन करने वाले का अनुमोदन करता है। निग्रोध! इस प्रकार तपस्वी चार प्रकार के संवर से सुरक्षित होता है।"

‘‘ယတော ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ, အဒုံ စဿ ဟောတိ တပဿိတာယ. သော အဘိဟရတိ နော ဟီနာယာဝတ္တတိ. သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ. သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတိ, အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဗျာပါဒပ္ပဒေါသံ ပဟာယ အဗျာပန္နစိတ္တော ဝိဟရတိ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ, ဗျာပါဒပ္ပဒေါသာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ထိနမိဒ္ဓံ ပဟာယ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ဝိဟရတိ အာလောကသညီ သတော သမ္ပဇာနော, ထိနမိဒ္ဓါ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟာယ အနုဒ္ဓတော ဝိဟရတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝူပသန္တစိတ္တော, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဟရတိ အကထံကထီ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝိစိကိစ္ဆာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ.

"निग्रोध! जब तपस्वी चार प्रकार के संवर से सुरक्षित होता है, तब उसकी तपस्या के कारण उसमें यह लक्षण होता है। वह (अपने शील को) बढ़ाता है, हीन अवस्था (गृहस्थ जीवन) की ओर नहीं लौटता। वह विविक्त (एकान्त) शयनासन का सेवन करता है—जैसे वन, वृक्ष की जड़, पर्वत, कंदरा, गिरि-गुहा, श्मशान, वन-प्रस्थ (घना जंगल), खुला आकाश, या पुआल का ढेर। वह भोजन के पश्चात, भिक्षाटन से लौटकर, पालथी मारकर, शरीर को सीधा रखकर और सामने स्मृति (सजगता) स्थापित करके बैठता है। वह लोक में लोभ (अभिध्या) को त्यागकर लोभरहित चित्त से विहार करता है, लोभ से चित्त को शुद्ध करता है। व्यापाद (द्वेष) और दोष को त्यागकर, द्वेषरहित चित्त वाला होकर, सभी प्राणी-भूतों के हित का अनुकम्पी होकर विहार करता है, व्यापाद-दोष से चित्त को शुद्ध करता है। स्त्यान-मृद्ध (आलस्य और तन्द्रा) को त्यागकर, आलस्य-रहित होकर, प्रकाश की संज्ञा वाला (आलोक-संज्ञी), स्मृतिमान और सम्प्रजन्य (सजग) होकर विहार करता है, आलस्य-तन्द्रा से चित्त को शुद्ध करता है। औद्धत्य-कौकृत्य (उद्धतपन और पश्चाताप) को त्यागकर, व्याकुलता-रहित होकर, अध्यात्म में शांत चित्त वाला होकर विहार करता है, औद्धत्य-कौकृत्य से चित्त को शुद्ध करता है। विचिकित्सा (संदेह) को त्यागकर, संदेहों को पार कर चुका हुआ, कुशल धर्मों में संशय-रहित होकर विहार करता है, विचिकित्सा से चित्त को शुद्ध करता है।"

၇၁. ‘‘သော [Pg.41] ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ.

७१. "वह चित्त के इन पाँच उपक्लेशों (मल) को, जो प्रज्ञा को दुर्बल करने वाले हैं, त्यागकर मैत्री-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त करके विहार करता है। वैसे ही दूसरी को, वैसे ही तीसरी को, वैसे ही चौथी को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछे, सर्वत्र, सभी को अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को विस्तृत, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित मैत्री-युक्त चित्त से व्याप्त करके विहार करता है। करुणा-युक्त चित्त से... मुदिता-युक्त चित्त से... उपेक्षा-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त करके विहार करता है। वैसे ही दूसरी को, वैसे ही तीसरी को, वैसे ही चौथी को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछे, सर्वत्र, सभी को अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को विस्तृत, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित उपेक्षा-युक्त चित्त से व्याप्त करके विहार करता है।"

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ. ယဒိ ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ နော အပရိသုဒ္ဓါ, အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာရပ္ပတ္တာ စာ’’တိ. ‘‘န ခေါ, နိဂြောဓ, ဧတ္တာဝတာ တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ; အပိ စ ခေါ တစပ္ပတ္တာ ဟောတီ’’တိ.

"निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? यदि ऐसा है, तो क्या तप-साधना शुद्ध होती है या अशुद्ध?" "भन्ते! निश्चित ही, ऐसा होने पर तप-साधना शुद्ध होती है, अशुद्ध नहीं; और वह शिखर को प्राप्त तथा सार को प्राप्त होती है।" "निग्रोध! इतने मात्र से तप-साधना शिखर को प्राप्त और सार को प्राप्त नहीं होती; बल्कि यह तो केवल छाल (त्वचा) को प्राप्त होने जैसी है।"

ပရိသုဒ္ဓဖေဂ္ဂုပ္ပတ္တကထာ

परिशुद्ध सारु (असार काष्ठ) की प्राप्ति का कथन

၇၂. ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပန, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ? သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အဂ္ဂညေဝ ပါပေတု, သာရညေဝ ပါပေတူ’’တိ. ‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ. ကထဉ္စ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ…ပေ… ယတော ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ, အဒုံ စဿ ဟောတိ တပဿိတာယ. သော အဘိဟရတိ နော ဟီနာယာဝတ္တတိ. သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ…ပေ… သော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာလီသမ္ပိ [Pg.42] ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ, တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

७२. “भन्ते! तप-जुगुप्सा (तपस्या के प्रति संयम) किस सीमा तक शिखर (अग्र) और सार को प्राप्त होती है? भन्ते! यह अच्छा होगा यदि भगवान मुझे तप-जुगुप्सा के शिखर और सार तक पहुँचा दें।” “निग्रोध! यहाँ एक तपस्वी चातुर्याम-संवर (चार प्रकार के संयम) से संवृत होता है। निग्रोध! तपस्वी किस प्रकार चातुर्याम-संवर से संवृत होता है? ... निग्रोध! जब तपस्वी चातुर्याम-संवर से संवृत होता है, तो उसकी तपस्या के कारण यह लक्षण प्रकट होता है। वह उसे (उस शील को) बढ़ाता है, हीन अवस्था (गृहस्थ जीवन) की ओर नहीं लौटता। वह एकांत शयनासन का सेवन करता है... वह चित्त के उपक्लेशों और प्रज्ञा को दुर्बल करने वाले इन पाँच नीवरणों को त्यागकर, मैत्रीपूर्ण चित्त से... करुणापूर्ण चित्त से... मुदितापूर्ण चित्त से... विशाल, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित उपेक्षापूर्ण चित्त से (सभी दिशाओं को) व्याप्त कर विहार करता है। वह अपने अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों (पिछले जन्मों) को याद करता है, जैसे कि—एक जन्म, दो जन्म, तीन जन्म, चार जन्म, पाँच जन्म, दस जन्म, बीस जन्म, तीस जन्म, चालीस जन्म, पचास जन्म, सौ जन्म, हज़ार जन्म, लाख जन्म, अनेक संवर्त-कल्प, अनेक विवर्त-कल्प, अनेक संवर्त-विवर्त-कल्प—‘वहाँ मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुःख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु वाला था; वहाँ से च्युत होकर मैं अमुक स्थान पर उत्पन्न हुआ; वहाँ भी मैं इस नाम वाला... था; वहाँ से च्युत होकर मैं यहाँ उत्पन्न हुआ हूँ।’ इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अपने अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों को याद करता है।”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ, နော အပရိသုဒ္ဓါ, အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာရပ္ပတ္တာ စာ’’တိ. ‘‘န ခေါ, နိဂြောဓ, ဧတ္တာဝတာ တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ; အပိ စ ခေါ ဖေဂ္ဂုပ္ပတ္တာ ဟောတီ’’တိ.

“निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? क्या इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा परिशुद्ध होती है या अपरिशुद्ध?” “भन्ते! निश्चित ही इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा परिशुद्ध होती है, अपरिशुद्ध नहीं; और वह शिखर तथा सार को प्राप्त होती है।” “निग्रोध! इतने मात्र से तप-जुगुप्सा शिखर और सार को प्राप्त नहीं होती; बल्कि यह केवल फेग्गु (असार काष्ठ) को प्राप्त होती है।”

ပရိသုဒ္ဓအဂ္ဂပ္ပတ္တသာရပ္ပတ္တကထာ

परिशुद्ध-अग्रप्राप्त-सारप्राप्त कथा

၇၃. ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပန, ဘန္တေ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ? သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အဂ္ဂညေဝ ပါပေတု, သာရညေဝ ပါပေတူ’’တိ. ‘‘ဣဓ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ. ကထဉ္စ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ…ပေ… ယတော ခေါ, နိဂြောဓ, တပဿီ စာတုယာမသံဝရသံဝုတော ဟောတိ, အဒုံ စဿ ဟောတိ တပဿိတာယ. သော အဘိဟရတိ နော ဟီနာယာဝတ္တတိ. သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ…ပေ… သော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ, ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန [Pg.43] သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ, ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ.

७३. “भन्ते! तप-जुगुप्सा किस सीमा तक शिखर और सार को प्राप्त होती है? भन्ते! यह अच्छा होगा यदि भगवान मुझे तप-जुगुप्सा के शिखर और सार तक पहुँचा दें।” “निग्रोध! यहाँ एक तपस्वी चातुर्याम-संवर से संवृत होता है... (पूर्ववत)... वह विशाल, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित उपेक्षापूर्ण चित्त से व्याप्त कर विहार करता है। वह अपने अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों को याद करता है... (पूर्ववत)... इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अपने अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों को याद करता है। वह परिशुद्ध और दिव्य-चक्षु से, जो मानवीय दृष्टि से परे है, सत्त्वों को च्युत होते और उत्पन्न होते देखता है; हीन, श्रेष्ठ, सुवर्ण, दुर्वर्ण, सुगति और दुर्गति को प्राप्त सत्त्वों को उनके कर्मों के अनुसार जानता है—‘अहो! ये सत्त्व काया के दुश्चरित, वाणी के दुश्चरित और मन के दुश्चरित से युक्त थे, आर्यों की निंदा करने वाले थे, मिथ्या-दृष्टि वाले थे और मिथ्या-दृष्टि वाले कर्मों को स्वीकार करने वाले थे। वे शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के पश्चात, अपाय, दुर्गति, विनिपात और नरक में उत्पन्न हुए हैं। अथवा, ये सत्त्व काया के सुचरित, वाणी के सुचरित और मन के सुचरित से युक्त थे, आर्यों की निंदा न करने वाले थे, सम्यक-दृष्टि वाले थे और सम्यक-दृष्टि वाले कर्मों को स्वीकार करने वाले थे। वे शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के पश्चात, सुगति और स्वर्ग लोक में उत्पन्न हुए हैं।’ इस प्रकार वह दिव्य-चक्षु से सत्त्वों को देखता है और उन्हें उनके कर्मों के अनुसार जानता है।”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ, ယဒိ ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါ ဝါ’’တိ? ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သန္တေ တပေါဇိဂုစ္ဆာ ပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ နော အပရိသုဒ္ဓါ, အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာရပ္ပတ္တာ စာ’’တိ.

“निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? क्या इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा परिशुद्ध होती है या अपरिशुद्ध?” “भन्ते! निश्चित ही इस प्रकार होने पर तप-जुगुप्सा परिशुद्ध होती है, अपरिशुद्ध नहीं; और वह शिखर तथा सार को प्राप्त होती है।”

၇၄. ‘‘ဧတ္တာဝတာ ခေါ, နိဂြောဓ, တပေါဇိဂုစ္ဆာ အဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ ဟောတိ သာရပ္ပတ္တာ စ. ဣတိ ခေါ, နိဂြောဓ, ယံ မံ တွံ အဝစာသိ – ‘ကော နာမ သော, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဓမ္မော, ယေန ဘဂဝါ သာဝကေ ဝိနေတိ, ယေန ဘဂဝတာ သာဝကာ ဝိနီတာ အဿာသပ္ပတ္တာ ပဋိဇာနန္တိ အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယ’န္တိ. ဣတိ ခေါ တံ, နိဂြောဓ, ဌာနံ ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ, ယေနာဟံ သာဝကေ ဝိနေမိ, ယေန မယာ သာဝကာ ဝိနီတာ အဿာသပ္ပတ္တာ ပဋိဇာနန္တိ အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ.

७४. “निग्रोध! इतने से ही तप-जुगुप्सा शिखर और सार को प्राप्त होती है। निग्रोध! जो तुमने मुझसे पूछा था—‘भन्ते! भगवान का वह कौन सा धर्म है जिससे भगवान शिष्यों को विनीत करते हैं, जिससे विनीत होकर भगवान के शिष्य परम संतोष (आश्वास) प्राप्त कर आदि-ब्रह्मचर्य की पूर्णता को स्वीकार करते हैं?’ निग्रोध! वह अवस्था (जिससे मैं शिष्यों को विनीत करता हूँ) इस (तप-जुगुप्सा) से भी अधिक उच्चतर और श्रेष्ठतर है।”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥန္နာဒိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ – ‘‘ဧတ္ထ မယံ အနဿာမ သာစရိယကာ, န မယံ ဣတော ဘိယျော ဥတ္တရိတရံ ပဇာနာမာ’’တိ.

ऐसा कहे जाने पर, वे परिव्राजक ऊँचे और भारी स्वर में शोर मचाने लगे— "यहाँ हम अपने आचार्यों सहित नष्ट हो गए हैं; हम इससे (दिव्य-चक्षु से) अधिक श्रेष्ठ और उच्चतर कुछ नहीं जानते।"

နိဂြောဓဿ ပဇ္ဈာယနံ

निग्रोध का चिन्तन

၇၅. ယဒါ အညာသိ သန္ဓာနော ဂဟပတိ – ‘‘အညဒတ္ထု ခေါ ဒါနိမေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ သုဿူသန္တိ, သောတံ ဩဒဟန္တိ, အညာစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေန္တီ’’တိ. အထ နိဂြောဓံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ [Pg.44] – ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘန္တေ နိဂြောဓ, ယံ မံ တွံ အဝစာသိ – ‘ယဂ္ဃေ, ဂဟပတိ, ဇာနေယျာသိ, ကေန သမဏော ဂေါတမော သဒ္ဓိံ သလ္လပတိ, ကေန သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ, ကေန ပညာဝေယျတ္တိယံ သမာပဇ္ဇတိ, သုညာဂါရဟတာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာ, အပရိသာဝစရော သမဏော ဂေါတမော နာလံ သလ္လာပါယ, သော အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ; သေယျထာပိ နာမ ဂေါကာဏာ ပရိယန္တစာရိနီ အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ. ဧဝမေဝ သုညာဂါရဟတာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာ, အပရိသာဝစရော သမဏော ဂေါတမော နာလံ သလ္လာပါယ; သော အန္တမန္တာနေဝ သေဝတိ; ဣင်္ဃ, ဂဟပတိ, သမဏော ဂေါတမော ဣမံ ပရိသံ အာဂစ္ဆေယျ, ဧကပဉှေနေဝ နံ သံသာဒေယျာမ, တုစ္ဆကုမ္ဘီဝ နံ မညေ ဩရောဓေယျာမာ’တိ. အယံ ခေါ သော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣဓာနုပ္ပတ္တော, အပရိသာဝစရံ ပန နံ ကရောထ, ဂေါကာဏံ ပရိယန္တစာရိနိံ ကရောထ, ဧကပဉှေနေဝ နံ သံသာဒေထ, တုစ္ဆကုမ္ဘီဝ နံ ဩရောဓေထာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိ.

७५. जब सन्धान गृहपति ने यह जान लिया— "निश्चित ही अब ये अन्यतीर्थिक परिव्राजक भगवान के प्रवचन को सुनने के इच्छुक हैं, कान लगा रहे हैं और समझने के लिए चित्त लगा रहे हैं।" तब उसने निग्रोध परिव्राजक से यह कहा— "भन्ते निग्रोध! आपने मुझसे जो यह कहा था— 'अरे गृहपति, क्या तुम जानते हो, श्रमण गौतम किसके साथ बातचीत करते हैं, किसके साथ चर्चा करते हैं, किसके साथ प्रज्ञा की निपुणता प्राप्त करते हैं? श्रमण गौतम की प्रज्ञा शून्य घरों (एकांत) में रहने के कारण नष्ट हो गई है; श्रमण गौतम परिषद् में आने-जाने वाले नहीं हैं, वे बातचीत करने में समर्थ नहीं हैं, वे केवल एकांत स्थानों का ही सेवन करते हैं; जैसे कोई कानी गाय सीमावर्ती क्षेत्रों में ही चरती है और एकांत स्थानों का ही सेवन करती है, वैसे ही श्रमण गौतम की प्रज्ञा शून्य घरों में नष्ट हो गई है; श्रमण गौतम परिषद् में आने-जाने वाले नहीं हैं, वे बातचीत करने में समर्थ नहीं हैं, वे केवल एकांत स्थानों का ही सेवन करते हैं; अरे गृहपति, यदि श्रमण गौतम इस परिषद् में आएँ, तो हम उन्हें एक ही प्रश्न से निरुत्तर कर देंगे और उन्हें खाली घड़े की तरह घेर लेंगे।' भन्ते! वे भगवान अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध यहाँ पधार चुके हैं। अब आप उन्हें परिषद् में न आने वाला बनाइये, उन्हें सीमा पर चरने वाली कानी गाय की तरह बनाइये, उन्हें एक ही प्रश्न से निरुत्तर कीजिये और उन्हें खाली घड़े की तरह घेर लीजिये।" ऐसा कहे जाने पर, निग्रोध परिव्राजक चुप हो गया, लज्जित हुआ, कंधे झुका लिए, मुँह नीचे कर लिया और बिना कुछ बोले चिन्तामग्न होकर बैठ गया।

၇၆. အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဂြောဓံ ပရိဗ္ဗာဇကံ တုဏှီဘူတံ မင်္ကုဘူတံ ပတ္တက္ခန္ဓံ အဓောမုခံ ပဇ္ဈာယန္တံ အပ္ပဋိဘာနံ ဝိဒိတွာ နိဂြောဓံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ, နိဂြောဓ, ဘာသိတာ တေ ဧသာ ဝါစာ’’တိ? ‘‘သစ္စံ, ဘန္တေ, ဘာသိတာ မေ ဧသာ ဝါစာ, ယထာဗာလေန ယထာမူဠှေန ယထာအကုသလေနာ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ, နိဂြောဓ. ကိန္တိ တေ သုတံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဝုဍ္ဎာနံ မဟလ္လကာနံ အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ – ‘ယေ တေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, ဧဝံ သု တေ ဘဂဝန္တော သံဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥန္နာဒိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ…ပေ… ဣတိဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ. သေယျထာပိ တွံ ဧတရဟိ သာစရိယကော. ဥဒါဟု, ဧဝံ သု တေ ဘဂဝန္တော အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝန္တိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနိ, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟီ’တိ.

७६. तब भगवान ने निग्रोध परिव्राजक को मौन, लज्जित, कंधे झुकाए हुए, नीचे मुँह किए हुए, चिन्तामग्न और निरुत्तर जानकर निग्रोध परिव्राजक से यह कहा— "निग्रोध! क्या यह सच है कि तुमने ऐसी बात कही थी?" "भन्ते! सच है, मैंने अज्ञानवश, मोहवश और अकुशलतावश ऐसी बात कही थी।" "निग्रोध! तुम क्या सोचते हो? क्या तुमने वृद्ध, वयोवृद्ध आचार्यों और उनके भी आचार्यों से ऐसा सुना है कि— 'जो अतीत काल में अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध हुए थे, क्या वे भगवान भी एक साथ मिलकर ऊँचे और भारी स्वर में शोर मचाते हुए अनेक प्रकार की व्यर्थ की बातें (तिरच्छानकथा) करते थे, जैसे— राजाओं की कथा, चोरों की कथा... आदि, जैसा कि तुम आजकल अपने आचार्यों के साथ करते हो? या फिर वे भगवान एकांत अरण्य और वन-प्रान्तों के उन सेनासनों का सेवन करते थे जो अल्प शब्द वाले, कम शोर वाले, जन-संपर्क से रहित, मनुष्यों के एकांत वास के योग्य और ध्यान के अनुकूल होते थे, जैसा कि मैं आजकल करता हूँ?'"

‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ. ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဝုဍ္ဎာနံ မဟလ္လကာနံ အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ – ‘ယေ တေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ[Pg.45], န ဧဝံ သု တေ ဘဂဝန္တော သံဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥန္နာဒိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ…ပေ… ဣတိဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ သာစရိယကော. ဧဝံ သု တေ ဘဂဝန္တော အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝန္တိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနိ, သေယျထာပိ ဘဂဝါ ဧတရဟီ’’’တိ.

"भन्ते! मैंने वृद्ध, वयोवृद्ध आचार्यों और उनके भी आचार्यों से ऐसा सुना है कि— 'जो अतीत काल में अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध हुए थे, वे भगवान एक साथ मिलकर ऊँचे और भारी स्वर में शोर मचाते हुए अनेक प्रकार की व्यर्थ की बातें नहीं करते थे, जैसे— राजाओं की कथा, चोरों की कथा... आदि, जैसा कि मैं आजकल अपने आचार्यों के साथ करता हूँ। बल्कि वे भगवान एकांत अरण्य और वन-प्रान्तों के उन सेनासनों का सेवन करते थे जो अल्प शब्द वाले, कम शोर वाले, जन-संपर्क से रहित, मनुष्यों के एकांत वास के योग्य और ध्यान के अनुकूल होते थे, जैसा कि भगवान आजकल करते हैं।'"

‘‘တဿ တေ, နိဂြောဓ, ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – ‘ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါ ဗောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဒန္တော သော ဘဂဝါ ဒမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သန္တော သော ဘဂဝါ သမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တိဏ္ဏော သော ဘဂဝါ တရဏာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ပရိနိဗ္ဗုတော သော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’’တိ?

"निग्रोध! तुम जैसे समझदार और वयोवृद्ध व्यक्ति को क्या यह विचार नहीं आया कि— 'वे भगवान स्वयं बुद्ध हैं और बोधि (ज्ञान) के लिए धर्म का उपदेश देते हैं; वे भगवान स्वयं दान्त (जितेन्द्रिय) हैं और दमन (इन्द्रिय-संयम) के लिए धर्म का उपदेश देते हैं; वे भगवान स्वयं शान्त हैं और शान्ति के लिए धर्म का उपदेश देते हैं; वे भगवान स्वयं (संसार-सागर से) पार हो चुके हैं और पार उतारने के लिए धर्म का उपदेश देते हैं; वे भगवान स्वयं परिनिर्वृत हैं और परिनिर्वाण के लिए धर्म का उपदेश देते हैं'?"

ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနသစ္ဆိကိရိယာ

ब्रह्मचर्य की पूर्णता का साक्षात्कार

၇၇. ဧဝံ ဝုတ္တေ, နိဂြောဓော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ, ယွာဟံ ဧဝံ ဘဂဝန္တံ အဝစာသိံ. တဿ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ တွံ, နိဂြောဓ, အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ, ယော မံ တွံ ဧဝံ အဝစာသိ. ယတော စ ခေါ တွံ, နိဂြောဓ, အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသိ, တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ, နိဂြောဓ, အရိယဿ ဝိနယေ, ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. အဟံ ခေါ ပန, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဝဒါမိ –

७७. ऐसा कहे जाने पर, निग्रोध परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! मुझसे अपराध हो गया, जो मैंने अज्ञानवश, मोहवश और अकुशलतावश भगवान के विषय में ऐसी बात कही। भन्ते! भगवान मेरे उस अपराध को अपराध के रूप में स्वीकार करें ताकि भविष्य में मैं संयम रख सकूँ।" "निग्रोध! निश्चय ही तुमसे अपराध हुआ, जो तुमने अज्ञानवश, मोहवश और अकुशलतावश मेरे विषय में ऐसी बात कही। निग्रोध! चूँकि तुम अपने अपराध को अपराध के रूप में देखकर धर्म के अनुसार उसका सुधार करते हो, इसलिए हम उसे स्वीकार करते हैं। निग्रोध! आर्य विनय में यह उन्नति का लक्षण है कि जो अपने अपराध को अपराध के रूप में देखकर धर्म के अनुसार सुधार करता है और भविष्य में संयम धारण करता है। निग्रोध! मैं तो ऐसा कहता हूँ—"

‘ဧတု ဝိညူ ပုရိသော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော, အဟမနုသာသာမိ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော, ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ သတ္တဝဿာနိ. တိဋ္ဌန္တု, နိဂြောဓ, သတ္တ ဝဿာနိ. ဧတု ဝိညူ ပုရိသော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော, အဟမနုသာသာမိ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော, ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ [Pg.46] သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ ဆ ဝဿာနိ. ပဉ္စ ဝဿာနိ… စတ္တာရိ ဝဿာနိ… တီဏိ ဝဿာနိ… ဒွေ ဝဿာနိ… ဧကံ ဝဿံ. တိဋ္ဌတု, နိဂြောဓ, ဧကံ ဝဿံ. ဧတု ဝိညူ ပုရိသော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော အဟမနုသာသာမိ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော, ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ သတ္တ မာသာနိ. တိဋ္ဌန္တု, နိဂြောဓ, သတ္တ မာသာနိ… ဆ မာသာနိ… ပဉ္စ မာသာနိ … စတ္တာရိ မာသာနိ… တီဏိ မာသာနိ… ဒွေ မာသာနိ… ဧကံ မာသံ… အဍ္ဎမာသံ. တိဋ္ဌတု, နိဂြောဓ, အဍ္ဎမာသော. ဧတု ဝိညူ ပုရိသော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော, အဟမနုသာသာမိ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော, ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ သတ္တာဟံ’.

'कोई बुद्धिमान व्यक्ति आए, जो कपट-रहित, माया-रहित और सरल स्वभाव का हो। मैं उसे उपदेश दूँगा, मैं उसे धर्म सिखाऊँगा। मेरे उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, जिस (लक्ष्य) के लिए कुलपुत्र पूर्णतः घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, उस अनुत्तर ब्रह्मचर्य की पूर्णता को वह इसी जन्म में स्वयं उच्च ज्ञान से जानकर, साक्षात्कार कर और प्राप्त कर सात वर्षों तक विहार करेगा। हे निग्रोध, सात वर्ष रहने दें। कोई बुद्धिमान व्यक्ति आए, जो कपट-रहित, माया-रहित और सरल स्वभाव का हो। मैं उसे उपदेश दूँगा, मैं उसे धर्म सिखाऊँगा। मेरे उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, जिस (लक्ष्य) के लिए कुलपुत्र पूर्णतः घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, उस अनुत्तर ब्रह्मचर्य की पूर्णता को वह इसी जन्म में स्वयं उच्च ज्ञान से जानकर, साक्षात्कार कर और प्राप्त कर छह वर्ष... पाँच वर्ष... चार वर्ष... तीन वर्ष... दो वर्ष... एक वर्ष तक विहार करेगा। हे निग्रोध, एक वर्ष रहने दें। कोई बुद्धिमान व्यक्ति आए, जो कपट-रहित, माया-रहित और सरल स्वभाव का हो। मैं उसे उपदेश दूँगा, मैं उसे धर्म सिखाऊँगा। मेरे उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, जिस (लक्ष्य) के लिए कुलपुत्र पूर्णतः घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, उस अनुत्तर ब्रह्मचर्य की पूर्णता को वह इसी जन्म में स्वयं उच्च ज्ञान से जानकर, साक्षात्कार कर और प्राप्त कर सात महीनों तक विहार करेगा। हे निग्रोध, सात महीने रहने दें... छह महीने... पाँच महीने... चार महीने... तीन महीने... दो महीने... एक महीना... आधा महीना तक विहार करेगा। हे निग्रोध, आधा महीना रहने दें। कोई बुद्धिमान व्यक्ति आए, जो कपट-रहित, माया-रहित और सरल स्वभाव का हो। मैं उसे उपदेश दूँगा, मैं उसे धर्म सिखाऊँगा। मेरे उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, जिस (लक्ष्य) के लिए कुलपुत्र पूर्णतः घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, उस अनुत्तर ब्रह्मचर्य की पूर्णता को वह इसी जन्म में स्वयं उच्च ज्ञान से जानकर, साक्षात्कार कर और प्राप्त कर सात दिनों तक विहार करेगा।'

ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပဇ္ဈာယနံ

परिव्राजकों का चिंतामग्न होना

၇၈. ‘‘သိယာ ခေါ ပန တေ, နိဂြောဓ, ဧဝမဿ – ‘အန္တေဝါသိကမျတာ နော သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယော ဧဝ ဝေါ အာစရိယော, သော ဧဝ ဝေါ အာစရိယော ဟောတု. သိယာ ခေါ ပန တေ, နိဂြောဓ, ဧဝမဿ – ‘ဥဒ္ဒေသာ နော စာဝေတုကာမော သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယော ဧဝ ဝေါ ဥဒ္ဒေသော သော ဧဝ ဝေါ ဥဒ္ဒေသော ဟောတု. သိယာ ခေါ ပန တေ, နိဂြောဓ, ဧဝမဿ – ‘အာဇီဝါ နော စာဝေတုကာမော သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယော ဧဝ ဝေါ အာဇီဝေါ, သော ဧဝ ဝေါ အာဇီဝေါ ဟောတု. သိယာ ခေါ ပန တေ, နိဂြောဓ, ဧဝမဿ – ‘ယေ နော ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ သာစရိယကာနံ, တေသု ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အကုသလာ စေဝ ဝေါ တေ ဓမ္မာ ဟောန္တု အကုသလသင်္ခါတာ စ သာစရိယကာနံ. သိယာ ခေါ ပန တေ[Pg.47], နိဂြောဓ, ဧဝမဿ – ‘ယေ နော ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ သာစရိယကာနံ, တေဟိ ဝိဝေစေတုကာမော သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, နိဂြောဓ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုသလာ စေဝ ဝေါ တေ ဓမ္မာ ဟောန္တု ကုသလသင်္ခါတာ စ သာစရိယကာနံ. ဣတိ ခွာဟံ, နိဂြောဓ, နေဝ အန္တေဝါသိကမျတာ ဧဝံ ဝဒါမိ, နပိ ဥဒ္ဒေသာ စာဝေတုကာမော ဧဝံ ဝဒါမိ, နပိ အာဇီဝါ စာဝေတုကာမော ဧဝံ ဝဒါမိ, နပိ ယေ ဝေါ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ သာစရိယကာနံ, တေသု ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော ဧဝံ ဝဒါမိ, နပိ ယေ ဝေါ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ သာစရိယကာနံ, တေဟိ ဝိဝေစေတုကာမော ဧဝံ ဝဒါမိ. သန္တိ စ ခေါ, နိဂြောဓ, အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ, ယေသာဟံ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ယထာပဋိပန္နာနံ ဝေါ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ ပဟီယိဿန္တိ, ဝေါဒါနီယာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎိဿန္တိ, ပညာပါရိပူရိံ ဝေပုလ္လတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿထာ’’တိ.

७८. "हे निग्रोध, संभव है कि तुम्हारे मन में ऐसा विचार आए— 'श्रमण गौतम ने हमें अपना शिष्य बनाने की इच्छा से ऐसा कहा है।' हे निग्रोध, इसे इस प्रकार नहीं देखा जाना चाहिए। जो तुम्हारे आचार्य हैं, वे ही तुम्हारे आचार्य रहें। हे निग्रोध, संभव है कि तुम्हारे मन में ऐसा विचार आए— 'श्रमण गौतम हमें हमारे स्वाध्याय से विचलित करना चाहते हैं।' हे निग्रोध, इसे इस प्रकार नहीं देखा जाना चाहिए। जो तुम्हारा स्वाध्याय है, वही तुम्हारा स्वाध्याय रहे। हे निग्रोध, संभव है कि तुम्हारे मन में ऐसा विचार आए— 'श्रमण गौतम हमें हमारी आजीविका से विचलित करना चाहते हैं।' हे निग्रोध, इसे इस प्रकार नहीं देखा जाना चाहिए। जो तुम्हारी आजीविका है, वही तुम्हारी आजीविका रहे। हे निग्रोध, संभव है कि तुम्हारे मन में ऐसा विचार आए— 'श्रमण गौतम हमें उन अकुशल धर्मों में प्रतिष्ठित करना चाहते हैं जो हमारे आचार्यों के अनुसार अकुशल माने जाते हैं।' हे निग्रोध, इसे इस प्रकार नहीं देखा जाना चाहिए। तुम्हारे और तुम्हारे आचार्यों के वे अकुशल धर्म अकुशल ही रहें। हे निग्रोध, संभव है कि तुम्हारे मन में ऐसा विचार आए— 'श्रमण गौतम हमें उन कुशल धर्मों से अलग करना चाहते हैं जो हमारे आचार्यों के अनुसार कुशल माने जाते हैं।' हे निग्रोध, इसे इस प्रकार नहीं देखा जाना चाहिए। तुम्हारे और तुम्हारे आचार्यों के वे कुशल धर्म कुशल ही रहें। हे निग्रोध, मैं न तो शिष्य बनाने की इच्छा से ऐसा कहता हूँ, न स्वाध्याय से विचलित करने के लिए, न आजीविका से विचलित करने के लिए, न अकुशल धर्मों में प्रतिष्ठित करने के लिए, और न ही कुशल धर्मों से अलग करने के लिए। हे निग्रोध, वास्तव में कुछ अकुशल धर्म हैं जो अभी त्यागे नहीं गए हैं, जो संक्लेशिक (मलिन) हैं, पुनर्जन्म देने वाले हैं, संतापयुक्त हैं, दुःखद विपाक वाले हैं और भविष्य में जाति, जरा और मरण के कारण हैं; उन्हीं के त्याग के लिए मैं धर्म का उपदेश देता हूँ। मेरे उपदेशानुसार आचरण करने पर तुम्हारे संक्लेशिक धर्म नष्ट हो जाएँगे, शोधक (निर्मल) धर्म बढ़ेंगे, और तुम प्रज्ञा की परिपूर्णता और विशालता को इसी जन्म में स्वयं उच्च ज्ञान से जानकर, साक्षात्कार कर और प्राप्त कर विहार करोगे।"

၇၉. ဧဝံ ဝုတ္တေ, တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ တုဏှီဘူတာ မင်္ကုဘူတာ ပတ္တက္ခန္ဓာ အဓောမုခါ ပဇ္ဈာယန္တာ အပ္ပဋိဘာနာ နိသီဒိံသု ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တာ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘သဗ္ဗေ ပိမေ မောဃပုရိသာ ဖုဋ္ဌာ ပါပိမတာ. ယတြ ဟိ နာမ ဧကဿပိ န ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘ဟန္ဒ မယံ အညာဏတ္ထမ္ပိ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ, ကိံ ကရိဿတိ သတ္တာဟော’’’တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥဒုမ္ဗရိကာယ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပစ္စုပဋ္ဌာသိ. သန္ဓာနော ပန ဂဟပတိ တာဝဒေဝ ရာဇဂဟံ ပါဝိသီတိ.

७९. ऐसा कहे जाने पर, वे परिव्राजक मौन, हतप्रभ, कंधे झुकाए हुए, नीचे मुँह किए, चिंतामग्न और निरुत्तर होकर बैठ गए, जैसे उनका चित्त मार द्वारा वशीभूत हो गया हो। तब भगवान के मन में यह विचार आया— 'ये सभी मोघ पुरुष पापी मार द्वारा ग्रस्त हैं। इनमें से किसी एक के मन में भी यह विचार नहीं आया— "आओ, हम श्रमण गौतम के पास कम से कम सात दिनों के लिए ही ब्रह्मचर्य का पालन करें, देखें सात दिनों में क्या होता है?"' इसके बाद भगवान, उदुम्बरिका परिव्राजक-आराम में सिंहनाद करके, आकाश में उड़कर गृध्रकूट पर्वत पर जा पहुँचे। और सन्ध्यान गृहपति उसी समय राजगृह में प्रविष्ट हो गए।

ဥဒုမ္ဗရိကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒုတိယံ.

दूसरा उदुम्बरिक सुत्त समाप्त हुआ।

၃. စက္ကဝတ္တိသုတ္တံ

३. चक्रवर्ती सुत्त

အတ္တဒီပသရဏတာ

स्वयं अपना द्वीप और शरण होना

၈၀. ဧဝံ [Pg.48] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရတိ မာတုလာယံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္တဒီပါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထ အတ္တသရဏာ အနညသရဏာ, ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ. ကထဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော, ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ…ပေ… စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော, ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော.

८०. मैंने ऐसा सुना है - एक समय भगवान मगध देश के मातुल नगर में विहार कर रहे थे। वहाँ भगवान ने भिक्षुओं को संबोधित किया - 'भिक्षुओं!' उन भिक्षुओं ने भगवान को उत्तर दिया - 'भदन्त!' भगवान ने यह कहा - 'भिक्षुओं! तुम स्वयं के लिए द्वीप (आश्रय) बनकर विहार करो, स्वयं की शरण में रहो, किसी अन्य की शरण में नहीं; धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में रहो, किसी अन्य की शरण में नहीं। और भिक्षुओं, भिक्षु कैसे स्वयं के लिए द्वीप बनकर, स्वयं की शरण में, किसी अन्य की शरण में न रहकर, धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में, किसी अन्य की शरण में न रहकर विहार करता है? भिक्षुओं, यहाँ भिक्षु काया में कायानुपश्यी होकर, उद्योगी (आतपी), सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या (लोभ) और दौर्मनस्य (शोक) को दूर कर विहार करता है। वेदनाओं में वेदनानुपश्यी... चित्त में चित्तनुपश्यी... धर्मों में धर्मानुपश्यी होकर, उद्योगी, सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या और दौर्मनस्य को दूर कर विहार करता है। भिक्षुओं, इस प्रकार भिक्षु स्वयं के लिए द्वीप बनकर, स्वयं की शरण में, किसी अन्य की शरण में न रहकर, धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में, किसी अन्य की शरण में न रहकर विहार करता है।

‘‘ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ. ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရတံ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ န လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ, န လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ.

'भिक्षुओं! तुम अपने (पिता बुद्ध से प्राप्त) पैतृक विषय (गोचर) में विचरण करो। भिक्षुओं, अपने पैतृक विषय में विचरण करने वाले तुम लोगों को मार (पाप) कोई छिद्र (अवसर) नहीं पाएगा, मार को कोई आधार नहीं मिलेगा। भिक्षुओं, कुशल धर्मों को ग्रहण करने के कारण ही यह पुण्य (कुशल फल) बढ़ता है।'

ဒဠှနေမိစက္ကဝတ္တိရာဇာ

चक्रवर्ती राजा दृढ़नेमि

၈၁. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ဒဠှနေမိ နာမ အဟောသိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ အဟေသုံ သေယျထိဒံ – စက္ကရတနံဥ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ အဟေသုံ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသိ.

८१. 'भिक्षुओं! प्राचीन काल में दृढ़नेमि नाम के एक राजा हुए, जो चक्रवर्ती, धार्मिक, धर्मराज, चारों समुद्रों तक की भूमि के विजेता, जनपदों में स्थिरता प्राप्त और सात रत्नों से संपन्न थे। उनके ये सात रत्न थे, जैसे कि - चक्र-रत्न, हस्ति-रत्न, अश्व-रत्न, मणि-रत्न, स्त्री-रत्न, गृहपति-रत्न और सातवाँ परिणायक-रत्न (ज्येष्ठ पुत्र)। उनके एक हजार से भी अधिक पुत्र थे, जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना का दमन करने वाले थे। उन्होंने समुद्र पर्यन्त इस पृथ्वी को बिना दंड और बिना शस्त्र के, केवल धर्म के द्वारा जीतकर शासन किया।'

၈၂. ‘‘အထ [Pg.49] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ဒဠှနေမိ ဗဟုန္နံ ဝဿာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသတာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘ယဒါ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပဿေယျာသိ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတံ, အထ မေ အာရောစေယျာသီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ရညော ဒဠှနေမိဿ ပစ္စဿောသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ဗဟုန္နံ ဝဿာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသတာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတံ, ဒိသွာန ယေန ရာဇာ ဒဠှနေမိ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ဒဠှနေမိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, ဒေဝ, ဇာနေယျာသိ, ဒိဗ္ဗံ တေ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ဒဠှနေမိ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ကုမာရံ အာမန္တာပေတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဗ္ဗံ ကိရ မေ, တာတ ကုမာရ, စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတံ. သုတံ ခေါ ပန မေတံ – ယဿ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကတိ ဌာနာ စဝတိ, န ဒါနိ တေန ရညာ စိရံ ဇီဝိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ. ဘုတ္တာ ခေါ ပန မေ မာနုသကာ ကာမာ, သမယော ဒါနိ မေ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ ပရိယေသိတုံ. ဧဟိ တွံ, တာတ ကုမာရ, ဣမံ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ ပဋိပဇ္ဇ. အဟံ ပန ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ.

८२. 'फिर भिक्षुओं, बहुत वर्षों, बहुत शताब्दियों, बहुत सहस्राब्दियों के बीत जाने पर राजा दृढ़नेमि ने एक पुरुष को बुलाया और कहा - 'हे पुरुष! जब तुम दिव्य चक्र-रत्न को अपने स्थान से थोड़ा खिसका हुआ या गिरा हुआ देखो, तो मुझे सूचित करना।' भिक्षुओं, उस पुरुष ने राजा दृढ़नेमि को उत्तर दिया - 'जो आज्ञा, देव!' भिक्षुओं, बहुत वर्षों, बहुत शताब्दियों, बहुत सहस्राब्दियों के बीत जाने पर उस पुरुष ने दिव्य चक्र-रत्न को अपने स्थान से खिसका हुआ और गिरा हुआ देखा। देखकर वह जहाँ राजा दृढ़नेमि थे, वहाँ गया और राजा दृढ़नेमि से यह कहा - 'देव! आप जान लें, आपका दिव्य चक्र-रत्न अपने स्थान से खिसक गया है, गिर गया है।' तब भिक्षुओं, राजा दृढ़नेमि ने अपने ज्येष्ठ पुत्र राजकुमार को बुलवाकर यह कहा - 'तात कुमार! मेरा दिव्य चक्र-रत्न अपने स्थान से खिसक गया है, गिर गया है। मैंने ऐसा सुना है कि जिस चक्रवर्ती राजा का दिव्य चक्र-रत्न अपने स्थान से खिसक जाता है या गिर जाता है, वह राजा अब अधिक समय तक जीवित नहीं रहता। मैंने मानवीय काम-भोगों का उपभोग कर लिया है, अब मेरे लिए दिव्य काम-भोगों की खोज करने का समय आ गया है। तात कुमार! आओ, तुम समुद्र पर्यन्त इस पृथ्वी को संभालो। मैं तो केश और दाढ़ी मुँड़वाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाऊँगा।'

၈၃. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ဒဠှနေမိ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ကုမာရံ သာဓုကံ ရဇ္ဇေ သမနုသာသိတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိ. သတ္တာဟပဗ္ဗဇိတေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ရာဇိသိမှိ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ အန္တရဓာယိ.

८३. 'फिर भिक्षुओं, राजा दृढ़नेमि ने ज्येष्ठ पुत्र राजकुमार को राज्य के शासन के विषय में अच्छी तरह शिक्षित कर, केश और दाढ़ी मुँड़वाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, घर से बेघर होकर प्रव्रज्या ले ली। भिक्षुओं, राजर्षि के प्रव्रजित होने के सात दिन बाद वह दिव्य चक्र-रत्न अंतर्धान हो गया।'

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတရော ပုရိသော ယေန ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ခတ္တိယံ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, ဒေဝ, ဇာနေယျာသိ, ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ အန္တရဟိတ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ဒိဗ္ဗေ စက္ကရတနေ အန္တရဟိတေ အနတ္တမနော အဟောသိ, အနတ္တမနတဉ္စ ပဋိသံဝေဒေသိ. သော ယေန ရာဇိသိ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇိသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, ဒေဝ, ဇာနေယျာသိ, ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ အန္တရဟိတ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇိသိ ရာဇာနံ ခတ္တိယံ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘မာ ခေါ တွံ, တာတ, ဒိဗ္ဗေ [Pg.50] စက္ကရတနေ အန္တရဟိတေ အနတ္တမနော အဟောသိ, မာ အနတ္တမနတဉ္စ ပဋိသံဝေဒေသိ, န ဟိ တေ, တာတ, ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပေတ္တိကံ ဒါယဇ္ဇံ. ဣင်္ဃ တွံ, တာတ, အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တာဟိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယံ တေ အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တမာနဿ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ သီသံနှာတဿ ဥပေါသထိကဿ ဥပရိပါသာဒဝရဂတဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုဘဝိဿတိ သဟဿာရံ သနေမိကံ သနာဘိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရ’န္တိ.

'तब भिक्षुओं, एक पुरुष जहाँ मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा थे, वहाँ गया और राजा से कहा - 'देव! आप जान लें, दिव्य चक्र-रत्न अंतर्धान हो गया है।' तब भिक्षुओं, दिव्य चक्र-रत्न के अंतर्धान होने पर मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा अनमना (दुखी) हो गया और उसने अपनी अप्रसन्नता प्रकट की। वह जहाँ राजर्षि थे, वहाँ गया और राजर्षि से कहा - 'देव! आप जान लें, दिव्य चक्र-रत्न अंतर्धान हो गया है।' भिक्षुओं, ऐसा कहे जाने पर राजर्षि ने मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा से यह कहा - 'तात! दिव्य चक्र-रत्न के अंतर्धान होने पर तुम अनमने मत हो, अपनी अप्रसन्नता प्रकट मत करो। तात! दिव्य चक्र-रत्न तुम्हारी पैतृक संपत्ति (विरासत) नहीं है। तात! तुम चक्रवर्तियों के आर्य कर्तव्य (चक्रवर्ती-वत्त) का पालन करो। यह संभव है कि जब तुम चक्रवर्तियों के आर्य कर्तव्य का पालन कर रहे होगे, तब पंद्रहवीं के उपोसथ के दिन, सिर से स्नान कर, उपोसथ व्रत धारण कर, श्रेष्ठ प्रासाद के ऊपर स्थित होने पर, तुम्हें एक हजार अरों वाला, नेमि और नाभि से युक्त, सब प्रकार से परिपूर्ण दिव्य चक्र-रत्न पुनः प्रकट हो जाएगा।'

စက္ကဝတ္တိအရိယဝတ္တံ

चक्रवर्ती का आर्य कर्तव्य

၈၄. ‘‘‘ကတမံ ပန တံ, ဒေဝ, အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တ’န္တိ? ‘တေန ဟိ တွံ, တာတ, ဓမ္မံယေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ မာနေန္တော ဓမ္မံ ပူဇေန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟဿု အန္တောဇနသ္မိံ ဗလကာယသ္မိံ ခတ္တိယေသု အနုယန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမဇာနပဒေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု မိဂပက္ခီသု. မာ စ တေ, တာတ, ဝိဇိတေ အဓမ္မကာရော ပဝတ္တိတ္ထ. ယေ စ တေ, တာတ, ဝိဇိတေ အဓနာ အဿု, တေသဉ္စ ဓနမနုပ္ပဒေယျာသိ. ယေ စ တေ, တာတ, ဝိဇိတေ သမဏဗြာဟ္မဏာ မဒပ္ပမာဒါ ပဋိဝိရတာ ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တိ, ဧကမတ္တာနံ သမေန္တိ, ဧကမတ္တာနံ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ, တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆေယျာသိ ပရိဂ္ဂဏှေယျာသိ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလံ, ကိံ သာဝဇ္ဇံ, ကိံ အနဝဇ္ဇံ, ကိံ သေဝိတဗ္ဗံ, ကိံ န သေဝိတဗ္ဗံ, ကိံ မေ ကရီယမာနံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဿ, ကိံ ဝါ ပန မေ ကရီယမာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’’တိ? တေသံ သုတွာ ယံ အကုသလံ တံ အဘိနိဝဇ္ဇေယျာသိ, ယံ ကုသလံ တံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာသိ. ဣဒံ ခေါ, တာတ, တံ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တ’န္တိ.

८४. 'हे देव! वह आर्य चक्रवर्ती कर्तव्य क्या है?' तब (राजर्षि ने कहा) - 'तो हे तात! तुम धर्म का ही आश्रय लेकर, धर्म का सत्कार करते हुए, धर्म का गौरव करते हुए, धर्म का मान करते हुए, धर्म की पूजा करते हुए, धर्म के प्रति विनीत होते हुए, धर्म को ही अपना ध्वज बनाकर, धर्म को ही अपना केतु (पताका) बनाकर, धर्म को ही अपना अधिपति मानकर, अपने अंतःपुर के जनों, सेना, क्षत्रियों, अनुगामियों, ब्राह्मणों और गृहपतियों, नगर और जनपद के निवासियों, श्रमणों और ब्राह्मणों, तथा पशु-पक्षियों के लिए धर्मपूर्ण रक्षा, आवरण और सुरक्षा का प्रबंध करो। हे तात! तुम्हारे राज्य में अधर्म का प्रसार न हो। हे तात! तुम्हारे राज्य में जो निर्धन हों, उन्हें धन प्रदान करो। हे तात! तुम्हारे राज्य में जो श्रमण और ब्राह्मण मद और प्रमाद से विरत हों, क्षमा और सौजन्य में स्थित हों, जो अकेले ही स्वयं का दमन करते हैं, स्वयं को शांत करते हैं, स्वयं को परिनिर्वाण (शांत) करते हैं, उनके पास समय-समय पर जाकर पूछो और जांच करो - "भन्ते! कुशल क्या है? अकुशल क्या है? दोषयुक्त क्या है? दोषरहित क्या है? किसका सेवन करना चाहिए? किसका सेवन नहीं करना चाहिए? मेरे द्वारा किया गया कौन सा कार्य दीर्घकाल तक अहित और दुःख का कारण होगा? अथवा मेरे द्वारा किया गया कौन सा कार्य दीर्घकाल तक हित और सुख का कारण होगा?" उनकी बात सुनकर जो अकुशल हो उसे त्याग दो, और जो कुशल हो उसे ग्रहण कर उसका पालन करो। हे तात! यही वह आर्य चक्रवर्ती कर्तव्य है।'

စက္ကရတနပါတုဘာဝေါ

चक्र-रत्न का प्रादुर्भाव

၈၅. ‘‘‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ရာဇိသိဿ ပဋိဿုတွာ အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တိ. တဿ အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တမာနဿ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ သီသံနှာတဿ ဥပေါသထိကဿ [Pg.51] ဥပရိပါသာဒဝရဂတဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသိ သဟဿာရံ သနေမိကံ သနာဘိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ. ဒိသွာန ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘သုတံ ခေါ ပန မေတံ – ယဿ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ သီသံနှာတဿ ဥပေါသထိကဿ ဥပရိပါသာဒဝရဂတဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုဘဝတိ သဟဿာရံ သနေမိကံ သနာဘိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ, သော ဟောတိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’တိ. အဿံ နု ခေါ အဟံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီတိ.

८५. भिक्षुओं! तब उस मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने 'जी देव' कहकर राजर्षि की बात स्वीकार की और आर्य चक्रवर्ती कर्तव्य का पालन करने लगा। जब वह आर्य चक्रवर्ती कर्तव्य का पालन कर रहा था, तब पंद्रहवीं के उपोसथ के दिन, सिर धोकर स्नान करने के बाद, उपोसथ व्रत धारण कर श्रेष्ठ प्रासाद के ऊपर स्थित होने पर, उसे एक दिव्य चक्र-रत्न प्रकट हुआ, जिसमें एक हजार आरे थे, जो नेमि (परिधि) और नाभि (धुरी) से युक्त था और सभी प्रकार से परिपूर्ण था। उसे देखकर मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा के मन में यह विचार आया - 'मैंने ऐसा सुना है कि जिस मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा को पंद्रहवीं के उपोसथ के दिन, सिर धोकर स्नान करने के बाद, उपोसथ व्रत धारण कर श्रेष्ठ प्रासाद के ऊपर स्थित होने पर, एक हजार आरों वाला, नेमि और नाभि युक्त, सर्वाकार परिपूर्ण दिव्य चक्र-रत्न प्रकट होता है, वह चक्रवर्ती राजा होता है। क्या मैं चक्रवर्ती राजा हूँ?'

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ဘိင်္ကာရံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန စက္ကရတနံ အဗ္ဘုက္ကိရိ – ‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတနံ, အဘိဝိဇိနာတု ဘဝံ စက္ကရတန’န္တိ.

भिक्षुओं! तब वह मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा अपने आसन से उठा, उत्तरासंग (ऊपरी वस्त्र) को एक कंधे पर किया, बाएं हाथ में भृंगार (कलश) लिया और दाहिने हाथ से चक्र-रत्न पर जल छिड़कते हुए कहा - 'हे भद्र चक्र-रत्न! आप चलें, हे भद्र चक्र-रत्न! आप विजय प्राप्त करें।'

‘‘အထ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကရတနံ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ပဝတ္တိ, အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယသ္မိံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဒေသေ စက္ကရတနံ ပတိဋ္ဌာသိ, တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဟိ ခေါ, မဟာရာဇ, သွာဂတံ တေ မဟာရာဇ, သကံ တေ, မဟာရာဇ, အနုသာသ, မဟာရာဇာ’တိ. ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဧဝမာဟ – ‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာ န စရိတဗ္ဗာ, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာ’တိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အနုယန္တာ အဟေသုံ.

भिक्षुओं! तब वह चक्र-रत्न पूर्व दिशा की ओर चल पड़ा, और चक्रवर्ती राजा अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ उसके पीछे-पीछे चला। भिक्षुओं! जिस स्थान पर चक्र-रत्न रुक गया, वहीं चक्रवर्ती राजा अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ ठहर गया। भिक्षुओं! पूर्व दिशा में जो भी प्रति-राजा (सामंत राजा) थे, वे चक्रवर्ती राजा के पास आए और बोले - 'आइए महाराज! आपका स्वागत है महाराज! यह सब आपका ही है महाराज! आप शासन करें महाराज।' चक्रवर्ती राजा ने इस प्रकार कहा - 'प्राणियों की हत्या नहीं करनी चाहिए, बिना दिया हुआ (चोरी) नहीं लेना चाहिए, काम-भोगों में मिथ्याचार नहीं करना चाहिए, झूठ नहीं बोलना चाहिए, नशीले पदार्थों का सेवन नहीं करना चाहिए, और जैसे पहले कर (टैक्स) लेते थे, वैसे ही लेते रहें।' भिक्षुओं! पूर्व दिशा के वे प्रति-राजा चक्रवर्ती राजा के अनुयायी बन गए।

၈၆. ‘‘အထ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကရတနံ ပုရတ္ထိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပဝတ္တိ…ပေ… ဒက္ခိဏံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ပဝတ္တိ, အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယသ္မိံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဒေသေ စက္ကရတနံ ပတိဋ္ဌာသိ, တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဟိ ခေါ, မဟာရာဇ, သွာဂတံ တေ, မဟာရာဇ, သကံ တေ, မဟာရာဇ, အနုသာသ, မဟာရာဇာ’တိ. ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ [Pg.52] ဧဝမာဟ – ‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာ န စရိတဗ္ဗာ, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာ’တိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အနုယန္တာ အဟေသုံ.

८६. भिक्षुओं! तब वह चक्र-रत्न पूर्वी समुद्र में उतरकर और फिर बाहर निकलकर दक्षिण दिशा की ओर चला... (पे)... दक्षिण समुद्र में उतरकर और फिर बाहर निकलकर पश्चिम दिशा की ओर चला, और चक्रवर्ती राजा अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ उसके पीछे-पीछे चला। भिक्षुओं! जिस स्थान पर चक्र-रत्न रुक गया, वहीं चक्रवर्ती राजा अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ ठहर गया। भिक्षुओं! पश्चिम दिशा में जो भी प्रति-राजा थे, वे चक्रवर्ती राजा के पास आए और बोले - 'आइए महाराज! आपका स्वागत है महाराज! यह सब आपका ही है महाराज! आप शासन करें महाराज।' चक्रवर्ती राजा ने इस प्रकार कहा - 'प्राणियों की हत्या नहीं करनी चाहिए, बिना दिया हुआ नहीं लेना चाहिए, काम-भोगों में मिथ्याचार नहीं करना चाहिए, झूठ नहीं बोलना चाहिए, नशीले पदार्थों का सेवन नहीं करना चाहिए, और जैसे पहले कर लेते थे, वैसे ही लेते रहें।' भिक्षुओं! पश्चिम दिशा के वे प्रति-राजा चक्रवर्ती राजा के अनुयायी बन गए।

၈၇. ‘‘အထ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကရတနံ ပစ္ဆိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဥတ္တရံ ဒိသံ ပဝတ္တိ, အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယသ္မိံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဒေသေ စက္ကရတနံ ပတိဋ္ဌာသိ, တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဟိ ခေါ, မဟာရာဇ, သွာဂတံ တေ, မဟာရာဇ, သကံ တေ, မဟာရာဇ, အနုသာသ, မဟာရာဇာ’တိ. ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဧဝမာဟ – ‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာ န စရိတဗ္ဗာ, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာ’တိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ပဋိရာဇာနော, တေ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အနုယန္တာ အဟေသုံ.

८७. हे भिक्षुओं! तब वह चक्र-रत्न पश्चिमी समुद्र में प्रवेश कर और फिर उससे बाहर निकलकर उत्तर दिशा की ओर बढ़ा। चक्रवर्ती राजा भी अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ उसके पीछे-पीछे चले। हे भिक्षुओं! जिस स्थान पर चक्र-रत्न रुक गया, चक्रवर्ती राजा अपनी चतुरंगिणी सेना के साथ वहीं ठहर गए। हे भिक्षुओं! उत्तर दिशा के जो सामंत राजा थे, वे चक्रवर्ती राजा के पास आए और इस प्रकार बोले— 'हे महाराज! आइए, आपका स्वागत है। हे महाराज! यह आपका ही राज्य है, आप ही शासन करें।' चक्रवर्ती राजा ने इस प्रकार कहा— 'प्राणियों की हत्या नहीं करनी चाहिए, जो दिया न गया हो उसे नहीं लेना चाहिए, काम-भोगों में मिथ्याचार नहीं करना चाहिए, झूठ नहीं बोलना चाहिए, मदिरा का सेवन नहीं करना चाहिए और पूर्ववत कर (टैक्स) का उपभोग करना चाहिए।' हे भिक्षुओं! उत्तर दिशा के वे सामंत राजा चक्रवर्ती राजा के अनुयायी बन गए।

‘‘အထ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကရတနံ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ အဘိဝိဇိနိတွာ တမေဝ ရာဇဓာနိံ ပစ္စာဂန္တွာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အန္တေပုရဒွါရေ အတ္ထကရဏပမုခေ အက္ခာဟတံ မညေ အဋ္ဌာသိ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အန္တေပုရံ ဥပသောဘယမာနံ.

हे भिक्षुओं! तब वह चक्र-रत्न समुद्र-पर्यन्त पृथ्वी पर विजय प्राप्त कर, उसी राजधानी में लौट आया और चक्रवर्ती राजा के अंतःपुर के द्वार पर, न्याय-सभा के सम्मुख, मानो धुरी में जड़ा हुआ हो, चक्रवर्ती राजा के अंतःपुर को सुशोभित करते हुए स्थित हो गया।

ဒုတိယာဒိစက္ကဝတ္တိကထာ

द्वितीय आदि चक्रवर्ती राजाओं की कथा

၈၈. ‘‘ဒုတိယောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… တတိယောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ… စတုတ္ထောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ… ပဉ္စမောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ… ဆဋ္ဌောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ… သတ္တမောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဗဟုန္နံ ဝဿာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသတာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘ယဒါ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပဿေယျာသိ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတံ, အထ မေ အာရောစေယျာသီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပစ္စဿောသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ[Pg.53], ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ဗဟုန္နံ ဝဿာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသတာနံ ဗဟုန္နံ ဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတံ. ဒိသွာန ယေန ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, ဒေဝ, ဇာနေယျာသိ, ဒိဗ္ဗံ တေ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ ဌာနာ စုတ’န္တိ?

८८. हे भिक्षुओं! दूसरा चक्रवर्ती राजा भी... (इसी प्रकार) तीसरा... चौथा... पाँचवाँ... छठा... और सातवाँ चक्रवर्ती राजा भी, बहुत वर्षों, बहुत शताब्दियों और बहुत सहस्राब्दियों के बीत जाने पर, एक पुरुष को बुलाकर बोले— 'हे पुरुष! जब तुम दिव्य चक्र-रत्न को अपने स्थान से खिसका हुआ या हटा हुआ देखो, तो मुझे सूचित करना।' हे भिक्षुओं! उस पुरुष ने चक्रवर्ती राजा को उत्तर दिया— 'जी महाराज!' हे भिक्षुओं! बहुत वर्षों, बहुत शताब्दियों और बहुत सहस्राब्दियों के बीत जाने पर, उस पुरुष ने दिव्य चक्र-रत्न को अपने स्थान से खिसका हुआ और हटा हुआ देखा। देखकर वह जहाँ चक्रवर्ती राजा थे, वहाँ गया और उनसे यह कहा— 'महाराज! आप जान लें कि आपका दिव्य चक्र-रत्न अपने स्थान से खिसक गया है, हट गया है।'

၈၉. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ကုမာရံ အာမန္တာပေတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဗ္ဗံ ကိရ မေ, တာတ ကုမာရ, စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတံ, ဌာနာ စုတံ, သုတံ ခေါ ပန မေတံ – ယဿ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ဩသက္ကတိ, ဌာနာ စဝတိ, န ဒါနိ တေန ရညာ စိရံ ဇီဝိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ. ဘုတ္တာ ခေါ ပန မေ မာနုသကာ ကာမာ, သမယော ဒါနိ မေ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ ပရိယေသိတုံ, ဧဟိ တွံ, တာတ ကုမာရ, ဣမံ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ ပဋိပဇ္ဇ. အဟံ ပန ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ.

८९. हे भिक्षुओं! तब चक्रवर्ती राजा ने अपने ज्येष्ठ पुत्र राजकुमार को बुलवाकर यह कहा— 'प्रिय पुत्र! सुना है कि मेरा दिव्य चक्र-रत्न अपने स्थान से खिसक गया है, हट गया है। जिस चक्रवर्ती राजा का दिव्य चक्र-रत्न खिसक जाता है, वह राजा अब अधिक समय तक जीवित नहीं रहता। मैंने मानवीय काम-भोगों का उपभोग कर लिया है, अब मेरे लिए दिव्य सुखों की खोज करने का समय आ गया है। आओ पुत्र! तुम समुद्र-पर्यन्त इस पृथ्वी का शासन संभालो। मैं तो केश और दाढ़ी मुँडाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, गृह-त्याग कर अनगारिक (संन्यासी) प्रव्रज्या ग्रहण करूँगा।'

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ကုမာရံ သာဓုကံ ရဇ္ဇေ သမနုသာသိတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိ. သတ္တာဟပဗ္ဗဇိတေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ရာဇိသိမှိ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ အန္တရဓာယိ.

हे भिक्षुओं! तब चक्रवर्ती राजा ने अपने ज्येष्ठ पुत्र राजकुमार को राज्य-संचालन की भली-भाँति शिक्षा देकर, केश और दाढ़ी मुँडाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, गृह-त्याग कर प्रव्रज्या ग्रहण की। हे भिक्षुओं! राजर्षि के प्रव्रजित होने के सात दिन बाद वह दिव्य चक्र-रत्न अंतर्धान हो गया।

၉၀. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတရော ပုရိသော ယေန ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ခတ္တိယံ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, ဒေဝ, ဇာနေယျာသိ, ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ အန္တရဟိတ’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ဒိဗ္ဗေ စက္ကရတနေ အန္တရဟိတေ အနတ္တမနော အဟောသိ. အနတ္တမနတဉ္စ ပဋိသံဝေဒေသိ; နော စ ခေါ ရာဇိသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပုစ္ဆိ. သော သမတေနေဝ သုဒံ ဇနပဒံ ပသာသတိ. တဿ သမတေန ဇနပဒံ ပသာသတော ပုဗ္ဗေနာပရံ ဇနပဒါ န ပဗ္ဗန္တိ, ယထာ တံ ပုဗ္ဗကာနံ ရာဇူနံ အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တမာနာနံ.

९०. हे भिक्षुओं! तब एक पुरुष उस मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा के पास गया और उनसे यह कहा— 'महाराज! आप जान लें कि दिव्य चक्र-रत्न अंतर्धान हो गया है।' हे भिक्षुओं! तब वह मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा दिव्य चक्र-रत्न के अंतर्धान होने पर अप्रसन्न (दुखी) हुआ और उसने अपनी अप्रसन्नता व्यक्त की। किंतु उसने राजर्षि के पास जाकर चक्रवर्ती राजाओं के आर्य-कर्तव्य (चक्रवत्ति-वत्त) के विषय में नहीं पूछा। वह अपनी बुद्धि (स्व-मत) से ही जनपद का शासन करने लगा। अपनी बुद्धि से शासन करने वाले उस राजा के समय में जनपद पहले की भाँति समृद्ध नहीं हुआ, जैसा कि आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्य का पालन करने वाले पूर्ववर्ती राजाओं के समय में होता था।

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ မန္တဿာဇီဝိနော သန္နိပတိတွာ ရာဇာနံ ခတ္တိယံ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘န ခေါ တေ, ဒေဝ, သမတေန (သုဒံ) ဇနပဒံ ပသာသတော ပုဗ္ဗေနာပရံ [Pg.54] ဇနပဒါ ပဗ္ဗန္တိ, ယထာ တံ ပုဗ္ဗကာနံ ရာဇူနံ အရိယေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တမာနာနံ. သံဝိဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ, ဒေဝ, ဝိဇိတေ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ မန္တဿာဇီဝိနော မယဉ္စေဝ အညေ စ ယေ မယံ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ဓာရေမ. ဣင်္ဃ တွံ, ဒေဝ, အမှေ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပုစ္ဆ. တဿ တေ မယံ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပုဋ္ဌာ ဗျာကရိဿာမာ’တိ.

हे भिक्षुओं! तब अमात्य, पार्षद, गणना-महामात्र (वित्त अधिकारी), सैन्य अधिकारी, द्वारपाल और प्रज्ञाजीवी (परामर्शदाता) एकत्रित हुए और मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा से यह बोले— 'हे देव! आपके अपनी बुद्धि से शासन करने के कारण जनपद पहले की भाँति समृद्ध नहीं हो रहा है, जैसा कि आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्य का पालन करने वाले पूर्ववर्ती राजाओं के समय में होता था। हे देव! आपके राज्य में अमात्य, पार्षद, गणना-महामात्र, सैन्य अधिकारी, द्वारपाल और प्रज्ञाजीवी विद्यमान हैं, हम और अन्य लोग भी उस आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्य को जानते हैं। हे देव! आप हमसे उस आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्य के विषय में पूछें। पूछे जाने पर हम आपको उस आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्य की व्याख्या करेंगे।'

အာယုဝဏ္ဏာဒိပရိယာနိကထာ

आयु, वर्ण आदि के ह्रास की कथा

၉၁. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော အမစ္စေ ပါရိသဇ္ဇေ ဂဏကမဟာမတ္တေ အနီကဋ္ဌေ ဒေါဝါရိကေ မန္တဿာဇီဝိနော သန္နိပါတေတွာ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပုစ္ဆိ. တဿ တေ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပုဋ္ဌာ ဗျာကရိံသု. တေသံ သုတွာ ဓမ္မိကဉှိ ခေါ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိ, နော စ ခေါ အဓနာနံ ဓနမနုပ္ပဒါသိ. အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အညတရော ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ. ဂဟေတွာ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဒဿေသုံ – ‘အယံ, ဒေဝ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တံ ပုရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘သစ္စံ ကိရ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ ? ‘သစ္စံ, ဒေဝါ’တိ. ‘ကိံ ကာရဏာ’တိ? ‘န ဟိ, ဒေဝ, ဇီဝါမီ’တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တဿ ပုရိသဿ ဓနမနုပ္ပဒါသိ – ‘ဣမိနာ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ဓနေန အတ္တနာ စ ဇီဝါဟိ, မာတာပိတရော စ ပေါသေဟိ, ပုတ္တဒါရဉ္စ ပေါသေဟိ, ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေဟိ, သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေဟိ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’န္တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ပစ္စဿောသိ.

९१. तब, भिक्षुओं, उस अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने मंत्रियों, सभासदों, गणना-अधिकारियों, सेनापतियों, द्वारपालों और राज-पुरोहितों को एकत्रित कर आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्यों के बारे में पूछा। पूछे जाने पर उन्होंने उस राजा को आर्य चक्रवर्ती-कर्तव्यों के बारे में बताया। उनकी बात सुनकर उसने धार्मिक रक्षा, आवरण और सुरक्षा का प्रबंध तो किया, किंतु निर्धनों को धन नहीं दिया। निर्धनों को धन न दिए जाने के कारण दरिद्रता बहुत बढ़ गई। जब दरिद्रता बढ़ गई, तब एक व्यक्ति ने दूसरों की वह वस्तु चुरा ली जो उसे दी नहीं गई थी। उसे पकड़ लिया गया। पकड़कर उसे अभिषिक्त क्षत्रिय राजा के सामने प्रस्तुत किया गया और कहा गया— 'देव, इस व्यक्ति ने दूसरों की वह वस्तु चुरा ली है जो इसे दी नहीं गई थी'। ऐसा कहे जाने पर, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस व्यक्ति से यह कहा— 'हे पुरुष, क्या यह सच है कि तुमने दूसरों की वह वस्तु चुराई है जो तुम्हें दी नहीं गई थी?' 'सच है, देव।' 'किस कारण से?' 'देव, मैं अपनी जीविका चलाने में असमर्थ हूँ'। तब, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस व्यक्ति को धन दिया और कहा— 'हे पुरुष, इस धन से तुम स्वयं भी जीविका चलाओ, माता-पिता का पालन-पोषण करो, स्त्री-बच्चों का पालन-पोषण करो, अपना व्यवसाय करो और श्रमण-ब्राह्मणों को ऐसा दान दो जो ऊर्ध्वगामी हो, स्वर्ग की ओर ले जाने वाला हो, सुखद फल देने वाला हो और स्वर्ग की प्राप्ति कराने वाला हो'। 'जी देव', कहकर, भिक्षुओं, उस व्यक्ति ने अभिषिक्त क्षत्रिय राजा की आज्ञा स्वीकार की।

‘‘အညတရောပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ. ဂဟေတွာ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဒဿေသုံ – ‘အယံ, ဒေဝ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တံ ပုရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘သစ္စံ [Pg.55] ကိရ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ? ‘သစ္စံ, ဒေဝါ’တိ. ‘ကိံ ကာရဏာ’တိ? ‘န ဟိ, ဒေဝ, ဇီဝါမီ’တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တဿ ပုရိသဿ ဓနမနုပ္ပဒါသိ – ‘ဣမိနာ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ဓနေန အတ္တနာ စ ဇီဝါဟိ, မာတာပိတရော စ ပေါသေဟိ, ပုတ္တဒါရဉ္စ ပေါသေဟိ, ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေဟိ, သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေဟိ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’န္တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ပစ္စဿောသိ.

भिक्षुओं, एक अन्य व्यक्ति ने भी दूसरों की वह वस्तु चुरा ली जो उसे दी नहीं गई थी। उसे पकड़ लिया गया। पकड़कर उसे अभिषिक्त क्षत्रिय राजा के सामने प्रस्तुत किया गया और कहा गया— 'देव, इस व्यक्ति ने दूसरों की वह वस्तु चुरा ली है जो इसे दी नहीं गई थी'। ऐसा कहे जाने पर, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस व्यक्ति से यह कहा— 'हे पुरुष, क्या यह सच है कि तुमने दूसरों की वह वस्तु चुराई है जो तुम्हें दी नहीं गई थी?' 'सच है, देव।' 'किस कारण से?' 'देव, मैं अपनी जीविका चलाने में असमर्थ हूँ'। तब, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस व्यक्ति को धन दिया और कहा— 'हे पुरुष, इस धन से तुम स्वयं भी जीविका चलाओ, माता-पिता का पालन-पोषण करो, स्त्री-बच्चों का पालन-पोषण करो, अपना व्यवसाय करो और श्रमण-ब्राह्मणों को ऐसा दान दो जो ऊर्ध्वगामी हो, स्वर्ग की ओर ले जाने वाला हो, सुखद फल देने वाला हो और स्वर्ग की प्राप्ति कराने वाला हो'। 'जी देव', कहकर, भिक्षुओं, उस व्यक्ति ने अभिषिक्त क्षत्रिय राजा की आज्ञा स्वीकार की।

၉၂. ‘‘အဿောသုံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ – ‘ယေ ကိရ, ဘော, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယန္တိ, တေသံ ရာဇာ ဓနမနုပ္ပဒေတီ’တိ. သုတွာန တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံနူန မယမ္ပိ ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျာမာ’တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတရော ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ. ဂဟေတွာ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဒဿေသုံ – ‘အယံ, ဒေဝ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တံ ပုရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘သစ္စံ ကိရ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ? ‘သစ္စံ, ဒေဝါ’တိ. ‘ကိံ ကာရဏာ’တိ? ‘န ဟိ, ဒေဝ, ဇီဝါမီ’တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘သစေ ခေါ အဟံ ယော ယော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိဿတိ, တဿ တဿ ဓနမနုပ္ပဒဿာမိ, ဧဝမိဒံ အဒိန္နာဒါနံ ပဝဍ္ဎိဿတိ. ယံနူနာဟံ ဣမံ ပုရိသံ သုနိသေဓံ နိသေဓေယျံ, မူလဃစ္စံ ကရေယျံ, သီသမဿ ဆိန္ဒေယျ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ပုရိသေ အာဏာပေသိ – ‘တေန ဟိ, ဘဏေ, ဣမံ ပုရိသံ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိကာယ ရထိကံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သုနိသေဓံ နိသေဓေထ, မူလဃစ္စံ ကရောထ, သီသမဿ ဆိန္ဒထာ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တေ ပုရိသာ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ပဋိဿုတွာ တံ ပုရိသံ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိကာယ ရထိကံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ [Pg.56] ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သုနိသေဓံ နိသေဓေသုံ, မူလဃစ္စံ အကံသု, သီသမဿ ဆိန္ဒိံသု.

९२. भिक्षुओं, लोगों ने सुना— 'अरे भाई, जो लोग दूसरों की वह वस्तु चुराते हैं जो उन्हें दी नहीं गई है, राजा उन्हें धन देता है'। यह सुनकर उनके मन में यह विचार आया— 'क्यों न हम भी दूसरों की वह वस्तु चुराएँ जो हमें दी नहीं गई है'। तब, भिक्षुओं, एक व्यक्ति ने दूसरों की वह वस्तु चुरा ली जो उसे दी नहीं गई थी। उसे पकड़ लिया गया। पकड़कर उसे अभिषिक्त क्षत्रिय राजा के सामने प्रस्तुत किया गया और कहा गया— 'देव, इस व्यक्ति ने दूसरों की वह वस्तु चुरा ली है जो इसे दी नहीं गई थी'। ऐसा कहे जाने पर, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस व्यक्ति से यह कहा— 'हे पुरुष, क्या यह सच है कि तुमने दूसरों की वह वस्तु चुराई है जो तुम्हें दी नहीं गई थी?' 'सच है, देव।' 'किस कारण से?' 'देव, मैं अपनी जीविका चलाने में असमर्थ हूँ'। तब, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा के मन में यह विचार आया— 'यदि मैं हर उस व्यक्ति को धन देता रहूँगा जो दूसरों की वह वस्तु चुराएगा जो उसे दी नहीं गई है, तो इस प्रकार चोरी बढ़ती जाएगी। क्यों न मैं इस व्यक्ति को कठोर दंड दूँ, इसका समूल नाश कर दूँ और इसका सिर काट दूँ'। तब, भिक्षुओं, अभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने पुरुषों को आज्ञा दी— 'अरे भाई, तो फिर इस व्यक्ति को मजबूत रस्सी से पीछे की ओर हाथ बाँधकर, सिर मुँड़वाकर, कर्कश स्वर वाले ढोल को बजाते हुए एक गली से दूसरी गली और एक चौराहे से दूसरे चौराहे पर घुमाओ, फिर दक्षिण द्वार से बाहर ले जाकर नगर के दक्षिण में इसे कठोर दंड दो, इसका समूल नाश करो और इसका सिर काट दो'। 'जी देव', कहकर, भिक्षुओं, उन पुरुषों ने अभिषिक्त क्षत्रिय राजा की आज्ञा स्वीकार की और उस व्यक्ति को मजबूत रस्सी से पीछे की ओर हाथ बाँधकर, सिर मुँड़वाकर, कर्कश स्वर वाले ढोल को बजाते हुए एक गली से दूसरी गली और एक चौराहे से दूसरे चौराहे पर घुमाया, फिर दक्षिण द्वार से बाहर ले जाकर नगर के दक्षिण में उसे कठोर दंड दिया, उसका समूल नाश किया और उसका सिर काट दिया।

၉၃. ‘‘အဿောသုံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ – ‘ယေ ကိရ, ဘော, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယန္တိ, တေ ရာဇာ သုနိသေဓံ နိသေဓေတိ, မူလဃစ္စံ ကရောတိ, သီသာနိ တေသံ ဆိန္ဒတီ’တိ. သုတွာန တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံနူန မယမ္ပိ တိဏှာနိ သတ္ထာနိ ကာရာပေဿာမ, တိဏှာနိ သတ္ထာနိ ကာရာပေတွာ ယေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိဿာမ, တေ သုနိသေဓံ နိသေဓေဿာမ, မူလဃစ္စံ ကရိဿာမ, သီသာနိ တေသံ ဆိန္ဒိဿာမာ’တိ. တေ တိဏှာနိ သတ္ထာနိ ကာရာပေသုံ, တိဏှာနိ သတ္ထာနိ ကာရာပေတွာ ဂါမဃာတမ္ပိ ဥပက္ကမိံသု ကာတုံ, နိဂမဃာတမ္ပိ ဥပက္ကမိံသု ကာတုံ, နဂရဃာတမ္ပိ ဥပက္ကမိံသု ကာတုံ, ပန္ထဒုဟနမ္ပိ ဥပက္ကမိံသု ကာတုံ. ယေသံ တေ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယန္တိ, တေ သုနိသေဓံ နိသေဓေန္တိ, မူလဃစ္စံ ကရောန္တိ, သီသာနိ တေသံ ဆိန္ဒန္တိ.

९३. “भिक्षुओं, मनुष्यों ने सुना— ‘अरे, जो लोग दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से लेते हैं, राजा उन्हें कठोर दंड देता है, उनका समूल नाश करता है और उनके सिर काट देता है।’ यह सुनकर उन्हें ऐसा विचार आया— ‘क्यों न हम भी तीक्ष्ण शस्त्र बनवाएं, और तीक्ष्ण शस्त्र बनवाकर जिनसे हम बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से लेंगे, उन्हें कठोर दंड देंगे, उनका समूल नाश करेंगे और उनके सिर काट देंगे।’ उन्होंने तीक्ष्ण शस्त्र बनवाए और तीक्ष्ण शस्त्र बनवाकर वे गाँवों को लूटने लगे, कस्बों को लूटने लगे, नगरों को लूटने लगे और रास्तों में लूटपाट करने लगे। जिनसे वे बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से लेते थे, उन्हें वे कठोर दंड देते थे, उनका समूल नाश करते थे और उनके सिर काट देते थे।”

၉၄. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အဒိန္နာဒါနံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, အဒိန္နာဒါနေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ သတ္ထံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, သတ္ထေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပါဏာတိပါတော ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ပါဏာတိပါတေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ အသီတိဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९४. “इस प्रकार, भिक्षुओं, निर्धनों को धन न दिए जाने पर दरिद्रता बढ़ गई, दरिद्रता बढ़ने पर चोरी बढ़ गई, चोरी बढ़ने पर शस्त्र बढ़ गए, शस्त्र बढ़ने पर प्राणातिपात (हिंसा) बढ़ गया, और प्राणातिपात बढ़ने पर उन सत्त्वों की आयु भी घट गई और वर्ण (रूप) भी घट गया। आयु और वर्ण के घटने पर, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र चालीस हजार वर्ष की आयु वाले हुए।”

‘‘စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အညတရော ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ. ဂဟေတွာ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ဒဿေသုံ – ‘အယံ, ဒေဝ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော တံ ပုရိသံ ဧတဒဝေါစ – ‘သစ္စံ ကိရ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ? ‘န ဟိ, ဒေဝါ’တိ သမ္ပဇာနမုသာ အဘာသိ.

“भिक्षुओं, चालीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में से किसी एक पुरुष ने दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से ली। उसे पकड़ लिया गया। पकड़कर उसे मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा के सामने प्रस्तुत किया गया— ‘देव, इस पुरुष ने दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से ली है।’ ऐसा कहे जाने पर, भिक्षुओं, मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा ने उस पुरुष से यह कहा— ‘हे पुरुष, क्या यह सच है कि तुमने दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से ली है?’ उसने जानबूझकर झूठ बोला— ‘नहीं, देव!’”

၉၅. ‘‘ဣတိ [Pg.57] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အဒိန္နာဒါနံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, အဒိန္နာဒါနေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ သတ္ထံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. သတ္ထေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပါဏာတိပါတော ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ပါဏာတိပါတေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ မုသာဝါဒေါ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, မုသာဝါဒေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९५. “इस प्रकार, भिक्षुओं, निर्धनों को धन न दिए जाने पर दरिद्रता बढ़ गई। दरिद्रता बढ़ने पर चोरी बढ़ गई, चोरी बढ़ने पर शस्त्र बढ़ गए। शस्त्र बढ़ने पर प्राणातिपात बढ़ गया, प्राणातिपात बढ़ने पर मृषावाद (झूठ बोलना) बढ़ गया, और मृषावाद बढ़ने पर उन सत्त्वों की आयु भी घट गई और वर्ण भी घट गया। आयु और वर्ण के घटने पर, चालीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र बीस हजार वर्ष की आयु वाले हुए।”

‘‘ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အညတရော ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိ. တမေနံ အညတရော ပုရိသော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ အာရောစေသိ – ‘ဣတ္ထန္နာမော, ဒေဝ, ပုရိသော ပရေသံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယီ’တိ ပေသုညမကာသိ.

“भिक्षुओं, बीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में से किसी एक पुरुष ने दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से ली। तब किसी दूसरे पुरुष ने मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा को सूचित किया— ‘देव, अमुक नाम के पुरुष ने दूसरों की बिना दी हुई वस्तु चोरी की नीयत से ली है’—इस प्रकार उसने चुगली (पिशुन वचन) की।”

၉၆. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အဒိန္နာဒါနံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, အဒိန္နာဒါနေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ သတ္ထံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, သတ္ထေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပါဏာတိပါတော ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ပါဏာတိပါတေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ မုသာဝါဒေါ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, မုသာဝါဒေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပိသုဏာ ဝါစာ ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေပုလ္လံ ဂတာယ တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ဒသဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९६. “इस प्रकार, भिक्षुओं, निर्धनों को धन न दिए जाने पर दरिद्रता बढ़ गई। दरिद्रता बढ़ने पर चोरी बढ़ गई, चोरी बढ़ने पर शस्त्र बढ़ गए, शस्त्र बढ़ने पर प्राणातिपात बढ़ गया, प्राणातिपात बढ़ने पर मृषावाद बढ़ गया, मृषावाद बढ़ने पर चुगली (पिशुन वचन) बढ़ गई, और चुगली बढ़ने पर उन सत्त्वों की आयु भी घट गई और वर्ण भी घट गया। आयु और वर्ण के घटने पर, बीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र दस हजार वर्ष की आयु वाले हुए।”

‘‘ဒသဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ဧကိဒံ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော ဟောန္တိ, ဧကိဒံ သတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ. တတ္ထ ယေ တေ သတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ, တေ ဝဏ္ဏဝန္တေ သတ္တေ အဘိဇ္ဈာယန္တာ ပရေသံ ဒါရေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိံသု.

“भिक्षुओं, दस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में कुछ सत्त्व सुंदर (वर्णवान) थे और कुछ कुरूप (दुर्वर्ण)। वहाँ जो सत्त्व कुरूप थे, वे सुंदर सत्त्वों के प्रति आसक्त होकर दूसरों की स्त्रियों के साथ व्यभिचार करने लगे।”

၉၇. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ…ပေ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော ဝေပုလ္လမဂမာသိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ [Pg.58] ပရိဟာယမာနာနံ ဒသဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ပဉ္စဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९७. “इस प्रकार, भिक्षुओं, निर्धनों को धन न दिए जाने पर दरिद्रता बढ़ गई। दरिद्रता बढ़ने पर... (पेयाल)... काम-मिथ्याचार बढ़ गया, और काम-मिथ्याचार बढ़ने पर उन सत्त्वों की आयु भी घट गई और वर्ण भी घट गया। आयु और वर्ण के घटने पर, दस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र पाँच हजार वर्ष की आयु वाले हुए।”

၉၈. ‘‘ပဉ္စဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ဒွေ ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု – ဖရုသာဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ စ. ဒွီသု ဓမ္မေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ ပဉ္စဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ အပ္ပေကစ္စေ အဍ္ဎတေယျဝဿသဟဿာယုကာ, အပ္ပေကစ္စေ ဒွေဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९८. “भिक्षुओं, पाँच हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में दो धर्म बढ़ गए—परुष वचन (कठोर वाणी) और सम्फप्पलाप (व्यर्थ प्रलाप)। इन दो धर्मों के बढ़ने पर उन सत्त्वों की आयु भी घट गई और वर्ण भी घट गया। आयु और वर्ण के घटने पर, पाँच हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के कुछ पुत्र ढाई हजार वर्ष की आयु वाले हुए और कुछ दो हजार वर्ष की आयु वाले हुए।”

၉၉. ‘‘အဍ္ဎတေယျဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ ဝေပုလ္လမဂမံသု. အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ အဍ္ဎတေယျဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

९९. “हे भिक्षुओं! जब मनुष्यों की आयु ढाई हजार (२,५००) वर्ष की थी, तब उनमें लोभ (अभिध्या) और द्वेष (व्यापाद) की वृद्धि हुई। लोभ और द्वेष के बढ़ने से उन सत्त्वों की आयु भी घटी और वर्ण (रूप) भी घटा। आयु और वर्ण के घटने पर, उन ढाई हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र एक हजार (१,०००) वर्ष की आयु वाले हुए।”

၁၀၀. ‘‘ဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝေပုလ္လံ ဂတာယ တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ပဉ္စဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

१००. “हे भिक्षुओं! जब मनुष्यों की आयु एक हजार वर्ष की थी, तब उनमें मिथ्या-दृष्टि की वृद्धि हुई। मिथ्या-दृष्टि के बढ़ने से उन सत्त्वों की आयु भी घटी और वर्ण भी घटा। आयु और वर्ण के घटने पर, उन एक हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र पाँच सौ (५००) वर्ष की आयु वाले हुए।”

၁၀၁. ‘‘ပဉ္စဝဿသတာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု တယော ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု. အဓမ္မရာဂေါ ဝိသမလောဘော မိစ္ဆာဓမ္မော. တီသု ဓမ္မေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ ပဉ္စဝဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ အပ္ပေကစ္စေ အဍ္ဎတေယျဝဿသတာယုကာ, အပ္ပေကစ္စေ ဒွေဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

१०१. “हे भिक्षुओं! जब मनुष्यों की आयु पाँच सौ वर्ष की थी, तब उनमें तीन धर्मों की वृद्धि हुई—अधर्म-राग (अनुचित काम-वासना), विषम-लोभ (अत्यधिक लालच) और मिथ्या-धर्म (अप्राकृतिक यौनाचार)। इन तीन धर्मों के बढ़ने से उन सत्त्वों की आयु भी घटी और वर्ण भी घटा। आयु और वर्ण के घटने पर, उन पाँच सौ वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के कुछ पुत्र ढाई सौ (२५०) वर्ष की आयु वाले हुए और कुछ पुत्र दो सौ (२००) वर्ष की आयु वाले हुए।”

‘‘အဍ္ဎတေယျဝဿသတာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ဣမေ ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု. အမတ္တေယျတာ အပေတ္တေယျတာ အသာမညတာ အဗြဟ္မညတာ န ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိတာ.

“हे भिक्षुओं! जब मनुष्यों की आयु ढाई सौ वर्ष की थी, तब उनमें इन धर्मों की वृद्धि हुई—माता के प्रति आदर का अभाव (अमातृज्ञता), पिता के प्रति आदर का अभाव (अपित्रज्ञता), श्रमणों के प्रति आदर का अभाव (अश्रामण्यता), ब्राह्मणों के प्रति आदर का अभाव (अब्राह्मण्यता) और कुल के वृद्धों के प्रति सम्मान का अभाव।”

၁၀၂. ‘‘ဣတိ [Pg.59] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒိယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အဒိန္နာဒါနံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. အဒိန္နာဒါနေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ သတ္ထံ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. သတ္ထေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပါဏာတိပါတော ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ပါဏာတိပါတေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ မုသာဝါဒေါ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. မုသာဝါဒေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ပိသုဏာ ဝါစာ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေပုလ္လံ ဂတာယ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော ဝေပုလ္လမဂမာသိ. ကာမေသုမိစ္ဆာစာရေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ ဒွေ ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု, ဖရုသာ ဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ စ. ဒွီသု ဓမ္မေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ ဝေပုလ္လမဂမံသု. အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝေပုလ္လမဂမာသိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝေပုလ္လံ ဂတာယ တယော ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု, အဓမ္မရာဂေါ ဝိသမလောဘော မိစ္ဆာဓမ္မော. တီသု ဓမ္မေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု ဣမေ ဓမ္မာ ဝေပုလ္လမဂမံသု, အမတ္တေယျတာ အပေတ္တေယျတာ အသာမညတာ အဗြဟ္မညတာ န ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိတာ. ဣမေသု ဓမ္မေသု ဝေပုလ္လံ ဂတေသု တေသံ သတ္တာနံ အာယုပိ ပရိဟာယိ, ဝဏ္ဏောပိ ပရိဟာယိ. တေသံ အာယုနာပိ ပရိဟာယမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ပရိဟာယမာနာနံ အဍ္ဎတေယျဝဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ အဟေသုံ.

१०२. “इस प्रकार, हे भिक्षुओं! निर्धनों को धन न दिए जाने से निर्धनता बढ़ी। निर्धनता बढ़ने से चोरी बढ़ी, चोरी बढ़ने से शस्त्र बढ़े, शस्त्र बढ़ने से प्राणातिपात (हत्या) बढ़ा, प्राणातिपात बढ़ने से मृषावाद (झूठ) बढ़ा, मृषावाद बढ़ने से पिशुन-वाचा (चुगली) बढ़ी, चुगली बढ़ने से काम-मिथ्याचार बढ़ा, काम-मिथ्याचार बढ़ने से परुष-वाचा (कठोर वचन) और सम्फप्पलाप (व्यर्थ प्रलाप) ये दो धर्म बढ़े। इन दो धर्मों के बढ़ने से अभिध्या और व्यापाद बढ़े। अभिध्या और व्यापाद बढ़ने से मिथ्या-दृष्टि बढ़ी। मिथ्या-दृष्टि बढ़ने से अधर्म-राग, विषम-लोभ और मिथ्या-धर्म ये तीन धर्म बढ़े। इन तीन धर्मों के बढ़ने से माता के प्रति अनादर, पिता के प्रति अनादर, श्रमणों के प्रति अनादर, ब्राह्मणों के प्रति अनादर और कुल के वृद्धों के प्रति सम्मान का अभाव—ये धर्म बढ़े। इन धर्मों के बढ़ने से उन सत्त्वों की आयु भी घटी और वर्ण भी घटा। आयु और वर्ण के घटने पर, उन ढाई सौ वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र सौ (१००) वर्ष की आयु वाले हुए।”

ဒသဝဿာယုကသမယော

दस वर्ष की आयु का समय

၁၀၃. ‘‘ဘဝိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, သော သမယော, ယံ ဣမေသံ မနုဿာနံ ဒသဝဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ. ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ပဉ္စဝဿိကာ ကုမာရိကာ အလံပတေယျာ ဘဝိဿန္တိ. ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ဣမာနိ ရသာနိ အန္တရဓာယိဿန္တိ, သေယျထိဒံ, သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ လောဏံ. ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ကုဒြူသကော အဂ္ဂံ ဘောဇနာနံ ဘဝိဿတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သာလိမံသောဒနော အဂ္ဂံ ဘောဇနာနံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒသဝဿာယုကေသု မနုဿေသု ကုဒြူသကော အဂ္ဂံ ဘောဇနာနံ ဘဝိဿတိ.

१०३. “हे भिक्षुओं! वह समय आएगा जब इन मनुष्यों के पुत्र दस वर्ष की आयु वाले होंगे। हे भिक्षुओं! जब मनुष्यों की आयु दस वर्ष की होगी, तब पाँच वर्ष की कन्याएँ विवाह योग्य हो जाएँगी। हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में ये रस (स्वाद) अंतर्धान हो जाएँगे—जैसे घी, मक्खन, तेल, शहद, गुड़ और नमक। हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में 'कोदो' (कुद्रूषक) ही श्रेष्ठ भोजन होगा। हे भिक्षुओं! जैसे इस समय मांस के साथ शाली चावल का भात श्रेष्ठ भोजन है, वैसे ही हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में कोदो ही श्रेष्ठ भोजन होगा।”

‘‘ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ဒသ ကုသလကမ္မပထာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အန္တရဓာယိဿန္တိ, ဒသ အကုသလကမ္မပထာ အတိဗျာဒိပ္ပိဿန္တိ. ဒသဝဿာယုကေသု[Pg.60], ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ကုသလန္တိပိ န ဘဝိဿတိ, ကုတော ပန ကုသလဿ ကာရကော. ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ယေ တေ ဘဝိဿန္တိ အမတ္တေယျာ အပေတ္တေယျာ အသာမညာ အဗြဟ္မညာ န ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော, တေ ပုဇ္ဇာ စ ဘဝိဿန္တိ ပါသံသာ စ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ မတ္တေယျာ ပေတ္တေယျာ သာမညာ ဗြဟ္မညာ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒသဝဿာယုကေသု မနုဿေသု ယေ တေ ဘဝိဿန္တိ အမတ္တေယျာ အပေတ္တေယျာ အသာမညာ အဗြဟ္မညာ န ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော, တေ ပုဇ္ဇာ စ ဘဝိဿန္တိ ပါသံသာ စ.

“हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में दसों कुशल कर्मपथ पूरी तरह अंतर्धान हो जाएँगे और दसों अकुशल कर्मपथ अत्यंत प्रदीप्त (प्रचलित) होंगे। हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में 'कुशल' जैसा शब्द भी नहीं रहेगा, फिर कुशल करने वाला कहाँ से होगा? हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में जो माता-पिता का आदर नहीं करेंगे, श्रमण-ब्राह्मणों का सत्कार नहीं करेंगे और कुल के वृद्धों का सम्मान नहीं करेंगे, वे ही पूजनीय और प्रशंसनीय होंगे। हे भिक्षुओं! जैसे इस समय माता-पिता, श्रमण-ब्राह्मण और कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले पूजनीय और प्रशंसनीय होते हैं, वैसे ही हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में जो माता-पिता, श्रमण-ब्राह्मण और कुल के वृद्धों का सम्मान नहीं करेंगे, वे ही पूजनीय और प्रशंसनीय होंगे।”

‘‘ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု န ဘဝိဿတိ မာတာတိ ဝါ မာတုစ္ဆာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂရူနံ ဒါရာတိ ဝါ. သမ္ဘေဒံ လောကော ဂမိဿတိ ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ.

“हे भिक्षुओं! दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में 'यह माता है', 'यह मौसी है', 'यह मामी है', 'यह आचार्य की पत्नी है' या 'यह गुरुजनों की पत्नी है'—ऐसा कोई भेद (सम्मानपूर्ण भाव) नहीं रहेगा। संसार में वैसा ही संकर (मर्यादाहीन मेल-जोल) हो जाएगा जैसा बकरियों, मुर्गों, सूअरों, कुत्तों और सियार में होता है।”

‘‘ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု တေသံ သတ္တာနံ အညမညမှိ တိဗ္ဗော အာဃာတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဘဝိဿတိ တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ တိဗ္ဗော မနောပဒေါသော တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တံ. မာတုပိ ပုတ္တမှိ ပုတ္တဿပိ မာတရိ; ပိတုပိ ပုတ္တမှိ ပုတ္တဿပိ ပိတရိ; ဘာတုပိ ဘဂိနိယာ ဘဂိနိယာပိ ဘာတရိ တိဗ္ဗော အာဃာတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဘဝိဿတိ တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ တိဗ္ဗော မနောပဒေါသော တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မာဂဝိကဿ မိဂံ ဒိသွာ တိဗ္ဗော အာဃာတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ တိဗ္ဗော မနောပဒေါသော တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒသဝဿာယုကေသု မနုဿေသု တေသံ သတ္တာနံ အညမညမှိ တိဗ္ဗော အာဃာတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဘဝိဿတိ တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ တိဗ္ဗော မနောပဒေါသော တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တံ. မာတုပိ ပုတ္တမှိ ပုတ္တဿပိ မာတရိ; ပိတုပိ ပုတ္တမှိ ပုတ္တဿပိ ပိတရိ; ဘာတုပိ ဘဂိနိယာ ဘဂိနိယာပိ ဘာတရိ တိဗ္ဗော အာဃာတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဘဝိဿတိ တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ တိဗ္ဗော မနောပဒေါသော တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တံ.

भिक्षुओं, दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में, उन सत्त्वों के बीच एक-दूसरे के प्रति तीव्र आघात (क्रोध), तीव्र व्यापाद (द्वेष), तीव्र मनःप्रदोष (मन की अशुद्धि) और तीव्र वधक-चित्त (मारने की इच्छा) उत्पन्न होगा। माता का पुत्र के प्रति और पुत्र का माता के प्रति; पिता का पुत्र के प्रति और पुत्र का पिता के प्रति; भाई का बहन के प्रति और बहन का भाई के प्रति तीव्र आघात, तीव्र व्यापाद, तीव्र मनःप्रदोष और तीव्र वधक-चित्त उत्पन्न होगा। भिक्षुओं, जैसे किसी शिकारी को मृग (हिरण) देखकर तीव्र आघात, तीव्र व्यापाद, तीव्र मनःप्रदोष और तीव्र वधक-चित्त उत्पन्न होता है; वैसे ही, भिक्षुओं, दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में उन सत्त्वों के बीच एक-दूसरे के प्रति तीव्र आघात, तीव्र व्यापाद, तीव्र मनःप्रदोष और तीव्र वधक-चित्त उत्पन्न होगा। माता का पुत्र के प्रति और पुत्र का माता के प्रति; पिता का पुत्र के प्रति और पुत्र का पिता के प्रति; भाई का बहन के प्रति और बहन का भाई के प्रति तीव्र आघात, तीव्र व्यापाद, तीव्र मनःप्रदोष और तीव्र वधक-चित्त उत्पन्न होगा।

၁၀၄. ‘‘ဒသဝဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု သတ္တာဟံ သတ္ထန္တရကပ္ပော ဘဝိဿတိ. တေ အညမညမှိ မိဂသညံ ပဋိလဘိဿန္တိ. တေသံ တိဏှာနိ သတ္ထာနိ [Pg.61] ဟတ္ထေသု ပါတုဘဝိဿန္တိ. တေ တိဏှေန သတ္ထေန ‘ဧသ မိဂေါ ဧသ မိဂေါ’တိ အညမညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿန္တိ.

१०४. भिक्षुओं, दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों में सात दिनों तक 'सत्थन्तर-कल्प' (शस्त्र-अन्तर कल्प) होगा। वे एक-दूसरे के प्रति मृग-संज्ञा (पशु होने का विचार) धारण करेंगे। उनके हाथों में तीक्ष्ण शस्त्र प्रकट हो जाएंगे। वे उन तीक्ष्ण शस्त्रों से 'यह मृग है, यह मृग है' कहते हुए एक-दूसरे के जीवन का अंत कर देंगे।

‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ဧကစ္စာနံ ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘မာ စ မယံ ကဉ္စိ, မာ စ အမှေ ကောစိ, ယံနူန မယံ တိဏဂဟနံ ဝါ ဝနဂဟနံ ဝါ ရုက္ခဂဟနံ ဝါ နဒီဝိဒုဂ္ဂံ ဝါ ပဗ္ဗတဝိသမံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဝနမူလဖလာဟာရာ ယာပေယျာမာ’တိ. တေ တိဏဂဟနံ ဝါ ဝနဂဟနံ ဝါ ရုက္ခဂဟနံ ဝါ နဒီဝိဒုဂ္ဂံ ဝါ ပဗ္ဗတဝိသမံ ဝါ ပဝိသိတွာ သတ္တာဟံ ဝနမူလဖလာဟာရာ ယာပေဿန္တိ. တေ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တိဏဂဟနာ ဝနဂဟနာ ရုက္ခဂဟနာ နဒီဝိဒုဂ္ဂါ ပဗ္ဗတဝိသမာ နိက္ခမိတွာ အညမညံ အာလိင်္ဂိတွာ သဘာဂါယိဿန္တိ သမဿာသိဿန္တိ – ‘ဒိဋ္ဌာ, ဘော, သတ္တာ ဇီဝသိ, ဒိဋ္ဌာ, ဘော, သတ္တာ ဇီဝသီ’တိ.

भिक्षुओं, तब उन सत्त्वों में से कुछ को ऐसा विचार आएगा— 'न हम किसी को मारें और न हमें कोई मारे। क्यों न हम घास के झुरमुटों, घने जंगलों, वृक्षों के झुरमुटों, दुर्गम नदियों या विषम पर्वतों में प्रवेश कर जाएँ और वन के कंद-मूल-फलों पर निर्वाह करें।' वे घास के झुरमुटों, घने जंगलों, वृक्षों के झुरमुटों, दुर्गम नदियों या विषम पर्वतों में प्रवेश कर सात दिनों तक वन के कंद-मूल-फलों पर निर्वाह करेंगे। उन सात दिनों के बीतने पर, वे घास के झुरमुटों, घने जंगलों, वृक्षों के झुरमुटों, दुर्गम नदियों और विषम पर्वतों से बाहर निकलकर एक-दूसरे को गले लगाएंगे, एक-दूसरे के प्रति सहानुभूति प्रकट करेंगे और आश्वस्त करेंगे— 'हे सत्त्व! सौभाग्य से तुम जीवित हो, हे सत्त्व! सौभाग्य से तुम जीवित हो!'

အာယုဝဏ္ဏာဒိဝဍ္ဎနကထာ

आयु, वर्ण आदि की वृद्धि की कथा

၁၀၅. ‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘မယံ ခေါ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝရူပံ အာယတံ ဉာတိက္ခယံ ပတ္တာ. ယံနူန မယံ ကုသလံ ကရေယျာမ. ကိံ ကုသလံ ကရေယျာမ? ယံနူန မယံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမေယျာမ, ဣဒံ ကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာမာ’တိ. တေ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိဿန္တိ, ဣဒံ ကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ. တေ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု အာယုနာပိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ, ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. တေသံ အာယုနာပိ ဝဍ္ဎမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎမာနာနံ ဒသဝဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝီသတိဝဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ.

१०५. भिक्षुओं, तब उन सत्त्वों को ऐसा विचार आएगा— 'हमने अकुशल धर्मों को अपनाने के कारण अपने संबंधियों का इतना बड़ा विनाश प्राप्त किया है। क्यों न हम कुशल कर्म करें। हम क्या कुशल कर्म करें? क्यों न हम प्राणातिपात (जीव-हत्या) से विरत हो जाएँ, इस कुशल धर्म को अपनाकर आचरण करें।' वे प्राणातिपात से विरत हो जाएंगे और इस कुशल धर्म को अपनाकर आचरण करेंगे। कुशल धर्मों को अपनाने के कारण उनकी आयु भी बढ़ेगी और वर्ण (सुंदरता) भी बढ़ेगा। उन आयु और वर्ण में बढ़ते हुए दस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र बीस वर्ष की आयु वाले होंगे।

‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘မယံ ခေါ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု အာယုနာပိ ဝဍ္ဎာမ, ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎာမ. ယံနူန မယံ ဘိယျောသောမတ္တာယ ကုသလံ ကရေယျာမ. ကိံ ကုသလံ ကရေယျာမ? ယံနူန မယံ အဒိန္နာဒါနာ ဝိရမေယျာမ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝိရမေယျာမ… မုသာဝါဒါ ဝိရမေယျာမ… ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝိရမေယျာမ… ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝိရမေယျာမ… သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝိရမေယျာမ… အဘိဇ္ဈံ ပဇဟေယျာမ… ဗျာပါဒံ ပဇဟေယျာမ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟေယျာမ… တယော ဓမ္မေ ပဇဟေယျာမ – အဓမ္မရာဂံ ဝိသမလောဘံ မိစ္ဆာဓမ္မံ… ယံနူန မယံ မတ္တေယျာ အဿာမ ပေတ္တေယျာ သာမညာ ဗြဟ္မညာ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော, ဣဒံ ကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာမာ’တိ. တေ မတ္တေယျာ ဘဝိဿန္တိ ပေတ္တေယျာ သာမညာ [Pg.62] ဗြဟ္မညာ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော, ဣဒံ ကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ.

भिक्षुओं, तब उन सत्त्वों को ऐसा विचार आएगा— 'हम कुशल धर्मों को अपनाने के कारण आयु और वर्ण में बढ़ रहे हैं। क्यों न हम और अधिक मात्रा में कुशल कर्म करें। हम क्या कुशल कर्म करें? क्यों न हम चोरी से विरत हों... काम-मिथ्याचार से विरत हों... झूठ से विरत हों... चुगली से विरत हों... कठोर वचन से विरत हों... व्यर्थ प्रलाप से विरत हों... लोभ का त्याग करें... द्वेष का त्याग करें... मिथ्या-दृष्टि का त्याग करें... इन तीन धर्मों का त्याग करें— अधर्म-राग (अनुचित काम-वासना), विषम-लोभ (अत्यधिक लालच) और मिथ्या-धर्म (अप्राकृतिक यौन आचरण)... क्यों न हम माता के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, पिता के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, श्रमणों के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, ब्राह्मणों के प्रति उचित व्यवहार करने वाले और कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले बनें, और इस कुशल धर्म को अपनाकर आचरण करें।' वे माता के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, पिता के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, श्रमणों के प्रति उचित व्यवहार करने वाले, ब्राह्मणों के प्रति उचित व्यवहार करने वाले और कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले बनेंगे और इस कुशल धर्म को अपनाकर आचरण करेंगे।

‘‘တေ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု အာယုနာပိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ, ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. တေသံ အာယုနာပိ ဝဍ္ဎမာနာနံ ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎမာနာနံ ဝီသတိဝဿာယုကာနံ မနုဿာနံ စတ္တာရီသဝဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… စတ္တာရီသဝဿာယုကာနံ မနုဿာနံ အသီတိဝဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… အသီတိဝဿာယုကာနံ မနုဿာနံ သဋ္ဌိဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… သဋ္ဌိဝဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝီသတိတိဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… ဝီသတိတိဝဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ စတ္တာရီသဆဗ္ဗဿသတာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ. စတ္တာရီသဆဗ္ဗဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ ဒွေဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… ဒွေဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ စတ္တာရိဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… စတ္တာရိဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ အဋ္ဌဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… အဋ္ဌဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ အသီတိဝဿသဟဿာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ… အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ပဉ္စဝဿသတိကာ ကုမာရိကာ အလံပတေယျာ ဘဝိဿန္တိ.

वे कुशल धर्मों को अपनाने के कारण आयु में भी बढ़ेंगे और वर्ण (सौन्दर्य) में भी बढ़ेंगे। आयु और वर्ण में बढ़ते हुए उन बीस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र चालीस वर्ष की आयु वाले होंगे... चालीस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र अस्सी वर्ष की आयु वाले होंगे... अस्सी वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र एक सौ साठ वर्ष की आयु वाले होंगे... एक सौ साठ वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र तीन सौ बीस वर्ष की आयु वाले होंगे... तीन सौ बीस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र छह सौ चालीस वर्ष की आयु वाले होंगे। छह सौ चालीस वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र दो हजार वर्ष की आयु वाले होंगे... दो हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र चार हजार वर्ष की आयु वाले होंगे... चार हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र आठ हजार वर्ष की आयु वाले होंगे... आठ हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र बीस हजार वर्ष की आयु वाले होंगे... बीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र चालीस हजार वर्ष की आयु वाले होंगे... चालीस हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के पुत्र अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले होंगे। भिक्षुओं, जब मनुष्यों की आयु अस्सी हजार वर्ष की होगी, तब पाँच सौ वर्ष की कन्याएँ विवाह के योग्य होंगी।

သင်္ခရာဇဥပ္ပတ္တိ

शंख राजा की उत्पत्ति

၁၀၆. ‘‘အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု တယော အာဗာဓာ ဘဝိဿန္တိ, ဣစ္ဆာ, အနသနံ, ဇရာ. အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဣဒ္ဓေါ စေဝ ဘဝိဿတိ ဖီတော စ, ကုက္ကုဋသမ္ပာတိကာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော. အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ အဝီစိ မညေ ဖုဋော ဘဝိဿတိ မနုဿေဟိ, သေယျထာပိ နဠဝနံ ဝါ သရဝနံ ဝါ. အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု အယံ ဗာရာဏသီ ကေတုမတီ နာမ ရာဇဓာနီ ဘဝိဿတိ ဣဒ္ဓါ စေဝ ဖီတာ စ ဗဟုဇနာ စ အာကိဏ္ဏမနုဿာ စ သုဘိက္ခာ စ. အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု [Pg.63] ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ စတုရာသီတိနဂရသဟဿာနိ ဘဝိဿန္တိ ကေတုမတီရာဇဓာနီပမုခါနိ. အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု ကေတုမတိယာ ရာဇဓာနိယာ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝိဿန္တိ, သေယျထိဒံ, စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသိဿတိ.

१०६. भिक्षुओं, जब मनुष्यों की आयु अस्सी हजार वर्ष की होगी, तब केवल तीन रोग होंगे—इच्छा (तृष्णा), अनशन (भोजन की अरुचि) और बुढ़ापा। भिक्षुओं, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के समय में यह जम्बूद्वीप समृद्ध और खुशहाल होगा; गाँव, कस्बे और राजधानियाँ इतनी सघन होंगी कि मुर्गा एक घर की छत से दूसरे पर उड़कर जा सके। भिक्षुओं, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के समय में यह जम्बूद्वीप मनुष्यों से इतना भरा होगा जैसे कोई नरकट का वन या मूंज का वन हो, मानो अवीचि (महानरक) के समान सघन हो। भिक्षुओं, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के समय में यह वाराणसी 'केतुमती' नामक राजधानी होगी, जो समृद्ध, खुशहाल, घनी आबादी वाली, विभिन्न प्रकार के मनुष्यों से भरी हुई और सुभिक्ष (भोजन की सुलभता वाली) होगी। भिक्षुओं, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के समय में इस जम्बूद्वीप में केतुमती राजधानी को प्रमुख मानकर चौरासी हजार नगर होंगे। भिक्षुओं, अस्सी हजार वर्ष की आयु वाले मनुष्यों के समय में केतुमती राजधानी में 'शंख' नामक राजा उत्पन्न होगा, जो चक्रवर्ती, धार्मिक, धर्मराज, चारों समुद्रों तक की पृथ्वी का विजेता, जनपदों में स्थिरता प्राप्त और सात रत्नों से युक्त होगा। उसके ये सात रत्न होंगे, जैसे—चक्र-रत्न, हस्ति-रत्न, अश्व-रत्न, मणि-रत्न, स्त्री-रत्न, गृहपति-रत्न और सातवाँ परिणायक-रत्न। उसके एक हजार से अधिक पुत्र होंगे जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना का मर्दन करने वाले होंगे। वह इस समुद्र पर्यन्त पृथ्वी को बिना दण्ड और बिना शस्त्र के, धर्म के द्वारा जीतकर शासन करेगा।

မေတ္တေယျဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ

मैत्रेय बुद्ध की उत्पत्ति

၁၀၇. ‘‘အသီတိဝဿသဟဿာယုကေသု, ဘိက္ခဝေ, မနုဿေသု မေတ္တေယျော နာမ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သေယျထာပါဟမေတရဟိ လောကေ ဥပ္ပန္နော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေဿတိ, သေယျထာပါဟမေတရဟိ ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေမိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿတိ; သေယျထာပါဟမေတရဟိ ဓမ္မံ ဒေသေမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေမိ. သော အနေကသဟဿံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿတိ, သေယျထာပါဟမေတရဟိ အနေကသတံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရာမိ.

१०७. भिक्षुओं, जब मनुष्यों की आयु अस्सी हजार वर्ष की होगी, तब लोक में 'मैत्रेय' नामक भगवान उत्पन्न होंगे, जो अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध, विद्या और आचरण से युक्त, सुगत, लोकविद्, पुरुषों को वश में करने वाले अतुलनीय सारथि, देवों और मनुष्यों के शास्ता, बुद्ध और भगवान होंगे। जैसे मैं अभी इस लोक में उत्पन्न हुआ हूँ, जो अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध, विद्या और आचरण से युक्त, सुगत, लोकविद्, पुरुषों को वश में करने वाले अतुलनीय सारथि, देवों और मनुष्यों के शास्ता, बुद्ध और भगवान हूँ। वह देवों, मारों, ब्रह्माओं सहित इस लोक को, श्रमणों, ब्राह्मणों, देवों और मनुष्यों सहित इस प्रजा को स्वयं विशेष ज्ञान (अभिज्ञा) से जानकर और साक्षात्कार कर प्रकाशित करेंगे, जैसे मैं अभी इस लोक को स्वयं जानकर और साक्षात्कार कर प्रकाशित करता हूँ। वह उस धर्म का उपदेश करेंगे जो आदि में कल्याणकारी, मध्य में कल्याणकारी और अंत में कल्याणकारी है, जो अर्थयुक्त और व्यंजनयुक्त है; वह पूर्णतः परिपूर्ण और अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्य को प्रकाशित करेंगे; जैसे मैं अभी धर्म का उपदेश करता हूँ और ब्रह्मचर्य को प्रकाशित करता हूँ। वह कई हजार भिक्षुओं के संघ का नेतृत्व करेंगे, जैसे मैं अभी कई सौ भिक्षुओं के संघ का नेतृत्व करता हूँ।

၁၀၈. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ ယော သော ယူပေါ ရညာ မဟာပနာဒေန ကာရာပိတော. တံ ယူပံ ဥဿာပေတွာ အဇ္ဈာဝသိတွာ တံ ဒတွာ [Pg.64] ဝိဿဇ္ဇိတွာ သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ဒါနံ ဒတွာ မေတ္တေယျဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿတိ. သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ.

१०८. तब, भिक्षुओं, शंख नामक राजा, उस यूप (प्रासाद) को, जिसे राजा महापनाद ने बनवाया था, उसे खड़ा करवाकर, उसमें रहकर, फिर उसे दान देकर और त्याग कर, श्रमणों, ब्राह्मणों, निर्धनों, पथिकों, याचकों और भिखारियों को दान देकर, भगवान अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध मैत्रेय के सान्निध्य में केश और दाढ़ी मुँडाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाएगा। वह इस प्रकार प्रव्रजित होकर अकेला, एकांत में रहने वाला, प्रमादरहित, उद्योगी और दृढ़संकल्प होकर विहार करते हुए शीघ्र ही उस अनुत्तर ब्रह्मचर्य की पूर्णता को, जिसके लिए कुलपुत्र सम्यक् रूप से घर त्याग कर प्रव्रजित होते हैं, इसी जन्म में स्वयं विशेष ज्ञान से जानकर और साक्षात्कार कर प्राप्त कर विहार करेगा।

၁၀၉. ‘‘အတ္တဒီပါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထ အတ္တသရဏာ အနညသရဏာ, ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ. ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ…ပေ… စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော.

१०९. भिक्षुओं! तुम अपने लिए स्वयं द्वीप (आश्रय) बनकर विहार करो, अपने ही शरण में रहो, किसी अन्य की शरण में नहीं; धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में रहकर विहार करो, किसी अन्य की शरण में नहीं। और भिक्षुओं! भिक्षु कैसे अपने लिए स्वयं द्वीप बनकर, अपनी ही शरण में रहकर, किसी अन्य की शरण में न रहकर, धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में रहकर, किसी अन्य की शरण में न रहकर विहार करता है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु काया में कायानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी (उद्यमी), सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या (लोभ) और दौर्मनस्य (शोक) को दूर कर। वेदनाओं में वेदनानुपश्यी... चित्त में चित्तनुपश्यी... धर्मों में धर्मानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी, सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या और दौर्मनस्य को दूर कर। भिक्षुओं! इस प्रकार भिक्षु अपने लिए स्वयं द्वीप बनकर, अपनी ही शरण में रहकर, किसी अन्य की शरण में न रहकर, धर्म को द्वीप बनाकर, धर्म की शरण में रहकर, किसी अन्य की शरण में न रहकर विहार करता है।

ဘိက္ခုနောအာယုဝဏ္ဏာဒိဝဍ္ဎနကထာ

भिक्षु की आयु, वर्ण आदि की वृद्धि की कथा

၁၁၀. ‘‘ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ. ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရန္တာ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ အာယုနာပိ ဝဍ္ဎိဿထ, ဝဏ္ဏေနပိ ဝဍ္ဎိဿထ, သုခေနပိ ဝဍ္ဎိဿထ, ဘောဂေနပိ ဝဍ္ဎိဿထ, ဗလေနပိ ဝဍ္ဎိဿထ.

११०. भिक्षुओं! तुम अपने (उचित) गोचर (विहार-क्षेत्र) में, अपने पिता (बुद्ध) के विषय (क्षेत्र) में विचरण करो। भिक्षुओं! अपने पिता के विषय रूपी गोचर में विचरण करते हुए तुम आयु में भी बढ़ोगे, वर्ण (तेज) में भी बढ़ोगे, सुख में भी बढ़ोगे, भोग (सम्पदा) में भी बढ़ोगे और बल में भी बढ़ोगे।

‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အာယုသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ, ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ, စိတ္တသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ, ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ. သော ဣမေသံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ. ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အာယုသ္မိံ.

भिक्षुओं! भिक्षु की 'आयु' क्या है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु छन्द-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धिपाद की भावना करता है, वीर्य-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धिपाद की भावना करता है, चित्त-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धिपाद की भावना करता है, मीमांसा-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धिपाद की भावना करता है। इन चारों ऋद्धिपादों की भावना और बार-बार अभ्यास करने के कारण, वह यदि चाहे तो एक कल्प तक या कल्प के शेष भाग तक जीवित रह सकता है। भिक्षुओं! यही भिक्षु की 'आयु' है।

‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဝဏ္ဏသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု [Pg.65] ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဝဏ္ဏသ္မိံ.

भिक्षुओं! भिक्षु का 'वर्ण' (सौन्दर्य) क्या है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु शीलवान होता है, पातिमोक्ख-संवर से सुरक्षित होकर विहार करता है, आचार और गोचर से सम्पन्न होता है, और सूक्ष्म अपराधों में भी भय देखने वाला होकर शिक्षापदों को ग्रहण कर अभ्यास करता है। भिक्षुओं! यही भिक्षु का 'वर्ण' है।

‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သုခသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော, သုခသ္မိံ.

भिक्षुओं! भिक्षु का 'सुख' क्या है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु काम-भोगों से विविक्त (अलग) होकर, अकुषल धर्मों से विविक्त होकर, वितर्क और विचार सहित, विवेक से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले प्रथम ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। वितर्क और विचार के शान्त होने पर... द्वितीय ध्यान... तृतीय ध्यान... चतुर्थ ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। भिक्षुओं! यही भिक्षु का 'सुख' है।

‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဘောဂသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဘောဂသ္မိံ.

भिक्षुओं! भिक्षु का 'भोग' (सम्पदा) क्या है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु मैत्री-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त कर विहार करता है, वैसे ही दूसरी, तीसरी और चौथी दिशा को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछा, सर्वत्र, सभी को अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को विशाल, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित मैत्री-युक्त चित्त से व्याप्त कर विहार करता है। करुणा-युक्त चित्त से... मुदिता-युक्त चित्त से... उपेक्षा-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त कर विहार करता है, वैसे ही दूसरी, तीसरी और चौथी दिशा को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछा, सर्वत्र, सभी को अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को विशाल, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित उपेक्षा-युक्त चित्त से व्याप्त कर विहार करता है। भिक्षुओं! यही भिक्षु का 'भोग' है।

‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဗလသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဗလသ္မိံ.

भिक्षुओं! भिक्षु का 'बल' क्या है? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु आस्रवों के क्षय हो जाने से, आस्रव-रहित चित्त-विमुक्ति और प्रज्ञा-विमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं जानकर और साक्षात्कार कर प्राप्त कर विहार करता है। भिक्षुओं! यही भिक्षु का 'बल' है।

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဗလမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဒုပ္ပသဟံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မာရဗလံ. ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

भिक्षुओं! मैं किसी अन्य ऐसे एक भी बल को नहीं देखता जो इस प्रकार अजेय (दुष्प्रसह) हो, जैसा कि यह मार-बल है। भिक्षुओं! कुशल धर्मों को ग्रहण करने के कारण इस प्रकार यह पुण्य बढ़ता है। भगवान ने यह कहा। उन भिक्षुओं ने प्रसन्न होकर भगवान के भाषण का अभिनन्दन किया।

စက္ကဝတ္တိသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ တတိယံ.

तीसरा चक्रवर्ती सुत्त समाप्त।

၄. အဂ္ဂညသုတ္တံ

४. अग्गञ्ञ सुत्त

ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ

वासेट्ठ और भारद्वाज

၁၁၁. ဧဝံ [Pg.66] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ ဘိက္ခူသု ပရိဝသန္တိ ဘိက္ခုဘာဝံ အာကင်္ခမာနာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ပါသာဒပစ္ဆာယာယံ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမတိ.

१११. ऐसा मैंने सुना—एक समय भगवान सावत्थी में पूर्वाराम के मृगारमाता-प्रासाद (विशाखा के महल) में विहार कर रहे थे। उस समय वासेट्ठ और भारद्वाज भिक्षु-भाव की आकांक्षा रखते हुए भिक्षुओं के बीच रह रहे थे। तब भगवान सायंकाल के समय ध्यान से उठकर प्रासाद से नीचे उतरे और प्रासाद की छाया में खुले स्थान पर चंक्रमण करने लगे।

၁၁၂. အဒ္ဒသာ ခေါ ဝါသေဋ္ဌော ဘဂဝန္တံ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတံ ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ပါသာဒပစ္ဆာယာယံ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တံ. ဒိသွာန ဘာရဒွါဇံ အာမန္တေသိ – ‘‘အယံ, အာဝုသော ဘာရဒွါဇ, ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ပါသာဒပစ္ဆာယာယံ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမတိ. အာယာမာဝုသော ဘာရဒွါဇ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိဿာမ; အပ္ပေဝ နာမ လဘေယျာမ ဘဂဝတော သန္တိကာ ဓမ္မိံ ကထံ သဝနာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ ဘာရဒွါဇော ဝါသေဋ္ဌဿ ပစ္စဿောသိ.

११२. वासेट्ठ ने भगवान को सायंकाल के समय ध्यान से उठकर प्रासाद से नीचे उतरकर प्रासाद की छाया में खुले स्थान पर चंक्रमण करते हुए देखा। देखकर उन्होंने भारद्वाज को सम्बोधित किया—'आवुस भारद्वाज! ये भगवान सायंकाल के समय ध्यान से उठकर प्रासाद से नीचे उतरकर प्रासाद की छाया में खुले स्थान पर चंक्रमण कर रहे हैं। आवुस भारद्वाज! आओ, जहाँ भगवान हैं वहाँ चलें; सम्भव है कि हमें भगवान के सम्मुख धर्म-कथा सुनने को मिल जाए।' 'ठीक है आवुस', भारद्वाज ने वासेट्ठ को उत्तर दिया।

၁၁၃. အထ ခေါ ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ စင်္ကမန္တံ အနုစင်္ကမိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝါသေဋ္ဌံ အာမန္တေသိ – ‘‘တုမှေ ခွတ္ထ, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြာဟ္မဏဇစ္စာ ဗြာဟ္မဏကုလီနာ ဗြာဟ္မဏကုလာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ, ကစ္စိ ဝေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြာဟ္မဏာ န အက္ကောသန္တိ န ပရိဘာသန္တီ’’တိ? ‘‘တဂ္ဃ နော, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏာ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ အတ္တရူပါယ ပရိဘာသာယ ပရိပုဏ္ဏာယ, နော အပရိပုဏ္ဏာယာ’’တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန ဝေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြာဟ္မဏာ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ အတ္တရူပါယ ပရိဘာသာယ ပရိပုဏ္ဏာယ, နော အပရိပုဏ္ဏာယာ’’တိ? ‘‘ဗြာဟ္မဏာ, ဘန္တေ, ဧဝမာဟံသု – ‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနာ အညေ ဝဏ္ဏာ. ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော[Pg.67], ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ. ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ, နော အဗြာဟ္မဏာ. ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ ဗြဟ္မဒါယာဒါ. တေ တုမှေ သေဋ္ဌံ ဝဏ္ဏံ ဟိတွာ ဟီနမတ္ထ ဝဏ္ဏံ အဇ္ဈုပဂတာ, ယဒိဒံ မုဏ္ဍကေ သမဏကေ ဣဗ္ဘေ ကဏှေ ဗန္ဓုပါဒါပစ္စေ. တယိဒံ န သာဓု, တယိဒံ နပ္ပတိရူပံ, ယံ တုမှေ သေဋ္ဌံ ဝဏ္ဏံ ဟိတွာ ဟီနမတ္ထ ဝဏ္ဏံ အဇ္ဈုပဂတာ ယဒိဒံ မုဏ္ဍကေ သမဏကေ ဣဗ္ဘေ ကဏှေ ဗန္ဓုပါဒါပစ္စေ’တိ. ဧဝံ ခေါ နော, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏာ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ အတ္တရူပါယ ပရိဘာသာယ ပရိပုဏ္ဏာယ, နော အပရိပုဏ္ဏာယာ’’တိ.

११३. तब वासेट्ठ और भारद्वाज जहाँ भगवान थे, वहाँ गए; जाकर भगवान को अभिवादन कर, चंक्रमण करते हुए भगवान के पीछे-पीछे चंक्रमण करने लगे। तब भगवान ने वासेट्ठ को संबोधित किया— "वासेट्ठ! तुम ब्राह्मण जाति के, ब्राह्मण कुल के, ब्राह्मण परिवार से घर त्यागकर अनगारिक (संन्यासी) हुए हो। वासेट्ठ, क्या ब्राह्मण तुम्हें कोसते नहीं हैं, क्या वे तुम्हारा अपमान नहीं करते हैं?" "भन्ते! निश्चित ही ब्राह्मण हमें अपनी शैली में पूर्ण रूप से कोसते और अपमानित करते हैं, अपूर्ण रूप से नहीं।" "वासेट्ठ, ब्राह्मण तुम्हें अपनी शैली में पूर्ण रूप से कैसे कोसते और अपमानित करते हैं?" "भन्ते! ब्राह्मण ऐसा कहते हैं— 'ब्राह्मण ही श्रेष्ठ वर्ण है, अन्य वर्ण हीन हैं। ब्राह्मण ही शुक्ल (स्वच्छ) वर्ण है, अन्य वर्ण कृष्ण (काले) हैं। ब्राह्मण ही शुद्ध होते हैं, अब्राह्मण नहीं। ब्राह्मण ही ब्रह्मा के पुत्र हैं, उनके औरस (हृदय से उत्पन्न), मुख से जन्मे, ब्रह्मा से उत्पन्न, ब्रह्मा द्वारा निर्मित और ब्रह्मा के उत्तराधिकारी हैं। तुम उस श्रेष्ठ वर्ण को छोड़कर इन मुण्डित, नीच श्रमणों, दासों, कृष्ण वर्ण वालों और ब्रह्मा के पैरों से उत्पन्न होने वालों के पास चले गए हो। तुम्हारा श्रेष्ठ वर्ण को छोड़कर इन मुण्डित, नीच श्रमणों, दासों, कृष्ण वर्ण वालों और ब्रह्मा के पैरों से उत्पन्न होने वालों के पास जाना न तो अच्छा है और न ही उचित है।' भन्ते! इस प्रकार ब्राह्मण हमें अपनी शैली में पूर्ण रूप से कोसते और अपमानित करते हैं, अपूर्ण रूप से नहीं।"

၁၁၄. ‘‘တဂ္ဃ ဝေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြာဟ္မဏာ ပေါရာဏံ အဿရန္တာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော, ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ, နော အဗြာဟ္မဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ ဗြဟ္မဒါယာဒါ’တိ. ဒိဿန္တိ ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြာဟ္မဏိယော ဥတုနိယောပိ ဂဗ္ဘိနိယောပိ ဝိဇာယမာနာပိ ပါယမာနာပိ. တေ စ ဗြာဟ္မဏာ ယောနိဇာဝ သမာနာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော, ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ, နော အဗြာဟ္မဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ ဗြဟ္မဒါယာဒါ’တိ. တေ ဗြဟ္မာနဉ္စေဝ အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ, မုသာ စ ဘာသန္တိ, ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝန္တိ.

११४. "निश्चित ही, वासेट्ठ, ब्राह्मण प्राचीन (परंपरा) को न जानते हुए ऐसा कहते हैं— 'ब्राह्मण ही श्रेष्ठ वर्ण है, अन्य वर्ण हीन हैं; ब्राह्मण ही शुक्ल वर्ण है, अन्य वर्ण कृष्ण हैं; ब्राह्मण ही शुद्ध होते हैं, अब्राह्मण नहीं; ब्राह्मण ही ब्रह्मा के पुत्र हैं, उनके औरस, मुख से जन्मे, ब्रह्मा से उत्पन्न, ब्रह्मा द्वारा निर्मित और ब्रह्मा के उत्तराधिकारी हैं।' वासेट्ठ, ब्राह्मणों की ब्राह्मणियाँ ऋतुमती (रजस्वला), गर्भवती, प्रसव करती हुई और स्तनपान कराती हुई देखी जाती हैं। वे ब्राह्मण स्वयं योनि से जन्मे होने पर भी ऐसा कहते हैं— 'ब्राह्मण ही श्रेष्ठ वर्ण है, अन्य वर्ण हीन हैं; ब्राह्मण ही शुक्ल वर्ण है, अन्य वर्ण कृष्ण हैं; ब्राह्मण ही शुद्ध होते हैं, अब्राह्मण नहीं; ब्राह्मण ही ब्रह्मा के पुत्र हैं, उनके औरस, मुख से जन्मे, ब्रह्मा से उत्पन्न, ब्रह्मा द्वारा निर्मित और ब्रह्मा के उत्तराधिकारी हैं।' वे ब्रह्मा पर झूठा आरोप लगाते हैं, झूठ बोलते हैं और बहुत अपुण्य (पाप) अर्जित करते हैं।"

စတုဝဏ္ဏသုဒ္ဓိ

चारों वर्णों की शुद्धि

၁၁၅. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဝါသေဋ္ဌ, ဝဏ္ဏာ – ခတ္တိယာ, ဗြာဟ္မဏာ, ဝေဿာ, သုဒ္ဒါ. ခတ္တိယောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဣဓေကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ အဒိန္နာဒါယီ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ မုသာဝါဒီ ပိသုဏဝါစော ဖရုသဝါစော သမ္ဖပ္ပလာပီ အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ယေမေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ သာဝဇ္ဇာ သာဝဇ္ဇသင်္ခါတာ အသေဝိတဗ္ဗာ အသေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ နအလမရိယာ နအလမရိယသင်္ခါတာ ကဏှာ ကဏှဝိပါကာ ဝိညုဂရဟိတာ, ခတ္တိယေပိ တေ ဣဓေကစ္စေ သန္ဒိဿန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဣဓေကစ္စော [Pg.68] ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ အဒိန္နာဒါယီ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ မုသာဝါဒီ ပိသုဏဝါစော ဖရုသဝါစော သမ္ဖပ္ပလာပီ အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ယေမေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ…ပေ… ကဏှာ ကဏှဝိပါကာ ဝိညုဂရဟိတာ; သုဒ္ဒေပိ တေ ဣဓေကစ္စေ သန္ဒိဿန္တိ.

११५. "वासेट्ठ, ये चार वर्ण हैं—क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य और शूद्र। वासेट्ठ, यहाँ कोई क्षत्रिय भी प्राणी-हिंसा करने वाला, चोरी करने वाला, काम-भोगों में व्यभिचारी, झूठ बोलने वाला, चुगली करने वाला, कठोर वचन बोलने वाला, व्यर्थ प्रलाप करने वाला, लोभी, द्वेषी और मिथ्यादृष्टि वाला होता है। वासेट्ठ, इस प्रकार जो ये धर्म अकुशल हैं, अकुशल कहे जाते हैं, सदोष हैं, सदोष कहे जाते हैं, सेवन न करने योग्य हैं, सेवन न करने योग्य कहे जाते हैं, आर्यों के योग्य नहीं हैं, आर्यों के योग्य नहीं कहे जाते हैं, कृष्ण (अंधकारमय) हैं, कृष्ण विपाक (फल) वाले हैं और विद्वानों द्वारा निंदित हैं; वे यहाँ कुछ क्षत्रियों में भी दिखाई देते हैं। वासेट्ठ, ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी यहाँ कोई प्राणी-हिंसा करने वाला, चोरी करने वाला, काम-भोगों में व्यभिचारी, झूठ बोलने वाला, चुगली करने वाला, कठोर वचन बोलने वाला, व्यर्थ प्रलाप करने वाला, लोभी, द्वेषी और मिथ्यादृष्टि वाला होता है। वासेट्ठ, इस प्रकार जो ये धर्म अकुशल हैं, अकुशल कहे जाते हैं... कृष्ण विपाक वाले और विद्वानों द्वारा निंदित हैं; वे यहाँ कुछ शूद्रों में भी दिखाई देते हैं।"

‘‘ခတ္တိယောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဣဓေကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော, ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော, သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော, အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နစိတ္တော, သမ္မာဒိဋ္ဌီ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ယေမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ အနဝဇ္ဇာ အနဝဇ္ဇသင်္ခါတာ သေဝိတဗ္ဗာ သေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ အလမရိယာ အလမရိယသင်္ခါတာ သုက္ကာ သုက္ကဝိပါကာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ, ခတ္တိယေပိ တေ ဣဓေကစ္စေ သန္ဒိဿန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဣဓေကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ…ပေ… အနဘိဇ္ဈာလု, အဗျာပန္နစိတ္တော, သမ္မာဒိဋ္ဌီ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ယေမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ အနဝဇ္ဇာ အနဝဇ္ဇသင်္ခါတာ သေဝိတဗ္ဗာ သေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ အလမရိယာ အလမရိယသင်္ခါတာ သုက္ကာ သုက္ကဝိပါကာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ; သုဒ္ဒေပိ တေ ဣဓေကစ္စေ သန္ဒိဿန္တိ.

"वासेट्ठ, यहाँ कोई क्षत्रिय भी प्राणी-हिंसा से विरत होता है, चोरी से विरत होता है, काम-भोगों में व्यभिचार से विरत होता है, झूठ बोलने से विरत होता है, चुगली करने से विरत होता है, कठोर वचन बोलने से विरत होता है, व्यर्थ प्रलाप से विरत होता है, लोभ-रहित, द्वेष-रहित और सम्यक्-दृष्टि वाला होता है। वासेट्ठ, इस प्रकार जो ये धर्म कुशल हैं, कुशल कहे जाते हैं, निर्दोष हैं, निर्दोष कहे जाते हैं, सेवन करने योग्य हैं, सेवन करने योग्य कहे जाते हैं, आर्यों के योग्य हैं, आर्यों के योग्य कहे जाते हैं, शुक्ल (उज्ज्वल) हैं, शुक्ल विपाक वाले हैं और विद्वानों द्वारा प्रशंसित हैं; वे यहाँ कुछ क्षत्रियों में भी दिखाई देते हैं। वासेट्ठ, ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी यहाँ कोई प्राणी-हिंसा से विरत होता है... लोभ-रहित, द्वेष-रहित और सम्यक्-दृष्टि वाला होता है। वासेट्ठ, इस प्रकार जो ये धर्म कुशल हैं, कुशल कहे जाते हैं, निर्दोष हैं, निर्दोष कहे जाते हैं, सेवन करने योग्य हैं, सेवन करने योग्य कहे जाते हैं, आर्यों के योग्य हैं, आर्यों के योग्य कहे जाते हैं, शुक्ल हैं, शुक्ल विपाक वाले हैं और विद्वानों द्वारा प्रशंसित हैं; वे यहाँ कुछ शूद्रों में भी दिखाई देते हैं।"

၁၁၆. ‘‘ဣမေသု ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, စတူသု ဝဏ္ဏေသု ဧဝံ ဥဘယဝေါကိဏ္ဏေသု ဝတ္တမာနေသု ကဏှသုက္ကေသု ဓမ္မေသု ဝိညုဂရဟိတေသု စေဝ ဝိညုပ္ပသတ္ထေသု စ ယဒေတ္ထ ဗြာဟ္မဏာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော, ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ, နော အဗြာဟ္မဏာ; ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ ဗြဟ္မဒါယာဒါ’တိ. တံ တေသံ ဝိညူ နာနုဇာနန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဣမေသဉှိ, ဝါသေဋ္ဌ, စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော, သော နေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ ဓမ္မေနေဝ, နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

११६. "हे वासेट्ठ! इन चारों वर्णों में जब इस प्रकार काले और सफेद (बुरे और अच्छे) दोनों प्रकार के धर्म विद्यमान हों, जिनकी विद्वानों द्वारा निंदा की जाती है और जिनकी विद्वानों द्वारा प्रशंसा की जाती है, तब ब्राह्मण ऐसा कहते हैं— 'ब्राह्मण ही श्रेष्ठ वर्ण है, अन्य वर्ण हीन हैं; ब्राह्मण ही शुक्ल वर्ण है, अन्य वर्ण कृष्ण हैं; ब्राह्मण ही शुद्ध होते हैं, अब्राह्मण नहीं; ब्राह्मण ही ब्रह्मा के औरस पुत्र हैं, मुख से जन्मे हैं, ब्रह्मा से उत्पन्न हैं, ब्रह्मा द्वारा निर्मित हैं और ब्रह्मा के उत्तराधिकारी हैं।' विद्वान उनकी इस बात को स्वीकार नहीं करते। ऐसा क्यों? क्योंकि हे वासेट्ठ! इन चारों वर्णों में से जो कोई भिक्षु अर्हत्, क्षीणाश्रव, कृतकरणीय, ओहितभार (भार उतार देने वाला), अनुप्राप्त-सदर्थ (परम लक्ष्य प्राप्त), परिक्षीण-भव-संयोजन (भव-बंधनों को क्षीण करने वाला) और सम्यक् ज्ञान से विमुक्त होता है, वही धर्म के कारण उनमें श्रेष्ठ कहा जाता है, अधर्म के कारण नहीं। हे वासेट्ठ! इस लोक में और परलोक में धर्म ही श्रेष्ठ है।"

၁၁၇. ‘‘တဒမိနာပေတံ, ဝါသေဋ္ဌ, ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယထာ ဓမ္မောဝ သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

११७. "हे वासेट्ठ! इसे इस विधि से भी समझना चाहिए कि कैसे इस लोक में और परलोक में लोगों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है।"

‘‘ဇာနာတိ [Pg.69] ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော – ‘သမဏော ဂေါတမော အနန္တရာ သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော’တိ. သကျာ ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ အနုယုတ္တာ ဘဝန္တိ. ကရောန္တိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သကျာ ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ နိပစ္စကာရံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ယံ ကရောန္တိ သကျာ ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ နိပစ္စကာရံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ, ကရောတိ တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တထာဂတေ နိပစ္စကာရံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ, န နံ ‘သုဇာတော သမဏော ဂေါတမော, ဒုဇ္ဇာတောဟမသ္မိ. ဗလဝါ သမဏော ဂေါတမော, ဒုဗ္ဗလောဟမသ္မိ. ပါသာဒိကော သမဏော ဂေါတမော, ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဟမသ္မိ. မဟေသက္ခော သမဏော ဂေါတမော, အပ္ပေသက္ခောဟမသ္မီ’တိ. အထ ခေါ နံ ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ မာနေန္တော ဓမ္မံ ပူဇေန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဧဝံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တထာဂတေ နိပစ္စကာရံ ကရောတိ, အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ. ဣမိနာပိ ခေါ ဧတံ, ဝါသေဋ္ဌ, ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယထာ ဓမ္မောဝ သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

"हे वासेट्ठ! कोसल नरेश प्रसेनजित जानते हैं कि 'श्रमण गौतम शाक्य कुल से प्रव्रजित हुए हैं।' हे वासेट्ठ! शाक्य कोसल नरेश प्रसेनजित के अधीन हैं। हे वासेट्ठ! शाक्य कोसल नरेश प्रसेनजित के प्रति विनम्रता, अभिवादन, प्रत्युत्थान (खड़े होकर स्वागत), अंजलि-कर्म और आदर-सत्कार करते हैं। हे वासेट्ठ! शाक्य कोसल नरेश प्रसेनजित के प्रति जो विनम्रता, अभिवादन, प्रत्युत्थान, अंजलि-कर्म और आदर-सत्कार करते हैं, वही कोसल नरेश प्रसेनजित तथागत के प्रति करते हैं। वे ऐसा इसलिए नहीं करते कि 'श्रमण गौतम सुजात (उच्च कुल के) हैं और मैं दुर्जात हूँ' या 'श्रमण गौतम बलवान हैं और मैं दुर्बल हूँ' या 'श्रमण गौतम दर्शनीय हैं और मैं कुरूप हूँ' या 'श्रमण गौतम महाप्रतापी हैं और मैं अल्पप्रतापी हूँ।' बल्कि धर्म का ही सत्कार करते हुए, धर्म को ही गुरु मानते हुए, धर्म का ही मान करते हुए, धर्म की ही पूजा करते हुए और धर्म के प्रति ही विनीत होते हुए कोसल नरेश प्रसेनजित तथागत के प्रति विनम्रता, अभिवादन, प्रत्युत्थान, अंजलि-कर्म और आदर-सत्कार करते हैं। हे वासेट्ठ! इस विधि से भी यह समझना चाहिए कि कैसे इस लोक में और परलोक में लोगों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है।"

၁၁၈. ‘‘တုမှေ ခွတ္ထ, ဝါသေဋ္ဌ, နာနာဇစ္စာ နာနာနာမာ နာနာဂေါတ္တာ နာနာကုလာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ. ‘ကေ တုမှေ’တိ – ပုဋ္ဌာ သမာနာ ‘သမဏာ သကျပုတ္တိယာမှာ’တိ – ပဋိဇာနာထ. ယဿ ခေါ ပနဿ, ဝါသေဋ္ဌ, တထာဂတေ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာ ဒဠှာ အသံဟာရိယာ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ, တဿေတံ ကလ္လံ ဝစနာယ – ‘ဘဂဝတောမှိ ပုတ္တော ဩရသော မုခတော ဇာတော ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော ဓမ္မဒါယာဒေါ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာဂတဿ ဟေတံ, ဝါသေဋ္ဌ, အဓိဝစနံ ‘ဓမ္မကာယော’ ဣတိပိ, ‘ဗြဟ္မကာယော’ ဣတိပိ, ‘ဓမ္မဘူတော’ ဣတိပိ, ‘ဗြဟ္မဘူတော’ ဣတိပိ.

११८. "हे वासेट्ठ! तुम लोग अलग-अलग जातियों, अलग-अलग नामों, अलग-अलग गोत्रों और अलग-अलग कुलों से घर छोड़कर बेघर होकर प्रव्रजित हुए हो। 'तुम कौन हो?'—ऐसा पूछे जाने पर तुम स्वीकार करते हो कि 'हम शाक्यपुत्रीय श्रमण हैं।' हे वासेट्ठ! जिसकी तथागत में श्रद्धा जमी हुई है, मूल रूप से उत्पन्न है, प्रतिष्ठित है, दृढ़ है और जो लोक में किसी श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा या किसी के भी द्वारा डिगाई नहीं जा सकती, उसके लिए यह कहना उचित है— 'मैं भगवान का औरस पुत्र हूँ, मुख से जन्मा हूँ, धर्मज (धर्म से उत्पन्न) हूँ, धर्म-निर्मित हूँ और धर्म का उत्तराधिकारी हूँ।' ऐसा क्यों? क्योंकि हे वासेट्ठ! तथागत के ही ये नाम हैं— 'धर्मकाय', 'ब्रह्मकाय', 'धर्मभूत' और 'ब्रह्मभूत'।"

၁၁၉. ‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန အယံ လောကော သံဝဋ္ဋတိ. သံဝဋ္ဋမာနေ လောကေ ယေဘုယျေန သတ္တာ အာဘဿရသံဝတ္တနိကာ ဟောန္တိ. တေ တတ္ထ ဟောန္တိ [Pg.70] မနောမယာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ သုဘဋ္ဌာယိနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌန္တိ.

११९. "हे वासेट्ठ! एक समय ऐसा आता है, जब दीर्घ काल के बीतने पर कभी यह लोक संकुचित (नष्ट) होता है। लोक के संकुचित होने पर प्राणी प्रायः आभास्वर लोक में उत्पन्न होते हैं। वे वहाँ मनोमय, प्रीति-भक्षी, स्वयं-प्रकाशित, आकाश में विचरने वाले और शोभायमान होकर दीर्घ काल तक रहते हैं।"

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန အယံ လောကော ဝိဝဋ္ဋတိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေ လောကေ ယေဘုယျေန သတ္တာ အာဘဿရကာယာ စဝိတွာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ. တေဓ ဟောန္တိ မနောမယာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ သုဘဋ္ဌာယိနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌန္တိ.

"हे वासेट्ठ! एक समय ऐसा आता है, जब दीर्घ काल के बीतने पर कभी यह लोक विवर्तित (पुनः विकसित) होता है। लोक के विवर्तित होने पर प्राणी प्रायः आभास्वर लोक से च्युत होकर इस लोक में आते हैं। वे यहाँ मनोमय, प्रीति-भक्षी, स्वयं-प्रकाशित, आकाश में विचरने वाले और शोभायमान होकर दीर्घ काल तक रहते हैं।"

ရသပထဝိပါတုဘာဝေါ

"पृथ्वी के रस (स्वाद) का प्रादुर्भाव"

၁၂၀. ‘‘ဧကောဒကီဘူတံ ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, တေန သမယေန ဟောတိ အန္ဓကာရော အန္ဓကာရတိမိသာ. န စန္ဒိမသူရိယာ ပညာယန္တိ, န နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပညာယန္တိ, န ရတ္တိန္ဒိဝါ ပညာယန္တိ, န မာသဍ္ဎမာသာ ပညာယန္တိ, န ဥတုသံဝစ္ဆရာ ပညာယန္တိ, န ဣတ္ထိပုမာ ပညာယန္တိ, သတ္တာ သတ္တာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. အထ ခေါ တေသံ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ရသပထဝီ ဥဒကသ္မိံ သမတနိ ; သေယျထာပိ နာမ ပယသော တတ္တဿ နိဗ္ဗာယမာနဿ ဥပရိ သန္တာနကံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ပါတုရဟောသိ. သာ အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ ရသသမ္ပန္နာ, သေယျထာပိ နာမ သမ္ပန္နံ ဝါ သပ္ပိ သမ္ပန္နံ ဝါ နဝနီတံ ဧဝံဝဏ္ဏာ အဟောသိ. သေယျထာပိ နာမ ခုဒ္ဒမဓုံ အနေဠကံ, ဧဝမဿာဒါ အဟောသိ. အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရော သတ္တော လောလဇာတိကော – ‘အမ္ဘော, ကိမေဝိဒံ ဘဝိဿတီ’တိ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယိ. တဿ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယတော အစ္ဆာဒေသိ, တဏှာ စဿ ဩက္ကမိ. အညေပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ တဿ သတ္တဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနာ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယိံသု. တေသံ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယတံ အစ္ဆာဒေသိ, တဏှာ စ တေသံ ဩက္ကမိ.

१२०. हे वासेट्ठ! उस समय (यह सारा संसार) केवल जलमय था, सर्वत्र गहन अंधकार था। न चन्द्रमा और सूर्य दिखाई देते थे, न नक्षत्र और तारागण दिखाई देते थे, न रात और दिन दिखाई देते थे, न मास और अर्धमास दिखाई देते थे, न ऋतुएँ और वर्ष दिखाई देते थे, न स्त्री और पुरुष दिखाई देते थे; प्राणी केवल 'प्राणी' के रूप में ही जाने जाते थे। हे वासेट्ठ! फिर बहुत लंबे समय के बीतने पर, किसी समय उन प्राणियों के लिए जल के ऊपर पृथ्वी का रस (भूमि-रस) उसी प्रकार प्रकट हुआ जैसे गर्म दूध के ठंडा होने पर उसके ऊपर मलाई जम जाती है। वह (भूमि-रस) वर्ण-संपन्न, गंध-संपन्न और रस-संपन्न था; उसका रंग उत्तम घी या मक्खन जैसा था और उसका स्वाद शुद्ध मधु (शहद) जैसा था। हे वासेट्ठ! तब चंचल स्वभाव वाले किसी एक प्राणी ने यह सोचकर कि 'अरे, यह क्या है?' अपनी उँगली से उस भूमि-रस को चखा। उँगली से भूमि-रस चखते ही उसे वह बहुत स्वादिष्ट लगा और उसमें तृष्णा (लालसा) उत्पन्न हो गई। हे वासेट्ठ! अन्य प्राणियों ने भी उस प्राणी का अनुकरण करते हुए अपनी उँगलियों से उस भूमि-रस को चखा। उँगलियों से भूमि-रस चखते ही उन्हें वह बहुत स्वादिष्ट लगा और उनमें भी तृष्णा उत्पन्न हो गई।

စန္ဒိမသူရိယာဒိပါတုဘာဝေါ

चन्द्रमा, सूर्य आदि का प्रादुर्भाव

၁၂၁. ‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ရသပထဝိံ ဟတ္ထေဟိ အာလုပ္ပကာရကံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. ယတော ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ရသပထဝိံ [Pg.71] ဟတ္ထေဟိ အာလုပ္ပကာရကံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. အထ တေသံ သတ္တာနံ သယံပဘာ အန္တရဓာယိ. သယံပဘာယ အန္တရဟိတာယ စန္ဒိမသူရိယာ ပါတုရဟေသုံ. စန္ဒိမသူရိယေသု ပါတုဘူတေသု နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပါတုရဟေသုံ. နက္ခတ္တေသု တာရကရူပေသု ပါတုဘူတေသု ရတ္တိန္ဒိဝါ ပညာယိံသု. ရတ္တိန္ဒိဝေသု ပညာယမာနေသု မာသဍ္ဎမာသာ ပညာယိံသု. မာသဍ္ဎမာသေသု ပညာယမာနေသု ဥတုသံဝစ္ဆရာ ပညာယိံသု. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အယံ လောကော ပုန ဝိဝဋ္ဋော ဟောတိ.

१२१. हे वासेट्ठ! तब वे प्राणी अपने हाथों से ग्रास (कौर) बना-बनाकर उस भूमि-रस का उपभोग करने लगे। हे वासेट्ठ! जब उन प्राणियों ने हाथों से ग्रास बना-बनाकर उस भूमि-रस का उपभोग करना शुरू किया, तब उन प्राणियों की अपनी स्वाभाविक प्रभा (आभा) लुप्त हो गई। अपनी प्रभा के लुप्त होने पर चन्द्रमा और सूर्य प्रकट हुए। चन्द्रमा और सूर्य के प्रकट होने पर नक्षत्र और तारागण प्रकट हुए। नक्षत्रों और तारागणों के प्रकट होने पर रात और दिन दिखाई देने लगे। रात और दिन के दिखाई देने पर मास और अर्धमास दिखाई देने लगे। मास और अर्धमासों के दिखाई देने पर ऋतुएँ और वर्ष दिखाई देने लगे। हे वासेट्ठ! इस प्रकार यह लोक पुनः विकसित (विवट्ट) हुआ।

၁၂၂. ‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ရသပထဝိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု. ယထာ ယထာ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ရသပထဝိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု, တထာ တထာ တေသံ သတ္တာနံ (ရသပထဝိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ) ခရတ္တဉ္စေဝ ကာယသ္မိံ ဩက္ကမိ, ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ စ ပညာယိတ္ထ. ဧကိဒံ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော ဟောန္တိ, ဧကိဒံ သတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ. တတ္ထ ယေ တေ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော, တေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သတ္တေ အတိမညန္တိ – ‘မယမေတေဟိ ဝဏ္ဏဝန္တတရာ, အမှေဟေတေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတရာ’တိ. တေသံ ဝဏ္ဏာတိမာနပစ္စယာ မာနာတိမာနဇာတိကာနံ ရသပထဝီ အန္တရဓာယိ. ရသာယ ပထဝိယာ အန္တရဟိတာယ သန္နိပတိံသု. သန္နိပတိတွာ အနုတ္ထုနိံသု – ‘အဟော ရသံ, အဟော ရသ’န္တိ! တဒေတရဟိပိ မနုဿာ ကဉ္စိဒေဝ သုရသံ လဘိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘အဟော ရသံ, အဟော ရသ’န္တိ! တဒေဝ ပေါရာဏံ အဂ္ဂညံ အက္ခရံ အနုသရန္တိ, န တွေဝဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ.

१२२. हे वासेट्ठ! तब वे प्राणी उस भूमि-रस का उपभोग करते हुए, उसी का भक्षण करते हुए और उसी के आहार पर बहुत लंबे समय तक रहे। हे वासेट्ठ! जैसे-जैसे वे प्राणी उस भूमि-रस का उपभोग करते हुए लंबे समय तक रहे, वैसे-वैसे उन प्राणियों के शरीरों में कठोरता आती गई और उनके वर्ण (रंग-रूप) में भिन्नता दिखाई देने लगी। कुछ प्राणी सुंदर (वर्णवान) हो गए और कुछ कुरूप (दुर्वर्ण)। वहाँ जो प्राणी सुंदर थे, वे कुरूप प्राणियों का अपमान करने लगे—'हम इनसे अधिक सुंदर हैं, ये हमसे अधिक कुरूप हैं'। उनके इस वर्ण-अभिमान के कारण, उन अभिमानी प्राणियों के लिए वह भूमि-रस लुप्त हो गया। भूमि-रस के लुप्त होने पर वे एकत्र हुए और विलाप करने लगे—'अहो रस! अहो रस!' (ओह, क्या स्वाद था!)। आज भी मनुष्य जब कोई स्वादिष्ट वस्तु पाते हैं, तो वे इसी प्रकार कहते हैं—'अहो रस! अहो रस!'। वे उसी प्राचीन आदिम शब्द का अनुकरण करते हैं, किंतु उसका वास्तविक अर्थ नहीं जानते।

ဘူမိပပ္ပဋကပါတုဘာဝေါ

भूमि-पर्पटक (भूमि की पपड़ी) का प्रादुर्भाव

၁၂၃. ‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ရသာယ ပထဝိယာ အန္တရဟိတာယ ဘူမိပပ္ပဋကော ပါတုရဟောသိ. သေယျထာပိ နာမ အဟိစ္ဆတ္တကော, ဧဝမေဝ ပါတုရဟောသိ. သော အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော, သေယျထာပိ နာမ သမ္ပန္နံ ဝါ သပ္ပိ သမ္ပန္နံ ဝါ နဝနီတံ ဧဝံဝဏ္ဏော အဟောသိ. သေယျထာပိ နာမ ခုဒ္ဒမဓုံ အနေဠကံ, ဧဝမဿာဒေါ အဟောသိ.

१२३. हे वासेट्ठ! तब उन प्राणियों के लिए भूमि-रस के लुप्त होने पर भूमि-पर्पटक (भूमि की पपड़ी) प्रकट हुआ। जैसे कुकुरमुत्ता (मशरूम) प्रकट होता है, वैसे ही वह प्रकट हुआ। वह वर्ण-संपन्न, गंध-संपन्न और रस-संपन्न था; उसका रंग उत्तम घी या मक्खन जैसा था और उसका स्वाद शुद्ध मधु जैसा था।

‘‘အထ [Pg.72] ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ဘူမိပပ္ပဋကံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. တေ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု. ယထာ ယထာ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ဘူမိပပ္ပဋကံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု, တထာ တထာ တေသံ သတ္တာနံ ဘိယျောသော မတ္တာယ ခရတ္တဉ္စေဝ ကာယသ္မိံ ဩက္ကမိ, ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ စ ပညာယိတ္ထ. ဧကိဒံ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော ဟောန္တိ, ဧကိဒံ သတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ. တတ္ထ ယေ တေ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော, တေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သတ္တေ အတိမညန္တိ – ‘မယမေတေဟိ ဝဏ္ဏဝန္တတရာ, အမှေဟေတေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတရာ’တိ. တေသံ ဝဏ္ဏာတိမာနပစ္စယာ မာနာတိမာနဇာတိကာနံ ဘူမိပပ္ပဋကော အန္တရဓာယိ.

हे वासेट्ठ! तब वे प्राणी उस भूमि-पर्पटक का उपभोग करने लगे। वे उसका उपभोग करते हुए, उसी का भक्षण करते हुए और उसी के आहार पर बहुत लंबे समय तक रहे। हे वासेट्ठ! जैसे-जैसे वे प्राणी उस भूमि-पर्पटक का उपभोग करते हुए लंबे समय तक रहे, वैसे-वैसे उन प्राणियों के शरीरों में और भी अधिक कठोरता आती गई और उनके वर्ण में भिन्नता दिखाई देने लगी। कुछ प्राणी सुंदर थे और कुछ कुरूप। वहाँ जो प्राणी सुंदर थे, वे कुरूप प्राणियों का अपमान करने लगे—'हम इनसे अधिक सुंदर हैं, ये हमसे अधिक कुरूप हैं'। उनके इस वर्ण-अभिमान के कारण, उन अभिमानी प्राणियों के लिए वह भूमि-पर्पटक भी लुप्त हो गया।

ပဒါလတာပါတုဘာဝေါ

पदालता (वनलता) का प्रादुर्भाव

၁၂၄. ‘‘ဘူမိပပ္ပဋကေ အန္တရဟိတေ ပဒါလတာ ပါတုရဟောသိ, သေယျထာပိ နာမ ကလမ္ဗုကာ, ဧဝမေဝ ပါတုရဟောသိ. သာ အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ ရသသမ္ပန္နာ, သေယျထာပိ နာမ သမ္ပန္နံ ဝါ သပ္ပိ သမ္ပန္နံ ဝါ နဝနီတံ ဧဝံဝဏ္ဏာ အဟောသိ. သေယျထာပိ နာမ ခုဒ္ဒမဓုံ အနေဠကံ, ဧဝမဿာဒါ အဟောသိ.

१२४. भूमि-पर्पटक के लुप्त होने पर पदालता (वनलता) प्रकट हुई; जैसे कलम्बुका (एक प्रकार की मीठी लता) प्रकट होती है, वैसे ही वह प्रकट हुई। वह वर्ण-संपन्न, गंध-संपन्न और रस-संपन्न थी; उसका रंग उत्तम घी या मक्खन जैसा था और उसका स्वाद शुद्ध मधु जैसा था।

‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ပဒါလတံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. တေ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု. ယထာ ယထာ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ပဒါလတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု, တထာ တထာ တေသံ သတ္တာနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ ခရတ္တဉ္စေဝ ကာယသ္မိံ ဩက္ကမိ, ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ စ ပညာယိတ္ထ. ဧကိဒံ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော ဟောန္တိ, ဧကိဒံ သတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ. တတ္ထ ယေ တေ သတ္တာ ဝဏ္ဏဝန္တော, တေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သတ္တေ အတိမညန္တိ – ‘မယမေတေဟိ ဝဏ္ဏဝန္တတရာ, အမှေဟေတေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတရာ’တိ. တေသံ ဝဏ္ဏာတိမာနပစ္စယာ မာနာတိမာနဇာတိကာနံ ပဒါလတာ အန္တရဓာယိ.

हे वासेट्ठ! तब उन सत्त्वों ने उस 'पदालता' (मीठी लता) का उपभोग करना आरम्भ किया। वे उसका उपभोग करते हुए, उसी को अपना आहार और भोजन बनाकर दीर्घकाल तक रहे। हे वासेट्ठ! जैसे-जैसे वे सत्त्व उस पदालता का उपभोग करते हुए दीर्घकाल तक रहे, वैसे-वैसे उन सत्त्वों के शरीरों में और अधिक कठोरता आती गई और उनके वर्ण (रंग-रूप) में भिन्नता दिखाई देने लगी। कुछ सत्त्व सुंदर थे और कुछ सत्त्व कुरूप। उनमें जो सुंदर थे, वे कुरूप सत्त्वों का अपमान करने लगे—'हम इनसे अधिक सुंदर हैं, ये हमसे अधिक कुरूप हैं।' उनके वर्ण के इस अतिमान (अहंकार) के कारण, उन अतिमानी सत्त्वों की वह पदालता अंतर्धान हो गई।

‘‘ပဒါလတာယ အန္တရဟိတာယ သန္နိပတိံသု. သန္နိပတိတွာ အနုတ္ထုနိံသု – ‘အဟု ဝတ နော, အဟာယိ ဝတ နော ပဒါလတာ’တိ! တဒေတရဟိပိ မနုဿာ ကေနစိ ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌာ ဧဝမာဟံသု – ‘အဟု ဝတ နော, အဟာယိ [Pg.73] ဝတ နော’တိ! တဒေဝ ပေါရာဏံ အဂ္ဂညံ အက္ခရံ အနုသရန္တိ, န တွေဝဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ.

उस पदालता के अंतर्धान हो जाने पर वे एकत्र हुए। एकत्र होकर वे विलाप करने लगे—'अहो! हमारे पास वह पदालता थी, अहो! वह पदालता नष्ट हो गई!' आज भी मनुष्य जब किसी दुःख से पीड़ित होते हैं, तो इसी प्रकार कहते हैं—'अहो! वह हमारे पास था, अहो! वह नष्ट हो गया!' वे उसी प्राचीन आदिम शब्द का अनुसरण करते हैं, किंतु उसके अर्थ को नहीं जानते।

အကဋ္ဌပါကသာလိပါတုဘာဝေါ

बिना जोते-बोये पकने वाले शालि चावल का प्रादुर्भाव

၁၂၅. ‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ပဒါလတာယ အန္တရဟိတာယ အကဋ္ဌပါကော သာလိ ပါတုရဟောသိ အကဏော အထုသော သုဒ္ဓေါ သုဂန္ဓော တဏ္ဍုလပ္ဖလော. ယံ တံ သာယံ သာယမာသာယ အာဟရန္တိ, ပါတော တံ ဟောတိ ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှံ. ယံ တံ ပါတော ပါတရာသာယ အာဟရန္တိ, သာယံ တံ ဟောတိ ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှံ; နာပဒါနံ ပညာယတိ. အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ အကဋ္ဌပါကံ သာလိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု.

१२५. हे वासेट्ठ! तब उन सत्त्वों के लिए उस पदालता के अंतर्धान हो जाने पर, बिना जोते-बोये पकने वाला 'शालि' (चावल) प्रकट हुआ, जो बिना भूसी और बिना छिलके के, शुद्ध, सुगंधित और चावल के दानों से युक्त था। जिसे वे शाम को शाम के भोजन के लिए लाते थे, वह सुबह तक पुनः पका हुआ और बढ़ा हुआ मिलता था। जिसे वे सुबह सुबह के भोजन के लिए लाते थे, वह शाम तक पुनः पका हुआ और बढ़ा हुआ मिलता था; जहाँ से काटा जाता था, वहाँ कोई निशान नहीं रहता था। हे वासेट्ठ! तब वे सत्त्व उस बिना जोते-बोये पकने वाले शालि का उपभोग करते हुए, उसी को अपना आहार और भोजन बनाकर दीर्घकाल तक रहे।

ဣတ္ထိပုရိသလိင်္ဂပါတုဘာဝေါ

स्त्री और पुरुष के लिंगों का प्रादुर्भाव

၁၂၆. ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ အကဋ္ဌပါကံ သာလိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌံသု, တထာ တထာ တေသံ သတ္တာနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ ခရတ္တဉ္စေဝ ကာယသ္မိံ ဩက္ကမိ, ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ စ ပညာယိတ္ထ, ဣတ္ထိယာ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုရဟောသိ ပုရိသဿ စ ပုရိသလိင်္ဂံ. ဣတ္ထီ စ ပုရိသံ အတိဝေလံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ ပုရိသော စ ဣတ္ထိံ. တေသံ အတိဝေလံ အညမညံ ဥပနိဇ္ဈာယတံ သာရာဂေါ ဥဒပါဒိ, ပရိဠာဟော ကာယသ္မိံ ဩက္ကမိ. တေ ပရိဠာဟပစ္စယာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသု.

१२६. हे वासेट्ठ! जैसे-जैसे वे सत्त्व उस बिना जोते-बोये पकने वाले शालि का उपभोग करते हुए दीर्घकाल तक रहे, वैसे-वैसे उन सत्त्वों के शरीरों में और अधिक कठोरता आती गई और उनके वर्ण में भिन्नता दिखाई देने लगी, तथा स्त्रियों में स्त्री-लिंग और पुरुषों में पुरुष-लिंग प्रकट हुए। स्त्री पुरुष को और पुरुष स्त्री को अत्यधिक निहारने लगे। एक-दूसरे को अत्यधिक निहारने के कारण उनमें तीव्र राग (काम-वासना) उत्पन्न हुआ और शरीर में दाह (जलन) होने लगी। उस दाह के कारण उन्होंने मैथुन-धर्म का सेवन किया।

‘‘ယေ ခေါ ပန တေ, ဝါသေဋ္ဌ, တေန သမယေန သတ္တာ ပဿန္တိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တေ, အညေ ပံသုံ ခိပန္တိ, အညေ သေဋ္ဌိံ ခိပန္တိ, အညေ ဂေါမယံ ခိပန္တိ – ‘နဿ အသုစိ, နဿ အသုစီ’တိ. ‘ကထဉှိ နာမ သတ္တော သတ္တဿ ဧဝရူပံ ကရိဿတီ’တိ! တဒေတရဟိပိ မနုဿာ ဧကစ္စေသု ဇနပဒေသု ဝဓုယာ နိဗ္ဗုယှမာနာယ အညေ ပံသုံ ခိပန္တိ, အညေ သေဋ္ဌိံ ခိပန္တိ, အညေ ဂေါမယံ ခိပန္တိ. တဒေဝ ပေါရာဏံ အဂ္ဂညံ အက္ခရံ အနုသရန္တိ, န တွေဝဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ.

हे वासेट्ठ! उस समय जो सत्त्व दूसरों को मैथुन-धर्म का सेवन करते देखते थे, वे उन पर धूल फेंकते थे, कोई राख फेंकता था, तो कोई गोबर फेंकता था—'अशुचि नष्ट हो, अशुचि नष्ट हो!' 'कोई सत्त्व दूसरे सत्त्व के साथ ऐसा कार्य कैसे कर सकता है!' आज भी मनुष्य कुछ जनपदों में वधू को ले जाते समय कोई धूल फेंकता है, कोई राख फेंकता है, तो कोई गोबर फेंकता है। वे उसी प्राचीन आदिम शब्द का अनुसरण करते हैं, किंतु उसके अर्थ को नहीं जानते।

မေထုနဓမ္မသမာစာရော

मैथुन-धर्म का आचरण

၁၂၇. ‘‘အဓမ္မသမ္မတံ [Pg.74] ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, တေန သမယေန ဟောတိ, တဒေတရဟိ ဓမ္မသမ္မတံ. ယေ ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, တေန သမယေန သတ္တာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တိ, တေ မာသမ္ပိ ဒွေမာသမ္ပိ န လဘန္တိ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသိတုံ. ယတော ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ တသ္မိံ အသဒ္ဓမ္မေ အတိဝေလံ ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇိံသု. အထ အဂါရာနိ ဥပက္ကမိံသု ကာတုံ တဿေဝ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ. အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရဿ သတ္တဿ အလသဇာတိကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘အမ္ဘော, ကိမေဝါဟံ ဝိဟညာမိ သာလိံ အာဟရန္တော သာယံ သာယမာသာယ ပါတော ပါတရာသာယ! ယံနူနာဟံ သာလိံ အာဟရေယျံ သကိံဒေဝ သာယပါတရာသာယာ’တိ!

१२७. हे वासेट्ठ! उस समय जो 'अधर्म' माना जाता था, वह आज 'धर्म' माना जाता है। हे वासेट्ठ! उस समय जो सत्त्व मैथुन-धर्म का सेवन करते थे, उन्हें एक महीने या दो महीने तक गाँव या कस्बे में प्रवेश करने की अनुमति नहीं मिलती थी। हे वासेट्ठ! जब वे सत्त्व उस अधर्म (मैथुन) में अत्यधिक आसक्त हो गए, तब उन्होंने उसी अधर्म को छिपाने के लिए घर बनाना आरम्भ किया। हे वासेट्ठ! तब किसी आलसी स्वभाव वाले सत्त्व को यह विचार आया—'अरे! मैं शाम के भोजन के लिए शाम को और सुबह के भोजन के लिए सुबह शालि लाने में क्यों व्यर्थ ही कष्ट उठाता हूँ? क्यों न मैं एक ही बार में शाम और सुबह दोनों समय के लिए शालि ले आऊँ!'

‘‘အထ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တော သာလိံ အာဟာသိ သကိံဒေဝ သာယပါတရာသာယ. အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရော သတ္တော ယေန သော သတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ သတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧဟိ, ဘော သတ္တ, သာလာဟာရံ ဂမိဿာမာ’တိ. ‘အလံ, ဘော သတ္တ, အာဟတော မေ သာလိ သကိံဒေဝ သာယပါတရာသာယာ’တိ. အထ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တော တဿ သတ္တဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနော သာလိံ အာဟာသိ သကိံဒေဝ ဒွီဟာယ. ‘ဧဝမ္ပိ ကိရ, ဘော, သာဓူ’တိ.

हे वासेट्ठ! तब उस सत्त्व ने एक ही बार में शाम और सुबह दोनों समय के लिए शालि एकत्र कर लिया। हे वासेट्ठ! तब कोई दूसरा सत्त्व उस सत्त्व के पास आया और आकर उससे बोला—'आओ मित्र! शालि लाने चलें।' 'बस मित्र! मैंने एक ही बार में शाम और सुबह दोनों समय के लिए शालि ला लिया है।' हे वासेट्ठ! तब वह सत्त्व भी उस सत्त्व का अनुकरण करते हुए, एक ही बार में दो दिनों के लिए शालि ले आया—'यह भी अच्छा है, मित्र!'

‘‘အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရော သတ္တော ယေန သော သတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ သတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧဟိ, ဘော သတ္တ, သာလာဟာရံ ဂမိဿာမာ’တိ. ‘အလံ, ဘော သတ္တ, အာဟတော မေ သာလိ သကိံဒေဝ ဒွီဟာယာ’တိ. အထ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တော တဿ သတ္တဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနော သာလိံ အာဟာသိ သကိံဒေဝ စတူဟာယ, ‘ဧဝမ္ပိ ကိရ, ဘော, သာဓူ’တိ.

हे वासेट्ठ! तब कोई दूसरा सत्त्व उस सत्त्व के पास आया और आकर उससे बोला—'आओ मित्र! शालि लाने चलें।' 'बस मित्र! मैंने एक ही बार में दो दिनों के लिए शालि ला लिया है।' हे वासेट्ठ! तब वह सत्त्व भी उस सत्त्व का अनुकरण करते हुए, एक ही बार में चार दिनों के लिए शालि ले आया—'यह भी अच्छा है, मित्र!'

‘‘အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရော သတ္တော ယေန သော သတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ သတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧဟိ, ဘော သတ္တ, သာလာဟာရံ ဂမိဿာမာ’တိ. ‘အလံ, ဘော သတ္တ, အာဟတော မေ သာလိ သကိဒေဝ စတူဟာယာ’တိ. အထ ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တော တဿ သတ္တဿ [Pg.75] ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနော သာလိံ အာဟာသိ သကိဒေဝ အဋ္ဌာဟာယ, ‘ဧဝမ္ပိ ကိရ, ဘော, သာဓူ’တိ.

हे वासेट्ठ! तब कोई दूसरा सत्त्व उस सत्त्व के पास आया और आकर उससे बोला—'आओ मित्र! शालि लाने चलें।' 'बस मित्र! मैंने एक ही बार में चार दिनों के लिए शालि ला लिया है।' हे वासेट्ठ! तब वह सत्त्व भी उस सत्त्व का अनुकरण करते हुए, एक ही बार में आठ दिनों के लिए शालि ले आया—'यह भी अच्छा है, मित्र!'

‘‘ယတော ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ သန္နိဓိကာရကံ သာလိံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. အထ ကဏောပိ တဏ္ဍုလံ ပရိယောနန္ဓိ, ထုသောပိ တဏ္ဍုလံ ပရိယောနန္ဓိ; လူနမ္ပိ နပ္ပဋိဝိရူဠှံ, အပဒါနံ ပညာယိတ္ထ, သဏ္ဍသဏ္ဍာ သာလယော အဋ္ဌံသု.

हे वासेट्ठ! जब उन सत्त्वों ने संचय करके शालि (चावल) का उपभोग करना आरम्भ किया, तब लाल भूसी (कण) ने भी चावल को ढँक लिया और छिलके (तुष) ने भी चावल को ढँक लिया; काटा हुआ भाग पुनः नहीं उगा, काटने का स्थान स्पष्ट दिखाई देने लगा और शालि के पौधे झुण्डों में खड़े हो गए।

သာလိဝိဘာဂေါ

शालि-विभाजन

၁၂၈. ‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ သန္နိပတိံသု, သန္နိပတိတွာ အနုတ္ထုနိံသု – ‘ပါပကာ ဝတ, ဘော, ဓမ္မာ သတ္တေသု ပါတုဘူတာ. မယဉှိ ပုဗ္ဗေ မနောမယာ အဟုမှာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ သုဘဋ္ဌာယိနော, စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌမှာ. တေသံ နော အမှာကံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ရသပထဝီ ဥဒကသ္မိံ သမတနိ. သာ အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ ရသသမ္ပန္နာ. တေ မယံ ရသပထဝိံ ဟတ္ထေဟိ အာလုပ္ပကာရကံ ဥပက္ကမိမှ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, တေသံ နော ရသပထဝိံ ဟတ္ထေဟိ အာလုပ္ပကာရကံ ဥပက္ကမတံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သယံပဘာ အန္တရဓာယိ. သယံပဘာယ အန္တရဟိတာယ စန္ဒိမသူရိယာ ပါတုရဟေသုံ, စန္ဒိမသူရိယေသု ပါတုဘူတေသု နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပါတုရဟေသုံ, နက္ခတ္တေသု တာရကရူပေသု ပါတုဘူတေသု ရတ္တိန္ဒိဝါ ပညာယိံသု, ရတ္တိန္ဒိဝေသု ပညာယမာနေသု မာသဍ္ဎမာသာ ပညာယိံသု. မာသဍ္ဎမာသေသု ပညာယမာနေသု ဥတုသံဝစ္ဆရာ ပညာယိံသု. တေ မယံ ရသပထဝိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌမှာ. တေသံ နော ပါပကာနံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပါတုဘာဝါ ရသပထဝီ အန္တရဓာယိ. ရသပထဝိယာ အန္တရဟိတာယ ဘူမိပပ္ပဋကော ပါတုရဟောသိ. သော အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော. တေ မယံ ဘူမိပပ္ပဋကံ ဥပက္ကမိမှ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. တေ မယံ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌမှာ. တေသံ နော ပါပကာနံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပါတုဘာဝါ ဘူမိပပ္ပဋကော အန္တရဓာယိ. ဘူမိပပ္ပဋကေ အန္တရဟိတေ ပဒါလတာ ပါတုရဟောသိ. သာ အဟောသိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ ရသသမ္ပန္နာ. တေ မယံ ပဒါလတံ ဥပက္ကမိမှ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. တေ မယံ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌမှာ. တေသံ နော ပါပကာနံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပါတုဘာဝါ [Pg.76] ပဒါလတာ အန္တရဓာယိ. ပဒါလတာယ အန္တရဟိတာယ အကဋ္ဌပါကော သာလိ ပါတုရဟောသိ အကဏော အထုသော သုဒ္ဓေါ သုဂန္ဓော တဏ္ဍုလပ္ဖလော. ယံ တံ သာယံ သာယမာသာယ အာဟရာမ, ပါတော တံ ဟောတိ ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှံ. ယံ တံ ပါတော ပါတရာသာယ အာဟရာမ, သာယံ တံ ဟောတိ ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှံ. နာပဒါနံ ပညာယိတ္ထ. တေ မယံ အကဋ္ဌပါကံ သာလိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တံဘက္ခာ တဒါဟာရာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ အဋ္ဌမှာ. တေသံ နော ပါပကာနံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပါတုဘာဝါ ကဏောပိ တဏ္ဍုလံ ပရိယောနန္ဓိ, ထုသောပိ တဏ္ဍုလံ ပရိယောနန္ဓိ, လူနမ္ပိ နပ္ပဋိဝိရူဠှံ, အပဒါနံ ပညာယိတ္ထ, သဏ္ဍသဏ္ဍာ သာလယော ဌိတာ. ယံနူန မယံ သာလိံ ဝိဘဇေယျာမ, မရိယာဒံ ဌပေယျာမာ’တိ! အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ သာလိံ ဝိဘဇိံသု, မရိယာဒံ ဌပေသုံ.

१२८. तब, हे वासेट्ठ! वे सत्त्व एकत्रित हुए और एकत्रित होकर शोक करने लगे— 'हे मित्रो! सत्त्वों में पापपूर्ण धर्म प्रकट हो गए हैं। हम पहले मनोमय थे, प्रीति-भक्षी थे, स्वयं-प्रकाशित थे, आकाशचारी थे, शुभ स्थिति वाले थे और बहुत लंबे समय तक वैसे ही रहे। बहुत लंबे समय के बीतने पर, कभी किसी समय जल पर रस-पृथ्वी (पृथ्वी का सार) जम गई। वह वर्ण-सम्पन्न, गन्ध-सम्पन्न और रस-सम्पन्न थी। हमने उस रस-पृथ्वी को हाथों से ग्रास बना-बनाकर खाना शुरू किया। जब हम उसे खाने लगे, तो हमारी स्वयं-प्रभा लुप्त हो गई। स्वयं-प्रभा के लुप्त होने पर चन्द्रमा और सूर्य प्रकट हुए। चन्द्रमा और सूर्य के प्रकट होने पर नक्षत्र और तारा-रूप प्रकट हुए। नक्षत्रों और तारा-रूपों के प्रकट होने पर रात और दिन दिखाई देने लगे। रात और दिन के दिखाई देने पर मास और अर्ध-मास दिखाई देने लगे। मास और अर्ध-मासों के दिखाई देने पर ऋतुएँ और वर्ष दिखाई देने लगे। हम उस रस-पृथ्वी का उपभोग करते हुए, उसी के आहार पर बहुत लंबे समय तक रहे। हमारे भीतर पापपूर्ण अकुशल धर्मों के प्रकट होने से वह रस-पृथ्वी लुप्त हो गई। रस-पृथ्वी के लुप्त होने पर भूमि-पर्पटक (धरती की पपड़ी) प्रकट हुई। वह वर्ण, गन्ध और रस से सम्पन्न थी। हमने उसे खाना शुरू किया। हम उस भूमि-पर्पटक का उपभोग करते हुए बहुत लंबे समय तक रहे। हमारे भीतर पापपूर्ण अकुशल धर्मों के प्रकट होने से वह भूमि-पर्पटक लुप्त हो गया। भूमि-पर्पटक के लुप्त होने पर 'पद्ालता' (एक प्रकार की लता) प्रकट हुई। वह वर्ण, गन्ध और रस से सम्पन्न थी। हमने उसे खाना शुरू किया। हम उस पद्ालता का उपभोग करते हुए बहुत लंबे समय तक रहे। हमारे भीतर पापपूर्ण अकुशल धर्मों के प्रकट होने से वह पद्ालता लुप्त हो गई। पद्ालता के लुप्त होने पर बिना जोते-बोये उगने वाली शालि प्रकट हुई, जो बिना कण (लाल भूसी) और बिना तुष (छिलके) के, शुद्ध, सुगन्धित और चावल के दानों वाली थी। जिसे हम शाम को शाम के भोजन के लिए लाते थे, वह सुबह फिर से पकी हुई और उगी हुई मिलती थी। जिसे हम सुबह सुबह के भोजन के लिए लाते थे, वह शाम को फिर से पकी हुई और उगी हुई मिलती थी। काटने का कोई निशान नहीं रहता था। हम उस बिना जोते-बोये उगने वाली शालि का उपभोग करते हुए बहुत लंबे समय तक रहे। हमारे भीतर पापपूर्ण अकुशल धर्मों के प्रकट होने से चावल पर कण (लाल भूसी) और तुष (छिलका) चढ़ गया, काटा हुआ भाग फिर से नहीं उगा, काटने का स्थान दिखाई देने लगा और शालि के पौधे झुण्डों में खड़े हो गए। क्यों न हम शालि का बँटवारा कर लें और सीमाएँ निर्धारित कर दें!' तब, हे वासेट्ठ! उन सत्त्वों ने शालि का विभाजन किया और सीमाएँ निर्धारित कीं।

၁၂၉. ‘‘အထ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အညတရော သတ္တော လောလဇာတိကော သကံ ဘာဂံ ပရိရက္ခန္တော အညတရံ ဘာဂံ အဒိန္နံ အာဒိယိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ဂဟေတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ပါပကံ ဝတ, ဘော သတ္တ, ကရောသိ, ယတြ ဟိ နာမ သကံ ဘာဂံ ပရိရက္ခန္တော အညတရံ ဘာဂံ အဒိန္နံ အာဒိယိတွာ ပရိဘုဉ္ဇသိ. မာဿု, ဘော သတ္တ, ပုနပိ ဧဝရူပမကာသီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဘော’တိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သော သတ္တော တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စဿောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သော သတ္တော…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သော သတ္တော သကံ ဘာဂံ ပရိရက္ခန္တော အညတရံ ဘာဂံ အဒိန္နံ အာဒိယိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. တမေနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ဂဟေတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ပါပကံ ဝတ, ဘော သတ္တ, ကရောသိ, ယတြ ဟိ နာမ သကံ ဘာဂံ ပရိရက္ခန္တော အညတရံ ဘာဂံ အဒိန္နံ အာဒိယိတွာ ပရိဘုဉ္ဇသိ. မာဿု, ဘော သတ္တ, ပုနပိ ဧဝရူပမကာသီ’တိ. အညေ ပါဏိနာ ပဟရိံသု, အညေ လေဍ္ဍုနာ ပဟရိံသု, အညေ ဒဏ္ဍေန ပဟရိံသု. တဒဂ္ဂေ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အဒိန္နာဒါနံ ပညာယတိ, ဂရဟာ ပညာယတိ, မုသာဝါဒေါ ပညာယတိ, ဒဏ္ဍာဒါနံ ပညာယတိ.

१२९. तब, हे वासेट्ठ! किसी लोलुप स्वभाव वाले सत्त्व ने अपने भाग की रक्षा करते हुए, दूसरे के भाग को बिना दिए ही लेकर खा लिया। उसे पकड़ लिया गया और कहा गया— 'हे सत्त्व! तुम वास्तव में पाप कर रहे हो, जो अपने भाग की रक्षा करते हुए दूसरे का भाग बिना दिए लेकर खा रहे हो। हे सत्त्व! फिर ऐसा मत करना।' हे वासेट्ठ! उस सत्त्व ने उन सत्त्वों को 'हाँ, ठीक है' कहकर आश्वासन दिया। दूसरी बार भी... और तीसरी बार भी, हे वासेट्ठ! उस सत्त्व ने अपने भाग की रक्षा करते हुए दूसरे का भाग बिना दिए लेकर खा लिया। उसे पकड़ लिया गया और वैसा ही कहा गया— 'हे सत्त्व! तुम वास्तव में पाप कर रहे हो... फिर ऐसा मत करना।' तब कुछ ने उसे हाथ से मारा, कुछ ने ढेले से मारा, कुछ ने डंडे से मारा। हे वासेट्ठ! तब से चोरी (अदत्तादान) दिखाई देने लगी, निन्दा दिखाई देने लगी, मृषावाद (झूठ) दिखाई देने लगा और दण्ड दिखाई देने लगा।

မဟာသမ္မတရာဇာ

महासम्मत राजा

၁၃၀. ‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ သန္နိပတိံသု, သန္နိပတိတွာ အနုတ္ထုနိံသု – ‘ပါပကာ ဝတ ဘော ဓမ္မာ သတ္တေသု ပါတုဘူတာ, ယတြ ဟိ နာမ [Pg.77] အဒိန္နာဒါနံ ပညာယိဿတိ, ဂရဟာ ပညာယိဿတိ, မုသာဝါဒေါ ပညာယိဿတိ, ဒဏ္ဍာဒါနံ ပညာယိဿတိ. ယံနူန မယံ ဧကံ သတ္တံ သမ္မန္နေယျာမ, ယော နော သမ္မာ ခီယိတဗ္ဗံ ခီယေယျ, သမ္မာ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂရဟေယျ, သမ္မာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ ပဗ္ဗာဇေယျ. မယံ ပနဿ သာလီနံ ဘာဂံ အနုပ္ပဒဿာမာ’တိ.

१३०. तब, हे वासेट्ठ! वे सत्त्व एकत्रित हुए और शोक करने लगे— 'हे मित्रो! सत्त्वों में पापपूर्ण धर्म प्रकट हो गए हैं, क्योंकि अब चोरी, निन्दा, झूठ और दण्ड दिखाई देने लगे हैं। क्यों न हम एक ऐसे सत्त्व को चुनें जो उचित रूप से झिड़कने योग्य को झिड़के, निन्दा करने योग्य की निन्दा करे और निर्वासित करने योग्य को निर्वासित करे। हम उसे अपनी शालि का एक भाग देंगे'।

‘‘အထ ခေါ တေ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာ ယော နေသံ သတ္တော အဘိရူပတရော စ ဒဿနီယတရော စ ပါသာဒိကတရော စ မဟေသက္ခတရော စ တံ သတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ဧဟိ, ဘော သတ္တ, သမ္မာ ခီယိတဗ္ဗံ ခီယ, သမ္မာ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂရဟ, သမ္မာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ ပဗ္ဗာဇေဟိ. မယံ ပန တေ သာလီနံ ဘာဂံ အနုပ္ပဒဿာမာ’တိ. ‘ဧဝံ, ဘော’တိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သော သတ္တော တေသံ သတ္တာနံ ပဋိဿုဏိတွာ သမ္မာ ခီယိတဗ္ဗံ ခီယိ, သမ္မာ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂရဟိ, သမ္မာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ ပဗ္ဗာဇေသိ. တေ ပနဿ သာလီနံ ဘာဂံ အနုပ္ပဒံသု.

"हे वासेट्ठ! तब उन सत्त्वों ने, उन सत्त्वों में से जो सत्त्व अधिक रूपवान, अधिक दर्शनीय, अधिक चित्ताकर्षक और अधिक प्रभावशाली था, उसके पास जाकर यह कहा— 'आओ, हे सत्त्व! जो तिरस्कार के योग्य हो उसका सम्यक् तिरस्कार करो, जो निंदा के योग्य हो उसकी सम्यक् निंदा करो, जो निष्कासन के योग्य हो उसे सम्यक् निष्कासित करो। हम तुम्हें अपने शालि (चावल) का एक भाग प्रदान करेंगे।' हे वासेट्ठ! 'ठीक है, मित्र' कहकर उस सत्त्व ने उन सत्त्वों की बात स्वीकार कर ली और जो तिरस्कार के योग्य था उसका सम्यक् तिरस्कार किया, जो निंदा के योग्य था उसकी सम्यक् निंदा की, और जो निष्कासन के योग्य था उसे सम्यक् निष्कासित किया। तब उन्होंने उसे शालि का भाग प्रदान किया।"

၁၃၁. ‘‘မဟာဇနသမ္မတောတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘မဟာသမ္မတော, မဟာသမ္မတော’ တွေဝ ပဌမံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ခေတ္တာနံ အဓိပတီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ခတ္တိယော, ခတ္တိယော’ တွေဝ ဒုတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ဓမ္မေန ပရေ ရဉ္ဇေတီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ရာဇာ, ရာဇာ’ တွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဧဝမေတဿ ခတ္တိယမဏ္ဍလဿ ပေါရာဏေန အဂ္ဂညေန အက္ခရေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ တေသံယေဝ သတ္တာနံ, အနညေသံ. သဒိသာနံယေဝ, နော အသဒိသာနံ. ဓမ္မေနေဝ, နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३१. "हे वासेट्ठ! 'महाजन द्वारा सम्मत (चुना गया)' होने के कारण 'महा-सम्मत, महा-सम्मत'—यह पहला नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! 'क्षेत्रों (खेतों) का अधिपति' होने के कारण 'खत्तिय (क्षत्रिय), खत्तिय'—यह दूसरा नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! 'धर्मपूर्वक दूसरों को प्रसन्न (रंजित) करता है' इसलिए 'राजा, राजा'—यह तीसरा नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! इस प्रकार इस क्षत्रिय-मंडल की उत्पत्ति उन सत्त्वों के लिए ही प्राचीन और मौलिक नाम से हुई, अन्यों के लिए नहीं; समानों के लिए ही, असमानों के लिए नहीं; धर्मपूर्वक ही, अधर्मपूर्वक नहीं। हे वासेट्ठ! मनुष्यों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।"

ဗြာဟ္မဏမဏ္ဍလံ

"ब्राह्मण-मंडल"

၁၃၂. ‘‘အထ ခေါ တေသံ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံယေဝ ဧကစ္စာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘ပါပကာ ဝတ, ဘော, ဓမ္မာ သတ္တေသု ပါတုဘူတာ, ယတြ ဟိ နာမ အဒိန္နာဒါနံ ပညာယိဿတိ, ဂရဟာ ပညာယိဿတိ, မုသာဝါဒေါ ပညာယိဿတိ, ဒဏ္ဍာဒါနံ ပညာယိဿတိ, ပဗ္ဗာဇနံ ပညာယိဿတိ. ယံနူန မယံ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဝါဟေယျာမာ’တိ. တေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဝါဟေသုံ. ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဝါဟေန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ဗြာဟ္မဏာ, ဗြာဟ္မဏာ’ တွေဝ ပဌမံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. တေ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋိယော [Pg.78] ကရိတွာ ပဏ္ဏကုဋီသု ဈာယန္တိ ဝီတင်္ဂါရာ ဝီတဓူမာ ပန္နမုသလာ သာယံ သာယမာသာယ ပါတော ပါတရာသာယ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဩသရန္တိ ဃာသမေသမာနာ. တေ ဃာသံ ပဋိလဘိတွာ ပုနဒေဝ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋီသု ဈာယန္တိ. တမေနံ မနုဿာ ဒိသွာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဣမေ ခေါ, ဘော, သတ္တာ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋိယော ကရိတွာ ပဏ္ဏကုဋီသု ဈာယန္တိ, ဝီတင်္ဂါရာ ဝီတဓူမာ ပန္နမုသလာ သာယံ သာယမာသာယ ပါတော ပါတရာသာယ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဩသရန္တိ ဃာသမေသမာနာ. တေ ဃာသံ ပဋိလဘိတွာ ပုနဒေဝ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋီသု ဈာယန္တီ’တိ, ဈာယန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ဈာယကာ, ဈာယကာ’ တွေဝ ဒုတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. တေသံယေဝ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ဧကစ္စေ သတ္တာ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋီသု တံ ဈာနံ အနဘိသမ္ဘုဏမာနာ ဂါမသာမန္တံ နိဂမသာမန္တံ ဩသရိတွာ ဂန္ထေ ကရောန္တာ အစ္ဆန္တိ. တမေနံ မနုဿာ ဒိသွာ ဧဝမာဟံသု – ‘ဣမေ ခေါ, ဘော, သတ္တာ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋီသု တံ ဈာနံ အနဘိသမ္ဘုဏမာနာ ဂါမသာမန္တံ နိဂမသာမန္တံ ဩသရိတွာ ဂန္ထေ ကရောန္တာ အစ္ဆန္တိ, န ဒါနိမေ ဈာယန္တီ’တိ. န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာ’ တွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ဟီနသမ္မတံ ခေါ ပန, ဝါသေဋ္ဌ, တေန သမယေန ဟောတိ, တဒေတရဟိ သေဋ္ဌသမ္မတံ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဧဝမေတဿ ဗြာဟ္မဏမဏ္ဍလဿ ပေါရာဏေန အဂ္ဂညေန အက္ခရေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ တေသံယေဝ သတ္တာနံ, အနညေသံ သဒိသာနံယေဝ နော အသဒိသာနံ ဓမ္မေနေဝ, နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३२. "हे वासेट्ठ! तब उन सत्त्वों में से ही कुछ को ऐसा विचार आया— 'अरे! सत्त्वों में पापपूर्ण बातें (अकुशल धर्म) प्रकट हो गई हैं, क्योंकि चोरी दिखाई देने लगी है, निंदा दिखाई देने लगी है, मृषावाद (झूठ) दिखाई देने लगा है, दंड का प्रयोग दिखाई देने लगा है, और निष्कासन दिखाई देने लगा है। क्यों न हम इन पापपूर्ण अकुशल धर्मों को बहा (त्याग) दें।' उन्होंने उन पापपूर्ण अकुशल धर्मों को बहा दिया। हे वासेट्ठ! 'पापपूर्ण अकुशल धर्मों को बहाने' के कारण 'ब्राह्मण, ब्राह्मण'—यह पहला नाम उत्पन्न हुआ। वे वन प्रदेश में पत्तों की कुटिया बनाकर उन कुटियों में ध्यान करते थे; वे अंगार-रहित, धुआँ-रहित और मूसल-रहित होकर शाम को शाम के भोजन के लिए और सुबह सुबह के भोजन के लिए गाँव, कस्बे और राजधानियों में भोजन की खोज में जाते थे। वे भोजन प्राप्त कर पुनः वन प्रदेश में पत्तों की कुटियों में ध्यान करते थे। उन्हें देखकर मनुष्यों ने ऐसा कहा— 'अरे! ये सत्त्व वन प्रदेश में पत्तों की कुटिया बनाकर उनमें ध्यान करते हैं...।' हे वासेट्ठ! 'ध्यान करने' के कारण 'झायक (ध्यानी), झायक'—यह दूसरा नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! उन्हीं सत्त्वों में से कुछ सत्त्व वन प्रदेश में पत्तों की कुटियों में उस ध्यान को करने में असमर्थ होकर, गाँवों और कस्बों के समीप आकर ग्रंथों की रचना (अध्ययन-अध्यापन) करते हुए रहने लगे। उन्हें देखकर मनुष्यों ने ऐसा कहा— 'अरे! ये सत्त्व... ध्यान करने में असमर्थ होकर... ग्रंथों की रचना करते हुए रहते हैं, अब ये ध्यान नहीं करते।' हे वासेट्ठ! 'अब ये ध्यान नहीं करते' इस कारण 'अज्झायक (अध्यापक), अज्झायक'—यह तीसरा नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! उस समय वह हीन माना जाता था, किंतु आजकल वह श्रेष्ठ माना जाता है। हे वासेट्ठ! इस प्रकार इस ब्राह्मण-मंडल की उत्पत्ति उन सत्त्वों के लिए ही प्राचीन और मौलिक नाम से हुई, अन्यों के लिए नहीं; समानों के लिए ही, असमानों के लिए नहीं; धर्मपूर्वक ही, अधर्मपूर्वक नहीं। हे वासेट्ठ! मनुष्यों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।"

ဝေဿမဏ္ဍလံ

"वेस्स (वैश्य)-मंडल"

၁၃၃. ‘‘တေသံယေဝ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ဧကစ္စေ သတ္တာ မေထုနံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝိသုကမ္မန္တေ ပယောဇေသုံ. မေထုနံ ဓမ္မံ သမာဒါယ ဝိသုကမ္မန္တေ ပယောဇေန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ဝေဿာ, ဝေဿာ’ တွေဝ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဧဝမေတဿ ဝေဿမဏ္ဍလဿ ပေါရာဏေန အဂ္ဂညေန အက္ခရေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ တေသညေဝ သတ္တာနံ အနညေသံ သဒိသာနံယေဝ[Pg.79], နော အသဒိသာနံ, ဓမ္မေနေဝ နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३३. "हे वासेट्ठ! उन्हीं सत्त्वों में से कुछ सत्त्वों ने मैथुन धर्म को अपनाकर विभिन्न प्रकार के कर्मों (व्यवसायों) में स्वयं को लगाया। हे वासेट्ठ! 'मैथुन धर्म को अपनाकर विभिन्न कर्मों में लगने' के कारण 'वेस्स (वैश्य), वेस्स'—यह नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! इस प्रकार इस वैश्य-मंडल की उत्पत्ति उन सत्त्वों के लिए ही प्राचीन और मौलिक नाम से हुई, अन्यों के लिए नहीं; समानों के लिए ही, असमानों के लिए नहीं; धर्मपूर्वक ही, अधर्मपूर्वक नहीं। हे वासेट्ठ! मनुष्यों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।"

သုဒ္ဒမဏ္ဍလံ

"सुद्द (शूद्र)-मंडल"

၁၃၄. ‘‘တေသညေဝ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သတ္တာနံ ယေ တေ သတ္တာ အဝသေသာ တေ လုဒ္ဒါစာရာ ခုဒ္ဒါစာရာ အဟေသုံ. လုဒ္ဒါစာရာ ခုဒ္ဒါစာရာတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘သုဒ္ဒါ, သုဒ္ဒါ’ တွေဝ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တံ. ဣတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ဧဝမေတဿ သုဒ္ဒမဏ္ဍလဿ ပေါရာဏေန အဂ္ဂညေန အက္ခရေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ တေသံယေဝ သတ္တာနံ အနညေသံ, သဒိသာနံယေဝ နော အသဒိသာနံ, ဓမ္မေနေဝ, နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३४. "हे वासेट्ठ! उन्हीं सत्त्वों में से जो सत्त्व शेष रह गए, वे क्रूर आचरण वाले और क्षुद्र आचरण वाले हुए। हे वासेट्ठ! 'क्रूर और क्षुद्र आचरण' के कारण 'सुद्द (शूद्र), सुद्द'—यह नाम उत्पन्न हुआ। हे वासेट्ठ! इस प्रकार इस शूद्र-मंडल की उत्पत्ति उन सत्त्वों के लिए ही प्राचीन और मौलिक नाम से हुई, अन्यों के लिए नहीं; समानों के लिए ही, असमानों के लिए नहीं; धर्मपूर्वक ही, अधर्मपूर्वक नहीं। हे वासेट्ठ! मनुष्यों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।"

၁၃၅. ‘‘အဟု ခေါ သော, ဝါသေဋ္ဌ, သမယော, ယံ ခတ္တိယောပိ သကံ ဓမ္မံ ဂရဟမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ – ‘သမဏော ဘဝိဿာမီ’တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, သကံ ဓမ္မံ ဂရဟမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ – ‘သမဏော ဘဝိဿာမီ’တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, စတူဟိ မဏ္ဍလေဟိ သမဏမဏ္ဍလဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ, တေသံယေဝ သတ္တာနံ အနညေသံ, သဒိသာနံယေဝ နော အသဒိသာနံ, ဓမ္မေနေဝ နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३५. “हे वासेट्ठ! वह समय था, जब क्षत्रिय भी अपने धर्म (कर्तव्य) की निंदा करते हुए घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता था— ‘मैं श्रमण बनूँगा’। हे वासेट्ठ! ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी अपने धर्म की निंदा करते हुए घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता था— ‘मैं श्रमण बनूँगा’। हे वासेट्ठ! इन चार मण्डलों (वर्गों) से ही श्रमण-मण्डल की उत्पत्ति हुई; उन्हीं प्राणियों से, अन्यों से नहीं; समानों से ही, असमानों से नहीं; धर्म से ही, अधर्म से नहीं। हे वासेट्ठ! इस लोक में प्राणियों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।”

ဒုစ္စရိတာဒိကထာ

दुश्चरित आदि की कथा

၁၃၆. ‘‘ခတ္တိယောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သမဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

१३६. “हे वासेट्ठ! क्षत्रिय भी काया से दुश्चरित कर, वाणी से दुश्चरित कर, मन से दुश्चरित कर, मिथ्यादृष्टि वाला होकर, मिथ्यादृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, मिथ्यादृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय (नरक) में उत्पन्न होता है। हे वासेट्ठ! ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी... श्रमण भी काया से दुश्चरित कर, वाणी से दुश्चरित कर, मन से दुश्चरित कर, मिथ्यादृष्टि वाला होकर, मिथ्यादृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, मिथ्यादृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय में उत्पन्न होता है।”

‘‘ခတ္တိယောပိ [Pg.80] ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကော သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သမဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကော သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“हे वासेट्ठ! क्षत्रिय भी काया से सुचरित कर, वाणी से सुचरित कर, मन से सुचरित कर, सम्यग्दृष्टि वाला होकर, सम्यग्दृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, सम्यग्दृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद सुगति, स्वर्ग लोक में उत्पन्न होता है। हे वासेट्ठ! ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी... श्रमण भी काया से सुचरित कर, वाणी से सुचरित कर, मन से सुचरित कर, सम्यग्दृष्टि वाला होकर, सम्यग्दृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, सम्यग्दृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद सुगति, स्वर्ग लोक में उत्पन्न होता है।”

၁၃၇. ‘‘ခတ္တိယောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန ဒွယကာရီ, ဝါစာယ ဒွယကာရီ, မနသာ ဒွယကာရီ, ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကော ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ …ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ… သမဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန ဒွယကာရီ, ဝါစာယ ဒွယကာရီ, မနသာ ဒွယကာရီ, ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကော ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနော ဝိမိဿဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဟောတိ.

१३७. “हे वासेट्ठ! क्षत्रिय भी काया से दोनों (सुचरित और दुश्चरित) करने वाला, वाणी से दोनों करने वाला, मन से दोनों करने वाला, मिश्रित दृष्टि वाला होकर, मिश्रित दृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, मिश्रित दृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद सुख और दुःख दोनों का अनुभव करने वाला होता है। हे वासेट्ठ! ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी... श्रमण भी काया से दोनों करने वाला, वाणी से दोनों करने वाला, मन से दोनों करने वाला, मिश्रित दृष्टि वाला होकर, मिश्रित दृष्टि के कर्मों को अपनाने वाला होकर, मिश्रित दृष्टि के कर्मों को अपनाने के कारण, शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद सुख और दुःख दोनों का अनुभव करने वाला होता है।”

ဗောဓိပက္ခိယဘာဝနာ

बोधिपाक्षिक धर्मों की भावना

၁၃၈. ‘‘ခတ္တိယောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန သံဝုတော ဝါစာယ သံဝုတော မနသာ သံဝုတော သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနမနွာယ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ…ပေ… ဝေဿောပိ ခေါ ဝါသေဋ္ဌ… သုဒ္ဒေါပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ … သမဏောပိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ကာယေန သံဝုတော ဝါစာယ သံဝုတော မနသာ သံဝုတော သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနမနွာယ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ.

१३८. “हे वासेट्ठ! क्षत्रिय भी काया से संयमित, वाणी से संयमित, मन से संयमित होकर, सात बोधिपाक्षिक धर्मों की भावना के अभ्यास से इसी जन्म में परिनिर्वाण प्राप्त करता है। हे वासेट्ठ! ब्राह्मण भी... वैश्य भी... शूद्र भी... श्रमण भी काया से संयमित, वाणी से संयमित, मन से संयमित होकर, सात बोधिपाक्षिक धर्मों की भावना के अभ्यास से इसी जन्म में परिनिर्वाण प्राप्त करता है।”

၁၃၉. ‘‘ဣမေသဉှိ, ဝါသေဋ္ဌ, စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော [Pg.81] သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော သော နေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ ဓမ္မေနေဝ. နော အဓမ္မေန. ဓမ္မော ဟိ, ဝါသေဋ္ဌ, သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ.

१३९. “हे वासेट्ठ! इन चारों वर्णों में से जो भिक्षु अर्हत्, क्षीणासव (आस्रवों से मुक्त), ब्रह्मचर्य का पालन कर चुका, कृतकृत्य (जिसने अपना कार्य पूरा कर लिया), भार उतार चुका, अपने लक्ष्य को प्राप्त कर चुका, भव-संयोजनों को नष्ट कर चुका और सम्यक् ज्ञान से विमुक्त है, वही उनमें धर्म के अनुसार ही ‘श्रेष्ठ’ कहा जाता है, अधर्म से नहीं। हे वासेट्ठ! इस लोक में प्राणियों के बीच धर्म ही श्रेष्ठ है, इस जन्म में भी और परलोक में भी।”

၁၄၀. ‘‘ဗြဟ္မုနာ ပေသာ, ဝါသေဋ္ဌ, သနင်္ကုမာရေန ဂါထာ ဘာသိတာ –

१४०. “हे वासेट्ठ! सनत्कुमार ब्रह्मा ने यह गाथा कही थी—”

‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’တိ.

“‘उन लोगों में जो गोत्र (कुल) का विचार करते हैं, क्षत्रिय श्रेष्ठ है; किंतु जो विद्या और आचरण से संपन्न है, वह देवों और मनुष्यों में श्रेष्ठ है’।”

‘‘သာ ခေါ ပနေသာ, ဝါသေဋ္ဌ, ဗြဟ္မုနာ သနင်္ကုမာရေန ဂါထာ သုဂီတာ, နော ဒုဂ္ဂီတာ. သုဘာသိတာ, နော ဒုဗ္ဘာသိတာ. အတ္ထသံဟိတာ, နော အနတ္ထသံဟိတာ. အနုမတာ မယာ. အဟမ္ပိ, ဝါသေဋ္ဌ, ဧဝံ ဝဒါမိ –

“हे वासेट्ठ! सनत्कुमार ब्रह्मा द्वारा वह गाथा सुगीत (अच्छी तरह गाई गई) है, दुर्गीत नहीं; सुभाषित है, दुर्भाषित नहीं; अर्थपूर्ण (हितकारी) है, अनर्थकारी नहीं। वह मेरे द्वारा अनुमोदित है। हे वासेट्ठ! मैं भी ऐसा ही कहता हूँ—”

‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’တိ.

“‘उन लोगों में जो गोत्र का विचार करते हैं, क्षत्रिय श्रेष्ठ है; किंतु जो विद्या और आचरण से संपन्न है, वह देवों और मनुष्यों में श्रेष्ठ है’।”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

“भगवान ने यह कहा। वासेट्ठ और भारद्वाज प्रसन्न मन से भगवान के कहे हुए वचनों का अभिनंदन करने लगे।”

အဂ္ဂညသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ စတုတ္ထံ.

“चौथा अग्गञ्ञ सुत्त समाप्त हुआ।”

၅. သမ္ပသာဒနီယသုတ္တံ

५. “सम्पसादनीय सुत्त”

သာရိပုတ္တသီဟနာဒေါ

“सारिपुत्र का सिंहनाद”

၁၄၁. ဧဝံ [Pg.82] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာဠန္ဒာယံ ဝိဟရတိ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဝံပသန္နော အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ, န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ.

१४१. “ऐसा मैंने सुना— एक समय भगवान नालंदा के पावारिक आम्रवन में विहार कर रहे थे। तब आयुष्मान सारिपुत्र जहाँ भगवान थे, वहाँ पहुँचे; पहुँचकर भगवान को अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। एक ओर बैठे हुए आयुष्मान सारिपुत्र ने भगवान से यह कहा— ‘भन्ते! मैं भगवान पर इस प्रकार प्रसन्न (श्रद्धावान) हूँ कि न तो अतीत में हुआ, न भविष्य में होगा और न ही वर्तमान में ऐसा कोई दूसरा श्रमण या ब्राह्मण है, जो संबोधि (ज्ञान) के विषय में भगवान से अधिक श्रेष्ठ या अधिक ज्ञानी हो’।”

၁၄၂. ‘‘ဥဠာရာ ခေါ တေ အယံ, သာရိပုတ္တ, အာသဘီ ဝါစာ ဘာသိတာ, ဧကံသော ဂဟိတော, သီဟနာဒေါ နဒိတော – ‘ဧဝံပသန္နော အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ; န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ. ကိံ တေ, သာရိပုတ္တ, ယေ တေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗေ တေ ဘဂဝန္တော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတာ – ‘ဧဝံသီလာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုံ ဣတိပိ, ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုံ ဣတိပိ, ဧဝံပညာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုံ ဣတိပိ, ဧဝံဝိဟာရီ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုံ ဣတိပိ, ဧဝံဝိမုတ္တာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုံ ဣတိပီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

१४२. भगवान ने कहा— "सारिपुत्र, तुमने यह उदार (श्रेष्ठ), निर्भीक और अडिग वचन कहे हैं, एक निश्चित पक्ष लिया है और सिंहनाद किया है— 'भन्ते, मुझे भगवान पर ऐसा विश्वास है कि सम्बोधि के विषय में भगवान से अधिक श्रेष्ठ कोई दूसरा श्रमण या ब्राह्मण न पहले हुआ है, न भविष्य में होगा और न ही वर्तमान में विद्यमान है।' सारिपुत्र, क्या तुमने अतीत के उन सभी अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों के चित्त को अपने चित्त से जानकर यह जान लिया है कि— 'उन भगवानों का शील ऐसा था, उनका धर्म (समाधि) ऐसा था, उनकी प्रज्ञा ऐसी थी, उनका विहार ऐसा था, उनकी विमुक्ति ऐसी थी'?" सारिपुत्र ने उत्तर दिया— "नहीं, भन्ते।"

‘‘ကိံ ပန တေ, သာရိပုတ္တ, ယေ တေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗေ တေ ဘဂဝန္တော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတာ, `ဧဝံသီလာ တေ ဘဂဝန္တော ဘဝိဿန္တိ ဣတိပိ, ဧဝံဓမ္မာ…ပေ… ဧဝံပညာ… ဧဝံဝိဟာရီ… ဧဝံဝိမုတ္တာ တေ ဘဂဝန္တော ဘဝိဿန္တိ ဣတိပီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

"तो क्या, सारिपुत्र, तुमने भविष्य में होने वाले उन सभी अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों के चित्त को अपने चित्त से जानकर यह जान लिया है कि— 'उन भगवानों का शील ऐसा होगा, उनका धर्म ऐसा होगा... उनकी प्रज्ञा ऐसी होगी, उनका विहार ऐसा होगा, उनकी विमुक्ति ऐसी होगी'?" "नहीं, भन्ते।"

‘‘ကိံ ပန တေ, သာရိပုတ္တ, အဟံ ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – ‘ဧဝံသီလော ဘဂဝါ ဣတိပိ, ဧဝံဓမ္မော…ပေ… ဧဝံပညော [Pg.83]… ဧဝံဝိဟာရီ… ဧဝံဝိမုတ္တော ဘဂဝါ ဣတိပီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

"तो क्या, सारिपुत्र, तुमने वर्तमान में अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध मुझ (बुद्ध) के चित्त को अपने चित्त से जानकर यह जान लिया है कि— 'भगवान का शील ऐसा है, उनका धर्म ऐसा है... उनकी प्रज्ञा ऐसी है, उनका विहार ऐसा है, उनकी विमुक्ति ऐसी है'?" "नहीं, भन्ते।"

‘‘ဧတ္ထ စ ဟိ တေ, သာရိပုတ္တ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ နတ္ထိ. အထ ကိံ စရဟိ တေ အယံ, သာရိပုတ္တ, ဥဠာရာ အာသဘီ ဝါစာ ဘာသိတာ, ဧကံသော ဂဟိတော, သီဟနာဒေါ နဒိတော – ‘ဧဝံပသန္နော အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ, န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’’န္တိ?

"सारिपुत्र, जब तुम्हें अतीत, भविष्य और वर्तमान के अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों के विषय में चित्त-परिचय-ज्ञान (दूसरों के चित्त को जानने का ज्ञान) नहीं है, तो फिर तुमने यह उदार, निर्भीक और अडिग वचन क्यों कहे, यह निश्चित पक्ष क्यों लिया और यह सिंहनाद क्यों किया— 'भन्ते, मुझे भगवान पर ऐसा विश्वास है कि सम्बोधि के विषय में भगवान से अधिक श्रेष्ठ कोई दूसरा श्रमण या ब्राह्मण न पहले हुआ है, न भविष्य में होगा और न ही वर्तमान में विद्यमान है'?"

၁၄၃. ‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထိ. အပိ စ, မေ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော. သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ ဒဠှုဒ္ဓါပံ ဒဠှပါကာရတောရဏံ ဧကဒွါရံ. တတြဿ ဒေါဝါရိကော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ အညာတာနံ နိဝါရေတာ, ဉာတာနံ ပဝေသေတာ. သော တဿ နဂရဿ သမန္တာ အနုပရိယာယပထံ အနုက္ကမမာနော န ပဿေယျ ပါကာရသန္ဓိံ ဝါ ပါကာရဝိဝရံ ဝါ အန္တမသော ဗိဠာရနိက္ခမနမတ္တမ္ပိ. တဿ ဧဝမဿ – ‘ယေ ခေါ ကေစိ ဩဠာရိကာ ပါဏာ ဣမံ နဂရံ ပဝိသန္တိ ဝါ နိက္ခမန္တိ ဝါ, သဗ္ဗေ တေ ဣမိနာဝ ဒွါရေန ပဝိသန္တိ ဝါ နိက္ခမန္တိ ဝါ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော. ယေ တေ, ဘန္တေ, အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗေ တေ ဘဂဝန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ, သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု. ယေပိ တေ, ဘန္တေ, ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗေ တေ ဘဂဝန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ, သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ. ဘဂဝါပိ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော [Pg.84] သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

१४३. "भन्ते, अतीत, भविष्य और वर्तमान के अर्हत् सम्यक्सम्बुद्धों के विषय में मुझे चित्त-परिचय-ज्ञान नहीं है। किन्तु, मुझे धर्म-अन्वय (धर्म का तर्कसंगत निष्कर्ष) ज्ञात है। भन्ते, जैसे किसी राजा का कोई सीमावर्ती नगर हो, जिसकी नींव सुदृढ़ हो, प्राकार (दीवार) और तोरण (द्वार) मजबूत हों और जिसमें केवल एक ही द्वार हो। वहाँ कोई चतुर, कुशल और बुद्धिमान द्वारपाल हो, जो अपरिचितों को रोके और परिचितों को प्रवेश दे। वह उस नगर के चारों ओर घूमते हुए दीवार में कोई संधि (जोड़) या छेद न देखे, यहाँ तक कि बिल्ली के निकलने लायक भी जगह न हो। उसे यह विचार हो— 'जो भी बड़े प्राणी इस नगर में प्रवेश करते हैं या बाहर निकलते हैं, वे सभी इसी द्वार से प्रवेश करते हैं या बाहर निकलते हैं।' भन्ते, इसी प्रकार मुझे धर्म-अन्वय ज्ञात है। भन्ते, अतीत में जो भी अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध हुए, उन सभी भगवानों ने चित्त के उपक्लेशों और प्रज्ञा को दुर्बल करने वाले पाँच नीवरणों को त्याग कर, चारों स्मृति-प्रस्थानों में चित्त को सुप्रतिष्ठित कर, सात बोध्यंगों की यथार्थ रूप से भावना करके अनुत्तर सम्यक्सम्बोधि को प्राप्त किया। भन्ते, भविष्य में भी जो अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध होंगे, वे सभी पाँच नीवरणों को त्याग कर, चारों स्मृति-प्रस्थानों में चित्त को सुप्रतिष्ठित कर, सात बोध्यंगों की यथार्थ रूप से भावना करके अनुत्तर सम्यक्सम्बोधि को प्राप्त करेंगे। भन्ते, वर्तमान में भी अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान ने पाँच नीवरणों को त्याग कर, चारों स्मृति-प्रस्थानों में चित्त को सुप्रतिष्ठित कर, सात बोध्यंगों की यथार्थ रूप से भावना करके अनुत्तर सम्यक्सम्बोधि को प्राप्त किया है।"

၁၄၄. ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံ ဓမ္မဿဝနာယ. တဿ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဥတ္တရုတ္တရံ ပဏီတပဏီတံ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂံ. ယထာ ယထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ ဥတ္တရုတ္တရံ ပဏီတပဏီတံ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂံ, တထာ တထာဟံ တသ္မိံ ဓမ္မေ အဘိညာ ဣဓေကစ္စံ ဓမ္မံ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌမဂမံ; သတ္ထရိ ပသီဒိံ – ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သာဝကသံဃော’တိ.

१४४. "भन्ते, मैं यहाँ भगवान के पास धर्म-श्रवण के लिए उपस्थित हुआ। भन्ते, भगवान ने मुझे उत्तरोत्तर श्रेष्ठ से श्रेष्ठतर और कृष्ण (अकुशल) एवं शुक्ल (कुशल) के भेद वाला धर्म उपदेशित किया। भन्ते, जैसे-जैसे भगवान ने मुझे वह धर्म उपदेशित किया, वैसे-वैसे मैंने उस धर्म को विशेष रूप से जानकर, यहाँ इन धर्मों में एक धर्म (सत्य) के विषय में निश्चय प्राप्त किया। तब मुझे शास्ता (गुरु) पर विश्वास हो गया कि— 'भगवान सम्यक्सम्बुद्ध हैं, भगवान द्वारा धर्म स्वाख्यात (भली-भाँति कहा गया) है, और श्रावक-संघ सुप्रतिपन्न (सन्मार्ग पर चलने वाला) है'।"

ကုသလဓမ္မဒေသနာ

कुशल धर्मों की देशना

၁၄၅. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. တတြိမေ ကုသလာ ဓမ္မာ သေယျထိဒံ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ကုသလေသု ဓမ္မေသု. တံ ဘဂဝါ အသေသမဘိဇာနာတိ, တံ ဘဂဝတော အသေသမဘိဇာနတော ဥတ္တရိ အဘိညေယျံ နတ္ထိ, ယဒဘိဇာနံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော အဿ, ယဒိဒံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု.

१४५. "भन्ते, इसके अतिरिक्त एक और अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) बात यह है कि भगवान कुशल धर्मों के विषय में धर्म-देशना करते हैं। वे कुशल धर्म ये हैं— चार स्मृति-प्रस्थान, चार सम्यक् प्रधान, चार ऋद्धिपाद, पाँच इन्द्रियाँ, पाँच बल, सात बोध्यंग और आर्य अष्टांगिक मार्ग। भन्ते, इस शासन में भिक्षु आस्रवों के क्षय से, आस्रव-रहित चेतो-विमुक्ति और प्रज्ञा-विमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं जानकर, साक्षात्कार कर और उसे प्राप्त कर विहार करता है। भन्ते, कुशल धर्मों के विषय में यह अनुत्तर देशना है। भगवान इसे पूर्णतः जानते हैं। इसे पूर्णतः जानने वाले भगवान से आगे और कुछ भी जानने योग्य नहीं है। कुशल धर्मों के विषय में ऐसा कोई दूसरा श्रमण या ब्राह्मण नहीं है जो भगवान से अधिक श्रेष्ठ या अधिक जानने वाला हो।"

အာယတနပဏ္ဏတ္တိဒေသနာ

आयतन-प्रज्ञप्ति देशना

၁၄၆. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာယတနပဏ္ဏတ္တီသု. ဆယိမာနိ, ဘန္တေ, အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. စက္ခုဉ္စေဝ ရူပါ စ, သောတဉ္စေဝ သဒ္ဒါ စ, ဃာနဉ္စေဝ ဂန္ဓာ စ, ဇိဝှာ စေဝ ရသာ စ, ကာယော စေဝ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စ, မနော စေဝ ဓမ္မာ စ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, အာယတနပဏ္ဏတ္တီသု. တံ ဘဂဝါ အသေသမဘိဇာနာတိ, တံ ဘဂဝတော အသေသမဘိဇာနတော ဥတ္တရိ အဘိညေယျံ နတ္ထိ, ယဒဘိဇာနံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော အဿ ယဒိဒံ အာယတနပဏ္ဏတ္တီသု.

१४६. "इसके अतिरिक्त, भन्ते, यह भी एक अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) बात है कि भगवान आयतनों की प्रज्ञप्ति (निरूपण) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते, ये छह आध्यात्मिक (आन्तरिक) और बाह्य आयतन हैं: चक्षु और रूप, श्रोत्र और शब्द, घ्राण और गंध, जिह्वा और रस, काय और स्प्रष्टव्य (स्पर्श), तथा मन और धर्म। भन्ते, आयतनों की प्रज्ञप्ति के विषय में यह अनुत्तर है। भगवान इसे पूर्णतः जानते हैं; इसे पूर्णतः जानने वाले भगवान से बढ़कर और कुछ भी जानने योग्य नहीं है, और न ही कोई अन्य श्रमण या ब्राह्मण आयतनों की प्रज्ञप्ति के विषय में भगवान से अधिक विशिष्ट ज्ञान वाला हो सकता है।"

ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိဒေသနာ

गर्भावक्रान्ति (गर्भ में प्रवेश) का उपदेश

၁၄၇. ‘‘အပရံ [Pg.85] ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တီသု. စတဿော ဣမာ, ဘန္တေ, ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယော. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ; အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ; အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ. အယံ ပဌမာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

१४७. "इसके अतिरिक्त, भन्ते, यह भी एक अनुत्तर बात है कि भगवान गर्भ में प्रवेश (गर्भावक्रान्ति) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते, गर्भ में प्रवेश की ये चार विधियाँ हैं। भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति असम्प्रजन्य (बिना होश के) होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है; असम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में रहता है; और असम्प्रजन्य होकर ही माता के गर्भ से बाहर निकलता है। यह पहली गर्भावक्रान्ति है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ; အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ; အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ. အယံ ဒုတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य (होशपूर्वक) होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है; किन्तु असम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में रहता है और असम्प्रजन्य होकर ही माता के गर्भ से बाहर निकलता है। यह दूसरी गर्भावक्रान्ति है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ; သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ; အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ. အယံ တတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है; सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में रहता है; किन्तु असम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ से बाहर निकलता है। यह तीसरी गर्भावक्रान्ति है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ; သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ; သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ. အယံ စတုတ္ထာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တီသု.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है; सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में रहता है; और सम्प्रजन्य होकर ही माता के गर्भ से बाहर निकलता है। यह चौथी गर्भावक्रान्ति है। भन्ते, गर्भावक्रान्ति के विषय में यह अनुत्तर है।"

အာဒေသနဝိဓာဒေသနာ

आदेशना-विधि (दूसरों के मन की बात बताने की विधि) का उपदेश

၁၄၈. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒေသနဝိဓာသု. စတဿော ဣမာ, ဘန္တေ, အာဒေသနဝိဓာ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော နိမိတ္တေန အာဒိသတိ – ‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော, ဣတ္ထမ္ပိ တေ မနော, ဣတိပိ တေ စိတ္တ’န္တိ. သော ဗဟုံ စေပိ အာဒိသတိ, တထေဝ တံ ဟောတိ, နော အညထာ. အယံ ပဌမာ အာဒေသနဝိဓာ.

१४८. "इसके अतिरिक्त, भन्ते, यह भी एक अनुत्तर बात है कि भगवान आदेशना-विधियों (दूसरों के मन की बात बताने की विधियों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते, ये चार आदेशना-विधियाँ हैं। भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति निमित्त (संकेतों) के द्वारा बताता है— 'तुम्हारा मन ऐसा है, तुम्हारा मन इस प्रकार का है, तुम्हारा चित्त ऐसा है'। वह यदि बहुत कुछ भी बताता है, तो वह वैसा ही होता है, अन्यथा नहीं। यह पहली आदेशना-विधि है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော န ဟေဝ ခေါ နိမိတ္တေန အာဒိသတိ. အပိ စ ခေါ မနုဿာနံ ဝါ အမနုဿာနံ ဝါ ဒေဝတာနံ ဝါ သဒ္ဒံ သုတွာ အာဒိသတိ – ‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော, ဣတ္ထမ္ပိ တေ မနော, ဣတိပိ တေ စိတ္တ’န္တိ. သော ဗဟုံ စေပိ အာဒိသတိ, တထေဝ တံ ဟောတိ, နော အညထာ. အယံ ဒုတိယာ အာဒေသနဝိဓာ.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति निमित्त के द्वारा नहीं बताता, अपितु मनुष्यों, अमनुष्यों या देवताओं के शब्द (आवाज़) सुनकर बताता है— 'तुम्हारा मन ऐसा है, तुम्हारा मन इस प्रकार का है, तुम्हारा चित्त ऐसा है'। वह यदि बहुत कुछ भी बताता है, तो वह वैसा ही होता है, अन्यथा नहीं। यह दूसरी आदेशना-विधि है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော န ဟေဝ ခေါ နိမိတ္တေန အာဒိသတိ, နာပိ မနုဿာနံ ဝါ အမနုဿာနံ ဝါ ဒေဝတာနံ ဝါ သဒ္ဒံ သုတွာ အာဒိသတိ. အပိ စ ခေါ ဝိတက္ကယတော ဝိစာရယတော ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒံ သုတွာ အာဒိသတိ [Pg.86] – ‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော, ဣတ္ထမ္ပိ တေ မနော, ဣတိပိ တေ စိတ္တ’န္တိ. သော ဗဟုံ စေပိ အာဒိသတိ, တထေဝ တံ ဟောတိ, နော အညထာ. အယံ တတိယာ အာဒေသနဝိဓာ.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति न तो निमित्त के द्वारा बताता है, और न ही मनुष्यों, अमनुष्यों या देवताओं के शब्द सुनकर बताता है। अपितु, वितर्क और विचार करने वाले व्यक्ति के वितर्क-प्रसार की ध्वनि (विचारों के प्रस्फुटन की सूक्ष्म ध्वनि) को सुनकर बताता है— 'तुम्हारा मन ऐसा है, तुम्हारा मन इस प्रकार का है, तुम्हारा चित्त ऐसा है'। वह यदि बहुत कुछ भी बताता है, तो वह वैसा ही होता है, अन्यथा नहीं। यह तीसरी आदेशना-विधि है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော န ဟေဝ ခေါ နိမိတ္တေန အာဒိသတိ, နာပိ မနုဿာနံ ဝါ အမနုဿာနံ ဝါ ဒေဝတာနံ ဝါ သဒ္ဒံ သုတွာ အာဒိသတိ, နာပိ ဝိတက္ကယတော ဝိစာရယတော ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒံ သုတွာ အာဒိသတိ. အပိ စ ခေါ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိံ သမာပန္နဿ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတိ – ‘ယထာ ဣမဿ ဘောတော မနောသင်္ခါရာ ပဏိဟိတာ. တထာ ဣမဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ဣမံ နာမ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေဿတီ’တိ. သော ဗဟုံ စေပိ အာဒိသတိ, တထေဝ တံ ဟောတိ, နော အညထာ. အယံ စတုတ္ထာ အာဒေသနဝိဓာ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, အာဒေသနဝိဓာသု.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई व्यक्ति न तो निमित्त के द्वारा बताता है, न ही मनुष्यों, अमनुष्यों या देवताओं के शब्द सुनकर बताता है, और न ही वितर्क-विचार करने वाले के वितर्क-प्रसार की ध्वनि सुनकर बताता है। अपितु, वितर्क-रहित और विचार-रहित समाधि में स्थित व्यक्ति के चित्त को अपने चित्त से जानकर यह जान लेता है— 'जिस प्रकार इस भद्र पुरुष के मनःसंस्कार व्यवस्थित हैं, उसके अनुसार इस चित्त के अनन्तर वह इस नाम वाले वितर्क को करेगा'। वह यदि बहुत कुछ भी बताता है, तो वह वैसा ही होता है, अन्यथा नहीं। यह चौथी आदेशना-विधि है। भन्ते, आदेशना-विधियों के विषय में यह अनुत्तर है।"

ဒဿနသမာပတ္တိဒေသနာ

दर्शन-समापत्ति (ज्ञान-दर्शन की प्राप्ति) का उपदेश

၁၄၉. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒဿနသမာပတ္တီသု. စတဿော ဣမာ, ဘန္တေ, ဒဿနသမာပတ္တိယော. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ ပဓာနမနွာယ အနုယောဂမနွာယ အပ္ပမာဒမနွာယ သမ္မာမနသိကာရမနွာယ တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာနိကာ လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. အယံ ပဌမာ ဒဿနသမာပတ္တိ.

१४९. "इसके अतिरिक्त, भन्ते, यह भी एक अनुत्तर बात है कि भगवान दर्शन-समापत्तियों के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते, ये चार दर्शन-समापत्तियाँ हैं। भन्ते, यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तप, प्रधान (प्रयत्न), अनुयोग (अभ्यास), अप्रमाद और सम्यक् मनसिकार के द्वारा उस प्रकार की चित्त-समाधि को प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर इसी शरीर का, पैरों के तलवों से ऊपर और सिर के बालों से नीचे, त्वचा की सीमा तक, अनेक प्रकार की अशुद्धियों से भरे हुए के रूप में प्रत्यवेक्षण करता है— 'इस शरीर में केश, रोम, नख, दन्त, त्वचा, मांस, स्नायु, अस्थि, अस्थि-मज्जा, वृक्क, हृदय, यकृत, क्लोमक, प्लीहा, फुफ्फुस, अन्त्र, अन्त्रगुण, उदरिय, करीष, पित्त, श्लेष्म, पूय, लोहित, स्वेद, मेद, अश्रु, वसा, खेल, सिंघाणिका, लसिका और मूत्र हैं'। यह पहली दर्शन-समापत्ति है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ [Pg.87] လောမာ…ပေ… လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. အတိက္ကမ္မ စ ပုရိသဿ ဆဝိမံသလောဟိတံ အဋ္ဌိံ ပစ္စဝေက္ခတိ. အယံ ဒုတိယာ ဒဿနသမာပတ္တိ.

"पुनः, भन्ते, यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तप के द्वारा... (पूर्ववत्)... उस प्रकार की चित्त-समाधि को प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर इसी शरीर का, पैरों के तलवों से ऊपर और सिर के बालों से नीचे, त्वचा की सीमा तक, अनेक प्रकार की अशुद्धियों से भरे हुए के रूप में प्रत्यवेक्षण करता है— 'इस शरीर में केश, रोम... (पूर्ववत्)... लसिका और मूत्र हैं'। और वह पुरुष की त्वचा, मांस और रक्त का अतिक्रमण कर केवल अस्थियों का प्रत्यवेक्षण करता है। यह दूसरी दर्शन-समापत्ति है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ…ပေ… လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. အတိက္ကမ္မ စ ပုရိသဿ ဆဝိမံသလောဟိတံ အဋ္ဌိံ ပစ္စဝေက္ခတိ. ပုရိသဿ စ ဝိညာဏသောတံ ပဇာနာတိ, ဥဘယတော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဣဓ လောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ. အယံ တတိယာ ဒဿနသမာပတ္တိ.

भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यहाँ कोई श्रमण अथवा ब्राह्मण तप (वीर्य) के द्वारा... (पूर्ववत)... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह इसी शरीर का, पैरों के तलवों से ऊपर और सिर के बालों से नीचे, त्वचा की सीमा तक, अनेक प्रकार की अशुद्धियों से पूर्ण होने के रूप में प्रत्यवेक्षण (निरीक्षण) करता है— 'इस शरीर में केश हैं, रोम हैं... (पूर्ववत)... लसीका है, मूत्र है'। और वह पुरुष की त्वचा, मांस और रक्त का अतिक्रमण कर हड्डियों का प्रत्यवेक्षण करता है। वह पुरुष के विज्ञान-स्रोत (चेतना की धारा) को भी जानता है, जो दोनों ओर से अविच्छिन्न है और इस लोक में भी प्रतिष्ठित है तथा परलोक में भी प्रतिष्ठित है। यह तीसरी दर्शन-समापत्ति है।

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ…ပေ… လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. အတိက္ကမ္မ စ ပုရိသဿ ဆဝိမံသလောဟိတံ အဋ္ဌိံ ပစ္စဝေက္ခတိ. ပုရိသဿ စ ဝိညာဏသောတံ ပဇာနာတိ, ဥဘယတော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဣဓ လောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ပရလောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စ. အယံ စတုတ္ထာ ဒဿနသမာပတ္တိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ဒဿနသမာပတ္တီသု.

भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यहाँ कोई श्रमण अथवा ब्राह्मण तप के द्वारा... (पूर्ववत)... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह इसी शरीर का, पैरों के तलवों से ऊपर और सिर के बालों से नीचे, त्वचा की सीमा तक, अनेक प्रकार की अशुद्धियों से पूर्ण होने के रूप में प्रत्यवेक्षण करता है— 'इस शरीर में केश हैं, रोम हैं... (पूर्ववत)... लसीका है, मूत्र है'। और वह पुरुष की त्वचा, मांस और रक्त का अतिक्रमण कर हड्डियों का प्रत्यवेक्षण करता है। वह पुरुष के विज्ञान-स्रोत को भी जानता है, जो दोनों ओर से अविच्छिन्न है, किन्तु न इस लोक में प्रतिष्ठित है और न परलोक में प्रतिष्ठित है। यह चौथी दर्शन-समापत्ति है। भन्ते! दर्शन-समापत्तियों में यह अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) है।

ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တိဒေသနာ

पुद्गल-प्रज्ञप्ति देशना (व्यक्तियों के वर्गीकरण का उपदेश)

၁၅၀. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တီသု. သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ပုဂ္ဂလာ. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တော ကာယသက္ခီ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဓမ္မာနုသာရီ သဒ္ဓါနုသာရီ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တီသု.

१५०. भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान पुद्गल-प्रज्ञप्तियों (व्यक्तियों के प्रकारों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! ये सात पुद्गल (व्यक्ति) हैं— उभतोभागविमुक्त (दोनों अंशों से मुक्त), प्रज्ञाविमुक्त, कायसाक्षी, दृष्टि प्राप्त, श्रद्धाविमुक्त, धर्मानुसारी और श्रद्धानुसारी। भन्ते! पुद्गल-प्रज्ञप्तियों में यह अनुत्तर है।

ပဓာနဒေသနာ

प्रधान (प्रयत्न/बोध्यंग) देशना

၁၅၁. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပဓာနေသု. သတ္တိမေ, ဘန္တေ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ [Pg.88] ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပဓာနေသု.

१५१. भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान प्रधानों (बोध्यंगों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! ये सात सम्बोध्यंग हैं— स्मृति-सम्बोध्यंग, धर्मविचय-सम्बोध्यंग, वीर्य-सम्बोध्यंग, प्रीति-सम्बोध्यंग, प्रश्रब्धि-सम्बोध्यंग, समाधि-सम्बोध्यंग और उपेक्षा-सम्बोध्यंग। भन्ते! प्रधानों (बोध्यंगों) में यह अनुत्तर है।

ပဋိပဒါဒေသနာ

प्रतिपदा (मार्ग/प्रतिपत्ति) देशना

၁၅၂. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပဋိပဒါသု. စတဿော ဣမာ, ဘန္တေ, ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာတိ. တတြ, ဘန္တေ, ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ဒန္ဓာဘိညာ, အယံ, ဘန္တေ, ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ဟီနာ အက္ခာယတိ ဒုက္ခတ္တာ စ ဒန္ဓတ္တာ စ. တတြ, ဘန္တေ, ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ခိပ္ပာဘိညာ, အယံ ပန, ဘန္တေ, ပဋိပဒါ ဒုက္ခတ္တာ ဟီနာ အက္ခာယတိ. တတြ, ဘန္တေ, ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ဒန္ဓာဘိညာ, အယံ ပန, ဘန္တေ, ပဋိပဒါ ဒန္ဓတ္တာ ဟီနာ အက္ခာယတိ. တတြ, ဘန္တေ, ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပာဘိညာ, အယံ ပန, ဘန္တေ, ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ပဏီတာ အက္ခာယတိ သုခတ္တာ စ ခိပ္ပတ္တာ စ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပဋိပဒါသု.

१५२. भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान प्रतिपदाओं (साधना-मार्गों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! ये चार प्रतिपदाएँ हैं— दुःख प्रतिपदा धन्ध-अभिज्ञा (कष्टकर मार्ग और मन्द ज्ञान), दुःख प्रतिपदा क्षिप्र-अभिज्ञा (कष्टकर मार्ग और तीव्र ज्ञान), सुख प्रतिपदा धन्ध-अभिज्ञा (सुगम मार्ग और मन्द ज्ञान), तथा सुख प्रतिपदा क्षिप्र-अभिज्ञा (सुगम मार्ग और तीव्र ज्ञान)। भन्ते! उनमें जो यह दुःख प्रतिपदा धन्ध-अभिज्ञा है, वह प्रतिपदा दुःखद होने और मन्द होने—इन दोनों कारणों से हीन (निम्न) कही जाती है। भन्ते! उनमें जो यह दुःख प्रतिपदा क्षिप्र-अभिज्ञा है, वह प्रतिपदा दुःखद होने के कारण हीन कही जाती है। भन्ते! उनमें जो यह सुख प्रतिपदा धन्ध-अभिज्ञा है, वह प्रतिपदा मन्द होने के कारण हीन कही जाती है। भन्ते! उनमें जो यह सुख प्रतिपदा क्षिप्र-अभिज्ञा है, वह प्रतिपदा सुगम होने और तीव्र होने—इन दोनों कारणों से प्रणीत (उत्कृष्ट) कही जाती है। भन्ते! प्रतिपदाओं में यह अनुत्तर है।

ဘဿသမာစာရာဒိဒေသနာ

भाष्य-समाचार (वाणी के सदाचार) आदि की देशना

၁၅၃. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဘဿသမာစာရေ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော န စေဝ မုသာဝါဒုပသဉှိတံ ဝါစံ ဘာသတိ န စ ဝေဘူတိယံ န စ ပေသုဏိယံ န စ သာရမ္ဘဇံ ဇယာပေက္ခော; မန္တာ မန္တာ စ ဝါစံ ဘာသတိ နိဓာနဝတိံ ကာလေန. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ဘဿသမာစာရေ.

१५३. भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान वाणी के सदाचार (भाष्य-समाचार) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! यहाँ कोई व्यक्ति न तो मृषावाद (झूठ) से युक्त वाणी बोलता है, न ही फूट डालने वाली (विभेदकारी) वाणी, न ही चुगली (पैशुन्य) और न ही विजय की इच्छा से अहंकारपूर्ण वाणी बोलता है; वह विचार-पूर्वक, सार्थक और समय के अनुकूल वाणी बोलता है। भन्ते! वाणी के सदाचार में यह अनुत्तर है।

‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပုရိသသီလသမာစာရေ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သစ္စော စဿ သဒ္ဓေါ စ, န စ ကုဟကော, န စ လပကော, န စ နေမိတ္တိကော, န စ နိပ္ပေသိကော, န စ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနကော, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော, ဘောဇနေ မတ္တညူ, သမကာရီ, ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော, အတန္ဒိတော, အာရဒ္ဓဝီရိယော, ဈာယီ, သတိမာ, ကလျာဏပဋိဘာနော, ဂတိမာ, ဓိတိမာ, မတိမာ, န စ ကာမေသု ဂိဒ္ဓေါ, သတော စ နိပကော စ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပုရိသသီလသမာစာရေ.

भन्ते! फिर इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान पुरुष के शील-सदाचार के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! यहाँ कोई व्यक्ति सत्यवादी और श्रद्धालु होता है; वह न तो कपटी (कुहक) होता है, न ही चापलूसी करने वाला (लपक), न ही निमित्त बताने वाला (नैमित्तिक), न ही दूसरों को दबाने वाला (निष्पेषिक), और न ही लाभ से लाभ की इच्छा करने वाला होता है। वह इन्द्रियों में सुरक्षित द्वार वाला (संयत), भोजन में मात्रा जानने वाला, सम्यक् आचरण करने वाला, जागरण में संलग्न, आलस्य-रहित, आरब्ध-वीर्य (उत्साही), ध्यानी, स्मृतिवान, कल्याणकारी प्रतिभा वाला, गतिमान (बुद्धिमान), धृतिमान (धैर्यवान) और मतिमान होता है। वह काम-भोगों में आसक्त नहीं होता, तथा स्मृतिवान और प्रज्ञावान होता है। भन्ते! पुरुष के शील-सदाचार में यह अनुत्तर है।

အနုသာသနဝိဓာဒေသနာ

अनुशासन-विधि (उपदेश की विधि) देशना

၁၅၄. ‘‘အပရံ [Pg.89] ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အနုသာသနဝိဓာသု. စတဿော ဣမာ ဘန္တေ အနုသာသနဝိဓာ – ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဘဝိဿတိ, သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဘဝိဿတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’တိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, အနုသာသနဝိဓာသု.

१५४. "भन्ते! इसके अतिरिक्त एक और भी श्रेष्ठ (अनुत्तर) बात है, जिस प्रकार भगवान् अनुशासन की विधियों (उपदेश की विधियों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! ये अनुशासन-विधियाँ चार हैं—भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन (योनिशो मनसिकार) कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति मेरे द्वारा दिए गए उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, तीन संयोजनों के क्षय होने से स्रोतापन्न हो जाएगा, जो अपायों में न गिरने वाला (अविनिपातधर्मी), नियत और सम्बोधि-परायण है।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति मेरे द्वारा दिए गए उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, तीन संयोजनों के क्षय होने से तथा राग, द्वेष और मोह के तनु (क्षीण) होने से सकदागामी हो जाएगा, जो इस लोक में केवल एक बार आकर दुखों का अन्त करेगा।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति मेरे द्वारा दिए गए उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, पाँच ओरामभागीय (निचले) संयोजनों के क्षय होने से ओपपातिक (स्वयं उत्पन्न होने वाला) होगा और वहीं परिनिर्वाण प्राप्त करेगा, उस लोक से वापस न लौटने वाला (अनावृत्तिधर्मी) होगा।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति मेरे द्वारा दिए गए उपदेश के अनुसार आचरण करते हुए, आस्रवों के क्षय होने से आस्रव-रहित चेतोविमुक्ति और प्रज्ञाविमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं विशेष ज्ञान से साक्षात् कर, उसे प्राप्त कर विहार करेगा।' भन्ते! अनुशासन-विधियों में यह अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) है।"

ပရပုဂ္ဂလဝိမုတ္တိဉာဏဒေသနာ

पर-पुद्गल-विमुक्ति-ज्ञान-देशना (अन्य व्यक्तियों की विमुक्ति के ज्ञान का उपदेश)

၁၅၅. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပရပုဂ္ဂလဝိမုတ္တိဉာဏေ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဘဝိဿတိ, သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဘဝိဿတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ’တိ. ဇာနာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပရံ ပုဂ္ဂလံ ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ [Pg.90] ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’တိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပရပုဂ္ဂလဝိမုတ္တိဉာဏေ.

१५५. "भन्ते! इसके अतिरिक्त एक और भी श्रेष्ठ बात है, जिस प्रकार भगवान् अन्य व्यक्तियों की विमुक्ति के ज्ञान के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति तीन संयोजनों के क्षय होने से स्रोतापन्न हो जाएगा, जो अपायों में न गिरने वाला, नियत और सम्बोधि-परायण है।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति तीन संयोजनों के क्षय होने से तथा राग, द्वेष और मोह के तनु होने से सकदागामी हो जाएगा, जो इस लोक में केवल एक बार आकर दुखों का अन्त करेगा।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति पाँच ओरामभागीय संयोजनों के क्षय होने से ओपपातिक होगा और वहीं परिनिर्वाण प्राप्त करेगा, उस लोक से वापस न लौटने वाला होगा।' भन्ते! भगवान् अपनी प्रज्ञा से मनन कर किसी अन्य व्यक्ति के विषय में यह जानते हैं कि 'यह व्यक्ति आस्रवों के क्षय होने से आस्रव-रहित चेतोविमुक्ति और प्रज्ञाविमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं विशेष ज्ञान से साक्षात् कर, उसे प्राप्त कर विहार करेगा।' भन्ते! अन्य व्यक्तियों की विमुक्ति के ज्ञान के विषय में यह अनुत्तर है।"

သဿတဝါဒဒေသနာ

शाश्वतवाद-देशना (नित्यतावाद का उपदेश)

၁၅၆. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ သဿတဝါဒေသု. တယောမေ, ဘန္တေ, သဿတဝါဒါ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာလီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသဟဿာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတသဟဿာနိ, ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘အတီတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ – သံဝဋ္ဋိ ဝါ လောကော ဝိဝဋ္ဋိ ဝါတိ. အနာဂတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ – သံဝဋ္ဋိဿတိ ဝါ လောကော ဝိဝဋ္ဋိဿတိ ဝါတိ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဝဉ္ဈော ကူဋဋ္ဌော ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ စဝန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အတ္ထိတွေဝ သဿတိသမ’န္တိ. အယံ ပဌမော သဿတဝါဒေါ.

१५६. "भन्ते! इसके अतिरिक्त एक और भी श्रेष्ठ बात है, जिस प्रकार भगवान् शाश्वतवादों (नित्यतावादों) के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। भन्ते! ये शाश्वतवाद तीन हैं। भन्ते! यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या (वीर्य) के द्वारा... (पे)... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों (पिछले जन्मों) का स्मरण करता है। जैसे कि—एक जन्म, दो जन्म, तीन जन्म, चार जन्म, पाँच जन्म, दस जन्म, बीस जन्म, तीस जन्म, चालीस जन्म, पचास जन्म, सौ जन्म, हजार जन्म, लाख जन्म, अनेक सौ जन्म, अनेक हजार जन्म, अनेक लाख जन्म—'वहाँ मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु वाला था; वह मैं वहाँ से च्युत होकर अमुक स्थान पर उत्पन्न हुआ; वहाँ भी मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु वाला था; वह मैं वहाँ से च्युत होकर यहाँ उत्पन्न हुआ हूँ।' इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। वह ऐसा कहता है—'मैं अतीत काल को भी जानता हूँ कि लोक नष्ट हुआ या उत्पन्न हुआ। मैं अनागत (भविष्य) काल को भी जानता हूँ कि लोक नष्ट होगा या उत्पन्न होगा। आत्मा और लोक शाश्वत हैं, बाँझ (वन्ध्य) हैं, पर्वत-शिखर की भाँति अडिग हैं, इन्द्रकील (खम्भे) की भाँति स्थिर हैं। वे प्राणी ही दौड़ते हैं, संसरण करते हैं, च्युत होते हैं और उत्पन्न होते हैं, किन्तु शाश्वत के समान यह सब विद्यमान ही रहता है।' यह प्रथम शाश्वतवाद है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒွေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ တီဏိပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ စတ္တာရိပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ ပဉ္စပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ ဒသပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ, ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော [Pg.91] ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘အတီတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ သံဝဋ္ဋိ ဝါ လောကော ဝိဝဋ္ဋိ ဝါတိ. အနာဂတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ သံဝဋ္ဋိဿတိ ဝါ လောကော ဝိဝဋ္ဋိဿတိ ဝါတိ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဝဉ္ဈော ကူဋဋ္ဌော ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ စဝန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အတ္ထိတွေဝ သဿတိသမ’န္တိ. အယံ ဒုတိယော သဿတဝါဒေါ.

भन्ते! इसके अतिरिक्त, यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या के द्वारा... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों (पिछले जन्मों) का स्मरण करता है। जैसे कि—एक संवर्त-विवर्त (विश्व का विनाश और विकास), दो संवर्त-विवर्त, तीन संवर्त-विवर्त, चार संवर्त-विवर्त, पाँच संवर्त-विवर्त, दस संवर्त-विवर्त तक—'वहाँ मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुःख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु की सीमा वाला था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर अमुक स्थान पर उत्पन्न हुआ; वहाँ भी मैं इस नाम वाला... था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर यहाँ उत्पन्न हुआ हूँ।' इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। वह ऐसा कहता है—'मैं अतीत काल को जानता हूँ कि लोक का संवर्त (विनाश) हुआ या विवर्त (विकास) हुआ। मैं अनागत (भविष्य) काल को भी जानता हूँ कि लोक का संवर्त होगा या विवर्त होगा। आत्मा और लोक शाश्वत हैं, वन्ध्य (अपरिवर्तनीय) हैं, कूटस्थ (पर्वत शिखर की भाँति अचल) हैं और इन्द्रकील (द्वार-स्तम्भ) की भाँति स्थिर हैं। वे प्राणी ही दौड़ते हैं, संसरण करते हैं, च्युत होते हैं और उत्पन्न होते हैं, किन्तु वे शाश्वत के समान ही सदैव विद्यमान रहते हैं।' यह दूसरा शाश्वतवाद है।

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဒသပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ ဝီသမ္ပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ တိံသမ္ပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ စတ္တာလီသမ္ပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနိ, ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘အတီတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ သံဝဋ္ဋိပိ လောကော ဝိဝဋ္ဋိပီတိ; အနာဂတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ဇာနာမိ သံဝဋ္ဋိဿတိပိ လောကော ဝိဝဋ္ဋိဿတိပီတိ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဝဉ္ဈော ကူဋဋ္ဌော ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ စဝန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အတ္ထိတွေဝ သဿတိသမ’န္တိ. အယံ တတိယော သဿတဝါဒေါ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, သဿတဝါဒေသု.

भन्ते! इसके अतिरिक्त, यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या के द्वारा... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। जैसे कि—दस संवर्त-विवर्त, बीस संवर्त-विवर्त, तीस संवर्त-विवर्त, चालीस संवर्त-विवर्त तक—'वहाँ मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुःख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु की सीमा वाला था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर अमुक स्थान पर उत्पन्न हुआ; वहाँ भी मैं इस नाम वाला... था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर यहाँ उत्पन्न हुआ हूँ।' इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। वह ऐसा कहता है—'मैं अतीत काल को जानता हूँ कि लोक का संवर्त हुआ या विवर्त हुआ; मैं अनागत काल को भी जानता हूँ कि लोक का संवर्त होगा या विवर्त होगा। आत्मा और लोक शाश्वत हैं, वन्ध्य हैं, कूटस्थ हैं और इन्द्रकील की भाँति स्थिर हैं। वे प्राणी ही दौड़ते हैं, संसरण करते हैं, च्युत होते हैं और उत्पन्न होते हैं, किन्तु वे शाश्वत के समान ही सदैव विद्यमान रहते हैं।' यह तीसरा शाश्वतवाद है। भन्ते! शाश्वतवादों में यह (भगवान की) देशना अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) है।

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဒေသနာ

पूर्व-निवास-अनुस्मृति ज्ञान की देशना।

၁၅၇. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာလီသမ္ပိ [Pg.92] ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ, ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သန္တိ, ဘန္တေ, ဒေဝါ, ယေသံ န သက္ကာ ဂဏနာယ ဝါ သင်္ခါနေန ဝါ အာယု သင်္ခါတုံ. အပိ စ, ယသ္မိံ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အဘိနိဝုဋ္ဌပုဗ္ဗော ဟောတိ ယဒိ ဝါ ရူပီသု ယဒိ ဝါ အရူပီသု ယဒိ ဝါ သညီသု ယဒိ ဝါ အသညီသု ယဒိ ဝါ နေဝသညီနာသညီသု. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေ.

१५७. भन्ते! इसके अतिरिक्त, यह भी अनुत्तर है, जिस प्रकार भगवान पूर्व-निवास-अनुस्मृति ज्ञान के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। यहाँ, भन्ते! कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या के द्वारा... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे समाहित चित्त होने पर वह अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। जैसे कि—एक जन्म, दो जन्म, तीन जन्म, चार जन्म, पाँच जन्म, दस जन्म, बीस जन्म, तीस जन्म, चालीस जन्म, पचास जन्म, सौ जन्म, हजार जन्म, लाख जन्म, अनेक संवर्त-कल्प, अनेक विवर्त-कल्प, अनेक संवर्त-विवर्त-कल्प तक—'वहाँ मैं इस नाम वाला, इस गोत्र वाला, इस वर्ण वाला, इस आहार वाला, इस प्रकार के सुख-दुःख का अनुभव करने वाला और इतनी आयु की सीमा वाला था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर अमुक स्थान पर उत्पन्न हुआ; वहाँ भी मैं इस नाम वाला... था। वह मैं वहाँ से च्युत होकर यहाँ उत्पन्न हुआ हूँ।' इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। भन्ते! ऐसे भी देव हैं, जिनकी आयु की गणना या संख्या करना संभव नहीं है। फिर भी, जिस-जिस आत्म-भाव (अस्तित्व) में वह पहले निवास कर चुका है, चाहे वह रूपी (रूपवान) हो या अरूपी, संज्ञी हो या असंज्ञी, अथवा नैवसंज्ञी-नासंज्ञी हो; इस प्रकार वह आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है। भन्ते! पूर्व-निवास-अनुस्मृति ज्ञान के विषय में यह अनुत्तर है।

စုတူပပါတဉာဏဒေသနာ

च्युति-उत्पत्ति ज्ञान (च्युतूपपात ज्ञान) की देशना।

၁၅၈. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ သတ္တာနံ စုတူပပါတဉာဏေ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ [Pg.93] သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, သတ္တာနံ စုတူပပါတဉာဏေ.

१५८. "हे भदन्त! इसके अतिरिक्त, यह भी एक अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) बात है कि भगवान प्राणियों के च्युति (मृत्यु) और उपपाद (पुनर्जन्म) के ज्ञान के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। हे भदन्त! यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या के द्वारा... (पे)... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर, विशुद्ध और दिव्य चक्षु से, जो मनुष्यों की दृष्टि से परे है, प्राणियों को च्युत होते और उत्पन्न होते देखता है; वह हीन, प्रणीत (श्रेष्ठ), सुवर्ण (सुन्दर), दुर्वर्ण (कुरूप), सुगति प्राप्त और दुर्गति प्राप्त प्राणियों को उनके कर्मों के अनुसार गति प्राप्त करते हुए जानता है— 'अहो! ये प्राणी काय-दुश्चरित, वच-दुश्चरित और मनो-दुश्चरित से युक्त थे, आर्यों की निंदा करने वाले थे, मिथ्या-दृष्टि वाले थे और मिथ्या-दृष्टि के अनुसार कर्म करने वाले थे। वे शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के पश्चात, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय (नरक) में उत्पन्न हुए हैं। अथवा, ये प्राणी काय-सुचरित, वच-सुचरित और मनो-सुचरित से युक्त थे, आर्यों की निंदा न करने वाले थे, सम्यक-दृष्टि वाले थे और सम्यक-दृष्टि के अनुसार कर्म करने वाले थे। वे शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के पश्चात, सुगति और स्वर्ग लोक में उत्पन्न हुए हैं।' इस प्रकार वह विशुद्ध और दिव्य चक्षु से... प्राणियों को उनके कर्मों के अनुसार जानता है। हे भदन्त! प्राणियों के च्युति और उपपाद के ज्ञान के विषय में यह अनुत्तर है।"

ဣဒ္ဓိဝိဓဒေသနာ

ऋद्धि-विधि (ऋद्धि के प्रकारों) का उपदेश

၁၅၉. ‘‘အပရံ ပန, ဘန္တေ, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဣဒ္ဓိဝိဓာသု. ဒွေမာ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိဝိဓာယော – အတ္ထိ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ သာသဝါ သဥပဓိကာ, ‘နော အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ. အတ္ထိ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ အနာသဝါ အနုပဓိကာ ‘အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကတမာ စ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ သာသဝါ သဥပဓိကာ, ‘နော အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ? ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အာတပ္ပမနွာယ…ပေ… တထာရူပံ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ, ယထာသမာဟိတေ စိတ္တေ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ. ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတိ; အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ အာကာသေ. ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောတိ, သေယျထာပိ ဥဒကေ. ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတိ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ. အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမတိ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော. ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရာမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ. အယံ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ သာသဝါ သဥပဓိကာ, ‘နော အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ.

१५९. "हे भदन्त! इसके अतिरिक्त, यह भी एक अनुत्तर बात है कि भगवान ऋद्धि के प्रकारों के विषय में धर्म का उपदेश देते हैं। हे भदन्त! ये ऋद्धियाँ दो प्रकार की हैं— हे भदन्त! एक ऋद्धि 'सास्रव' (आस्रव युक्त) और 'सोपधिक' (उपाधि युक्त) है, जिसे 'अनार्य' कहा जाता है। हे भदन्त! दूसरी ऋद्धि 'अनास्रव' और 'अनुपाधिक' है, जिसे 'आर्य' कहा जाता है। हे भदन्त! वह सास्रव, सोपधिक और अनार्य ऋद्धि कौन सी है? हे भदन्त! यहाँ कोई श्रमण या ब्राह्मण तपस्या के द्वारा... (पे)... उस प्रकार की चित्त-समाधि प्राप्त करता है, जिससे वह समाहित चित्त होने पर अनेक प्रकार की ऋद्धियों का अनुभव करता है। वह एक होकर भी बहुत हो जाता है, बहुत होकर भी एक हो जाता है; वह प्रकट होता है, अंतर्धान होता है; वह दीवार के पार, घेरे के पार, पहाड़ के पार बिना किसी बाधा के वैसे ही निकल जाता है जैसे आकाश में। वह पृथ्वी में भी वैसे ही गोता लगाता और निकलता है जैसे जल में। वह जल पर भी वैसे ही चलता है जैसे पृथ्वी पर। वह आकाश में भी पालथी मारकर वैसे ही गमन करता है जैसे पंख वाला पक्षी। वह इन महान ऋद्धि वाले और महान प्रभावशाली चन्द्रमा और सूर्य को भी हाथ से छूता है और सहलाता है। वह ब्रह्मलोक तक भी शरीर से वश में रखता है (काया से वहाँ तक पहुँच जाता है)। हे भदन्त! यह सास्रव, सोपधिक और अनार्य ऋद्धि कही जाती है।"

‘‘ကတမာ ပန, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ အနာသဝါ အနုပဓိကာ, ‘အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ? ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ’န္တိ, အပ္ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ. သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ’န္တိ, ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ. သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ’န္တိ, အပ္ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ. သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ’န္တိ, ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ. သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရေယျံ သတော သမ္ပဇာနော’တိ, ဥပေက္ခကော တတ္ထ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. အယံ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိ အနာသဝါ အနုပဓိကာ ‘အရိယာ’တိ ဝုစ္စတိ. ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိဝိဓာသု. တံ ဘဂဝါ အသေသမဘိဇာနာတိ, တံ ဘဂဝတော အသေသမဘိဇာနတော ဥတ္တရိ အဘိညေယျံ နတ္ထိ, ယဒဘိဇာနံ အညော သမဏော [Pg.94] ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော အဿ ယဒိဒံ ဣဒ္ဓိဝိဓာသု.

"हे भदन्त! वह अनास्रव, अनुपाधिक और 'आर्य' ऋद्धि कौन सी है? हे भदन्त! यहाँ यदि कोई भिक्षु यह चाहता है कि— 'मैं प्रतिकूल (घृणित) में अप्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करूँ', तो वह वहाँ अप्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करता है। यदि वह चाहता है कि— 'मैं अप्रतिकूल में प्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करूँ', तो वह वहाँ प्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करता है। यदि वह चाहता है कि— 'मैं प्रतिकूल और अप्रतिकूल दोनों में अप्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करूँ', तो वह वहाँ अप्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करता है। यदि वह चाहता है कि— 'मैं प्रतिकूल और अप्रतिकूल दोनों में प्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करूँ', तो वह वहाँ प्रतिकूल की संज्ञा वाला होकर विहार करता है। यदि वह चाहता है कि— 'मैं प्रतिकूल और अप्रतिकूल, इन दोनों को छोड़कर, उपेक्षावान, स्मृतिवान और सम्प्रजन्य युक्त होकर विहार करूँ', तो वह वहाँ उपेक्षावान, स्मृतिवान और सम्प्रजन्य युक्त होकर विहार करता है। हे भदन्त! यह अनास्रव, अनुपाधिक और 'आर्य' ऋद्धि कही जाती है। ऋद्धि के प्रकारों के विषय में यह अनुत्तर है। भगवान इसे पूर्णतः जानते हैं। भगवान के इसे पूर्णतः जानने के कारण, इससे बढ़कर और कुछ जानने योग्य नहीं है, जिसे जानकर कोई अन्य श्रमण या ब्राह्मण ऋद्धि के प्रकारों के विषय में भगवान से अधिक विशिष्ट ज्ञान वाला हो सके।"

အညထာသတ္ထုဂုဏဒဿနံ

शास्ता (गुरु) के अन्य गुणों का दर्शन

၁၆၀. ‘‘ယံ တံ, ဘန္တေ, သဒ္ဓေန ကုလပုတ္တေန ပတ္တဗ္ဗံ အာရဒ္ဓဝီရိယေန ထာမဝတာ ပုရိသထာမေန ပုရိသဝီရိယေန ပုရိသပရက္ကမေန ပုရိသဓောရယှေန, အနုပ္ပတ္တံ တံ ဘဂဝတာ. န စ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တော ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ, န စ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တော ဒုက္ခံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ. စတုန္နဉ္စ ဘဂဝါ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.

१६०. "हे भदन्त! श्रद्धावान कुलपुत्र द्वारा जो कुछ भी वीर्य (उत्साह), सामर्थ्य, पुरुष-शक्ति, पुरुष-वीर्य, पुरुष-पराक्रम और पुरुष-धैर्य से प्राप्त किया जाना चाहिए, वह भगवान द्वारा प्राप्त कर लिया गया है। और हे भदन्त! भगवान न तो काम-सुख के भोग (कामसुखल्लिकानुयोग) में लगे हैं, जो हीन, ग्राम्य, पृथग्जनों का, अनार्य और अनर्थकारी है; और न ही वे आत्म-क्लेश (अत्तकिलमथानुयोग) में लगे हैं, जो दुःखद, अनार्य और अनर्थकारी है। भगवान इन चारों ध्यानों को, जो उच्च चित्त के हैं और इसी जन्म में सुखपूर्वक विहार कराने वाले हैं, इच्छानुसार प्राप्त करने वाले हैं, बिना किसी कठिनाई के प्राप्त करने वाले हैं और प्रचुरता से प्राप्त करने वाले हैं।"

အနုယောဂဒါနပ္ပကာရော

प्रश्नोत्तर का प्रकार

၁၆၁. ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရာ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘နော’တိ ဝဒေယျံ. ‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရာ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘နော’တိ ဝဒေယျံ. ‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, အတ္ထေတရဟိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘နော’တိ ဝဒေယျံ.

१६१. "हे भदन्त! यदि मुझसे कोई इस प्रकार पूछे— 'हे आयुष्मान सारिपुत्र! क्या अतीत काल में कोई अन्य श्रमण या ब्राह्मण हुए हैं जो सम्बोधि (ज्ञान) में भगवान से अधिक विशिष्ट ज्ञान वाले थे?', तो हे भदन्त! इस प्रकार पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'नहीं'। 'हे आयुष्मान सारिपुत्र! क्या भविष्य काल में कोई अन्य श्रमण या ब्राह्मण होंगे जो सम्बोधि में भगवान से अधिक विशिष्ट ज्ञान वाले होंगे?', तो हे भदन्त! इस प्रकार पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'नहीं'। 'हे आयुष्मान सारिपुत्र! क्या वर्तमान में कोई अन्य श्रमण या ब्राह्मण हैं जो सम्बोधि में भगवान से अधिक विशिष्ट ज्ञान वाले हैं?', तो हे भदन्त! इस प्रकार पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'नहीं'।"

‘‘သစေ ပန မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘ဧဝ’န္တိ ဝဒေယျံ. ‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝဒေယျံ. ‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, အတ္ထေတရဟိ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယ’န္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ ဘန္တေ ‘နော’တိ ဝဒေယျံ.

भन्ते! यदि मुझसे कोई इस प्रकार पूछे— 'आवुस सारिपुत्त! क्या अतीत काल में अन्य श्रमण या ब्राह्मण हुए हैं जो सम्बोधि में भगवान के समान हों?' भन्ते! ऐसा पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'हाँ'। 'आवुस सारिपुत्त! क्या भविष्य काल में अन्य श्रमण या ब्राह्मण होंगे जो सम्बोधि में भगवान के समान हों?' भन्ते! ऐसा पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'हाँ'। 'आवुस सारिपुत्त! क्या इस समय अन्य श्रमण या ब्राह्मण हैं जो सम्बोधि में भगवान के समान हों?' भन्ते! ऐसा पूछे जाने पर मैं कहूँगा— 'नहीं'।

‘‘သစေ ပန မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံ ပနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧကစ္စံ အဗ္ဘနုဇာနာတိ, ဧကစ္စံ န အဗ္ဘနုဇာနာတီ’တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ [Pg.95] – ‘သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သုတံ, သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘‘အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ မယာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ. သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သုတံ, သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘‘ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ မယာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ. သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’’တိ.

भन्ते! यदि मुझसे कोई इस प्रकार पूछे— 'आयुष्मान सारिपुत्त कुछ को स्वीकार करते हैं और कुछ को क्यों नहीं?' भन्ते! ऐसा पूछे जाने पर मैं इस प्रकार उत्तर दूँगा— 'आवुस! मैंने भगवान के सम्मुख यह सुना है, उनके सम्मुख यह ग्रहण किया है— "अतीत काल में मेरे समान सम्बोधि प्राप्त अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध हुए हैं।" आवुस! मैंने भगवान के सम्मुख यह सुना है, उनके सम्मुख यह ग्रहण किया है— "भविष्य काल में मेरे समान सम्बोधि प्राप्त अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध होंगे।" आवुस! मैंने भगवान के सम्मुख यह सुना है, उनके सम्मुख यह ग्रहण किया है— "यह असम्भव है, ऐसा कोई अवसर नहीं है कि एक ही लोक-धातु में दो अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध एक साथ (न आगे, न पीछे) उत्पन्न हों; ऐसा होना सम्भव नहीं है।"'

‘‘ကစ္စာဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရမာနော ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ ဘဂဝတော ဟောမိ, န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခာမိ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောမိ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါ ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ? ‘‘တဂ္ဃ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရမာနော ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ မေ ဟောသိ, န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခသိ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောသိ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါ ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ.

भन्ते! क्या इस प्रकार पूछे जाने पर ऐसा उत्तर देते हुए मैं भगवान के वचनों के अनुसार बोलने वाला हूँ? क्या मैं भगवान पर झूठा आरोप तो नहीं लगा रहा हूँ? क्या मैं धर्म के अनुकूल धर्म की व्याख्या कर रहा हूँ? क्या कोई सहधर्मी तर्क-वितर्क में निन्दा के योग्य स्थान को तो प्राप्त नहीं होता? सारिपुत्त! निश्चित ही इस प्रकार पूछे जाने पर ऐसा उत्तर देते हुए तुम मेरे वचनों के अनुसार बोलने वाले हो, मुझ पर झूठा आरोप नहीं लगाते हो, धर्म के अनुकूल धर्म की व्याख्या करते हो, और कोई भी सहधर्मी तर्क-वितर्क में निन्दा के योग्य स्थान को प्राप्त नहीं होता।

အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတံ

आश्चर्य और अद्भुत

၁၆၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ. ယတြ ဟိ နာမ တထာဂတော ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ, အထ စ ပန နေဝတ္တာနံ ပါတုကရိဿတိ! ဧကမေကဉ္စေပိ ဣတော, ဘန္တေ, ဓမ္မံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အတ္တနိ သမနုပဿေယျုံ, တေ တာဝတကေနေဝ ပဋာကံ ပရိဟရေယျုံ. အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ. ယတြ ဟိ နာမ တထာဂတော ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ. အထ စ ပန နေဝတ္တာနံ ပါတုကရိဿတီ’’တိ!

१६२. ऐसा कहे जाने पर, आयुष्मान उदायी ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते! आश्चर्य है, भन्ते! अद्भुत है, तथागत की अल्पेच्छता, सन्तुष्टि और सल्लेखता। जहाँ तथागत इतने महा-ऋद्धिमान और इतने महा-अनुभाव वाले हैं, फिर भी वे स्वयं को प्रकट नहीं करते! भन्ते! यदि अन्य मतों के परिव्राजक अपने आप में इनमें से एक भी गुण देखते, तो वे उतने मात्र से ही ध्वजा उठाकर नालन्दा में घूमते। भन्ते! आश्चर्य है, भन्ते! अद्भुत है, तथागत की अल्पेच्छता, सन्तुष्टि और सल्लेखता। जहाँ तथागत इतने महा-ऋद्धिमान और इतने महा-अनुभाव वाले हैं, फिर भी वे स्वयं को प्रकट नहीं करते!'

‘‘ပဿ ခေါ တွံ, ဥဒါယိ, ‘တထာဂတဿ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ. ယတြ ဟိ နာမ တထာဂတော ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ, အထ စ ပန နေဝတ္တာနံ ပါတုကရိဿတိ’! ဧကမေကဉ္စေပိ ဣတော, ဥဒါယိ, ဓမ္မံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အတ္တနိ သမနုပဿေယျုံ, တေ တာဝတကေနေဝ ပဋာကံ [Pg.96] ပရိဟရေယျုံ. ပဿ ခေါ တွံ, ဥဒါယိ, ‘တထာဂတဿ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ. ယတြ ဟိ နာမ တထာဂတော ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ, အထ စ ပန နေဝတ္တာနံ ပါတုကရိဿတီ’’’တိ!

उदायी! तथागत की इस अल्पेच्छता, सन्तुष्टि और सल्लेखता को देखो! जहाँ तथागत इतने महा-ऋद्धिमान और इतने महा-अनुभाव वाले हैं, फिर भी वे स्वयं को प्रकट नहीं करते! उदायी! यदि अन्य मतों के परिव्राजक अपने आप में इनमें से एक भी गुण देखते, तो वे उतने मात्र से ही ध्वजा उठाकर नालन्दा में घूमते। उदायी! तथागत की इस अल्पेच्छता, सन्तुष्टि और सल्लेखता को देखो! जहाँ तथागत इतने महा-ऋद्धिमान और इतने महा-अनुभाव वाले हैं, फिर भी वे स्वयं को प्रकट नहीं करते!'

၁၆၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘တသ္မာ တိဟ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ အဘိက္ခဏံ ဘာသေယျာသိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. ယေသမ္ပိ ဟိ, သာရိပုတ္တ, မောဃပုရိသာနံ ဘဝိဿတိ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ, တေသမိမံ ဓမ္မပရိယာယံ သုတွာ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ, သာ ပဟီယိဿတီ’’တိ. ဣတိ ဟိဒံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော သမ္မုခါ သမ္ပသာဒံ ပဝေဒေသိ. တသ္မာ ဣမဿ ဝေယျာကရဏဿ သမ္ပသာဒနီယံ တွေဝ အဓိဝစနန္တိ.

१६३. तब भगवान ने आयुष्मान सारिपुत्त को सम्बोधित किया— 'इसलिए सारिपुत्त! तुम इस धर्म-पर्याय को भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं को बार-बार सुनाया करो। सारिपुत्त! जिन मोह-पुरुषों को तथागत के विषय में कोई शंका या सन्देह होगा, वे इस धर्म-पर्याय को सुनकर तथागत के प्रति उस शंका या सन्देह को त्याग देंगे।' इस प्रकार आयुष्मान सारिपुत्त ने भगवान के सम्मुख अपनी श्रद्धा प्रकट की। इसीलिए इस व्याख्या का नाम 'सम्पसादनीय' पड़ा।

သမ္ပသာဒနီယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ပဉ္စမံ.

पाँचवाँ सम्पसादनीय सुत्त समाप्त।

၆. ပါသာဒိကသုတ္တံ

६. पासादिक सुत्त

၁၆၄. ဧဝံ [Pg.97] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ဝေဓညာ နာမ သကျာ, တေသံ အမ္ဗဝနေ ပါသာဒေ.

१६४. ऐसा मैंने सुना है— एक समय भगवान शाक्यों के देश में विहार कर रहे थे, जहाँ वेधञ्ञ नामक शाक्यों का आम्रवन में एक प्रासाद था।

နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တကာလင်္ကိရိယာ

निगण्ठ नाठपुत्त का देहान्त

တေန ခေါ ပန သမယေန နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ပါဝါယံ အဓုနာကာလင်္ကတော ဟောတိ. တဿ ကာလင်္ကိရိယာယ ဘိန္နာ နိဂဏ္ဌာ ဒွေဓိကဇာတာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ, အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမိ, ကိံ တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနိဿသိ? မိစ္ဆာပဋိပန္နော တွမသိ, အဟမသ္မိ သမ္မာပဋိပန္နော. သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေ. ပုရေဝစနီယံ ပစ္ဆာ အဝစ, ပစ္ဆာဝစနီယံ ပုရေ အဝစ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တံ, အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ, နိဂ္ဂဟိတော တွမသိ, စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယ, နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ. ဝဓောယေဝ ခေါ မညေ နိဂဏ္ဌေသု နာဋပုတ္တိယေသု ဝတ္တတိ. ယေပိ နိဂဏ္ဌဿ နာဋပုတ္တဿ သာဝကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ, တေပိ နိဂဏ္ဌေသု နာဋပုတ္တိယေသု နိဗ္ဗိန္နရူပါ ဝိရတ္တရူပါ ပဋိဝါနရူပါ, ယထာ တံ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ ဘိန္နထူပေ အပ္ပဋိသရဏေ.

उस समय निगण्ठ नाठपुत्त का पावा में अभी हाल ही में देहान्त हुआ था। उनकी मृत्यु के कारण निगण्ठों में फूट पड़ गई थी, वे दो गुटों में बँट गए थे, आपस में झगड़ने लगे थे, कलह करने लगे थे और विवाद में पड़कर एक-दूसरे पर मुख-रूपी भालों (वाक्-बाणों) से प्रहार करते हुए विहार करते थे— "तुम इस धर्म-विनय को नहीं जानते, मैं इस धर्म-विनय को जानता हूँ; तुम इस धर्म-विनय को क्या जानोगे? तुम मिथ्या मार्ग पर हो, मैं सही मार्ग पर हूँ। मेरी बात सार्थक है, तुम्हारी निरर्थक। जो पहले कहना चाहिए था उसे तुमने बाद में कहा, और जो बाद में कहना चाहिए था उसे पहले। तुम्हारा अभ्यास उलट गया है, तुम्हारा वाद (मत) खंडित हो गया है, तुम निरुत्तर हो गए हो; जाओ, अपने मत को बचाने का प्रयास करो, या यदि सामर्थ्य हो तो सुलझा लो।" ऐसा लगता था कि नाठपुत्त के अनुयायी निगण्ठों में केवल विनाश ही शेष रह गया था। यहाँ तक कि नाठपुत्त के जो श्वेत वस्त्रधारी गृहस्थ श्रावक थे, वे भी उन निगण्ठों के प्रति विरक्त, उदासीन और विमुख हो गए थे, जैसा कि किसी दुर्भाष्य (कुव्याख्यात), कुप्रवेदित, मोक्ष की ओर न ले जाने वाले, शांतिदायक न होने वाले, असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित, छिन्न-भिन्न आधार वाले और बिना किसी शरण वाले धर्म-विनय में होता है।

၁၆၅. အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော ပါဝါယံ ဝဿံဝုဋ္ဌော ယေန သာမဂါမော, ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိဂဏ္ဌော, ဘန္တေ, နာဋပုတ္တော ပါဝါယံ အဓုနာကာလင်္ကတော. တဿ ကာလင်္ကိရိယာယ ဘိန္နာ နိဂဏ္ဌာ ဒွေဓိကဇာတာ…ပေ… ဘိန္နထူပေ အပ္ပဋိသရဏေ’’တိ.

१६५. तब श्रमणोद्देश चुन्द, पावा में वर्षावास व्यतीत करने के बाद, जहाँ सामगाम था और जहाँ आयुष्मान् आनन्द थे, वहाँ पहुँचे; पहुँचकर आयुष्मान् आनन्द का अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। एक ओर बैठे हुए श्रमणोद्देश चुन्द ने आयुष्मान् आनन्द से यह कहा— "भन्ते, निगण्ठ नाठपुत्त का पावा में अभी हाल ही में देहान्त हो गया है। उनकी मृत्यु के कारण निगण्ठों में फूट पड़ गई है, वे दो गुटों में बँट गए हैं... (वही पूर्ववत्) ...बिना किसी शरण वाले धर्म-विनय के समान (वे विरक्त हो गए हैं)।"

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော စုန္ဒံ သမဏုဒ္ဒေသံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ ခေါ ဣဒံ, အာဝုသော စုန္ဒ, ကထာပါဘတံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. အာယာမာဝုသော [Pg.98] စုန္ဒ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိဿာမ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ဘဂဝတော အာရောစေဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပစ္စဿောသိ.

ऐसा कहने पर, आयुष्मान् आनन्द ने श्रमणोद्देश चुन्द से यह कहा— "आयुष्मान् चुन्द, भगवान् के दर्शन के लिए यह एक उपयुक्त चर्चा का विषय है। आओ आयुष्मान् चुन्द, जहाँ भगवान् हैं वहाँ चलें; और पहुँचकर भगवान् को यह बात बताएँ।" श्रमणोद्देश चुन्द ने आयुष्मान् आनन्द को उत्तर दिया— "जी भन्ते।"

အထ ခေါ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော စုန္ဒော စ သမဏုဒ္ဒေသော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော ဧဝမာဟ, ‘နိဂဏ္ဌော, ဘန္တေ, နာဋပုတ္တော ပါဝါယံ အဓုနာကာလင်္ကတော, တဿ ကာလင်္ကိရိယာယ ဘိန္နာ နိဂဏ္ဌာ…ပေ… ဘိန္နထူပေ အပ္ပဋိသရဏေ’’’တိ.

तब आयुष्मान् आनन्द और श्रमणोद्देश चुन्द जहाँ भगवान् थे वहाँ पहुँचे; पहुँचकर भगवान् का अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। एक ओर बैठे हुए आयुष्मान् आनन्द ने भगवान् से यह कहा— "भन्ते, यह श्रमणोद्देश चुन्द ऐसा कहता है— 'भन्ते, निगण्ठ नाठपुत्त का पावा में अभी हाल ही में देहान्त हो गया है, उनकी मृत्यु के कारण निगण्ठों में फूट पड़ गई है... (वही पूर्ववत्) ...बिना किसी शरण वाले धर्म-विनय के समान (वे विरक्त हो गए हैं)।'"

အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတဓမ္မဝိနယော

असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय

၁၆၆. ‘‘ဧဝံ ဟေတံ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ. ဣဓ, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ ဟောတိ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒုရက္ခာတော ဒုပ္ပဝေဒိတော အနိယျာနိကော အနုပသမသံဝတ္တနိကော အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, သာဝကော စ တသ္မိံ ဓမ္မေ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရတိ န သာမီစိပ္ပဋိပန္နော န အနုဓမ္မစာရီ, ဝေါက္ကမ္မ စ တမှာ ဓမ္မာ ဝတ္တတိ. သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘တဿ တေ, အာဝုသော, လာဘာ, တဿ တေ သုလဒ္ဓံ, သတ္ထာ စ တေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒုရက္ခာတော ဒုပ္ပဝေဒိတော အနိယျာနိကော အနုပသမသံဝတ္တနိကော အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တွဉ္စ တသ္မိံ ဓမ္မေ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရသိ, န သာမီစိပ္ပဋိပန္နော, န အနုဓမ္မစာရီ, ဝေါက္ကမ္မ စ တမှာ ဓမ္မာ ဝတ္တသီ’တိ. ဣတိ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာပိ တတ္ထ ဂါရယှော, ဓမ္မောပိ တတ္ထ ဂါရယှော, သာဝကော စ တတ္ထ ဧဝံ ပါသံသော. ယော ခေါ, စုန္ဒ, ဧဝရူပံ သာဝကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဧတာယသ္မာ တထာ ပဋိပဇ္ဇတု, ယထာ တေ သတ္ထာရာ ဓမ္မော ဒေသိတော ပညတ္တော’တိ. ယော စ သမာဒပေတိ, ယဉ္စ သမာဒပေတိ, ယော စ သမာဒပိတော တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝံ ဟေတံ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ.

१६६. चुन्द, दुर्भाष्य, कुप्रवेदित, मोक्ष की ओर न ले जाने वाले, शांतिदायक न होने वाले और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही होता है। चुन्द, यहाँ कोई शास्ता (गुरु) असम्यक्सम्बुद्ध होता है, और धर्म दुर्भाष्य, कुप्रवेदित, मोक्ष की ओर न ले जाने वाला, शांतिदायक न होने वाला और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित होता है; और श्रावक उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण (धर्मानुधर्मप्रतिपत्ति) नहीं करता, न ही समीचीन आचरण करता है और न ही धर्मानुसार चलता है, बल्कि उस धर्म से विमुख होकर आचरण करता है। उसे ऐसा कहना चाहिए— 'आयुष्मान्, यह तुम्हारे लिए लाभ की बात है, यह तुम्हारे लिए सौभाग्य है कि तुम्हारा शास्ता असम्यक्सम्बुद्ध है, और धर्म दुर्भाष्य, कुप्रवेदित, मोक्ष की ओर न ले जाने वाला, शांतिदायक न होने वाला और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है; और तुम उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण नहीं करते, न ही समीचीन आचरण करते हो और न ही धर्मानुसार चलते हो, बल्कि उस धर्म से विमुख होकर आचरण करते हो।' इस प्रकार, चुन्द, वहाँ शास्ता भी निन्दनीय है, धर्म भी निन्दनीय है, किन्तु श्रावक इस प्रकार प्रशंसनीय है। चुन्द, जो कोई ऐसे श्रावक से यह कहे— 'आयुष्मान् आएँ और वैसा ही आचरण करें जैसा आपके शास्ता द्वारा धर्म उपदिष्ट और प्रज्ञप्त किया गया है।' जो (शास्ता) प्रेरित करता है, जिसे प्रेरित किया जाता है, और जो प्रेरित होकर वैसा करने के लिए आचरण करता है— वे सभी बहुत अपुण्य (पाप) अर्जित करते हैं। वह किस कारण से? चुन्द, क्योंकि दुर्भाष्य, कुप्रवेदित, मोक्ष की ओर न ले जाने वाले, शांतिदायक न होने वाले और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही (अपुण्य-वर्धन) होता है।

၁၆၇. ‘‘ဣဓ [Pg.99] ပန, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ ဟောတိ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒုရက္ခာတော ဒုပ္ပဝေဒိတော အနိယျာနိကော အနုပသမသံဝတ္တနိကော အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, သာဝကော စ တသ္မိံ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရတိ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ, သမာဒါယ တံ ဓမ္မံ ဝတ္တတိ. သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘တဿ တေ, အာဝုသော, အလာဘာ, တဿ တေ ဒုလ္လဒ္ဓံ, သတ္ထာ စ တေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒုရက္ခာတော ဒုပ္ပဝေဒိတော အနိယျာနိကော အနုပသမသံဝတ္တနိကော အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တွဉ္စ တသ္မိံ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရသိ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ, သမာဒါယ တံ ဓမ္မံ ဝတ္တသီ’တိ. ဣတိ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာပိ တတ္ထ ဂါရယှော, ဓမ္မောပိ တတ္ထ ဂါရယှော, သာဝကောပိ တတ္ထ ဧဝံ ဂါရယှော. ယော ခေါ, စုန္ဒ, ဧဝရူပံ သာဝကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဒ္ဓါယသ္မာ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဉာယမာရာဓေဿတီ’တိ. ယော စ ပသံသတိ, ယဉ္စ ပသံသတိ, ယော စ ပသံသိတော ဘိယျောသော မတ္တာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ. သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ.

१६७. "हे चुन्द! फिर यहाँ इस संसार में शास्ता (गुरु) सम्यक्सम्बुद्ध नहीं होता है, धर्म भी दुर्व्याख्यात (बुरी तरह से कहा गया) और दुष्प्रवेदित (बुरी तरह से समझाया गया) होता है, जो न तो निर्वाणगामी है और न ही उपशम (शान्ति) की ओर ले जाने वाला है, और वह असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। और शिष्य उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण करने वाला, उचित रीति से प्रतिपन्न और धर्मानुसार चलने वाला होकर विहार करता है, और उस धर्म को ग्रहण कर उसी के अनुसार चलता है। उसे ऐसा कहा जाना चाहिए— 'हे आयुष्मान्! यह तुम्हारे लिए अलाभ है, यह तुम्हारे लिए दुर्भाग्य है कि तुम्हारे शास्ता सम्यक्सम्बुद्ध नहीं हैं, और धर्म दुर्व्याख्यात, दुष्प्रवेदित, अनिर्याणिक (मुक्ति न देने वाला), अनुपशम-संवर्तनिक और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। और तुम उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण करने वाले, उचित रीति से प्रतिपन्न और धर्मानुसार चलने वाले होकर विहार करते हो, और उस धर्म को ग्रहण कर उसी के अनुसार चलते हो।' इस प्रकार, हे चुन्द! वहाँ शास्ता भी निन्दनीय है, धर्म भी निन्दनीय है और शिष्य भी इस प्रकार निन्दनीय है। हे चुन्द! जो कोई ऐसे शिष्य से यह कहे— 'निश्चय ही आयुष्मान् न्याय-प्रतिपन्न (सही मार्ग पर) हैं और न्याय (सत्य) को प्राप्त करेंगे।' जो प्रशंसा करता है, जिसकी प्रशंसा की जाती है, और जो प्रशंसित होकर और भी अधिक वीर्य (प्रयत्न) आरम्भ करता है—वे सभी बहुत अपुण्य (पाप) अर्जित करते हैं। वह किस कारण से? हे चुन्द! दुर्व्याख्यात, दुष्प्रवेदित, अनिर्याणिक, अनुपशम-संवर्तनिक और असम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही होता है।"

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတဓမ္မဝိနယော

"सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय।"

၁၆၈. ‘‘ဣဓ ပန, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, သာဝကော စ တသ္မိံ ဓမ္မေ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရတိ, န သာမီစိပ္ပဋိပန္နော, န အနုဓမ္မစာရီ, ဝေါက္ကမ္မ စ တမှာ ဓမ္မာ ဝတ္တတိ. သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘တဿ တေ, အာဝုသော, အလာဘာ, တဿ တေ ဒုလ္လဒ္ဓံ, သတ္ထာ စ တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တွဉ္စ တသ္မိံ ဓမ္မေ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရသိ, န သာမီစိပ္ပဋိပန္နော, န အနုဓမ္မစာရီ, ဝေါက္ကမ္မ စ တမှာ ဓမ္မာ ဝတ္တသီ’တိ. ဣတိ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာပိ တတ္ထ ပါသံသော, ဓမ္မောပိ တတ္ထ ပါသံသော, သာဝကော စ တတ္ထ ဧဝံ ဂါရယှော. ယော ခေါ, စုန္ဒ, ဧဝရူပံ သာဝကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဧတာယသ္မာ တထာ ပဋိပဇ္ဇတု ယထာ တေ သတ္ထာရာ ဓမ္မော ဒေသိတော ပညတ္တော’တိ. ယော စ သမာဒပေတိ, ယဉ္စ သမာဒပေတိ, ယော စ သမာဒပိတော တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ[Pg.100], စုန္ဒ, ဟောတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ သုပ္ပဝေဒိတေ နိယျာနိကေ ဥပသမသံဝတ္တနိကေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ.

१६८. "हे चुन्द! फिर यहाँ इस संसार में शास्ता सम्यक्सम्बुद्ध होता है, धर्म भी स्वाख्यात (भली-भाँति कहा गया) और सुप्रवेदित (भली-भाँति समझाया गया) होता है, जो निर्वाणगामी है, उपशम की ओर ले जाने वाला है और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। किन्तु शिष्य उस धर्म में न तो धर्म के अनुकूल आचरण करने वाला होकर विहार करता है, न उचित रीति से प्रतिपन्न है, न धर्मानुसार चलने वाला है, और उस धर्म से विमुख होकर आचरण करता है। उसे ऐसा कहा जाना चाहिए— 'हे आयुष्मान्! यह तुम्हारे लिए अलाभ है, यह तुम्हारे लिए दुर्भाग्य है कि तुम्हारे शास्ता तो सम्यक्सम्बुद्ध हैं, धर्म भी स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है, किन्तु तुम उस धर्म में न तो धर्म के अनुकूल आचरण करने वाले होकर विहार करते हो, न उचित रीति से प्रतिपन्न हो, न धर्मानुसार चलने वाले हो, और उस धर्म से विमुख होकर आचरण करते हो।' इस प्रकार, हे चुन्द! वहाँ शास्ता भी प्रशंसनीय है, धर्म भी प्रशंसनीय है, किन्तु शिष्य वहाँ इस प्रकार निन्दनीय है। हे चुन्द! जो कोई ऐसे शिष्य से यह कहे— 'आयुष्मान् आएँ और उसी प्रकार आचरण करें जैसा आपके शास्ता द्वारा धर्म देशित और प्रज्ञप्त किया गया है।' जो (सही मार्ग पर) लगाता है, जिसे लगाया जाता है, और जो लगाए जाने पर उसी के अनुरूप आचरण करता है—वे सभी बहुत पुण्य अर्जित करते हैं। वह किस कारण से? हे चुन्द! स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही होता है।"

၁၆၉. ‘‘ဣဓ ပန, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, သာဝကော စ တသ္မိံ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရတိ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ, သမာဒါယ တံ ဓမ္မံ ဝတ္တတိ. သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘တဿ တေ, အာဝုသော, လာဘာ, တဿ တေ သုလဒ္ဓံ, သတ္ထာ စ တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တွဉ္စ တသ္မိံ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဝိဟရသိ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ, သမာဒါယ တံ ဓမ္မံ ဝတ္တသီ’တိ. ဣတိ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာပိ တတ္ထ ပါသံသော, ဓမ္မောပိ တတ္ထ ပါသံသော, သာဝကောပိ တတ္ထ ဧဝံ ပါသံသော. ယော ခေါ, စုန္ဒ, ဧဝရူပံ သာဝကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဒ္ဓါယသ္မာ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဉာယမာရာဓေဿတီ’တိ. ယော စ ပသံသတိ, ယဉ္စ ပသံသတိ, ယော စ ပသံသိတော ဘိယျောသော မတ္တာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ. သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ, စုန္ဒ, ဟောတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ သုပ္ပဝေဒိတေ နိယျာနိကေ ဥပသမသံဝတ္တနိကေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ.

१६९. "हे चुन्द! फिर यहाँ इस संसार में शास्ता सम्यक्सम्बुद्ध होता है, धर्म भी स्वाख्यात और सुप्रवेदित होता है, जो निर्वाणगामी है, उपशम की ओर ले जाने वाला है और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। और शिष्य उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण करने वाला, उचित रीति से प्रतिपन्न और धर्मानुसार चलने वाला होकर विहार करता है, और उस धर्म को ग्रहण कर उसी के अनुसार चलता है। उसे ऐसा कहा जाना चाहिए— 'हे आयुष्मान्! यह तुम्हारे लिए लाभ है, यह तुम्हारे लिए सौभाग्य है कि तुम्हारे शास्ता सम्यक्सम्बुद्ध हैं, धर्म भी स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। और तुम उस धर्म में धर्म के अनुकूल आचरण करने वाले, उचित रीति से प्रतिपन्न और धर्मानुसार चलने वाले होकर विहार करते हो, और उस धर्म को ग्रहण कर उसी के अनुसार चलते हो।' इस प्रकार, हे चुन्द! वहाँ शास्ता भी प्रशंसनीय है, धर्म भी प्रशंसनीय है और शिष्य भी इस प्रकार प्रशंसनीय है। हे चुन्द! जो कोई ऐसे शिष्य से यह कहे— 'निश्चय ही आयुष्मान् न्याय-प्रतिपन्न हैं और न्याय को प्राप्त करेंगे।' जो प्रशंसा करता है, जिसकी प्रशंसा की जाती है, और जो प्रशंसित होकर और भी अधिक वीर्य आरम्भ करता है—वे सभी बहुत पुण्य अर्जित करते हैं। वह किस कारण से? हे चुन्द! स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही होता है।"

သာဝကာနုတပ္ပသတ္ထု

"शिष्यों के लिए अनुताप (पश्चाताप) उत्पन्न करने वाले शास्ता।"

၁၇၀. ‘‘ဣဓ ပန, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ လောကေ ဥဒပါဒိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, အဝိညာပိတတ္ထာ စဿ ဟောန္တိ သာဝကာ သဒ္ဓမ္မေ, န စ တေသံ ကေဝလံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ အာဝိကတံ ဟောတိ ဥတ္တာနီကတံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟပဒကတံ သပ္ပာဋိဟီရကတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. အထ နေသံ သတ္ထုနော အန္တရဓာနံ ဟောတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ကာလင်္ကတော အနုတပ္ပော ဟောတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သတ္ထာ စ နော လောကေ ဥဒပါဒိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော, အဝိညာပိတတ္ထာ စမှ သဒ္ဓမ္မေ, န စ နော ကေဝလံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ အာဝိကတံ ဟောတိ [Pg.101] ဥတ္တာနီကတံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟပဒကတံ သပ္ပာဋိဟီရကတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. အထ နော သတ္ထုနော အန္တရဓာနံ ဟောတီတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ကာလင်္ကတော အနုတပ္ပော ဟောတိ.

१७०. "हे चुन्द! फिर यहाँ इस संसार में अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध शास्ता उत्पन्न होते हैं, धर्म भी स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित होता है। किन्तु सद्धर्म में उनके शिष्यों ने अभी अर्थ (लक्ष्य) को नहीं समझा होता है, और उनका ब्रह्मचर्य पूर्ण रूप से परिपूर्ण, प्रकट, स्पष्ट, सभी संग्रह-पदों से युक्त, प्रातिहार्य-युक्त और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित नहीं हुआ होता है। तभी उनके शास्ता का परिनिर्वाण (अन्तर्धान) हो जाता है। हे चुन्द! ऐसे शास्ता के कालगत (मृत) होने पर शिष्यों को अनुताप (पश्चाताप) होता है। वह किस कारण से? 'हमारे शास्ता अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध संसार में उत्पन्न हुए, धर्म भी स्वाख्यात, सुप्रवेदित, निर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित था, किन्तु हमने सद्धर्म में अर्थ को नहीं समझा, और हमारा ब्रह्मचर्य पूर्ण रूप से परिपूर्ण, प्रकट, स्पष्ट, सभी संग्रह-पदों से युक्त, प्रातिहार्य-युक्त और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित नहीं हुआ, और अब हमारे शास्ता का अन्तर्धान हो गया है।' हे चुन्द! ऐसे शास्ता के कालगत होने पर शिष्यों को अनुताप होता है।"

သာဝကာနနုတပ္ပသတ္ထု

शिष्यों के लिए अनुताप न करने योग्य शास्ता।

၁၇၁. ‘‘ဣဓ ပန, စုန္ဒ, သတ္ထာ စ လောကေ ဥဒပါဒိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. ဝိညာပိတတ္ထာ စဿ ဟောန္တိ သာဝကာ သဒ္ဓမ္မေ, ကေဝလဉ္စ တေသံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ အာဝိကတံ ဟောတိ ဥတ္တာနီကတံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟပဒကတံ သပ္ပာဋိဟီရကတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. အထ နေသံ သတ္ထုနော အန္တရဓာနံ ဟောတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ကာလင်္ကတော အနနုတပ္ပော ဟောတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သတ္ထာ စ နော လောကေ ဥဒပါဒိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. ဝိညာပိတတ္ထာ စမှ သဒ္ဓမ္မေ, ကေဝလဉ္စ နော ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ အာဝိကတံ ဟောတိ ဥတ္တာနီကတံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟပဒကတံ သပ္ပာဋိဟီရကတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. အထ နော သတ္ထုနော အန္တရဓာနံ ဟောတီတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, စုန္ဒ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ကာလင်္ကတော အနနုတပ္ပော ဟောတိ.

१७१. "हे चुन्द! इस संसार में एक शास्ता उत्पन्न हुए हैं, जो अर्हत् हैं, सम्यक्सम्बुद्ध हैं। धर्म सुव्याख्यात है, भली-भाँति प्रकाशित है, (संसार से) निकालने वाला है, शांतिदायक है, और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। उनके शिष्य सद्धर्म के अर्थ को जानने वाले हुए हैं, और उनका ब्रह्मचर्य पूर्ण रूप से परिपूर्ण, प्रकट, स्पष्ट, सभी पदों में संग्रहित, प्रातिहार्य युक्त और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित है। फिर उनके शास्ता का अंतर्धान हो जाता है। हे चुन्द! इस प्रकार के शास्ता के कालगत होने पर शिष्यों को अनुताप नहीं होता। वह किस कारण से? (क्योंकि वे सोचते हैं कि) 'हमारे शास्ता लोक में उत्पन्न हुए, जो अर्हत् और सम्यक्सम्बुद्ध हैं; धर्म सुव्याख्यात है, भली-भाँति प्रकाशित है, संसार से निकालने वाला है, शांतिदायक है, और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। हम सद्धर्म के अर्थ को जानने वाले हुए, और हमारा ब्रह्मचर्य पूर्ण रूप से परिपूर्ण, प्रकट, स्पष्ट, सभी पदों में संग्रहित, प्रातिहार्य युक्त और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित है। फिर हमारे शास्ता का अंतर्धान हुआ।' हे चुन्द! इस प्रकार के शास्ता के कालगत होने पर शिष्यों को अनुताप नहीं होता।"

ဗြဟ္မစရိယအပရိပူရာဒိကထာ

ब्रह्मचर्य की अपरिपूर्णता आदि की कथा।

၁၇၂. ‘‘ဧတေဟိ စေပိ, စုန္ဒ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, နော စ ခေါ သတ္ထာ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ အပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

१७२. "हे चुन्द! यदि ब्रह्मचर्य इन अंगों से युक्त हो, किन्तु शास्ता स्थविर, चिरकाल के दीक्षित, बहुत समय पहले प्रव्रजित, लंबी आयु वाले और अंतिम अवस्था को प्राप्त न हों, तो वह ब्रह्मचर्य उस अंग के कारण अपरिपूर्ण होता है।"

‘‘ယတော စ ခေါ, စုန္ဒ, ဧတေဟိ စေဝ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, သတ္ထာ စ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ ပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

"किन्तु हे चुन्द! जब ब्रह्मचर्य इन अंगों से युक्त होता है, और शास्ता भी स्थविर, चिरकाल के दीक्षित, बहुत समय पहले प्रव्रजित, लंबी आयु वाले और अंतिम अवस्था को प्राप्त होते हैं, तब वह ब्रह्मचर्य उस अंग के कारण परिपूर्ण होता है।"

၁၇၃. ‘‘ဧတေဟိ စေပိ, စုန္ဒ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, သတ္ထာ စ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော, နော စ ခွဿ ထေရာ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ပတ္တယောဂက္ခေမာ. အလံ သမက္ခာတုံ သဒ္ဓမ္မဿ, အလံ ဥပ္ပန္နံ [Pg.102] ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေဟိ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ အပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

१७३. "हे चुन्द! यदि ब्रह्मचर्य इन अंगों से युक्त हो, शास्ता भी स्थविर, चिरकाल के दीक्षित, बहुत समय पहले प्रव्रजित, लंबी आयु वाले और अंतिम अवस्था को प्राप्त हों, किन्तु उनके स्थविर भिक्षु शिष्य विद्वान, विनीत, विशारद और योगक्षेम को प्राप्त न हों; वे सद्धर्म का भली-भाँति उपदेश करने में समर्थ न हों, और उत्पन्न हुए पर-प्रवादों को धर्म के अनुसार भली-भाँति निग्रह करके प्रातिहार्य युक्त धर्म का उपदेश देने में समर्थ न हों, तो वह ब्रह्मचर्य उस अंग के कारण अपरिपूर्ण होता है।"

‘‘ယတော စ ခေါ, စုန္ဒ, ဧတေဟိ စေဝ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, သတ္ထာ စ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော, ထေရာ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ပတ္တယောဂက္ခေမာ. အလံ သမက္ခာတုံ သဒ္ဓမ္မဿ, အလံ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေဟိ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ ပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

"किन्तु हे चुन्द! जब ब्रह्मचर्य इन अंगों से युक्त होता है, शास्ता भी स्थविर, चिरकाल के दीक्षित, बहुत समय पहले प्रव्रजित, लंबी आयु वाले और अंतिम अवस्था को प्राप्त होते हैं, और उनके स्थविर भिक्षु शिष्य भी विद्वान, विनीत, विशारद और योगक्षेम को प्राप्त होते हैं; वे सद्धर्म का भली-भाँति उपदेश करने में समर्थ होते हैं, और उत्पन्न हुए पर-प्रवादों को धर्म के अनुसार भली-भाँति निग्रह करके प्रातिहार्य युक्त धर्म का उपदेश देने में समर्थ होते हैं, तब वह ब्रह्मचर्य उस अंग के कारण परिपूर्ण होता है।"

၁၇၄. ‘‘ဧတေဟိ စေပိ, စုန္ဒ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, သတ္ထာ စ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော, ထေရာ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ပတ္တယောဂက္ခေမာ. အလံ သမက္ခာတုံ သဒ္ဓမ္မဿ, အလံ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေဟိ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ. နော စ ခွဿ မဇ္ဈိမာ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ…ပေ… မဇ္ဈိမာ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ, နော စ ခွဿ နဝါ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ…ပေ… နဝါ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ, နော စ ခွဿ ထေရာ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… ထေရာ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ, နော စ ခွဿ မဇ္ဈိမာ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… မဇ္ဈိမာ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ, နော စ ခွဿ နဝါ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… နဝါ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ, နော စ ခွဿ ဥပါသကာ သာဝကာ ဟောန္တိ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနော…ပေ… ဥပါသကာ စဿ သာဝကာ ဟောန္တိ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနော, နော စ ခွဿ ဥပါသကာ သာဝကာ ဟောန္တိ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနော…ပေ… ဥပါသကာ စဿ သာဝကာ ဟောန္တိ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနော, နော စ ခွဿ ဥပါသိကာ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနိယော…ပေ… ဥပါသိကာ စဿ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနိယော, နော စ ခွဿ ဥပါသိကာ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနိယော…ပေ… ဥပါသိကာ စဿ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနိယော, နော စ ခွဿ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ…ပေ… ဗြဟ္မစရိယဉ္စဿ ဟောတိ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ [Pg.103] ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ, နော စ ခေါ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တံ. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ အပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

१७४. "हे चुन्द! यदि ब्रह्मचर्य इन अंगों से युक्त हो, शास्ता भी स्थविर, चिरकाल के दीक्षित, बहुत समय पहले प्रव्रजित, लंबी आयु वाले और अंतिम अवस्था को प्राप्त हों, और उनके स्थविर भिक्षु शिष्य भी विद्वान, विनीत, विशारद और योगक्षेम को प्राप्त हों; वे सद्धर्म का भली-भाँति उपदेश करने में समर्थ हों, और उत्पन्न हुए पर-प्रवादों को धर्म के अनुसार भली-भाँति निग्रह करके प्रातिहार्य युक्त धर्म का उपदेश देने में समर्थ हों; किन्तु उनके मध्यम भिक्षु शिष्य वैसे न हों... (पे)... और उनके मध्यम भिक्षु शिष्य वैसे हों, किन्तु उनके नवोदित भिक्षु शिष्य वैसे न हों... (पे)... और उनके नवोदित भिक्षु शिष्य वैसे हों, किन्तु उनकी स्थविर भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी न हों... (पे)... और उनकी स्थविर भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी हों, किन्तु उनकी मध्यम भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी न हों... (पे)... और उनकी मध्यम भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी हों, किन्तु उनकी नवोदित भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी न हों... (पे)... और उनकी नवोदित भिक्षुणी शिष्याएँ वैसी हों, किन्तु उनके श्वेत वस्त्रधारी ब्रह्मचारी उपासक शिष्य वैसे न हों... (पे)... और उनके श्वेत वस्त्रधारी ब्रह्मचारी उपासक शिष्य वैसे हों, किन्तु उनके श्वेत वस्त्रधारी कामभोगी उपासक शिष्य वैसे न हों... (पे)... और उनके श्वेत वस्त्रधारी कामभोगी उपासक शिष्य वैसे हों, किन्तु उनकी श्वेत वस्त्रधारी ब्रह्मचारिणी उपासिका शिष्याएँ वैसी न हों... (पे)... और उनकी श्वेत वस्त्रधारी ब्रह्मचारिणी उपासिका शिष्याएँ वैसी हों, किन्तु उनकी श्वेत वस्त्रधारी कामभोगी उपासिका शिष्याएँ वैसी न हों... (पे)... और उनकी श्वेत वस्त्रधारी कामभोगी उपासिका शिष्याएँ वैसी हों, किन्तु उनका ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजन-ज्ञात, विशाल और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित न हो... (पे)... और उनका ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजन-ज्ञात, विशाल और देव-मनुष्यों तक भली-भाँति प्रकाशित हो, किन्तु वह लाभ और यश के शिखर तक न पहुँचा हो, तो वह ब्रह्मचर्य उस अंग के कारण अपरिपूर्ण होता है।"

‘‘ယတော စ ခေါ, စုန္ဒ, ဧတေဟိ စေဝ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဟောတိ, သတ္ထာ စ ဟောတိ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော, ထေရာ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ပတ္တယောဂက္ခေမာ. အလံ သမက္ခာတုံ သဒ္ဓမ္မဿ, အလံ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေဟိ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ. မဇ္ဈိမာ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ…ပေ… နဝါ စဿ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ…ပေ… ထေရာ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… မဇ္ဈိမာ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… နဝါ စဿ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ ဟောန္တိ…ပေ… ဥပါသကာ စဿ သာဝကာ ဟောန္တိ…ပေ… ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနော. ဥပါသကာ စဿ သာဝကာ ဟောန္တိ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနော…ပေ… ဥပါသိကာ စဿ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနိယော…ပေ… ဥပါသိကာ စဿ သာဝိကာ ဟောန္တိ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနိယော…ပေ… ဗြဟ္မစရိယဉ္စဿ ဟောတိ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ, လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တဉ္စ ယသဂ္ဂပ္ပတ္တဉ္စ. ဧဝံ တံ ဗြဟ္မစရိယံ ပရိပူရံ ဟောတိ တေနင်္ဂေန.

चुन्द! जब इन अंगों से ब्रह्मचर्य संपन्न होता है, और शास्ता स्थविर, चिर-प्रव्रजित, अनुभवी, वृद्ध और वयोवृद्ध होते हैं; और उनके स्थविर भिक्षु शिष्य विद्वान, विनीत, विशारद और योगक्षेम (अर्हत्व) प्राप्त होते हैं। वे सद्धर्म का भली-भांति उपदेश देने में समर्थ होते हैं, और उत्पन्न हुए पर-प्रवादों (विपरीत मतों) को धर्म के अनुसार अच्छी तरह निग्रह कर प्रभावशाली धर्म का उपदेश देने में समर्थ होते हैं। उनके मध्यम भिक्षु शिष्य भी होते हैं... नव भिक्षु शिष्य भी होते हैं... स्थविर भिक्षुणी शिष्याएँ भी होती हैं... मध्यम भिक्षुणी शिष्याएँ भी होती हैं... नव भिक्षुणी शिष्याएँ भी होती हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाले ब्रह्मचारी गृहस्थ उपासक भी होते हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाले कामभोगी गृहस्थ उपासक भी होते हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाली ब्रह्मचारिणी गृहस्थ उपासिकाएँ भी होती हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाली कामभोगी गृहस्थ उपासिकाएँ भी होती हैं; और उनका ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजन-ज्ञात, व्यापक और देव-मनुष्यों तक भली-भांति प्रकाशित होता है, तथा लाभ और यश के शिखर पर पहुँचा होता है। इस प्रकार, वह ब्रह्मचर्य उस अंग से परिपूर्ण होता है।

၁၇၅. ‘‘အဟံ ခေါ ပန, စုန္ဒ, ဧတရဟိ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပန္နော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. ဝိညာပိတတ္ထာ စ မေ သာဝကာ သဒ္ဓမ္မေ, ကေဝလဉ္စ တေသံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ အာဝိကတံ ဥတ္တာနီကတံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟပဒကတံ သပ္ပာဋိဟီရကတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. အဟံ ခေါ ပန, စုန္ဒ, ဧတရဟိ သတ္ထာ ထေရော ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော.

१७५. चुन्द! मैं अब इस लोक में अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध शास्ता के रूप में उत्पन्न हुआ हूँ। धर्म स्वाख्यात (भली-भांति कहा गया), सुप्रवेदित, नैर्याणिक (मुक्तिगामी), शांतिदायक और सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रकाशित है। मेरे शिष्यों ने सद्धर्म के अर्थ को भली-भांति समझ लिया है, और उनके लिए यह संपूर्ण परिपूर्ण ब्रह्मचर्य प्रकट, स्पष्ट, सभी संग्रह-पदों से युक्त, प्रभावशाली और देव-मनुष्यों तक भली-भांति प्रकाशित किया गया है। चुन्द! मैं अब स्थविर, चिर-प्रव्रजित, अनुभवी, वृद्ध और वयोवृद्ध शास्ता हूँ।

‘‘သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ထေရာ ဘိက္ခူ သာဝကာ ဟောန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ပတ္တယောဂက္ခေမာ. အလံ သမက္ခာတုံ သဒ္ဓမ္မဿ, အလံ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေဟိ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ. သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ မဇ္ဈိမာ ဘိက္ခူ သာဝကာ…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ နဝါ ဘိက္ခူ သာဝကာ…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ထေရာ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ…ပေ… သန္တိ ခေါ [Pg.104] ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ မဇ္ဈိမာ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ နဝါ ဘိက္ခုနိယော သာဝိကာ…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ဥပါသကာ သာဝကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနော…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ဥပါသကာ သာဝကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနော…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ဥပါသိကာ သာဝိကာ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ဗြဟ္မစာရိနိယော…ပေ… သန္တိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ ဥပါသိကာ သာဝိကာ ဂိဟိနိယော ဩဒါတဝသနာ ကာမဘောဂိနိယော…ပေ… ဧတရဟိ ခေါ ပန မေ, စုန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ.

चुन्द! अब मेरे पास ऐसे स्थविर भिक्षु शिष्य हैं जो विद्वान, विनीत, विशारद और योगक्षेम प्राप्त हैं। वे सद्धर्म का भली-भांति उपदेश देने में समर्थ हैं, और उत्पन्न हुए पर-प्रवादों को धर्म के अनुसार अच्छी तरह निग्रह कर प्रभावशाली धर्म का उपदेश देने में समर्थ हैं। चुन्द! अब मेरे पास मध्यम भिक्षु शिष्य भी हैं... नव भिक्षु शिष्य भी हैं... स्थविर भिक्षुणी शिष्याएँ भी हैं... मध्यम भिक्षुणी शिष्याएँ भी हैं... नव भिक्षुणी शिष्याएँ भी हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाले ब्रह्मचारी गृहस्थ उपासक भी हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाले कामभोगी गृहस्थ उपासक भी हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाली ब्रह्मचारिणी गृहस्थ उपासिकाएँ भी हैं... श्वेत वस्त्र धारण करने वाली कामभोगी गृहस्थ उपासिकाएँ भी हैं। चुन्द! अब मेरा यह ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजन-ज्ञात, व्यापक और देव-मनुष्यों तक भली-भांति प्रकाशित है।

၁၇၆. ‘‘ယာဝတာ ခေါ, စုန္ဒ, ဧတရဟိ သတ္ထာရော လောကေ ဥပ္ပန္နာ, နာဟံ, စုန္ဒ, အညံ ဧကသတ္ထာရမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံလာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တံ ယထရိဝါဟံ. ယာဝတာ ခေါ ပန, စုန္ဒ, ဧတရဟိ သံဃော ဝါ ဂဏော ဝါ လောကေ ဥပ္ပန္နော; နာဟံ, စုန္ဒ, အညံ ဧကံ သံဃမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံလာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တံ ယထရိဝါယံ, စုန္ဒ, ဘိက္ခုသံဃော. ယံ ခေါ တံ, စုန္ဒ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ အနူနမနဓိကံ သွာက္ခာတံ ကေဝလံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ သုပ္ပကာသိတ’န္တိ. ဣဒမေဝ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ…ပေ… သုပ္ပကာသိတ’န္တိ.

१७६. चुन्द! इस समय लोक में जितने भी शास्ता उत्पन्न हुए हैं, उनमें मैं किसी अन्य एक भी शास्ता को नहीं देखता जो मेरे समान लाभ और यश के शिखर पर पहुँचा हो। चुन्द! इस समय लोक में जितने भी संघ या गण उत्पन्न हुए हैं, उनमें मैं किसी अन्य एक भी संघ को नहीं देखता जो इस भिक्षु-संघ के समान लाभ और यश के शिखर पर पहुँचा हो। चुन्द! जिस ब्रह्मचर्य के विषय में यदि कोई ठीक से प्रशंसा करते हुए यह कहे कि 'यह सब प्रकार से संपन्न, सब प्रकार से परिपूर्ण, न कम, न अधिक, स्वाख्यात, पूर्णतः परिपूर्ण और सुप्रकाशित है'—तो वह इसी ब्रह्मचर्य के विषय में ठीक से कहते हुए ऐसा कहेगा कि 'यह सब प्रकार से संपन्न... सुप्रकाशित है'।

‘‘ဥဒကော သုဒံ, စုန္ဒ, ရာမပုတ္တော ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘ပဿံ န ပဿတီ’တိ. ကိဉ္စ ပဿံ န ပဿတီတိ? ခုရဿ သာဓုနိသိတဿ တလမဿ ပဿတိ, ဓာရဉ္စ ခွဿ န ပဿတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ – ‘ပဿံ န ပဿတီ’တိ. ယံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဥဒကေန ရာမပုတ္တေန ဘာသိတံ ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ ခုရမေဝ သန္ဓာယ. ယဉ္စ တံ, စုန္ဒ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ပဿံ န ပဿတီ’တိ, ဣဒမေဝ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ပဿံ န ပဿတီ’တိ. ကိဉ္စ ပဿံ န ပဿတီတိ? ဧဝံ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ အနူနမနဓိကံ သွာက္ခာတံ ကေဝလံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ သုပ္ပကာသိတန္တိ, ဣတိ ဟေတံ ပဿတိ. ဣဒမေတ္ထ အပကဍ္ဎေယျ, ဧဝံ တံ ပရိသုဒ္ဓတရံ အဿာတိ, ဣတိ ဟေတံ န ပဿတိ. ဣဒမေတ္ထ ဥပကဍ္ဎေယျ, ဧဝံ တံ ပရိပူရံ အဿာတိ, ဣတိ [Pg.105] ဟေတံ န ပဿတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ စုန္ဒ – ‘ပဿံ န ပဿတီ’တိ. ယံ ခေါ တံ, စုန္ဒ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ…ပေ… ဗြဟ္မစရိယံ သုပ္ပကာသိတ’န္တိ. ဣဒမေဝ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ အနူနမနဓိကံ သွာက္ခာတံ ကေဝလံ ပရိပူရံ ဗြဟ္မစရိယံ သုပ္ပကာသိတ’န္တိ.

"चुन्द, रामपुत्र उदक ऐसी वाणी कहते हैं— 'देखते हुए भी नहीं देखता'। वह क्या देखते हुए नहीं देखता? वह भली-भांति तेज किए हुए उस्तरे के फल (पृष्ठ) को तो देखता है, किंतु उसकी धार को नहीं देखता। इसे ही कहा जाता है— 'देखते हुए भी नहीं देखता'। चुन्द, रामपुत्र उदक द्वारा कही गई यह बात हीन, ग्राम्य, साधारण मनुष्यों की, अनार्य और अनर्थकारी है, जो केवल उस्तरे के विषय में है। चुन्द, यदि कोई सम्यक् रूप से कहते हुए यह कहे— 'देखते हुए भी नहीं देखता', तो उसे इसी (ब्रह्मचर्य) के विषय में सम्यक् रूप से कहते हुए ऐसा कहना चाहिए— 'देखते हुए भी नहीं देखता'। वह क्या देखते हुए नहीं देखता? इस प्रकार सब प्रकार से संपन्न, सब प्रकार से परिपूर्ण, न कम न अधिक, स्वाख्यात, केवल परिपूर्ण ब्रह्मचर्य भली-भांति प्रकाशित है— ऐसा वह देखता है। 'इसमें से इसे निकाल देना चाहिए, जिससे यह और अधिक शुद्ध हो जाए'— ऐसा वह नहीं देखता। 'इसमें यह जोड़ देना चाहिए, जिससे यह और अधिक पूर्ण हो जाए'— ऐसा वह नहीं देखता। चुन्द, इसे ही कहा जाता है— 'देखते हुए भी नहीं देखता'। चुन्द, यदि कोई सम्यक् रूप से कहते हुए यह कहे— 'सब प्रकार से संपन्न... ब्रह्मचर्य भली-भांति प्रकाशित है', तो उसे इसी के विषय में सम्यक् रूप से कहते हुए ऐसा कहना चाहिए— 'सब प्रकार से संपन्न, सब प्रकार से परिपूर्ण, न कम न अधिक, स्वाख्यात, केवल परिपूर्ण ब्रह्मचर्य भली-भांति प्रकाशित है'।"

သင်္ဂါယိတဗ္ဗဓမ္မော

"संगायन करने योग्य धर्म"

၁၇၇. တသ္မာတိဟ, စုန္ဒ, ယေ ဝေါ မယာ ဓမ္မာ အဘိညာ ဒေသိတာ, တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အတ္ထေန အတ္ထံ ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ စ တေ, စုန္ဒ, ဓမ္မာ မယာ အဘိညာ ဒေသိတာ, ယတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အတ္ထေန အတ္ထံ ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ? သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ဣမေ ခေါ တေ, စုန္ဒ, ဓမ္မာ မယာ အဘိညာ ဒေသိတာ. ယတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အတ္ထေန အတ္ထံ ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

१७७. "इसलिए चुन्द, जो धर्म मैंने तुम्हें अभिज्ञा (स्वयं जानकर) द्वारा उपदिष्ट किए हैं, उन सबमें तुम सबको मिलकर, एकत्रित होकर, अर्थ के साथ अर्थ का और व्यंजन (शब्द) के साथ व्यंजन का मिलान करते हुए संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए; जिससे यह ब्रह्मचर्य चिरस्थायी और दीर्घकालिक हो, और वह बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकंपा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। चुन्द, वे कौन से धर्म हैं जो मेरे द्वारा अभिज्ञापूर्वक उपदिष्ट किए गए हैं, जिनमें सबको मिलकर... संगायन करना चाहिए? वे ये हैं— चार स्मृति-प्रस्थान (सतिपट्ठान), चार सम्यक् प्रधान, चार ऋद्धिपाद, पाँच इन्द्रियाँ, पाँच बल, सात बोध्यंग और आर्य अष्टांगिक मार्ग। चुन्द, ये ही वे धर्म हैं जो मेरे द्वारा अभिज्ञापूर्वक उपदिष्ट किए गए हैं, जिनमें सबको मिलकर... संगायन करना चाहिए।"

သညာပေတဗ္ဗဝိဓိ

"समझाने की विधि"

၁၇၈. ‘‘တေသဉ္စ ဝေါ, စုန္ဒ, သမဂ္ဂါနံ သမ္မောဒမာနာနံ အဝိဝဒမာနာနံ သိက္ခတံ အညတရော သဗြဟ္မစာရီ သံဃေ ဓမ္မံ ဘာသေယျ. တတြ စေ တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ အတ္ထဉ္စေဝ မိစ္ဆာ ဂဏှာတိ, ဗျဉ္ဇနာနိ စ မိစ္ဆာ ရောပေတီ’တိ. တဿ နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ, အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘ဣမဿ နု ခေါ, အာဝုသော, အတ္ထဿ ဣမာနိ ဝါ ဗျဉ္ဇနာနိ ဧတာနိ ဝါ ဗျဉ္ဇနာနိ ကတမာနိ ဩပါယိကတရာနိ, ဣမေသဉ္စ ဗျဉ္ဇနာနံ အယံ ဝါ အတ္ထော ဧသော ဝါ အတ္ထော [Pg.106] ကတမော ဩပါယိကတရော’တိ? သော စေ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဣမဿ ခေါ, အာဝုသော, အတ္ထဿ ဣမာနေဝ ဗျဉ္ဇနာနိ ဩပါယိကတရာနိ, ယာ စေဝ ဧတာနိ; ဣမေသဉ္စ ဗျဉ္ဇနာနံ အယမေဝ အတ္ထော ဩပါယိကတရော, ယာ စေဝ ဧသော’တိ. သော နေဝ ဥဿာဒေတဗ္ဗော န အပသာဒေတဗ္ဗော, အနုဿာဒေတွာ အနပသာဒေတွာ သွေဝ သာဓုကံ သညာပေတဗ္ဗော တဿ စ အတ္ထဿ တေသဉ္စ ဗျဉ္ဇနာနံ နိသန္တိယာ.

१७८. "चुन्द, तुम सबके समग्र (एकजुट), संमोदमान (प्रसन्न) और अविवादमान (विवाद रहित) रहते हुए यदि कोई सब्रह्मचारी संघ में धर्म का उपदेश करे, और वहाँ तुम्हें ऐसा लगे— 'यह आयुष्मान अर्थ को भी गलत ग्रहण कर रहे हैं और शब्दों (व्यंजनों) को भी गलत रख रहे हैं', तो न तो उनका अभिनंदन करना चाहिए और न ही उनका तिरस्कार करना चाहिए। न अभिनंदन करते हुए और न तिरस्कार करते हुए, उनसे इस प्रकार कहना चाहिए— 'आवुस! इस अर्थ के लिए ये शब्द अधिक उपयुक्त हैं या वे शब्द? और इन शब्दों के लिए यह अर्थ अधिक उपयुक्त है या वह अर्थ?' यदि वह ऐसा कहे— 'आवुस! इस अर्थ के लिए ये ही शब्द अधिक उपयुक्त हैं जो ये हैं; और इन शब्दों के लिए यही अर्थ अधिक उपयुक्त है जो यह है', तो न तो उन्हें बढ़ाना चाहिए और न ही उन्हें दबाना चाहिए। न बढ़ाते हुए और न दबाते हुए, उन्हें उस अर्थ और उन शब्दों को भली-भांति समझने के लिए प्रेरित करना चाहिए।"

၁၇၉. ‘‘အပရောပိ စေ, စုန္ဒ, သဗြဟ္မစာရီ သံဃေ ဓမ္မံ ဘာသေယျ. တတြ စေ တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ အတ္ထဉှိ ခေါ မိစ္ဆာ ဂဏှာတိ ဗျဉ္ဇနာနိ သမ္မာ ရောပေတီ’တိ. တဿ နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ, အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘ဣမေသံ နု ခေါ, အာဝုသော, ဗျဉ္ဇနာနံ အယံ ဝါ အတ္ထော ဧသော ဝါ အတ္ထော ကတမော ဩပါယိကတရော’တိ? သော စေ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဣမေသံ ခေါ, အာဝုသော, ဗျဉ္ဇနာနံ အယမေဝ အတ္ထော ဩပါယိကတရော, ယာ စေဝ ဧသော’တိ. သော နေဝ ဥဿာဒေတဗ္ဗော န အပသာဒေတဗ္ဗော, အနုဿာဒေတွာ အနပသာဒေတွာ သွေဝ သာဓုကံ သညာပေတဗ္ဗော တဿေဝ အတ္ထဿ နိသန္တိယာ.

१७९. "चुन्द, यदि कोई दूसरा सब्रह्मचारी भी संघ में धर्म का उपदेश करे, और वहाँ तुम्हें ऐसा लगे— 'यह आयुष्मान अर्थ को तो गलत ग्रहण कर रहे हैं, किंतु शब्दों (व्यंजनों) को सही रख रहे हैं', तो न तो उनका अभिनंदन करना चाहिए और न ही उनका तिरस्कार करना चाहिए। न अभिनंदन करते हुए और न तिरस्कार करते हुए, उनसे इस प्रकार कहना चाहिए— 'आवुस! इन शब्दों के लिए यह अर्थ अधिक उपयुक्त है या वह अर्थ?' यदि वह ऐसा कहे— 'आवुस! इन शब्दों के लिए यही अर्थ अधिक उपयुक्त है जो यह है', तो न तो उन्हें बढ़ाना चाहिए और न ही उन्हें दबाना चाहिए। न बढ़ाते हुए और न दबाते हुए, उन्हें उस अर्थ को भली-भांति समझने के लिए प्रेरित करना चाहिए।"

၁၈၀. ‘‘အပရောပိ စေ, စုန္ဒ, သဗြဟ္မစာရီ သံဃေ ဓမ္မံ ဘာသေယျ. တတြ စေ တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ အတ္ထဉှိ ခေါ သမ္မာ ဂဏှာတိ ဗျဉ္ဇနာနိ မိစ္ဆာ ရောပေတီ’တိ. တဿ နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ; အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘ဣမဿ နု ခေါ, အာဝုသော, အတ္ထဿ ဣမာနိ ဝါ ဗျဉ္ဇနာနိ ဧတာနိ ဝါ ဗျဉ္ဇနာနိ ကတမာနိ ဩပါယိကတရာနီ’တိ? သော စေ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဣမဿ ခေါ, အာဝုသော, အတ္ထဿ ဣမာနေဝ ဗျဉ္ဇနာနိ ဩပယိကတရာနိ, ယာနိ စေဝ ဧတာနီ’တိ. သော နေဝ ဥဿာဒေတဗ္ဗော န အပသာဒေတဗ္ဗော; အနုဿာဒေတွာ အနပသာဒေတွာ သွေဝ သာဓုကံ သညာပေတဗ္ဗော တေသညေဝ ဗျဉ္ဇနာနံ နိသန္တိယာ.

१८०. “हे चुन्द, यदि कोई अन्य सब्रह्मचारी संघ में धर्म का उपदेश दे और वहाँ तुम्हें ऐसा लगे कि— ‘यह आयुष्मान अर्थ को तो सही ग्रहण करते हैं, किन्तु व्यंजनों (शब्दों) को गलत तरीके से प्रस्तुत करते हैं’, तो न तो उनका अभिनन्दन करना चाहिए और न ही उनका तिरस्कार करना चाहिए। न अभिनन्दन करते हुए और न तिरस्कार करते हुए, उनसे इस प्रकार कहना चाहिए— ‘हे आयुष्मान, इस अर्थ के लिए ये व्यंजन अधिक उपयुक्त हैं या वे व्यंजन? कौन से अधिक सटीक हैं?’ यदि वह कहे— ‘हे आयुष्मान, इस अर्थ के लिए ये ही व्यंजन अधिक उपयुक्त हैं’, तो न तो उन्हें बहुत बढ़ाना चाहिए और न ही नीचा दिखाना चाहिए। बिना बढ़ाए और बिना नीचा दिखाए, उन्हें उन व्यंजनों के सही प्रयोग के प्रति अच्छी तरह समझाना चाहिए।”

၁၈၁. ‘‘အပရောပိ စေ, စုန္ဒ, သဗြဟ္မစာရီ သံဃေ ဓမ္မံ ဘာသေယျ. တတြ စေ တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ အတ္ထဉ္စေဝ သမ္မာ ဂဏှာတိ ဗျဉ္ဇနာနိ [Pg.107] စ သမ္မာ ရောပေတီ’တိ. တဿ ‘သာဓူ’တိ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ အနုမောဒိတဗ္ဗံ; တဿ ‘သာဓူ’တိ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘လာဘာ နော အာဝုသော, သုလဒ္ဓံ နော အာဝုသော, ယေ မယံ အာယသ္မန္တံ တာဒိသံ သဗြဟ္မစာရိံ ပဿာမ ဧဝံ အတ္ထုပေတံ ဗျဉ္ဇနုပေတ’န္တိ.

१८१. “हे चुन्द, यदि कोई अन्य सब्रह्मचारी संघ में धर्म का उपदेश दे और वहाँ तुम्हें ऐसा लगे कि— ‘यह आयुष्मान अर्थ को भी सही ग्रहण करते हैं और व्यंजनों को भी सही तरीके से प्रस्तुत करते हैं’, तो उनके भाषण का ‘साधु’ कहकर अभिनन्दन और अनुमोदन करना चाहिए। उनके भाषण का अभिनन्दन और अनुमोदन करके उनसे इस प्रकार कहना चाहिए— ‘हे आयुष्मान, यह हमारे लिए लाभ की बात है, यह हमारे लिए सौभाग्य की बात है कि हम आप जैसे सब्रह्मचारी आयुष्मान को देखते हैं, जो इस प्रकार अर्थ और व्यंजन दोनों से युक्त हैं’।”

ပစ္စယာနုညာတကာရဏံ

प्रत्ययों (आवश्यकताओं) की अनुमति का कारण

၁၈၂. ‘‘န ဝေါ အဟံ, စုန္ဒ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. န ပနာဟံ, စုန္ဒ, သမ္ပရာယိကာနံယေဝ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ စေဝါဟံ, စုန္ဒ, အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမိ; သမ္ပရာယိကာနဉ္စ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ. တသ္မာတိဟ, စုန္ဒ, ယံ ဝေါ မယာ စီဝရံ အနုညာတံ, အလံ ဝေါ တံ – ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ, ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပ သမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ. ယော ဝေါ မယာ ပိဏ္ဍပါတော အနုညာတော, အလံ ဝေါ သော ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ, ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ, နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပာဒေဿာမိ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စ. ယံ ဝေါ မယာ သေနာသနံ အနုညာတံ, အလံ ဝေါ တံ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ, ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဥတုပရိဿယဝိနောဒန ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ. ယော ဝေါ မယာ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇ ပရိက္ခာရော အနုညာတော, အလံ ဝေါ သော ယာဝဒေဝ ဥပ္ပန္နာနံ ဝေယျာဗာဓိကာနံ ဝေဒနာနံ ပဋိဃာတာယ အဗျာပဇ္ဇပရမတာယ.

१८२. “हे चुन्द, मैं तुम्हें केवल इस जन्म में होने वाले आस्रवों के संवर (रोकथाम) के लिए धर्म का उपदेश नहीं देता हूँ। और न ही, हे चुन्द, मैं केवल परलोक में होने वाले आस्रवों के विनाश के लिए धर्म का उपदेश देता हूँ। हे चुन्द, मैं इस जन्म के आस्रवों के संवर के लिए और परलोक के आस्रवों के विनाश के लिए धर्म का उपदेश देता हूँ। इसलिए, हे चुन्द, जो चीवर मैंने तुम्हें अनुमत किया है, वह तुम्हारे लिए पर्याप्त है— केवल शीत से बचने के लिए, उष्णता से बचने के लिए, डाँस, मच्छर, वायु, धूप और सरीसृपों के स्पर्श से बचने के लिए, और केवल लज्जा के अंगों को ढंकने के लिए। जो पिण्डपात मैंने तुम्हें अनुमत किया है, वह तुम्हारे लिए पर्याप्त है— केवल इस शरीर की स्थिति और निर्वाह के लिए, कष्ट की निवृत्ति के लिए, ब्रह्मचर्य की सहायता के लिए, ताकि ‘मैं पुरानी वेदना को नष्ट करूँगा और नई वेदना उत्पन्न नहीं होने दूँगा, और मेरी जीवन-यात्रा निर्दोष और सुखद होगी’। जो शयनासन मैंने तुम्हें अनुमत किया है, वह तुम्हारे लिए पर्याप्त है— केवल शीत से बचने के लिए, उष्णता से बचने के लिए, डाँस, मच्छर, वायु, धूप और सरीसृपों के स्पर्श से बचने के लिए, और केवल ऋतुओं के कष्टों को दूर करने और एकान्त में ध्यान का आनन्द लेने के लिए। जो ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार मैंने तुम्हें अनुमत किया है, वह तुम्हारे लिए पर्याप्त है— केवल उत्पन्न हुई व्याधियों की वेदनाओं को दूर करने और पूर्ण आरोग्य के लिए।”

သုခလ္လိကာနုယောဂေါ

सुखभोग का अनुयोग (सुख में आसक्ति)

၁၈၃. ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘သုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဝိဟရန္တီ’တိ. ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ကတမော သော[Pg.108], အာဝုသော, သုခလ္လိကာနုယောဂေါ? သုခလ္လိကာနုယောဂါ ဟိ ဗဟူ အနေကဝိဟိတာ နာနပ္ပကာရကာ’တိ.

१८३. “हे चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— ‘शाक्यपुत्रीय श्रमण सुखभोग के अनुयोग में लगे हुए विहार करते हैं’। हे चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्य मतों के परिव्राजकों से इस प्रकार कहना चाहिए— ‘हे आयुष्मान, वह सुखभोग का अनुयोग कौन सा है? क्योंकि सुखभोग के अनुयोग बहुत से हैं, अनेक प्रकार के हैं और विभिन्न रूपों वाले हैं’।”

‘‘စတ္တာရောမေ, စုန္ဒ, သုခလ္လိကာနုယောဂါ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော?

“हे चुन्द, ये चार सुखभोग के अनुयोग हीन हैं, ग्राम्य हैं, पृथग्जनों के हैं, अनार्य हैं, अनर्थकारी हैं; वे न निर्वेद के लिए, न विराग के लिए, न निरोध के लिए, न उपशम के लिए, न अभिज्ञा के लिए, न सम्बोध के लिए और न निर्वाण के लिए सहायक होते हैं। वे चार कौन से हैं?”

‘‘ဣဓ, စုန္ဒ, ဧကစ္စော ဗာလော ပါဏေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတိ. အယံ ပဌမော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“हे चुन्द, यहाँ कोई मूर्ख प्राणियों की हत्या कर-करके स्वयं को सुखी करता है, तृप्त करता है। यह पहला सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ပုန စပရံ, စုန္ဒ, ဣဓေကစ္စော အဒိန္နံ အာဒိယိတွာ အာဒိယိတွာ အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတိ. အယံ ဒုတိယော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“फिर, हे चुन्द, यहाँ कोई बिना दिया हुआ (चोरी) ले-लेकर स्वयं को सुखी करता है, तृप्त करता है। यह दूसरा सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ပုန စပရံ, စုန္ဒ, ဣဓေကစ္စော မုသာ ဘဏိတွာ ဘဏိတွာ အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတိ. အယံ တတိယော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“फिर, हे चुन्द, यहाँ कोई झूठ बोल-बोलकर स्वयं को सुखी करता है, तृप्त करता है। यह तीसरा सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ပုန စပရံ, စုန္ဒ, ဣဓေကစ္စော ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေတိ. အယံ စတုတ္ထော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“फिर, हे चुन्द, यहाँ कोई पाँच काम-गुणों से युक्त होकर उनका उपभोग करता है। यह चौथा सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ဣမေ ခေါ, စုန္ဒ, စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂါ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

“हे चुन्द, ये चार सुखभोग के अनुयोग हीन हैं, ग्राम्य हैं, पृथग्जनों के हैं, अनार्य हैं, अनर्थकारी हैं; वे न निर्वेद के लिए, न विराग के लिए, न निरोध के लिए, न उपशम के लिए, न अभिज्ञा के लिए, न सम्बोध के लिए और न निर्वाण के लिए सहायक होते हैं।”

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂေ အနုယုတ္တာ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဝိဟရန္တီ’တိ. တေ ဝေါ ‘မာဟေဝံ’ တိဿု ဝစနီယာ. န တေ ဝေါ သမ္မာ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ, အဗ္ဘာစိက္ခေယျုံ အသတာ အဘူတေန.

“हे चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— ‘शाक्यपुत्रीय श्रमण इन चार सुखभोग के अनुयोगों में लगे हुए विहार करते हैं’। उन्हें तुम्हें ऐसा कहना चाहिए— ‘ऐसा मत कहो’। वे तुम्हारे बारे में सही नहीं कह रहे होंगे, बल्कि वे असत्य और अभूत बातों से तुम पर दोषारोपण कर रहे होंगे।”

၁၈၄. ‘‘စတ္တာရောမေ, စုန္ဒ, သုခလ္လိကာနုယောဂါ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော?

१८४. “हे चुन्द, ये चार सुखभोग के अनुयोग एकान्ततः निर्वेद के लिए, विराग के लिए, निरोध के लिए, उपशम के लिए, अभिज्ञा के लिए, सम्बोध के लिए और निर्वाण के लिए सहायक होते हैं। वे चार कौन से हैं?”

‘‘ဣဓ, စုန္ဒ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ပဌမော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“हे चुन्द, यहाँ भिक्षु काम-भोगों से विलग होकर, अकुशल धर्मों से विलग होकर, वितर्क और विचार सहित, विवेक से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले प्रथम ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। यह पहला सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ပုန [Pg.109] စပရံ, စုန္ဒ, ဘိက္ခု ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဒုတိယော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“फिर, हे चुन्द, भिक्षु वितर्क और विचार के शान्त हो जाने पर... (पे)... द्वितीय ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। यह दूसरा सुखभोग का अनुयोग है।”

‘‘ပုန စပရံ, စုန္ဒ, ဘိက္ခု ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ တတိယော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“पुनः, चुन्द! भिक्षु प्रीति के विराग से... तीसरे ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। यह तीसरा सुखभोग का अनुयोग (अभ्यास) है।

‘‘ပုန စပရံ, စုန္ဒ, ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ စတုတ္ထော သုခလ္လိကာနုယောဂေါ.

“पुनः, चुन्द! भिक्षु सुख के प्रहाण से और दुःख के प्रहाण से... चौथे ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। यह चौथा सुखभोग का अनुयोग है।

‘‘ဣမေ ခေါ, စုန္ဒ, စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂါ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

“चुन्द! ये चार सुखभोग के अनुयोग एकांत निर्वेद (वैराग्य), विराग, निरोध, उपशम, अभिज्ञा, संबोधि और निर्वाण के लिए संवर्तित होते हैं।

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂေ အနုယုတ္တာ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဝိဟရန္တီ’တိ. တေ ဝေါ ‘ဧဝံ’ တိဿု ဝစနီယာ. သမ္မာ တေ ဝေါ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ, န တေ ဝေါ အဗ္ဘာစိက္ခေယျုံ အသတာ အဘူတေန.

“चुन्द! यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— ‘शाक्यपुत्रीय श्रमण इन चार सुखभोग के अनुयोगों में लगे हुए विहार करते हैं।’ उन्हें तुम्हें ‘ऐसा ही है’ कहना चाहिए। वे तुम्हारे बारे में सही कहते हुए ऐसा कहेंगे, वे तुम पर असत्य या मिथ्या आरोप नहीं लगाएंगे।

သုခလ္လိကာနုယောဂါနိသံသော

सुखभोग के अनुयोग के लाभ

၁၈၅. ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ဣမေ ပနာဝုသော, စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂေ အနုယုတ္တာနံ ဝိဟရတံ ကတိ ဖလာနိ ကတာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂေ အနုယုတ္တာနံ ဝိဟရတံ စတ္တာရိ ဖလာနိ စတ္တာရော အာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဣဒံ ပဌမံ ဖလံ, ပဌမော အာနိသံသော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ, သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ ဖလံ, ဒုတိယော အာနိသံသော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ, တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. ဣဒံ တတိယံ ဖလံ, တတိယော အာနိသံသော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ စတုတ္ထံ ဖလံ စတုတ္ထော အာနိသံသော. ဣမေ [Pg.110] ခေါ, အာဝုသော, စတ္တာရော သုခလ္လိကာနုယောဂေ အနုယုတ္တာနံ ဝိဟရတံ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဖလာနိ, စတ္တာရော အာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ.

१८५. “चुन्द! यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— ‘आवुस! इन चार सुखभोग के अनुयोगों में लगे हुए विहार करने वाले व्यक्तियों को कितने फल और कितने लाभ की आशा करनी चाहिए?’ चुन्द! उन अन्य मतों के परिव्राजकों को ऐसा कहना चाहिए— ‘आवुस! इन चार सुखभोग के अनुयोगों में लगे हुए विहार करने वाले व्यक्तियों को चार फलों और चार लाभों की आशा करनी चाहिए। वे चार कौन से हैं? यहाँ, आवुस! भिक्षु तीन संयोजनों के क्षय से स्रोतआपन्न होता है, जो अपाय में न गिरने वाला, नियत और संबोधि-परायण होता है। यह पहला फल है, पहला लाभ है। पुनः, आवुस! भिक्षु तीन संयोजनों के क्षय से और राग, द्वेष तथा मोह के तनु (क्षीण) होने से सकृदागामी होता है, जो इस लोक में एक बार ही आकर दुःख का अंत करता है। यह दूसरा फल है, दूसरा लाभ है। पुनः, आवुस! भिक्षु पाँच ओरामभागीय (निचले) संयोजनों के क्षय से औपपातिक होता है, वहीं परिनिर्वाण प्राप्त करने वाला होता है और उस लोक से वापस न लौटने वाला होता है। यह तीसरा फल है, तीसरा लाभ है। पुनः, आवुस! भिक्षु आस्रवों के क्षय से आस्रव-रहित चेतोविमुक्ति और प्रज्ञाविमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं अभिज्ञा से साक्षात् कर, उसे प्राप्त कर विहार करता है। यह चौथा फल है, चौथा लाभ है। आवुस! इन चार सुखभोग के अनुयोगों में लगे हुए विहार करने वालों को इन चार फलों और चार लाभों की आशा करनी चाहिए।’”},{

ခီဏာသဝအဘဗ္ဗဌာနံ

क्षीणास्त्रव (अर्हत्) के लिए अभव्य (असंभव) बातें

၁၈၆. ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အဋ္ဌိတဓမ္မာ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဝိဟရန္တီ’တိ. ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာဝကာနံ ဓမ္မာ ဒေသိတာ ပညတ္တာ ယာဝဇီဝံ အနတိက္ကမနီယာ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ဣန္ဒခီလော ဝါ အယောခီလော ဝါ ဂမ္ဘီရနေမော သုနိခါတော အစလော အသမ္ပဝေဓီ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာဝကာနံ ဓမ္မာ ဒေသိတာ ပညတ္တာ ယာဝဇီဝံ အနတိက္ကမနီယာ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော, အဘဗ္ဗော သော နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတုံ. အဘဗ္ဗော, အာဝုသော, ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိတုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အာဂါရိကဘူတော; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဆန္ဒာဂတိံ ဂန္တုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဒေါသာဂတိံ ဂန္တုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မောဟာဂတိံ ဂန္တုံ; အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဘယာဂတိံ ဂန္တုံ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော, အဘဗ္ဗော သော ဣမာနိ နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတု’’န္တိ.

१८६. “हे चुन्द! यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— ‘शाक्यपुत्रीय श्रमण अस्थिर धर्म वाले होकर विहार करते हैं’। हे चुन्द! ऐसा कहने वाले अन्य मतों के परिव्राजकों से ऐसा कहना चाहिए— ‘आवुसो! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान ने श्रावकों के लिए जो धर्म उपदिष्ट और प्रज्ञप्त किए हैं, वे जीवन भर अनुलंघनीय हैं। आवुसो! जैसे कोई इन्द्रकील (पत्थर का खंभा) या लोहे का खंभा हो, जिसकी नींव गहरी हो, जो अच्छी तरह गड़ा हुआ हो, अचल और अकम्प हो; ठीक वैसे ही, आवुसो! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान ने श्रावकों के लिए जो धर्म उपदिष्ट और प्रज्ञप्त किए हैं, वे जीवन भर अनुलंघनीय हैं। आवुसो! जो भिक्षु अर्हत् है, क्षीणास्रव है, जिसने ब्रह्मचर्य का वास कर लिया है, जो कृतकृत्य है, जिसने भार उतार दिया है, जिसने अपना लक्ष्य प्राप्त कर लिया है, जिसके भव-संयोजन क्षीण हो गए हैं, जो सम्यक् ज्ञान से विमुक्त है, वह नौ बातों का उल्लंघन करने में असमर्थ है। आवुसो! क्षीणास्रव भिक्षु जानबूझकर किसी प्राणी के प्राण लेने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु चोरी की नीयत से बिना दिया हुआ लेने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु मैथुन धर्म का सेवन करने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु जानबूझकर झूठ बोलने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु पहले गृहस्थ जीवन की तरह काम-भोगों का संचय करके उपभोग करने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु छन्द-अगति (पक्षपात) में जाने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु द्वेष-अगति में जाने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु मोह-अगति में जाने में असमर्थ है; क्षीणास्रव भिक्षु भय-अगति में जाने में असमर्थ है। आवुसो! जो भिक्षु अर्हत् है, क्षीणास्रव है, जिसने ब्रह्मचर्य का वास कर लिया है, जो कृतकृत्य है, जिसने भार उतार दिया है, जिसने अपना लक्ष्य प्राप्त कर लिया है, जिसके भव-संयोजन क्षीण हो गए हैं, जो सम्यक् ज्ञान से विमुक्त है, वह इन नौ बातों का उल्लंघन करने में असमर्थ है’।”

ပဉှာဗျာကရဏံ

प्रश्नों का उत्तर

၁၈၇. ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အတီတံ ခေါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ သမဏော ဂေါတမော အတီရကံ ဉာဏဒဿနံ ပညပေတိ, နော စ ခေါ အနာဂတံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ အတီရကံ ဉာဏဒဿနံ ပညပေတိ, တယိဒံ ကိံသု တယိဒံ ကထံသူ’တိ? တေ စ အညတိတ္ထိယာ [Pg.111] ပရိဗ္ဗာဇကာ အညဝိဟိတကေန ဉာဏဒဿနေန အညဝိဟိတကံ ဉာဏဒဿနံ ပညပေတဗ္ဗံ မညန္တိ ယထရိဝ ဗာလာ အဗျတ္တာ. အတီတံ ခေါ, စုန္ဒ, အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ တထာဂတဿ သတာနုသာရိ ဉာဏံ ဟောတိ; သော ယာဝတကံ အာကင်္ခတိ တာဝတကံ အနုဿရတိ. အနာဂတဉ္စ ခေါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ တထာဂတဿ ဗောဓိဇံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ‘အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’တိ. ‘အတီတံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, န တံ တထာဂတော ဗျာကရောတိ. အတီတံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, တမ္ပိ တထာဂတော န ဗျာကရောတိ. အတီတံ စေပိ စုန္ဒ, ဟောတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ, တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယ. အနာဂတံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, န တံ တထာဂတော ဗျာကရောတိ…ပေ… တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယ. ပစ္စုပ္ပန္နံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, န တံ တထာဂတော ဗျာကရောတိ. ပစ္စုပ္ပန္နံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, တမ္ပိ တထာဂတော န ဗျာကရောတိ. ပစ္စုပ္ပန္နံ စေပိ, စုန္ဒ, ဟောတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ, တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယ.

१८७. चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'श्रमण गौतम अतीत काल के विषय में तो असीम ज्ञान-दर्शन प्रज्ञापित करते हैं, किन्तु अनागत काल के विषय में असीम ज्ञान-दर्शन प्रज्ञापित नहीं करते; यह क्या है, यह कैसे है?' वे अन्यमार्गी परिव्राजक अज्ञानी और अकुशल व्यक्तियों की तरह एक प्रकार के ज्ञान-दर्शन से दूसरे प्रकार के ज्ञान-दर्शन को प्रज्ञापित करने योग्य समझते हैं। चुन्द, अतीत काल के विषय में तथागत का स्मृति-अनुसारी ज्ञान होता है; वे जितना चाहते हैं, उतना स्मरण कर लेते हैं। और अनागत काल के विषय में तथागत को बोधि-जन्य ज्ञान उत्पन्न होता है— 'यह अन्तिम जन्म है, अब पुनर्जन्म नहीं है।' चुन्द, यदि अतीत के विषय में कोई बात असत्य, तथ्यहीन और निरर्थक हो, तो तथागत उसे नहीं कहते। चुन्द, यदि अतीत के विषय में कोई बात सत्य और तथ्यपूर्ण हो, किन्तु निरर्थक हो, तो भी तथागत उसे नहीं कहते। चुन्द, यदि अतीत के विषय में कोई बात सत्य, तथ्यपूर्ण और सार्थक हो, तो वहाँ तथागत उस प्रश्न का उत्तर देने के लिए सही समय के ज्ञाता होते हैं। चुन्द, यदि अनागत के विषय में कोई बात असत्य, तथ्यहीन और निरर्थक हो, तो तथागत उसे नहीं कहते... (इसी प्रकार)... उस प्रश्न का उत्तर देने के लिए। चुन्द, यदि वर्तमान के विषय में कोई बात असत्य, तथ्यहीन और निरर्थक हो, तो तथागत उसे नहीं कहते। चुन्द, यदि वर्तमान के विषय में कोई बात सत्य और तथ्यपूर्ण हो, किन्तु निरर्थक हो, तो भी तथागत उसे नहीं कहते। चुन्द, यदि वर्तमान के विषय में कोई बात सत्य, तथ्यपूर्ण और सार्थक हो, तो वहाँ तथागत उस प्रश्न का उत्तर देने के लिए सही समय के ज्ञाता होते हैं।

၁၈၈. ‘‘ဣတိ ခေါ, စုန္ဒ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု တထာဂတော ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ခေါ, စုန္ဒ, သဒေဝကဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, သဗ္ဗံ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ, စုန္ဒ, ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ, ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဘာသတိ လပတိ နိဒ္ဒိသတိ. သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ နော အညထာ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဝါဒီ, စုန္ဒ, တထာဂတော တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ. ဣတိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ. သဒေဝကေ လောကေ, စုန္ဒ, သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ တထာဂတော အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ.

१८८. चुन्द, इस प्रकार अतीत, अनागत और वर्तमान धर्मों के विषय में तथागत कालवादी, भूतवादी, अर्थवादी, धर्मवादी और विनयवादी हैं; इसलिए उन्हें 'तथागत' कहा जाता है। चुन्द, देवों, मारों और ब्रह्माओं सहित इस लोक में, श्रमणों, ब्राह्मणों, देवों और मनुष्यों सहित इस प्रजा में जो कुछ भी देखा, सुना, अनुभव किया, जाना, प्राप्त किया, खोजा या मन से विचार किया गया है, वह सब तथागत द्वारा पूर्णतः ज्ञात है; इसलिए उन्हें 'तथागत' कहा जाता है। चुन्द, जिस रात्रि को तथागत अनुत्तर सम्यक्सम्बोधि प्राप्त करते हैं और जिस रात्रि को वे अनुपधिशेष निर्वाण-धातु में परिनिर्वाण प्राप्त करते हैं, इस बीच वे जो कुछ भी कहते हैं, बोलते हैं या निर्देश देते हैं, वह सब वैसा ही होता है, अन्यथा नहीं; इसलिए उन्हें 'तथागत' कहा जाता है। चुन्द, तथागत जैसा कहते हैं वैसा ही करते हैं, और जैसा करते हैं वैसा ही कहते हैं। इस प्रकार यथावादी तथाकारी और यथाकारी तथावादी होने के कारण उन्हें 'तथागत' कहा जाता है। चुन्द, देवों, मारों और ब्रह्माओं सहित इस लोक में, श्रमणों, ब्राह्मणों, देवों और मनुष्यों सहित इस प्रजा में तथागत विजेता, अपराजित, सर्वद्रष्टा और वशवर्ती हैं; इसलिए उन्हें 'तथागत' कहा जाता है।

အဗျာကတဋ္ဌာနံ

अव्याकृत विषय

၁၈၉. ‘‘ဌာနံ [Pg.112] ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘အဗျာကတံ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ – ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’’န္တိ.

१८९. चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'आवुस, क्या तथागत मृत्यु के बाद होते हैं? यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्यमार्गी परिव्राजकों को ऐसा कहना चाहिए— 'आवुस, भगवान ने यह अव्याकृत रखा है कि मृत्यु के बाद तथागत होते हैं, और यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।'

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကိံ ပနာဝုသော, န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ဧတမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ အဗျာကတံ – ‘‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’’န္တိ.

चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'आवुस, क्या तथागत मृत्यु के बाद नहीं होते? यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्यमार्गी परिव्राजकों को ऐसा कहना चाहिए— 'आवुस, भगवान ने इसे भी अव्याकृत रखा है कि मृत्यु के बाद तथागत नहीं होते, और यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।'

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကိံ ပနာဝုသော, ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ – ‘‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’’န္တိ.

चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'आवुस, क्या तथागत मृत्यु के बाद होते भी हैं और नहीं भी होते हैं? यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्यमार्गी परिव्राजकों को ऐसा कहना चाहिए— 'आवुस, भगवान ने इसे अव्याकृत रखा है कि मृत्यु के बाद तथागत होते भी हैं और नहीं भी होते हैं, और यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।'

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကိံ ပနာဝုသော, နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ဧတမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ အဗျာကတံ – ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’’န္တိ.

चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'आवुस, क्या तथागत मृत्यु के बाद न तो होते हैं और न ही नहीं होते हैं? यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्यमार्गी परिव्राजकों को ऐसा कहना चाहिए— 'आवुस, भगवान ने इसे भी अव्याकृत रखा है कि मृत्यु के बाद तथागत न तो होते हैं और न ही नहीं होते हैं, और यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।'

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကသ္မာ ပနေတံ, အာဝုသော, သမဏေန ဂေါတမေန အဗျာကတ’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘န ဟေတံ, အာဝုသော, အတ္ထသံဟိတံ န ဓမ္မသံဟိတံ န အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ တံ ဘဂဝတာ အဗျာကတ’န္တိ.

चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'हे आयुष्मान्, श्रमण गौतम ने इसे अव्याकृत (अघोषित) क्यों रखा है?' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्य मतों के परिव्राजकों को इस प्रकार उत्तर देना चाहिए— 'हे आयुष्मान्, यह (विषय) न तो अर्थपूर्ण (हितकारी) है, न धर्म से संबंधित है, न ही ब्रह्मचर्य का आदि (आधार) है; यह न तो निर्वेद (वैराग्य) के लिए, न विराग के लिए, न निरोध के लिए, न उपशम (शांति) के लिए, न अभिज्ञा (उच्च ज्ञान) के लिए, न संबोधि के लिए और न ही निर्वाण के लिए सहायक है। इसीलिए भगवान ने इसे अव्याकृत रखा है'।

ဗျာကတဋ္ဌာနံ

व्याकृत विषय (घोषित किए गए विषय)

၁၉၀. ‘‘ဌာနံ [Pg.113] ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကိံ ပနာဝုသော, သမဏေန ဂေါတမေန ဗျာကတ’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတံ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတံ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတ’န္တိ.

१९०. चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'हे आयुष्मान्, श्रमण गौतम ने फिर क्या व्याकृत (घोषित) किया है?' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्य मतों के परिव्राजकों को इस प्रकार उत्तर देना चाहिए— 'हे आयुष्मान्, भगवान ने यह व्याकृत किया है कि— यह दुःख है; भगवान ने यह व्याकृत किया है कि— यह दुःख का समुदाय (कारण) है; भगवान ने यह व्याकृत किया है कि— यह दुःख का निरोध है; और भगवान ने यह व्याकृत किया है कि— यह दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा (मार्ग) है'।

‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, စုန္ဒ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ကသ္မာ ပနေတံ, အာဝုသော, သမဏေန ဂေါတမေန ဗျာကတ’န္တိ? ဧဝံဝါဒိနော, စုန္ဒ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ဧတဉှိ, အာဝုသော, အတ္ထသံဟိတံ, ဧတံ ဓမ္မသံဟိတံ, ဧတံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာ တံ ဘဂဝတာ ဗျာကတ’န္တိ.

चुन्द, यह संभव है कि अन्य मतों के परिव्राजक ऐसा कहें— 'हे आयुष्मान्, श्रमण गौतम ने इसे व्याकृत क्यों किया है?' चुन्द, ऐसा कहने वाले अन्य मतों के परिव्राजकों को इस प्रकार उत्तर देना चाहिए— 'हे आयुष्मान्, क्योंकि यह अर्थपूर्ण है, यह धर्म से संबंधित है, यह ब्रह्मचर्य का आदि है; यह पूर्ण निर्वेद, विराग, निरोध, उपशम, अभिज्ञा, संबोधि और निर्वाण की ओर ले जाता है। इसीलिए भगवान ने इसे व्याकृत किया है'।

ပုဗ္ဗန္တသဟဂတဒိဋ္ဌိနိဿယာ

अतीत (पूर्व-अंत) से संबंधित दृष्टि-निश्रय

၁၉၁. ‘‘ယေပိ တေ, စုန္ဒ, ပုဗ္ဗန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, တေပိ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ. ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမိ? ယေပိ တေ, စုန္ဒ, အပရန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, တေပိ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ. ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမိ? ကတမေ စ တေ, စုန္ဒ, ပုဗ္ဗန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, ယေ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ. (ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမိ) ? သန္တိ ခေါ, စုန္ဒ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. သန္တိ ပန, စုန္ဒ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ…ပေ… သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ… နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ… သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ… ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ… သယံကတော စ [Pg.114] ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ… အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. သဿတံ သုခဒုက္ခံ… အသဿတံ သုခဒုက္ခံ… သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ… နေဝသဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ… သယံကတံ သုခဒုက္ခံ… ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ… သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ… အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ.

१९१. चुन्द, अतीत से संबंधित जो भी दृष्टि-निश्रय हैं, उन्हें मैंने तुम्हें वैसे ही व्याकृत (स्पष्ट) किया है जैसे उन्हें किया जाना चाहिए। और जिन्हें व्याकृत नहीं किया जाना चाहिए, उन्हें मैं तुम्हें क्यों व्याकृत करूँगा? चुन्द, भविष्य (अपर-अंत) से संबंधित जो भी दृष्टि-निश्रय हैं, उन्हें भी मैंने तुम्हें वैसे ही व्याकृत किया है जैसे उन्हें किया जाना चाहिए। और जिन्हें व्याकृत नहीं किया जाना चाहिए, उन्हें मैं तुम्हें क्यों व्याकृत करूँगा? चुन्द, अतीत से संबंधित वे कौन से दृष्टि-निश्रय हैं जिन्हें मैंने तुम्हें व्याकृत किया है? चुन्द, कुछ श्रमण और ब्राह्मण ऐसे हैं जो इस प्रकार के वाद और दृष्टि वाले हैं— 'आत्मा और लोक शाश्वत हैं; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' चुन्द, कुछ श्रमण और ब्राह्मण ऐसे हैं जो इस प्रकार के वाद और दृष्टि वाले हैं— 'आत्मा और लोक अशाश्वत हैं... (संक्षेप)... आत्मा और लोक शाश्वत भी हैं और अशाश्वत भी... आत्मा और लोक न शाश्वत हैं न अशाश्वत... आत्मा और लोक स्वयं-कृत हैं... आत्मा और लोक पर-कृत हैं... आत्मा और लोक स्वयं-कृत और पर-कृत दोनों हैं... आत्मा और लोक न स्वयं-कृत हैं न पर-कृत, बल्कि अकारण (अधिच्चसमुप्पन्न) उत्पन्न हुए हैं; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।' इसी प्रकार— 'सुख-दुःख शाश्वत हैं... सुख-दुःख अशाश्वत हैं... सुख-दुःख शाश्वत और अशाश्वत दोनों हैं... सुख-दुःख न शाश्वत हैं न अशाश्वत... सुख-दुःख स्वयं-कृत हैं... सुख-दुःख पर-कृत हैं... सुख-दुःख स्वयं-कृत और पर-कृत दोनों हैं... सुख-दुःख न स्वयं-कृत हैं न पर-कृत, बल्कि अकारण उत्पन्न हुए हैं; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है'।

၁၉၂. ‘‘တတြ, စုန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣဒံ, အာဝုသော, ဝုစ္စတိ – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ? ယဉ္စ ခေါ တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တံ တေသံ နာနုဇာနာမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အညထာသညိနောပိ ဟေတ္ထ, စုန္ဒ, သန္တေကေ သတ္တာ. ဣမာယပိ ခေါ အဟံ, စုန္ဒ, ပညတ္တိယာ နေဝ အတ္တနာ သမသမံ သမနုပဿာမိ ကုတော ဘိယျော. အထ ခေါ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျော ယဒိဒံ အဓိပညတ္တိ.

१९२. चुन्द, उन श्रमण-ब्राह्मणों में से जो ऐसा कहते हैं और ऐसी दृष्टि रखते हैं कि— 'आत्मा और लोक शाश्वत हैं; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है', उनके पास जाकर मैं इस प्रकार कहता हूँ— 'हे आयुष्मान्, क्या आप ऐसा कहते हैं कि— आत्मा और लोक शाश्वत हैं?' और वे जो यह कहते हैं कि— 'यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है', मैं उनकी उस बात को स्वीकार नहीं करता। ऐसा किस कारण से है? चुन्द, क्योंकि इस संसार में कुछ ऐसे प्राणी भी हैं जिनकी संज्ञा (समझ) इससे भिन्न है। चुन्द, इस प्रज्ञप्ति (अवधारणा) के विषय में मैं अपने समान किसी को नहीं देखता, फिर अपने से श्रेष्ठ को तो कहाँ से देखूँगा? बल्कि, जहाँ तक अधिप्रज्ञप्ति (उच्चतर प्रज्ञा) का प्रश्न है, वहाँ मैं ही श्रेष्ठ हूँ।

၁၉၃. ‘‘တတြ, စုန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ…ပေ… သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ… နေဝသဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ… သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ… ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ… သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ… အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ… သဿတံ သုခဒုက္ခံ… အသဿတံ သုခဒုက္ခံ… သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ… နေဝသဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ… သယံကတံ သုခဒုက္ခံ… ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ… သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ… အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣဒံ, အာဝုသော, ဝုစ္စတိ – ‘‘အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခ’’’န္တိ? ယဉ္စ ခေါ တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တံ တေသံ နာနုဇာနာမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အညထာသညိနောပိ ဟေတ္ထ, စုန္ဒ, သန္တေကေ သတ္တာ. ဣမာယပိ ခေါ အဟံ, စုန္ဒ, ပညတ္တိယာ နေဝ အတ္တနာ သမသမံ သမနုပဿာမိ ကုတော ဘိယျော. အထ ခေါ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျော ယဒိဒံ အဓိပညတ္တိ. ဣမေ ခေါ တေ, စုန္ဒ, ပုဗ္ဗန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, ယေ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ[Pg.115]. ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမီတိ ?

१९३. “हे चुन्द! वहाँ जो वे श्रमण-ब्राह्मण इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार की दृष्टि वाले हैं— ‘आत्मा और लोक अशाश्वत हैं... आत्मा और लोक शाश्वत भी हैं और अशाश्वत भी... आत्मा और लोक न शाश्वत हैं न अशाश्वत... आत्मा और लोक स्वयं-कृत हैं... आत्मा और लोक पर-कृत हैं... आत्मा और लोक स्वयं-कृत भी हैं और पर-कृत भी... आत्मा और लोक न स्वयं-कृत हैं न पर-कृत, बल्कि अकारण उत्पन्न (अधिच्चसमुपन्न) हैं... सुख-दुःख शाश्वत हैं... सुख-दुःख अशाश्वत हैं... सुख-दुःख शाश्वत भी हैं और अशाश्वत भी... सुख-दुःख न शाश्वत हैं न अशाश्वत... सुख-दुःख स्वयं-कृत हैं... सुख-दुःख पर-कृत हैं... सुख-दुःख स्वयं-कृत भी हैं और पर-कृत भी... सुख-दुःख न स्वयं-कृत हैं न पर-कृत, बल्कि अकारण उत्पन्न हैं; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।’ मैं उनके पास जाकर इस प्रकार कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों! क्या आप ऐसा कहते हैं कि सुख-दुःख न स्वयं-कृत हैं, न पर-कृत, बल्कि अकारण उत्पन्न हैं?’ और जो वे ऐसा कहते हैं कि ‘यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है’, मैं उनकी उस बात को स्वीकार नहीं करता। वह किस कारण से? क्योंकि हे चुन्द! इस संसार में कुछ ऐसे प्राणी भी हैं जिनकी संज्ञा (समझ) अन्य प्रकार की है। हे चुन्द! इस प्रज्ञप्ति (स्थापना) में भी मैं अपने समान किसी को नहीं देखता, फिर अपने से श्रेष्ठ को कहाँ देखूँगा? बल्कि, जहाँ तक अधि-प्रज्ञप्ति (उच्चतर ज्ञान) का प्रश्न है, वहाँ मैं ही श्रेष्ठ हूँ। हे चुन्द! ये वे अतीत-संबंधी (पूर्वन्त-सहगत) दृष्टि-आश्रय हैं, जिन्हें मैंने तुम्हें स्पष्ट कर दिया है कि उन्हें कैसे स्पष्ट किया जाना चाहिए। और जिन्हें स्पष्ट नहीं किया जाना चाहिए, उन्हें मैं तुम्हें उस प्रकार क्यों स्पष्ट करूँगा?”

အပရန္တသဟဂတဒိဋ္ဌိနိဿယာ

भविष्य-संबंधी दृष्टि-आश्रय (अपरान्त-सहगत दृष्टि-आश्रय)

၁၉၄. ‘‘ကတမေ စ တေ, စုန္ဒ, အပရန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, ယေ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ. (ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမီ) ? သန္တိ, စုန္ဒ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. သန္တိ ပန, စုန္ဒ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘အရူပီ အတ္တာ ဟောတိ…ပေ… ရူပီ စ အရူပီ စ အတ္တာ ဟောတိ… နေဝရူပီ နာရူပီ အတ္တာ ဟောတိ… သညီ အတ္တာ ဟောတိ… အသညီ အတ္တာ ဟောတိ… နေဝသညီနာသညီ အတ္တာ ဟောတိ… အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တတြ, စုန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣဒံ, အာဝုသော, ဝုစ္စတိ – ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’’တိ? ယဉ္စ ခေါ တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တံ တေသံ နာနုဇာနာမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အညထာသညိနောပိ ဟေတ္ထ, စုန္ဒ, သန္တေကေ သတ္တာ. ဣမာယပိ ခေါ အဟံ, စုန္ဒ, ပညတ္တိယာ နေဝ အတ္တနာ သမသမံ သမနုပဿာမိ ကုတော ဘိယျော. အထ ခေါ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျော ယဒိဒံ အဓိပညတ္တိ.

१९४. “हे चुन्द! वे भविष्य-संबंधी दृष्टि-आश्रय कौन से हैं, जिन्हें मैंने तुम्हें स्पष्ट कर दिया है कि उन्हें कैसे स्पष्ट किया जाना चाहिए? (और जिन्हें स्पष्ट नहीं किया जाना चाहिए, उन्हें मैं तुम्हें उस प्रकार क्यों स्पष्ट करूँगा?) हे चुन्द! कुछ श्रमण-ब्राह्मण ऐसे हैं जो इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार की दृष्टि वाले हैं— ‘आत्मा रूपी (रूपवान) है और मृत्यु के बाद स्वस्थ (अविकारी) रहती है; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।’ हे चुन्द! कुछ श्रमण-ब्राह्मण ऐसे हैं जो इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार की दृष्टि वाले हैं— ‘आत्मा अरूपी है... आत्मा रूपी भी है और अरूपी भी... आत्मा न रूपी है न अरूपी... आत्मा संज्ञी (चेतन) है... आत्मा असंज्ञी (अचेतन) है... आत्मा न संज्ञी है न असंज्ञी... आत्मा का उच्छेद हो जाता है, वह विनष्ट हो जाती है और मृत्यु के बाद नहीं रहती; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है।’ हे चुन्द! वहाँ जो वे श्रमण-ब्राह्मण इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार की दृष्टि वाले हैं— ‘आत्मा रूपी है और मृत्यु के बाद स्वस्थ रहती है; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है’, मैं उनके पास जाकर इस प्रकार कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों! क्या आप ऐसा कहते हैं कि आत्मा रूपी है और मृत्यु के बाद स्वस्थ रहती है?’ और जो वे ऐसा कहते हैं कि ‘यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है’, मैं उनकी उस बात को स्वीकार नहीं करता। वह किस कारण से? क्योंकि हे चुन्द! इस संसार में कुछ ऐसे प्राणी भी हैं जिनकी संज्ञा अन्य प्रकार की है। हे चुन्द! इस प्रज्ञप्ति में भी मैं अपने समान किसी को नहीं देखता, फिर अपने से श्रेष्ठ को कहाँ देखूँगा? बल्कि, जहाँ तक अधि-प्रज्ञप्ति का प्रश्न है, वहाँ मैं ही श्रेष्ठ हूँ।”

၁၉၅. ‘‘တတြ, စုန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘အရူပီ အတ္တာ ဟောတိ…ပေ… ရူပီ စ အရူပီ စ အတ္တာ ဟောတိ… နေဝရူပီနာရူပီ အတ္တာ ဟောတိ… သညီ အတ္တာ ဟောတိ… အသညီ အတ္တာ ဟောတိ… နေဝသညီနာသညီ အတ္တာ ဟောတိ… အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣဒံ, အာဝုသော, ဝုစ္စတိ – ‘‘အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ’’’တိ? ယဉ္စ ခေါ တေ, စုန္ဒ, ဧဝမာဟံသု – ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ. တံ တေသံ နာနုဇာနာမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အညထာသညိနောပိ ဟေတ္ထ, စုန္ဒ, သန္တေကေ သတ္တာ. ဣမာယပိ ခေါ အဟံ, စုန္ဒ, ပညတ္တိယာ နေဝ အတ္တနာ [Pg.116] သမသမံ သမနုပဿာမိ, ကုတော ဘိယျော. အထ ခေါ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျော ယဒိဒံ အဓိပညတ္တိ. ဣမေ ခေါ တေ, စုန္ဒ, အပရန္တသဟဂတာ ဒိဋ္ဌိနိဿယာ, ယေ ဝေါ မယာ ဗျာကတာ, ယထာ တေ ဗျာကာတဗ္ဗာ. ယထာ စ တေ န ဗျာကာတဗ္ဗာ, ကိံ ဝေါ အဟံ တေ တထာ ဗျာကရိဿာမီတိ ?

१९५. “हे चुन्द! वहाँ जो वे श्रमण-ब्राह्मण इस प्रकार कहने वाले और इस प्रकार की दृष्टि वाले हैं— ‘आत्मा अरूपी है... आत्मा रूपी भी है और अरूपी भी... आत्मा न रूपी है न अरूपी... आत्मा संज्ञी है... आत्मा असंज्ञी है... आत्मा न संज्ञी है न असंज्ञी... आत्मा का उच्छेद हो जाता है, वह विनष्ट हो जाती है और मृत्यु के बाद नहीं रहती; यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है’, मैं उनके पास जाकर इस प्रकार कहता हूँ— ‘हे आयुष्मानों! क्या आप ऐसा कहते हैं कि आत्मा का उच्छेद हो जाता है, वह विनष्ट हो जाती है और मृत्यु के बाद नहीं रहती?’ और हे चुन्द! जो वे ऐसा कहते हैं कि ‘यही सत्य है, अन्य सब व्यर्थ है’, मैं उनकी उस बात को स्वीकार नहीं करता। वह किस कारण से? क्योंकि हे चुन्द! इस संसार में कुछ ऐसे प्राणी भी हैं जिनकी संज्ञा अन्य प्रकार की है। हे चुन्द! इस प्रज्ञप्ति में भी मैं अपने समान किसी को नहीं देखता, फिर अपने से श्रेष्ठ को कहाँ देखूँगा? बल्कि, जहाँ तक अधि-प्रज्ञप्ति का प्रश्न है, वहाँ मैं ही श्रेष्ठ हूँ। हे चुन्द! ये वे भविष्य-संबंधी दृष्टि-आश्रय हैं, जिन्हें मैंने तुम्हें स्पष्ट कर दिया है कि उन्हें कैसे स्पष्ट किया जाना चाहिए। और जिन्हें स्पष्ट नहीं किया जाना चाहिए, उन्हें मैं तुम्हें उस प्रकार क्यों स्पष्ट करूँगा?”

၁၉၆. ‘‘ဣမေသဉ္စ, စုန္ဒ, ပုဗ္ဗန္တသဟဂတာနံ ဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ဣမေသဉ္စ အပရန္တသဟဂတာနံ ဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ပဟာနာယ သမတိက္ကမာယ ဧဝံ မယာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဒေသိတာ ပညတ္တာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ, စုန္ဒ, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ…ပေ… စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ, ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဣမေသဉ္စ စုန္ဒ, ပုဗ္ဗန္တသဟဂတာနံ ဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ဣမေသဉ္စ အပရန္တသဟဂတာနံ ဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ပဟာနာယ သမတိက္ကမာယ. ဧဝံ မယာ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဒေသိတာ ပညတ္တာ’’တိ.

१९६. “हे चुन्द! इन अतीत-संबंधी दृष्टि-आश्रयों और इन भविष्य-संबंधी दृष्टि-आश्रयों के प्रहाण (त्याग) के लिए और उनके अतिक्रमण (पार जाने) के लिए मैंने ये चार स्मृति-प्रस्थान (सतिपट्ठान) उपदिष्ट और प्रज्ञप्त किए हैं। वे चार कौन से हैं? हे चुन्द! यहाँ भिक्षु काया में कायानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी (उत्साही), सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या (लोभ) और दौर्मनस्य (शोक) को दूर करके। वेदनाओं में वेदनानुपश्यी... चित्त में चित्तानुपश्यी... धर्मों में धर्मानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी, सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या और दौर्मनस्य को दूर करके। हे चुन्द! इन अतीत-संबंधी दृष्टि-आश्रयों और इन भविष्य-संबंधी दृष्टि-आश्रयों के प्रहाण के लिए और उनके अतिक्रमण के लिए, इस प्रकार मैंने ये चार स्मृति-प्रस्थान उपदिष्ट और प्रज्ञप्त किए हैं।”

၁၉၇. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဥပဝါဏော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ဌိတော ဟောတိ ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥပဝါဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ပါသာဒိကော ဝတာယံ, ဘန္တေ, ဓမ္မပရိယာယော; သုပါသာဒိကော ဝတာယံ ဘန္တေ, ဓမ္မပရိယာယော, ကော နာမာယံ ဘန္တေ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ? ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ, ဥပဝါဏ, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ ‘ပါသာဒိကော’ တွေဝ နံ ဓာရေဟီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ ဥပဝါဏော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

१९७. उस समय आयुष्मान उपवाण भगवान के पीछे खड़े होकर भगवान को पंखा झल रहे थे। तब आयुष्मान उपवाण ने भगवान से यह कहा— "आश्चर्य है, भन्ते! अद्भुत है, भन्ते! भन्ते, यह धर्म-पर्याय (धर्म-उपदेश) अत्यंत प्रसन्नतादायक है; भन्ते, यह धर्म-पर्याय अत्यंत चित्त-प्रसादक है। भन्ते, इस धर्म-पर्याय का नाम क्या है?" "इसलिए उपवाण, तुम इस धर्म-पर्याय को 'पासादिक' (प्रसन्नतादायक) के रूप में ही धारण करो।" भगवान ने यह कहा। आयुष्मान उपवाण ने प्रसन्न मन से भगवान के प्रवचन का अभिनन्दन किया।

ပါသာဒိကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဆဋ္ဌံ.

छठा पासादिक सुत्त समाप्त हुआ।

၇. လက္ခဏသုတ္တံ

७. लक्षण सुत्त

ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ

महापुरुष के बत्तीस लक्षण

၁၉၈. ဧဝံ [Pg.117] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

१९८. ऐसा मैंने सुना— एक समय भगवान श्रावस्ती में अनाथपिण्डिक के आराम जेतवन विहार में विहार कर रहे थे। वहाँ भगवान ने भिक्षुओं को संबोधित किया— "भिक्षुओं!" उन भिक्षुओं ने भगवान को उत्तर दिया— "भदन्त!" भगवान ने यह कहा—

၁၉၉. ‘‘ဒွတ္တိံသိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ; သေယျထိဒံ, စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ. သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ.

१९९. "भिक्षुओं, महापुरुष के ये बत्तीस महापुरुष-लक्षण हैं, जिनसे युक्त महापुरुष की केवल दो ही गतियाँ (भविष्य) होती हैं, अन्य नहीं। यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह चक्रवर्ती राजा होता है— धार्मिक, धर्मराज, चारों दिशाओं का विजेता, जनपद में स्थिरता प्राप्त करने वाला और सात रत्नों से संपन्न। उसके ये सात रत्न होते हैं; जैसे— चक्र-रत्न, हस्ति-रत्न, अश्व-रत्न, मणि-रत्न, स्त्री-रत्न, गृहपति-रत्न और सातवाँ परिणायक-रत्न। उसके एक हजार से अधिक पुत्र होते हैं, जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना का मर्दन करने वाले होते हैं। वह इस समुद्र-पर्यन्त पृथ्वी को बिना दण्ड और बिना शस्त्र के, धर्म के द्वारा जीतकर शासन करता है। और यदि वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है, तो वह लोक में आवरण-रहित (क्लेश-मुक्त), अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध होता है।"

၂၀၀. ‘‘ကတမာနိ စ တာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ? သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ.

२००. "भिक्षुओं, महापुरुष के वे बत्तीस महापुरुष-लक्षण कौन से हैं, जिनसे युक्त महापुरुष की केवल दो ही गतियाँ होती हैं, अन्य नहीं? यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो चक्रवर्ती राजा होता है... (पेय्याल)... और यदि वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है, तो वह लोक में आवरण-रहित, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध होता है।"

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

"यहाँ, भिक्षुओं, महापुरुष के पैर समतल (भूमि पर अच्छी तरह टिकने वाले) होते हैं। भिक्षुओं, महापुरुष के पैर जो समतल होते हैं, यह भी महापुरुष का एक महापुरुष-लक्षण है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ. ယမ္ပိ[Pg.118], ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

"फिर, भिक्षुओं, महापुरुष के दोनों पैरों के तलवों में चक्र उत्पन्न होते हैं, जिनमें एक हजार आरे (तीलियाँ), नेमि (परिधि) और नाभि (धुरी) होती है और जो सभी प्रकार से पूर्ण होते हैं। भिक्षुओं, महापुरुष के पैरों के तलवों में जो ये चक्र उत्पन्न होते हैं, यह भी महापुरुष का एक महापुरुष-लक्षण है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသော အာယတပဏှိ ဟောတိ…ပေ… ဒီဃင်္ဂုလိ ဟောတိ… မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ… ဇာလဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ… ဥဿင်္ခပါဒေါ ဟောတိ… ဧဏိဇင်္ဃော ဟောတိ… ဌိတကောဝ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ… ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော ဟောတိ… သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟောတိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော… သုခုမစ္ဆဝိ ဟောတိ, သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ ရဇောဇလ္လံ ကာယေ န ဥပလိမ္ပတိ… ဧကေကလောမော ဟောတိ, ဧကေကာနိ လောမာနိ လောမကူပေသု ဇာတာနိ… ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော ဟောတိ, ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ လောမာနိ ဇာတာနိ နီလာနိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာနိ ကုဏ္ဍလာဝဋ္ဋာနိ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋကဇာတာနိ … ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ဟောတိ… သတ္တုဿဒေါ ဟောတိ… သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော ဟောတိ… စိတန္တရံသော ဟောတိ… နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဟောတိ, ယာဝတကွဿ ကာယော တာဝတကွဿ ဗျာမော ယာဝတကွဿ ဗျာမော တာဝတကွဿ ကာယော… သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ဟောတိ… ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ဟောတိ… သီဟဟနု ဟောတိ… စတ္တာလီသဒန္တော ဟောတိ … သမဒန္တော ဟောတိ… အဝိရဠဒန္တော ဟောတိ… သုသုက္ကဒါဌော ဟောတိ… ပဟူတဇိဝှော ဟောတိ… ဗြဟ္မဿရော ဟောတိ ကရဝီကဘာဏီ… အဘိနီလနေတ္တော ဟောတိ… ဂေါပခုမော ဟောတိ… ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ, ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ, ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

"फिर, भिक्षुओं, महापुरुष की एड़ियाँ लंबी होती हैं... (पे)... उँगलियाँ लंबी होती हैं... हाथ और पैर कोमल और सुकुमार होते हैं... हाथ और पैर जाल की तरह (झिल्लीदार) होते हैं... टखने ऊँचे होते हैं... पिंडलियाँ एणी मृग के समान होती हैं... बिना झुके खड़े-खड़े ही दोनों हथेलियों से घुटनों को छू सकते हैं और सहला सकते हैं... जननेंद्रिय म्यान (कोश) में छिपी होती है... शरीर का वर्ण सुवर्ण के समान होता है, त्वचा कंचन के समान आभा वाली होती है... त्वचा अत्यंत सूक्ष्म (कोमल) होती है, सूक्ष्मता के कारण शरीर पर धूल और मैल नहीं चिपकता... शरीर का एक-एक रोम अलग-अलग होता है, एक-एक रोम-कूप में एक-एक ही रोम उत्पन्न होता है... रोम ऊपर की ओर मुड़े होते हैं, वे नीले, अंजन के समान काले, कुंडल की तरह दाहिनी ओर घूमे हुए और ऊपर की ओर अग्र भाग वाले होते हैं... शरीर ब्रह्मा के समान सीधा होता है... शरीर सात स्थानों पर उभरा हुआ (पुष्ट) होता है... शरीर का पूर्वार्ध (ऊपरी भाग) सिंह के समान होता है... कंधों के बीच का भाग भरा हुआ होता है... शरीर न्यग्रोध (बरगद) के समान परिमंडल वाला होता है, जितनी शरीर की ऊँचाई होती है उतनी ही भुजाओं का फैलाव होता है और जितना भुजाओं का फैलाव होता है उतनी ही शरीर की ऊँचाई होती है... ग्रीवा (गर्दन) सुडौल और गोल होती है... रस-ग्रहण करने वाली नसें अत्यंत श्रेष्ठ होती हैं... ठुड्डी सिंह के समान होती है... चालीस दाँत होते हैं... दाँत समान (बराबर) होते हैं... दाँतों के बीच छिद्र नहीं होते (सघन होते हैं)... दाँत अत्यंत श्वेत होते हैं... जिह्वा लंबी और विशाल होती है... स्वर ब्रह्मा के समान और करविक पक्षी के समान मधुर होता है... नेत्र अत्यंत नीले होते हैं... पलकें गाय के बछड़े के समान सुंदर होती हैं... दोनों भौंहों के बीच ऊर्णा (बालों का गुच्छा) उत्पन्न होती है, जो श्वेत और कोमल रुई के समान होती है। भिक्षुओं, महापुरुष की भौंहों के बीच जो यह श्वेत और कोमल रुई के समान ऊर्णा उत्पन्न होती है, यह भी महापुरुष का एक महापुरुष-लक्षण है।"

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

"फिर, भिक्षुओं, महापुरुष का सिर उष्णीष (पगड़ी के समान स्वाभाविक उभार वाला) होता है। भिक्षुओं, महापुरुष का सिर जो उष्णीष युक्त होता है, यह भी महापुरुष का एक महापुरुष-लक्षण है।"

‘‘ဣမာနိ ခေါ တာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ. သစေ [Pg.119] အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ.

"भिक्षुओं, महापुरुष के ये वे बत्तीस महापुरुष-लक्षण हैं, जिनसे युक्त महापुरुष की केवल दो ही गतियाँ होती हैं, अन्य नहीं। यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो चक्रवर्ती राजा होता है... (पे)... और यदि वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित हो जाता है, तो वह लोक में आवरण-रहित, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध होता है।"

‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ဗာဟိရကာပိ ဣသယော ဓာရေန္တိ, နော စ ခေါ တေ ဇာနန္တိ – ‘ဣမဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဣဒံ လက္ခဏံ ပဋိလဘတီ’တိ.

"भिक्षुओं, महापुरुष के इन बत्तीस महापुरुष-लक्षणों को बाहरी (शासन से बाहर के) ऋषि भी जानते हैं, किंतु वे यह नहीं जानते कि— 'इस कर्म को करने के कारण यह लक्षण प्राप्त होता है'।"

(၁) သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာလက္ခဏံ

(१) सुप्रतिष्ठित पादतल लक्षण

၂၀၁. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဒဠှသမာဒါနော အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, အဝတ္ထိတသမာဒါနော ကာယသုစရိတေ ဝစီသုစရိတေ မနောသုစရိတေ ဒါနသံဝိဘာဂေ သီလသမာဒါနေ ဥပေါသထုပဝါသေ မတ္တေယျတာယ ပေတ္တေယျတာယ သာမညတာယ ဗြဟ္မညတာယ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိတာယ အညတရညတရေသု စ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တတ္ထ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂ္ဂဏှာတိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန ဒိဗ္ဗေန သုခေန ဒိဗ္ဗေန ယသေန ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ. သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. သမံ ပါဒံ ဘူမိယံ နိက္ခိပတိ, သမံ ဥဒ္ဓရတိ, သမံ သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ ဘူမိံ ဖုသတိ.

२०१. हे भिक्षुओं, तथागत ने अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पूर्व में मनुष्य होते हुए, कुशल धर्मों में दृढ़ संकल्प किया था; वे काय-सुचरित, वची-सुचरित, मन-सुचरित, दान-संविभाग, शील-समादान, उपोसथ-उपवास, माता की सेवा, पिता की सेवा, श्रमणों की सेवा, ब्राह्मणों की सेवा, कुल के वृद्धों के प्रति आदर, और अन्य श्रेष्ठ कुशल धर्मों में अटल रहे। उस कर्म के किए जाने, संचित होने, प्रचुर होने और विस्तृत होने के कारण, वे शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरांत, सुगति स्वर्ग लोक में उत्पन्न हुए। वहाँ वे अन्य देवों को दस स्थानों में पीछे छोड़ देते हैं—दिव्य आयु, दिव्य वर्ण, दिव्य सुख, दिव्य यश, दिव्य आधिपत्य, दिव्य रूप, दिव्य शब्द, दिव्य गंध, दिव्य रस और दिव्य स्पर्श से। वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर, वे इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं। उनके पैर सुप्रतिष्ठित (समतल) होते हैं। वे अपने पैरों को भूमि पर समान रूप से रखते हैं, समान रूप से उठाते हैं, और अपने पैरों के तलवों के सभी अंगों से भूमि को समान रूप से स्पर्श करते हैं।

၂၀၂. ‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ; သေယျထိဒံ, စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အခိလမနိမိတ္တမကဏ္ဋကံ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ခေမံ သိဝံ နိရဗ္ဗုဒံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ[Pg.120]. ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အက္ခမ္ဘိယော ဟောတိ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ. ‘‘သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အက္ခမ္ဘိယော ဟောတိ အဗ္ဘန္တရေဟိ ဝါ ဗာဟိရေဟိ ဝါ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ ရာဂေန ဝါ ဒေါသေန ဝါ မောဟေန ဝါ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

२०२. उस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो वे चक्रवर्ती राजा होते हैं—धार्मिक, धर्मराज, चारों दिशाओं के विजेता, जनपद में स्थिरता प्राप्त, और सात रत्नों से संपन्न। उनके ये सात रत्न होते हैं; जैसे—चक्र-रत्न, हस्ति-रत्न, अश्व-रत्न, मणि-रत्न, स्त्री-रत्न, गृहपति-रत्न और सातवाँ परिणायक-रत्न। उनके एक हजार से अधिक पुत्र होते हैं, जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना का मर्दन करने वाले होते हैं। वे समुद्र पर्यंत इस पृथ्वी को बिना दंड और बिना शस्त्र के, धर्मपूर्वक जीतकर शासन करते हैं। राजा होने पर उन्हें क्या लाभ मिलता है? वे किसी भी मनुष्य रूपी शत्रु या विरोधी द्वारा विचलित नहीं किए जा सकते। राजा होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। यदि वे घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, तो वे लोक में राग-द्वेष-मोह के आवरण को हटाने वाले अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध होते हैं। बुद्ध होने पर उन्हें क्या लाभ मिलता है? वे आंतरिक या बाह्य शत्रुओं और विरोधियों द्वारा—चाहे वह राग, द्वेष या मोह हो, अथवा कोई श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा या लोक में कोई भी हो—विचलित नहीं किए जा सकते। बुद्ध होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၀၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२०३. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘သစ္စေ စ ဓမ္မေ စ ဒမေ စ သံယမေ,သောစေယျသီလာလယုပေါသထေသု စ;

ဒါနေ အဟိံသာယ အသာဟသေ ရတော,ဒဠှံ သမာဒါယ သမတ္တမာစရိ.

सत्य, धर्म, दम (इंद्रिय दमन) और संयम में, शुचिता, शील और उपोसथ में; दान, अहिंसा और अक्रूरता में रत होकर, उन्होंने दृढ़तापूर्वक समादान कर पूर्ण रूप से आचरण किया।

‘‘သော တေန ကမ္မေန ဒိဝံ သမက္ကမိ,သုခဉ္စ ခိဍ္ဍာရတိယော စ အနွဘိ ;

တတော စဝိတွာ ပုနရာဂတော ဣဓ,သမေဟိ ပါဒေဟိ ဖုသီ ဝသုန္ဓရံ.

उस कर्म के कारण वे स्वर्ग लोक गए, जहाँ उन्होंने सुख और क्रीड़ा-रति का अनुभव किया; वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ आने पर, उन्होंने अपने समान (समतल) पैरों से पृथ्वी को स्पर्श किया।

‘‘ဗျာကံသု ဝေယျဉ္ဇနိကာ သမာဂတာ,သမပ္ပတိဋ္ဌဿ န ဟောတိ ခမ္ဘနာ;

ဂိဟိဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ပုန,တံ လက္ခဏံ ဘဝတိ တဒတ္ထဇောတကံ.

लक्षणों के ज्ञाताओं ने एकत्रित होकर यह घोषित किया कि सुप्रतिष्ठित पैरों वाले उस बालक को कोई विचलित नहीं कर सकता; चाहे वह गृहस्थ हो या प्रव्रजित, वह लक्षण इसी अर्थ को प्रकट करने वाला होता है।

‘‘အက္ခမ္ဘိယော ဟောတိ အဂါရမာဝသံ,ပရာဘိဘူ သတ္တုဘိ နပ္ပမဒ္ဒနော;

မနုဿဘူတေနိဓ ဟောတိ ကေနစိ,အက္ခမ္ဘိယော တဿ ဖလေန ကမ္မုနော.

गृहस्थ जीवन में रहने पर वे अविचल होते हैं, दूसरों को अभिभूत करने वाले और शत्रुओं द्वारा अजेय होते हैं; इस लोक में किसी भी मनुष्य द्वारा वे विचलित नहीं किए जा सकते, यह उनके उस कर्म का फल है।

‘‘သစေ [Pg.121] စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော,နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော;

အဂ္ဂေါ န သော ဂစ္ဆတိ ဇာတု ခမ္ဘနံ,နရုတ္တမော ဧသ ဟိ တဿ ဓမ္မတာ’’တိ.

यदि वैसा महापुरुष प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह नैष्क्रम्य (वैराग्य) की इच्छा में रत और विचक्षण होता है; वह श्रेष्ठ पुरुष कभी विचलित नहीं होता, क्योंकि यह उस महापुरुष की स्वाभाविकता (धर्मता) है।

(၂) ပါဒတလစက္ကလက္ခဏံ

(२) पैरों के तलवों में चक्र का लक्षण

၂၀၄. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဗဟုဇနဿ သုခါဝဟော အဟောသိ, ဥဗ္ဗေဂဥတ္တာသဘယံ အပနုဒိတာ, ဓမ္မိကဉ္စ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဓာတာ, သပရိဝါရဉ္စ ဒါနံ အဒါသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ သုဝိဘတ္တန္တရာနိ.

२०४. हे भिक्षुओं, तथागत ने अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पूर्व में मनुष्य होते हुए, बहुत से लोगों के लिए सुख लाने वाले थे, उन्होंने भय और त्रास को दूर किया, धर्मानुसार रक्षा और सुरक्षा का प्रबंध किया, और अनुयायियों सहित दान दिया। उस कर्म के किए जाने, संचित होने, प्रचुर होने और विस्तृत होने के कारण, वे शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरांत, सुगति स्वर्ग लोक में उत्पन्न हुए... वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर, वे इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं। उनके पैरों के तलवों के नीचे चक्र उत्पन्न होते हैं, जिनमें एक हजार आरे (तीलियाँ) होती हैं, जो नेमि (परिधि) और नाभि (धुरी) से युक्त, सभी प्रकार से परिपूर्ण और सुविभक्त अंतराल वाले होते हैं।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပရိဝါရော ဟောတိ; မဟာဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ. သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပရိဝါရော ဟောတိ; မဟာဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो वे चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या लाभ मिलता है? उनका महान परिवार (अनुयायी वर्ग) होता है; उनके महान अनुयायी होते हैं—ब्राह्मण, गृहपति, नगर और जनपद के निवासी, गणक, महामात्र, अंगरक्षक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और राजकुमार। राजा होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। यदि वे घर से बेघर होकर प्रव्रजित होते हैं, तो वे लोक में राग-द्वेष-मोह के आवरण को हटाने वाले अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध होते हैं। बुद्ध होने पर उन्हें क्या लाभ मिलता है? उनका महान परिवार होता है; उनके महान अनुयायी होते हैं—भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गंधर्व। बुद्ध होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၀၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२०५. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘ပုရေ ပုရတ္ထာ ပုရိမာသု ဇာတိသု,မနုဿဘူတော ဗဟုနံ သုခါဝဟော;

ဥဗ္ဘေဂဥတ္တာသဘယာပနူဒနော,ဂုတ္တီသု ရက္ခာဝရဏေသု ဥဿုကော.

पूर्व काल में, पूर्व जन्मों में, मनुष्य होते हुए उन्होंने बहुतों को सुख पहुँचाया; भय और त्रास को दूर किया, और सुरक्षा तथा रक्षा के कार्यों में उत्साही रहे।

‘‘သော [Pg.122] တေန ကမ္မေန ဒိဝံ သမက္ကမိ,သုခဉ္စ ခိဍ္ဍာရတိယော စ အနွဘိ;

တတော စဝိတွာ ပုနရာဂတော ဣဓ,စက္ကာနိ ပါဒေသု ဒုဝေသု ဝိန္ဒတိ.

उस कर्म के कारण वे स्वर्ग लोक गए, जहाँ उन्होंने सुख और क्रीड़ा-रति का अनुभव किया; वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ आने पर, वे अपने दोनों पैरों में चक्र प्राप्त करते हैं।

‘‘သမန္တနေမီနိ သဟဿရာနိ စ,ဗျာကံသု ဝေယျဉ္ဇနိကာ သမာဂတာ;

ဒိသွာ ကုမာရံ သတပုညလက္ခဏံ,ပရိဝါရဝါ ဟေဿတိ သတ္တုမဒ္ဒနော.

लक्षणों के ज्ञाता ब्राह्मणों ने एकत्रित होकर, सौ पुण्यों के लक्षणों से युक्त उस बालक को देखकर भविष्यवाणी की कि वह बहुत अनुयायियों वाला और शत्रुओं का दमन करने वाला होगा।

တထာ ဟီ စက္ကာနိ သမန္တနေမိနိ,သစေ န ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော;

ဝတ္တေတိ စက္ကံ ပထဝိံ ပသာသတိ,တဿာနုယန္တာဓ ဘဝန္တိ ခတ္တိယာ.

चूँकि उसके पैरों के तलवों में चारों ओर घेरे वाले चक्र उत्पन्न हुए हैं, इसलिए यदि ऐसा बालक गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह चक्रवर्ती राजा बनता है और पूरी पृथ्वी पर शासन करता है, और क्षत्रिय उसके अनुयायी होते हैं।

‘‘မဟာယသံ သံပရိဝါရယန္တိ နံ,သစေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော;

နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော,ဒေဝါမနုဿာသုရသက္ကရက္ခသာ.

महान यश वाले उसे चारों ओर से घेरे रहते हैं। यदि ऐसा बालक प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह नैष्क्रम्य (त्याग) की इच्छा में लीन और बुद्धिमान होता है; देव, मनुष्य, असुर, शक्र और राक्षस...

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗနာဂါ ဝိဟဂါ စတုပ္ပဒါ,အနုတ္တရံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ;

မဟာယသံ သံပရိဝါရယန္တိ န’’န္တိ.

...गन्धर्व, नाग, पक्षी और चौपाये भी उस अनुपम, देवों और मनुष्यों द्वारा पूजित, महान यशस्वी को चारों ओर से घेरे रहते हैं।

(၃-၅) အာယတပဏှိတာဒိတိလက္ခဏံ

(३-५) लंबी एड़ी आदि तीन लक्षण।

၂၀၆. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော အဟောသိ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထော လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော, သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟာသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ တီဏိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. အာယတပဏှိ စ ဟောတိ, ဒီဃင်္ဂုလိ စ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော စ.

२०६. भिक्षुओं! तथागत ने अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य रूप में रहते हुए, प्राणी-हिंसा का त्याग कर उससे विरत रहे थे। वे दंड और शस्त्र का त्याग करने वाले, लज्जाशील, दयालु और सभी प्राणियों के हित के प्रति अनुकम्पा रखने वाले थे। उस कर्म के किए जाने, संचित होने, प्रचुर होने और विस्तृत होने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर महापुरुष के इन तीन लक्षणों को प्राप्त करते हैं: उनकी एड़ियाँ लंबी होती हैं, उंगलियाँ लंबी होती हैं और उनका शरीर ब्रह्मा के समान सीधा होता है।

‘‘သော [Pg.123] တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ဒီဃာယုကော ဟောတိ စိရဋ္ဌိတိကော, ဒီဃမာယုံ ပါလေတိ, န သက္ကာ ဟောတိ အန္တရာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ဒီဃာယုကော ဟောတိ စိရဋ္ဌိတိကော, ဒီဃမာယုံ ပါလေတိ, န သက္ကာ ဟောတိ အန္တရာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

इन लक्षणों से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे दीर्घायु होते हैं, चिरकाल तक जीवित रहते हैं, लंबी आयु का पालन करते हैं, और किसी भी शत्रु या विरोधी मनुष्य द्वारा उनके जीवन का अंत करना संभव नहीं होता। राजा होने पर उन्हें यह प्राप्त होता है... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे दीर्घायु होते हैं, चिरकाल तक जीवित रहते हैं, लंबी आयु का पालन करते हैं, और इस लोक में किसी भी शत्रु, विरोधी, श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा या किसी के भी द्वारा उनके जीवन का अंत करना संभव नहीं होता। बुद्ध होने पर उन्हें यह प्राप्त होता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၀၇. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२०७. वहाँ यह कहा गया है —

‘‘မာရဏဝဓဘယတ္တနော ဝိဒိတွာ,ပဋိဝိရတော ပရံ မာရဏာယဟောသိ;

တေန သုစရိတေန သဂ္ဂမဂမာ,သုကတဖလဝိပါကမနုဘောသိ.

स्वयं के लिए वध और मृत्यु के भय को जानकर, वे दूसरों के वध से विरत रहे। उस सुचरित कर्म के कारण वे स्वर्ग गए और अपने सुकृत कर्मों के फल का अनुभव किया।

‘‘စဝိယ ပုနရိဓာဂတော သမာနော,ပဋိလဘတိ ဣဓ တီဏိ လက္ခဏာနိ;

ဘဝတိ ဝိပုလဒီဃပါသဏှိကော,ဗြဟ္မာဝ သုဇု သုဘော သုဇာတဂတ္တော.

वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ आने पर, वे यहाँ तीन लक्षणों को प्राप्त करते हैं: उनकी एड़ियाँ विशाल और लंबी होती हैं, और उनका शरीर ब्रह्मा के समान सीधा, सुंदर और सुगठित होता है।

‘‘သုဘုဇော သုသု သုသဏ္ဌိတော သုဇာတော,မုဒုတလုနင်္ဂုလိယဿ ဟောန္တိ;

ဒီဃာ တီဘိ ပုရိသဝရဂ္ဂလက္ခဏေဟိ,စိရယပနာယ ကုမာရမာဒိသန္တိ.

उनकी भुजाएँ सुंदर, शरीर युवा, सुगठित और सुजात होता है; उनकी उंगलियाँ कोमल और सुकुमार होती हैं। महापुरुष के इन तीन श्रेष्ठ लक्षणों के कारण, विद्वान उस बालक की दीर्घायु होने की भविष्यवाणी करते हैं।

‘‘ဘဝတိ ယဒိ ဂိဟီ စိရံ ယပေတိ,စိရတရံ ပဗ္ဗဇတိ ယဒိ တတော ဟိ;

ယာပယတိ စ ဝသိဒ္ဓိဘာဝနာယ,ဣတိ ဒီဃာယုကတာယ တံ နိမိတ္တ’’န္တိ.

यदि वे गृहस्थ होते हैं, तो दीर्घकाल तक जीवित रहते हैं; और यदि वे प्रव्रज्या ग्रहण करते हैं, तो उससे भी अधिक समय तक जीवित रहते हैं; वे वशित्व की भावना (ऋद्धिपाद) के अभ्यास से अपनी आयु को स्थिर रखते हैं। इस प्रकार, ये तीन लक्षण दीर्घायु होने के निमित्त हैं।

(၆) သတ္တုဿဒတာလက္ခဏံ

(६) सात स्थानों पर मांस की परिपूर्णता का लक्षण।

၂၀၈. ‘‘ယမ္ပိ[Pg.124], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဒါတာ အဟောသိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ, သတ္တုဿဒေါ ဟောတိ, သတ္တဿ ဥဿဒါ ဟောန္တိ; ဥဘောသု ဟတ္ထေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ, ဥဘောသု ပါဒေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ, ဥဘောသု အံသကူဋေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ, ခန္ဓေ ဥဿဒေါ ဟောတိ.

२०८. भिक्षुओं! तथागत ने अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य रूप में रहते हुए, उत्तम और स्वादिष्ट खादनीय, भोजनीय, स्वादनीय, लेहनीय और पेयों का दान दिया था। उस कर्म के किए जाने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर महापुरुष के इस लक्षण को प्राप्त करते हैं: उनके शरीर में सात स्थान भरे हुए (उन्नत) होते हैं; उनके दोनों हाथों में, दोनों पैरों में, दोनों कंधों पर और गर्दन (पीठ के ऊपरी भाग) में मांस की परिपूर्णता होती है।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

इस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उन्हें उत्तम और स्वादिष्ट खादनीय, भोजनीय, स्वादनीय, लेहनीय और पेय प्राप्त होते हैं। राजा होने पर उन्हें यह प्राप्त होता है... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उन्हें उत्तम और स्वादिष्ट खादनीय, भोजनीय, स्वादनीय, लेहनीय और पेय प्राप्त होते हैं। बुद्ध होने पर उन्हें यह प्राप्त होता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၀၉. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२०९. वहाँ यह कहा गया है —

‘‘ခဇ္ဇဘောဇ္ဇမထ လေယျ သာယိယံ,ဥတ္တမဂ္ဂရသဒါယကော အဟု;

တေန သော သုစရိတေန ကမ္မုနာ,နန္ဒနေ စိရမဘိပ္ပမောဒတိ.

वे खादनीय, भोजनीय, लेहनीय और स्वादनीय उत्तम रसों के दाता थे। उस सुचरित कर्म के कारण, वे नन्दन वन में चिरकाल तक आनंदित रहे।

‘‘သတ္တ စုဿဒေ ဣဓာဓိဂစ္ဆတိ,ဟတ္ထပါဒမုဒုတဉ္စ ဝိန္ဒတိ;

အာဟု ဗျဉ္ဇနနိမိတ္တကောဝိဒါ,ခဇ္ဇဘောဇ္ဇရသလာဘိတာယ နံ.

यहाँ वे सात स्थानों पर मांस की परिपूर्णता प्राप्त करते हैं और उनके हाथ-पैर कोमल होते हैं। लक्षणों के ज्ञाता कहते हैं कि उन्हें प्रचुर मात्रा में खादनीय और भोजनीय प्राप्त होंगे।

‘‘ယံ ဂိဟိဿပိ တဒတ္ထဇောတကံ,ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ စ တဒါဓိဂစ္ဆတိ;

ခဇ္ဇဘောဇ္ဇရသလာဘိရုတ္တမံ,အာဟု သဗ္ဗဂိဟိဗန္ဓနစ္ဆိဒ’’န္တိ.

जो पुण्य गृहस्थ बालक के लिए उस फल को प्रकट करता है, प्रव्रज्या ग्रहण करने पर भी वह उसे प्राप्त करता है। सभी गृहस्थ बंधनों को काटने वाले उन बुद्ध को उत्तम खादनीय और भोजनीय रसों की प्राप्ति होती है।

(၇-၈) ကရစရဏမုဒုဇာလတာလက္ခဏာနိ

(७-८) हाथ-पैरों की कोमलता और जालयुक्त हाथ-पैरों के लक्षण।

၂၁၀. ‘‘ယမ္ပိ[Pg.125], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ သင်္ဂါဟကော အဟောသိ – ဒါနေန ပေယျဝဇ္ဇေန အတ္ထစရိယာယ သမာနတ္တတာယ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ စ ဟောတိ ဇာလဟတ္ထပါဒေါ စ.

२१०. भिक्षुओं! तथागत ने अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य रूप में रहते हुए, चार संग्रह-वस्तुओं द्वारा लोगों का संग्रह (कल्याण) किया था — दान, प्रियवचन, अर्थचर्या और समानार्थता के द्वारा। उस कर्म के किए जाने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर महापुरुष के इन दो लक्षणों को प्राप्त करते हैं: उनके हाथ और पैर कोमल और सुकुमार होते हैं, तथा उनके हाथ और पैर जालयुक्त होते हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုသင်္ဂဟိတပရိဇနော ဟောတိ, သုသင်္ဂဟိတာဿ ဟောန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုသင်္ဂဟိတပရိဇနော ဟောတိ, သုသင်္ဂဟိတာဿ ဟောန္တိ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

“वह उन लक्षणों से युक्त होकर यदि गृहस्थ जीवन में रहता है, तो चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? उसका परिवार (परिषद्) सुसंगठित होता है। ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणक, महामात्र, अंगरक्षक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और कुमार उसके प्रति निष्ठावान होते हैं। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? उसका परिवार सुसंगठित होता है। भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गंधर्व उसके प्रति निष्ठावान होते हैं। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है।” भगवान ने यह बात कही।

၂၁၁. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२११. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘ဒါနမ္ပိ စတ္ထစရိယတဉ္စ,ပိယဝါဒိတဉ္စ သမာနတ္တတဉ္စ ;

ကရိယစရိယသုသင်္ဂဟံ ဗဟူနံ,အနဝမတေန ဂုဏေန ယာတိ သဂ္ဂံ.

“दान, परोपकार, प्रिय वचन और समानता (समान व्यवहार) के द्वारा बहुतों का सुसंग्रह (कल्याण) करके, प्रशंसनीय गुणों के कारण वह स्वर्ग जाता है।

‘‘စဝိယ ပုနရိဓာဂတော သမာနော,ကရစရဏမုဒုတဉ္စ ဇာလိနော စ;

အတိရုစိရသုဝဂ္ဂုဒဿနေယျံ,ပဋိလဘတိ ဒဟရော သုသု ကုမာရော.

“वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ आने पर, वह सुकुमार बालक कोमल हाथ-पैर और जालनुमा रेखाओं वाले, अत्यंत सुंदर, सुस्पष्ट और दर्शनीय हाथ-पैर प्राप्त करता है।

‘‘ဘဝတိ [Pg.126] ပရိဇနဿဝေါ ဝိဓေယျော,မဟိမံ အာဝသိတော သုသင်္ဂဟိတော;

ပိယဝဒူ ဟိတသုခတံ ဇိဂီသမာနော,အဘိရုစိတာနိ ဂုဏာနိ အာစရတိ.

“वह आज्ञाकारी और वश में रहने वाले परिजनों वाला होता है। इस पृथ्वी पर शासन करते हुए वह सुसंगठित होता है। प्रिय बोलने वाला और हित-सुख की इच्छा रखने वाला होकर वह अत्यंत प्रिय गुणों का आचरण करता है।

‘‘ယဒိ စ ဇဟတိ သဗ္ဗကာမဘောဂံ,ကထယတိ ဓမ္မကထံ ဇိနော ဇနဿ;

ဝစနပဋိကရဿာဘိပ္ပသန္နာ,သုတွာန ဓမ္မာနုဓမ္မမာစရန္တီ’’တိ.

“यदि वह समस्त काम-भोगों का त्याग कर देता है, तो वह जिन (बुद्ध) होकर लोगों को धर्म-कथा सुनाता है। उनकी वाणी का पालन करने वाले लोग प्रसन्न होकर, धर्म को सुनकर धर्म के अनुकूल आचरण करते हैं।”

(၉-၁၀) ဥဿင်္ခပါဒဥဒ္ဓဂ္ဂလောမတာလက္ခဏာနိ

(९-१०) उच्च टखने (उस्सङ्खपाद) और ऊपर की ओर मुड़े हुए रोम (उद्धग्गलोम) के लक्षण।

၂၁၂. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော အတ္ထူပသံဟိတံ ဓမ္မူပသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသိတာ အဟောသိ, ဗဟုဇနံ နိဒံသေသိ, ပါဏီနံ ဟိတသုခါဝဟော ဓမ္မယာဂီ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. ဥဿင်္ခပါဒေါ စ ဟောတိ, ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော စ.

२१२. “भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्म में, पूर्व भव में, पूर्व निवास में, पहले मनुष्य होते हुए, सार्थक और धर्मयुक्त वाणी बोली थी, बहुत से लोगों को मार्ग दिखाया था, प्राणियों के लिए हित और सुख लाने वाले तथा धर्म-दानी थे। उस कर्म के किए जाने के कारण... वह वहाँ से च्युत होकर यहाँ आने पर इन दो महापुरुष लक्षणों को प्राप्त करता है। उसके टखने ऊँचे होते हैं और रोम ऊपर की ओर मुड़े हुए होते हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော, သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဂ္ဂေါ စ ဟောတိ သေဋ္ဌော စ ပါမောက္ခော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ ကာမဘောဂီနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဂ္ဂေါ စ ဟောတိ သေဋ္ဌော စ ပါမောက္ခော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ သဗ္ဗသတ္တာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

“वह उन लक्षणों से युक्त होकर यदि गृहस्थ जीवन में रहता है, तो चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह काम-भोगियों में अग्र, श्रेष्ठ, प्रमुख, उत्तम और प्रवर होता है। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह समस्त प्राणियों में अग्र, श्रेष्ठ, प्रमुख, उत्तम और प्रवर होता है। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है।” भगवान ने यह बात कही।

၂၁၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२१३. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘အတ္ထဓမ္မသဟိတံ ပုရေ ဂိရံ,ဧရယံ ဗဟုဇနံ နိဒံသယိ;

ပါဏိနံ ဟိတသုခါဝဟော အဟု,ဓမ္မယာဂမယဇီ အမစ္ဆရီ.

“पूर्व में सार्थक और धर्मयुक्त वाणी बोलते हुए, उन्होंने बहुत से लोगों को मार्ग दिखाया। वे प्राणियों के हित और सुख को लाने वाले थे, और मत्सर (कंजूसी) रहित होकर धर्म-दान का यज्ञ करते थे।

‘‘တေန [Pg.127] သော သုစရိတေန ကမ္မုနာ,သုဂ္ဂတိံ ဝဇတိ တတ္ထ မောဒတိ;

လက္ခဏာနိ စ ဒုဝေ ဣဓာဂတော,ဥတ္တမပ္ပမုခတာယ ဝိန္ဒတိ.

“उस सुचरित कर्म के कारण वे सुगति (स्वर्ग) जाते हैं और वहाँ आनंदित होते हैं। यहाँ आने पर, उत्तमता और प्रमुखता के कारण वे दो लक्षण प्राप्त करते हैं।

‘‘ဥဗ္ဘမုပ္ပတိတလောမဝါ သသော,ပါဒဂဏ္ဌိရဟု သာဓုသဏ္ဌိတာ;

မံသလောဟိတာစိတာ တစောတ္ထတာ,ဥပရိစရဏသောဘနာ အဟု.

“उनके रोम ऊपर की ओर मुड़े हुए होते हैं। उनके टखने सुगठित, मांस और रक्त से परिपूर्ण, त्वचा से ढके हुए और पैरों के ऊपर अत्यंत शोभायमान होते हैं।

‘‘ဂေဟမာဝသတိ စေ တထာဝိဓော,အဂ္ဂတံ ဝဇတိ ကာမဘောဂိနံ;

တေန ဥတ္တရိတရော န ဝိဇ္ဇတိ,ဇမ္ဗုဒီပမဘိဘုယျ ဣရိယတိ.

“यदि वैसा (महापुरुष) घर में रहता है, तो वह काम-भोगियों में अग्रता को प्राप्त करता है। उससे श्रेष्ठतर कोई नहीं होता। वह जम्बूद्वीप पर विजय प्राप्त कर शासन करता है।

‘‘ပဗ္ဗဇမ္ပိ စ အနောမနိက္ကမော,အဂ္ဂတံ ဝဇတိ သဗ္ဗပါဏိနံ;

တေန ဥတ္တရိတရော န ဝိဇ္ဇတိ,သဗ္ဗလောကမဘိဘုယျ ဝိဟရတီ’’တိ.

“और यदि वह अनुपम पराक्रम वाला होकर प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह समस्त प्राणियों में अग्रता को प्राप्त करता है। उससे श्रेष्ठतर कोई नहीं होता। वह समस्त लोक पर विजय प्राप्त कर विहार करता है।”

(၁၁) ဧဏိဇင်္ဃလက္ခဏံ

(११) एणीमृग जैसी जंघा (एणिजङ्घ) का लक्षण।

၂၁၄. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သက္ကစ္စံ ဝါစေတာ အဟောသိ သိပ္ပံ ဝါ ဝိဇ္ဇံ ဝါ စရဏံ ဝါ ကမ္မံ ဝါ – ‘ကိံ တိမေ ခိပ္ပံ ဝိဇာနေယျုံ, ခိပ္ပံ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ, န စိရံ ကိလိဿေယျု’’န္တိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. ဧဏိဇင်္ဃော ဟောတိ.

२१४. “भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्म में, पूर्व भव में, पूर्व निवास में, पहले मनुष्य होते हुए, शिल्प, विद्या, आचरण या कर्म को आदरपूर्वक सिखाया था—'ये कैसे शीघ्र जान लें, शीघ्र प्रतिपन्न हो जाएँ, और बहुत समय तक कष्ट न उठाएँ'। उस कर्म के किए जाने के कारण... वह वहाँ से च्युत होकर यहाँ आने पर इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करता है। उसकी जंघाएँ एणीमृग के समान होती हैं।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ယာနိ တာနိ ရာဇာရဟာနိ ရာဇင်္ဂါနိ ရာဇူပဘောဂါနိ ရာဇာနုစ္ဆဝိကာနိ တာနိ ခိပ္ပံ ပဋိလဘတိ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ယာနိ [Pg.128] တာနိ သမဏာရဟာနိ သမဏင်္ဂါနိ သမဏူပဘောဂါနိ သမဏာနုစ္ဆဝိကာနိ, တာနိ ခိပ္ပံ ပဋိလဘတိ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

“वह उस लक्षण से युक्त होकर यदि गृहस्थ जीवन में रहता है, तो चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? जो राजाओं के योग्य राज-अंग, राज-उपभोग और राजाओं के अनुकूल वस्तुएँ हैं, उन्हें वह शीघ्र प्राप्त करता है। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? जो श्रमणों के योग्य श्रमण-अंग, श्रमण-उपभोग और श्रमणों के अनुकूल वस्तुएँ हैं, उन्हें वह शीघ्र प्राप्त करता है। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है।” भगवान ने यह बात कही।

၂၁၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२१५. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘သိပ္ပေသု ဝိဇ္ဇာစရဏေသု ကမ္မေသု,ကထံ ဝိဇာနေယျုံ လဟုန္တိ ဣစ္ဆတိ;

ယဒူပဃာတာယ န ဟောတိ ကဿစိ,ဝါစေတိ ခိပ္ပံ န စိရံ ကိလိဿတိ.

“शिल्प, विद्या, आचरण और कर्मों में, 'वे कैसे शीघ्र जान लें' ऐसी इच्छा करते हुए; जो किसी के लिए अहितकर न हो, ऐसा शिल्प वे शीघ्र सिखाते हैं और बहुत समय तक कष्ट नहीं होने देते।

‘‘တံ ကမ္မံ ကတွာ ကုသလံ သုခုဒြယံ,ဇင်္ဃာ မနုညာ လဘတေ သုသဏ္ဌိတာ;

ဝဋ္ဋာ သုဇာတာ အနုပုဗ္ဗမုဂ္ဂတာ,ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမာ သုခုမတ္တစောတ္ထတာ.

“उस कुशल और सुखद परिणाम वाले कर्म को करके, वे सुंदर और सुगठित जंघाएँ प्राप्त करते हैं; जो गोल, सुजात, क्रमशः ऊपर की ओर उठी हुई, ऊपर की ओर मुड़े रोमों वाली और सूक्ष्म त्वचा से ढकी होती हैं।

‘‘ဧဏေယျဇင်္ဃောတိ တမာဟု ပုဂ္ဂလံ,သမ္ပတ္တိယာ ခိပ္ပမိဓာဟု လက္ခဏံ;

ဂေဟာနုလောမာနိ ယဒါဘိကင်္ခတိ,အပဗ္ဗဇံ ခိပ္ပမိဓာဓိဂစ္ဆတိ.

“विद्वान उस पुरुष को 'एणीमृग जैसी जंघा वाला' कहते हैं। यहाँ इस लक्षण को शीघ्र सफलता का प्रतीक कहा गया है। यदि वह घर में रहने के अनुकूल वस्तुओं की इच्छा करता है, तो बिना प्रव्रजित हुए ही उन्हें यहाँ शीघ्र प्राप्त कर लेता है।

‘‘သစေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော,နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော;

အနုစ္ဆဝိကဿ ယဒါနုလောမိကံ,တံ ဝိန္ဒတိ ခိပ္ပမနောမဝိက္ကမော ’’တိ.

“और यदि वैसा विवेकी पुरुष, नैष्क्रम्य (वैराग्य) के छंद में लीन होकर प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह अनुपम पराक्रम वाला पुरुष, श्रमण के योग्य और अनुकूल वस्तुओं को शीघ्र प्राप्त करता है।”

(၁၂) သုခုမစ္ဆဝိလက္ခဏံ

(१२) सूक्ष्म त्वचा (सुखुमच्छवि) का लक्षण।

၂၁၆. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆိတာ အဟောသိ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလံ, ကိံ သာဝဇ္ဇံ, ကိံ အနဝဇ္ဇံ, ကိံ သေဝိတဗ္ဗံ, ကိံ န သေဝိတဗ္ဗံ, ကိံ မေ ကရီယမာနံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဿ, ကိံ ဝါ ပန မေ ကရီယမာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ [Pg.129] အဿာ’’တိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. သုခုမစ္ဆဝိ ဟောတိ, သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ ရဇောဇလ္လံ ကာယေ န ဥပလိမ္ပတိ.

२१६. "भिक्षुओं, तथागत जब पूर्व जन्मों में, पूर्व भव में, पूर्व निवास में, पहले मनुष्य रूप में थे, तब वे श्रमणों या ब्राह्मणों के पास जाकर बार-बार यह पूछते थे— 'भन्ते! कुशल क्या है? अकुशल क्या है? दोषयुक्त क्या है? दोषरहित क्या है? किसका सेवन करना चाहिए? किसका सेवन नहीं करना चाहिए? मेरे द्वारा किया गया कौन सा कार्य दीर्घकाल तक अहित और दुःख के लिए होगा? और मेरे द्वारा किया गया कौन सा कार्य दीर्घकाल तक हित और सुख के लिए होगा?' उस कर्म को करने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं— उनकी त्वचा अत्यंत कोमल और सूक्ष्म होती है। त्वचा की सूक्ष्मता के कारण उनके शरीर पर धूल और मैल नहीं चिपकता।"

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပညော ဟောတိ, နာဿ ဟောတိ ကောစိ ပညာယ သဒိသော ဝါ သေဋ္ဌော ဝါ ကာမဘောဂီနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပညော ဟောတိ ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော, နာဿ ဟောတိ ကောစိ ပညာယ သဒိသော ဝါ သေဋ္ဌော ဝါ သဗ္ဗသတ္တာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

"इस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे महाप्रज्ञ होते हैं। कामभोगियों में प्रज्ञा में उनके समान या उनसे श्रेष्ठ कोई नहीं होता। राजा होने पर वे यह प्राप्त करते हैं... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे महाप्रज्ञ, पृथुप्रज्ञ (विस्तृत प्रज्ञा वाले), हासप्रज्ञ (प्रसन्न प्रज्ञा वाले), जवनप्रज्ञ (तीव्र प्रज्ञा वाले), तीक्ष्णप्रज्ञ और निवेधिकप्रज्ञ (भेदन करने वाली प्रज्ञा वाले) होते हैं। समस्त प्राणियों में प्रज्ञा में उनके समान या उनसे श्रेष्ठ कोई नहीं होता। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं।" भगवान ने यह कहा।

၂၁၇. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२१७. "वहाँ यह कहा गया है—"

‘‘ပုရေ ပုရတ္ထာ ပုရိမာသု ဇာတိသု,အညာတုကာမော ပရိပုစ္ဆိတာ အဟု;

သုဿူသိတာ ပဗ္ဗဇိတံ ဥပါသိတာ,အတ္ထန္တရော အတ္ထကထံ နိသာမယိ.

"पूर्व काल में, पूर्व जन्मों में, जानने की इच्छा रखने वाले (तथागत) प्रश्न पूछने वाले थे; वे (विद्वानों की) बात सुनने वाले, प्रव्रजितों की सेवा करने वाले और अर्थ (कल्याण) में तत्पर होकर अर्थ-कथा (उपदेश) का मनन करने वाले थे।"

‘‘ပညာပဋိလာဘဂတေန ကမ္မုနာ,မနုဿဘူတော သုခုမစ္ဆဝီ အဟု;

ဗျာကံသု ဥပ္ပာဒနိမိတ္တကောဝိဒါ,သုခုမာနိ အတ္ထာနိ အဝေစ္စ ဒက္ခိတိ.

"प्रज्ञा प्राप्ति के उस कर्म के कारण, मनुष्य रूप में उनकी त्वचा अत्यंत कोमल हुई; लक्षणों और निमित्तों के ज्ञाताओं ने भविष्यवाणी की कि वे सूक्ष्म अर्थों को गहराई से देख सकेंगे।"

‘‘သစေ န ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော,ဝတ္တေတိ စက္ကံ ပထဝိံ ပသာသတိ;

အတ္ထာနုသိဋ္ဌီသု ပရိဂ္ဂဟေသု စ,န တေန သေယျော သဒိသော စ ဝိဇ္ဇတိ.

"यदि ऐसा (लक्षण वाला) व्यक्ति प्रव्रज्या ग्रहण नहीं करता, तो वह चक्रवर्ती राजा बनता है और पृथ्वी पर शासन करता है; अर्थ के उपदेश और विषयों के विवेचन में उसके समान या उससे श्रेष्ठ कोई नहीं होता।"

‘‘သစေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော,နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော;

ပညာဝိသိဋ္ဌံ လဘတေ အနုတ္တရံ,ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိမေဓသော’’တိ.

"और यदि ऐसा व्यक्ति प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह नैष्क्रम्य (वैराग्य) के छंद में लीन और विचक्षण (बुद्धिमान) होता है; वह अनुपम और विशिष्ट प्रज्ञा प्राप्त करता है और श्रेष्ठ प्रज्ञा वाला वह महापुरुष बोधि (ज्ञान) को प्राप्त करता है।"

(၁၃) သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏလက္ခဏံ

"(13) सुवर्णवर्ण लक्षण"

၂၁၈. ‘‘ယမ္ပိ[Pg.130], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော အက္ကောဓနော အဟောသိ အနုပါယာသဗဟုလော, ဗဟုမ္ပိ ဝုတ္တော သမာနော နာဘိသဇ္ဇိ န ကုပ္ပိ န ဗျာပဇ္ဇိ န ပတိတ္ထီယိ, န ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတွာကာသိ. ဒါတာ စ အဟောသိ သုခုမာနံ မုဒုကာနံ အတ္ထရဏာနံ ပါဝုရဏာနံ ခေါမသုခုမာနံ ကပ္ပာသိကသုခုမာနံ ကောသေယျသုခုမာနံ ကမ္ဗလသုခုမာနံ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟောတိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော.

२१८. "भिक्षुओं, तथागत जब पूर्व जन्मों में, पूर्व भव में, पूर्व निवास में, पहले मनुष्य रूप में थे, तब वे क्रोधरहित और शांत स्वभाव के थे। बहुत कुछ कहे जाने पर भी वे न तो चिढ़ते थे, न क्रोध करते थे, न द्वेष करते थे और न ही विरोध करते थे। उन्होंने क्रोध, द्वेष और अप्रसन्नता को कभी प्रकट नहीं किया। वे कोमल और सूक्ष्म बिछौनों और वस्त्रों—जैसे सूक्ष्म क्षौम (अलसी के रेशे), सूक्ष्म कपास, सूक्ष्म रेशम और सूक्ष्म कम्बलों के दान देने वाले थे। उस कर्म को करने और संचित करने के कारण... वे इस मनुष्य लोक में आने पर इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं— उनका वर्ण सुवर्ण के समान होता है और उनकी त्वचा कंचन (सोने) के समान आभा वाली होती है।"

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ သုခုမာနံ မုဒုကာနံ အတ္ထရဏာနံ ပါဝုရဏာနံ ခေါမသုခုမာနံ ကပ္ပာသိကသုခုမာနံ ကောသေယျသုခုမာနံ ကမ္ဗလသုခုမာနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ သုခုမာနံ မုဒုကာနံ အတ္ထရဏာနံ ပါဝုရဏာနံ ခေါမသုခုမာနံ ကပ္ပာသိကသုခုမာနံ ကောသေယျသုခုမာနံ ကမ္ဗလသုခုမာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

"इस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उन्हें सूक्ष्म और कोमल बिछौने और वस्त्र—जैसे सूक्ष्म क्षौम, सूक्ष्म कपास, सूक्ष्म रेशम और सूक्ष्म कम्बल प्राप्त होते हैं। राजा होने पर वे यह प्राप्त करते हैं... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उन्हें सूक्ष्म और कोमल बिछौने और वस्त्र—जैसे सूक्ष्म क्षौम, सूक्ष्म कपास, सूक्ष्म रेशम और सूक्ष्म कम्बल प्राप्त होते हैं। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं।" भगवान ने यह कहा।

၂၁၉. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२१९. "वहाँ यह कहा गया है—"

‘‘အက္ကောဓဉ္စ အဓိဋ္ဌဟိ အဒါသိ,ဒါနဉ္စ ဝတ္ထာနိ သုခုမာနိ သုစ္ဆဝီနိ;

ပုရိမတရဘဝေ ဌိတော အဘိဝိဿဇိ,မဟိမိဝ သုရော အဘိဝဿံ.

"उन्होंने अक्रोध (क्रोध न करने) का संकल्प लिया और सूक्ष्म एवं सुंदर वस्त्रों का दान दिया; पूर्व भव में स्थित होकर उन्होंने पृथ्वी पर मूसलाधार वर्षा करने वाले मेघ की तरह दान दिया।"

‘‘တံ ကတွာန ဣတော စုတော ဒိဗ္ဗံ,ဥပပဇ္ဇိ သုကတဖလဝိပါကမနုဘုတွာ;

ကနကတနုသန္နိဘော ဣဓာဘိဘဝတိ,သုရဝရတရောရိဝ ဣန္ဒော.

"उस कर्म को करके यहाँ से च्युत होकर वे देवलोक में उत्पन्न हुए और सुकृत कर्मों के फल का अनुभव किया; अब यहाँ (मनुष्य लोक में) वे स्वर्ण के समान शरीर वाले होकर देवताओं में श्रेष्ठ इंद्र की तरह सुशोभित होते हैं।"

‘‘ဂေဟဉ္စာဝသတိ [Pg.131] နရော အပဗ္ဗဇ္ဇ,မိစ္ဆံ မဟတိမဟိံ အနုသာသတိ ;

ပသယှ သဟိဓ သတ္တရတနံ,ပဋိလဘတိ ဝိမလ သုခုမစ္ဆဝိံ သုစိဉ္စ.

"यदि वह पुरुष प्रव्रज्या न लेकर गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह विशाल पृथ्वी पर शासन करता है; वह बलपूर्वक शासन करता है और यहाँ सात रत्नों को प्राप्त करता है तथा उसकी त्वचा निर्मल, सूक्ष्म और स्वच्छ होती है।"

‘‘လာဘီ အစ္ဆာဒနဝတ္ထမောက္ခပါဝုရဏာနံ,ဘဝတိ ယဒိ အနာဂါရိယတံ ဥပေတိ;

သဟိတော ပုရိမကတဖလံ အနုဘဝတိ,န ဘဝတိ ကတဿ ပနာသော’’တိ.

"वह उत्तम वस्त्रों और बिछौनों को प्राप्त करने वाला होता है। यदि वह अनगारिक (प्रव्रजित) होता है, तो वह पूर्वकृत कर्मों के फल का अनुभव करता है; किए हुए (पुण्य) कर्म का कभी विनाश नहीं होता।"

(၁၄) ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှလက္ခဏံ

"(14) कोशोहित-वत्थगुह्य लक्षण (कोश में छिपे हुए जननेंद्रिय का लक्षण)"

၂၂၀. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော စိရပ္ပနဋ္ဌေ သုစိရပ္ပဝါသိနော ဉာတိမိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ သခိနော သမာနေတာ အဟောသိ. မာတရမ္ပိ ပုတ္တေန သမာနေတာ အဟောသိ, ပုတ္တမ္ပိ မာတရာ သမာနေတာ အဟောသိ, ပိတရမ္ပိ ပုတ္တေန သမာနေတာ အဟောသိ, ပုတ္တမ္ပိ ပိတရာ သမာနေတာ အဟောသိ, ဘာတရမ္ပိ ဘာတရာ သမာနေတာ အဟောသိ, ဘာတရမ္ပိ ဘဂိနိယာ သမာနေတာ အဟောသိ, ဘဂိနိမ္ပိ ဘာတရာ သမာနေတာ အဟောသိ, ဘဂိနိမ္ပိ ဘဂိနိယာ သမာနေတာ အဟောသိ, သမင်္ဂီကတွာ စ အဗ္ဘနုမောဒိတာ အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ – ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော ဟောတိ.

२२०. "भिक्षुओं, तथागत जब पूर्व जन्मों में, पूर्व भव में, पूर्व निवास में, पहले मनुष्य रूप में थे, तब वे बहुत समय से बिछड़े हुए और लंबे समय से दूर रहने वाले ज्ञाति-मित्रों, सुहृदों और सखाओं को मिलाने वाले थे। वे माता को पुत्र से, पुत्र को माता से, पिता को पुत्र से, पुत्र को पिता से, भाई को भाई से, भाई को बहन से, बहन को भाई से, बहन को बहन से और बहन को बहन से मिलाने वाले थे। उन्हें एक करके वे प्रसन्न होते थे। उस कर्म को करने के कारण... वे इस मनुष्य लोक में आने पर इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं— उनकी जननेंद्रिय कोश (म्यान) के भीतर छिपी होती है।"

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ပဟူတပုတ္တော ဟောတိ, ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ပဟူတပုတ္တော ဟောတိ, အနေကသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उस लक्षण से युक्त होकर यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह बहुत पुत्रों वाला होता है, उसके एक हजार से अधिक पुत्र होते हैं जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना का मर्दन करने वाले होते हैं। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह बहुत पुत्रों (शिष्यों) वाला होता है, उसके अनेक हजार पुत्र होते हैं जो शूरवीर, पराक्रमी और शत्रु सेना (विपरीत विचारधाराओं) का मर्दन करने वाले होते हैं। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၂၁. တတ္ထေတံ [Pg.132] ဝုစ္စတိ –

२२१. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘ပုရေ ပုရတ္ထာ ပုရိမာသု ဇာတိသု,စိရပ္ပနဋ္ဌေ သုစိရပ္ပဝါသိနော;

ဉာတီ သုဟဇ္ဇေ သခိနော သမာနယိ,သမင်္ဂိကတွာ အနုမောဒိတာ အဟု.

पूर्व काल में, पिछले जन्मों में, उन्होंने बहुत समय से बिछड़े हुए और लंबे समय से दूर रहे सगे-संबंधियों, प्रिय मित्रों और साथियों को मिलाया; उन्हें एकजुट करके वे प्रसन्न हुए।

‘‘သော တေန ကမ္မေန ဒိဝံ သမက္ကမိ,သုခဉ္စ ခိဍ္ဍာရတိယော စ အနွဘိ;

တတော စဝိတွာ ပုနရာဂတော ဣဓ,ကောသောဟိတံ ဝိန္ဒတိ ဝတ္ထဆာဒိယံ.

उस कर्म के कारण वे स्वर्ग सिधारे, वहाँ सुख और क्रीड़ा-रति का अनुभव किया; वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ (मनुष्य लोक में) आने पर, वे कोश (म्यान) में छिपे हुए अंग (कोषगत गुह्येंद्रिय) को प्राप्त करते हैं।

‘‘ပဟူတပုတ္တော ဘဝတီ တထာဝိဓော,ပရောသဟဿဉ္စ ဘဝန္တိ အတြဇာ;

သူရာ စ ဝီရာ စ အမိတ္တတာပနာ,ဂိဟိဿ ပီတိံဇနနာ ပိယံဝဒါ.

वैसा (पुण्यवान) व्यक्ति बहुत पुत्रों वाला होता है, उसके एक हजार से अधिक आत्मज (पुत्र) होते हैं; जो शूरवीर, पराक्रमी, शत्रुओं को संताप देने वाले, गृहस्थ को प्रसन्नता देने वाले और प्रिय बोलने वाले होते हैं।

‘‘ဗဟူတရာ ပဗ္ဗဇိတဿ ဣရိယတော,ဘဝန္တိ ပုတ္တာ ဝစနာနုသာရိနော;

ဂိဟိဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ပုန,တံ လက္ခဏံ ဇာယတိ တဒတ္ထဇောတက’’န္တိ.

प्रव्रजित (बुद्ध) के लिए और भी अधिक पुत्र (शिष्य) होते हैं जो उनकी आज्ञा का पालन करने वाले होते हैं; चाहे गृहस्थ हो या प्रव्रजित, वह लक्षण उस फल को प्रकट करने के लिए उत्पन्न होता है।

ပဌမဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

प्रथम भाणवार समाप्त हुआ।

(၁၅-၁၆) ပရိမဏ္ဍလအနောနမဇဏ္ဏုပရိမသနလက္ခဏာနိ

(१५-१६) परिमंडल और बिना झुके घुटनों को छूने के लक्षण।

၂၂၂. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော မဟာဇနသင်္ဂဟံ သမေက္ခမာနော သမံ ဇာနာတိ သာမံ ဇာနာတိ, ပုရိသံ ဇာနာတိ ပုရိသဝိသေသံ ဇာနာတိ – ‘အယမိဒမရဟတိ အယမိဒမရဟတီ’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပုရိသဝိသေသကရော အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ [Pg.133] အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. နိဂြောဓ ပရိမဏ္ဍလော စ ဟောတိ, ဌိတကောယေဝ စ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ.

२२२. भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पहले मनुष्य होते हुए, जन-समूह के कल्याण का विचार करते हुए, समानता को जाना, स्वयं जाना, व्यक्ति को जाना और व्यक्तियों के भेद को जाना—'यह इस दान के योग्य है, यह उस सत्कार के योग्य है'—इस प्रकार वे उन-उन जन्मों में विशिष्ट व्यक्तियों का उपकार करने वाले हुए। उस कर्म के किए जाने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर इन दो महापुरुष लक्षणों को प्राप्त करते हैं। वे न्यग्रोध-परिमंडल (बरगद के वृक्ष के समान सुडौल) होते हैं और खड़े रहते हुए ही, बिना झुके, दोनों हथेलियों से अपने घुटनों को छू सकते हैं और सहला सकते हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ပဟူတဇာတရူပရဇတော ပဟူတဝိတ္တူပကရဏော ပဟူတဓနဓညော ပရိပုဏ္ဏကောသကောဋ္ဌာဂါရော. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ. တဿိမာနိ ဓနာနိ ဟောန္တိ, သေယျထိဒံ, သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ ဟိရိဓနံ ဩတ္တပ္ပဓနံ သုတဓနံ စာဂဓနံ ပညာဓနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उन लक्षणों से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे समृद्ध होते हैं, महान धन और महान भोग वाले होते हैं, उनके पास प्रचुर स्वर्ण-रजत, प्रचुर सुख-साधन, प्रचुर धन-धान्य और परिपूर्ण कोष तथा कोष्ठागार (खजाने और अन्न भंडार) होते हैं। राजा होने पर वे यह प्राप्त करते हैं... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे समृद्ध होते हैं, महान धन और महान भोग वाले होते हैं। उनके पास ये धन होते हैं, जैसे कि—श्रद्धा-धन, शील-धन, ह्री-धन (लज्जा), ओत्तप्प-धन (भय), श्रुत-धन, त्याग-धन और प्रज्ञा-धन। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं। भगवान ने यह बात कही।

၂၂၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२२३. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘တုလိယ ပဋိဝိစယ စိန္တယိတွာ,မဟာဇနသင်္ဂဟနံ သမေက္ခမာနော;

အယမိဒမရဟတိ တတ္ထ တတ္ထ,ပုရိသဝိသေသကရော ပုရေ အဟောသိ.

तौलकर (तुलना करके), विचार करके और चिंतन करके, जन-समूह के कल्याण को देखते हुए; 'यह इस (दान) के योग्य है', ऐसा जानकर वे पूर्व जन्मों में उन-उन स्थानों पर विशिष्ट व्यक्तियों का उपकार करने वाले हुए।

‘‘မဟိဉ္စ ပန ဌိတော အနောနမန္တော,ဖုသတိ ကရေဟိ ဥဘောဟိ ဇဏ္ဏုကာနိ;

မဟိရုဟပရိမဏ္ဍလော အဟောသိ,သုစရိတကမ္မဝိပါကသေသကေန.

पृथ्वी पर खड़े होकर, बिना झुके ही, वे अपने दोनों हाथों से घुटनों को छूते हैं; अपने सुचरित कर्मों के विपाक के शेष फल से, वे वृक्ष (बरगद) के समान सुडौल शरीर वाले हुए।

‘‘ဗဟုဝိဝိဓနိမိတ္တလက္ခဏညူ,အတိနိပုဏာ မနုဇာ ဗျာကရိံသု;

ဗဟုဝိဝိဓာ ဂိဟီနံ အရဟာနိ,ပဋိလဘတိ ဒဟရော သုသု ကုမာရော.

अनेक प्रकार के निमित्तों और लक्षणों को जानने वाले अत्यंत निपुण मनुष्यों (पंडितों) ने भविष्यवाणी की—'यह छोटा सुकुमार बालक गृहस्थों के योग्य अनेक प्रकार की प्रचुर संपत्तियों को प्राप्त करेगा'।

‘‘ဣဓ စ မဟီပတိဿ ကာမဘောဂီ,ဂိဟိပတိရူပကာ ဗဟူ ဘဝန္တိ;

ယဒိ စ ဇဟတိ သဗ္ဗကာမဘောဂံ,လဘတိ အနုတ္တရံ ဥတ္တမဓနဂ္ဂ’’န္တိ.

यदि वे इस पृथ्वी के स्वामी (राजा) बनते हैं, तो उनके पास गृहस्थों के अनुरूप बहुत से काम-भोग के साधन होंगे; और यदि वे समस्त काम-भोगों का त्याग कर देते हैं, तो वे अनुपम और श्रेष्ठतम धन (ज्ञान) को प्राप्त करेंगे।

(၁၇-၁၉) သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယာဒိတိလက္ခဏံ

(१७-१९) सिंह के समान शरीर के पूर्वार्ध (ऊपरी भाग) आदि तीन लक्षण।

၂၂၄. ‘‘ယမ္ပိ[Pg.134], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဗဟုဇနဿ အတ္ထကာမော အဟောသိ ဟိတကာမော ဖာသုကာမော ယောဂက္ခေမကာမော – ‘ကိန္တိမေ သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎေယျုံ, သီလေန ဝဍ္ဎေယျုံ, သုတေန ဝဍ္ဎေယျုံ, စာဂေန ဝဍ္ဎေယျုံ, ဓမ္မေန ဝဍ္ဎေယျုံ, ပညာယ ဝဍ္ဎေယျုံ, ဓနဓညေန ဝဍ္ဎေယျုံ, ခေတ္တဝတ္ထုနာ ဝဍ္ဎေယျုံ, ဒွိပဒစတုပ္ပဒေဟိ ဝဍ္ဎေယျုံ, ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎေယျုံ, ဒါသကမ္မကရပေါရိသေဟိ ဝဍ္ဎေယျုံ, ဉာတီဟိ ဝဍ္ဎေယျုံ, မိတ္တေဟိ ဝဍ္ဎေယျုံ, ဗန္ဓဝေဟိ ဝဍ္ဎေယျု’န္တိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ တီဏိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော စ ဟောတိ စိတန္တရံသော စ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော စ.

२२४. भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पहले मनुष्य होते हुए, बहुत से लोगों के अर्थ (भलाई), हित, सुख और योगक्षेम की कामना की—'कैसे ये लोग श्रद्धा में बढ़ें, शील में बढ़ें, श्रुत में बढ़ें, त्याग में बढ़ें, धर्म में बढ़ें, प्रज्ञा में बढ़ें, धन-धान्य में बढ़ें, खेत-संपत्ति में बढ़ें, द्विपद-चतुष्पद (पशुओं) में बढ़ें, पुत्र-स्त्री में बढ़ें, दास-कर्मकार-पुरुषों में बढ़ें, ज्ञाति (संबंधियों) में बढ़ें, मित्रों में बढ़ें और बंधुओं में बढ़ें।' उस कर्म के किए जाने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर इस मनुष्य लोक में आने पर इन तीन महापुरुष लक्षणों को प्राप्त करते हैं। उनका शरीर सिंह के पूर्वार्ध (ऊपरी भाग) के समान होता है, उनके दोनों कंधों के बीच का स्थान भरा हुआ होता है और उनकी ग्रीवा (गर्दन) सुडौल और गोल होती है।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပရိဟာနဓမ္မော ဟောတိ, န ပရိဟာယတိ ဓနဓညေန ခေတ္တဝတ္ထုနာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒေဟိ ပုတ္တဒါရေဟိ ဒါသကမ္မကရပေါရိသေဟိ ဉာတီဟိ မိတ္တေဟိ ဗန္ဓဝေဟိ, န ပရိဟာယတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပရိဟာနဓမ္မော ဟောတိ, န ပရိဟာယတိ သဒ္ဓါယ သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ, န ပရိဟာယတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उन लक्षणों से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे अपरिहाण-धर्मी (क्षय न होने वाले) होते हैं; वे धन-धान्य, खेत-संपत्ति, द्विपद-चतुष्पद, पुत्र-स्त्री, दास-कर्मकार-पुरुष, ज्ञाति, मित्र और बंधुओं से हीन नहीं होते; वे समस्त संपत्तियों से च्युत नहीं होते। राजा होने पर वे यह प्राप्त करते हैं... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? वे अपरिहाण-धर्मी होते हैं; वे श्रद्धा, शील, श्रुत, त्याग और प्रज्ञा से हीन नहीं होते; वे समस्त (पारमार्थिक) संपत्तियों से च्युत नहीं होते। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं। भगवान ने यह बात कही।

၂၂၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२२५. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘သဒ္ဓါယ သီလေန သုတေန ဗုဒ္ဓိယာ,စာဂေန ဓမ္မေန ဗဟူဟိ သာဓုဟိ;

ဓနေန ဓညေန စ ခေတ္တဝတ္ထုနာ,ပုတ္တေဟိ ဒါရေဟိ စတုပ္ပဒေဟိ စ.

श्रद्धा, शील, श्रुत, बुद्धि (प्रज्ञा), त्याग, धर्म और अनेक उत्तम गुणों से; तथा धन, धान्य, खेत-संपत्ति, पुत्र, स्त्री और चौपायों से—

‘‘ဉာတီဟိ မိတ္တေဟိ စ ဗန္ဓဝေဟိ စ,ဗလေန ဝဏ္ဏေန သုခေန စူဘယံ;

ကထံ န ဟာယေယျုံ ပရေတိ ဣစ္ဆတိ,အတ္ထဿ မိဒ္ဓီ စ ပနာဘိကင်္ခတိ.

—ज्ञाति, मित्र और बंधुओं से, बल, वर्ण और सुख, इन दोनों से; 'दूसरे लोग कैसे हीन न हों', ऐसी वे इच्छा करते हैं और उनकी समृद्धि तथा कल्याण की ही आकांक्षा करते हैं।

‘‘သ [Pg.135] သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓသုသဏ္ဌိတော အဟု,သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော စ စိတန္တရံသော;

ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏေန ကတေန ကမ္မုနာ,အဟာနိယံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တမဿ တံ.

वे (तथागत) सिंह के पूर्वार्ध के समान सुगठित शरीर वाले थे, उनके कंधे सम और गोल थे, और उनके कंधों के बीच का भाग मांसल (भरा हुआ) था। पूर्व जन्मों में अच्छी तरह किए गए कर्मों के कारण, यह उनके लिए (गुणों की) अक्षीणता का पूर्व-संकेत था।

‘‘ဂိဟီပိ ဓညေန ဓနေန ဝဍ္ဎတိ,ပုတ္တေဟိ ဒါရေဟိ စတုပ္ပဒေဟိ စ;

အကိဉ္စနော ပဗ္ဗဇိတော အနုတ္တရံ,ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ အသဟာနဓမ္မတ’’န္တိ.

यदि वे गृहस्थ होते हैं, तो धन, धान्य, पुत्र, पत्नी और चौपायों (पशुधन) से समृद्ध होते हैं; और यदि वे अकिंचन (परिग्रह-रहित) प्रव्रजित होते हैं, तो वे अनुत्तर और अक्षीण स्वभाव वाली बोधि (सर्वज्ञता) को प्राप्त करते हैं।

(၂၀) ရသဂ္ဂသဂ္ဂိတာလက္ခဏံ

(२०) रसग्गसग्गिता लक्षण (उत्तम रस-वाहिनी शिराओं का लक्षण)

၂၂၆. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သတ္တာနံ အဝိဟေဌကဇာတိကော အဟောသိ ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ, ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ဟောတိ, ဥဒ္ဓဂ္ဂါဿ ရသဟရဏီယော ဂီဝါယ ဇာတာ ဟောန္တိ သမာဘိဝါဟိနိယော.

२२६. भिक्षुओं! तथागत अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य होते हुए प्राणियों को हाथ, ढेले, डंडे या शस्त्र से कष्ट न पहुँचाने वाले स्वभाव के थे। उस कर्म के किए जाने और संचित होने के कारण... वे इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं—वे 'रसग्गसग्गी' (उत्तम रस-ग्राही) होते हैं; उनकी ग्रीवा में ऊपर की ओर जाने वाली रस-वाहिनी शिराएँ उत्पन्न होती हैं, जो रस को समान रूप से पहुँचाती हैं।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော, သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? वे अल्प-व्याधि (स्वस्थ) और अल्प-रोग वाले होते हैं; उनकी जठराग्नि (पाचन शक्ति) सम होती है, जो न अधिक ठंडी होती है और न अधिक गर्म। राजा होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है... बुद्ध होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? वे अल्प-व्याधि और अल्प-रोग वाले होते हैं; उनकी जठराग्नि सम होती है, जो न अधिक ठंडी होती है और न अधिक गर्म, बल्कि मध्यम और तप (साधना) के अनुकूल होती है। बुद्ध होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၂၇. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२२७. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘န ပါဏိဒဏ္ဍေဟိ ပနာထ လေဍ္ဍုနာ,သတ္ထေန ဝါ မရဏဝဓေန ဝါ ပန;

ဥဗ္ဗာဓနာယ ပရိတဇ္ဇနာယ ဝါ,န ဟေဌယီ ဇနတမဟေဌကော အဟု.

उन्होंने हाथ, डंडे, ढेले, शस्त्र, प्राणदंड, कारावास या डराने-धमकाने से लोगों को कष्ट नहीं पहुँचाया; वे अहिंसक होकर रहे।

‘‘တေနေဝ [Pg.136] သော သုဂတိမုပေစ္စ မောဒတိ,သုခပ္ဖလံ ကရိယ သုခါနိ ဝိန္ဒတိ;

သမောဇသာ ရသဟရဏီ သုသဏ္ဌိတာ,ဣဓာဂတော လဘတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂိတံ.

उसी (पुण्य) के कारण वे सुगति को प्राप्त कर आनंदित हुए; सुखद फल देने वाले कर्म करके उन्होंने सुख प्राप्त किया। यहाँ (मनुष्य लोक में) आकर वे 'रसग्गसग्गिता' (उत्तम रस-वाहिनी शिराओं) को प्राप्त करते हैं, जो ग्रीवा में सुव्यवस्थित और रस को समान रूप से पहुँचाने वाली होती हैं।

‘‘တေနာဟု နံ အတိနိပုဏာ ဝိစက္ခဏာ,အယံ နရော သုခဗဟုလော ဘဝိဿတိ;

ဂိဟိဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ပုန,တံ လက္ခဏံ ဘဝတိ တဒတ္ထဇောတက’’န္တိ.

इसीलिए अत्यंत निपुण और विद्वान लोग उनके विषय में कहते हैं—'यह पुरुष बहुत सुखी होगा'। चाहे वह गृहस्थ हो या प्रव्रजित, वह लक्षण उस अर्थ (सुख) को प्रकट करने वाला होता है।

(၂၁-၂၂) အဘိနီလနေတ္တဂေါပခုမလက္ခဏာနိ

(२१-२२) अभिनीलनेत्त और गोपखुम लक्षण (अत्यंत नीले नेत्र और गाय की पलकों जैसे नेत्र-रोम का लक्षण)

၂၂၈. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော န စ ဝိသဋံ, န စ ဝိသာစိ, န စ ပန ဝိစေယျ ပေက္ခိတာ, ဥဇုံ တထာ ပသဋမုဇုမနော, ပိယစက္ခုနာ ဗဟုဇနံ ဥဒိက္ခိတာ အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. အဘိနီလနေတ္တော စ ဟောတိ ဂေါပခုမော စ.

२२८. भिक्षुओं! तथागत अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य होते हुए, न तो क्रोध से आँखें फाड़कर देखते थे, न तिरछी नज़रों से देखते थे, और न ही छिपकर देखते थे। वे सरल मन से सीधे और स्पष्ट रूप से देखते थे; वे प्रेमपूर्ण दृष्टि से जन-समूह को देखते थे। उस कर्म के कारण... वे इन दो महापुरुष लक्षणों को प्राप्त करते हैं—उनके नेत्र अत्यंत नीले होते हैं और उनकी पलकें गाय (बछड़े) की पलकों के समान (सुंदर) होती हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော, သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ပိယဒဿနော ဟောတိ ဗဟုနော ဇနဿ, ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ နေဂမဇာနပဒါနံ ဂဏကမဟာမတ္တာနံ အနီကဋ္ဌာနံ ဒေါဝါရိကာနံ အမစ္စာနံ ပါရိသဇ္ဇာနံ ရာဇူနံ ဘောဂိယာနံ ကုမာရာနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ပိယဒဿနော ဟောတိ ဗဟုနော ဇနဿ, ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဒေဝါနံ မနုဿာနံ အသုရာနံ နာဂါနံ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उन लक्षणों से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? वे जन-समूह के लिए प्रियदर्शन (देखने में प्रिय) होते हैं; वे ब्राह्मणों, गृहपतियों, नगरवासियों, जनपदवासियों, गणना-अधिकारियों, सैनिकों, द्वारपालों, मंत्रियों, परिषदों, राजाओं, भोगियों और कुमारों के प्रिय और मनभावन होते हैं। राजा होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है... बुद्ध होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? वे जन-समूह के लिए प्रियदर्शन होते हैं; वे भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों, उपासिकाओं, देवों, मनुष्यों, असुरों, नागों और गंधर्वों के प्रिय और मनभावन होते हैं। बुद्ध होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၂၉. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२२९. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘န စ ဝိသဋံ န စ ဝိသာစိ, န စ ပန ဝိစေယျပေက္ခိတာ;

ဥဇုံ တထာ ပသဋမုဇုမနော, ပိယစက္ခုနာ ဗဟုဇနံ ဥဒိက္ခိတာ.

उन्होंने न तो क्रोध से आँखें फाड़कर देखा, न तिरछी नज़रों से देखा, और न ही छिपकर देखा। सरल मन से उन्होंने सीधे और स्पष्ट रूप से देखा और प्रेमपूर्ण दृष्टि से जन-समूह को निहारा।

‘‘သုဂတီသု [Pg.137] သော ဖလဝိပါကံ,အနုဘဝတိ တတ္ထ မောဒတိ;

ဣဓ စ ပန ဘဝတိ ဂေါပခုမော,အဘိနီလနေတ္တနယနော သုဒဿနော.

वे सुगतियों (देवलोकों) में उस कर्म के फल का अनुभव करते हैं और वहाँ आनंदित होते हैं। और यहाँ (मनुष्य लोक में) उनकी पलकें गाय की पलकों जैसी होती हैं, उनके नेत्र अत्यंत नीले होते हैं और वे अत्यंत दर्शनीय होते हैं।

‘‘အဘိယောဂိနော စ နိပုဏာ,ဗဟူ ပန နိမိတ္တကောဝိဒါ;

သုခုမနယနကုသလာ မနုဇာ,ပိယဒဿနောတိ အဘိနိဒ္ဒိသန္တိ နံ.

लक्षण-शास्त्र के ज्ञाता, अत्यंत निपुण, अनेक निमित्त-वेत्ता और सूक्ष्म दृष्टि के कुशल विद्वान उनके विषय में यह निर्देश करते हैं कि वे 'प्रियदर्शन' (देखने में अत्यंत प्रिय) हैं।

‘‘ပိယဒဿနော ဂိဟီပိ သန္တော စ,ဘဝတိ ဗဟုဇနပိယာယိတော;

ယဒိ စ န ဘဝတိ ဂိဟီ သမဏော ဟောတိ,ပိယော ဗဟူနံ သောကနာသနော’’တိ.

प्रियदर्शन होने के कारण, गृहस्थ रहते हुए भी वे जन-समूह द्वारा अत्यंत प्रेम किए जाते हैं। और यदि वे गृहस्थ न रहकर श्रमण (भिक्षु) बनते हैं, तो वे बहुतों के प्रिय और उनके शोक का नाश करने वाले होते हैं।

(၂၃) ဥဏှီသသီသလက္ခဏံ

(२३) उष्णीष-शीर्ष लक्षण (पगड़ी या मुकुट के समान शीर्ष का लक्षण)

၂၃၀. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဗဟုဇနပုဗ္ဗင်္ဂမော အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဗဟုဇနပါမောက္ခော ကာယသုစရိတေ ဝစီသုစရိတေ မနောသုစရိတေ ဒါနသံဝိဘာဂေ သီလသမာဒါနေ ဥပေါသထုပဝါသေ မတ္တေယျတာယ ပေတ္တေယျတာယ သာမညတာယ ဗြဟ္မညတာယ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိတာယ အညတရညတရေသု စ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ – ဥဏှီသသီသော ဟောတိ.

२३०. भिक्षुओं! तथागत अपने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य होते हुए, कुशल धर्मों में जन-समूह के अग्रणी (नेता) थे; वे काय-सुचरित, वची-सुचरित, मन-सुचरित, दान-संविभाग, शील-समादान, उपोसथ-व्रत, मातृ-भक्ति, पितृ-भक्ति, श्रमणों के प्रति आदर, ब्राह्मणों के प्रति आदर, कुल के वृद्धों के सम्मान और अन्य श्रेष्ठ कुशल धर्मों में जन-समूह के नायक और प्रमुख थे। उस कर्म के कारण... वे इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त करते हैं—उनका सिर उष्णीष (पगड़ी या मुकुट) के समान सुशोभित होता है।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာဿ ဇနော အနွာယိကော ဟောတိ, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာဿ ဇနော အနွာယိကော ဟောတိ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उस लक्षण से युक्त होकर यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? एक विशाल जन-समूह उनका अनुयायी होता है, जिनमें ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणना-अधिकारी, सैनिक, द्वारपाल, मंत्री, परिषद, राजा, भोगी और कुमार शामिल होते हैं। राजा होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है... बुद्ध होने पर उन्हें क्या लाभ होता है? एक विशाल जन-समूह उनका अनुयायी होता है, जिनमें भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गंधर्व शामिल होते हैं। बुद्ध होने पर उन्हें यह लाभ मिलता है। भगवान ने यह बात कही।

၂၃၁. တတ္ထေတံ [Pg.138] ဝုစ္စတိ –

२३१. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘ပုဗ္ဗင်္ဂမော သုစရိတေသု အဟု,ဓမ္မေသု ဓမ္မစရိယာဘိရတော;

အနွာယိကော ဗဟုဇနဿ အဟု,သဂ္ဂေသု ဝေဒယိတ္ထ ပုညဖလံ.

तथागत पूर्व जन्मों में सत्कर्मों (सुचरितों) में अग्रणी थे, धर्म-आचरण में लीन थे; वे जनसमूह के मार्गदर्शक थे और उन्होंने स्वर्गों में पुण्य-फल का अनुभव किया।

‘‘ဝေဒိတွာ သော သုစရိတဿ ဖလံ,ဥဏှီသသီသတ္တမိဓဇ္ဈဂမာ;

ဗျာကံသု ဗျဉ္ဇနနိမိတ္တဓရာ,ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဗဟုဇနံ ဟေဿတိ.

सत्कर्मों के उस फल को भोगकर, उन्होंने यहाँ (इस लोक में) उष्णीष-शीर्ष (पगड़ी के समान सिर) प्राप्त किया; लक्षणों और निमित्तों के ज्ञाताओं ने भविष्यवाणी की कि यह बालक जनसमूह का अग्रणी होगा।

‘‘ပဋိဘောဂိယာ မနုဇေသု ဣဓ,ပုဗ္ဗေဝ တဿ အဘိဟရန္တိ တဒါ;

ယဒိ ခတ္တိယော ဘဝတိ ဘူမိပတိ,ပဋိဟာရကံ ဗဟုဇနေ လဘတိ.

मनुष्यों के बीच यहाँ, राजा बनने से पूर्व ही लोग उनकी सेवा करते हैं; यदि वे क्षत्रिय भूमिपति (चक्रवर्ती राजा) होते हैं, तो उन्हें सेवा करने वाले बहुत से लोग प्राप्त होते हैं।

‘‘အထ စေပိ ပဗ္ဗဇတိ သော မနုဇော,ဓမ္မေသု ဟောတိ ပဂုဏော ဝိသဝီ;

တဿာနုသာသနိဂုဏာဘိရတော,အနွာယိကော ဗဟုဇနော ဘဝတီ’’တိ.

और यदि वह मनुष्य प्रव्रज्या ग्रहण करता है, तो वह धर्मों में कुशल और वशी (जितेन्द्रिय) होता है; जनसमूह उनके उपदेशों के गुणों में अनुरक्त होकर उनका अनुगामी बनता है।

(၂၄-၂၅) ဧကေကလောမတာဥဏ္ဏာလက္ခဏာနိ

(२४-२५) एक-एक रोम और ऊर्णा लक्षण।

၂၃၂. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော အဟောသိ, သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. ဧကေကလောမော စ ဟောတိ, ဥဏ္ဏာ စ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ.

२३२. भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, मनुष्य होते हुए मृषावाद (झूठ) को त्यागकर उससे विरत रहे; वे सत्यवादी, सत्यप्रतिज्ञ, स्थिर, विश्वसनीय और लोक को धोखा न देने वाले थे। उस कर्म के किए जाने और संचित होने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर यहाँ आने पर महापुरुष के ये दो लक्षण प्राप्त करते हैं—उनके शरीर का एक-एक रोम कूप में एक ही रोम होता है और उनकी भौंहों के बीच कोमल रुई के समान धवल 'ऊर्णा' उत्पन्न होती है।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော, သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာဿ ဇနော ဥပဝတ္တတိ, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ [Pg.139] သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာဿ ဇနော ဥပဝတ္တတိ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उन लक्षणों से युक्त होकर, यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? जनसमूह उनके वश में रहता है—ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणक, महामात्र, सैनिक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और राजकुमार। राजा होने पर वे यह प्राप्त करते हैं... बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? जनसमूह उनके वश में रहता है—भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गन्धर्व। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं।' भगवान ने यह कहा।

၂၃၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२३३. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘သစ္စပ္ပဋိညော ပုရိမာသု ဇာတိသု,အဒွေဇ္ဈဝါစော အလိကံ ဝိဝဇ္ဇယိ;

န သော ဝိသံဝါဒယိတာပိ ကဿစိ,ဘူတေန တစ္ဆေန တထေန ဘာသယိ.

पूर्व जन्मों में वे सत्य की प्रतिज्ञा करने वाले थे, उनकी वाणी में द्वैध (दोहरापन) नहीं था, उन्होंने असत्य का त्याग किया था; उन्होंने कभी किसी को धोखा नहीं दिया, वे जो यथार्थ, सत्य और तथ्य था, वही बोलते थे।

‘‘သေတာ သုသုက္ကာ မုဒုတူလသန္နိဘာ,ဥဏ္ဏာ သုဇာတာ ဘမုကန္တရေ အဟု;

န လောမကူပေသု ဒုဝေ အဇာယိသုံ,ဧကေကလောမူပစိတင်္ဂဝါ အဟု.

भौंहों के बीच श्वेत, अत्यंत धवल और कोमल रुई के समान 'ऊर्णा' उत्पन्न हुई; रोम-कूपों में दो रोम नहीं उगे, उनका शरीर एक-एक रोम से युक्त था।

‘‘တံ လက္ခဏညူ ဗဟဝေါ သမာဂတာ,ဗျာကံသု ဥပ္ပာဒနိမိတ္တကောဝိဒါ;

ဥဏ္ဏာ စ လောမာ စ ယထာ သုသဏ္ဌိတာ,ဥပဝတ္တတီ ဤဒိသကံ ဗဟုဇ္ဇနော.

लक्षणों के ज्ञाता और निमित्तों में कुशल बहुत से विद्वानों ने एकत्रित होकर भविष्यवाणी की—'जिस बालक में ऊर्णा और रोम इस प्रकार सुस्थित होते हैं, जनसमूह ऐसे बालक का अनुगामी होता है'।

‘‘ဂိဟိမ္ပိ သန္တံ ဥပဝတ္တတီ ဇနော,ဗဟု ပုရတ္ထာပကတေန ကမ္မုနာ;

အကိဉ္စနံ ပဗ္ဗဇိတံ အနုတ္တရံ,ဗုဒ္ဓမ္ပိ သန္တံ ဥပဝတ္တတိ ဇနော’’တိ.

पूर्व में किए गए कर्मों के कारण, गृहस्थ होने पर भी लोग उनके पीछे चलते हैं; और अकिंचन (निष्परिग्रही), प्रव्रजित और अनुत्तर बुद्ध होने पर भी लोग उनके अनुगामी होते हैं।

(၂၆-၂၇) စတ္တာလီသအဝိရဠဒန္တလက္ခဏာနိ

(२६-२७) चालीस दाँत और सघन (अविरल) दाँत के लक्षण।

၂၃၄. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော အဟောသိ. ဣတော သုတွာ န အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ န ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ[Pg.140], ဣတိ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာ, သဟိတာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ, သမဂ္ဂါရာမော သမဂ္ဂရတော သမဂ္ဂနန္ဒီ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. စတ္တာလီသဒန္တော စ ဟောတိ အဝိရဠဒန္တော စ.

२३४. भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में... मनुष्य होते हुए पिशुन वाणी (चुगली) को त्यागकर उससे विरत रहे। वे भेदों को मिटाने वाले, मित्रों को जोड़ने वाले, एकता में रमण करने वाले, एकता में प्रसन्न रहने वाले और एकता उत्पन्न करने वाली वाणी बोलने वाले थे। उस कर्म के कारण... वे यहाँ आने पर महापुरुष के ये दो लक्षण प्राप्त करते हैं—उनके चालीस दाँत होते हैं और वे सघन (अविरल) होते हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဘေဇ္ဇပရိသော ဟောတိ, အဘေဇ္ဇာဿ ဟောန္တိ ပရိသာ, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ … ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဘေဇ္ဇပရိသော ဟောတိ, အဘေဇ္ဇာဿ ဟောန္တိ ပရိသာ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

उन लक्षणों से युक्त होकर, यदि वे गृहस्थ जीवन में रहते हैं, तो चक्रवर्ती राजा होते हैं... राजा होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उनका परिषद अभेद्य (जिसे तोड़ा न जा सके) होता है—ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणक, महामात्र, सैनिक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और राजकुमार उन्हें छोड़कर नहीं जाते। बुद्ध होने पर उन्हें क्या प्राप्त होता है? उनका परिषद अभेद्य होता है—भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गन्धर्व उन्हें छोड़कर नहीं जाते। बुद्ध होने पर वे यह प्राप्त करते हैं।' भगवान ने यह कहा।

၂၃၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२३५. वहाँ यह कहा गया है—

‘‘ဝေဘူတိယံ သဟိတဘေဒကာရိံ,ဘေဒပ္ပဝဍ္ဎနဝိဝါဒကာရိံ;

ကလဟပ္ပဝဍ္ဎနအာကိစ္စကာရိံ,သဟိတာနံ ဘေဒဇနနိံ န ဘဏိ.

उन्होंने पूर्व जन्मों में मित्रों में भेद डालने वाली, कलह और विवाद बढ़ाने वाली तथा मित्रों में फूट डालने वाली चुगली कभी नहीं की।

‘‘အဝိဝါဒဝဍ္ဎနကရိံ သုဂိရံ,ဘိန္နာနုသန္ဓိဇနနိံ အဘဏိ;

ကလဟံ ဇနဿ ပနုဒီ သမင်္ဂီ,သဟိတေဟိ နန္ဒတိ ပမောဒတိ စ.

उन्होंने विवाद न बढ़ाने वाली मधुर वाणी बोली, जो बिछड़े हुए लोगों को मिलाती थी; उन्होंने लोगों के कलह को दूर किया, वे स्वयं सामंजस्यपूर्ण थे और मित्रों की एकता में प्रसन्न होते थे।

‘‘သုဂတီသု သော ဖလဝိပါကံ,အနုဘဝတိ တတ္ထ မောဒတိ;

ဒန္တာ ဣဓ ဟောန္တိ အဝိရဠာ သဟိတာ,စတုရော ဒသဿ မုခဇာ သုသဏ္ဌိတာ.

उन्होंने सुगतियों (स्वर्गों) में उस कर्म के फल का अनुभव किया और वहाँ प्रसन्न रहे; यहाँ (इस जन्म में) उनके मुख में चालीस दाँत सघन और सुस्थित रूप में उत्पन्न हुए हैं।

‘‘ယဒိ [Pg.141] ခတ္တိယော ဘဝတိ ဘူမိပတိ,အဝိဘေဒိယာဿ ပရိသာ ဘဝတိ;

သမဏော စ ဟောတိ ဝိရဇော ဝိမလော,ပရိသာဿ ဟောတိ အနုဂတာ အစလာ’’တိ.

यदि वे क्षत्रिय भूमिपति (राजा) होते हैं, तो उनकी परिषद अभेद्य होती है; और यदि वे विरज (राग-रहित) और निर्मल बुद्ध होते हैं, तो उनकी परिषद उनके प्रति समर्पित और अडिग होती है।

(၂၈-၂၉) ပဟူတဇိဝှာဗြဟ္မဿရလက္ခဏာနိ

(२८-२९) प्रभूत-जिह्वा (बड़ी जीभ) और ब्रह्म-स्वर लक्षण।

၂၃၆. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော အဟောသိ. ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ, တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. ပဟူတဇိဝှော စ ဟောတိ ဗြဟ္မဿရော စ ကရဝီကဘာဏီ.

२३६. भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में... मनुष्य होते हुए परुष वाणी (कठोर वचन) को त्यागकर उससे विरत रहे। जो वाणी निर्दोष, कान को सुख देने वाली, प्रेमपूर्ण, हृदयस्पर्शी, शिष्ट, जनसमूह को प्रिय और मनभावन थी, वे वैसी ही वाणी बोलते थे। उस कर्म के कारण... वे यहाँ आने पर महापुरुष के ये दो लक्षण प्राप्त करते हैं—उनकी जिह्वा प्रभूत (बड़ी और कोमल) होती है और उनका स्वर ब्रह्म-स्वर के समान तथा करविक पक्षी के समान मधुर होता है।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အာဒေယျဝါစော ဟောတိ, အာဒိယန္တိဿ ဝစနံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အာဒေယျဝါစော ဟောတိ, အာဒိယန္တိဿ ဝစနံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

"उन लक्षणों से युक्त होकर यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? उसकी वाणी स्वीकार्य (आदेयवाच) होती है; ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणना-महामात्र, सैनिक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और कुमार उसकी वाणी को स्वीकार करते हैं। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? उसकी वाणी स्वीकार्य होती है; भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गन्धर्व उसकी वाणी को स्वीकार करते हैं। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है।" भगवान ने यह बात कही।

၂၃၇. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२३७. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘အက္ကောသဘဏ္ဍနဝိဟေသကာရိံ,ဥဗ္ဗာဓိကံ ဗဟုဇနပ္ပမဒ္ဒနံ;

အဗာဠှံ ဂိရံ သော န ဘဏိ ဖရုသံ,မဓုရံ ဘဏိ သုသံဟိတံ သခိလံ.

"गाली-गलौज, कलह और पीड़ा पहुँचाने वाली, कष्टदायक और जन-समूह का दमन करने वाली कठोर वाणी उन्होंने नहीं बोली; उन्होंने मधुर, हितकारी और कोमल वाणी बोली।

‘‘မနသော [Pg.142] ပိယာ ဟဒယဂါမိနိယော,ဝါစာ သော ဧရယတိ ကဏ္ဏသုခါ;

ဝါစာသုစိဏ္ဏဖလမနုဘဝိ,သဂ္ဂေသု ဝေဒယထ ပုညဖလံ.

"वे मन को प्रिय लगने वाली, हृदय को स्पर्श करने वाली और कानों को सुख देने वाली वाणी बोलते थे; उन्होंने सुभाषित वाणी के फल का अनुभव किया और स्वर्गों में पुण्य-फल का भोग किया।

‘‘ဝေဒိတွာ သော သုစရိတဿ ဖလံ,ဗြဟ္မဿရတ္တမိဓမဇ္ဈဂမာ;

ဇိဝှာဿ ဟောတိ ဝိပုလာ ပုထုလာ,အာဒေယျဝါကျဝစနော ဘဝတိ.

"सदाचार के फल का अनुभव कर उन्होंने यहाँ (इस लोक में) ब्रह्म-स्वर (ब्रह्मा जैसी वाणी) प्राप्त किया; उनकी जिह्वा विशाल और लंबी होती है, और उनकी वाणी स्वीकार्य होती है।

‘‘ဂိဟိနောပိ ဣဇ္ဈတိ ယထာ ဘဏတော,အထ စေ ပဗ္ဗဇတိ သော မနုဇော;

အာဒိယန္တိဿ ဝစနံ ဇနတာ,ဗဟုနော ဗဟုံ သုဘဏိတံ ဘဏတော’’တိ.

"गृहस्थ होने पर भी जैसे बोलने वाले की वाणी सफल होती है, वैसे ही यदि वह मनुष्य प्रव्रजित होता है, तो जन-समूह उस बहुत बोलने वाले (बुद्ध) की सुभाषित वाणी को स्वीकार करता है।"

(၃၀) သီဟဟနုလက္ခဏံ

(३०) सिंह-हनु लक्षण

၂၃၈. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော အဟောသိ ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ, နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ အဟောသိ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ…ပေ… သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ, သီဟဟနု ဟောတိ.

२३८. "भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पहले मनुष्य होते हुए व्यर्थ प्रलाप को छोड़कर, वे व्यर्थ प्रलाप से विरत रहे; वे कालवादी, भूतवादी (सत्यवादी), अर्थवादी, धर्मवादी और विनयवादी थे; वे समय पर आधारयुक्त, सप्रमाण, परिमित और अर्थपूर्ण वाणी बोलते थे। उस कर्म को करने के कारण... वे वहाँ से च्युत होकर यहाँ आए और इस महापुरुष लक्षण को प्राप्त किया—उनकी ठुड्डी सिंह के समान (सिंह-हनु) होती है।

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ…ပေ… ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပ္ပဓံသိယော ဟောတိ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ… ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အပ္ပဓံသိယော ဟောတိ အဗ္ဘန္တရေဟိ ဝါ ဗာဟိရေဟိ ဝါ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ, ရာဂေန ဝါ ဒေါသေန ဝါ မောဟေန ဝါ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

"उस लक्षण से युक्त होकर यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह चक्रवर्ती राजा होता है... राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह किसी भी मनुष्य रूपी शत्रु या विरोधी द्वारा पराजित (अजेय) नहीं किया जा सकता। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है... बुद्ध होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? वह आंतरिक या बाह्य शत्रुओं और विरोधियों द्वारा, राग, द्वेष या मोह द्वारा, अथवा किसी श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा या लोक में किसी के भी द्वारा पराजित नहीं किया जा सकता। बुद्ध होने पर वह यह प्राप्त करता है।" भगवान ने यह बात कही।

၂၃၉. တတ္ထေတံ [Pg.143] ဝုစ္စတိ –

२३९. वहाँ यह कहा गया है –

‘‘န သမ္ဖပ္ပလာပံ န မုဒ္ဓတံ,အဝိကိဏ္ဏဝစနဗျပ္ပထော အဟောသိ;

အဟိတမပိ စ အပနုဒိ,ဟိတမပိ စ ဗဟုဇနသုခဉ္စ အဘဏိ.

"उन्होंने न तो व्यर्थ प्रलाप किया और न ही मूर्खतापूर्ण बातें कीं; उनकी वाणी असंबद्ध नहीं थी। उन्होंने अहितकारी बातों को दूर किया और जन-कल्याण तथा जन-सुख की बातें कहीं।

‘‘တံ ကတွာ ဣတော စုတော ဒိဝမုပပဇ္ဇိ,သုကတဖလဝိပါကမနုဘောသိ;

စဝိယ ပုနရိဓာဂတော သမာနော,ဒွိဒုဂမဝရတရဟနုတ္တမလတ္ထ.

"उस कर्म को कर यहाँ से च्युत होकर वे स्वर्ग में उत्पन्न हुए और सुकृत कर्मों के विपाक का अनुभव किया। वहाँ से च्युत होकर पुनः यहाँ आने पर उन्होंने चौपायों में श्रेष्ठ सिंह के समान श्रेष्ठ ठुड्डी प्राप्त की।

‘‘ရာဇာ ဟောတိ သုဒုပ္ပဓံသိယော,မနုဇိန္ဒော မနုဇာဓိပတိ မဟာနုဘာဝေါ;

တိဒိဝပုရဝရသမော ဘဝတိ,သုရဝရတရောရိဝ ဣန္ဒော.

"वे अजेय राजा होते हैं, मनुष्यों के स्वामी, मनुष्यों के अधिपति और महान प्रभावशाली होते हैं; वे स्वर्ग के देवताओं के श्रेष्ठ इंद्र के समान होते हैं।

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗာသုရယက္ခရက္ခသေဘိ,သုရေဟိ န ဟိ ဘဝတိ သုပ္ပဓံသိယော;

တထတ္တော ယဒိ ဘဝတိ တထာဝိဓော,ဣဓ ဒိသာ စ ပဋိဒိသာ စ ဝိဒိသာ စာ’’တိ.

"जैसे गन्धर्वों, असुरों, यक्षों, राक्षसों और देवों द्वारा इंद्र को पराजित नहीं किया जा सकता, वैसे ही यदि ऐसा (सिंह-हनु) लक्षण वाला पुरुष यहाँ (बुद्ध) होता है, तो उसे दिशाओं, विदिशाओं और प्रति-दिशाओं में कोई पराजित नहीं कर सकता।"

(၃၁-၃၂) သမဒန္တသုသုက္ကဒါဌာလက္ခဏာနိ

(३१-३२) सम-दन्त और सुशुक्ल-दाढ़ लक्षण

၂၄၀. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော မိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ သမ္မာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ, တုလာကူဋ ကံသကူဋ မာနကူဋ ဥက္ကောဋန ဝဉ္စန နိကတိ သာစိယောဂ ဆေဒန ဝဓ ဗန္ဓန ဝိပရာမောသ အာလောပ သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တတ္ထ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန ဒိဗ္ဗေန သုခေန ဒိဗ္ဗေန ယသေန ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ [Pg.144] ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ. သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ, သမဒန္တော စ ဟောတိ သုသုက္ကဒါဌော စ.

२४०. "भिक्षुओं! तथागत ने पूर्व जन्मों में, पूर्व भवों में, पूर्व निवासों में, पहले मनुष्य होते हुए मिथ्या आजीविका को छोड़कर सम्यक आजीविका से जीवन व्यतीत किया; वे तराजू की धोखाधड़ी, धातु की धोखाधड़ी, माप की धोखाधड़ी, घूसखोरी, छल-कपट, जालसाजी, अंग-भंग, वध, बंधन, डकैती, लूटपाट और हिंसा से विरत रहे। उस कर्म को करने, संचित करने, प्रचुर करने और विस्तृत करने के कारण, शरीर के भेद होने पर मृत्यु के पश्चात वे सुगति स्वर्ग लोक में उत्पन्न हुए। वहाँ वे अन्य देवों से दस स्थानों में बढ़कर थे—दिव्य आयु, दिव्य वर्ण, दिव्य सुख, दिव्य यश, दिव्य आधिपत्य, दिव्य रूप, दिव्य शब्द, दिव्य गंध, दिव्य रस और दिव्य स्पर्श में। वे वहाँ से च्युत होकर यहाँ आए और इन दो महापुरुष लक्षणों को प्राप्त किया—उनके दाँत समान (सम-दन्त) होते हैं और उनके चारों दाढ़ (श्वदंष्ट्र) अत्यंत शुभ्र (सुशुक्ल-दाढ़) होते हैं।

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ, သေယျထိဒံ – စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အခိလမနိမိတ္တမကဏ္ဋကံ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ခေမံ သိဝံ နိရဗ္ဗုဒံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ. ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုစိပရိဝါရော ဟောတိ သုစိဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ.

"उन लक्षणों से युक्त होकर यदि वह गृहस्थ जीवन में रहता है, तो वह धार्मिक, धर्मराज, चारों दिशाओं का विजेता, विजित शत्रु वाला, जनपद में स्थिरता प्राप्त और सात रत्नों से युक्त चक्रवर्ती राजा होता है। उसके ये सात रत्न होते हैं, जैसे—चक्र-रत्न, हस्ति-रत्न, अश्व-रत्न, मणि-रत्न, स्त्री-रत्न, गृहपति-रत्न और सातवाँ परिणायक-रत्न। उसके एक हजार से अधिक पुत्र होते हैं, जो शूरवीर, पराक्रमी और पर-सेना का मर्दन करने वाले होते हैं। वह इस समुद्र-पर्यन्त पृथ्वी को बिना दंड के, बिना शस्त्र के, धर्मपूर्वक जीतकर निष्कंटक, समृद्ध, क्षेम और उपद्रव-रहित शासन करता है। राजा होने पर उसे क्या प्राप्त होता है? उसके अनुयायी (परिजन) शुद्ध होते हैं; ब्राह्मण, गृहपति, नगरवासी, जनपदवासी, गणना-महामात्र, सैनिक, द्वारपाल, अमात्य, पार्षद, राजा, भोगी और कुमार उसके शुद्ध अनुयायी होते हैं। राजा होने पर वह यह प्राप्त करता है।"

‘‘သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုစိပရိဝါရော ဟောတိ, သုစိဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

यदि वह घर से बेघर होकर प्रव्रजित होता है, तो वह अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध और लोक में अविद्या के आवरण को हटाने वाला होता है। बुद्ध होने पर वह क्या प्राप्त करता है? वह शुद्ध अनुयायियों (परिवर) वाला होता है; उसके अनुयायी शुद्ध होते हैं—भिक्षु, भिक्षुणियाँ, उपासक, उपासिकाएँ, देव, मनुष्य, असुर, नाग और गन्धर्व। बुद्ध होने पर वह इसे प्राप्त करता है। भगवान ने यह कहा।

၂၄၁. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

२४१. इस विषय में यह कहा गया है –

‘‘မိစ္ဆာဇီဝဉ္စ အဝဿဇိ သမေန ဝုတ္တိံ,သုစိနာ သော ဇနယိတ္ထ ဓမ္မိကေန;

အဟိတမပိ စ အပနုဒိ,ဟိတမပိ စ ဗဟုဇနသုခဉ္စ အစရိ.

उसने मिथ्या आजीविका का त्याग किया और सम्यक, शुद्ध तथा धार्मिक आजीविका से जीवन यापन किया; उसने अहित को दूर किया और बहुत से लोगों के हित और सुख के लिए आचरण किया।

‘‘သဂ္ဂေ ဝေဒယတိ နရော သုခပ္ဖလာနိ,ကရိတွာ နိပုဏေဘိ ဝိဒူဟိ သဗ္ဘိ;

ဝဏ္ဏိတာနိ တိဒိဝပုရဝရသမော,အဘိရမတိ ရတိခိဍ္ဍာသမင်္ဂီ.

वह मनुष्य स्वर्ग में सुखद फलों का अनुभव करता है, उन कर्मों को करके जिनकी प्रशंसा चतुर और विद्वान सत्पुरुषों ने की है; वह इन्द्र के समान दिव्य क्रीड़ाओं और सुखों से युक्त होकर स्वर्गलोक में आनन्दित होता है।

‘‘လဒ္ဓါနံ [Pg.145] မာနုသကံ ဘဝံ တတော,စဝိတွာန သုကတဖလဝိပါကံ;

သေသကေန ပဋိလဘတိ လပနဇံ,သမမပိ သုစိသုသုက္ကံ.

वहाँ से च्युत होकर, अपने सुकृत कर्मों के शेष विपाक के कारण मनुष्य भव प्राप्त कर, वह समान (पंक्तिबद्ध), शुद्ध और अत्यंत श्वेत दन्त-पंक्ति प्राप्त करता है।

‘‘တံ ဝေယျဉ္ဇနိကာ သမာဂတာ ဗဟဝေါ,ဗျာကံသု နိပုဏသမ္မတာ မနုဇာ;

သုစိဇနပရိဝါရဂဏော ဘဝတိ,ဒိဇသမသုက္ကသုစိသောဘနဒန္တော.

लक्षणों के ज्ञाता बहुत से चतुर और सम्मानित मनुष्यों ने एकत्रित होकर उस बालक के विषय में यह भविष्यवाणी की: 'समान, श्वेत, शुद्ध और सुन्दर दांतों वाला यह बालक शुद्ध अनुयायियों के समूह वाला होगा।'

‘‘ရညော ဟောတိ ဗဟုဇနော,သုစိပရိဝါရော မဟတိံ မဟိံ အနုသာသတော;

ပသယှ န စ ဇနပဒတုဒနံ,ဟိတမပိ စ ဗဟုဇနသုခဉ္စ စရန္တိ.

राजा होने पर, विशाल पृथ्वी का शासन करते समय, उसके पास शुद्ध अनुयायियों का विशाल जनसमूह होता है; वह बलपूर्वक जनपद के लोगों को पीड़ित नहीं करता, और वे सब बहुत से लोगों के हित और सुख के लिए कार्य करते हैं।

‘‘အထ စေ ပဗ္ဗဇတိ ဘဝတိ ဝိပါပေါ,သမဏော သမိတရဇော ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ;

ဝိဂတဒရထကိလမထော,ဣမမပိ စ ပရမပိ စ ပဿတိ လောကံ.

और यदि वह प्रव्रजित होता है, तो वह पापरहित, शांत-रज (क्लेशरहित), अविद्या के आवरण से मुक्त श्रमण होता है; वह शारीरिक और मानसिक संताप से रहित होकर इस लोक और परलोक दोनों को देखता है।

‘‘တဿောဝါဒကရာ ဗဟုဂိဟီ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ,အသုစိံ ဂရဟိတံ ဓုနန္တိ ပါပံ;

သ ဟိ သုစိဘိ ပရိဝုတော ဘဝတိ,မလခိလကလိကိလေသေ ပနုဒေဟီ’’တိ.

उसके उपदेशों का पालन करने वाले बहुत से गृहस्थ और प्रव्रजित लोग अशुद्ध और निन्दनीय पापों को नष्ट कर देते हैं; वह शुद्ध जनों से घिरा रहता है और राग-द्वेष आदि मलों, दोषों और क्लेशों को दूर कर देता है।

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

भगवान ने यह कहा। उन भिक्षुओं ने प्रसन्न होकर भगवान के प्रवचन का अभिनन्दन किया।

လက္ခဏသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ သတ္တမံ.

सातवाँ लक्खण सुत्त समाप्त हुआ।

၈. သိင်္ဂါလသုတ္တံ

८. सिंगाल सुत्त

၂၄၂. ဧဝံ [Pg.146] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သိင်္ဂါလကော ဂဟပတိပုတ္တော ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ အလ္လဝတ္ထော အလ္လကေသော ပဉ္ဇလိကော ပုထုဒိသာ နမဿတိ – ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဒိသံ ဟေဋ္ဌိမံ ဒိသံ ဥပရိမံ ဒိသံ.

२४२. ऐसा मैंने सुना है—एक समय भगवान राजगृह के वेणुवन कलन्दक-निवाप में विहार कर रहे थे। उस समय सिंगालक नामक गृहपति-पुत्र प्रातःकाल उठकर, राजगृह से निकलकर, गीले वस्त्रों और गीले बालों के साथ, हाथ जोड़कर विभिन्न दिशाओं को नमस्कार कर रहा था—पूर्व दिशा, दक्षिण दिशा, पश्चिम दिशा, उत्तर दिशा, अधो दिशा और ऊर्ध्व दिशा।

၂၄၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သိင်္ဂါလကံ ဂဟပတိပုတ္တံ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ အလ္လဝတ္ထံ အလ္လကေသံ ပဉ္ဇလိကံ ပုထုဒိသာ နမဿန္တံ – ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဒိသံ ဟေဋ္ဌိမံ ဒိသံ ဥပရိမံ ဒိသံ. ဒိသွာ သိင်္ဂါလကံ ဂဟပတိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တွံ, ဂဟပတိပုတ္တ, ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ အလ္လဝတ္ထော အလ္လကေသော ပဉ္ဇလိကော ပုထုဒိသာ နမဿသိ – ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဒိသံ ဟေဋ္ဌိမံ ဒိသံ ဥပရိမံ ဒိသ’’န္တိ? ‘‘ပိတာ မံ, ဘန္တေ, ကာလံ ကရောန္တော ဧဝံ အဝစ – ‘ဒိသာ, တာတ, နမဿေယျာသီ’တိ. သော ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ပိတုဝစနံ သက္ကရောန္တော ဂရုံ ကရောန္တော မာနေန္တော ပူဇေန္တော ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ အလ္လဝတ္ထော အလ္လကေသော ပဉ္ဇလိကော ပုထုဒိသာ နမဿာမိ – ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဒိသံ ဟေဋ္ဌိမံ ဒိသံ ဥပရိမံ ဒိသ’’န္တိ.

२४३. तब भगवान प्रातःकाल निवसन पहनकर, पात्र और चीवर लेकर राजगृह में भिक्षा के लिए प्रविष्ट हुए। भगवान ने सिंगालक गृहपति-पुत्र को प्रातःकाल उठकर, राजगृह से निकलकर, गीले वस्त्रों और गीले बालों के साथ, हाथ जोड़कर विभिन्न दिशाओं—पूर्व, दक्षिण, पश्चिम, उत्तर, अधो और ऊर्ध्व—को नमस्कार करते हुए देखा। देखकर सिंगालक गृहपति-पुत्र से यह कहा— 'गृहपति-पुत्र! तुम प्रातःकाल उठकर, राजगृह से निकलकर, गीले वस्त्रों और गीले बालों के साथ, हाथ जोड़कर इन विभिन्न दिशाओं को नमस्कार क्यों कर रहे हो?' 'भन्ते! मेरे पिता ने मृत्यु के समय मुझसे यह कहा था— तात! दिशाओं को नमस्कार करना। सो मैं, भन्ते! पिता के वचनों का सत्कार, गौरव, मान और पूजन करते हुए प्रातःकाल उठकर, राजगृह से निकलकर, गीले वस्त्रों और गीले बालों के साथ, हाथ जोड़कर इन विभिन्न दिशाओं को नमस्कार करता हूँ।'

ဆ ဒိသာ

छह दिशाएँ

၂၄၄. ‘‘န ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, အရိယဿ ဝိနယေ ဧဝံ ဆ ဒိသာ နမဿိတဗ္ဗာ’’တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန, ဘန္တေ, အရိယဿ ဝိနယေ ဆ ဒိသာ နမဿိတဗ္ဗာ? သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယထာ အရိယဿ ဝိနယေ ဆ ဒိသာ နမဿိတဗ္ဗာ’’တိ.

२४४. गृहपति-पुत्र! आर्यों के विनय में इस प्रकार छह दिशाओं को नमस्कार नहीं किया जाता। 'भन्ते! फिर आर्यों के विनय में छह दिशाओं को नमस्कार कैसे किया जाता है? भन्ते! अच्छा हो यदि भगवान मुझे उस धर्म का उपदेश दें, जिससे आर्यों के विनय में छह दिशाओं को नमस्कार किया जाता है।'

‘‘တေန ဟိ, ဂဟပတိပုတ္တ သုဏောဟိ သာဓုကံ မနသိကရောဟိ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သိင်္ဂါလကော ဂဟပတိပုတ္တော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

तो गृहपति-पुत्र! सुनो, अच्छी तरह मन में धारण करो, मैं कहूँगा। 'जी भन्ते!' कहकर सिंगालक गृहपति-पुत्र ने भगवान को उत्तर दिया। भगवान ने यह कहा –

‘‘ယတော [Pg.147] ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, အရိယသာဝကဿ စတ္တာရော ကမ္မကိလေသာ ပဟီနာ ဟောန္တိ, စတူဟိ စ ဌာနေဟိ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ, ဆ စ ဘောဂါနံ အပါယမုခါနိ န သေဝတိ, သော ဧဝံ စုဒ္ဒသ ပါပကာပဂတော ဆဒ္ဒိသာပဋိစ္ဆာဒီ ဥဘောလောကဝိဇယာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. တဿ အယဉ္စေဝ လောကော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ ပရော စ လောကော. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ.

गृहपति-पुत्र! जब आर्य श्रावक के चार कर्म-क्लेश प्रहीण हो जाते हैं, वह चार कारणों से पाप-कर्म नहीं करता, और भोगों के विनाश के छह द्वारों का सेवन नहीं करता, तब वह इन चौदह पापों से मुक्त होकर छह दिशाओं को सुरक्षित करते हुए दोनों लोकों पर विजय प्राप्त करने के मार्ग पर अग्रसर होता है। उसके लिए यह लोक भी सिद्ध होता है और परलोक भी। वह शरीर के टूटने पर, मृत्यु के बाद, सुगति स्वर्गलोक में उत्पन्न होता है।

စတ္တာရောကမ္မကိလေသာ

चार कर्म-क्लेश

၂၄၅. ‘‘ကတမဿ စတ္တာရော ကမ္မကိလေသာ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ပါဏာတိပါတော ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ကမ္မကိလေသော, အဒိန္နာဒါနံ ကမ္မကိလေသော, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော ကမ္မကိလေသော, မုသာဝါဒေါ ကမ္မကိလေသော. ဣမဿ စတ္တာရော ကမ္မကိလေသာ ပဟီနာ ဟောန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२४५. उसके कौन से चार कर्म-क्लेश प्रहीण होते हैं? गृहपति-पुत्र! प्राणातिपात कर्म-क्लेश है, अदत्तादान कर्म-क्लेश है, काम-मिथ्याचार कर्म-क्लेश है, और मृषावाद कर्म-क्लेश है। उसके ये चार कर्म-क्लेश प्रहीण होते हैं। भगवान ने यह कहा। यह कहकर सुगत शास्ता ने पुनः यह कहा –

‘‘ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ, မုသာဝါဒေါ စ ဝုစ္စတိ;

ပရဒါရဂမနဉ္စေဝ, နပ္ပသံသန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ.

प्राणातिपात, अदत्तादान, मृषावाद और पर-स्त्री गमन—इनकी विद्वान प्रशंसा नहीं करते।

စတုဋ္ဌာနံ

चार कारण (स्थान)

၂၄၆. ‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ ဌာနေဟိ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ? ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော ပါပကမ္မံ ကရောတိ, ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော ပါပကမ္မံ ကရောတိ, မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော ပါပကမ္မံ ကရောတိ, ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော ပါပကမ္မံ ကရောတိ. ယတော ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, အရိယသာဝကော နေဝ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ; ဣမေဟိ စတူဟိ ဌာနေဟိ ပါပကမ္မံ န ကရောတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२४६. “किन चार कारणों से वह पाप कर्म नहीं करता है? पक्षपात (छन्द) के वश में होकर पाप कर्म करता है, द्वेष के वश में होकर पाप कर्म करता है, मोह के वश में होकर पाप कर्म करता है, और भय के वश में होकर पाप कर्म करता है। हे गृहपतिपुत्र! जब आर्य श्रावक न तो पक्षपात के वश में होता है, न द्वेष के, न मोह के और न ही भय के, तब वह इन चार कारणों से पाप कर्म नहीं करता है।” भगवान ने यह कहा, सुगत शास्ता ने यह कहकर फिर यह भी कहा—

‘‘ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ အတိဝတ္တတိ;

နိဟီယတိ ယသော တဿ, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ.

“जो पक्षपात, द्वेष, भय और मोह के कारण धर्म का उल्लंघन करता है, उसका यश उसी प्रकार घटता है जैसे कृष्ण पक्ष का चंद्रमा।”

‘‘ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ နာတိဝတ္တတိ;

အာပူရတိ ယသော တဿ, သုက္ကပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ.

“जो पक्षपात, द्वेष, भय और मोह के कारण धर्म का उल्लंघन नहीं करता है, उसका यश उसी प्रकार बढ़ता है जैसे शुक्ल पक्ष का चंद्रमा।”

ဆ အပါယမုခါနိ

भोगों के विनाश के छह द्वार

၂၄၇. ‘‘ကတမာနိ [Pg.148] ဆ ဘောဂါနံ အပါယမုခါနိ န သေဝတိ? သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေါ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဘောဂါနံ အပါယမုခံ, ဝိကာလဝိသိခါစရိယာနုယောဂေါ ဘောဂါနံ အပါယမုခံ, သမဇ္ဇာဘိစရဏံ ဘောဂါနံ အပါယမုခံ, ဇူတပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေါ ဘောဂါနံ အပါယမုခံ, ပါပမိတ္တာနုယောဂေါ ဘောဂါနံ အပါယမုခံ, အာလသျာနုယောဂေါ ဘောဂါနံ အပါယမုခံ.

२४७. “वह किन छह भोगों के विनाश के द्वारों का सेवन नहीं करता है? हे गृहपतिपुत्र! सुरा-मेरय-मद्य (शराब) के प्रमाद के स्थान में लगे रहना भोगों के विनाश का द्वार है, असमय में गलियों में घूमना भोगों के विनाश का द्वार है, उत्सवों (मेले-तमाशों) में जाना भोगों के विनाश का द्वार है, जुए के प्रमाद के स्थान में लगे रहना भोगों के विनाश का द्वार है, पाप मित्रों की संगति भोगों के विनाश का द्वार है, और आलस्य में लगे रहना भोगों के विनाश का द्वार है।”

သုရာမေရယဿ ဆ အာဒီနဝါ

सुरा और मेरय (मदिरा) के छह दोष

၂၄၈. ‘‘ဆ ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ. သန္ဒိဋ္ဌိကာ ဓနဇာနိ, ကလဟပ္ပဝဍ္ဎနီ, ရောဂါနံ အာယတနံ, အကိတ္တိသဉ္ဇနနီ, ကောပီနနိဒံသနီ, ပညာယ ဒုဗ္ဗလိကရဏီတွေဝ ဆဋ္ဌံ ပဒံ ဘဝတိ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ.

२४८. “हे गृहपतिपुत्र! सुरा-मेरय-मद्य के प्रमाद के स्थान में लगे रहने के ये छह दोष हैं: प्रत्यक्ष धन की हानि, कलह (झगड़ों) की वृद्धि, रोगों का आयतन (घर), अपयश की उत्पत्ति, लज्जाहीनता (अंगों का प्रदर्शन), और प्रज्ञा की दुर्बलता—यह छठा कारण है। हे गृहपतिपुत्र! सुरा-मेरय-मद्य के प्रमाद के स्थान में लगे रहने के ये ही छह दोष हैं।”

ဝိကာလစရိယာယ ဆ အာဒီနဝါ

असमय में घूमने के छह दोष

၂၄၉. ‘‘ဆ ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ ဝိကာလဝိသိခါစရိယာနုယောဂေ. အတ္တာပိဿ အဂုတ္တော အရက္ခိတော ဟောတိ, ပုတ္တဒါရောပိဿ အဂုတ္တော အရက္ခိတော ဟောတိ, သာပတေယျံပိဿ အဂုတ္တံ အရက္ခိတံ ဟောတိ, သင်္ကိယော စ ဟောတိ ပါပကေသု ဌာနေသု, အဘူတဝစနဉ္စ တသ္မိံ ရူဟတိ, ဗဟူနဉ္စ ဒုက္ခဓမ္မာနံ ပုရက္ခတော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ ဝိကာလဝိသိခါစရိယာနုယောဂေ.

२४९. “हे गृहपतिपुत्र! असमय में गलियों में घूमने के ये छह दोष हैं: वह स्वयं असुरक्षित और अरक्षित रहता है, उसके स्त्री-पुत्र भी असुरक्षित और अरक्षित रहते हैं, उसकी संपत्ति भी असुरक्षित और अरक्षित रहती है, पापपूर्ण स्थानों (अपराधों) में उस पर संदेह किया जाता है, उस पर झूठी बातें (आरोप) मढ़ी जाती हैं, और वह अनेक दुःखद परिस्थितियों का सामना करता है। हे गृहपतिपुत्र! असमय में गलियों में घूमने के ये ही छह दोष हैं।”

သမဇ္ဇာဘိစရဏဿ ဆ အာဒီနဝါ

उत्सवों (मेले-तमाशों) में जाने के छह दोष

၂၅၀. ‘‘ဆ ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ သမဇ္ဇာဘိစရဏေ. ကွ နစ္စံ, ကွ ဂီတံ, ကွ ဝါဒိတံ, ကွ အက္ခာနံ, ကွ ပါဏိဿရံ, ကွ ကုမ္ဘထုနန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ သမဇ္ဇာဘိစရဏေ.

२५०. “हे गृहपतिपुत्र! उत्सवों में जाने के ये छह दोष हैं: (वह हमेशा यही खोजता रहता है कि) नृत्य कहाँ है? गीत कहाँ है? वादन (संगीत) कहाँ है? कथा-वाचन कहाँ है? तालियाँ (हाथ की थाप) कहाँ हैं? कुम्भथुन (नगाड़ा) कहाँ है? हे गृहपतिपुत्र! उत्सवों में जाने के ये ही छह दोष हैं।”

ဇူတပ္ပမာဒဿ ဆ အာဒီနဝါ

जुए के प्रमाद के छह दोष

၂၅၁. ‘‘ဆ [Pg.149] ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ ဇူတပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ. ဇယံ ဝေရံ ပသဝတိ, ဇိနော ဝိတ္တမနုသောစတိ, သန္ဒိဋ္ဌိကာ ဓနဇာနိ, သဘာဂတဿ ဝစနံ န ရူဟတိ, မိတ္တာမစ္စာနံ ပရိဘူတော ဟောတိ, အာဝါဟဝိဝါဟကာနံ အပတ္ထိတော ဟောတိ – ‘အက္ခဓုတ္တော အယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော နာလံ ဒါရဘရဏာယာ’တိ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ ဇူတပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ.

२५१. “हे गृहपतिपुत्र! जुए के प्रमाद के स्थान में लगे रहने के ये छह दोष हैं: जीतने वाला वैर मोल लेता है, हारने वाला धन के लिए शोक करता है, प्रत्यक्ष धन की हानि होती है, सभा में उसकी बात का कोई मूल्य नहीं होता, मित्रों और मंत्रियों द्वारा वह तिरस्कृत होता है, और विवाह के संबंधों के लिए उसे अवांछित माना जाता है—यह कहकर कि ‘यह व्यक्ति जुआरी है, पत्नी के भरण-पोषण के योग्य नहीं है’। हे गृहपतिपुत्र! जुए के प्रमाद के स्थान में लगे रहने के ये ही छह दोष हैं।”

ပါပမိတ္တတာယ ဆ အာဒီနဝါ

पाप मित्रों की संगति के छह दोष

၂၅၂. ‘‘ဆ ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ ပါပမိတ္တာနုယောဂေ. ယေ ဓုတ္တာ, ယေ သောဏ္ဍာ, ယေ ပိပါသာ, ယေ နေကတိကာ, ယေ ဝဉ္စနိကာ, ယေ သာဟသိကာ. တျာဿ မိတ္တာ ဟောန္တိ တေ သဟာယာ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ ပါပမိတ္တာနုယောဂေ.

२५२. “हे गृहपतिपुत्र! पाप मित्रों की संगति के ये छह दोष हैं: जो जुआरी हैं, जो लंपट हैं, जो शराबी हैं, जो कपटी हैं, जो ठग हैं, और जो हिंसक हैं—वे ही उसके मित्र और साथी होते हैं। हे गृहपतिपुत्र! पाप मित्रों की संगति के ये ही छह दोष हैं।”

အာလသျဿ ဆ အာဒီနဝါ

आलस्य के छह दोष

၂၅၃. ‘‘ဆ ခေါမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အာဒီနဝါ အာလသျာနုယောဂေ. အတိသီတန္တိ ကမ္မံ န ကရောတိ, အတိဥဏှန္တိ ကမ္မံ န ကရောတိ, အတိသာယန္တိ ကမ္မံ န ကရောတိ, အတိပါတောတိ ကမ္မံ န ကရောတိ, အတိဆာတောသ္မီတိ ကမ္မံ န ကရောတိ, အတိဓာတောသ္မီတိ ကမ္မံ န ကရောတိ. တဿ ဧဝံ ကိစ္စာပဒေသဗဟုလဿ ဝိဟရတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဆ အာဒီနဝါ အာလသျာနုယောဂေ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२५३. “हे गृहपतिपुत्र! आलस्य में लगे रहने के ये छह दोष हैं: ‘बहुत ठंड है’ कहकर काम नहीं करता, ‘बहुत गर्मी है’ कहकर काम नहीं करता, ‘बहुत शाम हो गई है’ कहकर काम नहीं करता, ‘बहुत सुबह है’ कहकर काम नहीं करता, ‘मुझे बहुत भूख लगी है’ कहकर काम नहीं करता, ‘मैंने बहुत अधिक खा लिया है’ कहकर काम नहीं करता। इस प्रकार कार्यों के बहाने बनाने में लगे रहने वाले व्यक्ति के न तो नए भोग (सम्पत्ति) उत्पन्न होते हैं और जो भोग पहले से हैं, वे भी नष्ट हो जाते हैं। हे गृहपतिपुत्र! आलस्य में लगे रहने के ये ही छह दोष हैं।” भगवान ने यह कहा, सुगत शास्ता ने यह कहकर फिर यह भी कहा—

‘‘ဟောတိ ပါနသခါ နာမ,ဟောတိ သမ္မိယသမ္မိယော;

ယော စ အတ္ထေသု ဇာတေသု,သဟာယော ဟောတိ သော သခါ.

“कोई केवल साथ बैठकर पीने वाला मित्र होता है, कोई केवल सामने ‘मित्र-मित्र’ कहने वाला होता है; परंतु जो आवश्यकता पड़ने पर सहायक होता है, वही वास्तव में मित्र है।”

‘‘ဥဿူရသေယျာ [Pg.150] ပရဒါရသေဝနာ,ဝေရပ္ပသဝေါ စ အနတ္ထတာ စ;

ပါပါ စ မိတ္တာ သုကဒရိယတာ စ,ဧတေ ဆ ဌာနာ ပုရိသံ ဓံသယန္တိ.

“देर तक सोना, पराई स्त्री का सेवन करना, वैर बढ़ाना, अनर्थ करना, पाप मित्र और अत्यधिक कंजूसी—ये छह बातें मनुष्य का विनाश कर देती हैं।”

‘‘ပါပမိတ္တော ပါပသခေါ,ပါပအာစာရဂေါစရော;

အသ္မာ လောကာ ပရမှာ စ,ဥဘယာ ဓံသတေ နရော.

“पाप मित्र, पाप साथी और पापपूर्ण आचरण वाला मनुष्य इस लोक और परलोक, दोनों से भ्रष्ट हो जाता है।”

‘‘အက္ခိတ္ထိယော ဝါရုဏီ နစ္စဂီတံ,ဒိဝါ သောပ္ပံ ပါရိစရိယာ အကာလေ;

ပါပါ စ မိတ္တာ သုကဒရိယတာ စ,ဧတေ ဆ ဌာနာ ပုရိသံ ဓံသယန္တိ.

“जुआ, स्त्रियाँ, मदिरा, नाच-गाना, दिन में सोना, असमय में घूमना, पाप मित्र और अत्यधिक कंजूसी—ये बातें मनुष्य का विनाश कर देती हैं।”

‘‘အက္ခေဟိ ဒိဗ္ဗန္တိ သုရံ ပိဝန္တိ,ယန္တိတ္ထိယော ပါဏသမာ ပရေသံ;

နိဟီနသေဝီ န စ ဝုဒ္ဓသေဝီ,နိဟီယတေ ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒော.

“जो जुआ खेलते हैं, मदिरा पीते हैं, दूसरों की प्राणप्रिय स्त्रियों के पास जाते हैं, नीच लोगों की संगति करते हैं और वृद्धों (ज्ञानियों) की सेवा नहीं करते, उनका यश कृष्ण पक्ष के चंद्रमा की तरह घट जाता है।”

‘‘ယော ဝါရုဏီ အဒ္ဓနော အကိဉ္စနော,ပိပါသော ပိဝံ ပပါဂတော ;

ဥဒကမိဝ ဣဏံ ဝိဂါဟတိ,အကုလံ ကာဟိတိ ခိပ္ပမတ္တနော.

“जो मदिरा का व्यसनी है, निर्धन है, साधनहीन है, और प्यासा होकर मदिरालय जाता है, वह ऋण (कर्ज) में उसी प्रकार डूब जाता है जैसे पानी में पत्थर; वह शीघ्र ही अपने कुल को संकट में डाल देता है।”

‘‘န ဒိဝါ သောပ္ပသီလေန, ရတ္တိမုဋ္ဌာနဒေဿိနာ ;

နိစ္စံ မတ္တေန သောဏ္ဍေန, သက္ကာ အာဝသိတုံ ဃရံ.

“जो दिन में सोने वाला है, रात में उठने (परिश्रम करने) से द्वेष करता है, और हमेशा नशे में चूर रहता है, वह गृहस्थी नहीं चला सकता।”

‘‘အတိသီတံ အတိဥဏှံ, အတိသာယမိဒံ အဟု;

ဣတိ ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ, အတ္ထာ အစ္စေန္တိ မာဏဝေ.

“‘बहुत ठंड है, बहुत गर्मी है, बहुत शाम हो गई है’—ऐसा कहकर जो अपने काम छोड़ देते हैं, अवसर (लाभ) उन युवकों के हाथ से निकल जाते हैं।”

‘‘ယောဓ [Pg.151] သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ, တိဏာ ဘိယျော န မညတိ;

ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ, သော သုခံ န ဝိဟာယတီ’’တိ.

“जो यहाँ ठंड और गर्मी को घास के तिनके से भी कम समझता है और अपने पुरुषोचित कर्तव्यों को पूरा करता है, वह सुख से वंचित नहीं होता।”

မိတ္တပတိရူပကာ

“मित्र-प्रतिरूपक (बनावटी मित्र)”}]```of_thought 1. Analyze the Request: The user wants a translation of specific Pali texts into Modern Hindi. The output must be a single parseable JSON array of objects, each containing an `id` and the `translation`. No extra text or comments are allowed. The translation should be based on the provided Myanmar Nissaya, Myanmar translation, and commentary. 2. Review the Input Data: The input consists of several Pali segments with IDs from 649 to 675. 3. Translate Segment by Segment (Mental or Scratchpad): ID 649: Pali discusses the four reasons for doing evil (Chanda, Dosa, Moha, Bhaya) and how an Ariyasavaka avoids them. Hindi Translation:

၂၅၄. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, အမိတ္တာ မိတ္တပတိရူပကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညဒတ္ထုဟရော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝစီပရမော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော, အနုပ္ပိယဘာဏီ အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော, အပါယသဟာယော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

२५४. हे गृहपतिपुत्र! इन चार अमित्रों को मित्र के रूप में (मित्र-प्रतिरूपक) जानना चाहिए: (१) केवल लेने वाला अमित्र, (२) केवल बातों का धनी अमित्र, (३) चापलूसी करने वाला अमित्र, और (४) विनाश के कार्यों में साथी बनने वाला अमित्र।

၂၅၅. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အညဒတ္ထုဟရော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

२५५. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'केवल लेने वाले' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए।

‘‘အညဒတ္ထုဟရော ဟောတိ, အပ္ပေန ဗဟုမိစ္ဆတိ;

ဘယဿ ကိစ္စံ ကရောတိ, သေဝတိ အတ္ထကာရဏာ.

वह केवल लेने वाला होता है, थोड़े के बदले बहुत की इच्छा करता है, (अपने) भय के कारण कार्य करता है, और अपने स्वार्थ के लिए सेवा (संगति) करता है।

‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ အညဒတ္ထုဟရော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'केवल लेने वाले' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए।

၂၅၆. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ဝစီပရမော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတီတေန ပဋိသန္ထရတိ, အနာဂတေန ပဋိသန္ထရတိ, နိရတ္ထကေန သင်္ဂဏှာတိ, ပစ္စုပ္ပန္နေသု ကိစ္စေသု ဗျသနံ ဒဿေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ ဝစီပရမော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

२५६. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'केवल बातों के धनी' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए: वह अतीत की बातों से सत्कार करता है, वह भविष्य की बातों से सत्कार करता है, वह निरर्थक बातों से सहायता करता है, और वर्तमान कार्यों के उपस्थित होने पर अपनी असमर्थता (विनाश) दिखाता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'केवल बातों के धनी' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए।

၂၅၇. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အနုပ္ပိယဘာဏီ အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါပကံပိဿ အနုဇာနာတိ, ကလျာဏံပိဿ အနုဇာနာတိ, သမ္မုခါဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ပရမ္မုခါဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ အနုပ္ပိယဘာဏီ အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

२५७. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'चापलूसी करने वाले' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए: वह बुरे कार्यों में भी सहमति देता है, वह अच्छे कार्यों में भी सहमति देता है, वह सामने प्रशंसा करता है, और पीठ पीछे बुराई करता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'चापलूसी करने वाले' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए।

၂၅၈. ‘‘စတူဟိ [Pg.152] ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အပါယသဟာယော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော. သုရာမေရယ မဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ သဟာယော ဟောတိ, ဝိကာလ ဝိသိခါ စရိယာနုယောဂေ သဟာယော ဟောတိ, သမဇ္ဇာဘိစရဏေ သဟာယော ဟောတိ, ဇူတပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂေ သဟာယော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ အပါယသဟာယော အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

२५८. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'विनाश के कार्यों में साथी' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए: वह मदिरा और प्रमाद के स्थानों के सेवन में साथी होता है, वह असमय गलियों में घूमने में साथी होता है, वह मेलों-तमाशों में जाने में साथी होता है, और वह जुआ खेलने के प्रमाद में साथी होता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'विनाश के कार्यों में साथी' अमित्र को मित्र-प्रतिरूपक के रूप में जानना चाहिए।

၂၅၉. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२५९. भगवान ने यह कहा। यह कहकर सुगत शास्ता ने पुनः यह कहा—

‘‘အညဒတ္ထုဟရော မိတ္တော, ယော စ မိတ္တော ဝစီပရော ;

အနုပ္ပိယဉ္စ ယော အာဟ, အပါယေသု စ ယော သခါ.

जो मित्र केवल लेने वाला है, जो मित्र केवल बातों का धनी है, जो केवल प्रिय बोलता है, और जो विनाशकारी कार्यों में साथी है।

ဧတေ အမိတ္တေ စတ္တာရော, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော;

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, မဂ္ဂံ ပဋိဘယံ ယထာ’’တိ.

इन चार अमित्रों को इस प्रकार जानकर, बुद्धिमान व्यक्ति को उनसे वैसे ही दूर रहना चाहिए जैसे किसी भयानक मार्ग से।

သုဟဒမိတ္တော

सुहृद मित्र (सच्चा मित्र)

၂၆၀. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဂဟပတိပုတ္တ, မိတ္တာ သုဟဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပကာရော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, သမာနသုခဒုက္ခော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, အတ္ထက္ခာယီ မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, အနုကမ္ပကော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

२६०. हे गृहपतिपुत्र! इन चार सुहृद मित्रों को जानना चाहिए: (१) उपकारी मित्र, (२) सुख-दुःख में समान रहने वाला मित्र, (३) हित बताने वाला मित्र, और (४) अनुकम्पा (सहानुभूति) करने वाला मित्र।

၂၆၁. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ဥပကာရော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပမတ္တံ ရက္ခတိ, ပမတ္တဿ သာပတေယျံ ရက္ခတိ, ဘီတဿ သရဏံ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု တဒ္ဒိဂုဏံ ဘောဂံ အနုပ္ပဒေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ ဥပကာရော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

२६१. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'उपकारी' सुहृद मित्र को जानना चाहिए: वह प्रमादी (असावधान) की रक्षा करता है, वह प्रमादी की संपत्ति की रक्षा करता है, वह डरे हुए व्यक्ति का सहारा होता है, और कार्य उपस्थित होने पर आवश्यकता से दोगुना धन देता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'उपकारी' सुहृद मित्र को जानना चाहिए।

၂၆၂. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ သမာနသုခဒုက္ခော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂုယှမဿ အာစိက္ခတိ, ဂုယှမဿ ပရိဂူဟတိ, အာပဒါသု န ဝိဇဟတိ, ဇီဝိတံပိဿ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ သမာနသုခဒုက္ခော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

२६२. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'सुख-दुःख में समान' सुहृद मित्र को जानना चाहिए: वह अपने रहस्य बताता है, वह (मित्र के) रहस्यों को गुप्त रखता है, वह विपत्तियों में साथ नहीं छोड़ता, और मित्र के हित के लिए अपने प्राणों का भी त्याग कर देता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'सुख-दुःख में समान' सुहृद मित्र को जानना चाहिए।

၂၆၃. ‘‘စတူဟိ [Pg.153] ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အတ္ထက္ခာယီ မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါပါ နိဝါရေတိ, ကလျာဏေ နိဝေသေတိ, အဿုတံ သာဝေတိ, သဂ္ဂဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ အတ္ထက္ခာယီ မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

२६३. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'हित बताने वाले' सुहृद मित्र को जानना चाहिए: वह पाप से रोकता है, वह कल्याणकारी कार्यों में लगाता है, वह अनसुनी (ज्ञान की) बातें सुनाता है, और वह स्वर्ग का मार्ग बताता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'हित बताने वाले' सुहृद मित्र को जानना चाहिए।

၂၆၄. ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အနုကမ္ပကော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘဝေနဿ န နန္ဒတိ, ဘဝေနဿ နန္ဒတိ, အဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ နိဝါရေတိ, ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ ပသံသတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, စတူဟိ ဌာနေဟိ အနုကမ္ပကော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

२६४. हे गृहपतिपुत्र! चार कारणों से 'अनुकम्पा करने वाले' सुहृद मित्र को जानना चाहिए: वह (मित्र की) अवनति से प्रसन्न नहीं होता, वह (मित्र की) उन्नति से प्रसन्न होता है, वह बुराई करने वालों को रोकता है, और वह प्रशंसा करने वालों की सराहना करता है। हे गृहपतिपुत्र! इन चार कारणों से 'अनुकम्पा करने वाले' सुहृद मित्र को जानना चाहिए।

၂၆၅. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२६५. भगवान ने यह कहा। यह कहकर सुगत शास्ता ने पुनः यह कहा—

‘‘ဥပကာရော စ ယော မိတ္တော, သုခေ ဒုက္ခေ စ ယော သခါ ;

အတ္ထက္ခာယီ စ ယော မိတ္တော, ယော စ မိတ္တာနုကမ္ပကော.

जो मित्र उपकारी है, जो सुख और दुःख में साथी है, जो मित्र हित बताने वाला है, और जो मित्र अनुकम्पा करने वाला है।

‘‘ဧတေပိ မိတ္တေ စတ္တာရော, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော;

သက္ကစ္စံ ပယိရုပါသေယျ, မာတာ ပုတ္တံ ဝ ဩရသံ;

ပဏ္ဍိတော သီလသမ္ပန္နော, ဇလံ အဂ္ဂီဝ ဘာသတိ.

इन चार मित्रों को इस प्रकार जानकर, बुद्धिमान व्यक्ति को उनकी वैसे ही आदरपूर्वक सेवा करनी चाहिए जैसे माता अपने सगे पुत्र की करती है। शीलवान बुद्धिमान व्यक्ति प्रज्वलित अग्नि के समान प्रकाशित होता है।

‘‘ဘောဂေ သံဟရမာနဿ, ဘမရဿေဝ ဣရီယတော;

ဘောဂါ သန္နိစယံ ယန္တိ, ဝမ္မိကောဝုပစီယတိ.

भ्रमर के समान (पुष्पों को हानि पहुँचाए बिना) धन संचित करने वाले व्यक्ति का धन वैसे ही बढ़ता जाता है जैसे दीमकों की बांबी (वल्मीक) बढ़ती है।

‘‘ဧဝံ ဘောဂေ သမာဟတွာ, အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ;

စတုဓာ ဝိဘဇေ ဘောဂေ, သ ဝေ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ.

इस प्रकार धन संचित कर, गृहस्थी चलाने में समर्थ कुलपुत्र को उस धन के चार भाग करने चाहिए; ऐसा करने से वह मित्रों को (अपने साथ) बाँधे रखता है।

‘‘ဧကေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဒွီဟိ ကမ္မံ ပယောဇယေ;

စတုတ္ထဉ္စ နိဓာပေယျ, အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ.

एक भाग से भोग (उपभोग) करना चाहिए, दो भागों को व्यवसाय (कर्म) में लगाना चाहिए, और चौथे भाग को भविष्य की विपत्तियों के लिए सुरक्षित रखना चाहिए।

ဆဒ္ဒိသာပဋိစ္ဆာဒနကဏ္ဍံ

छह दिशाओं को सुरक्षित करने का खंड

၂၆၆. ‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိပုတ္တ, အရိယသာဝကော ဆဒ္ဒိသာပဋိစ္ဆာဒီ ဟောတိ? ဆ ဣမာ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဒိသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ အာစရိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆိမာ ဒိသာ [Pg.154] ပုတ္တဒါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ မိတ္တာမစ္စာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ ဒါသကမ္မကရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဥပရိမာ ဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

२६६. हे गृहपतिपुत्र! आर्य श्रावक किस प्रकार छह दिशाओं को सुरक्षित करता है? हे गृहपतिपुत्र! इन छह दिशाओं को जानना चाहिए: माता-पिता को पूर्व दिशा जानना चाहिए, आचार्यों को दक्षिण दिशा जानना चाहिए, स्त्री और पुत्रों को पश्चिम दिशा जानना चाहिए, मित्रों और सहयोगियों को उत्तर दिशा जानना चाहिए, दासों और कर्मकारों को नीचे की दिशा जानना चाहिए, और श्रमण-ब्राह्मणों को ऊपर की दिशा जानना चाहिए।

၂၆၇. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – ဘတော နေ ဘရိဿာမိ, ကိစ္စံ နေသံ ကရိဿာမိ, ကုလဝံသံ ဌပေဿာမိ, ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာမိ, အထ ဝါ ပန ပေတာနံ ကာလင်္ကတာနံ ဒက္ခိဏံ အနုပ္ပဒဿာမီတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ. ပါပါ နိဝါရေန္တိ, ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ, သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ, ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇေန္တိ, သမယေ ဒါယဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ. ဧဝမဿ ဧသာ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ.

२६७. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से पुत्र को पूर्व दिशा रूपी माता-पिता की सेवा करनी चाहिए—‘उन्होंने मेरा भरण-पोषण किया है, मैं उनका भरण-पोषण करूँगा; मैं उनके कार्यों को करूँगा; मैं कुल-वंश को बनाए रखूँगा; मैं उत्तराधिकार को स्वीकार करूँगा; और उनके देहावसान के पश्चात उनके निमित्त दान (दक्षिणा) दूँगा।’ हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से पुत्र द्वारा सेवित पूर्व दिशा रूपी माता-पिता पाँच कारणों से पुत्र पर अनुकम्पा करते हैं—वे उसे पाप से रोकते हैं, कल्याण में लगाते हैं, शिल्प (कौशल) सिखाते हैं, योग्य जीवनसाथी से उसका विवाह कराते हैं और समय आने पर उसे उत्तराधिकार सौंपते हैं। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से पुत्र द्वारा सेवित पूर्व दिशा रूपी माता-पिता इन पाँच कारणों से पुत्र पर अनुकम्पा करते हैं। इस प्रकार उसकी वह पूर्व दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၆၈. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အန္တေဝါသိနာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ အာစရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – ဥဋ္ဌာနေန ဥပဋ္ဌာနေန သုဿုသာယ ပါရိစရိယာယ သက္ကစ္စံ သိပ္ပပဋိဂ္ဂဟဏေန. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အန္တေဝါသိနာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ အာစရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အန္တေဝါသိံ အနုကမ္ပန္တိ – သုဝိနီတံ ဝိနေန္တိ, သုဂ္ဂဟိတံ ဂါဟာပေန္တိ, သဗ္ဗသိပ္ပဿုတံ သမက္ခာယိနော ဘဝန္တိ, မိတ္တာမစ္စေသု ပဋိယာဒေန္တိ, ဒိသာသု ပရိတ္တာဏံ ကရောန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အန္တေဝါသိနာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ အာစရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အန္တေဝါသိံ အနုကမ္ပန္တိ. ဧဝမဿ ဧသာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ.

२६८. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से अन्तेवासी (शिष्य) को दक्षिण दिशा रूपी आचार्यों की सेवा करनी चाहिए—(उनके आने पर) आसन से उठकर, उनकी सेवा-उपस्थिति द्वारा, उनकी बात सुनने की इच्छा से, परिचर्या द्वारा और आदरपूर्वक शिल्प (विद्या) ग्रहण करने द्वारा। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से अन्तेवासी द्वारा सेवित दक्षिण दिशा रूपी आचार्य पाँच कारणों से अन्तेवासी पर अनुकम्पा करते हैं—वे उसे सुविनीत (अच्छी तरह अनुशासित) करते हैं, उसे भली-भाँति विद्या ग्रहण कराते हैं, उसे समस्त शिल्पों और श्रुतियों का भली-भाँति व्याख्याता बनाते हैं, उसे मित्रों और सहयोगियों के बीच प्रतिष्ठित करते हैं और सभी दिशाओं में उसकी रक्षा का प्रबंध करते हैं। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से अन्तेवासी द्वारा सेवित दक्षिण दिशा रूपी आचार्य इन पाँच कारणों से अन्तेवासी पर अनुकम्पा करते हैं। इस प्रकार उसकी वह दक्षिण दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၆၉. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ သာမိကေန ပစ္ဆိမာ ဒိသာ ဘရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – သမ္မာနနာယ အနဝမာနနာယ အနတိစရိယာယ ဣဿရိယဝေါဿဂ္ဂေန အလင်္ကာရာနုပ္ပဒါနေန. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ သာမိကေန ပစ္ဆိမာ ဒိသာ ဘရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ [Pg.155] သာမိကံ အနုကမ္ပတိ – သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာ စ ဟောတိ, သင်္ဂဟိတပရိဇနာ စ, အနတိစာရိနီ စ, သမ္ဘတဉ္စ အနုရက္ခတိ, ဒက္ခာ စ ဟောတိ အနလသာ သဗ္ဗကိစ္စေသု. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ သာမိကေန ပစ္ဆိမာ ဒိသာ ဘရိယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ သာမိကံ အနုကမ္ပတိ. ဧဝမဿ ဧသာ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ.

२६९. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से पति को पश्चिम दिशा रूपी पत्नी की सेवा (सम्मान) करनी चाहिए—उसका सम्मान करने द्वारा, उसका अनादर न करने द्वारा, उसके प्रति निष्ठावान रहने द्वारा, उसे घर का अधिकार सौंपने द्वारा और उसे आभूषण आदि प्रदान करने द्वारा। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से पति द्वारा सम्मानित पश्चिम दिशा रूपी पत्नी पाँच कारणों से पति पर अनुकम्पा करती है—वह अपने कार्यों को सुव्यवस्थित ढंग से करती है, परिजनों का उचित सत्कार करती है, पति के प्रति निष्ठावान रहती है, पति द्वारा अर्जित धन की रक्षा करती है और सभी कार्यों में दक्ष तथा आलस्य रहित होती है। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से पति द्वारा सम्मानित पश्चिम दिशा रूपी पत्नी इन पाँच कारणों से पति पर अनुकम्पा करती है। इस प्रकार उसकी वह पश्चिम दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၇၀. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥတ္တရာ ဒိသာ မိတ္တာမစ္စာ ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – ဒါနေန ပေယျဝဇ္ဇေန အတ္ထစရိယာယ သမာနတ္တတာယ အဝိသံဝါဒနတာယ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥတ္တရာ ဒိသာ မိတ္တာမစ္စာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ – ပမတ္တံ ရက္ခန္တိ, ပမတ္တဿ သာပတေယျံ ရက္ခန္တိ, ဘီတဿ သရဏံ ဟောန္တိ, အာပဒါသု န ဝိဇဟန္တိ, အပရပဇာ စဿ ပဋိပူဇေန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥတ္တရာ ဒိသာ မိတ္တာမစ္စာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ. ဧဝမဿ ဧသာ ဥတ္တရာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ.

२७०. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से कुलपुत्र को उत्तर दिशा रूपी मित्र-अमात्यों की सेवा करनी चाहिए—दान द्वारा, प्रिय वचन द्वारा, उनके हित के कार्यों द्वारा, उनके साथ समानता का व्यवहार करने द्वारा और सच्चाई (अविसंवादिता) द्वारा। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से कुलपुत्र द्वारा सेवित उत्तर दिशा रूपी मित्र-अमात्य पाँच कारणों से कुलपुत्र पर अनुकम्पा करते हैं—वे प्रमादी होने पर उसकी रक्षा करते हैं, उसकी संपत्ति की रक्षा करते हैं, भयभीत होने पर उसे शरण देते हैं, विपत्तियों में उसे नहीं छोड़ते और उसके वंशजों का भी आदर करते हैं। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से कुलपुत्र द्वारा सेवित उत्तर दिशा रूपी मित्र-अमात्य इन पाँच कारणों से कुलपुत्र पर अनुकम्पा करते हैं। इस प्रकार उसकी वह उत्तर दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၇၁. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အယျိရကေန ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ ဒါသကမ္မကရာ ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – ယထာဗလံ ကမ္မန္တသံဝိဓာနေန ဘတ္တဝေတနာနုပ္ပဒါနေန ဂိလာနုပဋ္ဌာနေန အစ္ဆရိယာနံ ရသာနံ သံဝိဘာဂေန သမယေ ဝေါဿဂ္ဂေန. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အယျိရကေန ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ ဒါသကမ္မကရာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အယျိရကံ အနုကမ္ပန္တိ – ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိနော စ ဟောန္တိ, ပစ္ဆာ နိပါတိနော စ, ဒိန္နာဒါယိနော စ, သုကတကမ္မကရာ စ, ကိတ္တိဝဏ္ဏဟရာ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အယျိရကေန ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ ဒါသကမ္မကရာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အယျိရကံ အနုကမ္ပန္တိ. ဧဝမဿ ဧသာ ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ.

२७१. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से स्वामी को अधो (नीचे की) दिशा रूपी दास-कर्मकारों की देखभाल करनी चाहिए—उनकी शक्ति के अनुसार कार्य सौंपने द्वारा, उन्हें भोजन और वेतन देने द्वारा, बीमारी में उनकी परिचर्या करने द्वारा, उत्तम व्यंजनों को उनके साथ बाँटने द्वारा और समय-समय पर उन्हें अवकाश देने द्वारा। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से स्वामी द्वारा देखभाल किए गए अधो दिशा रूपी दास-कर्मकार पाँच कारणों से स्वामी पर अनुकम्पा करते हैं—वे स्वामी से पहले जागते हैं, स्वामी के बाद सोते हैं, केवल वही लेते हैं जो उन्हें दिया जाता है, अपने कार्यों को भली-भाँति करते हैं और स्वामी की कीर्ति को फैलाते हैं। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से स्वामी द्वारा देखभाल किए गए अधो दिशा रूपी दास-कर्मकार इन पाँच कारणों से स्वामी पर अनुकम्पा करते हैं। इस प्रकार उसकी वह अधो दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၇၂. ‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥပရိမာ ဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ – မေတ္တေန ကာယကမ္မေန မေတ္တေန ဝစီကမ္မေန မေတ္တေန [Pg.156] မနောကမ္မေန အနာဝဋဒွါရတာယ အာမိသာနုပ္ပဒါနေန. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥပရိမာ ဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဆဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ – ပါပါ နိဝါရေန္တိ, ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ, ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ, အဿုတံ သာဝေန္တိ, သုတံ ပရိယောဒါပေန္တိ, သဂ္ဂဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တေန ဥပရိမာ ဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဣမေဟိ ဆဟိ ဌာနေဟိ ကုလပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ. ဧဝမဿ ဧသာ ဥပရိမာ ဒိသာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ခေမာ အပ္ပဋိဘယာ’’တိ.

२७२. “हे गृहपतिपुत्र! पाँच कारणों से कुलपुत्र को ऊर्ध्व (ऊपर की) दिशा रूपी श्रमण-ब्राह्मणों की सेवा करनी चाहिए—मैत्रीपूर्ण कायिक कर्म द्वारा, मैत्रीपूर्ण वाचिक कर्म द्वारा, मैत्रीपूर्ण मानसिक कर्म द्वारा, उनके लिए द्वार खुले रखने द्वारा और उन्हें भौतिक आवश्यकताओं (आमिष) के दान द्वारा। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से कुलपुत्र द्वारा सेवित ऊर्ध्व दिशा रूपी श्रमण-ब्राह्मण छह कारणों से कुलपुत्र पर अनुकम्पा करते हैं—वे उसे पाप से रोकते हैं, कल्याण में लगाते हैं, कल्याणकारी मन से उस पर अनुकम्पा करते हैं, उसे वह सुनाते हैं जो उसने पहले नहीं सुना, सुने हुए को स्पष्ट करते हैं और उसे स्वर्ग का मार्ग बताते हैं। हे गृहपतिपुत्र! इन पाँच कारणों से कुलपुत्र द्वारा सेवित ऊर्ध्व दिशा रूपी श्रमण-ब्राह्मण इन छह कारणों से कुलपुत्र पर अनुकम्पा करते हैं। इस प्रकार उसकी वह ऊर्ध्व दिशा सुरक्षित, क्षेमयुक्त और भयरहित होती है।”

၂၇၃. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

२७३. भगवान ने यह कहा। यह कहकर सुगत शास्ता ने इसके उपरांत यह कहा—”

‘‘မာတာပိတာ ဒိသာ ပုဗ္ဗာ, အာစရိယာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ;

ပုတ္တဒါရာ ဒိသာ ပစ္ဆာ, မိတ္တာမစ္စာ စ ဥတ္တရာ.

“माता-पिता पूर्व दिशा हैं, आचार्य दक्षिण दिशा हैं; पत्नी और बच्चे पश्चिम दिशा हैं, और मित्र एवं अमात्य उत्तर दिशा हैं।

‘‘ဒါသကမ္မကရာ ဟေဋ္ဌာ, ဥဒ္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

ဧတာ ဒိသာ နမဿေယျ, အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ.

दास और कर्मकार नीचे की दिशा हैं, श्रमण और ब्राह्मण ऊपर की दिशा हैं; कुल का समर्थ गृहस्थ इन दिशाओं की वंदना करे।

‘‘ပဏ္ဍိတော သီလသမ္ပန္နော, သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ;

နိဝါတဝုတ္တိ အတ္ထဒ္ဓေါ, တာဒိသော လဘတေ ယသံ.

जो विद्वान, शीलवान, मृदुभाषी और प्रतिभावन है; जो विनम्र है और अभिमानी नहीं है, वह यश प्राप्त करता है।

‘‘ဥဋ္ဌာနကော အနလသော, အာပဒါသု န ဝေဓတိ;

အစ္ဆိန္နဝုတ္တိ မေဓာဝီ, တာဒိသော လဘတေ ယသံ.

जो उत्साही है, आलस्य रहित है, विपत्तियों में विचलित नहीं होता; जिसकी आजीविका निरंतर है और जो बुद्धिमान है, वह यश प्राप्त करता है।

‘‘သင်္ဂါဟကော မိတ္တကရော, ဝဒညူ ဝီတမစ္ဆရော;

နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ, တာဒိသော လဘတေ ယသံ.

जो संग्रह (सहायता) करने वाला, मित्र बनाने वाला, उदार और मत्सर (ईर्ष्या) रहित है; जो नायक, विनायक और अनुनायक है, वह यश प्राप्त करता है।

‘‘ဒါနဉ္စ ပေယျဝဇ္ဇဉ္စ, အတ္ထစရိယာ စ ယာ ဣဓ;

သမာနတ္တတာ စ ဓမ္မေသု, တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ;

ဧတေ ခေါ သင်္ဂဟာ လောကေ, ရထဿာဏီဝ ယာယတော.

दान, प्रिय वचन, लोक-कल्याण (अर्थचर्या) और परिस्थितियों में समान व्यवहार (समानार्थता); ये ही संसार में 'संग्रह-वस्तु' हैं, जैसे चलते हुए रथ की धुरी (कीली) होती है।

‘‘ဧတေ စ သင်္ဂဟာ နာဿု, န မာတာ ပုတ္တကာရဏာ;

လဘေထ မာနံ ပူဇံ ဝါ, ပိတာ ဝါ ပုတ္တကာရဏာ.

यदि ये संग्रह-वस्तुएँ न हों, तो माता को पुत्र के कारण सम्मान या पूजा प्राप्त न हो, और न ही पिता को पुत्र के कारण (सम्मान प्राप्त हो)।

‘‘ယသ္မာ စ သင်္ဂဟာ ဧတေ, သမ္မပေက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

တသ္မာ မဟတ္တံ ပပ္ပောန္တိ, ပါသံသာ စ ဘဝန္တိ တေ’’တိ.

चूँकि विद्वान इन संग्रह-वस्तुओं को भली-भांति अपनाते हैं, इसलिए वे महानता को प्राप्त करते हैं और प्रशंसनीय होते हैं।”

၂၇၄. ဧဝံ [Pg.157] ဝုတ္တေ, သိင်္ဂါလကော ဂဟပတိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ! အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ! သေယျထာပိ, ဘန္တေ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ, မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ ‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’တိ. ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု, အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

२७४. ऐसा कहे जाने पर, गृहपति-पुत्र शृंगालक ने भगवान से यह कहा— “अति सुंदर, भंते! अति सुंदर, भंते! जैसे कोई औंधे हुए को सीधा कर दे, ढके हुए को खोल दे, राह भूले को रास्ता दिखा दे, या अंधेरे में तेल का दीपक जला दे कि आँख वाले रूप को देख सकें; वैसे ही भगवान ने अनेक प्रकार से धर्म प्रकाशित किया है। भंते! मैं भगवान, धर्म और भिक्षु-संघ की शरण जाता हूँ। भगवान मुझे आज से जीवनपर्यंत शरणागत उपासक स्वीकार करें।”

သိင်္ဂါလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ အဋ္ဌမံ.

आठवाँ शृंगाल सुत्त समाप्त हुआ।

၉. အာဋာနာဋိယသုတ္တံ

९. आटानाटिय सुत्त

ပဌမဘာဏဝါရော

प्रथम भाणवार

၂၇၅. ဧဝံ [Pg.158] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ စတ္တာရော မဟာရာဇာ မဟတိယာ စ ယက္ခသေနာယ မဟတိယာ စ ဂန္ဓဗ္ဗသေနာယ မဟတိယာ စ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနာယ မဟတိယာ စ နာဂသေနာယ စတုဒ္ဒိသံ ရက္ခံ ဌပေတွာ စတုဒ္ဒိသံ ဂုမ္ဗံ ဌပေတွာ စတုဒ္ဒိသံ ဩဝရဏံ ဌပေတွာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ ပဗ္ဗတံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. တေပိ ခေါ ယက္ခာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု, သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

२७५. ऐसा मैंने सुना— एक समय भगवान राजगृह में गृध्रकूट पर्वत पर विहार कर रहे थे। तब चारों महाराज (चार लोकपाल) यक्षों की विशाल सेना, गंधर्वों की विशाल सेना, कुम्भाण्डों की विशाल सेना और नागों की विशाल सेना के साथ, चारों दिशाओं में रक्षा दल नियुक्त कर, चारों दिशाओं में सैन्य टुकड़ियाँ तैनात कर, चारों दिशाओं में पहरा बिठाकर, रात बीतने पर (मध्य रात्रि में) दिव्य आभा के साथ संपूर्ण गृध्रकूट पर्वत को आलोकित करते हुए जहाँ भगवान थे, वहाँ आए; आकर भगवान को अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। वे यक्ष भी— कुछ भगवान को अभिवादन कर एक ओर बैठ गए, कुछ भगवान के साथ कुशल-क्षेम पूछकर और आनंददायक स्मरणीय बातें कर एक ओर बैठ गए, कुछ जहाँ भगवान थे वहाँ हाथ जोड़कर एक ओर बैठ गए, कुछ अपना नाम और गोत्र बताकर एक ओर बैठ गए, और कुछ मौन रहकर एक ओर बैठ गए।

၂၇၆. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, ဥဠာရာ ယက္ခာ ဘဂဝတော အပ္ပသန္နာ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, ဥဠာရာ ယက္ခာ ဘဂဝတော ပသန္နာ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, မဇ္ဈိမာ ယက္ခာ ဘဂဝတော အပ္ပသန္နာ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, မဇ္ဈိမာ ယက္ခာ ဘဂဝတော ပသန္နာ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, နီစာ ယက္ခာ ဘဂဝတော အပ္ပသန္နာ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, နီစာ ယက္ခာ ဘဂဝတော ပသန္နာ. ယေဘုယျေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, ယက္ခာ အပ္ပသန္နာယေဝ ဘဂဝတော. တံ ကိဿ ဟေတု? ဘဂဝါ ဟိ, ဘန္တေ, ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယေဘုယျေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, ယက္ခာ အပ္ပဋိဝိရတာယေဝ ပါဏာတိပါတာ, အပ္ပဋိဝိရတာ အဒိန္နာဒါနာ, အပ္ပဋိဝိရတာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ, အပ္ပဋိဝိရတာ မုသာဝါဒါ, အပ္ပဋိဝိရတာ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ. တေသံ တံ ဟောတိ အပ္ပိယံ အမနာပံ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သာဝကာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ [Pg.159] သေနာသနာနိ ပဋိသေဝန္တိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနိ. တတ္ထ သန္တိ ဥဠာရာ ယက္ခာ နိဝါသိနော, ယေ ဣမသ္မိံ ဘဂဝတော ပါဝစနေ အပ္ပသန္နာ. တေသံ ပသာဒါယ ဥဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

२७६. एक ओर बैठे हुए महाराज वैश्रवण ने भगवान से यह कहा— “भंते! ऐसे उच्च कोटि के यक्ष हैं जो भगवान के प्रति प्रसन्न (श्रद्धालु) नहीं हैं। भंते! ऐसे उच्च कोटि के यक्ष हैं जो भगवान के प्रति प्रसन्न हैं। भंते! मध्यम श्रेणी के यक्ष हैं जो अप्रसन्न हैं... प्रसन्न हैं। भंते! निम्न श्रेणी के यक्ष हैं जो अप्रसन्न हैं... प्रसन्न हैं। भंते! प्रायः यक्ष भगवान के प्रति अप्रसन्न ही रहते हैं। उसका क्या कारण है? क्योंकि भंते! भगवान प्राणातिपात (हिंसा) से विरति का धर्म सिखाते हैं, अदत्तादान (चोरी) से विरति का धर्म सिखाते हैं, काम-मिथ्याचार से विरति का धर्म सिखाते हैं, मृषावाद (झूठ) से विरति का धर्म सिखाते हैं, सुरा-मेरय-मद्य-प्रमाद के स्थान से विरति का धर्म सिखाते हैं। भंते! प्रायः यक्ष हिंसा, चोरी, काम-मिथ्याचार, झूठ और मद्यपान से विरत नहीं होते। उन्हें वह (उपदेश) अप्रिय और अरुचिकर लगता है। भंते! भगवान के श्रावक अरण्य और वन के एकांत सेनासनों का सेवन करते हैं, जहाँ शोर-शराबा कम है, जो जन-संपर्क से दूर और ध्यान के योग्य हैं। वहाँ रहने वाले शक्तिशाली यक्ष हैं जो भगवान के इस शासन में प्रसन्न नहीं हैं। उनकी प्रसन्नता के लिए और भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों एवं उपासिकाओं की रक्षा, सुरक्षा, अहिंसा और सुख-विहार के लिए, भंते! भगवान आटानाटिय रक्षा (परित्त) स्वीकार करें।” भगवान ने मौन रहकर अपनी स्वीकृति दी।

အထ ခေါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ အဘာသိ –

तब महाराज वैश्रवण ने भगवान की स्वीकृति जानकर उस समय इस आटानाटिय रक्षा का पाठ किया—

၂၇၇. ‘‘ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု, စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော.

२७७. “चक्षुमान (पाँच चक्षुओं वाले) और श्रीमान (तेजस्वी) विपश्यी बुद्ध को मेरा नमस्कार हो।

သိခိဿပိ စ နမတ္ထု, သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော.

समस्त प्राणियों पर अनुकम्पा करने वाले शिखी बुद्ध को भी मेरा नमस्कार हो।

‘‘ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု, နှာတကဿ တပဿိနော;

နမတ္ထု ကကုသန္ဓဿ, မာရသေနာပမဒ္ဒိနော.

मल-रहित (क्लेश-मुक्त) और तपस्वी विश्वभू बुद्ध को नमस्कार हो; मार-सेना का मर्दन करने वाले ककुसन्ध बुद्ध को नमस्कार हो।

‘‘ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု, ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော;

ကဿပဿ စ နမတ္ထု, ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ.

पाप-रहित और ब्रह्मचर्य का पालन करने वाले कोणागमन बुद्ध को नमस्कार हो; और सब प्रकार से (क्लेशों से) विमुक्त कश्यप बुद्ध को नमस्कार हो।

‘‘အင်္ဂီရသဿ နမတ္ထု, သကျပုတ္တဿ သိရီမတော;

ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ.

अंगिरस (शरीर से रश्मियाँ निकालने वाले), श्रीमान और शाक्यपुत्र (गौतम बुद्ध) को नमस्कार हो; जिन्होंने इस धर्म का उपदेश दिया, जो समस्त दुखों को दूर करने वाला है।

‘‘ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ, ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ;

တေ ဇနာ အပိသုဏာထ, မဟန္တာ ဝီတသာရဒါ.

और जो इस लोक में निर्वाण को प्राप्त हुए हैं, जिन्होंने यथार्थ रूप से (सत्यों को) देखा है; वे पुरुष चुगली न करने वाले, महान और निर्भय हैं।”

‘‘ဟိတံ ဒေဝမနုဿာနံ, ယံ နမဿန္တိ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

देवताओं और मनुष्यों के हितकारी, जिन्हें वे नमस्कार करते हैं, उन विद्या और चरण से संपन्न, महान और निर्भय गौतम बुद्ध को (नमस्कार हो)।

၂၇၈. ‘‘ယတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ သူရိယော, အာဒိစ္စော မဏ္ဍလီ မဟာ.

२७८. जहाँ से सूर्य उदय होता है, वह आदित्य जिसका मंडल विशाल है।

ယဿ စုဂ္ဂစ္ဆမာနဿ, သံဝရီပိ နိရုဇ္ဈတိ;

ယဿ စုဂ္ဂတေ သူရိယေ, ‘ဒိဝသော’တိ ပဝုစ္စတိ.

जिसके उदय होने पर रात्रि लुप्त हो जाती है; जिसके उदय होने पर उसे 'दिन' कहा जाता है।

‘‘ရဟဒေါပိ [Pg.160] တတ္ထ ဂမ္ဘီရော, သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော;

ဧဝံ တံ တတ္ထ ဇာနန္တိ, ‘သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော’.

वहाँ एक गहरा जलाशय है, जो नदियों के जल से भरा समुद्र है; वहाँ लोग उसे 'नदियों के जल वाला समुद्र' इस रूप में जानते हैं।

‘‘ဣတော ‘သာ ပုရိမာ ဒိသာ’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'पूर्व दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; जिस दिशा की रक्षा वह यशस्वी महाराज करते हैं।

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ, ‘ဓတရဋ္ဌော’တိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ဂန္ဓဗ္ဗေဟိ ပုရက္ခတော.

गंधर्वों के अधिपति, जिनका नाम 'धतराष्ट्र' है; वे गंधर्वों से घिरे हुए नृत्य और संगीत में रमण करते हैं।

‘‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उनके बहुत से पुत्र भी हैं, जिनका एक ही नाम है—ऐसा मैंने सुना है; वे इन्द्र नाम वाले इक्यानवे (९१) पुत्र महाबली हैं।

တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को देखकर, उन सूर्य-वंशज बुद्ध को, जो महान और निर्भय हैं, दूर से ही नमस्कार करते हैं।

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-श्रेष्ठ! आपको नमस्कार है, हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता (सर्वज्ञता) से देखते हैं, अमनुष्य भी आपकी वंदना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’.

'विजयी गौतम की वंदना करो, हम विजयी गौतम की वंदना करते हैं; विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम की हम वंदना करते हैं'।

၂၇၉. ‘‘ယေန ပေတာ ပဝုစ္စန္တိ, ပိသုဏာ ပိဋ္ဌိမံသိကာ.

२७९. जिस दिशा से मृतकों (प्रेतों), चुगलखोरों और पीठ पीछे निंदा करने वालों को (बाहर निकाला जाता है)।

ပါဏာတိပါတိနော လုဒ္ဒါ, စောရာ နေကတိကာ ဇနာ.

प्राणी-हिंसक, व्याध (शिकारी), चोर और कपटी लोग।

‘‘ဣတော ‘သာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'दक्षिण दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; जिस दिशा की रक्षा वह यशस्वी महाराज करते हैं।

‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ အဓိပတိ, ‘ဝိရူဠှော’ ဣတိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ကုမ္ဘဏ္ဍေဟိ ပုရက္ခတော.

कुम्भाण्डों के अधिपति, जिनका नाम 'विरूढ़' है; वे कुम्भाण्डों से घिरे हुए नृत्य और संगीत में रमण करते हैं।

‘‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उनके बहुत से पुत्र भी हैं, जिनका एक ही नाम है—ऐसा मैंने सुना है; वे इन्द्र नाम वाले इक्यानवे (९१) पुत्र महाबली हैं।

တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को देखकर, उन सूर्य-वंशज बुद्ध को, जो महान और निर्भय हैं, दूर से ही नमस्कार करते हैं।

‘‘နမော [Pg.161] တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-श्रेष्ठ! आपको नमस्कार है, हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता (सर्वज्ञता) से देखते हैं, अमनुष्य भी आपकी वंदना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’.

'विजयी गौतम की वंदना करो, हम विजयी गौतम की वंदना करते हैं; विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम की हम वंदना करते हैं'।

၂၈၀. ‘‘ယတ္ထ စောဂ္ဂစ္ဆတိ သူရိယော, အာဒိစ္စော မဏ္ဍလီ မဟာ.

२८०. जहाँ सूर्य अस्त होता है, वह आदित्य जिसका मंडल विशाल है।

ယဿ စောဂ္ဂစ္ဆမာနဿ, ဒိဝသောပိ နိရုဇ္ဈတိ;

ယဿ စောဂ္ဂတေ သူရိယေ, ‘သံဝရီ’တိ ပဝုစ္စတိ.

जिसके अस्त होने पर दिन लुप्त हो जाता है; जिसके अस्त होने पर उसे 'रात्रि' कहा जाता है।

‘‘ရဟဒေါပိ တတ္ထ ဂမ္ဘီရော, သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော;

ဧဝံ တံ တတ္ထ ဇာနန္တိ, ‘သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော’.

वहाँ एक गहरा जलाशय है, जो नदियों के जल से भरा समुद्र है; वहाँ लोग उसे 'नदियों के जल वाला समुद्र' इस रूप में जानते हैं।

‘‘ဣတော ‘သာ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'पश्चिम दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; जिस दिशा की रक्षा वह यशस्वी महाराज करते हैं।

‘‘နာဂါနဉ္စ အဓိပတိ, ‘ဝိရူပက္ခော’တိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, နာဂေဟေဝ ပုရက္ခတော.

नागों के अधिपति, जिनका नाम 'विरूपाक्ष' है; वे नागों से घिरे हुए नृत्य और संगीत में रमण करते हैं।

‘‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उनके बहुत से पुत्र भी हैं, जिनका एक ही नाम है—ऐसा मैंने सुना है; वे इन्द्र नाम वाले इक्यानवे (९१) पुत्र महाबली हैं।

တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को देखकर, उन सूर्य-वंशज बुद्ध को, जो महान और निर्भय हैं, दूर से ही नमस्कार करते हैं।

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-श्रेष्ठ! आपको नमस्कार है, हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता (सर्वज्ञता) से देखते हैं, अमनुष्य भी आपकी वंदना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’.

'विजयी गौतम की वंदना करो, हम विजयी गौतम की वंदना करते हैं; विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम की हम वंदना करते हैं'।

၂၈၁. ‘‘ယေန ဥတ္တရကုရုဝှော, မဟာနေရု သုဒဿနော.

२८१. जिस दिशा में उत्तरकुरु है, जहाँ महामेरु पर्वत सुदर्शन (सुंदर दिखने वाला) है।

မနုဿာ တတ္ထ ဇာယန္တိ, အမမာ အပရိဂ္ဂဟာ.

वहाँ मनुष्य उत्पन्न होते हैं, जो ममता-रहित और परिग्रह-रहित होते हैं।

‘‘န [Pg.162] တေ ဗီဇံ ပဝပန္တိ, နပိ နီယန္တိ နင်္ဂလာ;

အကဋ္ဌပါကိမံ သာလိံ, ပရိဘုဉ္ဇန္တိ မာနုသာ.

वे न तो बीज बोते हैं और न ही हल चलाते हैं; वे मनुष्य बिना जोते-बोये स्वयं पकने वाले शालि (चावल) का उपभोग करते हैं।

‘‘အကဏံ အထုသံ သုဒ္ဓံ, သုဂန္ဓံ တဏ္ဍုလပ္ဖလံ;

တုဏ္ဍိကီရေ ပစိတွာန, တတော ဘုဉ္ဇန္တိ ဘောဇနံ.

वे बिना कण और बिना भूसी के, शुद्ध और सुगंधित चावलों को पात्र में पकाकर भोजन करते हैं।

‘‘ဂါဝိံ ဧကခုရံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ပသုံ ဧကခုရံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे गाय को एक खुर वाले वाहन (घोड़े) के समान बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं; अन्य पशुओं को भी एक खुर वाले वाहन के समान बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं।

‘‘ဣတ္ထိံ ဝါ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ပုရိသံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे स्त्रियों को वाहन बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं; वे पुरुषों को वाहन बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं।

‘‘ကုမာရိံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ကုမာရံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे कन्याओं को वाहन बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं; वे कुमारों को वाहन बनाकर दसों दिशाओं में घूमते हैं।

‘‘တေ ယာနေ အဘိရုဟိတွာ,သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိယာယန္တိ ;

ပစာရာ တဿ ရာဇိနော.

उन वाहनों पर सवार होकर, उस राजा के सेवक सभी दिशाओं में विचरण करते हैं।

‘‘ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ, ဒိဗ္ဗံ ယာနံ ဥပဋ္ဌိတံ;

ပါသာဒါ သိဝိကာ စေဝ, မဟာရာဇဿ ယသဿိနော.

उस यशस्वी महाराज के पास हाथी-वाहन, अश्व-वाहन और दिव्य वाहन उपलब्ध हैं; साथ ही प्रासाद और पालंकियाँ भी हैं।

‘‘တဿ စ နဂရာ အဟု,အန္တလိက္ခေ သုမာပိတာ;

အာဋာနာဋာ ကုသိနာဋာ ပရကုသိနာဋာ,နာဋသုရိယာ ပရကုသိဋနာဋာ.

आकाश में उसके सुनिर्मित नगर हैं—आटानाटा, कुसिनाटा, परकुसिनाटा, नाटासुरिया और परकुसिटनाटा।

‘‘ဥတ္တရေန ကသိဝန္တော,ဇနောဃမပရေန စ;

နဝနဝုတိယော အမ္ဗရအမ္ဗရဝတိယော,အာဠကမန္ဒာ နာမ ရာဇဓာနီ.

उत्तर में कसिवन्त नगर है और पश्चिम में जनोघ; इसके अतिरिक्त नवनवुतिय, अम्बर-अम्बरवतिय और अलकमन्दा नामक राजधानी है।

‘‘ကုဝေရဿ ခေါ ပန, မာရိသ, မဟာရာဇဿ ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ;

တသ္မာ ကုဝေရော မဟာရာဇာ, ‘ဝေဿဝဏော’တိ ပဝုစ္စတိ.

हे मारिष! महाराज कुवेर की विसाणा नामक राजधानी है; इसीलिए महाराज कुवेर को 'वेस्सवण' कहा जाता है।

‘‘ပစ္စေသန္တော [Pg.163] ပကာသေန္တိ, တတောလာ တတ္တလာ တတောတလာ;

ဩဇသိ တေဇသိ တတောဇသီ, သူရော ရာဇာ အရိဋ္ဌော နေမိ.

ततोला, तत्तला, ततोतला, ओजसी, तेजसी, ततोजसी, सूरो, राजा, अरिट्ठो और नेमि—ये (यक्ष) अलग-अलग सूचनाएँ देते हैं।

‘‘ရဟဒေါပိ တတ္ထ ဓရဏီ နာမ, ယတော မေဃာ ပဝဿန္တိ;

ဝဿာ ယတော ပတာယန္တိ, သဘာပိ တတ္ထ သာလဝတီ နာမ.

वहाँ धरणी नामक एक सरोवर भी है, जहाँ से बादल बरसते हैं और वर्षा होती है; वहाँ सालवती नामक एक सभा (मण्डप) भी है।

‘‘ယတ္ထ ယက္ခာ ပယိရုပါသန္တိ, တတ္ထ နိစ္စဖလာ ရုက္ခာ;

နာနာ ဒိဇဂဏာ ယုတာ, မယူရကောဉ္စာဘိရုဒါ;

ကောကိလာဒီဟိ ဝဂ္ဂုဟိ.

जहाँ यक्ष एकत्रित होते हैं, वहाँ सदैव फलों से लदे वृक्ष रहते हैं; जो विभिन्न पक्षियों के समूहों से युक्त हैं और मोरों, सारसों तथा कोकिल आदि की मधुर ध्वनियों से गुंजायमान रहते हैं।

‘‘ဇီဝဉ္ဇီဝကသဒ္ဒေတ္ထ, အထော ဩဋ္ဌဝစိတ္တကာ;

ကုက္ကုဋကာ ကုဠီရကာ, ဝနေ ပေါက္ခရသာတကာ.

वहाँ जीवंजीवक पक्षियों की ध्वनि है, और 'उट्ठेहि चित्त' पुकारने वाले पक्षी भी हैं; वन में जंगली मुर्गे, सुनहरे केकड़े और पोक्खरसातक पक्षी भी हैं।

‘‘သုကသာဠိကသဒ္ဒေတ္ထ, ဒဏ္ဍမာဏဝကာနိ စ;

သောဘတိ သဗ္ဗကာလံ သာ, ကုဝေရနဠိနီ သဒါ.

वहाँ तोतों और मैनाओं की ध्वनियाँ हैं, और मनुष्य के मुख वाले पक्षी भी हैं; कुवेर की वह कमलिनी (धरणी सरोवर) सदा सुशोभित रहती है।

‘‘ဣတော ‘သာ ဥတ္တရာ ဒိသာ’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

लोग इसे 'उत्तर दिशा' कहते हैं; जिस दिशा की रक्षा वह यशस्वी महाराज (कुवेर) करता है।

‘‘ယက္ခာနဉ္စ အဓိပတိ, ‘ကုဝေရော’ ဣတိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ယက္ခေဟေဝ ပုရက္ခတော.

यक्षों का अधिपति, जो 'कुवेर' नाम से जाना जाता है; वह यक्षों से घिरा हुआ नृत्य और संगीत में रमण करता है।

‘‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उसके बहुत से पुत्र हैं, मैंने सुना है कि उन सबके नाम एक समान हैं; वे इक्यानवे (९१) पुत्र हैं, जिनके नाम 'इन्द' हैं और वे महाबली हैं।

‘‘တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को देखकर, जो सूर्य के वंशज (आदित्यबन्धु) हैं; उन महान और निर्भय बुद्ध को दूर से ही नमस्कार करते हैं।

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-आजानेय! आपको नमस्कार है; हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता (ज्ञान) से देखते हैं, अमनुष्य भी आपकी वन्दना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसीलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမ’’’န္တိ.

'विजेता गौतम की वन्दना करो, हम विजेता गौतम की वन्दना करते हैं; विद्या और चरण से सम्पन्न बुद्ध गौतम की हम वन्दना करते हैं'।

‘‘အယံ ခေါ သာ, မာရိသ, အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယ.

हे मारिष! यह आटानाटिय रक्षा (परित्त) भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की सुरक्षा, रक्षा, अहिंसा और सुखपूर्वक विहार के लिए है।

၂၈၂. ‘‘ယဿ [Pg.164] ကဿစိ, မာရိသ, ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အယံ အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ သုဂ္ဂဟိတာ ဘဝိဿတိ သမတ္တာ ပရိယာပုတာ. တံ စေ အမနုဿော ယက္ခော ဝါ ယက္ခိနီ ဝါ ယက္ခပေါတကော ဝါ ယက္ခပေါတိကာ ဝါ ယက္ခမဟာမတ္တော ဝါ ယက္ခပါရိသဇ္ဇော ဝါ ယက္ခပစာရော ဝါ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗီ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗပေါတကော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗပေါတိကာ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမဟာမတ္တော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗပါရိသဇ္ဇော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗပစာရော ဝါ, ကုမ္ဘဏ္ဍော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍီ ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍပေါတကော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍပေါတိကာ ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍမဟာမတ္တော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍပါရိသဇ္ဇော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍပစာရော ဝါ, နာဂေါ ဝါ နာဂီ ဝါ နာဂပေါတကော ဝါ နာဂပေါတိကာ ဝါ နာဂမဟာမတ္တော ဝါ နာဂပါရိသဇ္ဇော ဝါ နာဂပစာရော ဝါ, ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပါသကံ ဝါ ဥပါသိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ အနုဂစ္ဆေယျ, ဌိတံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, နိသိန္နံ ဝါ ဥပနိသီဒေယျ, နိပန္နံ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ ဂါမေသု ဝါ နိဂမေသု ဝါ သက္ကာရံ ဝါ ဂရုကာရံ ဝါ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ အာဠကမန္ဒာယ နာမ ရာဇဓာနိယာ ဝတ္ထုံ ဝါ ဝါသံ ဝါ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ ယက္ခာနံ သမိတိံ ဂန္တုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ အနာဝယှမ္ပိ နံ ကရေယျုံ အဝိဝယှံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ အတ္တာဟိပိ ပရိပုဏ္ဏာဟိ ပရိဘာသာဟိ ပရိဘာသေယျုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ ရိတ္တံပိဿ ပတ္တံ သီသေ နိက္ကုဇ္ဇေယျုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ သတ္တဓာပိဿ မုဒ္ဓံ ဖာလေယျုံ.

२८२. हे मारिष! जिस किसी भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका ने इस आटानाटिय रक्षा को अच्छी तरह ग्रहण किया होगा, पूर्ण किया होगा और कण्ठस्थ किया होगा; यदि कोई दुष्ट चित्त वाला अमनुष्य—चाहे वह यक्ष हो या यक्षिणी, यक्ष-बालक हो या यक्ष-बालिका, यक्ष-अमात्य हो, यक्ष-परिषद् का हो या यक्ष-सेवक हो; गन्धर्व हो, गन्धर्वी हो, गन्धर्व-बालक हो या गन्धर्व-बालिका, गन्धर्व-अमात्य हो, गन्धर्व-परिषद् का हो या गन्धर्व-सेवक हो; कुम्भाण्ड हो, कुम्भाण्डी हो, कुम्भाण्ड-बालक हो या कुम्भाण्ड-बालिका, कुम्भाण्ड-अमात्य हो, कुम्भाण्ड-परिषद् का हो या कुम्भाण्ड-सेवक हो; नाग हो, नागिनी हो, नाग-बालक हो या नाग-बालिका, नाग-अमात्य हो, नाग-परिषद् का हो या नाग-सेवक हो—उस भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका के पीछे चले, पास खड़ा हो, पास बैठे या पास लेटे; तो हे मारिष! वह अमनुष्य गाँवों या नगरों में सत्कार या सम्मान प्राप्त नहीं करेगा। हे मारिष! वह अमनुष्य अलकमन्दा नामक राजधानी में न तो स्थान पाएगा और न ही निवास। हे मारिष! वह अमनुष्य यक्षों की सभा में जाने का अधिकारी नहीं होगा। इतना ही नहीं, अन्य अमनुष्य उसके साथ विवाह-सम्बन्ध भी नहीं करेंगे। वे उसे कठोर अपशब्दों से अपमानित करेंगे। वे उसके सिर पर खाली लोह-पात्र औंधा कर देंगे और उसके सिर के सात टुकड़े भी कर देंगे।

‘‘သန္တိ ဟိ, မာရိသ, အမနုဿာ စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ, တေ နေဝ မဟာရာဇာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ ခေါ တေ, မာရိသ, အမနုဿာ မဟာရာဇာနံ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. သေယျထာပိ, မာရိသ, ရညော မာဂဓဿ ဝိဇိတေ မဟာစောရာ. တေ နေဝ ရညော မာဂဓဿ အာဒိယန္တိ, န ရညော မာဂဓဿ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န ရညော မာဂဓဿ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ ခေါ တေ, မာရိသ, မဟာစောရာ ရညော မာဂဓဿ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, မာရိသ, သန္တိ အမနုဿာ စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ, တေ နေဝ မဟာရာဇာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ [Pg.165] ခေါ တေ, မာရိသ, အမနုဿာ မဟာရာဇာနံ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. ယော ဟိ ကောစိ, မာရိသ, အမနုဿော ယက္ခော ဝါ ယက္ခိနီ ဝါ…ပေ… ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗီ ဝါ … ကုမ္ဘဏ္ဍော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍီ ဝါ… နာဂေါ ဝါ နာဂီ ဝါ နာဂပေါတကော ဝါ နာဂပေါတိကာ ဝါ နာဂမဟာမတ္တော ဝါ နာဂပါရိသဇ္ဇော ဝါ နာဂပစာရော ဝါ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပါသကံ ဝါ ဥပါသိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ အနုဂစ္ဆေယျ, ဌိတံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, နိသိန္နံ ဝါ ဥပနိသီဒေယျ, နိပန္နံ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ. ဣမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ ဥဇ္ဈာပေတဗ္ဗံ ဝိက္ကန္ဒိတဗ္ဗံ ဝိရဝိတဗ္ဗံ – ‘အယံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ ယက္ခော အာဝိသတိ, အယံ ယက္ခော ဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော န မုဉ္စတီ’တိ.

"हे मारिष! कुछ ऐसे अमनुष्य हैं जो चण्ड (क्रूर), क्रुद्ध और हिंसक हैं। वे न तो महाराजों की आज्ञा मानते हैं, न महाराजों के अधिकारियों की आज्ञा मानते हैं, और न ही महाराजों के अधिकारियों के सेवकों की आज्ञा मानते हैं। हे मारिष! वे अमनुष्य महाराजों के 'विद्रोही' कहे जाते हैं। हे मारिष! जैसे मगधराज के विजित प्रदेश में कुछ महा-डाकू होते हैं, जो न तो मगधराज की आज्ञा मानते हैं, न मगधराज के अधिकारियों की आज्ञा मानते हैं, और न ही मगधराज के अधिकारियों के सेवकों की आज्ञा मानते हैं। हे मारिष! वे महा-डाकू मगधराज के विद्रोही कहे जाते हैं। इसी प्रकार, हे मारिष! कुछ चण्ड, क्रूर और हिंसक अमनुष्य हैं, जो न तो महाराजों की आज्ञा मानते हैं, न महाराजों के अधिकारियों की आज्ञा मानते हैं, और न ही महाराजों के अधिकारियों के सेवकों की आज्ञा मानते हैं। हे मारिष! वे अमनुष्य महाराजों के विद्रोही कहे जाते हैं। हे मारिष! यदि कोई भी अमनुष्य—चाहे यक्ष हो या यक्षिणी... गन्धर्व हो या गन्धर्वी... कुम्भाण्ड हो या कुम्भाण्डी... नाग हो या नागिनी, नाग-शावक हो या नाग-शाविका, नाग-महामात्र हो या नाग-परिषद्य हो या नाग-सेवक हो—दुष्ट चित्त वाला होकर किसी भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका के पीछे चले, या खड़े होने पर पास खड़ा हो जाए, या बैठने पर पास बैठ जाए, या लेटने पर पास लेट जाए, तो इन यक्षों, महायक्षों, सेनापतियों और महासेनापतियों को सूचित करना चाहिए, पुकारना चाहिए, चिल्लाना चाहिए कि—'यह यक्ष पकड़ रहा है, यह यक्ष आवेशित हो रहा है, यह यक्ष पीड़ित कर रहा है, यह यक्ष सता रहा है, यह यक्ष हिंसा कर रहा है, यह यक्ष अत्यधिक हिंसा कर रहा है, यह यक्ष छोड़ नहीं रहा है'।"

၂၈၃. ‘‘ကတမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ?

२८३. "वे कौन से यक्ष, महायक्ष, सेनापति और महासेनापति हैं?"

‘‘ဣန္ဒော သောမော ဝရုဏော စ, ဘာရဒွါဇော ပဇာပတိ;

စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ, ကိန္နုဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ.

"इन्द्र, सोम, वरुण, भारद्वाज, प्रजापति, चन्दन, कामसेठ, किन्नुघण्डु और निघण्डु।"

‘‘ပနာဒေါ ဩပမညော စ, ဒေဝသူတော စ မာတလိ;

စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, နဠော ရာဇာ ဇနေသဘော.

"पनाद, ओपमञ्ञ, देवसूत मातलि, गन्धर्व चित्तसेन, नळ राजा और जनेसभ।"

‘‘သာတာဂိရော ဟေမဝတော, ပုဏ္ဏကော ကရတိယော ဂုဠော;

သိဝကော မုစလိန္ဒော စ, ဝေဿာမိတ္တော ယုဂန္ဓရော.

"सातागिर, हेमवत, पुण्णक, करतीय, गुळ, शिवक, मुचलिन्द, वेस्सामित्त और युगन्धर।"

‘‘ဂေါပါလော သုပ္ပရောဓော စ, ဟိရိ နေတ္တိ စ မန္ဒိယော;

ပဉ္စာလစဏ္ဍော အာဠဝကော, ပဇ္ဇုန္နော သုမနော သုမုခေါ;

ဒဓိမုခေါ မဏိ မာဏိဝရော ဒီဃော, အထော သေရီသကော သဟ.

"गोपाल, सुप्परोध, हिरि, नेत्ति, मन्दिय, पञ्चालचण्ड, आळवक, पज्जुन्न, सुमन, सुमुख, दधिमुख, मणि, माणिवर, दीघ और उनके साथ सेरीसक।"

‘‘ဣမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ ဥဇ္ဈာပေတဗ္ဗံ ဝိက္ကန္ဒိတဗ္ဗံ ဝိရဝိတဗ္ဗံ – ‘အယံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ ယက္ခော အာဝိသတိ, အယံ ယက္ခော ဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော န မုဉ္စတီ’တိ.

"इन यक्षों, महायक्षों, सेनापतियों और महासेनापतियों को सूचित करना चाहिए, पुकारना चाहिए, चिल्लाना चाहिए कि—'यह यक्ष पकड़ रहा है, यह यक्ष आवेशित हो रहा है, यह यक्ष पीड़ित कर रहा है, यह यक्ष सता रहा है, यह यक्ष हिंसा कर रहा है, यह यक्ष अत्यधिक हिंसा कर रहा है, यह यक्ष छोड़ नहीं रहा है'।"

‘‘အယံ [Pg.166] ခေါ သာ, မာရိသ, အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယ. ဟန္ဒ စ ဒါနိ မယံ, မာရိသ, ဂစ္ဆာမ ဗဟုကိစ္စာ မယံ ဗဟုကရဏီယာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တုမှေ မဟာရာဇာနော ကာလံ မညထာ’’တိ.

"हे मारिष! यह वह आटानाटिय रक्षा है जो भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की सुरक्षा, रक्षा, अहिंसा और सुखपूर्वक विहार के लिए है। हे मारिष! अब हम चलते हैं, हमारे पास बहुत कार्य हैं, बहुत कर्तव्य हैं।" "महाराजों! अब आप जैसा उचित समय समझें।"

၂၈၄. အထ ခေါ စတ္တာရော မဟာရာဇာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. တေပိ ခေါ ယက္ခာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု, သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသူတိ.

२८४. तब वे चारों महाराज अपने आसन से उठकर, भगवान को अभिवादन कर और प्रदक्षिणा कर वहीं अन्तर्धान हो गए। वे यक्ष भी आसन से उठे; उनमें से कुछ ने भगवान को अभिवादन कर और प्रदक्षिणा कर वहीं अन्तर्धान हो गए। कुछ ने भगवान के साथ कुशल-क्षेम पूछा और प्रसन्नतादायक एवं स्मरणीय बातें कर वहीं अन्तर्धान हो गए। कुछ ने जहाँ भगवान थे, वहाँ हाथ जोड़कर प्रणाम किया और वहीं अन्तर्धान हो गए। कुछ ने अपना नाम और गोत्र सुनाकर वहीं अन्तर्धान हो गए। कुछ मौन रहकर वहीं अन्तर्धान हो गए।

ပဌမဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

प्रथम भाणवार समाप्त।

ဒုတိယဘာဏဝါရော

द्वितीय भाणवार

၂၈၅. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ စတ္တာရော မဟာရာဇာ မဟတိယာ စ ယက္ခသေနာယ မဟတိယာ စ ဂန္ဓဗ္ဗသေနာယ မဟတိယာ စ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနာယ မဟတိယာ စ နာဂသေနာယ စတုဒ္ဒိသံ ရက္ခံ ဌပေတွာ စတုဒ္ဒိသံ ဂုမ္ဗံ ဌပေတွာ စတုဒ္ဒိသံ ဩဝရဏံ ဌပေတွာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ ပဗ္ဗတံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. တေပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယက္ခာ အပ္ပေကစ္စေ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ မယာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု, သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ယေနာဟံ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

२८५. तब भगवान ने उस रात्रि के बीतने पर भिक्षुओं को सम्बोधित किया—"भिक्षुओ! इस रात्रि में चारों महाराज अपनी विशाल यक्ष-सेना, विशाल गन्धर्व-सेना, विशाल कुम्भाण्ड-सेना और विशाल नाग-सेना के साथ, चारों दिशाओं में रक्षा नियुक्त कर, चारों दिशाओं में सैन्य-दल नियुक्त कर, चारों दिशाओं में घेरा डालकर, रात्रि के बीतने पर, दिव्य कान्ति के साथ सम्पूर्ण गृध्रकूट पर्वत को आलोकित करते हुए जहाँ मैं था, वहाँ आए। आकर मुझे अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। भिक्षुओ! वे यक्ष भी—उनमें से कुछ मुझे अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। कुछ ने मेरे साथ कुशल-क्षेम पूछा और प्रसन्नतादायक एवं स्मरणीय बातें कर एक ओर बैठ गए। कुछ ने जहाँ मैं था, वहाँ हाथ जोड़कर प्रणाम किया और एक ओर बैठ गए। कुछ ने अपना नाम और गोत्र सुनाकर एक ओर बैठ गए। कुछ मौन रहकर एक ओर बैठ गए।"

၂၈၆. ‘‘ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, ဥဠာရာ ယက္ခာ ဘဂဝတော အပ္ပသန္နာ…ပေ… သန္တိ ဟိ[Pg.167], ဘန္တေ နီစာ ယက္ခာ ဘဂဝတော ပသန္နာ. ယေဘုယျေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, ယက္ခာ အပ္ပသန္နာယေဝ ဘဂဝတော. တံ ကိဿ ဟေတု? ဘဂဝါ ဟိ, ဘန္တေ, ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ… သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယေဘုယျေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, ယက္ခာ အပ္ပဋိဝိရတာယေဝ ပါဏာတိပါတာ… အပ္ပဋိဝိရတာ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ. တေသံ တံ ဟောတိ အပ္ပိယံ အမနာပံ. သန္တိ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သာဝကာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝန္တိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနိ. တတ္ထ သန္တိ ဥဠာရာ ယက္ခာ နိဝါသိနော, ယေ ဣမသ္မိံ ဘဂဝတော ပါဝစနေ အပ္ပသန္နာ, တေသံ ပသာဒါယ ဥဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယာ’တိ. အဓိဝါသေသိံ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ မေ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ အဘာသိ –

२८६. हे भिक्षुओं! एक ओर बैठे हुए महाराज वैश्रवण ने मुझसे यह कहा— 'भन्ते! भगवान के शासन में ऐसे प्रभावशाली यक्ष हैं जो अप्रसन्न हैं... और ऐसे निम्न श्रेणी के यक्ष भी हैं जो प्रसन्न हैं। भन्ते! प्रायः यक्ष भगवान के प्रति अप्रसन्न ही रहते हैं। इसका क्या कारण है? भन्ते! क्योंकि भगवान जीव-हत्या से विरति का धर्म उपदेश करते हैं... मदिरा और प्रमाद के कारणों से विरति का धर्म उपदेश करते हैं। भन्ते! प्रायः यक्ष जीव-हत्या से विरत नहीं होते... मदिरा और प्रमाद के कारणों से विरत नहीं होते। उन्हें वह उपदेश अप्रिय और अरुचिकर लगता है। भन्ते! भगवान के ऐसे श्रावक हैं जो अरण्य और वन-प्रान्तों में एकांत शयनासनों का सेवन करते हैं, जहाँ शोर-शराबा कम है, जो जन-कोलाहल से मुक्त हैं, मनुष्यों के एकांत वास के योग्य हैं और ध्यान के अनुकूल हैं। वहाँ रहने वाले प्रभावशाली यक्ष हैं, जो भगवान के इस शासन में अप्रसन्न हैं। भन्ते! उन यक्षों को प्रसन्न करने के लिए, भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की रक्षा, सुरक्षा, अहिंसा और सुखपूर्वक विहार के लिए भगवान 'आटानाटिय' रक्षा का उपदेश दें।' हे भिक्षुओं! मैंने मौन रहकर स्वीकार किया। तब, हे भिक्षुओं! महाराज वैश्रवण ने मेरी स्वीकृति जानकर उस समय इस 'आटानाटिय' रक्षा का पाठ किया—

၂၈၇. ‘ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု, စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော.

२८७. चक्षुमान और श्रीमान विपश्यी बुद्ध को मेरा नमस्कार हो।

သိခိဿပိ စ နမတ္ထု, သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော.

समस्त प्राणियों पर अनुकम्पा करने वाले शिखी बुद्ध को भी नमस्कार हो।

‘ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု, နှာတကဿ တပဿိနော;

နမတ္ထု ကကုသန္ဓဿ, မာရသေနာပမဒ္ဒိနော.

स्नातक और तपस्वी विश्वभू बुद्ध को नमस्कार हो; मार-सेना का मर्दन करने वाले ककुसन्ध बुद्ध को नमस्कार हो।

‘ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု, ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော;

ကဿပဿ စ နမတ္ထု, ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ.

ब्राह्मण और संयमी कोणागमन बुद्ध को नमस्कार हो; सब प्रकार से विमुक्त कश्यप बुद्ध को नमस्कार हो।

‘အင်္ဂီရသဿ နမတ္ထု, သကျပုတ္တဿ သိရီမတော;

ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ.

अंगिरस (गौतम बुद्ध), श्रीमान शाक्यपुत्र को नमस्कार हो; जिन्होंने इस धर्म का उपदेश दिया, जो समस्त दुखों को दूर करने वाला है।

‘ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ, ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ;

တေ ဇနာ အပိသုဏာထ, မဟန္တာ ဝီတသာရဒါ.

संसार में जो निर्वाण प्राप्त कर चुके हैं, जिन्होंने यथार्थ रूप से देखा है; वे पुरुष चुगली न करने वाले, महान और निर्भय हैं।

‘ဟိတံ ဒေဝမနုဿာနံ, ယံ နမဿန္တိ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

देवताओं और मनुष्यों के हितकारी, विद्या और चरण से संपन्न, महान और निर्भय उन गौतम बुद्ध को (देव-मनुष्य) नमस्कार करते हैं।

၂၈၈. ‘ယတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ သူရိယော, အာဒိစ္စော မဏ္ဍလီ မဟာ.

२८८. जहाँ से सूर्य उदय होता है, जो महान मण्डल वाला आदित्य है।

ယဿ စုဂ္ဂစ္ဆမာနဿ, သံဝရီပိ နိရုဇ္ဈတိ;

ယဿ စုဂ္ဂတေ သူရိယေ, ‘‘ဒိဝသော’’တိ ပဝုစ္စတိ.

जिसके उदय होने पर रात्रि समाप्त हो जाती है; और जिसके उदय होने पर 'दिन' कहा जाता है।

‘ရဟဒေါပိ [Pg.168] တတ္ထ ဂမ္ဘီရော, သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော;

ဧဝံ တံ တတ္ထ ဇာနန္တိ, ‘‘သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော’’.

वहाँ गहरा जलाशय (समुद्र) भी है, जिसमें नदियों का जल गिरता है; वहाँ लोग उसे इस प्रकार जानते हैं— 'नदियों के जल वाला समुद्र'।

‘ဣတော ‘‘သာ ပုရိမာ ဒိသာ’’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'पूर्व दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; उस दिशा की रक्षा यशस्वी महाराज करते हैं।

‘ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ, ‘‘ဓတရဋ္ဌော’’တိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ဂန္ဓဗ္ဗေဟိ ပုရက္ခတော.

वे गन्धर्वों के अधिपति हैं, जिनका नाम 'धतराष्ट्र' है; वे गन्धर्वों से घिरे हुए नृत्य और संगीत के साथ रमण करते हैं।

‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उनके बहुत से पुत्र भी हैं, जो एक ही नाम वाले हैं, ऐसा मैंने सुना है; वे संख्या में इक्यानवे (९१) हैं और 'इन्द्र' नाम वाले महाबली हैं।

‘တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को, जो आदित्य-बन्धु हैं, देखकर दूर से ही नमस्कार करते हैं— उन महान और निर्भय बुद्ध को।

‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တဿာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-आजन्म! आपको नमस्कार है; हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता से देखते हैं, अमनुष्य भी आपको वन्दना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’’.

विजेता गौतम बुद्ध को वन्दना करो, हम विजेता गौतम बुद्ध को वन्दना करते हैं; विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम को हम वन्दना करते हैं।

၂၈၉. ‘ယေန ပေတာ ပဝုစ္စန္တိ, ပိသုဏာ ပိဋ္ဌိမံသိကာ.

२८९. जहाँ से प्रेत, चुगलखोर और पीठ पीछे निन्दा करने वाले कहे जाते हैं।

ပါဏာတိပါတိနော လုဒ္ဒါ, စောရာ နေကတိကာ ဇနာ.

प्राणातिपाती (हिंसक), लुब्धक (शिकारी), चोर और कपटी लोग (जहाँ से निकाले जाते हैं)।

‘ဣတော ‘‘သာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ’’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'दक्षिण दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; उस दिशा की रक्षा यशस्वी महाराज करते हैं।

‘ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ အဓိပတိ, ‘‘ဝိရူဠှော’’ ဣတိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ကုမ္ဘဏ္ဍေဟိ ပုရက္ခတော.

वे कुम्भाण्डों के अधिपति हैं, जिनका नाम 'विरूढ़' है; वे कुम्भाण्डों से घिरे हुए नृत्य और संगीत के साथ रमण करते हैं।

‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

उनके बहुत से पुत्र भी हैं, जो एक ही नाम वाले हैं, ऐसा मैंने सुना है; वे संख्या में इक्यानवे (९१) हैं और 'इन्द्र' नाम वाले महाबली हैं।

‘တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे भी बुद्ध को, जो आदित्य-बन्धु हैं, देखकर दूर से ही नमस्कार करते हैं— उन महान और निर्भय बुद्ध को।

‘နမော [Pg.169] တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुष-आजन्म! आपको नमस्कार है; हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है; आप कुशलता से देखते हैं, अमनुष्य भी आपको वन्दना करते हैं; हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’’.

विजेता गौतम बुद्ध को वन्दना करो, हम विजेता गौतम बुद्ध को वन्दना करते हैं; विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम को हम वन्दना करते हैं।

၂၉၀. ‘ယတ္ထ စောဂ္ဂစ္ဆတိ သူရိယော, အာဒိစ္စော မဏ္ဍလီ မဟာ.

२९०. जहाँ सूर्य अस्त होता है, जो महान मण्डल वाला आदित्य है।

ယဿ စောဂ္ဂစ္ဆမာနဿ, ဒိဝသောပိ နိရုဇ္ဈတိ;

ယဿ စောဂ္ဂတေ သူရိယေ, ‘‘သံဝရီ’’တိ ပဝုစ္စတိ.

जिसके अस्त होने पर दिन समाप्त हो जाता है; और जिसके अस्त होने पर 'रात्रि' कहा जाता है।

‘ရဟဒေါပိ တတ္ထ ဂမ္ဘီရော, သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော;

ဧဝံ တံ တတ္ထ ဇာနန္တိ, သမုဒ္ဒေါ သရိတောဒကော.

वहाँ गहरा जलाशय (समुद्र) भी है, जिसमें नदियों का जल गिरता है; वहाँ लोग उसे इस प्रकार जानते हैं— 'नदियों के जल वाला समुद्र'।

‘ဣတော ‘‘သာ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ’’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

यहाँ से वह 'पश्चिम दिशा' है, ऐसा लोग कहते हैं; उस दिशा की रक्षा यशस्वी महाराज करते हैं।

‘နာဂါနဉ္စ အဓိပတိ, ‘‘ဝိရူပက္ခော’’တိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, နာဂေဟေဝ ပုရက္ခတော.

वे नागों के अधिपति हैं, जिनका नाम 'विरूपाक्ष' है; वे नागों से घिरे हुए नृत्य और संगीत के साथ रमण करते हैं।

‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

मैंने सुना है कि उस (कुवेर) के बहुत से पुत्र हैं, जिनके नाम एक समान हैं। वे संख्या में इक्यानवे (91) हैं, उनके नाम 'इन्द्र' हैं और वे महान बलशाली हैं।

‘တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे पुत्र भी बुद्ध को देखकर, जो सूर्य के वंशज (आदित्यबन्धु) हैं, महान हैं और निर्भय हैं, दूर से ही उन्हें नमस्कार करते हैं।

‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुषश्रेष्ठ! आपको नमस्कार है। हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है। आप अपनी कुशलता (ज्ञान) से सबको देखते हैं; अमनुष्य (देवता) भी आपको वन्दना करते हैं। हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ’’.

विजेता गौतम बुद्ध को नमस्कार करो; हम विजेता गौतम बुद्ध को नमस्कार करते हैं। विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम को हम नमस्कार करते हैं।

၂၉၁. ‘ယေန ဥတ္တရကုရုဝှော, မဟာနေရု သုဒဿနော.

२९१. जिस दिशा में उत्तरकुरु नामक द्वीप है और जहाँ सुदर्शन महामेरु पर्वत स्थित है।

မနုဿာ တတ္ထ ဇာယန္တိ, အမမာ အပရိဂ္ဂဟာ.

वहाँ जो मनुष्य उत्पन्न होते हैं, वे ममता-रहित और परिग्रह-रहित (संग्रह न करने वाले) होते हैं।

‘န [Pg.170] တေ ဗီဇံ ပဝပန္တိ, နာပိ နီယန္တိ နင်္ဂလာ;

အကဋ္ဌပါကိမံ သာလိံ, ပရိဘုဉ္ဇန္တိ မာနုသာ.

वे न तो बीज बोते हैं और न ही हल चलाते हैं; वे मनुष्य बिना जोते-बोये स्वयं पकने वाले शालि (चावल) का उपभोग करते हैं।

‘အကဏံ အထုသံ သုဒ္ဓံ, သုဂန္ဓံ တဏ္ဍုလပ္ဖလံ;

တုဏ္ဍိကီရေ ပစိတွာန, တတော ဘုဉ္ဇန္တိ ဘောဇနံ.

कण और भूसी से रहित, शुद्ध और सुगन्धित उन चावलों को पात्र में पकाकर वे भोजन करते हैं।

‘ဂါဝိံ ဧကခုရံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ပသုံ ဧကခုရံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे गाय को एक-खुर वाले (घोड़े के समान) वाहन बनाकर दिशा-दिशा में घूमते हैं; अन्य पशुओं को भी एक-खुर वाला वाहन बनाकर वे चारों ओर भ्रमण करते हैं।

‘ဣတ္ထိံ ဝါ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ပုရိသံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे स्त्रियों को वाहन बनाकर दिशा-दिशा में घूमते हैं और पुरुषों को भी वाहन बनाकर चारों ओर भ्रमण करते हैं।

‘ကုမာရိံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ကုမာရံ ဝါဟနံ ကတွာ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

वे कन्याओं को वाहन बनाकर दिशा-दिशा में घूमते हैं और कुमारों को भी वाहन बनाकर चारों ओर भ्रमण करते हैं।

‘တေ ယာနေ အဘိရုဟိတွာ,သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိယာယန္တိ;

ပစာရာ တဿ ရာဇိနော.

उस राजा (वैश्रवण) के सेवक उन वाहनों पर सवार होकर सभी दिशाओं में घूमते हैं।

‘ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ,ဒိဗ္ဗံ ယာနံ ဥပဋ္ဌိတံ;

ပါသာဒါ သိဝိကာ စေဝ,မဟာရာဇဿ ယသဿိနော.

उस यशस्वी महाराज के पास हाथी-वाहन, अश्व-वाहन और दिव्य वाहन उपलब्ध हैं; उनके पास प्रासाद (महल) और शिविकाएँ (पालकियाँ) भी हैं।

‘တဿ စ နဂရာ အဟု,အန္တလိက္ခေ သုမာပိတာ;

အာဋာနာဋာ ကုသိနာဋာ ပရကုသိနာဋာ,နာဋသုရိယာ ပရကုသိဋနာဋာ.

आकाश में उसके द्वारा निर्मित नगर हैं: आटानाटा, कुसिनाटा, परकुसिनाटा, नाटासुरिया और परकुसिटनाटा।

‘ဥတ္တရေန ကသိဝန္တော,ဇနောဃမပရေန စ;

နဝနဝုတိယော အမ္ဗရအမ္ဗရဝတိယော,အာဠကမန္ဒာ နာမ ရာဇဓာနီ.

उत्तर में कसिवन्त नगर है और पश्चिम में जनोघ नगर है। इसके अतिरिक्त नवनवुतिय, अम्बर-अम्बरवतिय और अलकमन्दा नामक राजधानी है।

‘ကုဝေရဿ ခေါ ပန, မာရိသ, မဟာရာဇဿ ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ;

တသ္မာ ကုဝေရော မဟာရာဇာ, ‘‘ဝေဿဝဏော’’တိ ပဝုစ္စတိ.

हे मारिष! महाराज कुवेर की विसाणा नामक राजधानी है; इसीलिए महाराज कुवेर को 'वैश्रवण' कहा जाता है।

‘ပစ္စေသန္တော [Pg.171] ပကာသေန္တိ, တတောလာ တတ္တလာ တတောတလာ;

ဩဇသိ တေဇသိ တတောဇသီ, သူရော ရာဇာ အရိဋ္ဌော နေမိ.

ये (यक्ष) अलग-अलग सूचनाएँ देते हैं: ततोला, तत्तला, ततोतला, ओजसि, तेजसि, ततोजसि, सूर, राजा, अरिट्ठ और नेमि।

‘ရဟဒေါပိ တတ္ထ ဓရဏီ နာမ, ယတော မေဃာ ပဝဿန္တိ;

ဝဿာ ယတော ပတာယန္တိ, သဘာပိ တတ္ထ သာလဝတီ နာမ.

वहाँ धरणी नामक एक सरोवर भी है, जहाँ से बादल जल लेकर बरसते हैं और जहाँ से वर्षा का जल प्रवाहित होता है। वहाँ सालवती नामक एक सभा-मण्डप भी है।

‘ယတ္ထ ယက္ခာ ပယိရုပါသန္တိ, တတ္ထ နိစ္စဖလာ ရုက္ခာ;

နာနာ ဒိဇဂဏာ ယုတာ, မယူရကောဉ္စာဘိရုဒါ;

ကောကိလာဒီဟိ ဝဂ္ဂုဟိ.

जहाँ यक्ष एकत्रित होते हैं, वहाँ सदा फलों से लदे रहने वाले वृक्ष हैं। वे विभिन्न पक्षियों के समूहों से युक्त हैं, जहाँ मोर, सारस और कोयल आदि मधुर स्वर में चहकते हैं।

‘ဇီဝဉ္ဇီဝကသဒ္ဒေတ္ထ, အထော ဩဋ္ဌဝစိတ္တကာ;

ကုက္ကုဋကာ ကုဠီရကာ, ဝနေ ပေါက္ခရသာတကာ.

वहाँ जीवंजीवक पक्षियों के शब्द सुनाई देते हैं और 'उट्ठहि चित्त' पुकारने वाले पक्षी भी विचरण करते हैं। उस वन में जंगली मुर्गे, सुनहरे केकड़े और पोक्खरसातकल पक्षी भी हैं।

‘သုကသာဠိက သဒ္ဒေတ္ထ, ဒဏ္ဍမာဏဝကာနိ စ;

သောဘတိ သဗ္ဗကာလံ သာ, ကုဝေရနဠိနီ သဒါ.

वहाँ तोतों और मैनाओं के शब्द गूँजते हैं और मनुष्य के मुख जैसे मुख वाले पक्षी भी हैं। कुवेर की वह कमलिनी (पद्मिनी सरोवर) सदा सुशोभित रहती है।

‘ဣတော ‘‘သာ ဥတ္တရာ ဒိသာ’’, ဣတိ နံ အာစိက္ခတီ ဇနော;

ယံ ဒိသံ အဘိပါလေတိ, မဟာရာဇာ ယသဿိ သော.

लोग इसे यहाँ से 'उत्तर दिशा' कहते हैं; यशस्वी महाराज जिस दिशा की रक्षा करते हैं।

‘ယက္ခာနဉ္စ အဓိပတိ, ‘‘ကုဝေရော’’ ဣတိ နာမသော;

ရမတီ နစ္စဂီတေဟိ, ယက္ခေဟေဝ ပုရက္ခတော.

यक्षों के अधिपति, जिनका नाम 'कुवेर' है, वे यक्षों से घिरे हुए नृत्य और संगीत का आनन्द लेते हैं।

‘ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဧကနာမာတိ မေ သုတံ;

အသီတိ ဒသ ဧကော စ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ.

मैंने सुना है कि उस (कुवेर) के बहुत से पुत्र हैं, जिनके नाम एक समान हैं। वे संख्या में इक्यानवे (91) हैं, उनके नाम 'इन्द्र' हैं और वे महान बलशाली हैं।

‘တေ စာပိ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနံ;

ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

वे पुत्र भी बुद्ध को देखकर, जो सूर्य के वंशज (आदित्यबन्धु) हैं, महान हैं और निर्भय हैं, दूर से ही उन्हें नमस्कार करते हैं।

‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ကုသလေန သမေက္ခသိ, အမနုဿာပိ တံ ဝန္ဒန္တိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ.

हे पुरुषश्रेष्ठ! आपको नमस्कार है। हे पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है। आप अपनी कुशलता (ज्ञान) से सबको देखते हैं; अमनुष्य (देवता) भी आपको वन्दना करते हैं। हमने यह बार-बार सुना है, इसलिए हम ऐसा कहते हैं।

‘‘ဇိနံ ဝန္ဒထ ဂေါတမံ, ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမံ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမ’’န္တိ.

विजेता गौतम बुद्ध को नमस्कार करो; हम विजेता गौतम बुद्ध को नमस्कार करते हैं। विद्या और चरण से संपन्न बुद्ध गौतम को हम नमस्कार करते हैं।

၂၉၂. ‘အယံ ခေါ သာ, မာရိသ, အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယ. ယဿ ကဿစိ, မာရိသ, ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ [Pg.172] ဝါ အယံ အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ သုဂ္ဂဟိတာ ဘဝိဿတိ သမတ္တာ ပရိယာပုတာ တံ စေ အမနုဿော ယက္ခော ဝါ ယက္ခိနီ ဝါ…ပေ… ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗီ ဝါ…ပေ… ကုမ္ဘဏ္ဍော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍီ ဝါ…ပေ… နာဂေါ ဝါ နာဂီ ဝါ နာဂပေါတကော ဝါ နာဂပေါတိကာ ဝါ နာဂမဟာမတ္တော ဝါ နာဂပါရိသဇ္ဇော ဝါ နာဂပစာရော ဝါ, ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပါသကံ ဝါ ဥပါသိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ အနုဂစ္ဆေယျ, ဌိတံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, နိသိန္နံ ဝါ ဥပနိသီဒေယျ, နိပန္နံ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ ဂါမေသု ဝါ နိဂမေသု ဝါ သက္ကာရံ ဝါ ဂရုကာရံ ဝါ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ အာဠကမန္ဒာယ နာမ ရာဇဓာနိယာ ဝတ္ထုံ ဝါ ဝါသံ ဝါ. န မေ သော, မာရိသ, အမနုဿော လဘေယျ ယက္ခာနံ သမိတိံ ဂန္တုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ အနာဝယှမ္ပိ နံ ကရေယျုံ အဝိဝယှံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ အတ္တာဟိ ပရိပုဏ္ဏာဟိ ပရိဘာသာဟိ ပရိဘာသေယျုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ ရိတ္တံပိဿ ပတ္တံ သီသေ နိက္ကုဇ္ဇေယျုံ. အပိဿု နံ, မာရိသ, အမနုဿာ သတ္တဓာပိဿ မုဒ္ဓံ ဖာလေယျုံ. သန္တိ ဟိ, မာရိသ, အမနုဿာ စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ, တေ နေဝ မဟာရာဇာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ ခေါ တေ, မာရိသ, အမနုဿာ မဟာရာဇာနံ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. သေယျထာပိ, မာရိသ, ရညော မာဂဓဿ ဝိဇိတေ မဟာစောရာ. တေ နေဝ ရညော မာဂဓဿ အာဒိယန္တိ, န ရညော မာဂဓဿ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န ရညော မာဂဓဿ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ ခေါ တေ, မာရိသ, မဟာစောရာ ရညော မာဂဓဿ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, မာရိသ, သန္တိ အမနုဿာ စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ, တေ နေဝ မဟာရာဇာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ, န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တိ. တေ ခေါ တေ, မာရိသ, အမနုဿာ မဟာရာဇာနံ အဝရုဒ္ဓါ နာမ ဝုစ္စန္တိ. ယော ဟိ ကောစိ, မာရိသ, အမနုဿော ယက္ခော ဝါ ယက္ခိနီ ဝါ…ပေ… ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗီ ဝါ…ပေ… ကုမ္ဘဏ္ဍော ဝါ ကုမ္ဘဏ္ဍီ ဝါ…ပေ… နာဂေါ ဝါ နာဂီ ဝါ…ပေ… ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပါသကံ ဝါ ဥပါသိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဥပဂစ္ဆေယျ, ဌိတံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, နိသိန္နံ ဝါ ဥပနိသီဒေယျ, နိပန္နံ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ. ဣမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ ဥဇ္ဈာပေတဗ္ဗံ ဝိက္ကန္ဒိတဗ္ဗံ ဝိရဝိတဗ္ဗံ – ‘အယံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ ယက္ခော အာဝိသတိ, အယံ ယက္ခော [Pg.173] ဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော န မုဉ္စတီ’တိ.

२९२. हे मारिष! यह आटानाटिय रक्षा भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की सुरक्षा, रक्षा, अहिंसा और सुख-विहार के लिए है। हे मारिष! जिस किसी भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका द्वारा यह आटानाटिय रक्षा अच्छी तरह ग्रहण की गई होगी, पूर्ण की गई होगी और कंठस्थ की गई होगी, यदि कोई दुष्ट चित्त वाला अमनुष्य—चाहे वह यक्ष हो या यक्षिणी... गंधर्व हो या गंधर्वी... कुम्भाण्ड हो या कुम्भाण्डी... नाग हो या नागिन, नाग-शावक हो या नाग-शाविका, नाग-महामात्र हो या नाग-पारिषद या नाग-अनुचर—उस चलते हुए भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका के पीछे चले, या खड़े के पास खड़ा रहे, या बैठे के पास बैठे, या लेटे के पास लेटे; तो हे मारिष! उस अमनुष्य को गाँवों या नगरों में न तो सत्कार प्राप्त होगा और न ही सम्मान। हे मारिष! उस अमनुष्य को आलकमन्दा नामक राजधानी में न तो स्थान मिलेगा और न ही निवास। हे मारिष! उस अमनुष्य को यक्षों की सभा में जाने की अनुमति नहीं मिलेगी। हे मारिष! अन्य अमनुष्य उसे विवाह के योग्य नहीं मानेंगे (न उससे कन्या लेंगे, न उसे कन्या देंगे)। हे मारिष! अन्य अमनुष्य उसे कठोर और तिरस्कारपूर्ण वचनों से अपमानित करेंगे। हे मारिष! अन्य अमनुष्य उसके सिर पर खाली पात्र उल्टा रख देंगे। हे मारिष! अन्य अमनुष्य उसके सिर के सात टुकड़े कर देंगे। हे मारिष! कुछ अमनुष्य चण्ड (क्रूर), उग्र और हिंसक होते हैं; वे न तो महाराज (चार लोकपालों) की आज्ञा मानते हैं, न उनके अधिकारियों की, और न ही उनके सेवकों की। हे मारिष! वे अमनुष्य महाराज के विद्रोही कहे जाते हैं। हे मारिष! जैसे मगधराज के विजित (राज्य) में कुछ महाचोर होते हैं, जो न तो मगधराज की आज्ञा मानते हैं, न उनके अधिकारियों की, और न ही उनके सेवकों की; वे महाचोर मगधराज के विद्रोही कहे जाते हैं। इसी प्रकार, हे मारिष! कुछ अमनुष्य चण्ड, उग्र और हिंसक होते हैं... वे महाराज के विद्रोही कहे जाते हैं। हे मारिष! यदि कोई भी अमनुष्य—यक्ष हो या यक्षिणी... गंधर्व हो या गंधर्वी... कुम्भाण्ड हो या कुम्भाण्डी... नाग हो या नागिन... दुष्ट चित्त होकर चलते हुए, खड़े, बैठे या लेटे हुए भिक्षु, भिक्षुणी, उपासक या उपासिका को परेशान करे, तो इन यक्षों, महायक्षों, सेनापतियों और महासेनापतियों को सूचित करना चाहिए, पुकारना चाहिए, चिल्लाना चाहिए कि—'यह यक्ष पकड़ रहा है, यह यक्ष आवेशित हो रहा है, यह यक्ष पीड़ित कर रहा है, यह यक्ष सता रहा है, यह यक्ष हिंसा कर रहा है, यह यक्ष अत्यधिक हिंसा कर रहा है, यह यक्ष छोड़ नहीं रहा है'।

၂၉၃. ‘ကတမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ?

२९३. वे कौन से यक्ष, महायक्ष, सेनापति और महासेनापति हैं?

‘ဣန္ဒော သောမော ဝရုဏော စ, ဘာရဒွါဇော ပဇာပတိ;

စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ, ကိန္နုဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ.

इन्द्र, सोम, वरुण, भारद्वाज, प्रजापति, चन्दन, कामसेठ, किन्नुघण्डु और निघण्डु।

‘ပနာဒေါ ဩပမညော စ, ဒေဝသူတော စ မာတလိ;

စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, နဠော ရာဇာ ဇနေသဘော.

पनाद, ओपमञ्ञ, देवदूत मातलि, गंधर्व चित्तसेन, राजा नळ और जनेसभ।

‘သာတာဂိရော ဟေဝမတော, ပုဏ္ဏကော ကရတိယော ဂုဠော;

သိဝကော မုစလိန္ဒော စ, ဝေဿာမိတ္တော ယုဂန္ဓရော.

सातागिर, हेमवत, पुण्णक, करतीय, गुळ, शिवक, मुचलिन्द, वेस्सामित्त और युगन्धर।

‘ဂေါပါလော သုပ္ပရောဓော စ, ဟိရိ နေတ္တိ စ မန္ဒိယော;

ပဉ္စာလစဏ္ဍော အာဠဝကော, ပဇ္ဇုန္နော သုမနော သုမုခေါ;

ဒဓိမုခေါ မဏိ မာဏိဝရော ဒီဃော, အထော သေရီသကော သဟ.

गोपाल, सुप्परोध, हिरि, नेत्ति, मन्दिय, पञ्चालचण्ड, आळवक, पज्जुन्न, सुमन, सुमुख, दधिमुख, मणि, माणिवर, दीघ और उनके साथ सेरीसक।

‘ဣမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ ဥဇ္ဈာပေတဗ္ဗံ ဝိက္ကန္ဒိတဗ္ဗံ ဝိရဝိတဗ္ဗံ – ‘‘အယံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ ယက္ခော အာဝိသတိ, အယံ ယက္ခော ဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟေဌေတိ, အယံ ယက္ခော ဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော ဝိဟိံသတိ, အယံ ယက္ခော န မုဉ္စတီ’’တိ. အယံ ခေါ, မာရိသ, အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယ. ဟန္ဒ စ ဒါနိ မယံ, မာရိသ, ဂစ္ဆာမ, ဗဟုကိစ္စာ မယံ ဗဟုကရဏီယာ’’’တိ. ‘‘‘ယဿ ဒါနိ တုမှေ မဟာရာဇာနော ကာလံ မညထာ’’’တိ.

इन यक्षों, महायक्षों, सेनापतियों और महासेनापतियों को सूचित करना चाहिए, पुकारना चाहिए, चिल्लाना चाहिए कि—'यह यक्ष पकड़ रहा है, यह यक्ष आवेशित हो रहा है, यह यक्ष पीड़ित कर रहा है, यह यक्ष सता रहा है, यह यक्ष हिंसा कर रहा है, यह यक्ष अत्यधिक हिंसा कर रहा है, यह यक्ष छोड़ नहीं रहा है'। हे मारिष! यह आटानाटिय रक्षा भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की सुरक्षा, रक्षा, अहिंसा और सुख-विहार के लिए है। और अब हे मारिष! हम जाते हैं; हमारे पास बहुत कार्य हैं, बहुत से कर्तव्य हैं। (भगवान ने कहा—) महाराजों! अब आप जैसा उचित समय समझें (वैसा करें)।

၂၉၄. ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော မဟာရာဇာ ဥဋ္ဌာယာသနာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. တေပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယက္ခာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အပ္ပေကစ္စေ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ မယာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု, သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ယေနာဟံ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ [Pg.174] သာဝေတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု. အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု.

२९४. तब, भिक्षुओं! वे चारों महाराज अपने आसनों से उठकर, मुझे अभिवादन कर और प्रदक्षिणा कर वहीं अंतर्धान हो गए। और भिक्षुओं! वे यक्ष भी अपने आसनों से उठे; उनमें से कुछ ने मुझे अभिवादन किया और प्रदक्षिणा कर वहीं अंतर्धान हो गए। कुछ ने मेरे साथ कुशल-क्षेम पूछा और आनंददायक एवं स्मरणीय बातें करके वहीं अंतर्धान हो गए। कुछ ने मेरी ओर हाथ जोड़कर नमस्कार किया और वहीं अंतर्धान हो गए। कुछ ने अपना नाम और गोत्र सुनाकर वहीं अंतर्धान हो गए। कुछ मौन रहकर वहीं अंतर्धान हो गए।

၂၉၅. ‘‘ဥဂ္ဂဏှာထ, ဘိက္ခဝေ, အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ. ပရိယာပုဏာထ, ဘိက္ခဝေ, အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ. ဓာရေထ, ဘိက္ခဝေ, အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ. အတ္ထသံဟိတာ, ဘိက္ခဝေ, အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

२९५. "भिक्षुओं, आटानाटिय रक्षा (परित्त) को सीखो। भिक्षुओं, आटानाटिय रक्षा का अभ्यास करो। भिक्षुओं, आटानाटिय रक्षा को धारण करो। भिक्षुओं, यह आटानाटिय रक्षा कल्याणकारी है; यह भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की सुरक्षा, रक्षा, अहिंसा (कष्ट न होने) और सुखपूर्वक विहार के लिए है।" भगवान ने यह कहा। उन भिक्षुओं ने भगवान के प्रवचन का प्रसन्नतापूर्वक अभिनंदन किया।

အာဋာနာဋိယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ နဝမံ.

नौवाँ आटानाटिय सुत्त समाप्त हुआ।

၁၀. သင်္ဂီတိသုတ္တံ

१०. संगीति सुत्त

၂၉၆. ဧဝံ [Pg.175] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ယေန ပါဝါ နာမ မလ္လာနံ နဂရံ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ.

२९६. ऐसा मैंने सुना है - एक समय भगवान मल्लों के देश में चारिका करते हुए लगभग पाँच सौ भिक्षुओं के विशाल भिक्षु-संघ के साथ पावा नामक मल्लों के नगर में पहुँचे। वहाँ भगवान पावा में लुहार के पुत्र चुन्द के आम्रवन (अम्बवन) में ठहरे।

ဥဗ္ဘတကနဝသန္ဓာဂါရံ

उब्भतक नामक नया संथागार (सभा-भवन)

၂၉၇. တေန ခေါ ပန သမယေန ပါဝေယျကာနံ မလ္လာနံ ဥဗ္ဘတကံ နာမ နဝံ သန္ဓာဂါရံ အစိရကာရိတံ ဟောတိ အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေန. အဿောသုံ ခေါ ပါဝေယျကာ မလ္လာ – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ပါဝံ အနုပ္ပတ္တော ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ’’တိ. အထ ခေါ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ပါဝေယျကာနံ မလ္လာနံ ဥဗ္ဘတကံ နာမ နဝံ သန္ဓာဂါရံ အစိရကာရိတံ ဟောတိ အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေန. တဉ္စ ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပဌမံ ပရိဘုဉ္ဇတု, ဘဂဝတာ ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ ပစ္ဆာ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တိ. တဒဿ ပါဝေယျကာနံ မလ္လာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

२९७. उस समय पावा के मल्लों का 'उब्भतक' नामक एक नया संथागार (सभा-भवन) था, जो हाल ही में बना था और जिसमें अभी तक किसी श्रमण, ब्राह्मण या किसी भी मनुष्य ने निवास नहीं किया था। पावा के मल्लों ने सुना— "भगवान मल्लों के देश में चारिका करते हुए पाँच सौ भिक्षुओं के विशाल संघ के साथ पावा पधारे हैं और चुन्द लुहार के पुत्र के अम्बवन में ठहरे हैं।" तब पावा के मल्ल जहाँ भगवान थे, वहाँ पहुँचे; पहुँचकर भगवान को अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। एक ओर बैठे हुए पावा के मल्लों ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! यहाँ पावा के मल्लों का 'उब्भतक' नामक एक नया संथागार है, जो हाल ही में बना है और जिसमें अभी तक किसी श्रमण, ब्राह्मण या किसी मनुष्य ने निवास नहीं किया है। भन्ते! भगवान पहले उसका उपयोग (परिभोग) करें। भगवान द्वारा पहले उपयोग किए जाने के बाद, पावा के मल्ल उसका उपयोग करेंगे। वह पावा के मल्लों के लिए दीर्घकाल तक हित और सुख के लिए होगा।" भगवान ने मौन रहकर अपनी स्वीकृति दी।

၂၉၈. အထ ခေါ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန သန္ဓာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ဓာဂါရံ သန္ထရိတွာ ဘဂဝတော အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌပေတွာ တေလပဒီပံ အာရောပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တေ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိသန္ထတံ, ဘန္တေ, သန္ဓာဂါရံ, ဘဂဝတော အာသနာနိ [Pg.176] ပညတ္တာနိ, ဥဒကမဏိကော ပတိဋ္ဌာပိတော, တေလပဒီပေါ အာရောပိတော. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ.

२९८. तब पावा के मल्लों ने भगवान की स्वीकृति जानकर, अपने आसनों से उठकर भगवान को अभिवादन किया और प्रदक्षिणा करके जहाँ संथागार था, वहाँ गए। वहाँ पहुँचकर उन्होंने पूरे संथागार में बिछौने बिछाए, भगवान के लिए आसन तैयार किए, पानी का घड़ा रखा, तेल का दीपक जलाया और फिर जहाँ भगवान थे, वहाँ पहुँचे। पहुँचकर भगवान को अभिवादन कर एक ओर खड़े हो गए। एक ओर खड़े हुए उन पावा के मल्लों ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! संथागार में सब ओर बिछौने बिछा दिए गए हैं, भगवान के लिए आसन तैयार हैं, पानी का घड़ा रख दिया गया है और तेल का दीपक जला दिया गया है। भन्ते! अब भगवान जैसा उचित समय समझें (वैसा करें)।"

၂၉၉. အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန သန္ဓာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ဓာဂါရံ ပဝိသိတွာ မဇ္ဈိမံ ထမ္ဘံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ဓာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. ပါဝေယျကာပိ ခေါ မလ္လာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ဓာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခါ နိသီဒိံသု ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါဝေယျကေ မလ္လေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥယျောဇေသိ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌာ, ရတ္တိ. ယဿဒါနိ တုမှေ ကာလံ မညထာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ ပါဝေယျကာ မလ္လာ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု.

२९९. तब भगवान ने (चीवर) पहनकर, पात्र और चीवर लेकर भिक्षु-संघ के साथ जहाँ संथागार था, वहाँ पहुँचे। पहुँचकर पैर धोए और संथागार में प्रवेश कर बीच के खंभे के सहारे पूर्व की ओर मुख करके बैठ गए। भिक्षु-संघ ने भी पैर धोए और संथागार में प्रवेश कर पश्चिमी दीवार के सहारे पूर्व की ओर मुख करके भगवान के सामने बैठ गए। पावा के मल्लों ने भी पैर धोए और संथागार में प्रवेश कर पूर्वी दीवार के सहारे पश्चिम की ओर मुख करके भगवान के सामने बैठ गए। तब भगवान ने पावा के मल्लों को देर रात तक धम्म-चर्चा से उपदेश दिया, उन्हें (धम्म में) उत्साहित किया, प्रेरित किया और प्रसन्न किया, फिर उन्हें विदा किया— "वासिट्ठों! रात बहुत बीत गई है। अब तुम जैसा उचित समय समझो (वैसा करो)।" "जी भन्ते!" कहकर पावा के मल्लों ने भगवान की बात स्वीकार की और आसन से उठकर भगवान को अभिवादन कर, प्रदक्षिणा करके चले गए।

၃၀၀. အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေသု ပါဝေယျကေသု မလ္လေသု တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတံ ဘိက္ခုသံဃံ အနုဝိလောကေတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခုသံဃော. ပဋိဘာတု တံ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခူနံ ဓမ္မီကထာ. ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတိ. တမဟံ အာယမိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ, သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ.

३००. तब पावा के मल्लों के जाने के कुछ ही समय बाद, भगवान ने शांत बैठे भिक्षु-संघ को देखा और आयुष्मान सारिपुत्र को संबोधित किया— "सारिपुत्र! भिक्षु-संघ आलस्य और तन्द्रा (थीन-मिद्ध) से मुक्त है। सारिपुत्र! तुम भिक्षुओं को धम्म-चर्चा सुनाओ। मेरी पीठ में दर्द है, मैं इसे सीधा करूँगा (विश्राम करूँगा)।" आयुष्मान सारिपुत्र ने "जी भन्ते!" कहकर भगवान को उत्तर दिया। तब भगवान ने अपनी संघाटी को चार तह करके बिछाया और दाहिनी करवट लेकर, एक पैर पर दूसरा पैर रखकर, स्मृतिवान और संप्रज्ञान (सचेत) होकर, उठने के समय का ध्यान रखते हुए सिंह-शय्या में लेट गए।

ဘိန္နနိဂဏ္ဌဝတ္ထု

निर्ग्रन्थों (निगण्ठों) के मतभेद की घटना

၃၀၁. တေန ခေါ ပန သမယေန နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ပါဝါယံ အဓုနာကာလင်္ကတော ဟောတိ. တဿ ကာလင်္ကိရိယာယ ဘိန္နာ နိဂဏ္ဌာ ဒွေဓိကဇာတာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ [Pg.177] မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ, အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမိ, ကိံ တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနိဿသိ! မိစ္ဆာပဋိပန္နော တွမသိ, အဟမသ္မိ သမ္မာပဋိပန္နော. သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေ. ပုရေဝစနီယံ ပစ္ဆာ အဝစ, ပစ္ဆာဝစနီယံ ပုရေ အဝစ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တံ, အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ, နိဂ္ဂဟိတော တွမသိ, စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယ, နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ. ဝဓောယေဝ ခေါ မညေ နိဂဏ္ဌေသု နာဋပုတ္တိယေသု ဝတ္တတိ. ယေပိ နိဂဏ္ဌဿ နာဋပုတ္တဿ သာဝကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ, တေပိ နိဂဏ္ဌေသု နာဋပုတ္တိယေသု နိဗ္ဗိန္နရူပါ ဝိရတ္တရူပါ ပဋိဝါနရူပါ, ယထာ တံ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ ဘိန္နထူပေ အပ္ပဋိသရဏေ.

३०१. उस समय निगण्ठ नाठपुत्त का पावा में अभी-अभी देहान्त हुआ था। उनके देहान्त के कारण निगण्ठों में फूट पड़ गई थी, वे दो गुटों में बँट गए थे, झगड़ालू हो गए थे, कलह करने लगे थे, विवाद में फँस गए थे और एक-दूसरे पर मुख-रूपी भालों (कटु वचनों) से प्रहार करते हुए विहार कर रहे थे—'तुम इस धर्म-विनय को नहीं जानते, मैं इस धर्म-विनय को जानता हूँ; तुम इस धर्म-विनय को क्या जानोगे! तुम मिथ्या-प्रतिपन्न हो, मैं सम्यक्-प्रतिपन्न हूँ। मेरी बात सार्थक है, तुम्हारी निरर्थक। जो पहले कहना चाहिए था उसे तुमने बाद में कहा, और जो बाद में कहना चाहिए था उसे पहले। तुम्हारा दीर्घकाल का अभ्यास उलट गया है, तुम्हारा वाद आरोपित हो गया है, तुम निगृहीत हो गए हो; अपने वाद से मुक्ति पाने के लिए जाओ, या यदि सामर्थ्य हो तो समाधान करो।' ऐसा लगता था कि नाठपुत्त के अनुयायी निगण्ठों में केवल विनाश ही चल रहा था। यहाँ तक कि निगण्ठ नाठपुत्त के जो श्वेत वस्त्रधारी गृहस्थ श्रावक थे, वे भी उन निगण्ठों से विरक्त, उदासीन और विमुख हो गए थे; जैसा कि उस धर्म-विनय में होता है जो दुर्व्याख्यात, दुष्प्रवेदित, अनैर्याणिक, अनुपशम-संवर्तनिक, असम्बुद्ध-प्रवेदित, आधारहीन और बिना किसी शरण के हो।

၃၀၂. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘နိဂဏ္ဌော, အာဝုသော, နာဋပုတ္တော ပါဝါယံ အဓုနာကာလင်္ကတော, တဿ ကာလင်္ကိရိယာယ ဘိန္နာ နိဂဏ္ဌာ ဒွေဓိကဇာတာ…ပေ… ဘိန္နထူပေ အပ္ပဋိသရဏေ’’. ‘‘ဧဝဉှေတံ, အာဝုသော, ဟောတိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒုပ္ပဝေဒိတေ အနိယျာနိကေ အနုပသမသံဝတ္တနိကေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ. အယံ ခေါ ပနာဝုသော အမှာကံ ဘဂဝတာ ဓမ္မော သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

३०२. तब आयुष्मान सारिपुत्र ने भिक्षुओं को सम्बोधित किया—'आवुसो! निगण्ठ नाठपुत्त का पावा में अभी-अभी देहान्त हुआ है। उनके देहान्त के कारण निगण्ठों में फूट पड़ गई है... (वही पूर्ववत्) ...बिना किसी शरण के। आवुसो! दुर्व्याख्यात, दुष्प्रवेदित, अनैर्याणिक, अनुपशम-संवर्तनिक और असम्बुद्ध-प्रवेदित धर्म-विनय में ऐसा ही होता है। किन्तु आवुसो! हमारे भगवान् द्वारा धर्म सुव्याख्यात है, सुप्रवेदित है, नैर्याणिक है, उपशम-संवर्तनिक है और सम्यक्-सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित है। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घजीवी और चिरस्थायी हो; और वह बहुजन-हिताय, बहुजन-सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो।'

‘‘ကတမော စာဝုသော, အမှာကံ ဘဂဝတာ ဓမ္မော သွာက္ခာတော သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော; ယတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ?

आवुसो! हमारे भगवान् द्वारा सुव्याख्यात, सुप्रवेदित, नैर्याणिक, उपशम-संवर्तनिक और सम्यक्-सम्बुद्ध द्वारा प्रवेदित वह धर्म कौन सा है; जिसमें हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घजीवी और चिरस्थायी हो; और वह बहुजन-हिताय, बहुजन-सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो?

ဧကကံ

एकक (एक-एक धर्मों का समूह)

၃၀၃. ‘‘အတ္ထိ [Pg.178] ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဧကော ဓမ္မော သမ္မဒက္ခာတော. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမော ဧကော ဓမ္မော? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. သဗ္ဗေ သတ္တာ သင်္ခါရဋ္ဌိတိကာ. အယံ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဧကော ဓမ္မော သမ္မဒက္ခာတော. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

३०३. आवुसो! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्-सम्बुद्ध भगवान् द्वारा एक धर्म सुव्याख्यात है। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घजीवी और चिरस्थायी हो; और वह बहुजन-हिताय, बहुजन-सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। वह एक धर्म कौन सा है? 'सभी प्राणी आहार पर स्थित हैं।' 'सभी प्राणी संस्कारों पर स्थित हैं।' आवुसो! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्-सम्बुद्ध भगवान् द्वारा यह एक धर्म सुव्याख्यात है। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घजीवी और चिरस्थायी हो; और वह बहुजन-हिताय, बहुजन-सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो।

ဒုကံ

दुक (दो-दो धर्मों का समूह)

၃၀၄. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒွေ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ ဒွေ ?

३०४. आवुसो! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्-सम्बुद्ध भगवान् द्वारा दो धर्म सुव्याख्यात हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घजीवी और चिरस्थायी हो; और वह बहुजन-हिताय, बहुजन-सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। वे दो कौन से हैं?

‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စ.

नाम और रूप।

‘‘အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ.

अविद्या और भवतृष्णा।

‘‘ဘဝဒိဋ္ဌိ စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ စ.

भवदृष्टि और विभवदृष्टि।

‘‘အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ.

अहीरिक और अनोत्तप्प।

‘‘ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ.

ह्री और ओत्तप्प।

‘‘ဒေါဝစဿတာ စ ပါပမိတ္တတာ စ.

दुर्वचता और पापमित्रता।

‘‘သောဝစဿတာ စ ကလျာဏမိတ္တတာ စ.

सुवचता और कल्याणमित्रता।

‘‘အာပတ္တိကုသလတာ စ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာ စ.

आपत्ति-कुशलता और आपत्ति-उत्थान-कुशलता।

‘‘သမာပတ္တိကုသလတာ စ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာ စ.

समापत्ति-कुशलता और समापत्ति-उत्थान-कुशलता।

‘‘ဓာတုကုသလတာ [Pg.179] စ မနသိကာရကုသလတာ စ.

धातु-कुशलता और मनसिकार-कुशलता।

‘‘အာယတနကုသလတာ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလတာ စ.

आयतन-कुशलता और प्रतीत्यसमुत्पाद-कुशलता।

‘‘ဌာနကုသလတာ စ အဋ္ဌာနကုသလတာ စ.

स्थान-कुशलता और अस्थान-कुशलता।

‘‘အဇ္ဇဝဉ္စ လဇ္ဇဝဉ္စ.

आर्जव और मार्दव।

‘‘ခန္တိ စ သောရစ္စဉ္စ.

क्षान्ति और सौरत्य।

‘‘သာခလျဉ္စ ပဋိသန္ထာရော စ.

साखल्य और प्रतिसंथार।

‘‘အဝိဟိံသာ စ သောစေယျဉ္စ.

अविहिंसा और शौच।

‘‘မုဋ္ဌဿစ္စဉ္စ အသမ္ပဇညဉ္စ.

विस्मृति और असम्प्रजन्य।

‘‘သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ.

स्मृति और सम्प्रजन्य।

‘‘ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ စ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ စ.

इन्द्रियों में अगोप्तद्वारता और भोजन में अमात्रज्ञता।

‘‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ စ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ စ.

इन्द्रियों में गुप्तद्वारता और भोजन में मात्रज्ञता।

‘‘ပဋိသင်္ခါနဗလဉ္စ ဘာဝနာဗလဉ္စ.

प्रतिसंख्यान-बल और भावना-बल।

‘‘သတိဗလဉ္စ သမာဓိဗလဉ္စ.

स्मृति-बल और समाधि-बल।

‘‘သမထော စ ဝိပဿနာ စ.

शमथ और विपश्यना।

‘‘သမထနိမိတ္တဉ္စ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဉ္စ.

शमथ का निमित्त और प्रग्रह का निमित्त।

‘‘ပဂ္ဂဟော စ အဝိက္ခေပေါ စ.

प्रग्रह और अविक्षेप।

‘‘သီလဝိပတ္တိ စ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ စ.

शील-विपत्ति और दृष्टि-विपत्ति।

‘‘သီလသမ္ပဒါ စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ စ.

शील-सम्पदा और दृष्टि-सम्पदा।

‘‘သီလဝိသုဒ္ဓိ စ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ စ.

शील-विशुद्धि और दृष्टि-विशुद्धि।

‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပန ယထာ ဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာနံ.

दृष्टि-विशुद्धि और यथा-दृष्टि के अनुसार प्रधान (प्रयत्न)।

‘‘သံဝေဂေါ စ သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသု သံဝိဂ္ဂဿ စ ယောနိသော ပဓာနံ.

संवेजनीय स्थानों में संवेग और संविग्न व्यक्ति का योनिशः प्रधान (प्रयत्न)।

‘‘အသန္တုဋ္ဌိတာ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိဝါနိတာ စ ပဓာနသ္မိံ.

कुशल धर्मों में असंतुष्टि और प्रधान (प्रयत्न) में अप्रातिवानिता (पीछे न हटना)।

‘‘ဝိဇ္ဇာ [Pg.180] စ ဝိမုတ္တိ စ.

विद्या और विमुक्ति।

‘‘ခယေဉာဏံ အနုပ္ပာဒေဉာဏံ.

क्षय-ज्ञान और अनुत्पाद-ज्ञान।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒွေ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे आयुष्मानों! उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये दो धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को एक साथ मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घायु हो, चिरस्थायी हो; वह बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो।

တိကံ

त्रिक (तीन-तीन धर्मों का समूह)

၃၀၅. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန တယော ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ တယော?

३०५. हे आयुष्मानों! उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये तीन धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को एक साथ मिलकर संगायन करना चाहिए... (संक्षेप) ...देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। वे तीन कौन से हैं?

‘‘တီဏိ အကုသလမူလာနိ – လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ.

तीन अकुशल मूल - लोभ अकुशल मूल, द्वेष अकुशल मूल, मोह अकुशल मूल।

‘‘တီဏိ ကုသလမူလာနိ – အလောဘော ကုသလမူလံ, အဒေါသော ကုသလမူလံ, အမောဟော ကုသလမူလံ.

तीन कुशल मूल - अलोभ कुशल मूल, अद्वेष कुशल मूल, अमोह कुशल मूल।

‘‘တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ – ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဒုစ္စရိတံ.

तीन दुश्चरित - काय-दुश्चरित, वची-दुश्चरित, मनो-दुश्चरित।

‘‘တီဏိ သုစရိတာနိ – ကာယသုစရိတံ, ဝစီသုစရိတံ, မနောသုစရိတံ.

तीन सुचरित - काय-सुचरित, वची-सुचरित, मनो-सुचरित।

‘‘တယော အကုသလဝိတက္ကာ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော.

तीन अकुशल वितर्क - काम-वितर्क, व्यापाद-वितर्क, विहिंसा-वितर्क।

‘‘တယော ကုသလဝိတက္ကာ – နေက္ခမ္မဝိတက္ကော, အဗျာပါဒဝိတက္ကော, အဝိဟိံသာဝိတက္ကော.

तीन कुशल वितर्क - नैष्क्रम्य-वितर्क, अव्यापाद-वितर्क, अविहिंसा-वितर्क।

‘‘တယော အကုသလသင်္ကပ္ပာ – ကာမသင်္ကပ္ပော, ဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော, ဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော.

तीन अकुशल संकल्प - काम-संकल्प, व्यापाद-संकल्प, विहिंसा-संकल्प।

‘‘တယော ကုသလသင်္ကပ္ပာ – နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော, အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော, အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော.

तीन कुशल संकल्प - नैष्क्रम्य-संकल्प, अव्यापाद-संकल्प, अविहिंसा-संकल्प।

‘‘တိဿော [Pg.181] အကုသလသညာ – ကာမသညာ, ဗျာပါဒသညာ, ဝိဟိံသာသညာ.

तीन अकुशल संज्ञाएँ - काम-संज्ञा, व्यापाद-संज्ञा, विहिंसा-संज्ञा।

‘‘တိဿော ကုသလသညာ – နေက္ခမ္မသညာ, အဗျာပါဒသညာ, အဝိဟိံသာသညာ.

तीन कुशल संज्ञाएँ - नैष्क्रम्य-संज्ञा, अव्यापाद-संज्ञा, अविहिंसा-संज्ञा।

‘‘တိဿော အကုသလဓာတုယော – ကာမဓာတု, ဗျာပါဒဓာတု, ဝိဟိံသာဓာတု.

तीन अकुशल धातुएँ - काम-धातु, व्यापाद-धातु, विहिंसा-धातु।

‘‘တိဿော ကုသလဓာတုယော – နေက္ခမ္မဓာတု, အဗျာပါဒဓာတု, အဝိဟိံသာဓာတု.

तीन कुशल धातुएँ - नैष्क्रम्य-धातु, अव्यापाद-धातु, अविहिंसा-धातु।

‘‘အပရာပိ တိဿော ဓာတုယော – ကာမဓာတု, ရူပဓာတု, အရူပဓာတု.

अन्य भी तीन धातुएँ - काम-धातु, रूप-धातु, अरूप-धातु।

‘‘အပရာပိ တိဿော ဓာတုယော – ရူပဓာတု, အရူပဓာတု, နိရောဓဓာတု.

अन्य भी तीन धातुएँ - रूप-धातु, अरूप-धातु, निरोध-धातु।

‘‘အပရာပိ တိဿော ဓာတုယော – ဟီနဓာတု, မဇ္ဈိမဓာတု, ပဏီတဓာတု.

अन्य भी तीन धातुएँ - हीन-धातु, मध्यम-धातु, प्रणीत-धातु।

‘‘တိဿော တဏှာ – ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ.

तीन तृष्णाएँ - काम-तृष्णा, भव-तृष्णा, विभव-तृष्णा।

‘‘အပရာပိ တိဿော တဏှာ – ကာမတဏှာ, ရူပတဏှာ, အရူပတဏှာ.

अन्य भी तीन तृष्णाएँ - काम-तृष्णा, रूप-तृष्णा, अरूप-तृष्णा।

‘‘အပရာပိ တိဿော တဏှာ – ရူပတဏှာ, အရူပတဏှာ, နိရောဓတဏှာ.

अन्य तीन प्रकार की तृष्णाएँ हैं - रूप-तृष्णा, अरूप-तृष्णा और निरोध-तृष्णा।

‘‘တီဏိ သံယောဇနာနိ – သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော.

तीन संयोजन (बंधन) हैं - सत्काय-दृष्टि, विचिकित्सा (संदेह) और शीलव्रत-परामर्श।

‘‘တယော အာသဝါ – ကာမာသဝေါ, ဘဝါသဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

तीन आस्रव हैं - कामास्रव, भवास्रव और अविद्यास्रव।

‘‘တယော ဘဝါ – ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ.

तीन भव हैं - काम-भव, रूप-भव और अरूप-भव।

‘‘တိဿော ဧသနာ – ကာမေသနာ, ဘဝေသနာ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ.

तीन एषणाएँ (खोज) हैं - कामैषणा, भवैषणा और ब्रह्मचर्यैषणा।

‘‘တိဿော ဝိဓာ – သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ, သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ, ဟီနောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ.

तीन प्रकार के मान (अभिमान) हैं - 'मैं श्रेष्ठ हूँ' ऐसा मान, 'मैं समान हूँ' ऐसा मान और 'मैं हीन हूँ' ऐसा मान।

‘‘တယော အဒ္ဓါ – အတီတော အဒ္ဓါ, အနာဂတော အဒ္ဓါ, ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ.

तीन काल हैं - अतीत काल, अनागत (भविष्य) काल और प्रत्युत्पन्न (वर्तमान) काल।

‘‘တယော အန္တာ – သက္ကာယော အန္တော, သက္ကာယသမုဒယော အန္တော, သက္ကာယနိရောဓော အန္တော.

तीन अंत (समूह) हैं - सत्काय अंत, सत्काय-समुदय अंत और सत्काय-निरोध अंत।

‘‘တိဿော ဝေဒနာ – သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ.

तीन वेदनाएँ हैं - सुखद वेदना, दुःखद वेदना और अदुःख-असुख (उपेक्षा) वेदना।

‘‘တိဿော ဒုက္ခတာ – ဒုက္ခဒုက္ခတာ, သင်္ခါရဒုက္ခတာ, ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ.

तीन प्रकार की दुखता (दुःख) हैं - दुःख-दुखता, संस्कार-दुखता और विपरिणाम-दुखता।

‘‘တယော ရာသီ [Pg.182] – မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ, သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ, အနိယတော ရာသိ.

तीन राशियाँ (समूह) हैं - मिथ्यात्व-नियत राशि, सम्यक्त्व-नियत राशि और अनियत राशि।

‘‘တယော တမာ – အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, အနာဂတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ.

तीन अंधकार (संदेह) हैं - अतीत काल के विषय में शंका करना, विचिकित्सा करना, निश्चय न कर पाना और प्रसन्न (संतुष्ट) न होना; अनागत काल के विषय में शंका करना, विचिकित्सा करना, निश्चय न कर पाना और प्रसन्न न होना; और वर्तमान काल के विषय में शंका करना, विचिकित्सा करना, निश्चय न कर पाना और प्रसन्न न होना।

‘‘တီဏိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ – ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော အာဝုသော တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော အာဝုသော, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော, အာဝုသော, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ မနောဒုစ္စရိတံ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ.

तथागत की तीन अरक्षणीय बातें हैं - हे आयुष्मानों! तथागत का कायिक आचरण अत्यंत शुद्ध है, तथागत में ऐसा कोई काय-दुश्चरित नहीं है जिसे उन्हें यह सोचकर छिपाना पड़े कि 'दूसरा कोई इसे न जान ले'। तथागत का वाचिक आचरण अत्यंत शुद्ध है, तथागत में ऐसा कोई वची-दुश्चरित नहीं है जिसे उन्हें यह सोचकर छिपाना पड़े कि 'दूसरा कोई इसे न जान ले'। तथागत का मानसिक आचरण अत्यंत शुद्ध है, तथागत में ऐसा कोई मनो-दुश्चरित नहीं है जिसे उन्हें यह सोचकर छिपाना पड़े कि 'दूसरा कोई इसे न जान ले'।

‘‘တယော ကိဉ္စနာ – ရာဂေါ ကိဉ္စနံ, ဒေါသော ကိဉ္စနံ, မောဟော ကိဉ္စနံ.

तीन किंचन (बाधाएँ/मल) हैं - राग किंचन, द्वेष किंचन और मोह किंचन।

‘‘တယော အဂ္ဂီ – ရာဂဂ္ဂိ, ဒေါသဂ္ဂိ, မောဟဂ္ဂိ.

तीन अग्नियाँ हैं - रागाग्नि, द्वेषाग्नि और मोहाग्नि।

‘‘အပရေပိ တယော အဂ္ဂီ – အာဟုနေယျဂ္ဂိ, ဂဟပတဂ္ဂိ, ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ.

अन्य तीन अग्नियाँ भी हैं - आहुनेयाग्नि (माता-पिता), गृहपताग्नि (पति/परिवार) और दक्षिणेयाग्नि (दान के योग्य श्रमण-ब्राह्मण)।

‘‘တိဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟော – သနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ ရူပံ, အနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ ရူပံ, အနိဒဿနအပ္ပဋိဃံ ရူပံ.

रूप का संग्रह तीन प्रकार से है - सनिदर्शन-सप्रतिघ रूप (दृश्य और प्रतिघात युक्त), अनिदर्शन-सप्रतिघ रूप (अदृश्य और प्रतिघात युक्त) और अनिदर्शन-अप्रतिघ रूप (अदृश्य और प्रतिघात रहित)।

‘‘တယော သင်္ခါရာ – ပုညာဘိသင်္ခါရော, အပုညာဘိသင်္ခါရော, အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော.

तीन संस्कार हैं - पुण्याभिसंस्कार, अपुण्याभिसंस्कार और आनेञ्जाभिसंस्कार (अचल संस्कार)।

‘‘တယော ပုဂ္ဂလာ – သေက္ခော ပုဂ္ဂလော, အသေက္ခော ပုဂ္ဂလော, နေဝသေက္ခောနာသေက္ခော ပုဂ္ဂလော.

तीन पुद्गल (व्यक्ति) हैं - शैक्ष पुद्गल, अशैक्ष पुद्गल और न-शैक्ष-न-अशैक्ष पुद्गल।

‘‘တယော ထေရာ – ဇာတိထေရော, ဓမ္မထေရော, သမ္မုတိထေရော.

तीन स्थविर हैं - जाति-स्थविर (आयु से बड़े), धर्म-स्थविर (गुणों से बड़े) और सम्मति-स्थविर (लोक-प्रसिद्धि से बड़े)।

‘‘တီဏိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ – ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု.

तीन पुण्य-क्रिया-वस्तुएँ हैं - दानमय पुण्य-क्रिया-वस्तु, शीलमय पुण्य-क्रिया-वस्तु और भावनामय पुण्य-क्रिया-वस्तु।

‘‘တီဏိ စောဒနာဝတ္ထူနိ – ဒိဋ္ဌေန, သုတေန, ပရိသင်္ကာယ.

आरोप (चोदना) लगाने के तीन आधार हैं - देखकर, सुनकर और आशंका होने पर।

‘‘တိဿော [Pg.183] ကာမူပပတ္တိယော – သန္တာဝုသော သတ္တာ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာ, တေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု ကာမေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, သေယျထာပိ မနုဿာ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမာ ကာမူပပတ္တိ. သန္တာဝုသော, သတ္တာ နိမ္မိတကာမာ, တေ နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာ ကာမေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, သေယျထာပိ ဒေဝါ နိမ္မာနရတီ. အယံ ဒုတိယာ ကာမူပပတ္တိ. သန္တာဝုသော သတ္တာ ပရနိမ္မိတကာမာ, တေ ပရနိမ္မိတေသု ကာမေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, သေယျထာပိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ. အယံ တတိယာ ကာမူပပတ္တိ.

काम-उपपत्तियाँ (काम-भोग की प्राप्ति) तीन हैं - हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो वर्तमान काम-भोगों का उपभोग करते हैं और उन पर अपना वश चलाते हैं, जैसे मनुष्य, कुछ देव और कुछ विनिपातिक (असुर आदि) प्राणी; यह प्रथम काम-उपपत्ति है। हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो स्वयं निर्माण किए हुए काम-भोगों का उपभोग करते हैं और उन पर अपना वश चलाते हैं, जैसे निर्माणरति देव; यह दूसरी काम-उपपत्ति है। हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो दूसरों द्वारा निर्मित काम-भोगों का उपभोग करते हैं और उन पर अपना वश चलाते हैं, जैसे परनिर्मित-वशवर्ती देव; यह तीसरी काम-उपपत्ति है।

‘‘တိဿော သုခူပပတ္တိယော – သန္တာဝုသော သတ္တာ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥပ္ပာဒေတွာ သုခံ ဝိဟရန္တိ, သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ. အယံ ပဌမာ သုခူပပတ္တိ. သန္တာဝုသော, သတ္တာ သုခေန အဘိသန္နာ ပရိသန္နာ ပရိပူရာ ပရိပ္ဖုဋာ. တေ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’န္တိ, သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ ဒုတိယာ သုခူပပတ္တိ. သန္တာဝုသော, သတ္တာ သုခေန အဘိသန္နာ ပရိသန္နာ ပရိပူရာ ပရိပ္ဖုဋာ. တေ သန္တံယေဝ တုသိတာ သုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ တတိယာ သုခူပပတ္တိ.

सुख-उपपत्तियाँ (सुख की प्राप्ति) तीन हैं - हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो बार-बार सुख उत्पन्न कर सुखपूर्वक विहार करते हैं, जैसे ब्रह्मकायिक देव; यह प्रथम सुख-उपपत्ति है। हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो सुख से सराबोर, परिपूर्ण और व्याप्त रहते हैं; वे कभी-कभी उदान (हर्षोद्गार) प्रकट करते हैं - 'अहो सुख! अहो सुख!'; जैसे आभास्वर देव; यह दूसरी सुख-उपपत्ति है। हे आयुष्मानों! कुछ प्राणी ऐसे हैं जो सुख से सराबोर, परिपूर्ण और व्याप्त रहते हैं; वे संतुष्ट होकर अत्यंत शांत सुख का अनुभव करते हैं, जैसे शुभकृत्स्न (सुभकिण्ह) देव; यह तीसरी सुख-उपपत्ति है।

‘‘တိဿော ပညာ – သေက္ခာ ပညာ, အသေက္ခာ ပညာ, နေဝသေက္ခာနာသေက္ခာ ပညာ.

तीन प्रज्ञाएँ हैं - शैक्ष प्रज्ञा, अशैक्ष प्रज्ञा और न-शैक्ष-न-अशैक्ष प्रज्ञा।

‘‘အပရာပိ တိဿော ပညာ – စိန္တာမယာ ပညာ, သုတမယာ ပညာ, ဘာဝနာမယာ ပညာ.

अन्य तीन प्रज्ञाएँ भी हैं - चिंतामयी प्रज्ञा, श्रुतमयी प्रज्ञा और भावनामयी प्रज्ञा।

‘‘တီဏာဝုဓာနိ – သုတာဝုဓံ, ပဝိဝေကာဝုဓံ, ပညာဝုဓံ.

तीन आयुध (शस्त्र) हैं - श्रुत-आयुध, प्रविवेक-आयुध और प्रज्ञा-आयुध।

‘‘တီဏိန္ဒြိယာနိ – အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ, အညိန္ဒြိယံ, အညာတာဝိန္ဒြိယံ.

तीन इन्द्रियाँ हैं - अनज्ञात-ज्ञास्यामीन्द्रिय, ज्ञानेन्द्रिय और ज्ञातावीन्द्रिय।

‘‘တီဏိ စက္ခူနိ – မံသစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခု.

तीन चक्षु हैं - मांस-चक्षु, दिव्य-चक्षु और प्रज्ञा-चक्षु।

‘‘တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ.

तीन शिक्षाएँ हैं - अधिशील-शिक्षा, अधिचित्त-शिक्षा और अधिप्रज्ञा-शिक्षा।

‘‘တိဿော ဘာဝနာ – ကာယဘာဝနာ, စိတ္တဘာဝနာ, ပညာဘာဝနာ.

तीन भावनाएँ - काय-भावना, चित्त-भावना, प्रज्ञा-भावना।

‘‘တီဏိ [Pg.184] အနုတ္တရိယာနိ – ဒဿနာနုတ္တရိယံ, ပဋိပဒါနုတ္တရိယံ, ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယံ.

तीन अनुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ वस्तुएँ) - दर्शन-अनुत्तरिय, प्रतिपदा-अनुत्तरिय, विमुक्ति-अनुत्तरिय।

‘‘တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကသဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ.

तीन समाधियाँ - सवितर्क-सविचार समाधि, अवितर्क-विचारमात्र समाधि, अवितर्क-अविचार समाधि।

‘‘အပရေပိ တယော သမာဓီ – သုညတော သမာဓိ, အနိမိတ္တော သမာဓိ, အပ္ပဏိဟိတော သမာဓိ.

अन्य तीन समाधियाँ - शून्यता समाधि, अनिमित्त समाधि, अप्रणिहित समाधि।

‘‘တီဏိ သောစေယျာနိ – ကာယသောစေယျံ, ဝစီသောစေယျံ, မနောသောစေယျံ.

तीन शौच (शुद्धियाँ) - काय-शौच, वची-शौच, मन-शौच।

‘‘တီဏိ မောနေယျာနိ – ကာယမောနေယျံ, ဝစီမောနေယျံ, မနောမောနေယျံ.

तीन मौनेय (मुनि-भाव) - काय-मौनेय, वची-मौनेय, मन-मौनेय।

‘‘တီဏိ ကောသလ္လာနိ – အာယကောသလ္လံ, အပါယကောသလ္လံ, ဥပါယကောသလ္လံ.

तीन कौशल - आय-कौशल (वृद्धि में कुशलता), अपाय-कौशल (हानि में कुशलता), उपाय-कौशल (साधन में कुशलता)।

‘‘တယော မဒါ – အာရောဂျမဒေါ, ယောဗ္ဗနမဒေါ, ဇီဝိတမဒေါ.

तीन मद - आरोग्य-मद, यौवन-मद, जीवित-मद।

‘‘တီဏိ အာဓိပတေယျာနိ – အတ္တာဓိပတေယျံ, လောကာဓိပတေယျံ, ဓမ္မာဓိပတေယျံ.

तीन आधिपत्य - आत्माधिपत्य, लोकाधिपत्य, धर्माधिपत्य।

‘‘တီဏိ ကထာဝတ္ထူနိ – အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ – ‘ဧဝံ အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါန’န္တိ; အနာဂတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ – ‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ; ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ – ‘ဧဝံ ဟောတိ ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါန’န္တိ.

तीन कथा-वस्तु (चर्चा के विषय) - अतीत काल के विषय में चर्चा करे कि 'अतीत काल में ऐसा था'; अनागत काल के विषय में चर्चा करे कि 'अनागत काल में ऐसा होगा'; वर्तमान काल के विषय में चर्चा करे कि 'वर्तमान काल में ऐसा है'।

‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ – ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ, သတ္တာနံ စုတူပပါတေဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ, အာသဝါနံ ခယေဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ.

तीन विद्याएँ - पूर्व-निवास-अनुस्मृति-ज्ञान विद्या, सत्त्वों के च्युति-उत्पत्ति का ज्ञान विद्या, आस्रवों के क्षय का ज्ञान विद्या।

‘‘တယော ဝိဟာရာ – ဒိဗ္ဗော ဝိဟာရော, ဗြဟ္မာ ဝိဟာရော, အရိယော ဝိဟာရော.

तीन विहार - दिव्य विहार, ब्रह्म विहार, आर्य विहार।

‘‘တီဏိ ပါဋိဟာရိယာနိ – ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယံ, အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ.

तीन प्रातिहार्य (चमत्कार) - ऋद्धि-प्रातिहार्य, आदेशना-प्रातिहार्य, अनुशासनी-प्रातिहार्य।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန တယော ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे आयुष्मानों! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये तीन धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो।

စတုက္ကံ

चतुष्क (चारों का समूह)

၃၀၆. ‘‘အတ္ထိ [Pg.185] ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတ္တာရော ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ, န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ စတ္တာရော?

३०६. हे आयुष्मानों! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये चार धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। वे चार कौन से हैं?

‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ, ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ…ပေ… စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ.

चार स्मृति-प्रस्थान। हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु काया में कायानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी, सम्प्रजान और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या और दौर्मनस्य को दूर कर। वेदनाओं में वेदनानुपश्यी... चित्त में चित्तानुपश्यी... धर्मों में धर्मानुपश्यी होकर विहार करता है—आतपी, सम्प्रजान और स्मृतिमान होकर, लोक में अभिध्या और दौर्मनस्य को दूर कर।

‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ.

चार सम्यक् प्रधान। हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु अनुत्पन्न पापमय अकुशल धर्मों को उत्पन्न न होने देने के लिए छन्द उत्पन्न करता है, व्यायाम करता है, वीर्य आरम्भ करता है, चित्त को प्रगृहीत करता है और प्रधान करता है। उत्पन्न पापमय अकुशल धर्मों के प्रहाण के लिए... अनुत्पन्न कुशल धर्मों की उत्पत्ति के लिए... उत्पन्न कुशल धर्मों की स्थिति, असंमोह, वृद्धि, विपुल्ता, भावना और परिपूर्णता के लिए छन्द उत्पन्न करता है, व्यायाम करता है, वीर्य आरम्भ करता है, चित्त को प्रगृहीत करता है और प्रधान करता है।

‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ. စိတ္တသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ. ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ. ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ.

चार ऋद्धि-पाद। हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु छन्द-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धि-पाद की भावना करता है। चित्त-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धि-पाद की भावना करता है। वीर्य-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धि-पाद की भावना करता है। मीमांसा-समाधि-प्रधान-संस्कार से युक्त ऋद्धि-पाद की भावना करता है।

‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော, သုခဉ္စ [Pg.186] ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ, ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ, အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

चार ध्यान। हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु काम-भोगों से विविक्त होकर, अकुशल धर्मों से विविक्त होकर, सवितर्क, सविचार, विवेक से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले प्रथम ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। वितर्क और विचार के शान्त हो जाने से, अध्यात्म में सम्प्रसाद और चित्त की एकाग्रता वाले, वितर्क-रहित, विचार-रहित, समाधि से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले द्वितीय ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। प्रीति के भी विराग से, वह उपेक्षावान होकर विहार करता है, स्मृतिमान और सम्प्रजान रहता है, और काया से उस सुख का अनुभव करता है जिसके विषय में आर्य कहते हैं—'उपेक्षावान, स्मृतिमान और सुख-विहारी', इस प्रकार तृतीय ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। सुख के प्रहाण से और दुःख के प्रहाण से, तथा पहले ही सौमनस्य और दौर्मनस्य के अस्त हो जाने से, न-दुःख-न-सुख वाली, उपेक्षा और स्मृति की परिशुद्धि वाले चतुर्थ ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है।

၃၀၇. ‘‘စတဿော သမာဓိဘာဝနာ. အတ္ထာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထာဝုသော သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတိသမ္ပဇညာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထာဝုသော သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တတိ.

३०७. चार समाधि-भावनाएँ। हे आयुष्मानों! ऐसी समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर दृष्ट-धर्म-सुख-विहार के लिए संवर्तित होती है। हे आयुष्मानों! ऐसी समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर ज्ञान-दर्शन की प्राप्ति के लिए संवर्तित होती है। हे आयुष्मानों! ऐसी समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर स्मृति और सम्प्रजन्य के लिए संवर्तित होती है। हे आयुष्मानों! ऐसी समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर आस्रवों के क्षय के लिए संवर्तित होती है।

‘‘ကတမာ စာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ, အာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတိ.

हे आयुष्मानों! वह कौन सी समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर दृष्ट-धर्म-सुख-विहार के लिए संवर्तित होती है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु काम-भोगों से विविक्त होकर, अकुशल धर्मों से विविक्त होकर, सवितर्क... चतुर्थ ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। हे आयुष्मानों! यह वह समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर दृष्ट-धर्म-सुख-विहार के लिए संवर्तित होती है।

‘‘ကတမာ စာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု အာလောကသညံ မနသိ ကရောတိ, ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌာတိ ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ, ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ. ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာ အပရိယောနဒ္ဓေန သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ. အယံ, အာဝုသော သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ.

“हे मित्रों, वह कौन सी समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर ज्ञान-दर्शन (दिव्य-चक्षु) की प्राप्ति के लिए संवर्तित होती है? यहाँ, मित्रों, भिक्षु आलोक-संज्ञा (प्रकाश की धारणा) को मन में करता है, दिन की संज्ञा को अधिष्ठित करता है; जैसा दिन वैसा रात, जैसा रात वैसा दिन। इस प्रकार खुले हुए और अनावरण चित्त से वह प्रभासयुक्त चित्त को विकसित करता है। हे मित्रों, यह वह समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर ज्ञान-दर्शन की प्राप्ति के लिए संवर्तित होती है।”

‘‘ကတမာ စာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတိသမ္ပဇညာယ သံဝတ္တတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဝိဒိတာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိဒိတာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိဒိတာ ဝိတက္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ, အာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတိသမ္ပဇညာယ သံဝတ္တတိ.

“हे मित्रों, वह कौन सी समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर स्मृति और सम्प्रजन्य (सजगता) के लिए संवर्तित होती है? यहाँ, मित्रों, भिक्षु को वेदनाएँ ज्ञात होकर उत्पन्न होती हैं, ज्ञात होकर उपस्थित रहती हैं, और ज्ञात होकर अस्त हो जाती हैं। संज्ञाएँ ज्ञात होकर उत्पन्न होती हैं, ज्ञात होकर उपस्थित रहती हैं, और ज्ञात होकर अस्त हो जाती हैं। वितर्क ज्ञात होकर उत्पन्न होते हैं, ज्ञात होकर उपस्थित रहते हैं, और ज्ञात होकर अस्त हो जाते हैं। हे मित्रों, यह वह समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर स्मृति और सम्प्रजन्य के लिए संवर्तित होती है।”

‘‘ကတမာ [Pg.187] စာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီ ဝိဟရတိ. ဣတိ ရူပံ, ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော, ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော. ဣတိ ဝေဒနာ…ပေ… ဣတိ သညာ… ဣတိ သင်္ခါရာ… ဣတိ ဝိညာဏံ, ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော, ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော. အယံ, အာဝုသော, သမာဓိဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တတိ.

“हे मित्रों, वह कौन सी समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर आस्रवों के क्षय के लिए संवर्तित होती है? यहाँ, मित्रों, भिक्षु पाँच उपादान-स्कन्धों में उदय और व्यय (उत्पत्ति और विनाश) का अनुदर्शन करते हुए विहार करता है—'ऐसा रूप है, ऐसा रूप का उदय है, ऐसा रूप का अस्त है; ऐसी वेदना है... ऐसी संज्ञा है... ऐसे संस्कार हैं... ऐसा विज्ञान है, ऐसा विज्ञान का उदय है, ऐसा विज्ञान का अस्त है।' हे मित्रों, यह वह समाधि-भावना है जो विकसित और बहुलीकृत होने पर आस्रवों के क्षय के लिए संवर्तित होती है।”

၃၀၈. ‘‘စတဿော အပ္ပမညာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ.

३०८. “चार अप्पमञ्ञा (अप्रमाण विहार) हैं। यहाँ, मित्रों, भिक्षु मैत्री-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त कर विहार करता है। वैसे ही दूसरी को, वैसे ही तीसरी को, वैसे ही चौथी को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछे, सर्वत्र, सबको अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को मैत्री-युक्त चित्त से, जो विस्तृत, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित है, व्याप्त कर विहार करता है। करुणा-युक्त चित्त से... मुदिता-युक्त चित्त से... उपेक्षा-युक्त चित्त से एक दिशा को व्याप्त कर विहार करता है। वैसे ही दूसरी को, वैसे ही तीसरी को, वैसे ही चौथी को। इस प्रकार ऊपर, नीचे, तिरछे, सर्वत्र, सबको अपने समान मानकर, सम्पूर्ण लोक को उपेक्षा-युक्त चित्त से, जो विस्तृत, महान, अप्रमाण, वैर-रहित और द्वेष-रहित है, व्याप्त कर विहार करता है।”

‘‘စတ္တာရော အာရုပ္ပာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“चार आरुप्प (अरूप समाधियाँ) हैं। यहाँ, मित्रों, भिक्षु सर्वथा रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने से, नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाने से, 'आकाश अनन्त है'—ऐसा (अनुभव करते हुए) आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'विज्ञान अनन्त है'—ऐसा (अनुभव करते हुए) विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सर्वथा विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'कुछ भी नहीं है'—ऐसा (अनुभव करते हुए) आकिंचन्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सर्वथा आकिंचन्यायतन का अतिक्रमण कर नैवसंज्ञा-नासंज्ञायतन को प्राप्त कर विहार करता है।”

‘‘စတ္တာရိ အပဿေနာနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ, သင်္ခါယေကံ အဓိဝါသေတိ, သင်္ခါယေကံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သင်္ခါယေကံ ဝိနောဒေတိ.

“चार अपस्सेन (आश्रय/प्रतिशरण) हैं। यहाँ, मित्रों, भिक्षु विचारपूर्वक (ज्ञान से समझकर) किसी का सेवन करता है, किसी को सहन करता है, किसी का वर्जन (त्याग) करता है, और किसी को दूर करता है।”

၃၀၉. ‘‘စတ္တာရော [Pg.188] အရိယဝံသာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ စီဝရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ စီဝရံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ စီဝရံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ; တာယ စ ပန ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော, အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော’.

३०९. “चार आर्य-वंश हैं। यहाँ, मित्रों, भिक्षु जैसा-तैसा (जो भी प्राप्त हो) चीवर से सन्तुष्ट रहता है, और उस यत-तत चीवर-सन्तुष्टि की प्रशंसा करने वाला होता है; चीवर के कारण अनुचित और अयोग्य खोज (अनेषणा) नहीं करता; चीवर न मिलने पर परितप्त (व्याकुल) नहीं होता, और चीवर मिलने पर उसमें आसक्त, मुग्ध या लिप्त हुए बिना, उसके दोषों को देखते हुए और (तृष्णा से) निःसरण की प्रज्ञा रखते हुए उसका उपभोग करता है। उस यत-तत चीवर-सन्तुष्टि के कारण न तो वह अपनी प्रशंसा करता है और न दूसरों की निन्दा करता है। जो भिक्षु इसमें दक्ष, आलस्य-रहित, सम्प्रजन्य-युक्त और स्मृतिमान होता है, हे मित्रों, वह 'प्राचीन, श्रेष्ठ आर्य-वंश में स्थित भिक्षु' कहा जाता है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, ဣတရီတရပိဏ္ဍပါတသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ ပိဏ္ဍပါတဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ; တာယ စ ပန ဣတရီတရပိဏ္ဍပါတသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော, အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော’.

“फिर और भी, मित्रों, भिक्षु जैसा-तैसा (जो भी प्राप्त हो) पिण्डपात (भोजन) से सन्तुष्ट रहता है, और उस यत-तत पिण्डपात-सन्तुष्टि की प्रशंसा करने वाला होता है; पिण्डपात के कारण अनुचित और अयोग्य खोज नहीं करता; पिण्डपात न मिलने पर परितप्त नहीं होता, और पिण्डपात मिलने पर उसमें आसक्त, मुग्ध या लिप्त हुए बिना, उसके दोषों को देखते हुए और निःसरण की प्रज्ञा रखते हुए उसका उपभोग करता है। उस यत-तत पिण्डपात-सन्तुष्टि के कारण न तो वह अपनी प्रशंसा करता है और न दूसरों की निन्दा करता है। जो भिक्षु इसमें दक्ष, आलस्य-रहित, सम्प्रजन्य-युक्त और स्मृतिमान होता है, हे मित्रों, वह 'प्राचीन, श्रेष्ठ आर्य-वंश में स्थित भिक्षु' कहा जाता है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, ဣတရီတရသေနာသနသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ သေနာသနဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ သေနာသနံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ သေနာသနံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ; တာယ စ ပန ဣတရီတရသေနာသနသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော, အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော’.

“फिर और भी, मित्रों, भिक्षु जैसा-तैसा (जो भी प्राप्त हो) शयनासन (आवास) से सन्तुष्ट रहता है, और उस यत-तत शयनासन-सन्तुष्टि की प्रशंसा करने वाला होता है; शयनासन के कारण अनुचित और अयोग्य खोज नहीं करता; शयनासन न मिलने पर परितप्त नहीं होता, और शयनासन मिलने पर उसमें आसक्त, मुग्ध या लिप्त हुए बिना, उसके दोषों को देखते हुए और निःसरण की प्रज्ञा रखते हुए उसका उपभोग करता है। उस यत-तत शयनासन-सन्तुष्टि के कारण न तो वह अपनी प्रशंसा करता है और न दूसरों की निन्दा करता है। जो भिक्षु इसमें दक्ष, आलस्य-रहित, सम्प्रजन्य-युक्त और स्मृतिमान होता है, हे मित्रों, वह 'प्राचीन, श्रेष्ठ आर्य-वंश में स्थित भिक्षु' कहा जाता है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဟာနာရာမော ဟောတိ ပဟာနရတော, ဘာဝနာရာမော ဟောတိ ဘာဝနာရတော; တာယ စ ပန ပဟာနာရာမတာယ ပဟာနရတိယာ ဘာဝနာရာမတာယ ဘာဝနာရတိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ န ပရံ ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော’.

"पुनः और भी, आयुष्मानों! भिक्षु प्रहाण (त्याग) में रमण करने वाला और प्रहाण में रत होता है, भावना (अभ्यास) में रमण करने वाला और भावना में रत होता है। उस प्रहाण-रमण और प्रहाण-रति तथा भावना-रमण और भावना-रति के कारण वह न तो अपनी प्रशंसा करता है और न ही दूसरों की निंदा करता है। जो भिक्षु उसमें दक्ष, आलस्यरहित, सम्प्रजन्ययुक्त और स्मृतिमान होता है, वह, आयुष्मानों! 'प्राचीन, श्रेष्ठ आर्यवंश में स्थित भिक्षु' कहा जाता है।"

၃၁၀. ‘‘စတ္တာရိ [Pg.189] ပဓာနာနိ. သံဝရပဓာနံ ပဟာနပဓာနံ ဘာဝနာပဓာနံ အနုရက္ခဏာပဓာနံ. ကတမဉ္စာဝုသော, သံဝရပဓာနံ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ. ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှာယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ. ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ, မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတာဝုသော, သံဝရပဓာနံ.

३१०. "चार प्रधान (सम्यक व्यायाम) हैं—संवर-प्रधान, प्रहाण-प्रधान, भावना-प्रधान और अनुरक्षण-प्रधान। आयुष्मानों! संवर-प्रधान क्या है? यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु आँखों से रूप देखकर न तो उसके निमित्त (सामान्य आकृति) को ग्रहण करता है और न ही उसके अनुव्यंजन (विवरण) को। जिस कारण से चक्षु-इन्द्रिय को असंयत रखकर विहार करने वाले उस भिक्षु को लोभ और दौर्मनस्य (दुःख) जैसे पापी अकुशल धर्म घेर सकते हैं, वह उसके संवर (संयम) के लिए प्रतिपन्न होता है, चक्षु-इन्द्रिय की रक्षा करता है और चक्षु-इन्द्रिय में संवर प्राप्त करता है। कान से शब्द सुनकर... नाक से गंध सूंघकर... जीभ से रस चखकर... शरीर से स्पर्श छूकर... मन से धर्म (विचार) जानकर न तो निमित्तग्राही होता है और न ही अनुव्यंजनग्राही। जिस कारण से मन-इन्द्रिय को असंयत रखकर विहार करने वाले उस भिक्षु को लोभ और दौर्मनस्य जैसे पापी अकुशल धर्म घेर सकते हैं, वह उसके संवर के लिए प्रतिपन्न होता है, मन-इन्द्रिय की रक्षा करता है और मन-इन्द्रिय में संवर प्राप्त करता है। आयुष्मानों! इसे संवर-प्रधान कहा जाता है।"

‘‘ကတမဉ္စာဝုသော, ပဟာနပဓာနံ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ…ပေ… ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ… ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတာဝုသော, ပဟာနပဓာနံ.

"आयुष्मानों! प्रहाण-प्रधान क्या है? यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु उत्पन्न हुए काम-वितर्क को स्वीकार नहीं करता, उसे त्याग देता है, दूर करता है, समाप्त करता है और पुनरावृत्ति न होने देता है। उत्पन्न हुए व्यापाद (द्वेष)-वितर्क को... उत्पन्न हुए विहिंसा (क्रूरता)-वितर्क को... उत्पन्न हुए पापी अकुशल धर्मों को स्वीकार नहीं करता, उन्हें त्याग देता है, दूर करता है, समाप्त करता है और पुनरावृत्ति न होने देता है। आयुष्मानों! इसे प्रहाण-प्रधान कहा जाता है।"

‘‘ကတမဉ္စာဝုသော, ဘာဝနာပဓာနံ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဣဒံ ဝုစ္စတာဝုသော, ဘာဝနာပဓာနံ.

"आयुष्मानों! भावना-प्रधान क्या है? यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु स्मृति-संबोध्यंग की भावना करता है, जो विवेक-निश्रित, विराग-निश्रित, निरोध-निश्रित और त्याग (वोसग्ग) में परिणत होने वाला है। धर्म-विचय-संबोध्यंग की भावना करता है... वीर्य-संबोध्यंग की भावना करता है... प्रीति-संबोध्यंग की भावना करता है... प्रश्रब्धि-संबोध्यंग की भावना करता है... समाधि-संबोध्यंग की भावना करता है... उपेक्षा-संबोध्यंग की भावना करता है, जो विवेक-निश्रित, विराग-निश्रित, निरोध-निश्रित और त्याग में परिणत होने वाला है। आयुष्मानों! इसे भावना-प्रधान कहा जाता है।"

‘‘ကတမဉ္စာဝုသော, အနုရက္ခဏာပဓာနံ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ ဘဒြကံ သမာဓိနိမိတ္တံ အနုရက္ခတိ – အဋ္ဌိကသညံ, ပုဠုဝကသညံ, ဝိနီလကသညံ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒကသညံ, ဥဒ္ဓုမာတကသညံ. ဣဒံ ဝုစ္စတာဝုသော, အနုရက္ခဏာပဓာနံ.

"आयुष्मानों! अनुरक्षण-प्रधान क्या है? यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु उत्पन्न हुए कल्याणकारी समाधि-निमित्त की रक्षा करता है—जैसे अस्थि-संज्ञा (कंकाल का विचार), पुलवक-संज्ञा (कीड़ों से भरे शव का विचार), विनीलक-संज्ञा (नीले पड़े शव का विचार), विच्छिद्रक-संज्ञा (कटे-फटे शव का विचार), और उद्धुमातक-संज्ञा (फूले हुए शव का विचार)। आयुष्मानों! इसे अनुरक्षण-प्रधान कहा जाता है।"

‘‘စတ္တာရိ ဉာဏာနိ – ဓမ္မေ ဉာဏံ, အနွယေ ဉာဏံ, ပရိယေ ဉာဏံ, သမ္မုတိယာ ဉာဏံ.

"चार ज्ञान हैं—धम्म-ज्ञान (चार सत्यों का ज्ञान), अन्वय-ज्ञान (अनुमानित ज्ञान), परिच्छेद-ज्ञान (दूसरों के चित्त का ज्ञान), और सम्मति-ज्ञान (लोक-प्रचलित ज्ञान)।"

‘‘အပရာနိပိ [Pg.190] စတ္တာရိ ဉာဏာနိ – ဒုက္ခေ ဉာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ.

"अन्य चार ज्ञान भी हैं—दुःख का ज्ञान, दुःख-समुदय (उत्पत्ति) का ज्ञान, दुःख-निरोध का ज्ञान, और दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा (मार्ग) का ज्ञान।"

၃၁၁. ‘‘စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ – သပ္ပုရိသသံသေဝေါ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ, ယောနိသောမနသိကာရော, ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ.

३११. "स्रोतापत्ति के चार अंग हैं—सत्पुरुषों का संग, सद्धर्म का श्रवण, योनिशो-मनसिकार (उचित चिंतन), और धर्मानुकूल धर्म-प्रतिपत्ति (आचरण)।"

‘‘စတ္တာရိ သောတာပန္နဿ အင်္ဂါနိ. ဣဓာဝုသော, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ’တိ. ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ အစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အသဗလေဟိ အကမ္မာသေဟိ ဘုဇိဿေဟိ ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟိ အပရာမဋ္ဌေဟိ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ.

"स्रोतापन्न के चार अंग हैं। यहाँ, आयुष्मानों! आर्य-श्रावक बुद्ध में अचल श्रद्धा से युक्त होता है—'वे भगवान अर्हत् हैं, सम्यक-सम्बुद्ध हैं, विद्या और चरण से संपन्न हैं, सुगत हैं, लोकविद् हैं, पुरुषों को वश में करने वाले अतुलनीय सारथी हैं, देवों और मनुष्यों के शास्ता हैं, बुद्ध हैं, भगवान हैं।' वह धर्म में अचल श्रद्धा से युक्त होता है—'भगवान द्वारा धर्म भली-भांति व्याख्यात है, प्रत्यक्ष फल देने वाला है, कालातीत है, 'आओ और देखो' कहने योग्य है, निर्वाण की ओर ले जाने वाला है, और विद्वानों द्वारा स्वयं अनुभव करने योग्य है।' वह संघ में अचल श्रद्धा से युक्त होता है—'भगवान का श्रावक-संघ सुमार्ग पर चलने वाला है, ऋजु मार्ग पर चलने वाला है, न्याय मार्ग पर चलने वाला है, उचित मार्ग पर चलने वाला है; अर्थात् ये चार पुरुष-युग्म और आठ पुरुष-पुद्गल हैं; भगवान का यह श्रावक-संघ आहुनीय है, पाहुनीय है, दक्षिणीय है, अंजलि-बद्ध प्रणाम के योग्य है, और संसार के लिए पुण्य का अनुपम क्षेत्र है।' वह आर्यों को प्रिय शीलों से युक्त होता है, जो अखंड, अछिद्र, अशबल, अकल्माष, मुक्त, विद्वानों द्वारा प्रशंसित, तृष्णा-दृष्टि से अछूते और समाधि के संवर्धक हैं।"

‘‘စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ – သောတာပတ္တိဖလံ, သကဒါဂါမိဖလံ, အနာဂါမိဖလံ, အရဟတ္တဖလံ.

"श्रामण्य के चार फल हैं—स्रोतापत्ति-फल, सकदागामी-फल, अनागामी-फल, और अर्हत्व-फल।"

‘‘စတဿော ဓာတုယော – ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု.

"चार धातुएँ हैं—पृथ्वी-धातु, आप-धातु (जल), तेज-धातु (अग्नि), और वायु-धातु।"

‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ – ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ.

"चार आहार हैं—कवलीकार (कौर बना कर खाया जाने वाला) आहार, चाहे वह स्थूल हो या सूक्ष्म; दूसरा स्पर्श-आहार; तीसरा मनःसंचेतना-आहार; और चौथा विज्ञान-आहार।"

‘‘စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. ရူပူပါယံ ဝါ, အာဝုသော, ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတိ ရူပါရမ္မဏံ ရူပပ္ပတိဋ္ဌံ နန္ဒူပသေစနံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇတိ; ဝေဒနူပါယံ [Pg.191] ဝါ အာဝုသော…ပေ… သညူပါယံ ဝါ, အာဝုသော…ပေ… သင်္ခါရူပါယံ ဝါ, အာဝုသော, ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတိ သင်္ခါရာရမ္မဏံ သင်္ခါရပ္ပတိဋ္ဌံ နန္ဒူပသေစနံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇတိ.

"विज्ञान की चार स्थितियाँ हैं। आयुष्मानों! विज्ञान रूप के आश्रित होकर स्थित रहता है, रूप को आलम्बन बनाकर, रूप में प्रतिष्ठित होकर और नंदी (तृष्णा) से सिंचित होकर वह वृद्धि, विरूढ़ि (विकास) और प्रचुरता को प्राप्त होता है। आयुष्मानों! विज्ञान वेदना के आश्रित होकर... आयुष्मानों! विज्ञान संज्ञा के आश्रित होकर... आयुष्मानों! विज्ञान संस्कारों के आश्रित होकर स्थित रहता है, संस्कारों को आलम्बन बनाकर, संस्कारों में प्रतिष्ठित होकर और नंदी से सिंचित होकर वह वृद्धि, विरूढ़ि और प्रचुरता को प्राप्त होता है।"

‘‘စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ – ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသာဂတိ ဂစ္ဆတိ, မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

"चार अगति-गमन (अनुचित मार्ग) हैं—छंद (पक्षपात) के कारण गलत मार्ग पर जाना, द्वेष के कारण गलत मार्ग पर जाना, मोह के कारण गलत मार्ग पर जाना, और भय के कारण गलत मार्ग पर जाना।"

‘‘စတ္တာရော တဏှုပ္ပာဒါ – စီဝရဟေတု ဝါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ပိဏ္ဍပါတဟေတု ဝါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; သေနာသနဟေတု ဝါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ဣတိဘဝါဘဝဟေတု ဝါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

तृष्णा की उत्पत्ति के चार कारण हैं—हे मित्रों! भिक्षु को चीवर के कारण तृष्णा उत्पन्न होती है; हे मित्रों! भिक्षु को पिण्डपात के कारण तृष्णा उत्पन्न होती है; हे मित्रों! भिक्षु को शयनासन के कारण तृष्णा उत्पन्न होती है; हे मित्रों! इस प्रकार होने या न होने (भव-अभव) के कारण भिक्षु को तृष्णा उत्पन्न होती है।

‘‘စတဿော ပဋိပဒါ – ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ.

प्रतिपदा (साधना मार्ग) चार हैं—दुःखमयी प्रतिपदा मन्द अभिज्ञा वाली, दुःखमयी प्रतिपदा क्षिप्र (शीघ्र) अभिज्ञा वाली, सुखमयी प्रतिपदा मन्द अभिज्ञा वाली, और सुखमयी प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा वाली।

‘‘အပရာပိ စတဿော ပဋိပဒါ – အက္ခမာ ပဋိပဒါ, ခမာ ပဋိပဒါ, ဒမာ ပဋိပဒါ, သမာ ပဋိပဒါ.

अन्य चार प्रतिपदाएँ हैं—अक्षमा प्रतिपदा (असहनशील), क्षमा प्रतिपदा (सहनशील), दम प्रतिपदा (इन्द्रिय दमन करने वाली), और शम प्रतिपदा (शान्त करने वाली)।

‘‘စတ္တာရိ ဓမ္မပဒါနိ – အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ, အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ.

धर्म के चार पद (अंग) हैं—अनभिध्या (लोभ रहित होना) धर्मपद, अव्यापाद (द्वेष रहित होना) धर्मपद, सम्यक स्मृति धर्मपद, और सम्यक समाधि धर्मपद।

‘‘စတ္တာရိ ဓမ္မသမာဒါနာနိ – အတ္ထာဝုသော, ဓမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခဉ္စေဝ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဝိပါကံ. အတ္ထာဝုသော, ဓမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခံ အာယတိံ သုခဝိပါကံ. အတ္ထာဝုသော, ဓမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကံ. အတ္ထာဝုသော, ဓမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခဉ္စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကံ.

धर्म-समादान (धर्म को अपनाना) चार हैं—हे मित्रों! ऐसा धर्म-समादान है जो वर्तमान में दुःखद है और भविष्य में दुःखद विपाक वाला है। हे मित्रों! ऐसा धर्म-समादान है जो वर्तमान में दुःखद है और भविष्य में सुखद विपाक वाला है। हे मित्रों! ऐसा धर्म-समादान है जो वर्तमान में सुखद है और भविष्य में दुःखद विपाक वाला है। हे मित्रों! ऐसा धर्म-समादान है जो वर्तमान में सुखद है और भविष्य में सुखद विपाक वाला है।

‘‘စတ္တာရော ဓမ္မက္ခန္ဓာ – သီလက္ခန္ဓော, သမာဓိက္ခန္ဓော, ပညာက္ခန္ဓော, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော.

धर्म-स्कन्ध चार हैं—शील-स्कन्ध, समाधि-स्कन्ध, प्रज्ञा-स्कन्ध, और विमुक्ति-स्कन्ध।

‘‘စတ္တာရိ ဗလာနိ – ဝီရိယဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ.

बल चार हैं—वीर्य बल, स्मृति बल, समाधि बल, और प्रज्ञा बल।

‘‘စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ – ပညာဓိဋ္ဌာနံ, သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ, စာဂါဓိဋ္ဌာနံ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ.

अधिष्ठान (दृढ़ निश्चय) चार हैं—प्रज्ञा-अधिष्ठान, सत्य-अधिष्ठान, त्याग-अधिष्ठान, और उपशम-अधिष्ठान।

၃၁၂. ‘‘စတ္တာရိ [Pg.192] ပဉှဗျာကရဏာနိ – ဧကံသဗျာကရဏီယော ပဉှော, ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော ပဉှော, ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ပဉှော, ဌပနီယော ပဉှော.

३१२. प्रश्नों के उत्तर देने की चार विधियाँ हैं—एकान्ततः (सीधे) उत्तर देने योग्य प्रश्न, प्रतिपृच्छा (पुनः पूछकर) उत्तर देने योग्य प्रश्न, विभज्य (विभाजन करके) उत्तर देने योग्य प्रश्न, और स्थापनीय (अलग रख देने योग्य) प्रश्न।

‘‘စတ္တာရိ ကမ္မာနိ – အတ္ထာဝုသော, ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ; အတ္ထာဝုသော, ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ; အတ္ထာဝုသော, ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ; အတ္ထာဝုသော, ကမ္မံ အကဏှအသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ.

कर्म चार हैं—हे मित्रों! ऐसा कर्म है जो कृष्ण (काला) है और जिसका विपाक कृष्ण है; हे मित्रों! ऐसा कर्म है जो शुक्ल (सफेद) है और जिसका विपाक शुक्ल है; हे मित्रों! ऐसा कर्म है जो कृष्ण-शुक्ल है और जिसका विपाक कृष्ण-शुक्ल है; हे मित्रों! ऐसा कर्म है जो न कृष्ण है न शुक्ल, जिसका विपाक न कृष्ण है न शुक्ल, और जो कर्मों के क्षय की ओर ले जाता है।

‘‘စတ္တာရော သစ္ဆိကရဏီယာ ဓမ္မာ – ပုဗ္ဗေနိဝါသော သတိယာ သစ္ဆိကရဏီယော; သတ္တာနံ စုတူပပါတော စက္ခုနာ သစ္ဆိကရဏီယော; အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ကာယေန သစ္ဆိကရဏီယာ; အာသဝါနံ ခယော ပညာယ သစ္ဆိကရဏီယော.

साक्षात्कार करने योग्य धर्म चार हैं—पूर्व-निवास (पिछले जन्मों) का स्मृति द्वारा साक्षात्कार करना चाहिए; प्राणियों के च्युति और उपपात (मृत्यु और जन्म) का दिव्य-चक्षु द्वारा साक्षात्कार करना चाहिए; आठ विमोक्षों का काय (नाम-काय) द्वारा साक्षात्कार करना चाहिए; और आस्रवों के क्षय का प्रज्ञा द्वारा साक्षात्कार करना चाहिए।

‘‘စတ္တာရော ဩဃာ – ကာမောဃော, ဘဝေါဃော, ဒိဋ္ဌောဃော, အဝိဇ္ဇောဃော.

ओघ (बाढ़) चार हैं—कामोघ, भवोघ, दृष्ट्योघ, और अविद्यौघ।

‘‘စတ္တာရော ယောဂါ – ကာမယောဂေါ, ဘဝယောဂေါ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ.

योग (बन्धन) चार हैं—कामयोग, भवयोग, दृष्टियोग, और अविद्यायोग।

‘‘စတ္တာရော ဝိသညောဂါ – ကာမယောဂဝိသညောဂေါ, ဘဝယောဂဝိသညောဂေါ, ဒိဋ္ဌိယောဂဝိသညောဂေါ, အဝိဇ္ဇာယောဂဝိသညောဂေါ.

विसंयोग (बन्धन-मुक्ति) चार हैं—कामयोग-विसंयोग, भवयोग-विसंयोग, दृष्टियोग-विसंयोग, और अविद्यायोग-विसंयोग।

‘‘စတ္တာရော ဂန္ထာ – အဘိဇ္ဈာ ကာယဂန္ထော, ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော.

ग्रन्थ (गाँठें) चार हैं—अभिध्या काय-ग्रन्थ, व्यापाद काय-ग्रन्थ, शीलव्रत-परामर्श काय-ग्रन्थ, और 'यही सत्य है' ऐसा अभिनिवेश काय-ग्रन्थ।

‘‘စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ – ကာမုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ.

उपादान (पकड़) चार हैं—कामुपादान, दृष्ट्युपादान, शीलव्रतोपादान, और आत्मवादोपादान।

‘‘စတဿော ယောနိယော – အဏ္ဍဇယောနိ, ဇလာဗုဇယောနိ, သံသေဒဇယောနိ, ဩပပါတိကယောနိ.

योनियाँ चार हैं—अण्डज योनि (अण्डे से जन्म), जरायुज योनि (गर्भ से जन्म), संस्वेदज योनि (पसीने या नमी से जन्म), और औपपातिक योनि (अचानक प्रकट होना)।

‘‘စတဿော ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ ပဌမာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော [Pg.193] သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ ဒုတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ တတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ စတုတ္ထာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

गर्भ-अवक्रान्ति (गर्भ में प्रवेश) चार प्रकार की हैं—हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति अ-सम्प्रजन्य (होश के बिना) माता के गर्भ में प्रवेश करता है, अ-सम्प्रजन्य होकर गर्भ में रहता है, और अ-सम्प्रजन्य होकर गर्भ से बाहर निकलता है; यह पहली गर्भ-अवक्रान्ति है। पुनः, हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य (होश के साथ) माता के गर्भ में प्रवेश करता है, किन्तु अ-सम्प्रजन्य होकर गर्भ में रहता है और अ-सम्प्रजन्य होकर गर्भ से बाहर निकलता है; यह दूसरी गर्भ-अवक्रान्ति है। पुनः, हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है, सम्प्रजन्य होकर गर्भ में रहता है, किन्तु अ-सम्प्रजन्य होकर गर्भ से बाहर निकलता है; यह तीसरी गर्भ-अवक्रान्ति है। पुनः, हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति सम्प्रजन्य होकर माता के गर्भ में प्रवेश करता है, सम्प्रजन्य होकर गर्भ में रहता है, और सम्प्रजन्य होकर ही गर्भ से बाहर निकलता है; यह चौथी गर्भ-अवक्रान्ति है।

‘‘စတ္တာရော အတ္တဘာဝပဋိလာဘာ. အတ္ထာဝုသော, အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာယေဝ ကမတိ, နော ပရသဉ္စေတနာ. အတ္ထာဝုသော, အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ ပရသဉ္စေတနာယေဝ ကမတိ, နော အတ္တသဉ္စေတနာ. အတ္ထာဝုသော, အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာ စေဝ ကမတိ ပရသဉ္စေတနာ စ. အတ္ထာဝုသော, အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ နေဝ အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတိ, နော ပရသဉ္စေတနာ.

आत्मभाव-प्रतिलाभ (नया जन्म प्राप्त करना) चार हैं—हे मित्रों! ऐसा आत्मभाव-प्रतिलाभ है जिसमें अपनी ही चेतना कार्य करती है, दूसरे की नहीं। हे मित्रों! ऐसा आत्मभाव-प्रतिलाभ है जिसमें दूसरे की ही चेतना कार्य करती है, अपनी नहीं। हे मित्रों! ऐसा आत्मभाव-प्रतिलाभ है जिसमें अपनी और दूसरे की, दोनों की चेतना कार्य करती है। हे मित्रों! ऐसा आत्मभाव-प्रतिलाभ है जिसमें न अपनी चेतना कार्य करती है और न दूसरे की।

၃၁၃. ‘‘စတဿော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယော. အတ္ထာဝုသော, ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတိ နော ပဋိဂ္ဂါဟကတော. အတ္ထာဝုသော, ဒက္ခိဏာ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဝိသုဇ္ဈတိ နော ဒါယကတော. အတ္ထာဝုသော, ဒက္ခိဏာ နေဝ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတိ နော ပဋိဂ္ဂါဟကတော. အတ္ထာဝုသော, ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော စေဝ ဝိသုဇ္ဈတိ ပဋိဂ္ဂါဟကတော စ.

३१३. दक्षिणा-विशुद्धि (दान की शुद्धि) चार हैं—हे मित्रों! कोई दक्षिणा दाता के कारण शुद्ध होती है, प्रतिग्राहक (लेने वाले) के कारण नहीं। हे मित्रों! कोई दक्षिणा प्रतिग्राहक के कारण शुद्ध होती है, दाता के कारण नहीं। हे मित्रों! कोई दक्षिणा न दाता के कारण शुद्ध होती है और न प्रतिग्राहक के कारण। हे मित्रों! कोई दक्षिणा दाता और प्रतिग्राहक दोनों के कारण शुद्ध होती है।

‘‘စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ – ဒါနံ, ပေယျဝဇ္ဇံ, အတ္ထစရိယာ, သမာနတ္တတာ.

संग्रह-वस्तु (मेल-जोल के आधार) चार हैं—दान, प्रियवचन, अर्थचर्या (परोपकार), और समानार्थता (समान व्यवहार)।

‘‘စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ – မုသာဝါဒေါ, ပိသုဏာဝါစာ, ဖရုသာဝါစာ, သမ္ဖပ္ပလာပေါ.

अनार्य-व्यवहार (अशिष्ट वाणी) चार हैं—मृषावाद (झूठ बोलना), पिशुन-वचन (चुगली), परुष-वचन (कठोर वाणी), और सम्प्रलाप (व्यर्थ की बकवास)।

‘‘စတ္တာရော အရိယဝေါဟာရာ – မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ.

आर्य-व्यवहार (शिष्ट वाणी) चार हैं—मृषावाद से विरति, पिशुन-वचन से विरति, परुष-वचन से विरति, और सम्प्रलाप से विरति।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ – အဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာ, အဿုတေ သုတဝါဒိတာ, အမုတေ မုတဝါဒိတာ, အဝိညာတေ ဝိညာတဝါဒိတာ.

अन्य चार अनार्य-व्यवहार हैं—जो नहीं देखा उसे 'देखा' कहना, जो नहीं सुना उसे 'सुना' कहना, जो अनुभव (सूँघना, चखना, छूना) नहीं किया उसे 'अनुभव किया' कहना, और जो नहीं जाना उसे 'जाना' कहना।

‘‘အပရေပိ [Pg.194] စတ္တာရော အရိယဝေါဟာရာ – အဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌဝါဒိတာ, အဿုတေ အဿုတဝါဒိတာ, အမုတေ အမုတဝါဒိတာ, အဝိညာတေ အဝိညာတဝါဒိတာ.

अन्य चार आर्य व्यवहार हैं - जो नहीं देखा गया उसे 'नहीं देखा' कहना, जो नहीं सुना गया उसे 'नहीं सुना' कहना, जो अनुभव नहीं किया गया उसे 'अनुभव नहीं किया' कहना, और जो नहीं जाना गया उसे 'नहीं जाना' कहना।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ – ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌဝါဒိတာ, သုတေ အဿုတဝါဒိတာ, မုတေ အမုတဝါဒိတာ, ဝိညာတေ အဝိညာတဝါဒိတာ.

अन्य चार अनार्य व्यवहार हैं - जो देखा गया उसे 'नहीं देखा' कहना, जो सुना गया उसे 'नहीं सुना' कहना, जो अनुभव किया गया उसे 'अनुभव नहीं किया' कहना, और जो जाना गया उसे 'नहीं जाना' कहना।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော အရိယဝေါဟာရာ – ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာ, သုတေ သုတဝါဒိတာ, မုတေ မုတဝါဒိတာ, ဝိညာတေ ဝိညာတဝါဒိတာ.

अन्य चार आर्य व्यवहार हैं - जो देखा गया उसे 'देखा' कहना, जो सुना गया उसे 'सुना' कहना, जो अनुभव किया गया उसे 'अनुभव किया' कहना, और जो जाना गया उसे 'जाना' कहना।

၃၁၄. ‘‘စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တန္တပေါ ဟောတိ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပရန္တပေါ ဟောတိ ပရပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တန္တပေါ စ ဟောတိ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော, ပရန္တပေါ စ ပရပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နေဝ အတ္တန္တပေါ ဟောတိ န အတ္တပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော န ပရန္တပေါ န ပရပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော. သော အနတ္တန္တပေါ အပရန္တပေါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိစ္ဆာတော နိဗ္ဗုတော သီတီဘူတော သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတိ.

३१४. चार प्रकार के व्यक्ति होते हैं। हे मित्रों! यहाँ इस संसार में कोई व्यक्ति स्वयं को तपाने वाला होता है और स्वयं को तपाने के अभ्यास में लगा रहता है। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति दूसरों को तपाने वाला होता है और दूसरों को तपाने के अभ्यास में लगा रहता है। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति स्वयं को भी तपाने वाला होता है और दूसरों को भी तपाने वाला होता है। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति न तो स्वयं को तपाने वाला होता है और न ही दूसरों को तपाने वाला। वह न स्वयं को पीड़ा देता है, न दूसरों को; वह इसी जन्म में तृष्णा-रहित, शांत, शीतल और सुख का अनुभव करने वाला होकर ब्रह्म-स्वरूप आत्मा के साथ विहार करता है।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ နော ပရဟိတာယ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ နော အတ္တဟိတာယ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နေဝ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ နော ပရဟိတာယ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ စေဝ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပရဟိတာယ စ.

अन्य चार प्रकार के व्यक्ति होते हैं। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति अपने हित के लिए प्रयत्नशील होता है, दूसरों के हित के लिए नहीं। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति दूसरों के हित के लिए प्रयत्नशील होता है, अपने हित के लिए नहीं। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति न तो अपने हित के लिए प्रयत्नशील होता है और न ही दूसरों के हित के लिए। हे मित्रों! यहाँ कोई व्यक्ति अपने हित के लिए भी प्रयत्नशील होता है और दूसरों के हित के लिए भी।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ – တမော တမပရာယနော, တမော ဇောတိပရာယနော, ဇောတိ တမပရာယနော, ဇောတိ ဇောတိပရာယနော.

अन्य चार प्रकार के व्यक्ति होते हैं - अंधकार से अंधकार की ओर जाने वाला, अंधकार से प्रकाश की ओर जाने वाला, प्रकाश से अंधकार की ओर जाने वाला, और प्रकाश से प्रकाश की ओर जाने वाला।

‘‘အပရေပိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ – သမဏမစလော, သမဏပဒုမော, သမဏပုဏ္ဍရီကော, သမဏေသု သမဏသုခုမာလော.

अन्य चार प्रकार के व्यक्ति होते हैं - अचल श्रमण, पद्म के समान श्रमण, पुण्डरीक के समान श्रमण, और श्रमणों में सुकुमार श्रमण।

‘‘ဣမေ [Pg.195] ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတ္တာရော ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे मित्रों! उन भगवान द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, ये चार धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए।

ပဌမဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

प्रथम भाणवार समाप्त हुआ।

ပဉ္စကံ

पंचक

၃၁၅. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဉ္စ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ ပဉ္စ?

३१५. हे मित्रों! उन भगवान द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, पाँच धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए। वे पाँच कौन से हैं?

‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ရူပက္ခန္ဓော ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော.

पाँच स्कंध - रूप स्कंध, वेदना स्कंध, संज्ञा स्कंध, संस्कार स्कंध और विज्ञान स्कंध।

‘‘ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓော သညုပါဒါနက္ခန္ဓော သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓော ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော.

पाँच उपादान स्कंध - रूप उपादान स्कंध, वेदना उपादान स्कंध, संज्ञा उपादान स्कंध, संस्कार उपादान स्कंध और विज्ञान उपादान स्कंध।

‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသဉှိတာ ရဇနီယာ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသဉှိတာ ရဇနီယာ.

पाँच काम-गुण - चक्षु-विज्ञान द्वारा जानने योग्य रूप, जो इष्ट, कांत, मनाप, प्रिय, काम-युक्त और रजनीय हैं; श्रोत्र-विज्ञान द्वारा जानने योग्य शब्द... घ्राण-विज्ञान द्वारा जानने योग्य गंध... जिह्वा-विज्ञान द्वारा जानने योग्य रस... काय-विज्ञान द्वारा जानने योग्य स्पर्श, जो इष्ट, कांत, मनाप, प्रिय, काम-युक्त और रजनीय हैं।

‘‘ပဉ္စ ဂတိယော – နိရယော, တိရစ္ဆာနယောနိ, ပေတ္တိဝိသယော, မနုဿာ, ဒေဝါ.

पाँच गतियाँ - नरक, तिर्यक योनि, प्रेत लोक, मनुष्य और देवता।

‘‘ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ, ကုလမစ္ဆရိယံ, လာဘမစ္ဆရိယံ, ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ, ဓမ္မမစ္ဆရိယံ.

पाँच मात्सर्य - आवास मात्सर्य, कुल मात्सर्य, लाभ मात्सर्य, वर्ण मात्सर्य और धर्म मात्सर्य।

‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာနိ – ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, ဗျာပါဒနီဝရဏံ, ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ, ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ.

पाँच नीवरण - कामच्छंद नीवरण, व्यापाद नीवरण, स्त्यान-मिद्ध नीवरण, औद्धत्य-कौकृत्य नीवरण और विचिकित्सा नीवरण।

‘‘ပဉ္စ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သညောဇနာနိ – သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော, ကာမစ္ဆန္ဒော, ဗျာပါဒေါ.

पाँच ओरम्भागीय संयोजन - सत्काय-दृष्टि, विचिकित्सा, शीलव्रत-परामर्श, कामच्छंद और व्यापाद।

‘‘ပဉ္စ [Pg.196] ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သညောဇနာနိ – ရူပရာဂေါ, အရူပရာဂေါ, မာနော, ဥဒ္ဓစ္စံ, အဝိဇ္ဇာ.

पाँच उद्धम्भागीय संयोजन - रूप-राग, अरूप-राग, मान, औद्धत्य और अविद्या।

‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ – ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏီ.

पाँच शिक्षापद - जीव-हत्या से विरति, चोरी से विरति, काम-मिथ्याचार से विरति, झूठ बोलने से विरति, और नशीले पदार्थों के सेवन से विरति।

၃၁၆. ‘‘ပဉ္စ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ. အဘဗ္ဗော, အာဝုသော, ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ. အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယိတုံ. အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ. အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတုံ. အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အာဂါရိကဘူတော.

३१६. पाँच अभव्य स्थान। हे मित्रों! क्षीणास्त्रव भिक्षु जानबूझकर किसी प्राणी के प्राण लेने में असमर्थ है। क्षीणास्त्रव भिक्षु चोरी की नीयत से बिना दिया हुआ लेने में असमर्थ है। क्षीणास्त्रव भिक्षु मैथुन धर्म का सेवन करने में असमर्थ है। क्षीणास्त्रव भिक्षु जानबूझकर झूठ बोलने में असमर्थ है। क्षीणास्त्रव भिक्षु पहले गृहस्थ जीवन की तरह काम-भोगों का संचय कर उनका उपभोग करने में असमर्थ है।

‘‘ပဉ္စ ဗျသနာနိ – ဉာတိဗျသနံ, ဘောဂဗျသနံ, ရောဂဗျသနံ, သီလဗျသနံ, ဒိဋ္ဌိဗျသနံ. နာဝုသော, သတ္တာ ဉာတိဗျသနဟေတု ဝါ ဘောဂဗျသနဟေတု ဝါ ရောဂဗျသနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သီလဗျသနဟေတု ဝါ, အာဝုသော, သတ္တာ ဒိဋ္ဌိဗျသနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

पाँच व्यसन - ज्ञाति व्यसन, भोग व्यसन, रोग व्यसन, शील व्यसन और दृष्टि व्यसन। हे मित्रों! प्राणी ज्ञाति व्यसन, भोग व्यसन या रोग व्यसन के कारण शरीर टूटने पर मृत्यु के बाद अपाय, दुर्गति, विनिपात या नरक में उत्पन्न नहीं होते। हे मित्रों! प्राणी शील व्यसन या दृष्टि व्यसन के कारण शरीर टूटने पर मृत्यु के बाद अपाय, दुर्गति, विनिपात या नरक में उत्पन्न होते हैं।

‘‘ပဉ္စ သမ္ပဒါ – ဉာတိသမ္ပဒါ, ဘောဂသမ္ပဒါ, အာရောဂျသမ္ပဒါ, သီလသမ္ပဒါ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. နာဝုသော, သတ္တာ ဉာတိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ဘောဂသမ္ပဒါဟေတု ဝါ အာရောဂျသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ, အာဝုသော, သတ္တာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

पाँच संपदाएँ - ज्ञाति संपदा, भोग संपदा, आरोग्य संपदा, शील संपदा और दृष्टि संपदा। हे मित्रों! प्राणी ज्ञाति संपदा, भोग संपदा या आरोग्य संपदा के कारण शरीर टूटने पर मृत्यु के बाद सुगति या स्वर्ग लोक में उत्पन्न नहीं होते। हे मित्रों! प्राणी शील संपदा या दृष्टि संपदा के कारण शरीर टूटने पर मृत्यु के बाद सुगति या स्वर्ग लोक में उत्पन्न होते हैं।

‘‘ပဉ္စ အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ဣဓာဝုသော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ပမာဒါဓိကရဏံ မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ, အယံ ပဌမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အယံ ဒုတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော [Pg.197] ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ, အဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော, အယံ တတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ, အယံ စတုတ္ထော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ, အယံ ပဉ္စမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

दुःशील व्यक्ति की शील-विपत्ति के पाँच दोष हैं। हे मित्रों! यहाँ दुःशील और शील-विपन्न व्यक्ति प्रमाद के कारण भारी भोग-हानि को प्राप्त होता है; यह दुःशील की शील-विपत्ति का पहला दोष है। फिर, हे मित्रों! दुःशील और शील-विपन्न व्यक्ति का अपयश फैलता है; यह दूसरा दोष है। फिर, हे मित्रों! दुःशील और शील-विपन्न व्यक्ति जिस किसी भी सभा में जाता है—चाहे वह क्षत्रिय सभा हो, ब्राह्मण सभा हो, गृहपति सभा हो या श्रमण सभा हो—वह आत्मविश्वासहीन और संकुचित होकर जाता है; यह तीसरा दोष है। फिर, हे मित्रों! दुःशील और शील-विपन्न व्यक्ति सम्मूढ़ (मोहग्रस्त) होकर मृत्यु को प्राप्त होता है; यह चौथा दोष है। फिर, हे मित्रों! दुःशील और शील-विपन्न व्यक्ति शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद, अपाय, दुर्गति, विनिपात और नरक में उत्पन्न होता है; यह पाँचवाँ दोष है।

‘‘ပဉ္စ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ဣဓာဝုသော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အပ္ပမာဒါဓိကရဏံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ, အယံ ပဌမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အယံ ဒုတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ, ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော, အယံ တတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ, အယံ စတုတ္ထော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ပုန စပရံ, အာဝုသော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ, အယံ ပဉ္စမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ.

शीलवान व्यक्ति की शील-संपदा के पाँच लाभ हैं। हे मित्रों! यहाँ शीलवान और शील-संपन्न व्यक्ति अप्रमाद के कारण महान भोग-राशि प्राप्त करता है; यह शीलवान की शील-संपदा का पहला लाभ है। फिर, हे मित्रों! शीलवान और शील-संपन्न व्यक्ति का कल्याणकारी यश फैलता है; यह दूसरा लाभ है। फिर, हे मित्रों! शीलवान और शील-संपन्न व्यक्ति जिस किसी भी सभा में जाता है—चाहे वह क्षत्रिय सभा हो, ब्राह्मण सभा हो, गृहपति सभा हो या श्रमण सभा हो—वह आत्मविश्वास के साथ और प्रसन्न मुख होकर जाता है; यह तीसरा लाभ है। फिर, हे मित्रों! शीलवान और शील-संपन्न व्यक्ति बिना किसी मोह के (असंमूढ़ होकर) मृत्यु को प्राप्त होता है; यह चौथा लाभ है। फिर, हे मित्रों! शीलवान और शील-संपन्न व्यक्ति शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद, सुगति और स्वर्ग लोक में उत्पन्न होता है; यह पाँचवाँ लाभ है।

‘‘စောဒကေန, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ပရံ စောဒေတုကာမေန ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပရော စောဒေတဗ္ဗော. ကာလေန ဝက္ခာမိ နော အကာလေန, ဘူတေန ဝက္ခာမိ နော အဘူတေန, သဏှေန ဝက္ခာမိ နော ဖရုသေန, အတ္ထသံဟိတေန ဝက္ခာမိ နော အနတ္ထသံဟိတေန, မေတ္တစိတ္တေန ဝက္ခာမိ နော ဒေါသန္တရေနာတိ. စောဒကေန, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ပရံ စောဒေတုကာမေန ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပရော စောဒေတဗ္ဗော.

हे मित्रों! दूसरे को दोष बताने (चोदना करने) की इच्छा रखने वाले भिक्षु को अपने भीतर पाँच धर्मों को स्थापित करके ही दूसरे को दोष बताना चाहिए। (वह इस प्रकार संकल्प करे—) 'मैं उचित समय पर बोलूँगा, असमय पर नहीं; मैं सत्य बोलूँगा, असत्य नहीं; मैं कोमलता से बोलूँगा, कठोरता से नहीं; मैं अर्थपूर्ण (हितकारी) बात बोलूँगा, अनर्थपूर्ण नहीं; मैं मैत्री-चित्त से बोलूँगा, द्वेष-भाव से नहीं।' हे मित्रों! दूसरे को दोष बताने की इच्छा रखने वाले भिक्षु को अपने भीतर इन पाँच धर्मों को स्थापित करके ही दूसरे को दोष बताना चाहिए।

၃၁၇. ‘‘ပဉ္စ [Pg.198] ပဓာနိယင်္ဂါနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော, လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော, သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ. အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ, ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု. အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ.

३१७. पाँच प्रधान-अंग (साधना के अंग) हैं। हे मित्रों! यहाँ भिक्षु श्रद्धालु होता है, वह तथागत की बोधि पर श्रद्धा करता है—'वे भगवान इस कारण से अर्हत् हैं, सम्यक्सम्बुद्ध हैं, विद्या और चरण से सम्पन्न हैं, सुगत हैं, लोकविद् हैं, दमन करने योग्य पुरुषों के अद्वितीय सारथि हैं, देवों और मनुष्यों के शास्ता हैं, बुद्ध हैं और भगवान हैं।' वह अल्प-व्याधि और अल्प-रोग वाला होता है, उसकी जठराग्नि (पाचन शक्ति) सम होती है, जो न अधिक ठंडी है और न अधिक गर्म, बल्कि मध्यम है और साधना के योग्य है। वह निष्कपट और माया-रहित होता है, वह शास्ता (गुरु) के समक्ष या विद्वान सब्रह्मचारियों के समक्ष अपने आप को यथार्थ रूप में प्रकट करने वाला होता है। वह अकुशल धर्मों के त्याग के लिए और कुशल धर्मों की प्राप्ति के लिए आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होकर विहार करता है, वह कुशल धर्मों में दृढ़-पराक्रमी और स्थिर-निश्चयी होता है। वह प्रज्ञावान होता है, वह उदय और व्यय (उत्पत्ति और विनाश) को जानने वाली, आर्य, भेदन करने वाली और दुखों के पूर्ण क्षय तक ले जाने वाली प्रज्ञा से युक्त होता है।

၃၁၈. ‘‘ပဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသာ – အဝိဟာ, အတပ္ပာ, သုဒဿာ, သုဒဿီ, အကနိဋ္ဌာ.

३१८. पाँच शुद्धावास (लोक) हैं—अविह, अतप्प, सुदस्स, सुदस्सी और अकनिठ्ठ।

‘‘ပဉ္စ အနာဂါမိနော – အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥဒ္ဓံသောတောအကနိဋ္ဌဂါမီ.

पाँच (प्रकार के) अनागामी पुद्गल हैं—अन्तरा-परिनिब्बायी, उपहच्च-परिनिब्बायी, असंखार-परिनिब्बायी, ससंखार-परिनिब्बायी और उद्धंसोत-अकनिठ्ठगामी।

၃၁၉. ‘‘ပဉ္စ စေတောခိလာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, တဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ, ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ, အယံ ပဌမော စေတောခိလော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မေ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ…ပေ… သံဃေ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ… သိက္ခာယ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ… သဗြဟ္မစာရီသု ကုပိတော ဟောတိ အနတ္တမနော အာဟတစိတ္တော ခိလဇာတော. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီသု ကုပိတော ဟောတိ အနတ္တမနော အာဟတစိတ္တော ခိလဇာတော, တဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ, ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ, အယံ ပဉ္စမော စေတောခိလော.

३१९. पाँच चेतोखिल (चित्त की कीलें/बाधाएँ) हैं। हे मित्रों! यहाँ भिक्षु शास्ता (बुद्ध) के प्रति शंका करता है, विचिकित्सा (संदेह) करता है, अधिमुक्त (निश्चय) नहीं हो पाता और प्रसन्न (श्रद्धालु) नहीं होता। हे मित्रों! जो भिक्षु शास्ता के प्रति शंका करता है, विचिकित्सा करता है, अधिमुक्त नहीं हो पाता और प्रसन्न नहीं होता, उसका चित्त आतप (उत्साह), अनुयोग (निरंतर अभ्यास), सातत्य (निरंतरता) और प्रधान (साधना) के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पहली चेतोखिल है। फिर, हे मित्रों! भिक्षु धर्म के प्रति शंका करता है... संघ के प्रति शंका करता है... शिक्षा के प्रति शंका करता है... सब्रह्मचारियों के प्रति क्रुद्ध होता है, अप्रसन्न होता है, आहत-चित्त और कील के समान जड़-चित्त वाला होता है। हे मित्रों! जो भिक्षु सब्रह्मचारियों के प्रति क्रुद्ध होता है, अप्रसन्न होता है, आहत-चित्त और कील के समान जड़-चित्त वाला होता है, उसका चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पाँचवीं चेतोखिल है।

၃၂၀. ‘‘ပဉ္စ စေတသောဝိနိဗန္ဓာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကာမေသု အဝီတရာဂေါ ဟောတိ အဝိဂတစ္ဆန္ဒော အဝိဂတပေမော အဝိဂတပိပါသော အဝိဂတပရိဠာဟော [Pg.199] အဝိဂတတဏှော. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ကာမေသု အဝီတရာဂေါ ဟောတိ အဝိဂတစ္ဆန္ဒော အဝိဂတပေမော အဝိဂတပိပါသော အဝိဂတပရိဠာဟော အဝိဂတတဏှော, တဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. အယံ ပဌမော စေတသော ဝိနိဗန္ဓော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ကာယေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ…ပေ… ရူပေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ…ပေ… ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ…ပေ… ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ – ‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’တိ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ – ‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’တိ, တဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. အယံ ပဉ္စမော စေတသော ဝိနိဗန္ဓော.

३२०. “पाँच चित्त के बंधन हैं। यहाँ, आवुसो, भिक्षु काम-भोगों में राग-रहित नहीं होता, उसकी इच्छा दूर नहीं होती, उसका प्रेम दूर नहीं होती, उसकी पिपासा दूर नहीं होती, उसका परिदाह दूर नहीं होता, उसकी तृष्णा दूर नहीं होती। आवुसो, जो भिक्षु काम-भोगों में राग-रहित नहीं होता, उसकी इच्छा दूर नहीं होती, उसका प्रेम दूर नहीं होता, उसकी पिपासा दूर नहीं होती, उसका परिदाह दूर नहीं होता, उसकी तृष्णा दूर नहीं होती, उसका चित्त तप, अनुयोग (निरंतर अभ्यास), सातत्य (निरंतरता) और प्रधान (प्रयत्न) के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त तप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पहला चित्त का बंधन है। पुनः, आवुसो, भिक्षु अपने शरीर में राग-रहित नहीं होता... रूपों में राग-रहित नहीं होता... पुनः, आवुसो, भिक्षु पेट भर भोजन करके लेटने के सुख, करवट बदलने के सुख और निद्रा के सुख में लगा रहता है... पुनः, आवुसो, भिक्षु किसी देव-निकाय की आकांक्षा करके ब्रह्मचर्य का पालन करता है—'मैं इस शील, व्रत, तप या ब्रह्मचर्य से देव या कोई अन्य देवता बनूँगा'। आवुसो, जो भिक्षु किसी देव-निकाय की आकांक्षा करके ब्रह्मचर्य का पालन करता है—'मैं इस शील, व्रत, तप या ब्रह्मचर्य से देव या कोई अन्य देवता बनूँगा', उसका चित्त तप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त तप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पाँचवाँ चित्त का बंधन है।”

‘‘ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ – စက္ခုန္ဒြိယံ, သောတိန္ဒြိယံ, ဃာနိန္ဒြိယံ, ဇိဝှိန္ဒြိယံ, ကာယိန္ဒြိယံ.

“पाँच इन्द्रियाँ हैं—चक्षु-इन्द्रिय, श्रोत्र-इन्द्रिय, घ्राण-इन्द्रिय, जिह्वा-इन्द्रिय, काय-इन्द्रिय।”

‘‘အပရာနိပိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ – သုခိန္ဒြိယံ, ဒုက္ခိန္ဒြိယံ, သောမနဿိန္ဒြိယံ, ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ.

“अन्य पाँच इन्द्रियाँ भी हैं—सुख-इन्द्रिय, दुःख-इन्द्रिय, सौमनस्य-इन्द्रिय, दौर्मनस्य-इन्द्रिय, उपेक्षा-इन्द्रिय।”

‘‘အပရာနိပိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ, သတိန္ဒြိယံ, သမာဓိန္ဒြိယံ, ပညိန္ဒြိယံ.

“अन्य पाँच इन्द्रियाँ भी हैं—श्रद्धा-इन्द्रिय, वीर्य-इन्द्रिय, स्मृति-इन्द्रिय, समाधि-इन्द्रिय, प्रज्ञा-इन्द्रिय।”

၃၂၁. ‘‘ပဉ္စ နိဿရဏိယာ ဓာတုယော. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမေ မနသိကရောတော ကာမေသု စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. နေက္ခမ္မံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော နေက္ခမ္မေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ကာမေဟိ. ယေ စ ကာမပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ, န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ကာမာနံ နိဿရဏံ.

३२१. “पाँच निस्तरण (मुक्ति) की धातुएँ हैं। यहाँ, आवुसो, जब भिक्षु काम-भोगों का मनन करता है, तो उसका चित्त काम-भोगों में प्रस्कंदित (प्रवेश) नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, संस्थित नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। किन्तु जब वह नैष्क्रम्य (त्याग) का मनन करता है, तो उसका चित्त नैष्क्रम्य में प्रस्कंदित होता है, प्रसन्न होता है, संस्थित होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सुगत (भली-भाँति गया हुआ), सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और काम-भोगों से विसंयुक्त होता है। काम-भोगों के कारण जो आस्रव, व्याघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त हो जाता है, वह उस वेदना का अनुभव नहीं करता। इसे काम-भोगों से निस्तरण (छुटकारा) कहा गया है।”

‘‘ပုန [Pg.200] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဗျာပါဒံ မနသိကရောတော ဗျာပါဒေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အဗျာပါဒံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အဗျာပါဒေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ဗျာပါဒေန. ယေ စ ဗျာပါဒပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ, န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ဗျာပါဒဿ နိဿရဏံ.

“पुनः, आवुसो, जब भिक्षु व्यापाद (द्वेष) का मनन करता है, तो उसका चित्त व्यापाद में प्रस्कंदित नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, संस्थित नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। किन्तु जब वह अव्यापाद (मैत्री) का मनन करता है, तो उसका चित्त अव्यापाद में प्रस्कंदित होता है, प्रसन्न होता है, संस्थित होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और व्यापाद से विसंयुक्त होता है। व्यापाद के कारण जो आस्रव, व्याघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त हो जाता है, वह उस वेदना का अनुभव नहीं करता। इसे व्यापाद से निस्तरण कहा गया है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဝိဟေသံ မနသိကရောတော ဝိဟေသာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အဝိဟေသံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အဝိဟေသာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ဝိဟေသာယ. ယေ စ ဝိဟေသာပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ, န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ဝိဟေသာယ နိဿရဏံ.

“पुनः, आवुसो, जब भिक्षु विहिंसा (क्रूरता) का मनन करता है, तो उसका चित्त विहिंसा में प्रस्कंदित नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, संस्थित नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। किन्तु जब वह अविहिंसा (करुणा) का मनन करता है, तो उसका चित्त अविहिंसा में प्रस्कंदित होता है, प्रसन्न होता है, संस्थित होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विहिंसा से विसंयुक्त होता है। विहिंसा के कारण जो आस्रव, व्याघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त हो जाता है, वह उस वेदना का अनुभव नहीं करता। इसे विहिंसा से निस्तरण कहा गया है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ရူပေ မနသိကရောတော ရူပေသု စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အရူပံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အရူပေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ရူပေဟိ. ယေ စ ရူပပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ, န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ရူပါနံ နိဿရဏံ.

“पुनः, आवुसो, जब भिक्षु रूपों का मनन करता है, तो उसका चित्त रूपों में प्रस्कंदित नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, संस्थित नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। किन्तु जब वह अरूप (नाम) का मनन करता है, तो उसका चित्त अरूप में प्रस्कंदित होता है, प्रसन्न होता है, संस्थित होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और रूपों से विसंयुक्त होता है। रूपों के कारण जो आस्रव, व्याघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त हो जाता है, वह उस वेदना का अनुभव नहीं करता। इसे रूपों से निस्तरण कहा गया है।”

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော သက္ကာယံ မနသိကရောတော သက္ကာယေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. သက္ကာယနိရောဓံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော သက္ကာယနိရောဓေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ သက္ကာယေန. ယေ စ သက္ကာယပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ, န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ သက္ကာယဿ နိဿရဏံ.

“पुनः, आवुसो, जब भिक्षु सत्काय (पंच-उपादान स्कंध) का मनन करता है, तो उसका चित्त सत्काय में प्रस्कंदित नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, संस्थित नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। किन्तु जब वह सत्काय-निरोध का मनन करता है, तो उसका चित्त सत्काय-निरोध में प्रस्कंदित होता है, प्रसन्न होता है, संस्थित होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और सत्काय से विसंयुक्त होता है। सत्काय के कारण जो आस्रव, व्याघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त हो जाता है, वह उस वेदना का अनुभव नहीं करता। इसे सत्काय से निस्तरण कहा गया है।”

၃၂၂. ‘‘ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ. ယထာ ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ[Pg.201]. တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ပဌမံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

३२२. विमुक्ति के पाँच आयतन हैं। यहाँ, आयुष्मानों, भिक्षु को शास्ता (बुद्ध) धर्म का उपदेश देते हैं या कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी। जैसे-जैसे, आयुष्मानों, भिक्षु को शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं या कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी (अनुभव करने वाला) होता है और धर्म (पाठ) का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद (प्रसन्नता) उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह प्रथम विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ…ပေ… အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ…ပေ… အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ…ပေ… အပိ စ ခွဿ အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ. ယထာ ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को न तो शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं और न ही कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, बल्कि वह जैसा सुना गया है, जैसा सीखा गया है, उस धर्म का विस्तार से दूसरों को उपदेश देता है... अथवा जैसा सुना गया है, जैसा सीखा गया है, उस धर्म का विस्तार से स्वाध्याय करता है... अथवा जैसा सुना गया है, जैसा सीखा गया है, उस धर्म का मन से अनुवितर्क करता है, अनुविचार करता है और मन से अनुप्रेक्षा (चिंतन) करता है... अथवा उसके द्वारा कोई समाधि-निमित्त भली-भाँति ग्रहण किया गया होता है, भली-भाँति मनस्कार किया गया होता है, भली-भाँति धारण किया गया होता है और प्रज्ञा से भली-भाँति प्रतिवेध (साक्षात्कार) किया गया होता है। जैसे-जैसे, आयुष्मानों, भिक्षु द्वारा कोई समाधि-निमित्त भली-भाँति ग्रहण किया गया होता है, भली-भाँति मनस्कार किया गया होता है, भली-भाँति धारण किया गया होता है और प्रज्ञा से भली-भाँति प्रतिवेध किया गया होता है, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी होता है और धर्म का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह पाँचवाँ विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပဉ္စ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ သညာ – အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ.

विमुक्ति को परिपक्व करने वाली पाँच संज्ञाएँ हैं—अनित्य संज्ञा, अनित्य में दुःख संज्ञा, दुःख में अनात्म संज्ञा, प्रहाण संज्ञा, और विराग संज्ञा।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဉ္စ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

आयुष्मानों, उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये पाँच धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए।

ဆက္ကံ

छह का समूह

၃၂၃. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဆ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ ဆ?

३२३. आयुष्मानों, उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा छह धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए। वे छह कौन से हैं?

‘‘ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ [Pg.202] အာယတနာနိ – စက္ခာယတနံ, သောတာယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဇိဝှာယတနံ, ကာယာယတနံ, မနာယတနံ.

छह आध्यात्मिक आयतन हैं—चक्षु-आयतन, श्रोत्र-आयतन, घ्राण-आयतन, जिह्वा-आयतन, काय-आयतन, और मन-आयतन।

‘‘ဆ ဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ – ရူပါယတနံ, သဒ္ဒါယတနံ, ဂန္ဓာယတနံ, ရသာယတနံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, ဓမ္မာယတနံ.

छह बाह्य आयतन हैं—रूप-आयतन, शब्द-आयतन, गंध-आयतन, रस-आयतन, स्प्रष्टव्य-आयतन, और धर्म-आयतन।

‘‘ဆ ဝိညာဏကာယာ – စက္ခုဝိညာဏံ, သောတဝိညာဏံ, ဃာနဝိညာဏံ, ဇိဝှာဝိညာဏံ, ကာယဝိညာဏံ, မနောဝိညာဏံ.

छह विज्ञान-काय हैं—चक्षु-विज्ञान, श्रोत्र-विज्ञान, घ्राण-विज्ञान, जिह्वा-विज्ञान, काय-विज्ञान, और मनो-विज्ञान।

‘‘ဆ ဖဿကာယာ – စက္ခုသမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿော, ဃာနသမ္ဖဿော, ဇိဝှာသမ္ဖဿော, ကာယသမ္ဖဿော, မနောသမ္ဖဿော.

छह स्पर्श-काय हैं—चक्षु-संपर्श, श्रोत्र-संपर्श, घ्राण-संपर्श, जिह्वा-संपर्श, काय-संपर्श, और मनो-संपर्श।

‘‘ဆ ဝေဒနာကာယာ – စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ဇိဝှာသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ.

छह वेदना-काय हैं—चक्षु-संपर्श-जन्य वेदना, श्रोत्र-संपर्श-जन्य वेदना, घ्राण-संपर्श-जन्य वेदना, जिह्वा-संपर्श-जन्य वेदना, काय-संपर्श-जन्य वेदना, और मनो-संपर्श-जन्य वेदना।

‘‘ဆ သညာကာယာ – ရူပသညာ, သဒ္ဒသညာ, ဂန္ဓသညာ, ရသသညာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ, ဓမ္မသညာ.

छह संज्ञा-काय हैं—रूप-संज्ञा, शब्द-संज्ञा, gंध-संज्ञा, रस-संज्ञा, स्प्रष्टव्य-संज्ञा, और धर्म-संज्ञा।

‘‘ဆ သဉ္စေတနာကာယာ – ရူပသဉ္စေတနာ, သဒ္ဒသဉ္စေတနာ, ဂန္ဓသဉ္စေတနာ, ရသသဉ္စေတနာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာ, ဓမ္မသဉ္စေတနာ.

छह संचेतना-काय हैं—रूप-संचेतना, शब्द-संचेतना, गंध-संचेतना, रस-संचेतना, स्प्रष्टव्य-संचेतना, और धर्म-संचेतना।

‘‘ဆ တဏှာကာယာ – ရူပတဏှာ, သဒ္ဒတဏှာ, ဂန္ဓတဏှာ, ရသတဏှာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ, ဓမ္မတဏှာ.

छह तृष्णा-काय हैं—रूप-तृष्णा, शब्द-तृष्णा, गंध-तृष्णा, रस-तृष्णा, स्प्रष्टव्य-तृष्णा, और धर्म-तृष्णा।

၃၂၄. ‘‘ဆ အဂါရဝါ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော; ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော; သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော; သိက္ခာယ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော; အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော; ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော.

३२४. छह अनादर हैं। यहाँ, आयुष्मानों, भिक्षु शास्ता के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है; धर्म के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है; संघ के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है; शिक्षा के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है; अप्रमाद के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है; और प्रतिसंथार के प्रति अनादर और अप्रतिश्रय भाव से रहता है।

‘‘ဆ ဂါရဝါ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော; ဓမ္မေ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော; သံဃေ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော; သိက္ခာယ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော; အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော; ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော.

छह आदर हैं। यहाँ, आयुष्मानों, भिक्षु शास्ता के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है; धर्म के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है; संघ के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है; शिक्षा के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है; अप्रमाद के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है; और प्रतिसंथार के प्रति आदर और सप्रतिश्रय भाव से रहता है।

‘‘ဆ သောမနဿူပဝိစာရာ[Pg.203]. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ; သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှာယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ. မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ.

छह सौमनस्य-उपविचार हैं। चक्षु से रूप को देखकर सौमनस्य के स्थानभूत रूप का अनुविचार करता है; श्रोत्र से शब्द को सुनकर... घ्राण से गंध को सूंघकर... जिह्वा से रस को चखकर... काय से स्प्रष्टव्य को छूकर... मन से धर्म को जानकर सौमनस्य के स्थानभूत धर्म का अनुविचार करता है।

‘‘ဆ ဒေါမနဿူပဝိစာရာ. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ.

छह दौर्मनस्य-उपविचार हैं। चक्षु से रूप को देखकर दौर्मनस्य के स्थानभूत रूप का अनुविचार करता है... मन से धर्म को जानकर दौर्मनस्य के स्थानभूत धर्म का अनुविचार करता है।

‘‘ဆ ဥပေက္ခူပဝိစာရာ. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ.

छह उपेक्षा-उपविचार हैं। चक्षु से रूप को देखकर उपेक्षा के स्थानभूत रूप का अनुविचार करता है... मन से धर्म को जानकर उपेक्षा के स्थानभूत धर्म का अनुविचार करता है।

‘‘ဆ သာရဏီယာ ဓမ္မာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"छह स्मरणीय धर्म हैं। यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु अपने सब्रह्मचारियों के प्रति प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से मैत्रीपूर्ण काय-कर्म उपस्थित रखता है। यह धर्म भी स्मरणीय है, प्रिय बनाने वाला है, आदर उत्पन्न करने वाला है, और यह संग्रह (संगठन), निर्विवाद, साम्रगी (एकता) और एकीभाव के लिए होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु अपने सब्रह्मचारियों के प्रति प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से मैत्रीपूर्ण वची-कर्म (वाणी) उपस्थित रखता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकीभाव के लिए होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु अपने सब्रह्मचारियों के प्रति प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से मैत्रीपूर्ण मनो-कर्म उपस्थित रखता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकीभाव के लिए होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယေ တေ လာဘာ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပိ, တထာရူပေဟိ လာဘေဟိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ ဟောတိ သီလဝန္တေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु को जो भी धार्मिक और धर्मानुसार प्राप्त लाभ होते हैं, यहाँ तक कि पात्र में आए भोजन मात्र भी, वह ऐसे लाभों का अकेले उपभोग नहीं करता, बल्कि शीलवान सब्रह्मचारियों के साथ मिलकर उपभोग करता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकीभाव के लिए होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ, တထာရူပေသု သီလေသု သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु के जो वे शील हैं जो अखंड, अछिद्र, अशबल, अकल्माष, मुक्त, विद्वानों द्वारा प्रशंसित, (तृष्णा-दृष्टि से) अपरामृष्ट और समाधि की ओर ले जाने वाले हैं; वह ऐसे शीलों में अपने सब्रह्मचारियों के साथ प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से शील-समानता प्राप्त कर विहार करता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकीभाव के लिए होता है।"

‘‘ပုန [Pg.204] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ, တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु की जो यह आर्य और निर्याणिक (मुक्तिगामी) दृष्टि है, जो उसका पालन करने वाले को सम्यक् दुःख-क्षय की ओर ले जाती है; वह ऐसी दृष्टि में अपने सब्रह्मचारियों के साथ प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से दृष्टि-समानता प्राप्त कर विहार करता है। यह धर्म भी स्मरणीय है, प्रिय बनाने वाला है, आदर उत्पन्न करने वाला है, और यह संग्रह, निर्विवाद, साम्रगी और एकीभाव के लिए होता है।"

၃၂၅. ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ, သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ, သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနအဟိတာယ ဗဟုဇနအသုခါယ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, အာဝုသော, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, အာဝုသော, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, အာဝုသော, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, အာဝုသော, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ.

३२५. "छह विवाद-मूल हैं। यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु क्रोधी और बैरी (द्वेष रखने वाला) होता है। आयुष्मानों! जो भिक्षु क्रोधी और बैरी होता है, वह शास्ता (बुद्ध) के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, धर्म के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, संघ के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, और शिक्षाओं में भी परिपूर्णता नहीं लाता। आयुष्मानों! जो भिक्षु शास्ता के प्रति... धर्म के प्रति... संघ के प्रति अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है और शिक्षाओं में परिपूर्णता नहीं लाता, वह संघ में विवाद उत्पन्न करता है। वह विवाद बहुजन के अहित के लिए, बहुजन के असुख के लिए, अनर्थ के लिए, और देव-मनुष्यों के अहित और दुःख के लिए होता है। आयुष्मानों! यदि तुम अपने भीतर या बाहर ऐसे विवाद-मूल को देखो, तो आयुष्मानों! तुम्हें उस पापमय विवाद-मूल के प्रहाण (त्याग) के लिए प्रयत्न करना चाहिए। आयुष्मानों! यदि तुम अपने भीतर या बाहर ऐसे विवाद-मूल को न देखो, तो आयुष्मानों! तुम्हें उस पापमय विवाद-मूल के भविष्य में उत्पन्न न होने के लिए अभ्यास करना चाहिए। इस प्रकार उस पापमय विवाद-मूल का प्रहाण होता है। इस प्रकार वह पापमय विवाद-मूल भविष्य में उत्पन्न नहीं होता।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ…ပေ… ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ…ပေ… သဌော ဟောတိ မာယာဝီ… ပါပိစ္ဆော ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ… သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ…ပေ… ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ, သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော[Pg.205], သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ, သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနအဟိတာယ ဗဟုဇနအသုခါယ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, အာဝုသော, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, အာဝုသော, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, အာဝုသော, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, အာဝုသော, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ.

"फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु गुण-नाशक (मक्खी) और ईर्ष्यालु (पलासी) होता है... (पे)... ईर्ष्यालु और कंजूस होता है... (पे)... धूर्त और मायावी होता है... बुरी इच्छाओं वाला और मिथ्या-दृष्टि वाला होता है... अपनी दृष्टि को ही पकड़ने वाला, उसे दृढ़ता से थामने वाला और कठिनता से छोड़ने वाला होता है। आयुष्मानों! जो भिक्षु अपनी दृष्टि को ही पकड़ने वाला, उसे दृढ़ता से थामने वाला और कठिनता से छोड़ने वाला होता है, वह शास्ता के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, धर्म के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, संघ के प्रति भी अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है, और शिक्षाओं में भी परिपूर्णता नहीं लाता। आयुष्मानों! जो भिक्षु शास्ता के प्रति... धर्म के प्रति... संघ के प्रति अनादर और अवज्ञा के साथ विहार करता है और शिक्षाओं में परिपूर्णता नहीं लाता, वह संघ में विवाद उत्पन्न करता है। वह विवाद बहुजन के अहित के लिए, बहुजन के असुख के लिए, अनर्थ के लिए, और देव-मनुष्यों के अहित और दुःख के लिए होता है। आयुष्मानों! यदि तुम अपने भीतर या बाहर ऐसे विवाद-मूल को देखो, तो आयुष्मानों! तुम्हें उस पापमय विवाद-मूल के प्रहाण के लिए प्रयत्न करना चाहिए। आयुष्मानों! यदि तुम अपने भीतर या बाहर ऐसे विवाद-मूल को न देखो, तो आयुष्मानों! तुम्हें उस पापमय विवाद-मूल के भविष्य में उत्पन्न न होने के लिए अभ्यास करना चाहिए। इस प्रकार प्रयत्न करने पर उस पापमय विवाद-मूल का प्रहाण होता है। इस प्रकार प्रयत्न करने पर वह पापमय विवाद-मूल भविष्य में उत्पन्न नहीं होता।"

‘‘ဆ ဓာတုယော – ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု, အာကာသဓာတု, ဝိညာဏဓာတု.

"छह धातुएँ हैं - पृथ्वी-धातु, आप-धातु (जल), तेज-धातु (अग्नि), वायु-धातु, आकाश-धातु और विज्ञान-धातु।"

၃၂၆. ‘‘ဆ နိဿရဏိယာ ဓာတုယော. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မေတ္တာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, အထ စ ပန မေ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝံ’, တိဿ ဝစနီယော, ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ. အထ စ ပနဿ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဗျာပါဒဿ, ယဒိဒံ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

३२६. छह निस्सरणीय धातुएँ (मुक्ति के तत्व) हैं। यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मैंने मैत्रीपूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित किया है, बहुलीकृत किया है, उसे यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचित किया है और भली-भाँति आरम्भ किया है, फिर भी व्यापाद (द्वेष) मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि मैत्रीपूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित, बहुलीकृत, यान के समान, आधार के समान, अनुष्ठित, परिचित और भली-भाँति आरम्भ करने पर भी व्यापाद उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह मैत्रीपूर्ण चेतोविमुक्ति ही व्यापाद से मुक्ति है।'

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကရုဏာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အထ စ ပန မေ ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ, သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ ကရုဏာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ [Pg.206] အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ, အထ စ ပနဿ ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဝိဟေသာယ, ယဒိဒံ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मैंने करुणापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित किया है, बहुलीकृत किया है, उसे यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचित किया है और भली-भाँति आरम्भ किया है, फिर भी विहिंसा (क्रूरता) मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि करुणापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित, बहुलीकृत, यान के समान, आधार के समान, अनुष्ठित, परिचित और भली-भाँति आरम्भ करने पर भी विहिंसा उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह करुणापूर्ण चेतोविमुक्ति ही विहिंसा से मुक्ति है।'

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မုဒိတာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အထ စ ပန မေ အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ, သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ မုဒိတာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ, အထ စ ပနဿ အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, အရတိယာ, ယဒိဒံ မုဒိတာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मैंने मुदितापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित किया है, बहुलीकृत किया है, उसे यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचित किया है और भली-भाँति आरम्भ किया है, फिर भी अरति (अरुचि) मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि मुदितापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित, बहुलीकृत, यान के समान, आधार के समान, अनुष्ठित, परिचित और भली-भाँति आरम्भ करने पर भी अरति उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह मुदितापूर्ण चेतोविमुक्ति ही अरति से मुक्ति है।'

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဥပေက္ခာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အထ စ ပန မေ ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ ဥပေက္ခာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ, အထ စ ပနဿ ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ရာဂဿ, ယဒိဒံ ဥပေက္ခာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मैंने उपेक्षापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित किया है, बहुलीकृत किया है, उसे यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचित किया है और भली-भाँति आरम्भ किया है, फिर भी राग मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि उपेक्षापूर्ण चेतोविमुक्ति को भावित, बहुलीकृत, यान के समान, आधार के समान, अनुष्ठित, परिचित और भली-भाँति आरम्भ करने पर भी राग उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह उपेक्षापूर्ण चेतोविमुक्ति ही राग से मुक्ति है।'

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အနိမိတ္တာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အထ စ ပန မေ နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ, အထ စ ပနဿ နိမိတ္တာနုသာရိ [Pg.207] ဝိညာဏံ ဘဝိဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ, ယဒိဒံ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मैंने अनिमित्त चेतोविमुक्ति को भावित किया है, बहुलीकृत किया है, उसे यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचित किया है और भली-भाँति आरम्भ किया है, फिर भी मेरा विज्ञान निमित्तों का अनुसरण करने वाला है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि अनिमित्त चेतोविमुक्ति को भावित, बहुलीकृत, यान के समान, आधार के समान, अनुष्ठित, परिचित और भली-भाँति आरम्भ करने पर भी उसका विज्ञान निमित्तों का अनुसरण करने वाला हो, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह अनिमित्त चेतोविमुक्ति ही सभी निमित्तों से मुक्ति है।'

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အသ္မီတိ ခေါ မေ ဝိဂတံ, အယမဟမသ္မီတိ န သမနုပဿာမိ, အထ စ ပန မေ ဝိစိကိစ္ဆာကထင်္ကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော, ယံ အသ္မီတိ ဝိဂတေ အယမဟမသ္မီတိ အသမနုပဿတော, အထ စ ပနဿ ဝိစိကိစ္ဆာကထင်္ကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဝိစိကိစ္ဆာကထင်္ကထာသလ္လဿ, ယဒိဒံ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတော’တိ.

यहाँ, आयुष्मानों, कोई भिक्षु ऐसा कह सकता है - 'मेरा 'मैं हूँ' (अस्मि-मान) विगत हो गया है, मैं 'यह मैं हूँ' ऐसा नहीं देखता हूँ, फिर भी विचिकित्सा और संशय रूपी शल्य मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'ऐसा मत कहो, आयुष्मान ऐसा मत कहें, भगवान पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान ऐसा नहीं कहेंगे। आयुष्मान, यह स्थान नहीं है, यह अवसर नहीं है कि 'मैं हूँ' भाव के विगत होने पर और 'यह मैं हूँ' ऐसा न देखने पर भी विचिकित्सा और संशय रूपी शल्य उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह संभव नहीं है। आयुष्मान, यह अस्मि-मान का समूद्घात ही विचिकित्सा और संशय रूपी शल्य से मुक्ति है।'

၃၂၇. ‘‘ဆ အနုတ္တရိယာနိ – ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ, အနုဿတာနုတ္တရိယံ.

३२७. छह अनुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ वस्तुएँ) हैं - दर्शन-अनुत्तरिय, श्रवण-अनुत्तरिय, लाभ-अनुत्तरिय, शिक्षा-अनुत्तरिय, पारिचर्या-अनुत्तरिय, और अनुस्मृति-अनुत्तरिय।

‘‘ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ, သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, စာဂါနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိ.

छह अनुस्मृति स्थान हैं - बुद्धानुस्मृति, धर्मानुस्मृति, संघानुस्मृति, शीलानुस्मृति, त्यागानुस्मृति, और देवतानुस्मृति।

၃၂၈. ‘‘ဆ သတတဝိဟာရာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော.

३२८. छह सतत विहार (निरंतर निवास)। हे मित्रों, यहाँ भिक्षु आँख से रूप को देखकर न प्रसन्न होता है और न ही दुखी, वह स्मृतिवान और संप्रजन्य (सजग) होकर उपेक्षा (तटस्थता) के साथ विहार करता है। कान से शब्द सुनकर... (वही)... मन से धर्म (विषय) को जानकर न प्रसन्न होता है और न ही दुखी, वह स्मृतिवान और संप्रजन्य होकर उपेक्षा के साथ विहार करता है।

၃၂၉. ‘‘ဆဠာဘိဇာတိယော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိကော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိကော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိကော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိကော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိကော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိကော သမာနော [Pg.208] အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ.

३२९. छह अभिजातियाँ (जन्म की श्रेणियाँ)। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति कृष्ण (नीच) अभिजाति का होकर कृष्ण धर्म (अकुशल कर्म) को उत्पन्न करता है। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति कृष्ण अभिजाति का होकर शुक्ल (कुशल) धर्म को उत्पन्न करता है। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति कृष्ण अभिजाति का होकर अकृष्ण-अशुक्ल निर्वाण (अर्हत्व फल) को उत्पन्न करता है। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति शुक्ल (उच्च) अभिजाति का होकर शुक्ल धर्म को उत्पन्न करता है। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति शुक्ल अभिजाति का होकर कृष्ण धर्म को उत्पन्न करता है। हे मित्रों, यहाँ कोई व्यक्ति शुक्ल अभिजाति का होकर अकृष्ण-अशुक्ल निर्वाण को उत्पन्न करता है।

‘‘ဆ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ – အနိစ္စသညာ အနိစ္စေ, ဒုက္ခသညာ ဒုက္ခေ, အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ.

छह निर्वेध-भागीया संज्ञाएँ (निर्वाण की ओर ले जाने वाली संज्ञाएँ) - अनित्य में अनित्य संज्ञा, दुःख में दुःख संज्ञा, अनात्म संज्ञा, प्रहाण (त्याग) संज्ञा, विराग संज्ञा, निरोध संज्ञा।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဆ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे मित्रों, उन भगवान द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, ये छह धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए।

သတ္တကံ

सप्तक (सात का समूह)

၃၃၀. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သတ္တ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ သတ္တ?

३३०. हे मित्रों, उन भगवान द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, सात धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए। वे सात कौन से हैं?

‘‘သတ္တ အရိယဓနာနိ – သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, ဟိရိဓနံ, ဩတ္တပ္ပဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ.

सात आर्य धन - श्रद्धा धन, शील धन, ह्री (लज्जा) धन, ओत्तप्प (भय) धन, श्रुत धन, त्याग धन, प्रज्ञा धन।

‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ.

सात बोध्यंग - स्मृति सम्बोध्यंग, धर्म-विचय सम्बोध्यंग, वीर्य सम्बोध्यंग, प्रीति सम्बोध्यंग, प्रश्रब्धि सम्बोध्यंग, समाधि सम्बोध्यंग, उपेक्षा सम्बोध्यंग।

‘‘သတ္တ သမာဓိပရိက္ခာရာ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ.

समाधि के सात परिष्कार (अंग) - सम्यक दृष्टि, सम्यक संकल्प, सम्यक वाणी, सम्यक कर्मान्त, सम्यक आजीव, सम्यक व्यायाम, सम्यक स्मृति।

‘‘သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အပ္ပဿုတော ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ.

सात असद्धर्म - हे मित्रों, यहाँ भिक्षु श्रद्धाहीन होता है, ह्री-हीन (निर्लज्ज) होता है, ओत्तप्प-हीन (निर्भय) होता है, अल्पश्रुत होता है, आलसी होता है, विस्मृतिवान होता है, और दुर्प्रज्ञ (बुद्धिहीन) होता है।

‘‘သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရိမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ.

सात सद्धर्म - हे मित्रों, यहाँ भिक्षु श्रद्धावान होता है, ह्रीवान (लज्जावान) होता है, ओत्तप्पवान (भयवान) होता है, बहुश्रुत होता है, आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होता है, उपस्थित-स्मृति (सजग) होता है, और प्रज्ञावान होता है।

‘‘သတ္တ သပ္ပုရိသဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မညူ စ ဟောတိ အတ္ထညူ စ အတ္တညူ စ မတ္တညူ စ ကာလညူ စ ပရိသညူ စ ပုဂ္ဂလညူ စ.

सात सत्पुरुष धर्म - हे मित्रों, यहाँ भिक्षु धर्मज्ञ (पालि को जानने वाला), अर्थज्ञ (अर्थ को जानने वाला), आत्मज्ञ (स्वयं को जानने वाला), मात्रज्ञ (मात्रा को जानने वाला), कालज्ञ (समय को जानने वाला), परिषदज्ञ (सभा को जानने वाला) और पुद्गलज्ञ (व्यक्तियों को जानने वाला) होता है।

၃၃၁. ‘‘သတ္တ [Pg.209] နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော. ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော. ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော. ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော. ဝီရိယာရမ္ဘေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္ဘေ အဝိဂတပေမော. သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော. ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော.

३३१. सात निर्देश-वस्तुएँ (अर्हत्व प्राप्ति के आधार)। हे मित्रों, यहाँ भिक्षु शिक्षाओं को ग्रहण करने में तीव्र छंद (इच्छा) वाला होता है और भविष्य में भी शिक्षाओं को ग्रहण करने में उसका प्रेम बना रहता है। वह धर्म के चिंतन में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी धर्म के चिंतन में उसका प्रेम बना रहता है। वह तृष्णा के क्षय में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी तृष्णा के क्षय में उसका प्रेम बना रहता है। वह प्रतिसंलयन (एकांतवास) में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी प्रतिसंलयन में उसका प्रेम बना रहता है। वह वीर्य के आरम्भ में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी वीर्य के आरम्भ में उसका प्रेम बना रहता है। वह स्मृति और प्रज्ञा (सति-नेपक्क) में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी स्मृति और प्रज्ञा में उसका प्रेम बना रहता है। वह दृष्टि के प्रतिवेध (आर्य मार्ग के ज्ञान) में तीव्र छंद वाला होता है और भविष्य में भी दृष्टि के प्रतिवेध में उसका प्रेम बना रहता है।

‘‘သတ္တ သညာ – အနိစ္စသညာ, အနတ္တသညာ, အသုဘသညာ, အာဒီနဝသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ.

सात संज्ञाएँ - अनित्य संज्ञा, अनात्म संज्ञा, अशुभ संज्ञा, आदीनव (दोष) संज्ञा, प्रहाण संज्ञा, विराग संज्ञा, निरोध संज्ञा।

‘‘သတ္တ ဗလာနိ – သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, ဟိရိဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ.

सात बल - श्रद्धा बल, वीर्य बल, ह्री बल, ओत्तप्प बल, स्मृति बल, समाधि बल, प्रज्ञा बल।

၃၃၂. ‘‘သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ မနုဿာ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

३३२. विज्ञान की सात स्थितियाँ। हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर नाना (विभिन्न) प्रकार के हैं और संज्ञाएँ भी नाना प्रकार की हैं, जैसे कि मनुष्य, कुछ देवता और कुछ विनिपातिक (असुर)। यह विज्ञान की पहली स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ. အယံ ဒုတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर नाना प्रकार के हैं किन्तु संज्ञा एक ही प्रकार की है, जैसे कि प्रथम ध्यान की भूमि में उत्पन्न ब्रह्मकायिक देवता। यह विज्ञान की दूसरी स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ တတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर एक ही प्रकार के हैं किन्तु संज्ञाएँ नाना प्रकार की हैं, जैसे कि आभास्वर देवता। यह विज्ञान की तीसरी स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ စတုတ္ထီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर एक ही प्रकार के हैं और संज्ञा भी एक ही प्रकार की है, जैसे कि शुभकृत्स्न (सुभकिण्ह) देवता। यह विज्ञान की चौथी स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ပဉ္စမီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जो रूप-संज्ञाओं का पूर्णतः अतिक्रमण कर, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने से और नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाने से, 'आकाश अनन्त है' इस भावना के साथ आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह विज्ञान की पाँचवीं स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ဆဋ္ဌီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जो आकाशानन्त्यायतन का पूर्णतः अतिक्रमण कर, 'विज्ञान अनन्त है' इस भावना के साथ विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह विज्ञान की छठी स्थिति है।

‘‘သန္တာဝုသော[Pg.210], သတ္တာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जो विज्ञानानन्त्यायतन का पूर्णतः अतिक्रमण कर, 'यहाँ कुछ भी नहीं है' इस भावना के साथ आकिंचन्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह विज्ञान की सातवीं स्थिति है।

‘‘သတ္တ ပုဂ္ဂလာ ဒက္ခိဏေယျာ – ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, ပညာဝိမုတ္တော, ကာယသက္ခိ, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော, သဒ္ဓါဝိမုတ္တော, ဓမ္မာနုသာရီ, သဒ္ဓါနုသာရီ.

सात दक्षिणीय पुद्गल (दान के योग्य व्यक्ति) - उभतोभाग-विमुक्त, प्रज्ञा-विमुक्त, काय-साक्षी, दृष्टि-प्राप्त, श्रद्धा-विमुक्त, धर्मानुसारि, श्रद्धानुसारि।

‘‘သတ္တ အနုသယာ – ကာမရာဂါနုသယော, ပဋိဃာနုသယော, ဒိဋ္ဌာနုသယော, ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော, မာနာနုသယော, ဘဝရာဂါနုသယော, အဝိဇ္ဇာနုသယော.

सात अनुशय (सुप्त क्लेश) - कामराग अनुशय, प्रतिघ अनुशय, दृष्टि अनुशय, विचिकित्सा अनुशय, मान अनुशय, भवरोग अनुशय, अविद्या अनुशय।

‘‘သတ္တ သညောဇနာနိ – အနုနယသညောဇနံ, ပဋိဃသညောဇနံ, ဒိဋ္ဌိသညောဇနံ, ဝိစိကိစ္ဆာသညောဇနံ, မာနသညောဇနံ, ဘဝရာဂသညောဇနံ, အဝိဇ္ဇာသညောဇနံ.

सात संयोजन (बंधन) - अनुनय-संयोजन, प्रतिघ-संयोजन, दृष्टि-संयोजन, विचिकित्सा-संयोजन, मान-संयोजन, भवरोग-संयोजन, और अविद्या-संयोजन।

‘‘သတ္တ အဓိကရဏသမထာ – ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အဓိကရဏာနံ သမထာယ ဝူပသမာယ သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော, သတိဝိနယော ဒါတဗ္ဗော, အမူဠှဝိနယော ဒါတဗ္ဗော, ပဋိညာယ ကာရေတဗ္ဗံ, ယေဘုယျသိကာ, တဿပါပိယသိကာ, တိဏဝတ္ထာရကော.

सात अधिकरण-शमथ (विवादों को शांत करने के तरीके) - उत्पन्न हुए विवादों के शमन और शांति के लिए: सम्मुख-विनय देना चाहिए, स्मृति-विनय देना चाहिए, अमूढ़-विनय देना चाहिए, प्रतिज्ञा (स्वीकारोक्ति) के अनुसार कार्य करना चाहिए, येभुय्यसिका (बहुमत), तस्सपापिय्यसिका (पापी के लिए दंड), और तृण-प्रस्तारक (घास से ढंकना)।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သတ္တ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे आयुष्मानों! उन भगवान् द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, ये सात धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए।

ဒုတိယဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

द्वितीय भाणवार समाप्त।

အဋ္ဌကံ

अष्टक (आठों का समूह)

၃၃၃. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဋ္ဌ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ အဋ္ဌ?

३३३. हे आयुष्मानों! उन भगवान् द्वारा, जो जानते हैं, देखते हैं, अर्हत् हैं और सम्यक सम्बुद्ध हैं, आठ धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए। वे आठ कौन से हैं?

‘‘အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော, မိစ္ဆာဝါစာ, မိစ္ဆာကမ္မန္တော, မိစ္ဆာအာဇီဝေါ, မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိ.

आठ मिथ्यात्व - मिथ्या दृष्टि, मिथ्या संकल्प, मिथ्या वाणी, मिथ्या कर्मान्त, मिथ्या आजीव, मिथ्या व्यायाम, मिथ्या स्मृति, और मिथ्या समाधि।

‘‘အဋ္ဌ [Pg.211] သမ္မတ္တာ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ.

आठ सम्यक्त्व - सम्यक दृष्टि, सम्यक संकल्प, सम्यक वाणी, सम्यक कर्मान्त, सम्यक आजीव, सम्यक व्यायाम, सम्यक स्मृति, और सम्यक समाधि।

‘‘အဋ္ဌ ပုဂ္ဂလာ ဒက္ခိဏေယျာ – သောတာပန္နော, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော; သကဒါဂါမီ, သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော; အနာဂါမီ, အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော; အရဟာ, အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော.

आठ दक्षिणीय पुद्गल (दान के योग्य व्यक्ति) - स्रोतापन्न, स्रोतापत्ति-फल के साक्षात्कार के लिए प्रतिपन्न (प्रयत्नशील); सकृदागामी, सकृदागामी-फल के साक्षात्कार के लिए प्रतिपन्न; अनागामी, अनागामी-फल के साक्षात्कार के लिए प्रतिपन्न; अर्हत्, और अर्हत्-फल के साक्षात्कार के लिए प्रतिपन्न।

၃၃၄. ‘‘အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကမ္မံ ခေါ မေ ကာတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဌမံ ကုသီတဝတ္ထု.

३३४. आलस्य के आठ आधार (कुसीत-वस्तु)। हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु को कोई कार्य करना होता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मुझे कार्य करना होगा, और कार्य करते हुए मेरा शरीर थक जाएगा, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और जो प्राप्त नहीं हुआ है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अधिगत नहीं है उसे अधिगत करने के लिए, जिसका साक्षात्कार नहीं हुआ है उसका साक्षात्कार करने के लिए वीर्य (पुरुषार्थ) आरम्भ नहीं करता। यह आलस्य का प्रथम आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ကမ္မံ အကာသိံ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလန္တော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ…ပေ… ဣဒံ ဒုတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु ने कार्य कर लिया होता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मैंने कार्य कर लिया है, और कार्य करने के कारण मेरा शरीर थक गया है, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का दूसरा आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မဂ္ဂေါ ခေါ မေ ဂန္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ တတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु को मार्ग पर (यात्रा पर) जाना होता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मुझे मार्ग पर जाना होगा, और मार्ग पर चलते हुए मेरा शरीर थक जाएगा, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का तीसरा आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂတော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ မဂ္ဂံ အဂမာသိံ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလန္တော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ စတုတ္ထံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु मार्ग पर चल चुका (यात्रा कर चुका) होता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मैं मार्ग पर चल चुका हूँ, और मार्ग पर चलने के कारण मेरा शरीर थक गया है, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का चौथा आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော နာလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော ကိလန္တော အကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ ပဉ္စမံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात (भिक्षा) के लिए जाता है और उसे पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन नहीं मिलता। उसे ऐसा विचार आता है - 'मैं गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए गया और मुझे पर्याप्त भोजन नहीं मिला, जिससे मेरा शरीर थक गया है और कर्म के अयोग्य है, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का पाँचवाँ आधार है।

‘‘ပုန [Pg.212] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော ဂရုကော အကမ္မညော, မာသာစိတံ မညေ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ ဆဋ္ဌံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए जाता है और उसे पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन मिल जाता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मैं गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए गया और मुझे पर्याप्त भोजन मिल गया, जिससे मेरा शरीर भारी हो गया है और कर्म के अयोग्य है, मानो भीगे हुए उड़द (माष) के समान भारी हो गया हो, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का छठा आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥပ္ပန္နော ခေါ မေ အယံ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော; အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတုံ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ သတ္တမံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु को थोड़ा सा रोग (अस्वस्थता) हो जाता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मुझे यह थोड़ा सा रोग हो गया है; लेटना उचित है, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह आलस्य का सातवाँ आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ, တဿ မေ ကာယော ဒုဗ္ဗလော အကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ! သော နိပဇ္ဇတိ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, हे आयुष्मानों! भिक्षु रोग से मुक्त हुआ होता है, रोगमुक्त हुए अभी अधिक समय नहीं हुआ होता है। उसे ऐसा विचार आता है - 'मैं रोग से मुक्त तो हो गया हूँ, पर अभी अधिक समय नहीं हुआ है, मेरा शरीर दुर्बल है और कर्म के अयोग्य है, तो क्यों न मैं सो जाऊँ!' वह सो जाता है और जो प्राप्त नहीं हुआ है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अधिगत नहीं है उसे अधिगत करने के लिए, जिसका साक्षात्कार नहीं हुआ है उसका साक्षात्कार करने के लिए वीर्य आरम्भ नहीं करता। यह आलस्य का आठवाँ आधार है।

၃၃၅. ‘‘အဋ္ဌ အာရမ္ဘဝတ္ထူနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကမ္မံ ခေါ မေ ကာတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တေန န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ, အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ! သော ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ, အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဌမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

३३५. आठ आरम्भ-वस्तुएँ (वीर्य आरम्भ करने के आधार) हैं। यहाँ, आयुष्मानों, एक भिक्षु को कोई कार्य करना होता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मुझे कार्य करना होगा; कार्य करते हुए बुद्धों के शासन (शिक्षाओं) को मन में धारण करना सुगम नहीं है। अतः, जो अप्राप्त है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अनधिगत है उसे अधिगत करने के लिए, और जो असाक्षात्कृत है उसे साक्षात्कृत करने के लिए मैं वीर्य (पुरुषार्थ) आरम्भ करता हूँ।' वह अप्राप्त की प्राप्ति के लिए, अनधिगत के अधिगम के लिए और असाक्षात्कृत के साक्षात्कार के लिए वीर्य आरम्भ करता है। यह प्रथम आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ကမ္မံ အကာသိံ, ကမ္မံ ခေါ ပနာဟံ ကရောန္တော နာသက္ခိံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ ဒုတိယံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु ने कार्य पूर्ण कर लिया होता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मैंने कार्य पूर्ण कर लिया है; कार्य करते हुए मैं बुद्धों के शासन को मन में धारण करने में समर्थ नहीं था। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह द्वितीय आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန [Pg.213] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မဂ္ဂေါ ခေါ မေ ဂန္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တေန န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ. ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ တတိယံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु को मार्ग पर चलना (यात्रा करनी) होता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मुझे मार्ग पर चलना होगा; मार्ग पर चलते हुए बुद्धों के शासन को मन में धारण करना सुगम नहीं है। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह तृतीय आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂတော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ မဂ္ဂံ အဂမာသိံ, မဂ္ဂံ ခေါ ပနာဟံ ဂစ္ဆန္တော နာသက္ခိံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ စတုတ္ထံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु मार्ग पर चल चुका (यात्रा कर चुका) होता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मैं मार्ग पर चल चुका हूँ; मार्ग पर चलते हुए मैं बुद्धों के शासन को मन में धारण करने में समर्थ नहीं था। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह चतुर्थ आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော နာလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော လဟုကော ကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ ပဉ္စမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात (भिक्षा) के लिए विचरण करते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन प्राप्त नहीं करता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए विचरण करते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन प्राप्त नहीं हुआ है; इससे मेरा शरीर हल्का और कर्मण्य (साधना के योग्य) है। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह पंचम आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော ဗလဝါ ကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ ဆဋ္ဌံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए विचरण करते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन प्राप्त कर लेता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए विचरण करते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या सुस्वादु भोजन प्राप्त हो गया है; इससे मेरा शरीर बलवान और कर्मण्य है। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह षष्ठ आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥပ္ပန္နော ခေါ မေ အယံ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော, ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ မေ အာဗာဓော ပဝဍ္ဎေယျ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… သော ဝီရိယံ အာရဘတိ… ဣဒံ သတ္တမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु को थोड़ा सा रोग (अस्वस्थता) उत्पन्न हो जाता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मुझे यह थोड़ा सा रोग उत्पन्न हुआ है; यह संभव है कि मेरा यह रोग बढ़ जाए। अतः, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' वह वीर्य आरम्भ करता है। यह सप्तम आरम्भ-वस्तु है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ, ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ မေ အာဗာဓော ပစ္စုဒါဝတ္တေယျ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ! သော ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ [Pg.214] အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु रोग से मुक्त हुआ होता है, रोगमुक्त हुए अभी अधिक समय नहीं हुआ होता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'मैं रोग से मुक्त हो गया हूँ, रोगमुक्त हुए अभी अधिक समय नहीं हुआ है; यह संभव है कि मेरा रोग फिर से लौट आए। अतः, जो अप्राप्त है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अनधिगत है उसे अधिगत करने के लिए, और जो असाक्षात्कृत है उसे साक्षात्कृत करने के लिए मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ।' वह अप्राप्त की प्राप्ति के लिए, अनधिगत के अधिगम के लिए और असाक्षात्कृत के साक्षात्कार के लिए वीर्य आरम्भ करता है। यह अष्टम आरम्भ-वस्तु है।

၃၃၆. ‘‘အဋ္ဌ ဒါနဝတ္ထူနိ. အာသဇ္ဇ ဒါနံ ဒေတိ, ဘယာ ဒါနံ ဒေတိ, ‘အဒါသိ မေ’တိ ဒါနံ ဒေတိ, ‘ဒဿတိ မေ’တိ ဒါနံ ဒေတိ, ‘သာဟု ဒါန’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ, ‘အဟံ ပစာမိ, ဣမေ န ပစန္တိ, နာရဟာမိ ပစန္တော အပစန္တာနံ ဒါနံ န ဒါတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ, ‘ဣဒံ မေ ဒါနံ ဒဒတော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ. စိတ္တာလင်္ကာရ-စိတ္တပရိက္ခာရတ္ထံ ဒါနံ ဒေတိ.

३३६. आठ दान-वस्तुएँ (दान के कारण) हैं। (१) किसी के आने पर (सामने उपस्थित होने पर) दान देता है, (२) भय के कारण दान देता है, (३) 'इसने मुझे दिया था' यह सोचकर दान देता है, (४) 'यह मुझे देगा' यह सोचकर दान देता है, (५) 'दान देना अच्छा है' यह सोचकर दान देता है, (६) 'मैं पकाता हूँ, ये नहीं पकाते; पकाते हुए मेरे लिए यह उचित नहीं कि मैं न पकाने वालों को दान न दूँ' यह सोचकर दान देता है, (७) 'इस दान को देने से मेरी कल्याणकारी कीर्ति (यश) फैलेगी' यह सोचकर दान देता है, (८) चित्त के अलंकार और चित्त के परिष्कार (समाधि और विपश्यना के सहायक) के लिए दान देता है।

၃၃၇. ‘‘အဋ္ဌ ဒါနူပပတ္တိယော. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. သော ယံ ဒေတိ တံ ပစ္စာသီသတိ. သော ပဿတိ ခတ္တိယမဟာသာလံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလံ ဝါ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတံ သမင်္ဂီဘူတံ ပရိစာရယမာနံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ! သော တံ စိတ္တံ ဒဟတိ, တံ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ, တံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ, တဿ တံ စိတ္တံ ဟီနေ ဝိမုတ္တံ ဥတ္တရိ အဘာဝိတံ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. တဉ္စ ခေါ သီလဝတော ဝဒါမိ နော ဒုဿီလဿ. ဣဇ္ဈတာဝုသော, သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ.

३३७. आठ दान-उपपत्तियाँ (दान के फलस्वरूप उत्पन्न होने वाली गतियाँ) हैं। यहाँ, आयुष्मानों, कोई व्यक्ति श्रमण या ब्राह्मण को अन्न, पान, वस्त्र, यान, माला-गंध-विलेपन, शय्या-आसन-आवास और प्रदीप (प्रकाश के साधन) दान देता है। वह जो देता है, उसके फल की आशा करता है। वह किसी महाशाल क्षत्रिय, महाशाल ब्राह्मण या महाशाल गृहपति को पाँच काम-गुणों से युक्त, संपन्न और उपभोग करते हुए देखता है। उसे ऐसा विचार आता है— 'अहो! काश मैं शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के पश्चात, महाशाल क्षत्रियों, महाशाल ब्राह्मणों या महाशाल गृहपतियों की सहभागिता (उनके बीच जन्म) प्राप्त करूँ!' वह उस चित्त को धारण करता है, उस चित्त को अधिष्ठित करता है, उस चित्त को भावित करता है। उसका वह चित्त हीन (काम-गुणों) में आसक्त होता है और ऊपर (मार्ग-फल के लिए) भावित नहीं होता, जिससे वह वहीं उत्पन्न होने में सहायक होता है। और यह मैं शीलवान के लिए कहता हूँ, दुशील के लिए नहीं। आयुष्मानों, शीलवान का चित्त-प्रणिधान (संकल्प) उसकी विशुद्धि के कारण सिद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ…ပေ… သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. သော ယံ ဒေတိ တံ ပစ္စာသီသတိ. တဿ သုတံ ဟောတိ – ‘စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’’တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’’န္တိ! သော တံ စိတ္တံ ဒဟတိ, တံ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ, တံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ, တဿ တံ စိတ္တံ ဟီနေ ဝိမုတ္တံ ဥတ္တရိ အဘာဝိတံ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. တဉ္စ ခေါ သီလဝတော ဝဒါမိ နော ဒုဿီလဿ. ဣဇ္ဈတာဝုသော, သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ.

पुनः और भी, आयुष्मानों, यहाँ कोई व्यक्ति श्रमण या ब्राह्मण को दान देता है—अन्न, पान... शय्या, आसन और प्रदीप। वह जो देता है, उसकी आकांक्षा करता है। उसने सुना होता है—'चातुमहाराजिक देव दीर्घायु, वर्णवान और अत्यंत सुखी होते हैं।' उसे ऐसा विचार आता है—'अहो! काश मैं शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरांत चातुमहाराजिक देवों की संगति में उत्पन्न होऊँ!' वह उस चित्त को धारण करता है, उस चित्त को अधिष्ठित करता है, उस चित्त को भावित करता है। उसका वह चित्त हीन (कामगुणों) में लगा होता है, ऊपर (मार्ग-फल के लिए) भावित नहीं होता, वह वहीं उत्पत्ति के लिए संवर्तित होता है। और वह मैं शीलवान के लिए कहता हूँ, दुशील के लिए नहीं। आयुष्मानों, शीलवान का चित्त-प्रणिधान शुद्ध होने के कारण सिद्ध होता है।

‘‘ပုန [Pg.215] စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ…ပေ… သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. သော ယံ ဒေတိ တံ ပစ္စာသီသတိ. တဿ သုတံ ဟောတိ – ‘တာဝတိံသာ ဒေဝါ…ပေ… ယာမာ ဒေဝါ…ပေ… တုသိတာ ဒေဝါ …ပေ… နိမ္မာနရတီ ဒေဝါ…ပေ… ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’’န္တိ! သော တံ စိတ္တံ ဒဟတိ, တံ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ, တံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ, တဿ တံ စိတ္တံ ဟီနေ ဝိမုတ္တံ ဥတ္တရိ အဘာဝိတံ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. တဉ္စ ခေါ သီလဝတော ဝဒါမိ နော ဒုဿီလဿ. ဣဇ္ဈတာဝုသော, သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ.

पुनः और भी, आयुष्मानों, यहाँ कोई व्यक्ति श्रमण या ब्राह्मण को दान देता है—अन्न, पान... शय्या, आसन और प्रदीप। वह जो देता है, उसकी आकांक्षा करता है। उसने सुना होता है—'तावतिंस देव... याम देव... तुसित देव... निम्मानरति देव... परनिम्मितवसवत्ती देव दीर्घायु, वर्णवान और अत्यंत सुखी होते हैं।' उसे ऐसा विचार आता है—'अहो! काश मैं शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरांत परनिम्मितवसवत्ती देवों की संगति में उत्पन्न होऊँ!' वह उस चित्त को धारण करता है, उस चित्त को अधिष्ठित करता है, उस चित्त को भावित करता है। उसका वह चित्त हीन में लगा होता है, ऊपर भावित नहीं होता, वह वहीं उत्पत्ति के लिए संवर्तित होता है। और वह मैं शीलवान के लिए कहता हूँ, दुशील के लिए नहीं। आयुष्मानों, शीलवान का चित्त-प्रणिधान शुद्ध होने के कारण सिद्ध होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. သော ယံ ဒေတိ တံ ပစ္စာသီသတိ. တဿ သုတံ ဟောတိ – ‘ဗြဟ္မကာယိကာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ! သော တံ စိတ္တံ ဒဟတိ, တံ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ, တံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ, တဿ တံ စိတ္တံ ဟီနေ ဝိမုတ္တံ ဥတ္တရိ အဘာဝိတံ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. တဉ္စ ခေါ သီလဝတော ဝဒါမိ နော ဒုဿီလဿ; ဝီတရာဂဿ နော သရာဂဿ. ဣဇ္ဈတာဝုသော, သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝီတရာဂတ္တာ.

पुनः और भी, आयुष्मानों, यहाँ कोई व्यक्ति श्रमण या ब्राह्मण को दान देता है—अन्न, पान, वस्त्र, यान, माला, गंध, विलेपन, शय्या, आसन और प्रदीप। वह जो देता है, उसकी आकांक्षा करता है। उसने सुना होता है—'ब्रह्मकायिक देव दीर्घायु, वर्णवान और अत्यंत सुखी होते हैं।' उसे ऐसा विचार आता है—'अहो! काश मैं शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरांत ब्रह्मकायिक देवों की संगति में उत्पन्न होऊँ!' वह उस चित्त को धारण करता है, उस चित्त को अधिष्ठित करता है, उस चित्त को भावित करता है। उसका वह चित्त हीन में लगा होता है, ऊपर भावित नहीं होता, वह वहीं उत्पत्ति के लिए संवर्तित होता है। और वह मैं शीलवान के लिए कहता हूँ, दुशील के लिए नहीं; वीतराग (राग-रहित) के लिए कहता हूँ, सरागी (राग-युक्त) के लिए नहीं। आयुष्मानों, शीलवान का चित्त-प्रणिधान वीतराग होने के कारण सिद्ध होता है।

‘‘အဋ္ဌ ပရိသာ – ခတ္တိယပရိသာ, ဗြာဟ္မဏပရိသာ, ဂဟပတိပရိသာ, သမဏပရိသာ, စာတုမဟာရာဇိကပရိသာ, တာဝတိံသပရိသာ, မာရပရိသာ, ဗြဟ္မပရိသာ.

आठ परिषदें हैं—क्षत्रिय-परिषद, ब्राह्मण-परिषद, गृहपति-परिषद, श्रमण-परिषद, चातुमहाराजिक-परिषद, तावतिंस-परिषद, मार-परिषद और ब्रह्म-परिषद।

‘‘အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ – လာဘော စ, အလာဘော စ, ယသော စ, အယသော စ, နိန္ဒာ စ, ပသံသာ စ, သုခဉ္စ, ဒုက္ခဉ္စ.

आठ लोकधर्म हैं—लाभ और अलाभ, यश और अपयश, निंदा और प्रशंसा, सुख और दुःख।

၃၃၈. ‘‘အဋ္ဌ အဘိဘာယတနာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဌမံ အဘိဘာယတနံ.

३३८. आठ अभिभायतन हैं। कोई अध्यात्म रूप-संज्ञी होकर बाहर के परीत्त (सीमित), सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह प्रथम अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ [Pg.216] ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ – ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ အဘိဘာယတနံ.

कोई अध्यात्म रूप-संज्ञी होकर बाहर के अप्रमाण (असीमित), सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह द्वितीय अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ တတိယံ အဘိဘာယတနံ.

कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के परीत्त, सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह तृतीय अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ စတုတ္ထံ အဘိဘာယတနံ.

कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के अप्रमाण, सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह चतुर्थ अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဥမာပုပ္ဖံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ. ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ အဘိဘာယတနံ.

कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के नील, नील-वर्ण, नील-निदर्शन, नील-निर्भास रूपों को देखता है। जैसे अलसी का फूल नीला, नील-वर्ण, नील-निदर्शन, नील-निर्भास होता है, अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना किया गया हो, नीला, नील-वर्ण, नील-निदर्शन, नील-निर्भास होता है; इसी प्रकार कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के नील, नील-वर्ण, नील-निदर्शन, नील-निर्भास रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह पंचम अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ကဏိကာရပုပ္ဖံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ. ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဆဋ္ဌံ အဘိဘာယတနံ.

कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के पीत, पीत-वर्ण, पीत-निदर्शन, पीत-निर्भास रूपों को देखता है। जैसे कणिकार का फूल पीला, पीत-वर्ण, पीत-निदर्शन, पीत-निर्भास होता है, अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना किया गया हो, पीला, पीत-वर्ण, पीत-निदर्शन, पीत-निर्भास होता है; इसी प्रकार कोई अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर बाहर के पीत, पीत-वर्ण, पीत-निदर्शन, पीत-निर्भास रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह छठा अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ. ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော [Pg.217] ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ သတ္တမံ အဘိဘာယတနံ.

कोई व्यक्ति अपने भीतर (अध्यात्म में) रूप की संज्ञा न रखते हुए बाहर लाल, लाल वर्ण वाले, लाल दिखाई देने वाले, लाल आभा वाले रूपों को देखता है। जैसे कि बंधुजीवक पुष्प लाल, लाल वर्ण वाला, लाल दिखाई देने वाला, लाल आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, लाल, लाल वर्ण वाला, लाल दिखाई देने वाला, लाल आभा वाला होता है। इसी प्रकार कोई व्यक्ति अपने भीतर रूप की संज्ञा न रखते हुए बाहर लाल, लाल वर्ण वाले, लाल दिखाई देने वाले, लाल आभा वाले रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ' ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह सातवाँ अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဩသဓိတာရကာ ဩဒါတာ ဩဒါတဝဏ္ဏာ ဩဒါတနိဒဿနာ ဩဒါတနိဘာသာ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဩဒါတံ ဩဒါတဝဏ္ဏံ ဩဒါတနိဒဿနံ ဩဒါတနိဘာသံ. ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ အဘိဘာယတနံ.

कोई व्यक्ति अपने भीतर रूप की संज्ञा न रखते हुए बाहर सफेद, सफेद वर्ण वाले, सफेद दिखाई देने वाले, सफेद आभा वाले रूपों को देखता है। जैसे कि ओषधि तारा (शुक्र तारा) सफेद, सफेद वर्ण वाला, सफेद दिखाई देने वाला, सफेद आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, सफेद, सफेद वर्ण वाला, सफेद दिखाई देने वाला, सफेद आभा वाला होता है। इसी प्रकार कोई व्यक्ति अपने भीतर रूप की संज्ञा न रखते हुए बाहर सफेद, सफेद वर्ण वाले, सफेद दिखाई देने वाले, सफेद आभा वाले रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ' ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह आठवाँ अभिभायतन है।

၃၃၉. ‘‘အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ. ရူပီ ရူပါနိ ပဿတိ. အယံ ပဌမော ဝိမောက္ခော.

३३९. आठ विमोक्ष हैं। रूपी (अध्यात्म में रूप वाला) रूपों को देखता है। यह प्रथम विमोक्ष है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ. အယံ ဒုတိယော ဝိမောက္ခော.

अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए बाहर रूपों को देखता है। यह द्वितीय विमोक्ष है।

‘‘သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတိ. အယံ တတိယော ဝိမောက္ခော.

'शुभ ही है'—ऐसा अधिमुक्त (दृढ़ निश्चय वाला) होता है। यह तृतीय विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ စတုတ္ထော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने से, नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाने से, 'आकाश अनन्त है'—इस प्रकार आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह चतुर्थ विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ပဉ္စမော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'विज्ञान अनन्त है'—इस प्रकार विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह पाँचवाँ विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဆဋ္ဌော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'कुछ भी नहीं है'—इस प्रकार आकिंचन्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह छठा विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ သတ္တမော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा आकिंचन्यायतन का अतिक्रमण कर नैवसंज्ञानासंज्ञायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह सातवाँ विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတ နိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ အဋ္ဌမော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा नैवसंज्ञानासंज्ञायतन का अतिक्रमण कर संज्ञा-वेदयित-निरोध को प्राप्त कर विहार करता है। यह आठवाँ विमोक्ष है।

‘‘ဣမေ [Pg.218] ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဋ္ဌ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे आयुष्मानों! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये आठ धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो।

နဝကံ

नवक (नौ का समूह)

၃၄၀. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန နဝ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ; တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ နဝ?

३४०. हे आयुष्मानों! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा नौ धर्म भली-भाँति कहे गए हैं; वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए हो। वे नौ कौन से हैं?

‘‘နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ. ‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… အနတ္ထံ စရတီတိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… အနတ္ထံ စရိဿတီတိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… အတ္ထံ စရတီတိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… အတ္ထံ စရိဿတီတိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ.

नौ आघात-वस्तुएँ (क्रोध के कारण) हैं। 'उसने मेरा अनर्थ किया है'—इस प्रकार वैर बाँधता है; 'वह मेरा अनर्थ कर रहा है'—इस प्रकार वैर बाँधता है; 'वह मेरा अनर्थ करेगा'—इस प्रकार वैर बाँधता है। 'उसने मेरे प्रिय और मनभावन व्यक्ति का अनर्थ किया है'... 'वह अनर्थ कर रहा है'... 'वह अनर्थ करेगा'—इस प्रकार वैर बाँधता है। 'उसने मेरे अप्रिय और अरुचिकर व्यक्ति का भला (अर्थ) किया है'... 'वह भला कर रहा है'... 'वह भला करेगा'—इस प्रकार वैर बाँधता है।

‘‘နဝ အာဃာတပဋိဝိနယာ. ‘အနတ္ထံ မေ အစရိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရိ…ပေ… အနတ္ထံ စရတိ…ပေ… အနတ္ထံ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရိ…ပေ… အတ္ထံ စရတိ…ပေ… အတ္ထံ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ.

नौ आघात-प्रतिविनय (वैर दूर करने के उपाय) हैं। 'उसने मेरा अनर्थ किया है, तो इसमें क्या किया जा सकता है?'—इस प्रकार वैर को दूर करता है; 'वह मेरा अनर्थ कर रहा है, तो इसमें क्या किया जा सकता है?'—इस प्रकार वैर को दूर करता है; 'वह मेरा अनर्थ करेगा, तो इसमें क्या किया जा सकता है?'—इस प्रकार वैर को दूर करता है। 'उसने मेरे प्रिय और मनभावन व्यक्ति का अनर्थ किया है... वह अनर्थ कर रहा है... वह अनर्थ करेगा, तो इसमें क्या किया जा सकता है?'—इस प्रकार वैर को दूर करता है। 'उसने मेरे अप्रिय और अरुचिकर व्यक्ति का भला किया है... वह भला कर रहा है... वह भला करेगा, तो इसमें क्या किया जा सकता है?'—इस प्रकार वैर को दूर करता है।

၃၄၁. ‘‘နဝ သတ္တာဝါသာ. သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ မနုဿာ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမော သတ္တာဝါသော.

३४१. नौ सत्त्वावास (प्राणियों के निवास स्थान) हैं। हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो नाना प्रकार के शरीर वाले और नाना प्रकार की संज्ञा वाले हैं, जैसे कि मनुष्य, कुछ देवता और कुछ विनिपातिक (असुर)। यह प्रथम सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ. အယံ ဒုတိယော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो नाना प्रकार के शरीर वाले किन्तु एक ही संज्ञा वाले हैं, जैसे कि प्रथम (कल्प) में उत्पन्न ब्रह्मकायिक देवता। यह द्वितीय सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ တတိယော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो एक ही प्रकार के शरीर वाले किन्तु नाना प्रकार की संज्ञा वाले हैं, जैसे कि आभास्वर देवता। यह तृतीय सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော[Pg.219], သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ စတုတ္ထော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो एक ही प्रकार के शरीर वाले और एक ही प्रकार की संज्ञा वाले हैं, जैसे कि शुभकृत्स्न देवता। यह चतुर्थ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ အသညိနော အပ္ပဋိသံဝေဒိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အသညသတ္တာ. အယံ ပဉ္စမော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो संज्ञा-रहित और वेदन-रहित (अनुभव-रहित) हैं, जैसे कि असंज्ञी-सत्त्व देवता। यह पाँचवाँ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ဆဋ္ဌော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने से, नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाने से, 'आकाश अनन्त है'—इस प्रकार आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह छठा सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मानों! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'विज्ञान अनन्त है'—इस प्रकार विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह सातवाँ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စာညာယတနူပဂါ. အယံ အဋ္ဌမော သတ္တာဝါသော.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जो विज्ञानञ्चायतन (अनंत चेतना के आयतन) को पूरी तरह से पार कर 'कुछ भी नहीं है' इस भावना के साथ आकिञ्चञ्ञायतन (अकिंचनता के आयतन) को प्राप्त हुए हैं। यह प्राणियों का आठवाँ आवास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါ. အယံ နဝမော သတ္တာဝါသော.

हे मित्रों, ऐसे प्राणी हैं जो आकिञ्चञ्ञायतन को पूरी तरह से पार कर नेवसञ्ञानासञ्ञायतन (न-संज्ञा-न-असंज्ञा के आयतन) को प्राप्त हुए हैं। यह प्राणियों का नौवाँ आवास है।

၃၄၂. ‘‘နဝ အက္ခဏာ အသမယာ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ဣဓာဝုသော, တထာဂတော စ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒေသိယတိ ဩပသမိကော ပရိနိဗ္ဗာနိကော သမ္ဗောဓဂါမီ သုဂတပ္ပဝေဒိတော. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော နိရယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ ပဌမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

३४२. ब्रह्मचर्य वास (पवित्र जीवन जीने) के लिए नौ अक्षण (अनुपयुक्त अवसर) और असमय हैं। हे मित्रों, यहाँ लोक में अर्हत्, सम्यक-सम्बुद्ध तथागत उत्पन्न हुए हैं, और उनके द्वारा शांतिदायक, परिनिर्वाणदायक, संबोधिगामी और सुगत द्वारा प्रवेदित धर्म का उपदेश दिया जा रहा है। परंतु यह व्यक्ति नरक में उत्पन्न हुआ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए पहला अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, တထာဂတော စ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒေသိယတိ ဩပသမိကော ပရိနိဗ္ဗာနိကော သမ္ဗောဓဂါမီ သုဂတပ္ပဝေဒိတော. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော တိရစ္ဆာနယောနိံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ ဒုတိယော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी, हे मित्रों, लोक में अर्हत्, सम्यक-सम्बुद्ध तथागत उत्पन्न हुए हैं, और शांतिदायक, परिनिर्वाणदायक, संबोधिगामी और सुगत द्वारा प्रवेदित धर्म का उपदेश दिया जा रहा है। परंतु यह व्यक्ति तिर्यक योनि (पशु योनि) में उत्पन्न हुआ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए दूसरा अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… ပေတ္တိဝိသယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ တတိယော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह प्रेत-विषय (प्रेत लोक) में उत्पन्न हुआ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए तीसरा अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန [Pg.220] စပရံ…ပေ… အသုရကာယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ စတုတ္ထော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह असुर-निकाय (असुर लोक) में उत्पन्न हुआ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए चौथा अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… အညတရံ ဒီဃာယုကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ ပဉ္စမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह किसी दीर्घायु देव-निकाय में उत्पन्न हुआ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए पाँचवाँ अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ မိလက္ခေသု အဝိညာတာရေသု, ယတ္ထ နတ္ထိ ဂတိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. အယံ ဆဋ္ဌော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह प्रत्यंत (सीमावर्ती) जनपदों में, अज्ञानी म्लेच्छों के बीच उत्पन्न हुआ है, जहाँ भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं की पहुँच नहीं है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए छठा अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ. သော စ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ, နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, နတ္ထိ ဟုတံ, နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော, နတ္ထိ အယံ လောကော, နတ္ထိ ပရော လောကော, နတ္ထိ မာတာ, နတ္ထိ ပိတာ, နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ သတ္တမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह मध्य जनपदों में उत्पन्न हुआ है, परंतु वह मिथ्यादृष्टि वाला और विपरीत दर्शन वाला है—'दान का कोई फल नहीं है, यज्ञ का कोई फल नहीं है, हवन का कोई फल नहीं है, सुकृत और दुष्कृत कर्मों का कोई फल या विपाक नहीं है, न यह लोक है, न परलोक है, न माता है, न पिता है, न औपपातिक प्राणी हैं, और लोक में ऐसे कोई श्रमण-ब्राह्मण नहीं हैं जो सम्यक मार्ग पर स्थित हों, जिन्होंने इस लोक और परलोक को स्वयं के अभिज्ञा से साक्षात् कर प्रवेदित किया हो।' यह ब्रह्मचर्य वास के लिए सातवाँ अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ. သော စ ဟောတိ ဒုပ္ပညော ဇဠော ဧဠမူဂေါ, နပ္ပဋိဗလော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတာနမတ္ထမညာတုံ. အယံ အဋ္ဌမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी... वह मध्य जनपदों में उत्पन्न हुआ है, परंतु वह प्रज्ञाहीन, जड़ और मूक-बधिर है, जो सुभाषित और दुर्भाषित वचनों के अर्थ को समझने में समर्थ नहीं है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए आठवाँ अक्षण और असमय है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, တထာဂတော စ လောကေ န ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ န ဒေသိယတိ ဩပသမိကော ပရိနိဗ္ဗာနိကော သမ္ဗောဓဂါမီ သုဂတပ္ပဝေဒိတော. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ, သော စ ဟောတိ ပညဝါ အဇဠော အနေဠမူဂေါ, ပဋိဗလော သုဘာသိတ-ဒုဗ္ဘာသိတာနမတ္ထမညာတုံ. အယံ နဝမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

फिर और भी, हे मित्रों, लोक में अर्हत्, सम्यक-सम्बुद्ध तथागत उत्पन्न नहीं हुए हैं, और शांतिदायक, परिनिर्वाणदायक, संबोधिगामी और सुगत द्वारा प्रवेदित धर्म का उपदेश नहीं दिया जा रहा है। यद्यपि यह व्यक्ति मध्य जनपदों में उत्पन्न हुआ है, वह प्रज्ञावान है, जड़ नहीं है, मूक-बधिर नहीं है, और सुभाषित-दुर्भाषित वचनों के अर्थ को समझने में समर्थ है। यह ब्रह्मचर्य वास के लिए नौवाँ अक्षण और असमय है।

၃၄၃. ‘‘နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သုခဿ စ ပဟာနာ [Pg.221] …ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ…ပေ… အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

३४३. नौ अनुक्रमिक विहार हैं। हे मित्रों, यहाँ भिक्षु काम-भोगों से विविक्त होकर, अकुशल धर्मों से विविक्त होकर, वितर्क और विचार सहित, विवेक से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले प्रथम ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। वितर्क और विचार के शांत होने से... द्वितीय ध्यान... प्रीति के विराग से... तृतीय ध्यान... सुख के प्रहाण से... चतुर्थ ध्यान... पूरी तरह से रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से... आकाशानञ्चायतन... आकाशानञ्चायतन को पूरी तरह पार कर 'अनंत विज्ञान है' इस प्रकार विज्ञानञ्चायतन... विज्ञानञ्चायतन को पूरी तरह पार कर 'कुछ भी नहीं है' इस प्रकार आकिञ्चञ्ञायतन... आकिञ्चञ्ञायतन को पूरी तरह पार कर नेवसञ्ञानासञ्ञायतन... नेवसञ्ञानासञ्ञायतन को पूरी तरह पार कर संज्ञा-वेदयित-निरोध को प्राप्त कर विहार करता है।

၃၄၄. ‘‘နဝ အနုပုဗ္ဗနိရောဓာ. ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ကာမသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝိတက္ကဝိစာရာ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ. တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ပီတိ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ အဿာသပဿာဿာ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ. အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ အာကိဉ္စညာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ. သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ သညာ စ ဝေဒနာ စ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ.

३४४. नौ अनुक्रमिक निरोध हैं। प्रथम ध्यान में समापन्न व्यक्ति की काम-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है। द्वितीय ध्यान में समापन्न व्यक्ति के वितर्क और विचार निरुद्ध हो जाते हैं। तृतीय ध्यान में समापन्न व्यक्ति की प्रीति निरुद्ध हो जाती है। चतुर्थ ध्यान में समापन्न व्यक्ति के उच्छ्वास-प्रश्वास निरुद्ध हो जाते हैं। आकाशानञ्चायतन में समापन्न व्यक्ति की रूप-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है। विज्ञानञ्चायतन में समापन्न व्यक्ति की आकाशानञ्चायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है। आकिञ्चञ्ञायतन में समापन्न व्यक्ति की विज्ञानञ्चायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है। नेवसञ्ञानासञ्ञायतन में समापन्न व्यक्ति की आकिञ्चञ्ञायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है। संज्ञा-वेदयित-निरोध में समापन्न व्यक्ति की संज्ञा और वेदना निरुद्ध हो जाती हैं।

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန နဝ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

हे मित्रों, उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक-सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये नौ धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए होगा।

ဒသကံ

दशक

၃၄၅. ‘‘အတ္ထိ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒသ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ…ပေ… အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ ဒသ?

३४५. हे मित्रों, उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक-सम्बुद्ध भगवान द्वारा दस धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को मिलकर संगायन करना चाहिए... जो देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए होगा। वे दस कौन से हैं?

‘‘ဒသ နာထကရဏာ ဓမ္မာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု [Pg.222] သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ, အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

दस सुरक्षा प्रदान करने वाले धर्म (गुण) हैं। यहाँ, आवुसो, भिक्षु शीलवान होता है। वह पातिमोक्ख-संवर-शील से सुरक्षित होकर विहार करता है, आचार और गोचर (उचित व्यवहार और स्थान) से संपन्न होता है, सूक्ष्म दोषों में भी भय देखने वाला होता है और शिक्षापदों को ग्रहण कर उनमें प्रशिक्षण लेता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु शीलवान होता है... शिक्षापदों में प्रशिक्षण लेता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला (नाथकरण) है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော. ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထာ သဗျဉ္ဇနာ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु बहुश्रुत होता है, श्रुत-धर (सुनी हुई बातों को धारण करने वाला) और श्रुत-सन्निचय (सुनी हुई बातों का संग्रह करने वाला) होता है। वे धर्म जो आदि में कल्याणकारी, मध्य में कल्याणकारी और अंत में कल्याणकारी हैं, जो अर्थ और व्यंजन (शब्द) से युक्त हैं, जो पूर्णतः परिपूर्ण और शुद्ध ब्रह्मचर्य का प्रतिपादन करते हैं—ऐसे धर्म उस भिक्षु द्वारा बहुत सुने हुए, धारण किए हुए, वाणी से अभ्यस्त, मन से अनुप्रेक्षित (चिंतन किए हुए) और प्रज्ञा से भली-भांति समझे हुए होते हैं। आवुसो, क्योंकि भिक्षु बहुश्रुत होता है... प्रज्ञा से भली-भांति समझा हुआ होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु कल्याणमित्र, कल्याण-सहायी और कल्याण-सम्पवंक (अच्छे मित्रों की ओर झुकाव रखने वाला) होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु कल्याणमित्र, कल्याण-सहायी और कल्याण-सम्पवंक होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ သောဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ခမော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိံ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ…ပေ… ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိံ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु सुवच (विनम्र/आज्ञाकारी) होता है, सुवच बनाने वाले धर्मों से युक्त होता है, क्षमावान होता है और उपदेश को आदरपूर्वक ग्रहण करने वाला होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु सुवच होता है... उपदेश को आदरपूर्वक ग्रहण करने वाला होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ, တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော, အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ…ပေ… အလံ သံဝိဓာတုံ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु अपने सब्रह्मचारियों के ऊँचे-नीचे (छोटे-बड़े) विभिन्न कार्यों में दक्ष होता है, आलस्य रहित होता है, उनमें उपाय और मीमांसा (विचार) से युक्त होता है, और स्वयं करने तथा प्रबंध करने में समर्थ होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु सब्रह्मचारियों के कार्यों में... प्रबंध करने में समर्थ होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ ပိယသမုဒါဟာရော, အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ဥဠာရပါမောဇ္ဇော. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ…ပေ… ဥဠာရပါမောဇ္ဇော. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु धर्म-कामी (धर्म से प्रेम करने वाला) होता है, प्रिय बोलने वाला होता है, और अभिधर्म तथा अभिविनय में अत्यधिक प्रसन्नता रखने वाला होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु धर्म-कामी होता है... अत्यधिक प्रसन्नता रखने वाला होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန [Pg.223] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေဟိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ…ပေ… ပရိက္ခာရေဟိ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु जो कुछ भी प्राप्त हो, उन चीवर, पिण्डपात, शयनासन और ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारों (दवाइयों) से संतुष्ट रहता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु इन परिष्कारों से संतुष्ट रहता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ…ပေ… အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होकर विहार करता है—अकुशल धर्मों के प्रहाण के लिए और कुशल धर्मों की प्राप्ति के लिए; वह शक्तिशाली, दृढ़ पराक्रमी और कुशल धर्मों में भार न छोड़ने वाला (सतत प्रयत्नशील) होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु आरब्ध-वीर्य होकर विहार करता है... कुशल धर्मों में भार नहीं छोड़ता, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ…ပေ… သရိတာ အနုဿရိတာ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु स्मृतिमान होता है, परम स्मृति और प्रज्ञा (निपक्वता) से युक्त होता है, बहुत समय पहले किए गए कार्यों और बहुत समय पहले कही गई बातों को याद करने और बार-बार याद करने में समर्थ होता है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु स्मृतिमान होता है... बार-बार याद करने में समर्थ होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ…ပေ… သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

पुनः, आवुसो, भिक्षु प्रज्ञावान होता है, उदय और व्यय (उत्पत्ति और विनाश) को जानने वाली प्रज्ञा से युक्त होता है, जो आर्य है, भेदन करने वाली (क्लेशों को नष्ट करने वाली) है और पूर्णतः दुखों के क्षय तक ले जाने वाली है। आवुसो, क्योंकि भिक्षु प्रज्ञावान होता है... दुखों के क्षय तक ले जाने वाली प्रज्ञा से युक्त होता है, इसलिए यह धर्म भी सुरक्षा प्रदान करने वाला है।

၃၄၆. ဒသ ကသိဏာယတနာနိ. ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ, ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ အဒွယံ အပ္ပမာဏံ. အာပေါကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ…ပေ… တေဇောကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဝါယောကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… နီလကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ပီတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… လောဟိတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဩဒါတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… အာကာသကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဝိညာဏကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ, ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ အဒွယံ အပ္ပမာဏံ.

३४६. दस कृत्स्न-आयतन (कसिण-आयतन) हैं। कोई (भिक्षु) ऊपर, नीचे, तिरछा, अद्वय (अखंड) और अप्रमाण पृथ्वी-कृत्स्न को जानता है। कोई जल-कृत्स्न को जानता है... कोई तेज-कृत्स्न को जानता है... कोई वायु-कृत्स्न को जानता है... कोई नील-कृत्स्न को जानता है... कोई पीत-कृत्स्न को जानता है... कोई लोहित-कृत्स्न को जानता है... कोई अवदात (श्वेत)-कृत्स्न को जानता है... कोई आकाश-कृत्स्न को जानता है... कोई ऊपर, नीचे, तिरछा, अद्वय और अप्रमाण विज्ञान-कृत्स्न को जानता है।

၃၄၇. ‘‘ဒသ အကုသလကမ္မပထာ – ပါဏာတိပါတော, အဒိန္နာဒါနံ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော, မုသာဝါဒေါ, ပိသုဏာ ဝါစာ, ဖရုသာ ဝါစာ, သမ္ဖပ္ပလာပေါ, အဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ.

३४७. दस अकुशल कर्मपथ हैं—प्राणातिपात (हत्या), अदत्तादान (चोरी), कामेसुमिच्छाचार (व्यभिचार), मृषावाद (झूठ), पिशुन-वाचा (चुगली), परुष-वाचा (कठोर वचन), सम्फप्पलाप (व्यर्थ प्रलाप), अभिध्या (लोभ), व्यापाद (द्वेष), और मिथ्या-दृष्टि।

‘‘ဒသ [Pg.224] ကုသလကမ္မပထာ – ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ, အနဘိဇ္ဈာ, အဗျာပါဒေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ.

दस कुशल कर्मपथ हैं—प्राणातिपात से विरति, अदत्तादान से विरति, कामेसुमिच्छाचार से विरति, मृषावाद से विरति, पिशुन-वाचा से विरति, परुष-वाचा से विरति, सम्फप्पलाप से विरति, अनभिध्या (लोभ न करना), अव्यापाद (द्वेष न करना), और सम्यक्-दृष्टि।

၃၄၈. ‘‘ဒသ အရိယဝါသာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ, ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော, ဧကာရက္ခော, စတုရာပဿေနော, ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော, သမဝယသဋ္ဌေသနော, အနာဝိလသင်္ကပ္ပော, ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော, သုဝိမုတ္တစိတ္တော, သုဝိမုတ္တပညော.

३४८. दस आर्य-वास हैं। यहाँ, आवुसो, भिक्षु पाँच अंगों का प्रहाण करने वाला होता है, छह अंगों (षडंग उपेक्षा) से युक्त होता है, एक रक्षक (स्मृति) वाला होता है, चार आश्रयों वाला होता है, विभिन्न सत्यों को दूर करने वाला होता है, सभी एषणाओं (खोजों) को भली-भांति त्यागने वाला होता है, निर्मल संकल्प वाला होता है, शांत काय-संस्कार वाला होता है, सुविमुक्त चित्त वाला होता है, और सुविमुक्त प्रज्ञा वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနော ဟောတိ, ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ, ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဥဒ္ဓစ္စကုကုစ္စံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ.

आवुसो, भिक्षु पाँच अंगों का प्रहाण करने वाला कैसे होता है? यहाँ, आवुसो, भिक्षु का कामच्छन्द प्रहीण (नष्ट) हो चुका होता है, व्यापाद प्रहीण हो चुका होता है, स्त्यान-मृद्ध (आलस्य और तंद्रा) प्रहीण हो चुका होता है, औद्धत्य-कौकृत्य (उत्तेजना और पश्चाताप) प्रहीण हो चुका होता है, और विचिकित्सा (संदेह) प्रहीण हो चुकी होती है। इस प्रकार, आवुसो, भिक्षु पाँच अंगों का प्रहाण करने वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु छह अंगों से युक्त कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु आँखों से रूप देखकर न प्रसन्न होता है और न खिन्न, वह स्मृतिवान और सम्प्रजन्य (जागरूक) होकर उपेक्षा भाव से विहार करता है। कान से शब्द सुनकर... मन से धर्म (विचार) जानकर न प्रसन्न होता है और न खिन्न, वह स्मृतिवान और सम्प्रजन्य होकर उपेक्षा भाव से विहार करता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु छह अंगों से युक्त होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ဧကာရက္ခော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဧကာရက္ခော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु एक रक्षक वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु स्मृति (सति) रूपी रक्षक वाले चित्त से युक्त होता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु एक रक्षक वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု စတုရာပဿေနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ, သင်္ခါယေကံ အဓိဝါသေတိ, သင်္ခါယေကံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သင်္ခါယေကံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု စတုရာပဿေနော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु चार आश्रयों (प्रतिशरणों) वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु विचारपूर्वक (समझकर) किसी का सेवन करता है, विचारपूर्वक किसी को सहन करता है, विचारपूर्वक किसी का त्याग करता है, और विचारपूर्वक किसी को दूर करता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु चार आश्रयों वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ယာနိ တာနိ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ပုထုပစ္စေကသစ္စာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ နုန္နာနိ ဟောန္တိ ပဏုန္နာနိ စတ္တာနိ ဝန္တာနိ မုတ္တာနိ ပဟီနာနိ ပဋိနိဿဋ္ဌာနိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु पृथक-पृथक सत्यों को त्यागने वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु के लिए जो अनेक श्रमणों और ब्राह्मणों के अनेक पृथक-पृथक सत्य हैं, वे सब उसके द्वारा निकाल दिए गए होते हैं, पूर्णतः त्याग दिए गए होते हैं, छोड़ दिए गए होते हैं, वमन कर दिए गए होते हैं, मुक्त कर दिए गए होते हैं, प्रहीण कर दिए गए होते हैं और शांत कर दिए गए होते हैं। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु पृथक-पृथक सत्यों को त्यागने वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော[Pg.225], ဘိက္ခု သမဝယသဋ္ဌေသနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဘဝေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သမဝယသဋ္ဌေသနော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु समस्त एषणाओं (खोजों) को त्यागने वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु की काम-एषणा प्रहीण (नष्ट) हो चुकी होती है, भव-एषणा प्रहीण हो चुकी होती है और ब्रह्मचर्य-एषणा शांत हो चुकी होती है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु समस्त एषणाओं को त्यागने वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု အနာဝိလသင်္ကပ္ပော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ, ဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ, ဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အနာဝိလသင်္ကပ္ပော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु निर्मल संकल्पों वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु का काम-संकल्प प्रहीण हो चुका होता है, व्यापाद (द्वेष) संकल्प प्रहीण हो चुका होता है और विहिंसा (क्रूरता) संकल्प प्रहीण हो चुका होता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु निर्मल संकल्पों वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु शांत काय-संस्कार वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु सुख और दुःख के प्रहाण से, तथा पहले ही सौमनस्य (हर्ष) और दौर्मनस्य (शोक) के अस्त हो जाने से, न-दुःख-न-सुख वाली, उपेक्षा और स्मृति की शुद्धता वाली चौथी झान (चतुर्थ ध्यान) को प्राप्त कर विहार करता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु शांत काय-संस्कार वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ရာဂါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, ဒေါသာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, မောဟာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु सुविमुक्त चित्त (भली-भाँति मुक्त चित्त) वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु का चित्त राग से मुक्त होता है, चित्त द्वेष से मुक्त होता है और चित्त मोह से मुक्त होता है। हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु सुविमुक्त चित्त वाला होता है।”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တပညော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ‘ဒေါသော မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ‘မောဟော မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တပညော ဟောတိ.

“हे आयुष्मानों! भिक्षु सुविमुक्त प्रज्ञा वाला कैसे होता है? हे आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु यह जानता है कि 'मेरा राग प्रहीण हो गया है, उसकी जड़ कट गई है, वह कटे हुए ताड़ के वृक्ष के समान (पुनः न उगने वाला) हो गया है, उसका अभाव कर दिया गया है और भविष्य में उसके पुनः उत्पन्न न होने का स्वभाव है।' वह जानता है कि 'मेरा द्वेष प्रहीण हो गया है... मेरा मोह प्रहीण हो गया है, उसकी जड़ कट गई है, वह कटे हुए ताड़ के वृक्ष के समान हो गया है, उसका अभाव कर दिया गया है और भविष्य में उसके पुनः उत्पन्न न होने का स्वभाव है।' हे आयुष्मानों! इस प्रकार भिक्षु सुविमुक्त प्रज्ञा वाला होता है।”

‘‘ဒသ အသေက္ခာ ဓမ္မာ – အသေက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အသေက္ခော သမ္မာသင်္ကပ္ပော, အသေက္ခာ သမ္မာဝါစာ, အသေက္ခော သမ္မာကမ္မန္တော, အသေက္ခော သမ္မာအာဇီဝေါ, အသေက္ခော သမ္မာဝါယာမော, အသေက္ခာ သမ္မာသတိ, အသေက္ခော သမ္မာသမာဓိ, အသေက္ခံ သမ္မာဉာဏံ, အသေက္ခာ သမ္မာဝိမုတ္တိ.

“दस अशैक्ष धर्म (अर्हतों के धर्म) - अशैक्ष सम्यक दृष्टि, अशैक्ष सम्यक संकल्प, अशैक्ष सम्यक वाणी, अशैक्ष सम्यक कर्मान्त, अशैक्ष सम्यक आजीव, अशैक्ष सम्यक व्यायाम, अशैक्ष सम्यक स्मृति, अशैक्ष सम्यक समाधि, अशैक्ष सम्यक ज्ञान और अशैक्ष सम्यक विमुक्ति।”

‘‘ဣမေ ခေါ, အာဝုသော, တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒသ ဓမ္မာ သမ္မဒက္ခာတာ. တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ န [Pg.226] ဝိဝဒိတဗ္ဗံ, ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ စိရဋ္ဌိတိကံ, တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ.

“हे आयुष्मानों! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध भगवान द्वारा ये दस धर्म भली-भाँति कहे गए हैं। वहाँ हम सभी को एक साथ मिलकर संगायन (पाठ) करना चाहिए, विवाद नहीं करना चाहिए, जिससे कि यह ब्रह्मचर्य दीर्घकाल तक स्थायी रहे। वह बहुत से लोगों के हित के लिए, बहुत से लोगों के सुख के लिए, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए होगा।”

၃၄၉. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥဋ္ဌဟိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ, သာဓု ခေါ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခူနံ သင်္ဂီတိပရိယာယံ အဘာသီ’တိ. ဣဒမဝေါစာယသ္မာ သာရိပုတ္တော, သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

३४९. तब भगवान (आसन से) उठकर आयुष्मान सारिपुत्र से बोले— “साधु! साधु! सारिपुत्र! तुमने भिक्षुओं के लिए संगीति-पर्याय (संगीति सुत्त) का बहुत अच्छा उपदेश दिया है।” आयुष्मान सारिपुत्र ने यह संगीति-पर्याय कहा। शास्ता (बुद्ध) ने इसका अनुमोदन किया। वे भिक्षु आयुष्मान सारिपुत्र के प्रवचन से प्रसन्न होकर आनंदित हुए।

သင်္ဂီတိသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒသမံ.

दसवाँ संगीति सुत्त समाप्त।

၁၁. ဒသုတ္တရသုတ္တံ

११. दसुत्तर सुत्त

၃၅၀. ဧဝံ [Pg.227] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စမ္ပာယံ ဝိဟရတိ ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ! ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

३५०. ऐसा मैंने सुना— एक समय भगवान चम्पा नगरी में गग्गरा पुष्करिणी (कमल के तालाब) के तट पर पाँच सौ भिक्षुओं के विशाल भिक्षु-संघ के साथ विहार कर रहे थे। वहाँ आयुष्मान सारिपुत्र ने भिक्षुओं को संबोधित किया— “हे आयुष्मान भिक्षुओं!” उन भिक्षुओं ने आयुष्मान सारिपुत्र को उत्तर दिया— “आयुष्मान!” आयुष्मान सारिपुत्र ने यह कहा—

‘‘ဒသုတ္တရံ ပဝက္ခာမိ, ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ, သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနံ’’.

“मैं निर्वाण की प्राप्ति के लिए, दुःख के अंत के लिए और सभी बंधनों (ग्रंथियों) से मुक्ति के लिए 'दसुत्तर' नामक धर्म का उपदेश दूँगा।”

ဧကော ဓမ္မော

एक धर्म (एकक निपात)

၃၅၁. ‘‘ဧကော, အာဝုသော, ဓမ္မော ဗဟုကာရော, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေတဗ္ဗော, ဧကော ဓမ္မော ပရိညေယျော, ဧကော ဓမ္မော ပဟာတဗ္ဗော, ဧကော ဓမ္မော ဟာနဘာဂိယော, ဧကော ဓမ္မော ဝိသေသဘာဂိယော, ဧကော ဓမ္မော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော, ဧကော ဓမ္မော ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဧကော ဓမ္မော အဘိညေယျော, ဧကော ဓမ္မော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

३५१. “हे आयुष्मानों! एक धर्म बहुत उपकारी है, एक धर्म भावना करने योग्य (विकसित करने योग्य) है, एक धर्म परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) है, एक धर्म प्रहातव्य (त्यागने योग्य) है, एक धर्म हानि पहुँचाने वाला है, एक धर्म विशेषता (प्रगति) दिलाने वाला है, एक धर्म दुर्बोध (कठिनाई से समझने योग्य) है, एक धर्म उत्पन्न करने योग्य है, एक धर्म अभिज्ञेय (विशेष ज्ञान से जानने योग्य) है, और एक धर्म साक्षात् करने योग्य है।”

(က) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ဗဟုကာရော? အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဗဟုကာရော.

(क) “वह एक धर्म कौन सा है जो बहुत उपकारी है? कुशल धर्मों में अप्रमाद (सावधानी)। यह एक धर्म बहुत उपकारी है।”

(ခ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေတဗ္ဗော? ကာယဂတာသတိ သာတသဟဂတာ. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေတဗ္ဗော.

(ख) “वह एक धर्म कौन सा है जो भावना करने योग्य है? सुख के साथ युक्त कायागत-स्मृति (शरीर के प्रति जागरूकता)। यह एक धर्म भावना करने योग्य है।”

(ဂ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ပရိညေယျော? ဖဿော သာသဝေါ ဥပါဒါနိယော. အယံ ဧကော ဓမ္မော ပရိညေယျော.

(ग) “वह एक धर्म कौन सा है जो परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) है? आस्रव-युक्त और उपादान-युक्त स्पर्श (फस्स)। यह एक धर्म परिज्ञेय है।”

(ဃ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ပဟာတဗ္ဗော? အသ္မိမာနော. အယံ ဧကော ဓမ္မော ပဟာတဗ္ဗော.

(घ) कौन सा एक धर्म त्यागने योग्य है? 'मैं हूँ' ऐसा मान (अस्मिमान)। यह एक धर्म त्यागने योग्य है।

(င) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ဟာနဘာဂိယော? အယောနိသော မနသိကာရော. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဟာနဘာဂိယော.

(ङ) कौन सा एक धर्म अवनति (हानि) की ओर ले जाने वाला है? अयोनिशो मनसिकार (अनुचित चिंतन)। यह एक धर्म अवनति की ओर ले जाने वाला है।

(စ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ဝိသေသဘာဂိယော? ယောနိသော မနသိကာရော. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဝိသေသဘာဂိယော.

(च) कौन सा एक धर्म विशेषता (प्रगति) की ओर ले जाने वाला है? योनिशो मनसिकार (उचित चिंतन)। यह एक धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाला है।

(ဆ) ‘‘ကတမော [Pg.228] ဧကော ဓမ္မော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော? အာနန္တရိကော စေတောသမာဓိ. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော.

(छ) कौन सा एक धर्म दुर्भेद्य (कठिनाई से समझने योग्य) है? आनन्तरिक चेतो-समाधि (वह समाधि जो तत्काल फल देने वाली है)। यह एक धर्म दुर्भेद्य है।

(ဇ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗော? အကုပ္ပံ ဉာဏံ. အယံ ဧကော ဓမ္မော ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗော.

(ज) कौन सा एक धर्म उत्पन्न करने योग्य है? अकुप्य ज्ञान (अक्षय ज्ञान)। यह एक धर्म उत्पन्न करने योग्य है।

(ဈ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော အဘိညေယျော? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. အယံ ဧကော ဓမ္မော အဘိညေယျော.

(झ) कौन सा एक धर्म अभिज्ञेय (विशेष ज्ञान से जानने योग्य) है? सभी प्राणी आहार पर टिके हुए हैं। यह एक धर्म अभिज्ञेय है।

(ဉ) ‘‘ကတမော ဧကော ဓမ္မော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော? အကုပ္ပာ စေတောဝိမုတ္တိ. အယံ ဧကော ဓမ္မော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

(ञ) कौन सा एक धर्म साक्षात्कार करने योग्य है? अकुप्या चेतोविमुक्ति (अटल चित्त की विमुक्ति)। यह एक धर्म साक्षात्कार करने योग्य है।

‘‘ဣတိ ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये दस धर्म यथार्थ हैं, सत्य हैं, तथ्य हैं, अकाट्य हैं, अनन्य हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध (साक्षात्कृत) किया है।

ဒွေ ဓမ္မာ

दो धर्म

၃၅၂. ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ, ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဒွေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ, ဒွေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ, ဒွေ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ, ဒွေ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ, ဒွေ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ, ဒွေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ, ဒွေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ, ဒွေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५२. दो धर्म बहुत उपकारी हैं, दो धर्मों की भावना करनी चाहिए, दो धर्म परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) हैं, दो धर्म त्यागने योग्य हैं, दो धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं, दो धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं, दो धर्म दुर्भेद्य हैं, दो धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं, दो धर्म अभिज्ञेय हैं, दो धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

(က) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

(क) कौन से दो धर्म बहुत उपकारी हैं? स्मृति (सति) और सम्प्रजन्य (समझ)। ये दो धर्म बहुत उपकारी हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

(ख) कौन से दो धर्मों की भावना करनी चाहिए? शमथ और विपश्यना। इन दो धर्मों की भावना करनी चाहिए।

(ဂ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? နာမဉ္စ ရူပဉ္စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

(ग) कौन से दो धर्म परिज्ञेय हैं? नाम और रूप। ये दो धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) कौन से दो धर्म त्यागने योग्य हैं? अविद्या और भवतृष्णा। ये दो धर्म त्यागने योग्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? ဒေါဝစဿတာ စ ပါပမိတ္တတာ စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) कौन से दो धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं? दुर्वचता (दुर्विनीत होना) और पापमित्रता (बुरी संगति)। ये दो धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं।

(စ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? သောဝစဿတာ စ ကလျာဏမိတ္တတာ စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) कौन से दो धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं? सुवचता (सुविनीत होना) और कल्याणमित्रता (अच्छी संगति)। ये दो धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं।

(ဆ) ‘‘ကတမေ [Pg.229] ဒွေ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? ယော စ ဟေတု ယော စ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယ, ယော စ ဟေတု ယော စ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

(छ) कौन से दो धर्म दुर्भेद्य हैं? प्राणियों के संक्लेश (मलिनता) का जो हेतु और प्रत्यय है, तथा प्राणियों की विशुद्धि का जो हेतु और प्रत्यय है। ये दो धर्म दुर्भेद्य हैं।

(ဇ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? ဒွေ ဉာဏာနိ – ခယေ ဉာဏံ, အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) कौन से दो धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? दो ज्ञान—क्षय ज्ञान (आस्रवों के क्षय का ज्ञान) और अनुत्पाद ज्ञान (पुनर्जन्म न होने का ज्ञान)। ये दो धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।

(ဈ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? ဒွေ ဓာတုယော – သင်္ခတာ စ ဓာတု အသင်္ခတာ စ ဓာတု. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

(झ) कौन से दो धर्म अभिज्ञेय हैं? दो धातुएँ—संस्कृत धातु और असंस्कृत धातु। ये दो धर्म अभिज्ञेय हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ ဒွေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

(ञ) कौन से दो धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं? विद्या और विमुक्ति। ये दो धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ ဣမေ ဝီသတိ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये बीस धर्म यथार्थ हैं, सत्य हैं, तथ्य हैं, अकाट्य हैं, अनन्य हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध किया है।

တယော ဓမ္မာ

तीन धर्म

၃၅၃. ‘‘တယော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ, တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ…ပေ… တယော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५३. तीन धर्म बहुत उपकारी हैं, तीन धर्मों की भावना करनी चाहिए... (पेय्याल)... तीन धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

(က) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? သပ္ပုရိသသံသေဝေါ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ, ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

(क) कौन से तीन धर्म बहुत उपकारी हैं? सत्पुरुषों की सेवा (संगति), सद्धर्म का श्रवण, और धर्म के अनुकूल धर्म का आचरण (धम्मानुधम्म प्रतिपत्ति)। ये तीन धर्म बहुत उपकारी हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

(ख) कौन से तीन धर्मों की भावना करनी चाहिए? तीन समाधियाँ—सवितर्क-सविचार समाधि, अवितर्क-विचारमात्र समाधि, और अवितर्क-अविचार समाधि। इन तीन धर्मों की भावना करनी चाहिए।

(ဂ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? တိဿော ဝေဒနာ – သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

(ग) कौन से तीन धर्म परिज्ञेय हैं? तीन वेदनाएँ—सुखद वेदना, दुःखद वेदना, और अदुःख-असुख (उपेक्षा) वेदना। ये तीन धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? တိဿော တဏှာ – ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) कौन से तीन धर्म त्यागने योग्य हैं? तीन तृष्णाएँ—कामतृष्णा, भवतृष्णा, और विभवतृष्णा। ये तीन धर्म त्यागने योग्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? တီဏိ အကုသလမူလာနိ – လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) कौन से तीन धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं? तीन अकुशल मूल—लोभ अकुशल मूल, द्वेष अकुशल मूल, और मोह अकुशल मूल। ये तीन धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं।

(စ) ‘‘ကတမေ [Pg.230] တယော ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? တီဏိ ကုသလမူလာနိ – အလောဘော ကုသလမူလံ, အဒေါသော ကုသလမူလံ, အမောဟော ကုသလမူလံ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) कौन से तीन धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं? तीन कुशल मूल—अलोभ कुशल मूल, अद्वेष कुशल मूल, और अमोह कुशल मूल। ये तीन धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं।

(ဆ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? တိဿော နိဿရဏိယာ ဓာတုယော – ကာမာနမေတံ နိဿရဏံ ယဒိဒံ နေက္ခမ္မံ, ရူပါနမေတံ နိဿရဏံ ယဒိဒံ အရူပံ, ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ဘူတံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ, နိရောဓော တဿ နိဿရဏံ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

(छ) कौन से तीन धर्म दुर्भेद्य हैं? तीन निस्सरणीय (मुक्तिदायी) धातुएँ—कामों से निस्सरण (मुक्ति) जो कि नैष्क्रम्य है, रूपों से निस्सरण जो कि अरूप है, और जो कुछ भी उत्पन्न, संस्कृत और प्रतीत्यसमुत्पन्न है, उसका निरोध ही निस्सरण है। ये तीन धर्म दुर्भेद्य हैं।

(ဇ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? တီဏိ ဉာဏာနိ – အတီတံသေ ဉာဏံ, အနာဂတံသေ ဉာဏံ, ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဉာဏံ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) कौन से तीन धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? तीन ज्ञान - अतीत के विषय में ज्ञान, अनागत के विषय में ज्ञान, और वर्तमान के विषय में ज्ञान। ये तीन धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।

(ဈ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? တိဿော ဓာတုယော – ကာမဓာတု, ရူပဓာတု, အရူပဓာတု. ဣမေ တယော ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

(झ) कौन से तीन धर्म अभिज्ञा द्वारा जानने योग्य हैं? तीन धातुएँ - काम-धातु, रूप-धातु, और अरूप-धातु। ये तीन धर्म अभिज्ञा द्वारा जानने योग्य हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ တယော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? တိဿော ဝိဇ္ဇာ – ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ, သတ္တာနံ စုတူပပါတေ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ, အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

(ञ) कौन से तीन धर्म साक्षात् करने योग्य हैं? तीन विद्याएँ - पूर्व-निवासों के अनुस्मृति का ज्ञान (विद्या), सत्त्वों के च्युति और उत्पत्ति का ज्ञान (विद्या), और आस्रवों के क्षय का ज्ञान (विद्या)। ये तीन धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ ဣမေ တိံသ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये तीस धर्म यथार्थ, सत्य, तथ्य, अमिथ्या और अनन्यथा हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध किया है।

စတ္တာရော ဓမ္မာ

चार धर्म

၃၅၄. ‘‘စတ္တာရော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ, စတ္တာရော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ…ပေ… စတ္တာရော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५४. चार धर्म बहुत उपकारक हैं, चार धर्मों की भावना करनी चाहिए... चार धर्मों का साक्षात्कार करना चाहिए।

(က) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? စတ္တာရိ စက္ကာနိ – ပတိရူပဒေသဝါသော, သပ္ပုရိသူပနိဿယော, အတ္တသမ္မာပဏိဓိ, ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

(क) कौन से चार धर्म बहुत उपकारक हैं? चार चक्र - उपयुक्त स्थान में निवास, सत्पुरुषों का आश्रय, स्वयं का सम्यक् प्रणिधान, और पूर्व में किए गए पुण्य। ये चार धर्म बहुत उपकारक हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ… ဓမ္မေသု [Pg.231] ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

(ख) कौन से चार धर्मों की भावना करनी चाहिए? चार स्मृति-प्रस्थान - यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु काया में कायानुपश्यी होकर विहार करता है, उत्साही, सम्प्रजान और स्मृतिमान होकर, लोक में लोभ और शोक को दूर करके। वेदनाओं में... चित्त में... धर्मों में धर्मानुपश्यी होकर विहार करता है, उत्साही, सम्प्रजान और स्मृतिमान होकर, लोक में लोभ और शोक को दूर करके। इन चार धर्मों की भावना करनी चाहिए।

(ဂ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? စတ္တာရော အာဟာရာ – ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

(ग) कौन से चार धर्म परिज्ञेय हैं? चार आहार - कवलिकार आहार, चाहे वह स्थूल हो या सूक्ष्म; दूसरा स्पर्श; तीसरा मनःसंचेतना; और चौथा विज्ञान। ये चार धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? စတ္တာရော ဩဃာ – ကာမောဃော, ဘဝေါဃော, ဒိဋ္ဌောဃော, အဝိဇ္ဇောဃော. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) कौन से चार धर्म प्रहातव्य हैं? चार ओघ - कामोघ, भवोघ, दृष्ट्योघ, और अविद्यौघ। ये चार धर्म प्रहातव्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? စတ္တာရော ယောဂါ – ကာမယောဂေါ, ဘဝယောဂေါ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) कौन से चार धर्म हानि-भागी हैं? चार योग - काम-योग, भव-योग, दृष्टि-योग, और अविद्या-योग। ये चार धर्म हानि-भागी हैं।

(စ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? စတ္တာရော ဝိသညောဂါ – ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ, ဘဝယောဂဝိသံယောဂေါ, ဒိဋ္ဌိယောဂဝိသံယောဂေါ, အဝိဇ္ဇာယောဂဝိသံယောဂေါ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) कौन से चार धर्म विशेष-भागी हैं? चार विसंयोग - काम-योग से विसंयोग, भव-योग से विसंयोग, दृष्टि-योग से विसंयोग, और अविद्या-योग से विसंयोग। ये चार धर्म विशेष-भागी हैं।

(ဆ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? စတ္တာရော သမာဓီ – ဟာနဘာဂိယော သမာဓိ, ဌိတိဘာဂိယော သမာဓိ, ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော သမာဓိ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

(छ) कौन से चार धर्म दुर्भेद्य हैं? चार समाधियाँ - हानि-भागी समाधि, स्थिति-भागी समाधि, विशेष-भागी समाधि, और निर्वेध-भागी समाधि। ये चार धर्म दुर्भेद्य हैं।

(ဇ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? စတ္တာရိ ဉာဏာနိ – ဓမ္မေ ဉာဏံ, အနွယေ ဉာဏံ, ပရိယေ ဉာဏံ, သမ္မုတိယာ ဉာဏံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) कौन से चार धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? चार ज्ञान - धर्म-ज्ञान, अन्वय-ज्ञान, परिच्छेद-ज्ञान, और सम्मति-ज्ञान। ये चार धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।

(ဈ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ – ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

(झ) कौन से चार धर्म अभिज्ञा द्वारा जानने योग्य हैं? चार आर्य सत्य - दुःख आर्य सत्य, दुःख-समुदय आर्य सत्य, दुःख-निरोध आर्य सत्य, और दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आर्य सत्य। ये चार धर्म अभिज्ञा द्वारा जानने योग्य हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ – သောတာပတ္တိဖလံ, သကဒါဂါမိဖလံ, အနာဂါမိဖလံ, အရဟတ္တဖလံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

(ञ) कौन से चार धर्म साक्षात् करने योग्य हैं? चार श्रामण्य-फल - स्रोत-आपत्ति फल, सकृदागामी फल, अनागामी फल, और अर्हत्त्व फल। ये चार धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ [Pg.232] ဣမေ စတ္တာရီသဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये चालीस धर्म यथार्थ, सत्य, तथ्य, अवितथ और अनन्यथा हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध किया है।

ပဉ္စ ဓမ္မာ

पाँच धर्म

၃၅၅. ‘‘ပဉ္စ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… ပဉ္စ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५५. पाँच धर्म बहुत उपकारक हैं... पाँच धर्मों का साक्षात्कार करना चाहिए।

(က) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ. အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ ယထာဘူတမတ္တာနံ အာဝီကတ္တာ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု. အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

(क) कौन से पाँच धर्म बहुत उपकारक हैं? पाँच प्रधान-अंग - यहाँ, आयुष्मानों! भिक्षु श्रद्धालु होता है, वह तथागत की बोधि पर श्रद्धा करता है - 'वे भगवान इस कारण से अर्हत्, सम्यक्-सम्बुद्ध, विद्या-चरण-सम्पन्न, सुगत, लोकविद्, अनुत्तर पुरुष-दम्य-सारथि, देव-मनुष्यों के शास्ता, बुद्ध और भगवान हैं।' वह अल्प-व्याधि वाला और अल्प-रोग वाला होता है, उसकी पाचन शक्ति सम होती है, जो न अधिक शीतल है और न अधिक उष्ण, बल्कि मध्यम और प्रयत्न के योग्य है। वह अकुटिल और माया-रहित होता है, वह शास्ता के समक्ष या विज्ञ सब्रह्मचारियों के समक्ष अपने आप को यथाभूत प्रकट करता है। वह अकुशल धर्मों के त्याग के लिए और कुशल धर्मों की प्राप्ति के लिए उद्यमी होकर विहार करता है, वह शक्तिमान, दृढ़-पराक्रमी और कुशल धर्मों में उत्तरदायित्व को न छोड़ने वाला होता है। वह प्रज्ञावान होता है, वह उदय और व्यय को जानने वाली, आर्य, निर्वेधिका और सम्यक् दुःख-क्षय की ओर ले जाने वाली प्रज्ञा से युक्त होता है। ये पाँच धर्म बहुत उपकारक हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? ပဉ္စင်္ဂိကော သမ္မာသမာဓိ – ပီတိဖရဏတာ, သုခဖရဏတာ, စေတောဖရဏတာ, အာလောကဖရဏတာ, ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တံ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

(ख) कौन से पाँच धर्मों की भावना करनी चाहिए? पाँच अंगों वाली सम्यक् समाधि - प्रीति-स्फुरणता, सुख-स्फुरणता, चेतो-स्फुरणता, आलोक-स्फुरणता, और प्रत्यवेक्षण-निमित्त। ये पाँच धर्मों की भावना करनी चाहिए।

(ဂ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော, ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓော, သညုပါဒါနက္ခန္ဓော, သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓော ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

(ग) कौन से पाँच धर्म परिज्ञेय हैं? पाँच उपादान-स्कन्ध - रूप-उपादान-स्कन्ध, वेदना-उपादान-स्कन्ध, संज्ञा-उपादान-स्कन्ध, संस्कार-उपादान-स्कन्ध, और विज्ञान-उपादान-स्कन्ध। ये पाँच धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? ပဉ္စ နီဝရဏာနိ – ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, ဗျာပါဒနီဝရဏံ, ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စကုကုစ္စနီဝရဏံ, ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) कौन से पाँच धर्म प्रहातव्य हैं? पाँच नीवरण - कामच्छन्द-नीवरण, व्यापाद-नीवरण, स्त्यान-मिद्ध-नीवरण, औद्धत्य-कौकृत्य-नीवरण, और विचिकित्सा-नीवरण। ये पाँच धर्म प्रहातव्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? ပဉ္စ စေတောခိလာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ. ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, တဿ [Pg.233] စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. အယံ ပဌမော စေတောခိလော. ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မေ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ…ပေ… သံဃေ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ…ပေ… သိက္ခာယ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ…ပေ… သဗြဟ္မစာရီသု ကုပိတော ဟောတိ အနတ္တမနော အာဟတစိတ္တော ခိလဇာတော, ယော သော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီသု ကုပိတော ဟောတိ အနတ္တမနော အာဟတစိတ္တော ခိလဇာတော, တဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. ယဿ စိတ္တံ န နမတိ အာတပ္ပာယ အနုယောဂါယ သာတစ္စာယ ပဓာနာယ. အယံ ပဉ္စမော စေတောခိလော. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) "कौन से पाँच धर्म हानि पहुँचाने वाले (हानभागीय) हैं? पाँच चित्त की कीलें (चेतोखिला) - यहाँ, आयुष्मानों, भिक्षु शास्ता (बुद्ध) में शंका करता है, संदेह करता है, अधिमुक्त (निश्चय) नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता। आयुष्मानों, जो भिक्षु शास्ता में शंका करता है, संदेह करता है, अधिमुक्त नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, उस भिक्षु का चित्त आतप (उत्साह), अनुयोग (निरंतर अभ्यास), सातत्य (निरंतरता) और प्रधान (प्रयत्न) के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पहली चित्त की कील है। फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु धर्म में शंका करता है, संदेह करता है... संघ में शंका करता है, संदेह करता है... शिक्षा में शंका करता है, संदेह करता है... सब्रह्मचारियों (साथी भिक्षुओं) के प्रति क्रुद्ध होता है, अप्रसन्न होता है, आहत चित्त वाला और कील के समान कठोर चित्त वाला होता है। आयुष्मानों, जो भिक्षु सब्रह्मचारियों के प्रति क्रुद्ध होता है, अप्रसन्न होता है, आहत चित्त वाला और कील के समान कठोर चित्त वाला होता है, उस भिक्षु का चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता। जिसका चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य और प्रधान के लिए नहीं झुकता, यह पाँचवीं चित्त की कील है। ये पाँच धर्म हानि पहुँचाने वाले हैं।"

(စ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ, သတိန္ဒြိယံ, သမာဓိန္ဒြိယံ, ပညိန္ဒြိယံ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) "कौन से पाँच धर्म विशेषता (विशेषभागीय) प्रदान करने वाले हैं? पाँच इन्द्रियाँ - श्रद्धा-इन्द्रिय, वीर्य-इन्द्रिय, स्मृति-इन्द्रिय, समाधि-इन्द्रिय और प्रज्ञा-इन्द्रिय। ये पाँच धर्म विशेषता प्रदान करने वाले हैं।"

(ဆ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? ပဉ္စ နိဿရဏိယာ ဓာတုယော – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမေ မနသိကရောတော ကာမေသု စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. နေက္ခမ္မံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော နေက္ခမ္မေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ကာမေဟိ. ယေ စ ကာမပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ. န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ကာမာနံ နိဿရဏံ.

(छ) "कौन से पाँच धर्म दुर्भेद्य (दुष्प्रतिवेध्य) हैं? पाँच निस्तरण (मुक्ति) की धातुएँ - यहाँ, आयुष्मानों, काम (इन्द्रिय सुखों) का मनन करने वाले भिक्षु का चित्त काम में प्रविष्ट नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, स्थिर नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। परन्तु नैष्क्रम्य (त्याग) का मनन करने पर उसका चित्त नैष्क्रम्य में प्रविष्ट होता है, प्रसन्न होता है, स्थिर होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त काम से सुगत (भली-भाँति गया हुआ), सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विसंयुक्त होता है। काम के कारण जो आस्रव, विघात (कष्ट) और परिदाह (जलन) उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त होता है। वह उस (काम-संबंधी) वेदना को नहीं भोगता। इसे काम से निस्तरण (मुक्ति) कहा गया है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဗျာပါဒံ မနသိကရောတော ဗျာပါဒေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အဗျာပါဒံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အဗျာပါဒေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ဗျာပါဒေန. ယေ စ ဗျာပါဒပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ. န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ဗျာပါဒဿ နိဿရဏံ.

"फिर और भी, आयुष्मानों, व्यापाद (द्वेष) का मनन करने वाले भिक्षु का चित्त व्यापाद में प्रविष्ट नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, स्थिर नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। अव्यापाद (मैत्री) का मनन करने पर उसका चित्त अव्यापाद में प्रविष्ट होता है, प्रसन्न होता है, स्थिर होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त व्यापाद से सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विसंयुक्त होता है। व्यापाद के कारण जो आस्रव, विघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त होता है। वह उस वेदना को नहीं भोगता। इसे व्यापाद से निस्तरण कहा गया है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဝိဟေသံ မနသိကရောတော ဝိဟေသာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အဝိဟေသံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အဝိဟေသာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ[Pg.234]. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ဝိဟေသာယ. ယေ စ ဝိဟေသာပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ. န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ဝိဟေသာယ နိဿရဏံ.

"फिर और भी, आयुष्मानों, विहिंसा (क्रूरता) का मनन करने वाले भिक्षु का चित्त विहिंसा में प्रविष्ट नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, स्थिर नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। अविहिंसा (करुणा) का मनन करने पर उसका चित्त अविहिंसा में प्रविष्ट होता है, प्रसन्न होता है, स्थिर होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त विहिंसा से सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विसंयुक्त होता है। विहिंसा के कारण जो आस्रव, विघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त होता है। वह उस वेदना को नहीं भोगता। इसे विहिंसा से निस्तरण कहा गया है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ရူပေ မနသိကရောတော ရူပေသု စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. အရူပံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော အရူပေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ ရူပေဟိ. ယေ စ ရူပပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ. န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ ရူပါနံ နိဿရဏံ.

"फिर और भी, आयुष्मानों, रूप का मनन करने वाले भिक्षु का चित्त रूपों में प्रविष्ट नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, स्थिर नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। अरूप का मनन करने पर उसका चित्त अरूप में प्रविष्ट होता है, प्रसन्न होता है, स्थिर होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त रूपों से सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विसंयुक्त होता है। रूप के कारण जो आस्रव, विघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त होता है। वह उस वेदना को नहीं भोगता। इसे रूपों से निस्तरण कहा गया है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော သက္ကာယံ မနသိကရောတော သက္ကာယေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. သက္ကာယနိရောဓံ ခေါ ပနဿ မနသိကရောတော သက္ကာယနိရောဓေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. တဿ တံ စိတ္တံ သုဂတံ သုဘာဝိတံ သုဝုဋ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ ဝိသံယုတ္တံ သက္ကာယေန. ယေ စ သက္ကာယပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အာသဝါ ဝိဃာတာ ပရိဠာဟာ, မုတ္တော သော တေဟိ. န သော တံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဣဒမက္ခာတံ သက္ကာယဿ နိဿရဏံ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

"फिर और भी, आयुष्मानों, सत्काय (पंच-उपादान स्कन्धों) का मनन करने वाले भिक्षु का चित्त सत्काय में प्रविष्ट नहीं होता, प्रसन्न नहीं होता, स्थिर नहीं होता, विमुक्त नहीं होता। सत्काय-निरोध का मनन करने पर उसका चित्त सत्काय-निरोध में प्रविष्ट होता है, प्रसन्न होता है, स्थिर होता है, विमुक्त होता है। उसका वह चित्त सत्काय से सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त और विसंयुक्त होता है। सत्काय के कारण जो आस्रव, विघात और परिदाह उत्पन्न होते हैं, वह उनसे मुक्त होता है। वह उस वेदना को नहीं भोगता। इसे सत्काय से निस्तरण कहा गया है। ये पाँच धर्म दुर्भेद्य हैं।"

(ဇ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? ပဉ္စ ဉာဏိကော သမ္မာသမာဓိ – ‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’တိ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘အယံ သမာဓိ အရိယော နိရာမိသော’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘အယံ သမာဓိ အကာပုရိသသေဝိတော’တိ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘အယံ သမာဓိ သန္တော ပဏီတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓလဒ္ဓေါ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော, န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော’တိ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘သော ခေါ ပနာဟံ ဣမံ သမာဓိံ သတောဝ သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီ’တိ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) "कौन से पाँच धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? पाँच ज्ञानों वाला सम्यक् समाधि - 'यह समाधि वर्तमान में सुखद है और भविष्य में सुखद विपाक वाली है' - ऐसा स्वयं में ज्ञान उत्पन्न होता है। 'यह समाधि आर्य और निरामिष (आध्यात्मिक) है' - ऐसा स्वयं में ज्ञान उत्पन्न होता है। 'यह समाधि सत्पुरुषों द्वारा सेवित है' - ऐसा स्वयं में ज्ञान उत्पन्न होता है। 'यह समाधि शांत, प्रणीत, प्रश्रब्धि से प्राप्त, एकोदीभाव को प्राप्त है, और यह संस्कारों के निग्रह से रोकी गई नहीं है' - ऐसा स्वयं में ज्ञान उत्पन्न होता है। 'मैं स्मृतिवान होकर ही इस समाधि में समापन्न होता हूँ और स्मृतिवान होकर ही इससे व्युत्थित होता हूँ' - ऐसा स्वयं में ज्ञान उत्पन्न होता है। ये पाँच धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।"

(ဈ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနိ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ. ယထာ [Pg.235] ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ပဌမံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

(झ) वे कौन से पाँच धर्म हैं जिन्हें विशेष ज्ञान (अभिज्ञा) से जानना चाहिए? विमुक्ति के पाँच आयतन। आयुष्मानों, यहाँ भिक्षु को शास्ता (बुद्ध) धर्म का उपदेश देते हैं या कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी। आयुष्मानों, जैसे-जैसे शास्ता या कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी भिक्षु को धर्म का उपदेश देते हैं, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी (अर्थ का अनुभव करने वाला) और धर्म (शब्द) का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह प्रथम विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ ယထာ ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ. တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को न तो शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं और न ही कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, बल्कि वह स्वयं जैसा सुना गया और जैसा सीखा गया है, उस धर्म का विस्तार से दूसरों को उपदेश देता है। आयुष्मानों, जैसे-जैसे भिक्षु उस सुने हुए और सीखे हुए धर्म का विस्तार से दूसरों को उपदेश देता है, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी और धर्म का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह द्वितीय विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ. အပိ စ ခေါ, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ. ယထာ ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ တတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को न तो शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं, न कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, और न ही वह दूसरों को उपदेश देता है, बल्कि वह स्वयं जैसा सुना गया और जैसा सीखा गया है, उस धर्म का विस्तार से सज्झाय (सस्वर पाठ) करता है। आयुष्मानों, जैसे-जैसे भिक्षु उस धर्म का विस्तार से सज्झाय करता है, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी और धर्म का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह तृतीय विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ. အပိ စ ခေါ, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ. ယထာ ယထာ[Pg.236], အာဝုသော, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ စတုတ္ထံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को न तो शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं, न कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, न वह दूसरों को उपदेश देता है, और न ही सज्झाय करता है, बल्कि वह स्वयं जैसा सुना गया और जैसा सीखा गया है, उस धर्म का मन से अनुवितर्क करता है, अनुविचार करता है और मन से अनुप्रेक्षा (चिंतन) करता है। आयुष्मानों, जैसे-जैसे भिक्षु उस धर्म का मन से अनुवितर्क, अनुविचार और अनुप्रेक्षा करता है, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी और धर्म का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह चतुर्थ विमुक्ति-आयतन है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ; အပိ စ ခွဿ အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ. ယထာ ယထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ ဝိမုတ္တာယတနံ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को न तो शास्ता धर्म का उपदेश देते हैं, न कोई अन्य आदरणीय सब्रह्मचारी, न वह दूसरों को उपदेश देता है, न सज्झाय करता है, और न ही अनुवितर्क-अनुविचार करता है; बल्कि उसने किसी समाधि-निमित्त को अच्छी तरह ग्रहण किया होता है, अच्छी तरह मनस्कार किया होता है, अच्छी तरह धारण किया होता है और प्रज्ञा से अच्छी तरह प्रतिवेध (साक्षात्कार) किया होता है। आयुष्मानों, जैसे-जैसे भिक्षु ने उस समाधि-निमित्त को अच्छी तरह ग्रहण, मनस्कार, धारण और प्रज्ञा से प्रतिवेध किया होता है, वैसे-वैसे वह उस धर्म में अर्थ का प्रतिसंवेदी और धर्म का प्रतिसंवेदी होता है। उस अर्थ-प्रतिसंवेदी और धर्म-प्रतिसंवेदी को प्रमोद उत्पन्न होता है, प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है, प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत हो जाती है, शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है, और सुखी का चित्त समाहित हो जाता है। यह पंचम विमुक्ति-आयतन है। ये पाँच धर्म हैं जिन्हें विशेष ज्ञान से जानना चाहिए।

(ဉ) ‘‘ကတမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ပဉ္စ ဓမ္မက္ခန္ဓာ – သီလက္ခန္ဓော, သမာဓိက္ခန္ဓော, ပညာက္ခန္ဓော, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓော. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

(ञ) वे कौन से पाँच धर्म हैं जिनका साक्षात्कार करना चाहिए? पाँच धर्म-स्कंध — शील-स्कंध, समाधि-स्कंध, प्रज्ञा-स्कंध, विमुक्ति-स्कंध और विमुक्ति-ज्ञानदर्शन-स्कंध। इन पाँच धर्मों का साक्षात्कार करना चाहिए।

‘‘ဣတိ ဣမေ ပညာသ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये पचास धर्म सत्य हैं, तथ्य हैं, यथार्थ हैं, अमिट हैं, अनन्य हैं, जिनका तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबोध (साक्षात्कार) किया है।

ဆ ဓမ္မာ

छह धर्म

၃၅၆. ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… ဆ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५६. छह धर्म बहुत उपकारी हैं... छह धर्मों का साक्षात्कार करना चाहिए।

(က) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? ဆ သာရဏီယာ ဓမ္မာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော [Pg.237] စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

(क) वे कौन से छह धर्म हैं जो बहुत उपकारी हैं? छह स्मरणीय (सारणीय) धर्म। आयुष्मानों, यहाँ भिक्षु अपने सब्रह्मचारियों के प्रति प्रत्यक्ष और परोक्ष दोनों ही स्थितियों में मैत्रीपूर्ण काय-कर्म उपस्थित रखता है। यह धर्म भी स्मरणीय है, प्रिय बनाने वाला है, आदर उत्पन्न करने वाला है, और यह संगठन, निर्विवाद, सामंजस्य और एकता के लिए संवर्तित होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

फिर और भी, आयुष्मानों, भिक्षु का मैत्रीपूर्ण वाक्-कर्म... एकता के लिए संवर्तित होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ မနောကမ္မံ…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"पुनः, हे मित्रों! भिक्षु का मैत्रीपूर्ण मनःकर्म... (पे)... एकता के लिए संवर्तित होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယေ တေ လာဘာ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပိ, တထာရူပေဟိ လာဘေဟိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ ဟောတိ သီလဝန္တေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"पुनः, हे मित्रों! भिक्षु को जो भी धार्मिक और धर्मपूर्वक प्राप्त लाभ होते हैं, यहाँ तक कि पात्र में आए भोजन मात्र भी, वह ऐसे लाभों को शीलवान सब्रह्मचारियों के साथ बिना किसी भेदभाव के साझा करके भोगता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकता के लिए संवर्तित होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု, ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ, တထာရူပေသု သီလေသု သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော…ပေ… ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

"पुनः, हे मित्रों! भिक्षु के जो वे शील हैं जो अखंड, अछिद्र, अशबल, अकल्माष, मुक्त, विज्ञों द्वारा प्रशंसित, (तृष्णा-दृष्टि द्वारा) अपरामृष्ट और समाधि की ओर ले जाने वाले हैं; वह ऐसे शीलों में सब्रह्मचारियों के साथ प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से शील-समानता प्राप्त कर विहार करता है। यह धर्म भी स्मरणीय है... (पे)... एकता के लिए संवर्तित होता है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ, တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိ သာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော, သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

"पुनः, हे मित्रों! भिक्षु की जो वह दृष्टि है जो आर्य है, निर्याणिक (संसार से मुक्त करने वाली) है, और उसका पालन करने वाले को सम्यक् दुःख-क्षय की ओर ले जाती है; वह ऐसी दृष्टि में सब्रह्मचारियों के साथ प्रत्यक्ष और परोक्ष रूप से दृष्टि-समानता प्राप्त कर विहार करता है। यह धर्म भी स्मरणीय है, प्रियकारी है, गौरवकारी है, और यह संगठन, निर्विवाद, एकजुटता और एकता के लिए संवर्तित होता है। ये छह धर्म बहुत उपकारी हैं।"

(ခ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ, သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, စာဂါနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

"(ख) कौन से छह धर्म भावना करने योग्य हैं? छह अनुस्मृति-स्थान—बुद्धानुस्मृति, धर्मानुस्मृति, संघानुस्मृति, शीलानुस्मृति, त्यागानुस्मृति और देवतानुस्मृति। ये छह धर्म भावना करने योग्य हैं।"

(ဂ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ – စက္ခာယတနံ, သောတာယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဇိဝှာယတနံ, ကာယာယတနံ, မနာယတနံ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

"(ग) कौन से छह धर्म परिज्ञेय हैं? छह आध्यात्मिक आयतन—चक्षु-आयतन, श्रोत्र-आयतन, घ्राण-आयतन, जिह्वा-आयतन, काय-आयतन और मन-आयतन। ये छह धर्म परिज्ञेय हैं।"

(ဃ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? ဆ တဏှာကာယာ – ရူပတဏှာ, သဒ္ဒတဏှာ, ဂန္ဓတဏှာ, ရသတဏှာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ, ဓမ္မတဏှာ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

"(घ) कौन से छह धर्म प्रहातव्य हैं? छह तृष्णा-निकाय—रूप-तृष्णा, शब्द-तृष्णा, गंध-तृष्णा, रस-तृष्णा, स्प्रष्टव्य-तृष्णा और धर्म-तृष्णा। ये छह धर्म प्रहातव्य हैं।"

(င) ‘‘ကတမေ [Pg.238] ဆ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? ဆ အဂါရဝါ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော. ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ… သိက္ခာယ… အပ္ပမာဒေ… ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

"(ङ) कौन से छह धर्म हानि-भागी हैं? छह अनादर—हे मित्रों! यहाँ भिक्षु शास्ता (बुद्ध) के प्रति अनादर और अप्रतिष्ठा के साथ विहार करता है। धर्म के प्रति... (पे)... संघ के प्रति... शिक्षा के प्रति... अप्रमाद के प्रति... और प्रतिसंस्तार के प्रति अनादर और अप्रतिष्ठा के साथ विहार करता है। ये छह धर्म हानि-भागी हैं।"

(စ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? ဆ ဂါရဝါ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ… သိက္ခာယ… အပ္ပမာဒေ… ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝေါ ဝိဟရတိ သပ္ပတိဿော. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

"(च) कौन से छह धर्म विशेष-भागी हैं? छह आदर—हे मित्रों! यहाँ भिक्षु शास्ता के प्रति सादर और सप्रतिष्ठ होकर विहार करता है। धर्म के प्रति... (पे)... संघ के प्रति... शिक्षा के प्रति... अप्रमाद के प्रति... और प्रतिसंस्तार के प्रति सादर और सप्रतिष्ठ होकर विहार करता है। ये छह धर्म विशेष-भागी हैं।"

(ဆ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? ဆ နိဿရဏိယာ ဓာတုယော – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မေတ္တာ ဟိ ခေါ မေ, စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, အထ စ ပန မေ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ. န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ အာဝုသော အနဝကာသော ယံ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ. အထ စ ပနဿ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဗျာပါဒဿ, ယဒိဒံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

"(छ) कौन से छह धर्म दुर्विभेद्य हैं? छह निःसरणीय धातुएँ—हे मित्रों! यहाँ कोई भिक्षु ऐसा कहे—'मैंने मैत्री-चेतोविमुक्ति की भावना की है, उसका बहुलीकरण किया है, उसे यान बनाया है, उसे आधार बनाया है, उसे अनुष्ठित किया है, उसका परिचय किया है और उसे सुसमारब्ध किया है, फिर भी व्यापाद मेरे चित्त को अभिभूत करके स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए—'ऐसा मत कहो, आयुष्मान् ऐसा मत कहो, भगवान् पर दोषारोपण मत करो। भगवान् पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, क्योंकि भगवान् ऐसा नहीं कहेंगे। हे मित्रों! यह असंभव है, इसका कोई अवसर नहीं है कि मैत्री-चेतोविमुक्ति की भावना, बहुलीकरण, यान-निर्माण, आधार-निर्माण, अनुष्ठान, परिचय और सुसमारम्भ करने पर भी व्यापाद उसके चित्त को अभिभूत करके स्थित रहे, यह संभावना विद्यमान नहीं है। हे मित्रों! यह मैत्री-चेतोविमुक्ति ही व्यापाद से निःसरण है।'"

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကရုဏာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အထ စ ပန မေ ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော – ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော, ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ…ပေ… နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဝိဟေသာယ, ယဒိဒံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

"पुनः हे मित्रों! यहाँ कोई भिक्षु ऐसा कहे—'मैंने करुणा-चेतोविमुक्ति की भावना की है, बहुलीकरण किया है, यान बनाया है, आधार बनाया है, अनुष्ठित किया है, परिचय किया है और सुसमारब्ध किया है, फिर भी विहिंसा मेरे चित्त को अभिभूत करके स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए—'ऐसा मत कहो, आयुष्मान् ऐसा मत कहो, भगवान् पर दोषारोपण मत करो... (पे)... हे मित्रों! यह करुणा-चेतोविमुक्ति ही विहिंसा से निःसरण है।'"

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မုဒိတာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ…ပေ… အထ စ ပန မေ အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော – ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ…ပေ… နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော အရတိယာ, ယဒိဒံ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

"पुनः हे मित्रों! यहाँ कोई भिक्षु ऐसा कहे—'मैंने मुदिता-चेतोविमुक्ति की भावना की है... (पे)... फिर भी अरति मेरे चित्त को अभिभूत करके स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए—'ऐसा मत कहो, आयुष्मान् ऐसा मत कहो... (पे)... हे मित्रों! यह मुदिता-चेतोविमुक्ति ही अरति से निःसरण है।'"

‘‘ဣဓ [Pg.239] ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဥပေက္ခာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ…ပေ… အထ စ ပန မေ ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော – ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ…ပေ… နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ရာဂဿ ယဒိဒံ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

"पुनः हे मित्रों! यहाँ कोई भिक्षु ऐसा कहे—'मैंने उपेक्षा-चेतोविमुक्ति की भावना की है... (पे)... फिर भी राग मेरे चित्त को अभिभूत करके स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए—'ऐसा मत कहो, आयुष्मान् ऐसा मत कहो... (पे)... हे मित्रों! यह उपेक्षा-चेतोविमुक्ति ही राग से निःसरण है।'"

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အနိမိတ္တာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ…ပေ… အထ စ ပန မေ နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီ’တိ. သော – ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ…ပေ… နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ ယဒိဒံ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’တိ.

"पुनः हे मित्रों! यहाँ कोई भिक्षु ऐसा कहे—'मैंने अनिमित्त-चेतोविमुक्ति की भावना की है... (पे)... फिर भी मेरा विज्ञान निमित्तों का अनुसरण करने वाला होता है।' उसे ऐसा कहना चाहिए—'ऐसा मत कहो, आयुष्मान् ऐसा मत कहो... (पे)... हे मित्रों! यह अनिमित्त-चेतोविमुक्ति ही सभी निमित्तों से निःसरण है।'"

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အသ္မီတိ ခေါ မေ ဝိဂတံ, အယမဟမသ္မီတိ န သမနုပဿာမိ, အထ စ ပန မေ ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော – ‘မာ ဟေဝံ’ တိဿ ဝစနီယော ‘မာယသ္မာ ဧဝံ အဝစ, မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ အသ္မီတိ ဝိဂတေ အယမဟမသ္မီတိ အသမနုပဿတော. အထ စ ပနဿ ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လဿ, ယဒိဒံ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာဋော’တိ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

"यहाँ, आवुसो, कोई भिक्षु ऐसा कहे - 'मुझसे 'मैं हूँ' (अस्मि) का भाव दूर हो गया है, मैं 'यह मैं हूँ' ऐसा नहीं देखता हूँ, फिर भी संशय और संदेह का शल्य मेरे चित्त को अभिभूत कर स्थित है।' उसे ऐसा कहना चाहिए - 'आयुष्मान्, ऐसा न कहें, भगवान् पर दोषारोपण न करें, क्योंकि भगवान् पर दोषारोपण करना अच्छा नहीं है, भगवान् ऐसा नहीं कहेंगे। आवुसो, यह असंभव है, इसका कोई अवसर नहीं है कि जिससे 'मैं हूँ' का भाव दूर हो गया हो और जो 'यह मैं हूँ' ऐसा नहीं देखता हो, फिर भी संशय और संदेह का शल्य उसके चित्त को अभिभूत कर स्थित रहे, यह स्थान विद्यमान नहीं है। आवुसो, संशय और संदेह के शल्य से निस्तारण तो 'अस्मि-मान' (अहंकार) का समूल उच्छेद ही है।' ये छह धर्म दुर्बोध (कठिनता से समझने योग्य) हैं।"

(ဇ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? ဆ သတတဝိဟာရာ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှာယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

"(ज) कौन से छह धर्म उत्पन्न करने योग्य (भावित करने योग्य) हैं? छह सतत-विहार। यहाँ, आवुसो, भिक्षु चक्षु से रूप देखकर न प्रसन्न होता है, न अप्रसन्न; वह स्मृतिवान और संप्रजन्य युक्त होकर उपेक्षापूर्वक विहार करता है। कान से शब्द सुनकर... नाक से गंध सूंघकर... जीभ से रस चखकर... शरीर से स्पर्श छूकर... मन से धर्म (विचार) जानकर न प्रसन्न होता है, न अप्रसन्न; वह स्मृतिवान और संप्रजन्य युक्त होकर उपेक्षापूर्वक विहार करता है। ये छह धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।"

(ဈ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? ဆ အနုတ္တရိယာနိ – ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ, အနုဿတာနုတ္တရိယံ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

"(झ) कौन से छह धर्म अभिज्ञेय (विशेष ज्ञान से जानने योग्य) हैं? छह अनुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ वस्तुएँ) - दर्शन-अनुत्तरिय, श्रवण-अनुत्तरिय, लाभ-अनुत्तरिय, शिक्षा-अनुत्तरिय, पारिचर्या-अनुत्तरिय, और अनुस्मृति-अनुत्तरिय। ये छह धर्म अभिज्ञेय हैं।"

(ဉ) ‘‘ကတမေ ဆ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဆ အဘိညာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတိ. အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ. တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ အာကာသေ[Pg.240]. ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောတိ သေယျထာပိ ဥဒကေ. ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ ပထဝိယံ. အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမတိ သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော. ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရာမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ.

"(ञ) कौन से छह धर्म साक्षात् करने योग्य हैं? छह अभिज्ञाएँ - यहाँ, आवुसो, भिक्षु अनेक प्रकार की ऋद्धि-विधियों का अनुभव करता है - एक होकर बहुत हो जाता है, बहुत होकर एक हो जाता है। प्रकट होना, अंतर्धान होना। दीवार के पार, प्राकार (घेरे) के पार, पर्वत के पार बिना रुके ऐसे निकल जाता है जैसे आकाश में। पृथ्वी में भी गोता लगाता है और ऊपर आता है जैसे जल में। जल पर भी बिना डूबे चलता है जैसे पृथ्वी पर। आकाश में भी पालथी मारकर चलता है जैसे पंख वाला पक्षी। इन महान ऋद्धि वाले, महान प्रभावशाली चन्द्रमा और सूर्य को भी हाथ से छूता है और परिमार्जन करता है। ब्रह्मलोक तक शरीर से वश में करता है (काया को वहाँ तक ले जाता है)।"

‘‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာတိ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ, ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စ.

"विशुद्ध और दिव्य श्रोत्र-धातु से, जो मनुष्यों की सीमा से परे है, वह दिव्य और मानुषी दोनों प्रकार के शब्दों को सुनता है, चाहे वे दूर हों या पास।"

‘‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတိ, သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ …ပေ… အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ.

"वह दूसरे सत्त्वों और दूसरे पुद्गलों के चित्त को अपने चित्त से जानकर प्रजानान करता है - सराग चित्त को 'सराग चित्त' जानता है... अविमुक्त चित्त को 'अविमुक्त चित्त' जानता है।"

‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ ဧကမ္ပိ ဇာတိံ…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

"वह अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों (पिछले जन्मों) का स्मरण करता है, जैसे कि एक जाति (जन्म)... इस प्रकार आकार और विवरण के साथ अनेक प्रकार के पूर्व-निवासों का स्मरण करता है।"

‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ …ပေ…

"विशुद्ध और दिव्य चक्षु से, जो मनुष्यों की सीमा से परे है, वह सत्त्वों को मरते हुए और उत्पन्न होते हुए देखता है; हीन, प्रणीत, सुवर्ण (सुंदर), दुर्वर्ण (कुरूप), सुगति और दुर्गति को प्राप्त सत्त्वों को उनके कर्मों के अनुसार जानता है..."

‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေ ဆ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

"आसवों के क्षय से, आस्रव-रहित चेतोविमुक्ति और प्रज्ञाविमुक्ति को इसी जन्म में स्वयं अभिज्ञा से साक्षात् कर, उसे प्राप्त कर विहार करता है। ये छह धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।"

‘‘ဣတိ ဣမေ သဋ္ဌိ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

"इस प्रकार ये साठ धर्म भूत (सत्य), तथ्य, यथार्थ, अवितथ (अमिथ्या) और अनन्यथा (अपरिवर्तनीय) हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध (साक्षात्कृत) किया है।"

သတ္တ ဓမ္မာ

"सात धर्म।"

၃၅၇. ‘‘သတ္တ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… သတ္တ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५७. "सात धर्म बहुत उपकारक हैं... सात धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।"

(က) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? သတ္တ အရိယဓနာနိ – သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, ဟိရိဓနံ, ဩတ္တပ္ပဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

"(क) कौन से सात धर्म बहुत उपकारक हैं? सात आर्य-धन - श्रद्धा-धन, शील-धन, ह्री-धन (लज्जा), ओत्तप्प-धन (भय), श्रुत-धन, त्याग-धन, और प्रज्ञा-धन। ये सात धर्म बहुत उपकारक हैं।"

(ခ) ‘‘ကတမေ [Pg.241] သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

"(ख) कौन से सात धर्म भावित करने योग्य हैं? सात सम्बोध्यंग - स्मृति-सम्बोध्यंग, धर्मविचय-सम्बोध्यंग, वीर्य-सम्बोध्यंग, प्रीति-सम्बोध्यंग, प्रश्रब्धि-सम्बोध्यंग, समाधि-सम्बोध्यंग, और उपेक्षा-सम्बोध्यंग। ये सात धर्म भावित करने योग्य हैं।"

(ဂ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော – သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ မနုဿာ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"(ग) कौन से सात धर्म परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) हैं? सात विज्ञान-स्थितियाँ - आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जिनके शरीर नाना प्रकार के हैं और संज्ञाएँ (चेतना) भी नाना प्रकार की हैं, जैसे मनुष्य, कुछ देव और कुछ विनिपातिक (असुर)। यह प्रथम विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ. အယံ ဒုတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जिनके शरीर नाना प्रकार के हैं किन्तु संज्ञा एक प्रकार की है, जैसे प्रथम-उत्पन्न ब्रह्मकायिक देव। यह द्वितीय विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ တတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जिनके शरीर एक प्रकार के हैं किन्तु संज्ञाएँ नाना प्रकार की हैं, जैसे आभास्वर देव। यह तृतीय विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ စတုတ္ထီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जिनके शरीर एक प्रकार के हैं और संज्ञा भी एक प्रकार की है, जैसे शुभकृत्स्न (सुभकिण्ह) देव। यह चतुर्थ विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ…ပေ… ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ပဉ္စမီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जो सर्वथा रूप-संज्ञाओं का अतिक्रमण कर... 'आकाश अनंत है' इस भाव से आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त हैं। यह पाँचवीं विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ဆဋ္ဌီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जो सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'विज्ञान अनंत है' इस भाव से विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त हैं। यह छठी विज्ञान-स्थिति है।"

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

"आवुसो, ऐसे सत्त्व हैं जो सर्वथा विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'कुछ भी नहीं है' इस भाव से आकिंचन्यायतन को प्राप्त हैं। यह सातवीं विज्ञान-स्थिति है। ये सात धर्म परिज्ञेय हैं।"

(ဃ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? သတ္တာနုသယာ – ကာမရာဂါနုသယော, ပဋိဃာနုသယော, ဒိဋ္ဌာနုသယော, ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော, မာနာနုသယော, ဘဝရာဂါနုသယော, အဝိဇ္ဇာနုသယော. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) "कौन से सात धर्म त्यागने योग्य हैं? सात अनुशय - कामराग-अनुशय, प्रतिघ-अनुशय, दृष्टि-अनुशय, विचिकित्सा-अनुशय, मान-अनुशय, भवराग-अनुशय और अविद्या-अनुशय। ये सात धर्म त्यागने योग्य हैं।"

(င) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အပ္ပဿုတော [Pg.242] ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) "कौन से सात धर्म अवनति (हानि) की ओर ले जाने वाले हैं? सात असद्धर्म - यहाँ, आवुसो, भिक्षु अश्रद्ध (श्रद्धाहीन) होता है, अहीरिक (लज्जाहीन) होता है, अनोत्तप्पी (भयहीन) होता है, अल्पश्रुत होता है, आलसी होता है, विस्मृत-स्मृति (मुट्ठस्सति) वाला होता है और दुर्बुद्धि (दुष्प्रज्ञ) होता है। ये सात धर्म अवनति की ओर ले जाने वाले हैं।"

(စ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရိမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) "कौन से सात धर्म विशेषता (उन्नति) की ओर ले जाने वाले हैं? सात सद्धर्म - यहाँ, आवुसो, भिक्षु श्रद्धालु होता है, ह्रीमान (लज्जावान) होता है, ओत्तप्पी (पाप-भीरु) होता है, बहुश्रुत होता है, आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होता है, उपस्थित-स्मृति वाला होता है और प्रज्ञावान होता है। ये सात धर्म विशेषता की ओर ले जाने वाले हैं।"

(ဆ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? သတ္တ သပ္ပုရိသဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မညူ စ ဟောတိ အတ္ထညူ စ အတ္တညူ စ မတ္တညူ စ ကာလညူ စ ပရိသညူ စ ပုဂ္ဂလညူ စ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

(छ) "कौन से सात धर्म दुर्भेद्य (कठिनाई से समझने योग्य) हैं? सात सत्पुरुष-धर्म - यहाँ, आवुसो, भिक्षु धर्मज्ञ (धम्मञ्ञू) होता है, अर्थज्ञ (अत्थञ्ञू) होता है, आत्मज्ञ (अत्तञ्ञू) होता है, मात्रज्ञ (मत्तञ्ञू) होता है, कालज्ञ (कालञ्ञू) होता है, परिषदज्ञ (परिसञ्ञू) होता है और पुद्गलज्ञ (पुग्गलञ्ञू) होता है। ये सात धर्म दुर्भेद्य हैं।"

(ဇ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? သတ္တ သညာ – အနိစ္စသညာ, အနတ္တသညာ, အသုဘသညာ, အာဒီနဝသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) "कौन से सात धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? सात संज्ञाएँ - अनित्य-संज्ञा, अनात्म-संज्ञा, अशुभ-संज्ञा, आदीनव-संज्ञा (दोष-संज्ञा), प्रहाण-संज्ञा, विराग-संज्ञा और निरोध-संज्ञा। ये सात धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।"

(ဈ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော. ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော. ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော. ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော. ဝီရိယာရမ္မေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္မေ အဝိဂတပေမော. သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော. ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

(झ) "कौन से सात धर्म अभिज्ञेय (उच्च ज्ञान से जानने योग्य) हैं? सात निर्दोष-वस्तुएँ (प्रशंसा के आधार) - यहाँ, आवुसो, भिक्षु शिक्षाओं को ग्रहण करने में तीव्र छन्द (इच्छा) वाला होता है और भविष्य में भी शिक्षा-ग्रहण के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह धर्म के चिंतन-मनन में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी धर्म-चिंतन के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह इच्छाओं (तृष्णा) के विनय (दमन) में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी इच्छा-विनय के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह प्रतिसंलयन (एकान्तवास) में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी प्रतिसंलयन के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह वीर्य-आरम्भ (पुरुषार्थ) में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी वीर्य-आरम्भ के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह स्मृति और निपुणता (सतिनेपक्क) में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी उसके प्रति उसका प्रेम बना रहता है। वह दृष्टि-प्रतिवेध (सम्यक दृष्टि की प्राप्ति) में तीव्र छन्द वाला होता है और भविष्य में भी दृष्टि-प्रतिवेध के प्रति उसका प्रेम बना रहता है। ये सात धर्म अभिज्ञेय हैं।"

(ဉ) ‘‘ကတမေ သတ္တ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? သတ္တ ခီဏာသဝဗလာနိ – ဣဓာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အနိစ္စတော သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ယံပါဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အနိစ္စတော သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, ဣဒမ္ပိ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပဋိဇာနာတိ – ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

(ञ) "कौन से सात धर्म साक्षात् करने योग्य हैं? क्षीणाश्रव (अर्हत) के सात बल - यहाँ, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा समस्त संस्कारों को अनित्य के रूप में, यथार्थतः सम्यक प्रज्ञा से भली-भाँति देखा गया होता है। आवुसो, चूँकि क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा समस्त संस्कारों को अनित्य के रूप में, यथार्थतः सम्यक प्रज्ञा से भली-भाँति देखा गया होता है, यह भी क्षीणाश्रव भिक्षु का एक बल है, जिस बल के आधार पर क्षीणाश्रव भिक्षु आस्रवों के क्षय को जान लेता है कि— 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန [Pg.243] စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ယံပါဝုသော…ပေ… ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा काम-भोगों को अंगारों के गड्ढे के समान यथार्थतः सम्यक प्रज्ञा से भली-भाँति देखा गया होता है। आवुसो, चूँकि... (पे)... 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ဝိဝေကနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ ဝိဝေကပေါဏံ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ ဝိဝေကဋ္ဌံ နေက္ခမ္မာဘိရတံ ဗျန္တီဘူတံ သဗ္ဗသော အာသဝဋ္ဌာနိယေဟိ ဓမ္မေဟိ. ယံပါဝုသော…ပေ… ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु का चित्त विवेक (निर्वाण) की ओर झुका हुआ, विवेक की ओर प्रवण, विवेक की ओर उन्मुख, विवेक में स्थित, नैष्क्रम्य (त्याग) में अभिरत और आस्रव उत्पन्न करने वाले सभी धर्मों से पूर्णतः मुक्त होता है। आवुसो, चूँकि... (पे)... 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာ. ယံပါဝုသော…ပေ… ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा चारों स्मृति-प्रस्थान भावित और सुभावित (भली-भाँति विकसित) होते हैं। आवुसो, चूँकि... (पे)... 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ. ယံပါဝုသော…ပေ… ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा पाँचों इन्द्रियाँ भावित और सुभावित होती हैं। आवुसो, चूँकि... (पे)... 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာ. ယံပါဝုသော…ပေ… ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा सातों बोध्यंग भावित और सुभावित होते हैं। आवुसो, चूँकि... (पे)... 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ဟောတိ သုဘာဝိတော. ယံပါဝုသော, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ဟောတိ သုဘာဝိတော, ဣဒမ္ပိ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပဋိဇာနာတိ – ‘ခီဏာ မေ အာသဝါ’တိ. ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

"पुनः, आवुसो, क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा आर्य अष्टांगिक मार्ग भावित और सुभावित होता है। आवुसो, चूँकि क्षीणाश्रव भिक्षु द्वारा आर्य अष्टांगिक मार्ग भावित और सुभावित होता है, यह भी क्षीणाश्रव भिक्षु का एक बल है, जिस बल के आधार पर क्षीणाश्रव भिक्षु आस्रवों के क्षय को जान लेता है कि— 'मेरे आस्रव क्षीण हो गए हैं'। ये सात धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।"

‘‘ဣတိမေ သတ္တတိ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

"इस प्रकार ये सत्तर धर्म वास्तविक हैं, सत्य हैं, तथ्यपूर्ण हैं, अकाट्य हैं, अनन्यथा (अपरिवर्तनीय) हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक रूप से अभिसम्बुद्ध (साक्षात्) किया है।"

ပဌမဘာဏဝါရော နိဋ္ဌိတော.

"प्रथम भाणवार समाप्त।"

အဋ္ဌ ဓမ္မာ

"आठ धर्म"

၃၅၈. ‘‘အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… အဋ္ဌ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५८. "आठ धर्म बहुत उपकारक हैं... (पे)... आठ धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।"

(က) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? အဋ္ဌ ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ [Pg.244] ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတ္ထာရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ အညတရံ ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယံ သဗြဟ္မစာရိံ, ယတ္ထဿ တိဗ္ဗံ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ ပေမဉ္စ ဂါရဝေါ စ. အယံ ပဌမော ဟေတု ပဌမော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ. ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

(क) "कौन से आठ धर्म बहुत उपकारक हैं? आठ हेतु और आठ प्रत्यय (कारण) हैं जो आदि-ब्रह्मचर्य (मार्ग के आरम्भ) के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए संवर्तित होते हैं। वे आठ कौन से हैं? यहाँ, आवुसो, भिक्षु शास्ता (गुरु) के आश्रय में रहता है या किसी गुरु-स्थानीय सब्रह्मचारी (साथी भिक्षु) के आश्रय में रहता है, जिसके प्रति उसमें तीव्र ह्री-ओत्तप्प (लज्जा और पाप-भीरुता) तथा प्रेम और गौरव (सम्मान) उपस्थित रहता है। यह पहला हेतु और पहला प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए संवर्तित होता है।"

‘‘တံ ခေါ ပန သတ္ထာရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ အညတရံ ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယံ သဗြဟ္မစာရိံ, ယတ္ထဿ တိဗ္ဗံ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ ပေမဉ္စ ဂါရဝေါ စ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ – ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ? ဣမဿ ကော အတ္ထော’တိ? တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနီ ကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဋ္ဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ. အယံ ဒုတိယော ဟေတု ဒုတိယော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

वह उस शास्ता (गुरु) या किसी अन्य गुरु-स्थानीय सब्रह्मचारी के आश्रय में रहता है, जिसके प्रति उसके मन में तीव्र ह्री (लज्जा) और ओत्तप्प (भय), प्रेम और गौरव भाव होता है। वह समय-समय पर उनके पास जाकर पूछता है और प्रश्न करता है— 'भन्ते! यह कैसे है? इसका क्या अर्थ है?' वे आयुष्मान् उसके लिए जो अनावृत (ढका हुआ) नहीं है उसे प्रकट करते हैं, जो स्पष्ट नहीं है उसे स्पष्ट करते हैं, और अनेक प्रकार की शंकास्पद बातों में उसकी शंका का निवारण करते हैं। यह दूसरा हेतु और दूसरा प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘တံ ခေါ ပန ဓမ္မံ သုတွာ ဒွယေန ဝူပကာသေန သမ္ပာဒေတိ – ကာယဝူပကာသေန စ စိတ္တဝူပကာသေန စ. အယံ တတိယော ဟေတု တတိယော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

उस धर्म को सुनकर वह दो प्रकार के विवेक (शांति) को सिद्ध करता है— काय-विवेक और चित्त-विवेक। यह तीसरा हेतु और तीसरा प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အယံ စတုတ္ထော ဟေတု စတုတ္ထော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु शीलवान होता है, पातिमोक्ख-संवर से संवृत होकर विहार करता है, आचार और गोचर से संपन्न होता है, सूक्ष्म अपराधों में भी भय देखने वाला होता है और शिक्षापदों को ग्रहण कर उनमें शिक्षा प्राप्त करता है। यह चौथा हेतु और चौथा प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော. ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထာ သဗျဉ္ဇနာ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ [Pg.245] ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. အယံ ပဉ္စမော ဟေတု ပဉ္စမော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु बहुश्रुत होता है, श्रुत-धर (सुने हुए को धारण करने वाला) और श्रुत-सन्निचय (सुने हुए का संग्रह करने वाला) होता है। जो धर्म आदि में कल्याणकारी, मध्य में कल्याणकारी और अंत में कल्याणकारी हैं, जो अर्थ सहित और व्यंजन सहित हैं, जो सर्वथा परिपूर्ण और परिशुद्ध ब्रह्मचर्य का प्रतिपादन करते हैं, ऐसे धर्मों को उसने बहुत सुना होता है, धारण किया होता है, वाणी से उनका अभ्यास किया होता है, मन से उनका अनुचिंतन किया होता है और दृष्टि से उन्हें भली-भाँति समझा होता है। यह पाँचवाँ हेतु और पाँचवाँ प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အယံ ဆဋ္ဌော ဟေတု ဆဋ္ဌော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु अकुशल धर्मों के प्रहाण के लिए और कुशल धर्मों की उपसंपदा (प्राप्ति) के लिए आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होकर विहार करता है, वह शक्तिमान, दृढ़-पराक्रमी और कुशल धर्मों में उत्तरदायित्व को न छोड़ने वाला होता है। यह छठा हेतु और छठा प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော. စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. အယံ သတ္တမော ဟေတု သတ္တမော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु स्मृतिमान होता है, परम स्मृति और निपुणता (प्रज्ञा) से युक्त होता है। वह बहुत समय पहले किए गए और बहुत समय पहले कहे गए को भी स्मरण करने वाला और पुनः-पुनः स्मरण करने वाला होता है। यह सातवाँ हेतु और सातवाँ प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု, ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီ ဝိဟရတိ – ‘ဣတိ ရူပံ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော; ဣတိ ဝေဒနာ ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယော ဣတိ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော; ဣတိ သညာ ဣတိ သညာယ သမုဒယော ဣတိ သညာယ အတ္ထင်္ဂမော; ဣတိ သင်္ခါရာ ဣတိ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဣတိ သင်္ခါရာနံ အတ္ထင်္ဂမော; ဣတိ ဝိညာဏံ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ. အယံ အဋ္ဌမော ဟေတု အဋ္ဌမော ပစ္စယော အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယ ပညာယ အပ္ပဋိလဒ္ဓါယ ပဋိလာဘာယ, ပဋိလဒ္ဓါယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु पाँच उपादान-स्कंधों में उदय और व्यय (उत्पत्ति और विनाश) का अनुपश्यी (निरंतर देखने वाला) होकर विहार करता है— 'ऐसा रूप है, ऐसा रूप का उदय है, ऐसा रूप का अस्त है; ऐसी वेदना है, ऐसी वेदना का उदय है, ऐसी वेदना का अस्त है; ऐसी संज्ञा है, ऐसी संज्ञा का उदय है, ऐसी संज्ञा का अस्त है; ऐसे संस्कार हैं, ऐसे संस्कारों का उदय है, ऐसे संस्कारों का अस्त है; ऐसा विज्ञान है, ऐसा विज्ञान का उदय है, ऐसा विज्ञान का अस्त है।' यह आठवाँ हेतु और आठवाँ प्रत्यय है जो आदि-ब्रह्मचर्य के लिए अप्राप्त प्रज्ञा की प्राप्ति के लिए, और प्राप्त प्रज्ञा की वृद्धि, विस्तार, भावना और परिपूर्णता के लिए होता है। ये आठ धर्म बहुत उपकारी हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

कौन से आठ धर्म भावित करने योग्य (अभ्यास करने योग्य) हैं? आर्य अष्टांगिक मार्ग; जैसे कि— सम्यक् दृष्टि, सम्यक् संकल्प, सम्यक् वाणी, सम्यक् कर्मान्त, सम्यक् आजीव, सम्यक् व्यायाम, सम्यक् स्मृति और सम्यक् समाधि। ये आठ धर्म भावित करने योग्य हैं।

(ဂ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ – လာဘော စ, အလာဘော စ, ယသော စ, အယသော စ, နိန္ဒာ စ, ပသံသာ စ, သုခဉ္စ, ဒုက္ခဉ္စ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

कौन से आठ धर्म परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) हैं? आठ लोक-धर्म— लाभ और अलाभ, यश और अपयश, निंदा और प्रशंसा, सुख और दुःख। ये आठ धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ [Pg.246] အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော, မိစ္ဆာဝါစာ, မိစ္ဆာကမ္မန္တော, မိစ္ဆာအာဇီဝေါ, မိစ္ဆာဝါယာမော, မိစ္ဆာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

कौन से आठ धर्म प्रहातव्य (त्यागने योग्य) हैं? आठ मिथ्यात्व— मिथ्या दृष्टि, मिथ्या संकल्प, मिथ्या वाणी, मिथ्या कर्मान्त, मिथ्या आजीव, मिथ्या व्यायाम, मिथ्या स्मृति और मिथ्या समाधि। ये आठ धर्म प्रहातव्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကမ္မံ ခေါ မေ ကာတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ, န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဌမံ ကုသီတဝတ္ထု.

कौन से आठ धर्म हानि-भागी (पतन की ओर ले जाने वाले) हैं? आलस्य के आठ आधार (कुसीत-वस्तु)। आयुष्मानों! यहाँ भिक्षु को कोई कार्य करना होता है, तब उसे ऐसा विचार आता है— 'मुझे कार्य करना होगा, और कार्य करते हुए मेरा शरीर थक जाएगा, इसलिए अब मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है, और जो अप्राप्त है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अविजित है उसे जीतने के लिए, जो साक्षात्कृत नहीं है उसे साक्षात्कृत करने के लिए वीर्य (पुरुषार्थ) आरम्भ नहीं करता। यह पहला आलस्य का आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ကမ္မံ အကာသိံ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလန္တော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ, န ဝီရိယံ အာရဘတိ…ပေ… ဣဒံ ဒုတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

फिर और भी, आयुष्मानों! भिक्षु ने कार्य कर लिया होता है। तब उसे ऐसा विचार आता है— 'मैंने कार्य कर लिया है, और कार्य करने के कारण मेरा शरीर थक गया है, इसलिए अब मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है, और वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह दूसरा आलस्य का आधार है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မဂ္ဂေါ ခေါ မေ ဂန္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ, န ဝီရိယံ အာရဘတိ…ပေ… ဣဒံ တတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को यात्रा पर जाना होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मुझे यात्रा पर जाना होगा, यात्रा करते हुए मेरा शरीर थक जाएगा, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है, वीर्य (पुरुषार्थ) आरम्भ नहीं करता... यह तीसरा कुसीतवस्तु (आलस्य का आधार) है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂတော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ မဂ္ဂံ အဂမာသိံ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလန္တော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ, န ဝီရိယံ အာရဘတိ…ပေ… ဣဒံ စတုတ္ထံ ကုသီတဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु यात्रा कर चुका होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मैंने यात्रा की है, यात्रा करने से मेरा शरीर थक गया है, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है, वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह चौथा कुसीतवस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော နာလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော ကိလန္တော အကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ…ပေ… ဣဒံ ပဉ္စမံ ကုသီတဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात (भिक्षा) के लिए घूमते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन प्राप्त नहीं करता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन नहीं मिला, इससे मेरा शरीर थक गया है और कर्म के अयोग्य है, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है, वीर्य आरम्भ नहीं करता... यह पाँचवाँ कुसीतवस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အလတ္ထံ လူခဿ [Pg.247] ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော ဂရုကော အကမ္မညော, မာသာစိတံ မညေ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ…ပေ… ဣဒံ ဆဋ္ဌံ ကုသီတဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन प्राप्त कर लेता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन मिल गया है, इससे मेरा शरीर भारी और कर्म के अयोग्य हो गया है, मानो उड़द से भरा बोरा हो, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है... यह छठा कुसीतवस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥပ္ပန္နော ခေါ မေ အယံ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတုံ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ…ပေ… ဣဒံ သတ္တမံ ကုသီတဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को थोड़ा सा रोग (अस्वस्थता) उत्पन्न होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मुझे यह थोड़ा सा रोग उत्पन्न हुआ है, लेटना उचित है, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है... यह सातवाँ कुसीतवस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂိလာနာဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂိလာနာဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ မေ ကာယော ဒုဗ္ဗလော အကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ…ပေ… ဣဒံ အဋ္ဌမံ ကုသီတဝတ္ထု. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु रोग से उठा (स्वस्थ हुआ) होता है, रोग से मुक्त हुए अभी अधिक समय नहीं हुआ होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मैं रोग से उठा हूँ, रोग से मुक्त हुए अभी अधिक समय नहीं हुआ है। मेरा शरीर दुर्बल और कर्म के अयोग्य है, चलो मैं लेट जाता हूँ।' वह लेट जाता है... यह आठवाँ कुसीतवस्तु है। ये आठ धर्म हानि पहुँचाने वाले (हानिभागीय) हैं।"

(စ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? အဋ္ဌ အာရမ္ဘဝတ္ထူနိ. ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကမ္မံ ခေါ မေ ကာတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တေန န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ. သော ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဌမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

(च) "कौन से आठ धर्म विशेषता (प्रगति) पहुँचाने वाले (विशेषभागीय) हैं? आठ आरम्भ-वस्तु (पुरुषार्थ के आधार) हैं। यहाँ, आयुष्मानों, भिक्षु को कोई कार्य करना होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मुझे कार्य करना होगा, कार्य करते हुए बुद्धों के शासन (शिक्षा) को मन में धारण करना सुगम नहीं होगा। चलो, जो अप्राप्त है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अधिगत नहीं है उसे अधिगत करने के लिए, जो साक्षात्कृत नहीं है उसे साक्षात्कृत करने के लिए मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ।' वह अप्राप्त की प्राप्ति के लिए, अनधिगत के अधिगम के लिए, असाक्षात्कृत के साक्षात्कार के लिए वीर्य आरम्भ करता है। यह पहला आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ကမ္မံ အကာသိံ, ကမ္မံ ခေါ ပနာဟံ ကရောန္တော နာသက္ခိံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ ဒုတိယံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु द्वारा कार्य पूर्ण कर लिया गया होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मैंने कार्य किया है, कार्य करते हुए मैं बुद्धों के शासन को मन में धारण करने में समर्थ नहीं था। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह दूसरा आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မဂ္ဂေါ ခေါ မေ ဂန္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တေန န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ တတိယံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को यात्रा पर जाना होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मुझे यात्रा पर जाना होगा, यात्रा करते हुए बुद्धों के शासन को मन में धारण करना सुगम नहीं होगा। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह तीसरा आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂတော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ မဂ္ဂံ အဂမာသိံ, မဂ္ဂံ ခေါ ပနာဟံ ဂစ္ဆန္တော နာသက္ခိံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ စတုတ္ထံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु यात्रा कर चुका होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मैंने यात्रा की है, यात्रा करते हुए मैं बुद्धों के शासन को मन में धारण करने में समर्थ नहीं था। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह चौथा आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန [Pg.248] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော နာလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, တဿ မေ ကာယော လဟုကော ကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ ပဉ္စမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन प्राप्त नहीं करता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन नहीं मिला, इससे मेरा शरीर हल्का और कर्म के योग्य है। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह पाँचवाँ आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ မေ ကာယော ဗလဝါ ကမ္မညော, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ ဆဋ္ဌံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन प्राप्त कर लेता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए घूमते हुए मुझे पर्याप्त मात्रा में रूखा या उत्तम भोजन मिल गया है। इससे मेरा शरीर बलवान और कर्म के योग्य है। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह छठा आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥပ္ပန္နော ခေါ မေ အယံ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယံ မေ အာဗာဓော ပဝဍ္ဎေယျ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ…ပေ… ဣဒံ သတ္တမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, भिक्षु को थोड़ा सा रोग उत्पन्न होता है। उसे ऐसा विचार होता है— 'मुझे यह थोड़ा सा रोग उत्पन्न हुआ है, यह संभव है कि मेरा रोग बढ़ जाए। चलो, अब मैं वीर्य आरम्भ करता हूँ...' यह सातवाँ आरम्भ-वस्तु है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ, ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယံ မေ အာဗာဓော ပစ္စုဒါဝတ္တေယျ, ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ. သော ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ အာရမ္ဘဝတ္ထု. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, एक भिक्षु बीमारी से उठा (स्वस्थ हुआ) होता है, बीमारी से स्वस्थ हुए उसे अभी अधिक समय नहीं हुआ होता है। उसे ऐसा विचार होता है - 'मैं बीमारी से स्वस्थ हुआ हूँ, बीमारी से स्वस्थ हुए मुझे अभी अधिक समय नहीं हुआ है। यह संभव है कि मेरी बीमारी फिर से लौट आए। अतः, जो प्राप्त नहीं हुआ है उसे प्राप्त करने के लिए, जो अधिगत नहीं हुआ है उसे अधिगत करने के लिए, जिसका साक्षात्कार नहीं हुआ है उसका साक्षात्कार करने के लिए मैं वीर्य (पुरुषार्थ) आरम्भ करता हूँ।' वह अप्राप्त की प्राप्ति के लिए, अनधिगत के अधिगम के लिए, असाक्षात्कृत के साक्षात्कार के लिए वीर्य आरम्भ करता है। यह आठवाँ आरम्भ-वस्तु (पुरुषार्थ का आधार) है। ये आठ धर्म विशेष-भागीय (विशिष्टता की ओर ले जाने वाले) हैं।"

(ဆ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? အဋ္ဌ အက္ခဏာ အသမယာ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ဣဓာဝုသော, တထာဂတော စ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒေသိယတိ ဩပသမိကော ပရိနိဗ္ဗာနိကော သမ္ဗောဓဂါမီ သုဂတပ္ပဝေဒိတော. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော နိရယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ ပဌမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

(छ) "कौन से आठ धर्म दुर्बोध (भेदने में कठिन) हैं? ब्रह्मचर्य-वास के लिए आठ अक्षण (अनुपयुक्त अवसर) और असमय हैं। यहाँ, आयुष्मानों, तथागत लोक में उत्पन्न हुए होते हैं, जो अर्हत् और सम्यक्सम्बुद्ध हैं, और धर्म का उपदेश दिया जाता है जो शान्तिदायक, परिनिर्वाणदायक, सम्बोधिगामी और सुगत द्वारा प्रवेदित है। किन्तु यह पुद्गल (व्यक्ति) नरक में उत्पन्न हुआ होता है। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए पहला अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, တထာဂတော စ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော စ ဒေသိယတိ ဩပသမိကော ပရိနိဗ္ဗာနိကော သမ္ဗောဓဂါမီ [Pg.249] သုဂတပ္ပဝေဒိတော, အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော တိရစ္ဆာနယောနိံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ ဒုတိယော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी, आयुष्मानों, तथागत लोक में उत्पन्न हुए होते हैं, जो अर्हत् और सम्यक्सम्बुद्ध हैं, और धर्म का उपदेश दिया जाता है जो शान्तिदायक, परिनिर्वाणदायक, सम्बोधिगामी और सुगत द्वारा प्रवेदित है। किन्तु यह पुद्गल तिर्यक-योनि (पशु योनि) में उत्पन्न हुआ होता है। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए दूसरा अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… ပေတ္တိဝိသယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ တတိယော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी... पेत-विषय (प्रेत लोक) में उत्पन्न हुआ होता है। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए तीसरा अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… အညတရံ ဒီဃာယုကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နော ဟောတိ. အယံ စတုတ္ထော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी... किसी अन्य दीर्घायु देव-निकाय (देव लोक) में उत्पन्न हुआ होता है। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए चौथा अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ မိလက္ခေသု အဝိညာတာရေသု, ယတ္ထ နတ္ထိ ဂတိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. အယံ ပဉ္စမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी... वह प्रत्यन्त (सीमावर्ती) जनपदों में, अज्ञानी म्लेच्छों के बीच पैदा हुआ होता है, जहाँ भिक्षुओं, भिक्षुणियों, उपासकों और उपासिकाओं का आवागमन नहीं होता। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए पाँचवाँ अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ, သော စ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ, နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, နတ္ထိ ဟုတံ, နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော, နတ္ထိ အယံ လောကော, နတ္ထိ ပရော လောကော, နတ္ထိ မာတာ, နတ္ထိ ပိတာ, နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ ဆဋ္ဌော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी... वह पुद्गल मध्य जनपदों में पैदा हुआ होता है, किन्तु वह मिथ्या-दृष्टि वाला और विपरीत दर्शन वाला होता है - 'दान का कोई फल नहीं है, यज्ञ का कोई फल नहीं है, हवन का कोई फल नहीं है, सुकृत और दुष्कृत कर्मों का कोई फल या विपाक नहीं है, यह लोक नहीं है, परलोक नहीं है, माता (की सेवा) का फल नहीं है, पिता (की सेवा) का फल नहीं है, औपपातिक (अकस्मात उत्पन्न होने वाले) सत्त्व नहीं हैं, लोक में ऐसे समण-ब्राह्मण नहीं हैं जो सम्यक् मार्ग पर स्थित हों, सम्यक् प्रतिपन्न हों, जो इस लोक और परलोक को स्वयं अभिज्ञा से साक्षात् कर प्रवेदित (प्रकट) करते हों।' यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए छठा अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ, သော စ ဟောတိ ဒုပ္ပညော ဇဠော ဧဠမူဂေါ, နပ္ပဋိဗလော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတာနမတ္ထမညာတုံ. အယံ သတ္တမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

"पुनः और भी... वह पुद्गल मध्य जनपदों में पैदा हुआ होता है, किन्तु वह दुर्बुद्धि, जड़ (मूर्ख) और गूँगा-बहरा (एड़मूक) होता है, वह सुभाषित और दुर्भाषित के अर्थ को समझने में समर्थ नहीं होता। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए सातवाँ अक्षण और असमय है।"

‘‘ပုန စပရံ…ပေ… အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ, သော စ ဟောတိ ပညဝါ အဇဠော အနေဠမူဂေါ, ပဋိဗလော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတာနမတ္ထမညာတုံ. အယံ အဋ္ဌမော အက္ခဏော အသမယော ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

"पुनः और भी... वह पुद्गल मध्य जनपदों में पैदा हुआ होता है, वह प्रज्ञावान, अजड़ (बुद्धिमान) और अन-एड़मूक (सक्षम) होता है, वह सुभाषित और दुर्भाषित के अर्थ को समझने में समर्थ होता है। (किन्तु तथागत लोक में उत्पन्न नहीं हुए होते हैं और सद्धर्म का उपदेश नहीं दिया जाता है)। यह ब्रह्मचर्य-वास के लिए आठवाँ अक्षण और असमय है। ये आठ धर्म दुर्बोध हैं।"

(ဇ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? အဋ္ဌ မဟာပုရိသဝိတက္ကာ – အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿ. သန္တုဋ္ဌဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော အသန္တုဋ္ဌဿ. ပဝိဝိတ္တဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော သင်္ဂဏိကာရာမဿ. အာရဒ္ဓဝီရိယဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ကုသီတဿ. ဥပဋ္ဌိတသတိဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မုဋ္ဌဿတိဿ. သမာဟိတဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော အသမာဟိတဿ[Pg.250]. ပညဝတော အယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ဒုပ္ပညဿ. နိပ္ပပဉ္စဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ပပဉ္စာရာမဿာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) "कौन से आठ धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं? आठ महापुरुष-वितर्क - यह धर्म अल्पेच्छ (कम इच्छा वाले) के लिए है, महा-इच्छ (अधिक इच्छा वाले) के लिए नहीं। यह धर्म सन्तुष्ट के लिए है, असन्तुष्ट के लिए नहीं। यह धर्म प्रविविक्त (एकान्तप्रिय) के लिए है, संगणिकाराम (भीड़भाड़ में रमने वाले) के लिए नहीं। यह धर्म आरब्ध-वीर्य (पुरुषार्थी) के लिए है, कुसीद (आलसी) के लिए नहीं। यह धर्म उपस्थित-स्मृति (जागरूक) के लिए है, मुष्ट-स्मृति (भुलक्कड़) के लिए नहीं। यह धर्म समाहित (एकाग्र) के लिए है, असमाहित के लिए नहीं। यह धर्म प्रज्ञावान के लिए है, दुष्प्रज्ञ (बुद्धिहीन) के लिए नहीं। यह धर्म निष्प्रपंच के लिए है, प्रपंचाराम (प्रपंच में रमने वाले) के लिए नहीं। ये आठ धर्म उत्पन्न करने योग्य हैं।"

(ဈ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? အဋ္ဌ အဘိဘာယတနာနိ – အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ – ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဌမံ အဘိဘာယတနံ.

(झ) "कौन से आठ धर्म अभिज्ञेय (विशेष ज्ञान से जानने योग्य) हैं? आठ अभिभायतन (अभिभूत करने के स्थान) - अध्यात्म (अपने भीतर) रूप-संज्ञी होकर, कोई बाहर के परीत्त (सीमित), सुवर्ण (सुन्दर) और दुर्वर्ण (कुरूप) रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ' - ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह पहला अभिभायतन है।"

‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ – ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ အဘိဘာယတနံ.

"अध्यात्म रूप-संज्ञी होकर, कोई बाहर के अप्रमाण (असीमित), सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ' - ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह दूसरा अभिभायतन है।"

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ တတိယံ အဘိဘာယတနံ.

"अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर, कोई बाहर के परीत्त, सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ' - ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह तीसरा अभिभायतन है।"

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ စတုတ္ထံ အဘိဘာယတနံ.

"अध्यात्म अरूप-संज्ञी होकर, कोई बाहर के अप्रमाण, सुवर्ण और दुर्वर्ण रूपों को देखता है, और 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, देखता हूँ' - ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह चौथा अभिभायतन है।"

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဥမာပုပ္ဖံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ. သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ အဘိဘာယတနံ.

अध्यात्म में (अपने भीतर) रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर नीले रूपों को देखता है, जो नीले वर्ण के, नीले रंग के, नीले दिखाई देने वाले और नीली आभा वाले होते हैं। जैसे अलसी का फूल नीला, नीले वर्ण का, नीला दिखाई देने वाला और नीली आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, नीला, नीले वर्ण का, नीला दिखाई देने वाला और नीली आभा वाला होता है; इसी प्रकार अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर नीले रूपों को देखता है, जो नीले वर्ण के, नीले रंग के, नीले दिखाई देने वाले और नीली आभा वाले होते हैं। 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह पाँचवाँ अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ကဏိကာရပုပ္ဖံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ. သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ [Pg.251] ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဆဋ္ဌံ အဘိဘာယတနံ.

अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर पीले रूपों को देखता है, जो पीले वर्ण के, पीले रंग के, पीले दिखाई देने वाले और पीली आभा वाले होते हैं। जैसे कणिकार (अमलतास) का फूल पीला, पीले वर्ण का, पीला दिखाई देने वाला और पीली आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, पीला, पीले वर्ण का, पीला दिखाई देने वाला और पीली आभा वाला होता है; इसी प्रकार अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर पीले रूपों को देखता है, जो पीले वर्ण के, पीले रंग के, पीले दिखाई देने वाले और पीली आभा वाले होते हैं। 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह छठा अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ သတ္တမံ အဘိဘာယတနံ.

अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर लाल रूपों को देखता है, जो लाल वर्ण के, लाल रंग के, लाल दिखाई देने वाले और लाल आभा वाले होते हैं। जैसे बंधुजीवक (दुपहरिया) का फूल लाल, लाल वर्ण का, लाल दिखाई देने वाला और लाल आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, लाल, लाल वर्ण का, लाल दिखाई देने वाला और लाल आभा वाला होता है; इसी प्रकार अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर लाल रूपों को देखता है, जो लाल वर्ण के, लाल रंग के, लाल दिखाई देने वाले और लाल आभा वाले होते हैं। 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह सातवाँ अभिभायतन है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဩသဓိတာရကာ ဩဒါတာ ဩဒါတဝဏ္ဏာ ဩဒါတနိဒဿနာ ဩဒါတနိဘာသာ, သေယျထာ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဩဒါတံ ဩဒါတဝဏ္ဏံ ဩဒါတနိဒဿနံ ဩဒါတနိဘာသံ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ, ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ အဘိဘာယတနံ. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर सफेद रूपों को देखता है, जो सफेद वर्ण के, सफेद रंग के, सफेद दिखाई देने वाले और सफेद आभा वाले होते हैं। जैसे ओषधि तारा (शुक्र तारा) सफेद, सफेद वर्ण का, सफेद दिखाई देने वाला और सफेद आभा वाला होता है; अथवा जैसे वाराणसी का वह वस्त्र जो दोनों ओर से चिकना हो, सफेद, सफेद वर्ण का, सफेद दिखाई देने वाला और सफेद आभा वाला होता है; इसी प्रकार अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर सफेद रूपों को देखता है, जो सफेद वर्ण के, सफेद रंग के, सफेद दिखाई देने वाले और सफेद आभा वाले होते हैं। 'उन्हें अभिभूत कर मैं जानता हूँ, मैं देखता हूँ'—ऐसी संज्ञा वाला होता है। यह आठवाँ अभिभायतन है। ये आठ धर्म विशेष ज्ञान से जानने योग्य (अभिज्ञेय) हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ – ရူပီ ရူပါနိ ပဿတိ. အယံ ပဌမော ဝိမောက္ခော.

वे कौन से आठ धर्म हैं जो साक्षात्कार करने योग्य हैं? आठ विमोक्ष—रूपी (भीतर रूप की संज्ञा वाला) बाहर के रूपों को देखता है। यह पहला विमोक्ष है।

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ. အယံ ဒုတိယော ဝိမောက္ခော.

अध्यात्म में रूप की संज्ञा न रखते हुए, कोई बाहर के रूपों को देखता है। यह दूसरा विमोक्ष है।

‘‘သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတိ. အယံ တတိယော ဝိမောက္ခော.

'यह शुभ ही है'—ऐसा अधिमुक्त (दृढ़ निश्चय वाला) होता है। यह तीसरा विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ စတုတ္ထော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने से, नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाने से, 'आकाश अनन्त है'—इस प्रकार आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह चौथा विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော [Pg.252] အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ပဉ္စမော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'विज्ञान अनन्त है'—इस प्रकार विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह पाँचवाँ विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဆဋ္ဌော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'यहाँ कुछ भी नहीं है'—इस प्रकार आकिंचन्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह छठा विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ သတ္တမော ဝိမောက္ခော.

सर्वथा आकिंचन्यायतन का अतिक्रमण कर, नैवसंज्ञा-नासंज्ञायतन को प्राप्त कर विहार करता है। यह सातवाँ विमोक्ष है।

‘‘သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ အဋ္ဌမော ဝိမောက္ခော. ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

सर्वथा नैवसंज्ञा-नासंज्ञायतन का अतिक्रमण कर, संज्ञा-वेदयित-निरोध को प्राप्त कर विहार करता है। यह आठवाँ विमोक्ष है। ये आठ धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ ဣမေ အသီတိ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये अस्सी धर्म सत्य, यथार्थ, तथ्य, अचूक और अपरिवर्तनीय हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध किया है।

နဝ ဓမ္မာ

नौ धर्म

၃၅၉. ‘‘နဝ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… နဝ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३५९. नौ धर्म बहुत उपकारक हैं... (पेयालम)... नौ धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

(က) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? နဝ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ, ယောနိသောမနသိကရောတော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, သမာဟိတေ စိတ္တေ ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတိ, ယထာဘူတံ ဇာနံ ပဿံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

वे कौन से नौ धर्म हैं जो बहुत उपकारक हैं? योनिषो मनसिकार (उचित ध्यान) पर आधारित नौ धर्म। योनिषो मनसिकार करने वाले को प्रमोद उत्पन्न होता है; प्रमुदित को प्रीति उत्पन्न होती है; प्रीति-युक्त मन वाले की काया शांत होती है; शांत काया वाला सुख का अनुभव करता है; सुखी का चित्त समाहित होता है; समाहित चित्त होने पर वह यथाभूत (जैसा है वैसा) जानता और देखता है; यथाभूत जानते और देखते हुए वह निर्वेद (वैराग्य) को प्राप्त होता है; निर्वेद होने पर वह विरक्त होता है; विराग से वह विमुक्त होता है। ये नौ धर्म बहुत उपकारक हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? နဝ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနိ – သီလဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿန – ဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ပညာဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ, ဝိမုတ္တိဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

वे कौन से नौ धर्म हैं जो भावना करने योग्य हैं? परिशुद्धि के प्रधान अंग के रूप में नौ धर्म—शील-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, चित्त-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, दृष्टि-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, काङ्क्षा-वितरण-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, मार्गामार्ग-ज्ञानदर्शन-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, प्रतिपदा-ज्ञानदर्शन-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, ज्ञानदर्शन-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, प्रज्ञा-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है, और विमुक्ति-विशुद्धि परिशुद्धि-प्रधान-अंग है। ये नौ धर्म भावना करने योग्य हैं।

(ဂ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? နဝ သတ္တာဝါသာ – သန္တာဝုသော, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ မနုဿာ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမော သတ္တာဝါသော.

(ग) वे कौन से नौ धर्म हैं जिन्हें पूर्णतः जानना चाहिए? नौ सत्त्वावास (प्राणियों के निवास स्थान) हैं। हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर भिन्न-भिन्न हैं और संज्ञाएँ भी भिन्न-भिन्न हैं, जैसे कि मनुष्य, कुछ देवता और कुछ विनिपातिक (असुर)। यह प्रथम सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော[Pg.253], သတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ. အယံ ဒုတိယော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर भिन्न-भिन्न हैं किन्तु संज्ञा एक जैसी है, जैसे कि प्रथम (ध्यान) में उत्पन्न ब्रह्मकायिक देवता। यह द्वितीय सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ တတိယော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर एक जैसे हैं किन्तु संज्ञाएँ भिन्न-भिन्न हैं, जैसे कि आभास्वर देवता। यह तृतीय सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ စတုတ္ထော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जिनके शरीर एक जैसे हैं और संज्ञा भी एक जैसी है, जैसे कि शुभकृत्स्न (सुभकिण्ह) देवता। यह चतुर्थ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ အသညိနော အပ္ပဋိသံဝေဒိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အသညသတ္တာ. အယံ ပဉ္စမော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जो असंज्ञी (संज्ञा रहित) हैं और वेदन (अनुभव) नहीं करते, जैसे कि असंज्ञी-सत्त्व देवता। यह पंचम सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ဆဋ္ဌော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा रूप-संज्ञाओं का अतिक्रमण कर, प्रतिघ-संज्ञाओं के अस्त हो जाने पर, नानात्व-संज्ञाओं को मन में न लाते हुए, 'आकाश अनन्त है' इस भावना से आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह छठा सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'विज्ञान अनन्त है' इस भावना से विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह सातवाँ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါ. အယံ အဋ္ဌမော သတ္တာဝါသော.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर, 'यहाँ कुछ भी नहीं है' इस भावना से आकिंचन्यायतन को प्राप्त हुए हैं। यह आठवाँ सत्त्वावास है।

‘‘သန္တာဝုသော, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါ. အယံ နဝမော သတ္တာဝါသော. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

हे आयुष्मन्! ऐसे प्राणी हैं जो सर्वथा आकिंचन्यायतन का अतिक्रमण कर नैवसंज्ञा-नासंज्ञायतन को प्राप्त हुए हैं। यह नौवाँ सत्त्वावास है। ये नौ धर्म हैं जिन्हें पूर्णतः जानना चाहिए।

(ဃ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? နဝ တဏှာမူလကာ ဓမ္မာ – တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ, ပရိယေသနံ ပဋိစ္စ လာဘော, လာဘံ ပဋိစ္စ ဝိနိစ္ဆယော, ဝိနိစ္ဆယံ ပဋိစ္စ ဆန္ဒရာဂေါ, ဆန္ဒရာဂံ ပဋိစ္စ အဇ္ဈောသာနံ, အဇ္ဈောသာနံ ပဋိစ္စ ပရိဂ္ဂဟော, ပရိဂ္ဂဟံ ပဋိစ္စ မစ္ဆရိယံ, မစ္ဆရိယံ ပဋိစ္စ အာရက္ခော, အာရက္ခာဓိကရဏံ ဒဏ္ဍာဒါနသတ္ထာဒါနကလဟဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒတုဝံတုဝံပေသုညမုသာဝါဒါ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) वे कौन से नौ धर्म हैं जिन्हें त्याग देना चाहिए? तृष्णा-मूलक नौ धर्म हैं—तृष्णा के कारण खोज (पर्येषणा) होती है, खोज के कारण लाभ होता है, लाभ के कारण निश्चय (विनिश्चय) होता है, निश्चय के कारण छन्द-राग (इच्छा और आसक्ति) होता है, छन्द-राग के कारण अध्यवसान (गहरी आसक्ति) होता है, अध्यवसान के कारण परिग्रह (संग्रह) होता है, परिग्रह के कारण मात्सर्य (कंजूसी) होता है, मात्सर्य के कारण आरक्षा (सुरक्षा की चिंता) होती है, और आरक्षा के कारण दण्ड ग्रहण करना, शस्त्र ग्रहण करना, कलह, विग्रह, विवाद, 'तू-तू मैं-मैं', चुगली और मृषावाद (झूठ) जैसे अनेक पापमय अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं। ये नौ धर्म हैं जिन्हें त्याग देना चाहिए।

(င) ‘‘ကတမေ [Pg.254] နဝ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ – ‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ, ‘အနတ္ထံ မေ စရတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ, ‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… ‘အနတ္ထံ စရတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… ‘အနတ္ထံ စရိဿတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ; ‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… ‘အတ္ထံ စရတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ…ပေ… ‘အတ္ထံ စရိဿတီ’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓတိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) वे कौन से नौ धर्म हैं जो हानि पहुँचाने वाले (हानिभागीय) हैं? नौ आघात-वस्तुएँ (क्रोध के कारण) हैं—'उसने मेरा अनर्थ किया है' ऐसा सोचकर वैर बाँधता है, 'वह मेरा अनर्थ कर रहा है' ऐसा सोचकर वैर बाँधता है, 'वह मेरा अनर्थ करेगा' ऐसा सोचकर वैर बाँधता है; 'उसने मेरे प्रिय और मनभावन व्यक्ति का अनर्थ किया है'... 'वह अनर्थ कर रहा है'... 'वह अनर्थ करेगा' ऐसा सोचकर वैर बाँधता है; 'उसने मेरे अप्रिय और नापसंद व्यक्ति का भला किया है'... 'वह भला कर रहा है'... 'वह भला करेगा' ऐसा सोचकर वैर बाँधता है। ये नौ धर्म हानिभागीय हैं।

(စ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? နဝ အာဃာတပဋိဝိနယာ – ‘အနတ္ထံ မေ အစရိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရိ…ပေ… အနတ္ထံ စရတိ…ပေ… အနတ္ထံ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ; ‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရိ…ပေ… အတ္ထံ စရတိ…ပေ… အတ္ထံ စရိဿတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) वे कौन से नौ धर्म हैं जो विशेष लाभ पहुँचाने वाले (विशेषभागीय) हैं? नौ आघात-प्रतिविनय (क्रोध को दूर करने के उपाय) हैं—'उसने मेरा अनर्थ किया, किन्तु इसमें क्या किया जा सकता है?' ऐसा सोचकर वैर को दूर करता है; 'वह मेरा अनर्थ कर रहा है, किन्तु इसमें क्या किया जा सकता है?' ऐसा सोचकर वैर को दूर करता है; 'वह मेरा अनर्थ करेगा, किन्तु इसमें क्या किया जा सकता है?' ऐसा सोचकर वैर को दूर करता है; 'उसने मेरे प्रिय और मनभावन व्यक्ति का अनर्थ किया... वह अनर्थ कर रहा है... वह अनर्थ करेगा, किन्तु इसमें क्या किया जा सकता है?' ऐसा सोचकर वैर को दूर करता है; 'उसने मेरे अप्रिय और नापसंद व्यक्ति का भला किया... वह भला कर रहा है... वह भला करेगा, किन्तु इसमें क्या किया जा सकता है?' ऐसा सोचकर वैर को दूर करता है। ये नौ धर्म विशेषभागीय हैं।

(ဆ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? နဝ နာနတ္တာ – ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ, ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လာဘနာနတ္တံ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

(छ) वे कौन से नौ धर्म हैं जिन्हें समझना कठिन (दुष्प्रतिवेध्य) है? नौ नानात्व (विविधताएँ) हैं—धातु-नानात्व के कारण स्पर्श-नानात्व उत्पन्न होता है, स्पर्श-नानात्व के कारण वेदना-नानात्व उत्पन्न होता है, वेदना-नानात्व के कारण संज्ञा-नानात्व उत्पन्न होता है, संज्ञा-नानात्व के कारण संकल्प-नानात्व उत्पन्न होता है, संकल्प-नानात्व के कारण छन्द-नानात्व उत्पन्न होता है, छन्द-नानात्व के कारण परिदाह-नानात्व उत्पन्न होता है, परिदाह-नानात्व के कारण पर्येषणा-नानात्व उत्पन्न होता है, पर्येषणा-नानात्व के कारण लाभ-नानात्व उत्पन्न होता है। ये नौ धर्म समझना कठिन हैं।

(ဇ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? နဝ သညာ – အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေအနဘိရတိသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) वे कौन से नौ धर्म हैं जिन्हें उत्पन्न करना चाहिए? नौ संज्ञाएँ हैं—अशुभ-संज्ञा, मरण-संज्ञा, आहार में प्रतिकूल-संज्ञा, सर्वलोक में अनभिरति-संज्ञा, अनित्य-संज्ञा, अनित्य में दुःख-संज्ञा, दुःख में अनात्म-संज्ञा, प्रहाण-संज्ञा और विराग-संज्ञा। ये नौ धर्म उत्पन्न करने चाहिए।

(ဈ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ [Pg.255] ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ …ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သုခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ…ပေ… အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

कौन से नौ धर्म विशेष ज्ञान (अभिज्ञा) द्वारा जानने योग्य हैं? नौ अनुक्रमिक विहार (समापत्तियाँ) - आवुसो, यहाँ भिक्षु काम-भोगों से विविक्त होकर, अकुशल धर्मों से विविक्त होकर, वितर्क और विचार सहित, विवेक से उत्पन्न प्रीति और सुख वाले प्रथम ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। वितर्क और विचार के शांत होने पर... द्वितीय ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। प्रीति के विराग से... तृतीय ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। सुख के प्रहाण से... चतुर्थ ध्यान को प्राप्त कर विहार करता है। सब प्रकार से रूप-संज्ञाओं के अतिक्रमण से... आकाशानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सब प्रकार से आकाशानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'विज्ञान अनंत है' इस प्रकार विज्ञानानन्त्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सब प्रकार से विज्ञानानन्त्यायतन का अतिक्रमण कर 'कुछ भी नहीं है' इस प्रकार आकिंचन्यायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सब प्रकार से आकिंचन्यायतन का अतिक्रमण कर नैवसंज्ञानासंज्ञायतन को प्राप्त कर विहार करता है। सब प्रकार से नैवसंज्ञानासंज्ञायतन का अतिक्रमण कर संज्ञावेदयितनिरोध को प्राप्त कर विहार करता है। ये नौ धर्म विशेष ज्ञान द्वारा जानने योग्य हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ နဝ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? နဝ အနုပုဗ္ဗနိရောဓာ – ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ကာမသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝိတက္ကဝိစာရာ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ, တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ပီတိ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ အဿာသပဿာဿာ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ, အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ အာကိဉ္စညာယတနသညာ နိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ သညာ စ ဝေဒနာ စ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ. ဣမေ နဝ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

कौन से नौ धर्म साक्षात् करने योग्य हैं? नौ अनुक्रमिक निरोध - प्रथम ध्यान में समापन्न व्यक्ति की काम-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है, द्वितीय ध्यान में समापन्न के वितर्क और विचार निरुद्ध हो जाते हैं, तृतीय ध्यान में समापन्न की प्रीति निरुद्ध हो जाती है, चतुर्थ ध्यान में समापन्न के श्वास-प्रश्वास निरुद्ध हो जाते हैं, आकाशानन्त्यायतन में समापन्न की रूप-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है, विज्ञानानन्त्यायतन में समापन्न की आकाशानन्त्यायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है, आकिंचन्यायतन में समापन्न की विज्ञानानन्त्यायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है, नैवसंज्ञानासंज्ञायतन में समापन्न की आकिंचन्यायतन-संज्ञा निरुद्ध हो जाती है, संज्ञावेदयितनिरोध में समापन्न की संज्ञा और वेदना निरुद्ध हो जाती हैं। ये नौ धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ ဣမေ နဝုတိ ဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ.

इस प्रकार ये नब्बे धर्म यथार्थ हैं, सत्य हैं, तथ्य हैं, अमिट हैं, अपरिवर्तनीय हैं, जिनका तथागत ने सम्यक् रूप से साक्षात्कार किया है।

ဒသ ဓမ္မာ

दस धर्म

၃၆၀. ‘‘ဒသ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ…ပေ… ဒသ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

३६०. दस धर्म बहुत उपकारी हैं... दस धर्म साक्षात् करने योग्य हैं।

(က) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ? ဒသ နာထကရဏာဓမ္မာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ…ပေ… သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

कौन से दस धर्म बहुत उपकारी हैं? दस नाथ-करण (आश्रयदाता) धर्म - आवुसो, यहाँ भिक्षु शीलवान होता है, पातिमोक्ख-संवर से सुरक्षित होकर विहार करता है, आचार और गोचर से संपन्न होता है, सूक्ष्म दोषों में भी भय देखने वाला होता है, और शिक्षापदों को ग्रहण कर उनमें शिक्षा प्राप्त करता है। आवुसो, जो भिक्षु शीलवान होता है... शिक्षापदों में शिक्षा प्राप्त करता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန [Pg.256] စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော …ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော…ပေ… အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु बहुश्रुत होता है... प्रज्ञा द्वारा भली-भाँति भेदन किया हुआ होता है। आवुसो, जो भिक्षु बहुश्रुत होता है... यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु कल्याणमित्र, कल्याण-सखा और कल्याण-संप्रवंक (सज्जनों की ओर झुकाव वाला) होता है। आवुसो, जो भिक्षु... कल्याण-संप्रवंक होता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ သောဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော, ခမော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိံ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… အနုသာသနိံ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु सुवच (विनीत) होता है, सुवच बनाने वाले धर्मों से युक्त होता है, क्षमावान होता है, और उपदेश को आदरपूर्वक ग्रहण करने वाला होता है। आवुसो, जो भिक्षु... उपदेश को ग्रहण करता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော, အလံ ကာတုံ, အလံ သံဝိဓာတုံ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… အလံ သံဝိဓာတုံ. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु सब्रह्मचारियों के जो भी छोटे-बड़े कर्तव्य होते हैं, उनमें दक्ष होता है, आलस्य रहित होता है, उनके उपायों की मीमांसा (विचार) से युक्त होता है, और उन्हें करने तथा प्रबंध करने में समर्थ होता है। आवुसो, जो भिक्षु... प्रबंध करने में समर्थ होता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ ပိယသမုဒါဟာရော အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ဥဠာရပါမောဇ္ဇော. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… ဥဠာရပါမောဇ္ဇော. အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु धर्म-प्रेमी होता है, प्रिय संवाद करने वाला होता है, और अभिधर्म तथा अभिविनय में अत्यधिक प्रसन्नता रखने वाला होता है। आवुसो, जो भिक्षु... अत्यधिक प्रसन्नता रखने वाला होता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေဟိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု …ပေ… အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु संतुष्ट होता है - जो भी चीवर, पिंडपात, शयनासन और ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार प्राप्त हो। आवुसो, जो भिक्षु... संतुष्ट होता है, यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ…ပေ… ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु आरब्ध-वीर्य (उद्यमी) होकर विहार करता है... कुशल धर्मों में। आवुसो, जो भिक्षु... यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ, ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော, စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु स्मृतिमान होता है, परम स्मृति और निपुणता से युक्त होता है, बहुत समय पहले किए गए कार्य और बहुत समय पहले कही गई बात को स्मरण करने और बार-बार स्मरण करने में समर्थ होता है। आवुसो, जो भिक्षु... यह धर्म भी नाथ-करण है।

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော, အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ယံပါဝုသော, ဘိက္ခု…ပေ… အယမ္ပိ ဓမ္မော နာထကရဏော. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ.

फिर और भी, आवुसो, भिक्षु प्रज्ञावान होता है, उदय और व्यय को जानने वाली प्रज्ञा से युक्त होता है, जो आर्य है, भेदन करने वाली है और सम्यक् रूप से दुखों के क्षय तक ले जाने वाली है। आवुसो, जो भिक्षु... यह धर्म भी नाथ-करण है। ये दस धर्म बहुत उपकारी हैं।

(ခ) ‘‘ကတမေ [Pg.257] ဒသ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? ဒသ ကသိဏာယတနာနိ – ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ အဒွယံ အပ္ပမာဏံ. အာပေါကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ…ပေ… တေဇောကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဝါယောကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… နီလကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ပီတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… လောဟိတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဩဒါတကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… အာကာသကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ… ဝိညာဏကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ အဒွယံ အပ္ပမာဏံ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ.

कौन से दस धर्म भावना करने योग्य हैं? दस कृत्स्न-आयतन (कसिण) - कोई व्यक्ति ऊपर, नीचे, तिरछा, अद्वय और अप्रमाण रूप में पृथ्वी-कृत्स्न को जानता है। कोई जल-कृत्स्न को जानता है... कोई तेज-कृत्स्न को... कोई वायु-कृत्स्न को... कोई नील-कृत्स्न को... कोई पीत-कृत्स्न को... कोई लोहित-कृत्स्न को... कोई अवदात-कृत्स्न को... कोई आकाश-कृत्स्न को... कोई ऊपर, नीचे, तिरछा, अद्वय और अप्रमाण रूप में विज्ञान-कृत्स्न को जानता है। ये दस धर्म भावना करने योग्य हैं।

(ဂ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ? ဒသာယတနာနိ – စက္ခာယတနံ, ရူပါယတနံ, သောတာယတနံ, သဒ္ဒါယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဂန္ဓာယတနံ, ဇိဝှာယတနံ, ရသာယတနံ, ကာယာယတနံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ.

(ग) कौन से दस धर्म परिज्ञेय (पूर्णतः जानने योग्य) हैं? दस आयतन - चक्षु-आयतन, रूप-आयतन, श्रोत्र-आयतन, शब्द-आयतन, घ्राण-आयतन, गंध-आयतन, जिह्वा-आयतन, रस-आयतन, काय-आयतन और स्प्रष्टव्य-आयतन। ये दस धर्म परिज्ञेय हैं।

(ဃ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? ဒသ မိစ္ဆတ္တာ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော, မိစ္ဆာဝါစာ, မိစ္ဆာကမ္မန္တော, မိစ္ဆာအာဇီဝေါ, မိစ္ဆာဝါယာမော, မိစ္ဆာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိ, မိစ္ဆာဉာဏံ, မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ.

(घ) कौन से दस धर्म प्रहातव्य (त्यागने योग्य) हैं? दस मिथ्यात्व - मिथ्या दृष्टि, मिथ्या संकल्प, मिथ्या वचन, मिथ्या कर्मान्त, मिथ्या आजीव, मिथ्या व्यायाम, मिथ्या स्मृति, मिथ्या समाधि, मिथ्या ज्ञान और मिथ्या विमुक्ति। ये दस धर्म प्रहातव्य हैं।

(င) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ? ဒသ အကုသလကမ္မပထာ – ပါဏာတိပါတော, အဒိန္နာဒါနံ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော, မုသာဝါဒေါ, ပိသုဏာ ဝါစာ, ဖရုသာ ဝါစာ, သမ္ဖပ္ပလာပေါ, အဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဟာနဘာဂိယာ.

(ङ) कौन से दस धर्म हानि-भागी (पतन की ओर ले जाने वाले) हैं? दस अकुशल कर्मपथ - प्राणातिपात (हिंसा), अदत्तादान (चोरी), कामेसुमिच्छाचार (व्यभिचार), मृषावाद (झूठ), पिशुन वचन (चुगली), परुष वचन (कठोर वाणी), सम्फप्पलाप (व्यर्थ प्रलाप), अभिध्या (लोभ), व्यापाद (द्वेष) और मिथ्या दृष्टि। ये दस धर्म हानि-भागी हैं।

(စ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ? ဒသ ကုသလကမ္မပထာ – ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ, အနဘိဇ္ဈာ, အဗျာပါဒေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဝိသေသဘာဂိယာ.

(च) कौन से दस धर्म विशेष-भागी (विशिष्टता की ओर ले जाने वाले) हैं? दस कुशल कर्मपथ - प्राणातिपात से विरति, अदत्तादान से विरति, कामेसुमिच्छाचार से विरति, मृषावाद से विरति, पिशुन वचन से विरति, परुष वचन से विरति, सम्फप्पलाप से विरति, अनभिध्या (लोभ न करना), अव्यापाद (द्वेष न करना) और सम्यक् दृष्टि। ये दस धर्म विशेष-भागी हैं।

(ဆ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ? ဒသ အရိယဝါသာ – ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ, ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော, ဧကာရက္ခော, စတုရာပဿေနော, ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော, သမဝယသဋ္ဌေသနော, အနာဝိလသင်္ကပ္ပော, ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော, သုဝိမုတ္တစိတ္တော, သုဝိမုတ္တပညော.

(छ) कौन से दस धर्म दुर्विज्ञेय (कठिनाई से समझने योग्य) हैं? दस आर्य-वास - यहाँ, आवुसो! भिक्षु पाँच अंगों से विप्रहीन (मुक्त) होता है, छह अंगों से समन्वित होता है, एक रक्षक वाला होता है, चार आश्रयों वाला होता है, जिसने पृथक-पृथक सत्यों को हटा दिया है, जिसने सभी एषणाओं (खोजों) का त्याग कर दिया है, जिसके संकल्प निर्मल हैं, जिसके काय-संस्कार शांत हैं, जिसका चित्त सुविमुक्त है और जिसकी प्रज्ञा सुविमुक्त है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော[Pg.258], ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနော ဟောတိ, ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ, ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे पाँच अंगों से विप्रहीन होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु का कामच्छन्द प्रहीण (नष्ट) हो जाता है, व्यापाद प्रहीण हो जाता है, स्त्यान-मृद्ध प्रहीण हो जाता है, औद्धत्य-कौकृत्य प्रहीण हो जाता है और विचिकित्सा प्रहीण हो जाती है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु पाँच अंगों से विप्रहीन होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှာယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे छह अंगों से समन्वित होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु चक्षु से रूप देखकर न प्रसन्न होता है न अप्रसन्न, वह स्मृतिवान और संप्रजन्य युक्त होकर उपेक्षा भाव में विहार करता है। श्रोत्र से शब्द सुनकर... घ्राण से गंध सूंघकर... जिह्वा से रस चखकर... काय से स्पर्श छूकर... मन से धर्म जानकर न प्रसन्न होता है न अप्रसन्न, वह स्मृतिवान और संप्रजन्य युक्त होकर उपेक्षा भाव में विहार करता है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु छह अंगों से समन्वित होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ဧကာရက္ခော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သတာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဧကာရက္ခော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे एक रक्षक वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु स्मृति रूपी रक्षक चित्त से समन्वित होता है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु एक रक्षक वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု စတုရာပဿေနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ, သင်္ခါယေကံ အဓိဝါသေတိ, သင်္ခါယေကံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သင်္ခါယေကံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု စတုရာပဿေနော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे चार आश्रयों वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु विचारपूर्वक (किसी वस्तु का) सेवन करता है, विचारपूर्वक सहन करता है, विचारपूर्वक वर्जन (त्याग) करता है और विचारपूर्वक विनोद (दूर) करता है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु चार आश्रयों वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ယာနိ တာနိ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ပုထုပစ္စေကသစ္စာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ နုန္နာနိ ဟောန္တိ ပဏုန္နာနိ စတ္တာနိ ဝန္တာနိ မုတ္တာနိ ပဟီနာနိ ပဋိနိဿဋ္ဌာနိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे पृथक-पृथक सत्यों को हटाने वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु के लिए जो अनेक श्रमण-ब्राह्मणों के अनेक पृथक-पृथक सत्य हैं, उन सबको उसने निकाल दिया है, पूर्णतः हटा दिया है, त्याग दिया है, वमन कर दिया है, मुक्त कर दिया है, प्रहीण कर दिया है और शांत कर दिया है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु पृथक-पृथक सत्यों को हटाने वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု သမဝယသဋ္ဌေသနော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဘဝေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သမဝယသဋ္ဌေသနော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे सभी एषणाओं का त्याग करने वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु की काम-एषणा प्रहीण हो गई है, भव-एषणा प्रहीण हो गई है और ब्रह्मचर्य-एषणा (की तृष्णा) शांत हो गई है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु सभी एषणाओं का त्याग करने वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော[Pg.259], ဘိက္ခု အနာဝိလသင်္ကပ္ပာ ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ကာမသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ, ဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ, ဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော ပဟီနော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အနာဝိလသင်္ကပ္ပော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे निर्मल संकल्प वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु का काम-संकल्प प्रहीण हो गया है, व्यापाद-संकल्प प्रहीण हो गया है और विहिंसा-संकल्प प्रहीण हो गया है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु निर्मल संकल्प वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे शांत काय-संस्कार वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु सुख और दुःख के प्रहाण से, तथा पहले ही सौमनस्य और दौर्मनस्य के अस्त हो जाने से, न-दुःख-न-सुख वाली, उपेक्षा और स्मृति की परिशुद्धि वाली चौथी झान (ध्यान) को प्राप्त कर विहार करता है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु शांत काय-संस्कार वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခုနော ရာဂါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, ဒေါသာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, မောဟာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ.

आवुसो! भिक्षु कैसे सुविमुक्त चित्त वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु का चित्त राग से विमुक्त होता है, द्वेष से विमुक्त होता है और मोह से विमुक्त होता है। इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु सुविमुक्त चित्त वाला होता है।

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တပညော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ‘ဒေါသော မေ ပဟီနော…ပေ… အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ‘မောဟော မေ ပဟီနော …ပေ… အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’တိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သုဝိမုတ္တပညော ဟောတိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာ.

आवुसो! भिक्षु कैसे सुविमुक्त प्रज्ञा वाला होता है? यहाँ, आवुसो! भिक्षु यह जानता है कि 'मेरा राग प्रहीण हो गया है, समूल नष्ट हो गया है, कटे हुए ताड़ के वृक्ष के समान हो गया है, अभाव को प्राप्त हो गया है और भविष्य में पुनः उत्पन्न न होने वाला है।' वह जानता है कि 'मेरा द्वेष प्रहीण हो गया है... मेरा मोह प्रहीण हो गया है... भविष्य में पुनः उत्पन्न न होने वाला है।' इस प्रकार, आवुसो! भिक्षु सुविमुक्त प्रज्ञा वाला होता है। ये दस धर्म दुर्विज्ञेय हैं।

(ဇ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ? ဒသ သညာ – အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေအနဘိရတိသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

(ज) कौन से दस धर्म उत्पादनीय (उत्पन्न करने योग्य) हैं? दस संज्ञाएँ - अशुभ संज्ञा, मरण संज्ञा, आहार में प्रतिकूल संज्ञा, सर्वलोक में अनभिरति संज्ञा, अनित्य संज्ञा, अनित्य में दुःख संज्ञा, दुःख में अनात्म संज्ञा, प्रहाण संज्ञा, विराग संज्ञा और निरोध संज्ञा। ये दस धर्म उत्पादनीय हैं।

(ဈ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ? ဒသ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ – သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော…ပေ… သမ္မာဝါစဿ မိစ္ဆာဝါစာ… သမ္မာကမ္မန္တဿ မိစ္ဆာကမ္မန္တော… သမ္မာအာဇီဝဿ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ… သမ္မာဝါယာမဿ မိစ္ဆာဝါယာမော… သမ္မာသတိဿ မိစ္ဆာသတိ… သမ္မာသမာဓိဿ မိစ္ဆာသမာဓိ… သမ္မာဉာဏဿ မိစ္ဆာဉာဏံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဟောတိ. သမ္မာဝိမုတ္တိဿ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ [Pg.260] နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ.

वे कौन से दस धर्म हैं जिन्हें विशेष ज्ञान (अभिज्ञा) से जानना चाहिए? दस निर्जरा-वस्तु (क्षय के आधार) हैं - सम्यक् दृष्टि वाले व्यक्ति की मिथ्या दृष्टि क्षीण हो जाती है। और मिथ्या दृष्टि के प्रत्यय (कारण) से जो अनेक पापमय अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं, वे भी उसके क्षीण हो जाते हैं। सम्यक् संकल्प वाले की मिथ्या संकल्प... (पे)... सम्यक् वाणी वाले की मिथ्या वाणी... सम्यक् कर्मान्त वाले का मिथ्या कर्मान्त... सम्यक् आजीव वाले की मिथ्या आजीव... सम्यक् व्यायाम वाले का मिथ्या व्यायाम... सम्यक् स्मृति वाले की मिथ्या स्मृति... सम्यक् समाधि वाले की मिथ्या समाधि... सम्यक् ज्ञान वाले का मिथ्या ज्ञान क्षीण हो जाता है। सम्यक् विमुक्ति वाले की मिथ्या विमुक्ति क्षीण हो जाती है। और मिथ्या विमुक्ति के प्रत्यय से जो अनेक पापमय अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं, वे भी उसके क्षीण हो जाते हैं। ये दस धर्म विशेष ज्ञान से जानने योग्य हैं।

(ဉ) ‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဒသ အသေက္ခာ ဓမ္မာ – အသေက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အသေက္ခော သမ္မာသင်္ကပ္ပော, အသေက္ခာ သမ္မာဝါစာ, အသေက္ခော သမ္မာကမ္မန္တော, အသေက္ခော သမ္မာအာဇီဝေါ, အသေက္ခော သမ္မာဝါယာမော, အသေက္ခာ သမ္မာသတိ, အသေက္ခော သမ္မာသမာဓိ, အသေက္ခံ သမ္မာဉာဏံ, အသေက္ခာ သမ္မာဝိမုတ္တိ. ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

वे कौन से दस धर्म हैं जिनका साक्षात्कार करना चाहिए? दस अशैक्ष धर्म हैं - अशैक्ष सम्यक् दृष्टि, अशैक्ष सम्यक् संकल्प, अशैक्ष सम्यक् वाणी, अशैक्ष सम्यक् कर्मान्त, अशैक्ष सम्यक् आजीव, अशैक्ष सम्यक् व्यायाम, अशैक्ष सम्यक् स्मृति, अशैक्ष सम्यक् समाधि, अशैक्ष सम्यक् ज्ञान, अशैक्ष सम्यक् विमुक्ति। ये दस धर्म साक्षात्कार करने योग्य हैं।

‘‘ဣတိ ဣမေ သတဓမ္မာ ဘူတာ တစ္ဆာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ သမ္မာ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ. ဣဒမဝေါစာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

इस प्रकार ये सौ धर्म सत्य, यथार्थ, तथ्य, अवितथ और अनन्यथा हैं, जिन्हें तथागत ने सम्यक् रूप से अभिसंबुद्ध किया है। आयुष्मान् सारिपुत्र ने यह कहा। उन भिक्षुओं ने आयुष्मान् सारिपुत्र के भाषण का अभिनन्दन किया और प्रसन्न हुए।

ဒသုတ္တရသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဧကာဒသမံ.

ग्यारहवाँ दसुत्तर सुत्त समाप्त हुआ।

ပါထိကဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

पाथिक वग्ग समाप्त हुआ।

တဿုဒ္ဒါနံ –

उसका सारांश (उद्दान) -

ပါထိကော စ ဥဒုမ္ဗရံ, စက္ကဝတ္တိ အဂ္ဂညကံ;

သမ္ပသာဒနပါသာဒံ, မဟာပုရိသလက္ခဏံ.

पाथिक, उदुम्बरिक, चक्रवर्ती, अग्ञ्ञ, सम्प्रसादनीय, पासादिक और महापुरिसलक्खण।

သိင်္ဂါလာဋာနာဋိယကံ, သင်္ဂီတိ စ ဒသုတ္တရံ;

ဧကာဒသဟိ သုတ္တေဟိ, ပါထိကဝဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ.

सिंगाल, आटानाटिय, संगीति और दसुत्तर; इन ग्यारह सुत्तों के कारण इसे 'पाथिक वग्ग' कहा जाता है।

ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

पाथिक वग्ग पालि समाप्त हुई।

တီဟိ ဝဂ္ဂေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော သကလော

तीन वग्गों से सुशोभित संपूर्ण

ဒီဃနိကာယော သမတ္တော.

दीघ निकाय समाप्त हुआ।


Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi