นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc Ứng Cúng, đấng Chánh Đẳng Giác.

ทีฆนิกาโย

Trường Bộ

มหาวคฺคปาฬิ

Phẩm Lớn

๑. มหาปทานสุตฺตํ

1. Kinh Đại Bổn

ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตกถา

Câu Chuyện Liên Quan Đến Túc Mạng

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม กเรริกุฏิกายํ. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส, อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’’ติ.

1. Tôi nghe như vầy: Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại tịnh xá Jetavana, trong am thất Kareri. Bấy giờ, sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, một số đông các vị tỳ khưu đang ngồi tụ họp tại hội trường Kareri, và một cuộc pháp đàm liên quan đến các đời sống quá khứ đã khởi lên giữa họ: 'Các đời sống quá khứ là như thế này, các đời sống quá khứ là như thế này.'

๒. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

2. Và Đức Thế Tôn, với thiên nhĩ giới thanh tịnh, siêu nhân, đã nghe được cuộc trò chuyện này của các vị tỳ khưu. Bấy giờ, Đức Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến hội trường Kareri. Sau khi đến, Ngài ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống xong, Đức Thế Tôn nói với các vị tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, các ông đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy? Và câu chuyện dở dang của các ông là gì?'

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา. อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

Khi được nói vậy, các vị tỳ khưu ấy bạch với Đức Thế Tôn rằng: 'Bạch Thế Tôn, ở đây, sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, trong khi chúng con đang ngồi tụ họp tại hội trường Kareri, một cuộc pháp đàm liên quan đến các đời sống quá khứ đã khởi lên giữa chúng con: 'Các đời sống quá khứ là như thế này, các đời sống quá khứ là như thế này.' Bạch Thế Tôn, đó là câu chuyện dở dang của chúng con. Rồi Đức Thế Tôn đã đến.'

๓. ‘‘อิจฺเฉยฺยาถ [Pg.2] โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ,สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

3. “Này các Tỳ khưu, các ông có muốn nghe một bài pháp thoại liên quan đến các đời sống quá khứ không?” “Bạch Thế Tôn, nay chính là lúc! Bạch Thiện Thệ, nay chính là lúc! Để Đức Thế Tôn thuyết một bài pháp thoại liên quan đến các đời sống quá khứ. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các vị Tỳ khưu sẽ ghi nhớ.” “Vậy thì, này các Tỳ khưu, hãy lắng nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” các vị Tỳ khưu ấy đã vâng đáp Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

๔. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. ตสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป เวสฺสภู ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป โกณาคมโน ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน.

4. “Này các Tỳ khưu, cách đây chín mươi mốt kiếp, Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, cách đây ba mươi mốt kiếp, Đức Thế Tôn Sikhī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, cũng trong kiếp thứ ba mươi mốt ấy, Đức Thế Tôn Vessabhū, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, chính trong kiếp hiền thiện này, Đức Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, chính trong kiếp hiền thiện này, Đức Thế Tôn Koṇāgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, chính trong kiếp hiền thiện này, Đức Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Này các Tỳ khưu, chính trong kiếp hiền thiện này, nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã sanh ra ở đời.”

๕. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสึ, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน.

5. “Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Sikhī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Vessabhū, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Bà-la-môn, sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Koṇāgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Bà-la-môn, sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Bà-la-môn, sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Này các Tỳ khưu, nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lỵ.”

๖. ‘‘วิปสฺสี[Pg.3], ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โคตโม โคตฺเตน อโหสึ.

6. “Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Koṇḍañña. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Sikhī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Koṇḍañña. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Vessabhū, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Koṇḍañña. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Kassapa. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Koṇāgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Kassapa. Này các Tỳ khưu, Đức Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Kassapa. Này các Tỳ khưu, nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Gotama.”

๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สตฺตติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วีสติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ; โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย.

7. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là tám mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Thi Khí, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là bảy mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Tỳ Xá Phù, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là sáu mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Câu Lưu Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là bốn mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Câu Na Hàm Mâu Ni, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là ba mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, tuổi thọ của đức Thế Tôn Ca Diếp, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác là hai mươi ngàn năm. Này các Tỳ khưu, hiện nay tuổi thọ của ta là ít ỏi, ngắn ngủi, mau chóng; người nào sống lâu thì được một trăm năm, hoặc ít hơn, hoặc nhiều hơn.

๘. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุณฺฑรีกสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สาลสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิรีสสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทุมฺพรสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิคฺโรธสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ.

8. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây quéo. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Thi Khí, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây xoài trắng. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Xá Phù, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây sa-la. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Lưu Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây hợp hoan. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Na Hàm Mâu Ni, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây sung. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Ca Diếp, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây đa. Còn ta, này các Tỳ khưu, hiện nay là bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác, đã giác ngộ dưới cội cây bồ-đề.

๙. ‘‘วิปสฺสิสฺส[Pg.4], ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อภิภูสมฺภวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสณุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิธุรสญฺชีวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิยฺโยสุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติสฺสภารทฺวาชํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ.

9. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Khaṇḍa và Tissa, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Thi Khí, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Abhibhū và Sambhava, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Xá Phù, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Soṇa và Uttara, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Lưu Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Vidhura và Sañjīva, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Na Hàm Mâu Ni, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Bhiyyosa và Uttara, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Ca Diếp, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử tên là Tissa và Bhāradvāja, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành. Còn ta, này các Tỳ khưu, hiện nay có cặp đệ tử tên là Sāriputta và Moggallāna, là cặp đệ tử hàng đầu, cặp đệ tử tốt lành.

๑๐. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

10. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng của các vị đệ tử. Một lần hội chúng có sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu, một lần hội chúng có một trăm ngàn vị tỳ khưu, và một lần hội chúng có tám mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Thi Khí, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng của các vị đệ tử. Một lần hội chúng có một trăm ngàn vị tỳ khưu, một lần hội chúng có tám mươi ngàn vị tỳ khưu, và một lần hội chúng có bảy mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Thi Khí, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.5] สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Xá Phù, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng của các vị đệ tử. Một lần hội chúng có tám mươi ngàn vị tỳ khưu, một lần hội chúng có bảy mươi ngàn vị tỳ khưu, và một lần hội chúng có sáu mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Xá Phù, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có ba lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ จตฺตาลีสภิกฺขุสหสฺสานิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Lưu Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng của các vị đệ tử gồm bốn mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Lưu Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ตึสภิกฺขุสหสฺสานิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Na Hàm Mâu Ni, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng của các vị đệ tử gồm ba mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Câu Na Hàm Mâu Ni, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ วีสติภิกฺขุสหสฺสานิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Ca Diếp, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng của các vị đệ tử gồm hai mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Ca Diếp, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác đã có một lần hội chúng này của các vị đệ tử, và tất cả đều là các bậc đã tận trừ các lậu hoặc.

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“Này các tỳ khưu, hiện tại, đã có một lần hội họp các vị đệ tử của ta, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ khưu. Này các tỳ khưu, lần hội họp các vị đệ tử này của ta là một lần duy nhất mà tất cả đều là các bậc đã tận trừ lậu hoặc.”

๑๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เขมงฺกโร นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อุปสนฺโต นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พุทฺธิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสตฺถิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สพฺพมิตฺโต นาม [Pg.6] ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก.

11. “Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Asoka đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Khemaṅkara đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Sikhī, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Upasanta đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Vessabhū, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Buddhija đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Sotthija đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Koṇāgamana, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu tên là Sabbamitta đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của đức Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Này các tỳ khưu, hiện tại, vị tỳ khưu tên là Ānanda đã là vị thị giả, là vị thị giả đứng đầu của ta.”

๑๒. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

12. “Này các tỳ khưu, đức vua tên là Bandhumā đã là phụ thân của đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Hoàng hậu tên là Bandhumatī đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Kinh đô của đức vua Bandhumā là thành phố tên là Bandhumatī.”

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อรุโณ นาม ราชา ปิตา อโหสิ. ปภาวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. อรุณสฺส รญฺโญ อรุณวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Này các tỳ khưu, đức vua tên là Aruṇa đã là phụ thân của đức Thế Tôn Sikhī, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Hoàng hậu tên là Pabhāvatī đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Kinh đô của đức vua Aruṇa là thành phố tên là Aruṇavatī.”

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สุปฺปติโต นาม ราชา ปิตา อโหสิ. วสฺสวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. สุปฺปติตสฺส รญฺโญ อโนมํ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Này các tỳ khưu, đức vua tên là Suppatita đã là phụ thân của đức Thế Tôn Vessabhū, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Hoàng hậu tên là Vassavatī đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Kinh đô của đức vua Suppatita là thành phố tên là Anoma.”

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อคฺคิทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. วิสาขา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน เขโม นาม ราชา อโหสิ. เขมสฺส รญฺโญ เขมวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Này các tỳ khưu, vị Bà-la-môn tên là Aggidatta đã là phụ thân của đức Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Nữ Bà-la-môn tên là Visākhā đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Này các tỳ khưu, vào lúc bấy giờ, có vị vua tên là Khema. Kinh đô của đức vua Khema là thành phố tên là Khemavatī.”

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ยญฺญทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. อุตฺตรา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน โสโภ นาม ราชา อโหสิ. โสภสฺส รญฺโญ โสภวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Này các tỳ khưu, vị Bà-la-môn tên là Yaññadatta đã là phụ thân của đức Thế Tôn Koṇāgamana, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Nữ Bà-la-môn tên là Uttarā đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Này các tỳ khưu, vào lúc bấy giờ, có vị vua tên là Sobha. Kinh đô của đức vua Sobha là thành phố tên là Sobhavatī.”

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺรหฺมทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. ธนวตี นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน กิกี [Pg.7] นาม ราชา อโหสิ. กิกิสฺส รญฺโญ พาราณสี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Này các tỳ khưu, vị Bà-la-môn tên là Brahmadatta đã là phụ thân của đức Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. Nữ Bà-la-môn tên là Dhanavatī đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ngài. Này các tỳ khưu, vào lúc bấy giờ, có vị vua tên là Kikī. Kinh đô của đức vua Kikī là thành phố tên là Bārāṇasī.”

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

“Này các tỳ khưu, hiện tại, đức vua tên là Suddhodana đã là phụ thân của ta. Hoàng hậu tên là Māyā đã là mẫu thân, là người mẹ đã sinh ra ta. Kinh đô là thành phố tên là Kapilavatthu.” Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, đấng Thiện Thệ đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào tịnh xá.

๑๓. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ.

13. Rồi, khi đức Thế Tôn vừa mới rời đi, cuộc nói chuyện này đã khởi lên giữa các vị tỳ khưu ấy: “Thật kỳ diệu, thưa các hiền giả, thật phi thường, thưa các hiền giả, về đại thần lực, đại oai lực của Như Lai. Bởi vì Như Lai có thể nhớ lại về các vị Phật trong quá khứ, những vị đã nhập Niết-bàn, đã đoạn tận các pháp hý luận, đã cắt đứt con đường luân hồi, đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua mọi khổ đau. Ngài có thể nhớ lại về dòng dõi, về danh hiệu, về thị tộc, về tuổi thọ, về cặp đệ tử, về các cuộc hội họp của đệ tử: ‘Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này,’ và ‘các đức Thế Tôn ấy đã có danh hiệu như thế này, thị tộc như thế này, giới hạnh như thế này, pháp như thế này, trí tuệ như thế này, trú như thế này, giải thoát như thế này.’”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ, อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.8] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ. อยญฺจ หิทํ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ.

“Này các hiền hữu, thế nào nhỉ? Có phải chính đức Như Lai đã khéo thấu triệt pháp giới ấy, do vì đã khéo thấu triệt pháp giới ấy nên đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này,’ hay là chư thiên đã trình báo sự việc ấy cho đức Như Lai, do đó đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này?’ Và câu chuyện đang được bàn luận dở dang của các vị tỳ khưu ấy là như vậy.”

๑๔. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

14. Rồi đức Thế Tôn, vào buổi chiều, sau khi rời khỏi nơi độc cư, đã đi đến gian nhà tròn có mái lợp bằng lá cây kareri; sau khi đến, ngài đã ngồi xuống ở chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, đức Thế Tôn đã gọi các vị tỳ khưu và nói: “Này các tỳ khưu, hiện tại các thầy đang ngồi hội họp lại để bàn luận về câu chuyện gì vậy? Và câu chuyện đang được bàn luận dở dang của các thầy là gì vậy?”

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.9] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

Khi được nói như vậy, các vị tỳ khưu ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, ở tại nơi đây, sau khi đức Thế Tôn vừa mới đi khỏi, câu chuyện này đã được khởi lên giữa chúng con: ‘Thật là hy hữu, thưa các hiền hữu, thật là vi diệu, thưa các hiền hữu, về đại thần lực, về đại oai lực của đức Như Lai, ở đây, đức Như Lai có thể sẽ tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: “Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này.” Này các hiền hữu, thế nào nhỉ? Có phải chính đức Như Lai đã khéo thấu triệt pháp giới ấy, do vì đã khéo thấu triệt pháp giới ấy nên đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: “Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này.” Hay là chư thiên đã trình báo sự việc ấy cho đức Như Lai, do đó đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: “Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này?” Bạch ngài, đây là câu chuyện đang được bàn luận dở dang của chúng con, rồi thì đức Thế Tôn đã đến.’”

๑๕. ‘‘ตถาคตสฺเสเวสา, ภิกฺขเว, ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ. เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ.

15. “Này các tỳ khưu, chính đức Như Lai đã khéo thấu triệt pháp giới ấy, do vì đã khéo thấu triệt pháp giới ấy nên đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này.’ Và chư thiên cũng đã trình báo sự việc ấy cho đức Như Lai, do đó đức Như Lai có thể tùy niệm về các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đã đoạn trừ các pháp hý luận, đã cắt đứt đường lối (luân hồi), đã chấm dứt vòng luân hồi, đã vượt qua tất cả khổ đau, tùy niệm về dòng dõi, tùy niệm về danh hiệu, tùy niệm về gia tộc, tùy niệm về tuổi thọ, tùy niệm về cặp đôi Thinh Văn, tùy niệm về sự hội họp của các vị Thinh Văn rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy đã có dòng dõi như thế này, đã có danh hiệu như thế này, đã có gia tộc như thế này, đã có giới hạnh như thế này, đã có các pháp như thế này, đã có tuệ như thế này, đã có sự an trú như thế này, các đức Thế Tôn ấy đã có sự giải thoát như thế này.’”

‘‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“Này các tỳ khưu, các ngươi có muốn nghe thêm pháp thoại liên quan đến việc nhớ lại các đời sống quá khứ không?” “Bạch Thế Tôn, nay chính là thời điểm; bạch Thiện Thệ, nay chính là thời điểm, để Thế Tôn thuyết giảng thêm pháp thoại liên quan đến việc nhớ lại các đời sống quá khứ. Sau khi nghe từ Thế Tôn, các tỳ khưu sẽ ghi nhớ.” “Vậy thì, này các tỳ khưu, hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Xin vâng, bạch Thế Tôn.” Các tỳ khưu ấy đã vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đã nói điều này:

๑๖. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ [Pg.10] สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

16. “Này các tỳ khưu, cách đây chín mươi mốt kiếp, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở thế gian. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Koṇḍañña. Này các tỳ khưu, tuổi thọ của Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là tám mươi ngàn năm. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây pāṭali. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử hàng đầu, cặp đôi tốt đẹp tên là Khaṇḍa và Tissa. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội chúng các vị đệ tử. Một lần hội chúng có sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu, một lần hội chúng có một trăm ngàn vị tỳ khưu, một lần hội chúng có tám mươi ngàn vị tỳ khưu. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội chúng các vị đệ tử này, và tất cả đều là các bậc lậu tận. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị tỳ khưu thị giả tên là Asoka, là vị thị giả hàng đầu. Này các tỳ khưu, Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vua cha tên là Bandhumā. Có hoàng hậu mẹ tên là Bandhumatī, là người đã sanh ra ngài. Kinh đô của vua Bandhumā là thành phố tên là Bandhumatī.

โพธิสตฺตธมฺมตา

Quy luật tự nhiên về Bồ-tát

๑๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมิ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

17. “Khi ấy, này các tỳ khưu, Bồ-tát Vipassī sau khi mệnh chung từ cõi trời Tusita, đã nhập vào bụng mẹ một cách chánh niệm, tỉnh giác. Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๑๘. ‘‘ธมฺมตา, เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ. อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

18. “Này các tỳ khưu, đây là quy luật tự nhiên: Khi Bồ-tát mệnh chung từ cõi trời Tusita và nhập vào bụng mẹ, khi ấy một ánh sáng vô lượng, huy hoàng xuất hiện trong thế gian cùng với các cõi trời, cõi Ma vương, cõi Phạm thiên, trong chúng sanh cùng với các vị sa-môn, bà-la-môn, cùng với chư thiên và loài người, vượt xa cả thần lực của chư thiên. Ngay cả những cõi trung gian giữa các thế giới, trống rỗng, không được che chở, tối tăm, mờ mịt, nơi mà ánh sáng của mặt trăng và mặt trời, dù có đại thần lực, đại uy lực như vậy, cũng không thể chiếu tới, thì ở đó cũng xuất hiện một ánh sáng vô lượng, huy hoàng, vượt xa cả thần lực của chư thiên. Và những chúng sanh nào đã sanh vào nơi ấy, nhờ ánh sáng đó mà nhận ra nhau: ‘Thưa các ngài, hình như cũng có những chúng sanh khác đã sanh vào nơi đây.’ Và hệ thống mười ngàn thế giới này rung chuyển, chấn động, lay động. Và một ánh sáng vô lượng, huy hoàng xuất hiện trong thế gian, vượt xa cả thần lực của chư thiên. Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๑๙. ‘‘ธมฺมตา [Pg.11] เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา จตุทฺทิสํ รกฺขาย อุปคจฺฉนฺติ – ‘มา นํ โพธิสตฺตํ วา โพธิสตฺตมาตรํ วา มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา โกจิ วา วิเหเฐสี’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

19. “Này các tỳ khưu, đây là quy luật tự nhiên: Khi Bồ-tát đã nhập vào bụng mẹ, bốn vị thiên tử đến từ bốn phương để bảo vệ ngài, với ý nghĩ: ‘Mong rằng không một người, phi nhân, hay bất cứ ai có thể làm hại Bồ-tát hoặc mẹ của Bồ-tát.’ Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๒๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ปกติยา สีลวตี โพธิสตฺตมาตา โหติ, วิรตา ปาณาติปาตา, วิรตา อทินฺนาทานา, วิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, วิรตา มุสาวาทา, วิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

20. “Này các tỳ khưu, đây là quy luật tự nhiên: Khi Bồ-tát đã nhập vào bụng mẹ, mẹ của Bồ-tát tự nhiên là người có giới hạnh, từ bỏ việc sát sanh, từ bỏ việc lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ việc nói dối, từ bỏ việc dùng các loại rượu và chất gây say, là cơ sở của sự dễ duôi. Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๒๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ ปุริเสสุ มานสํ อุปฺปชฺชติ กามคุณูปสํหิตํ, อนติกฺกมนียา จ โพธิสตฺตมาตา โหติ เกนจิ ปุริเสน รตฺตจิตฺเตน. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

21. “Này các tỳ khưu, đây là quy luật tự nhiên: Khi Bồ-tát đã nhập vào bụng mẹ, tâm ý liên quan đến dục lạc đối với người nam không khởi lên nơi mẹ của Bồ-tát, và mẹ của Bồ-tát không thể bị bất cứ người nam nào có tâm tham ái xâm phạm. Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๒๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ลาภินี โพธิสตฺตมาตา โหติ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ. สา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

22. “Này các tỳ khưu, đây là quy luật tự nhiên: Khi Bồ-tát đã nhập vào bụng mẹ, mẹ của Bồ-tát nhận được năm loại dục lạc. Vị ấy được cung phụng, vây quanh bởi năm loại dục lạc và tận hưởng chúng. Đây là quy luật tự nhiên trong trường hợp này.

๒๓. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ. สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต [Pg.12] มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ, สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

23. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát đã nhập vào mẫu thai, không có bệnh hoạn nào phát sanh đến thân mẫu của Bồ-tát. Thân mẫu của Bồ-tát được an lạc, thân thể không mệt mỏi. Và thân mẫu của Bồ-tát thấy được Bồ-tát ở trong bụng, với đầy đủ các chi phần lớn nhỏ, các căn không bị khiếm khuyết. Này các Tỳ khưu, ví như một viên ngọc lưu ly trong suốt, thuần chủng, tám cạnh, được chế tác kỹ lưỡng, trong trẻo, cực kỳ trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo về mọi phương diện. Trong đó có một sợi chỉ được xỏ qua, hoặc màu xanh, hoặc màu vàng, hoặc màu đỏ, hoặc màu trắng, hoặc màu vàng nhạt. Một người có mắt sáng, cầm viên ngọc ấy trong tay, sẽ quán xét rằng: ‘Viên ngọc lưu ly này quả thật trong suốt, thuần chủng, tám cạnh, được chế tác kỹ lưỡng, trong trẻo, cực kỳ trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo về mọi phương diện. Trong đó có sợi chỉ này được xỏ qua, hoặc màu xanh, hoặc màu vàng, hoặc màu đỏ, hoặc màu trắng, hoặc màu vàng nhạt.’ Này các Tỳ khưu, cũng thế ấy, khi Bồ-tát đã nhập vào mẫu thai, không có bệnh hoạn nào phát sanh đến thân mẫu của Bồ-tát. Thân mẫu của Bồ-tát được an lạc, thân thể không mệt mỏi. Và thân mẫu của Bồ-tát thấy được Bồ-tát ở trong bụng, với đầy đủ các chi phần lớn nhỏ, các căn không bị khiếm khuyết. Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๔. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สตฺตาหชาเต โพธิสตฺเต โพธิสตฺตมาตา กาลงฺกโรติ ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

24. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát được sanh ra bảy ngày, thân mẫu của Bồ-tát mệnh chung và được sanh về cõi trời Đâu-suất. Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๕. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นว วา ทส วา มาเส คพฺภํ กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ทเสว มาสานิ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

25. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Giống như các người phụ nữ khác mang thai trong bụng chín tháng hoặc mười tháng rồi sanh con, thân mẫu của Bồ-tát không sanh Bồ-tát như vậy. Thân mẫu của Bồ-tát mang Bồ-tát trong bụng đúng mười tháng rồi mới sanh. Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๖. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นิสินฺนา วา นิปนฺนา วา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ฐิตาว โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

26. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Giống như các người phụ nữ khác sanh con trong tư thế ngồi hoặc nằm, thân mẫu của Bồ-tát không sanh Bồ-tát như vậy. Thân mẫu của Bồ-tát sanh Bồ-tát chỉ trong tư thế đứng. Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๗. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, เทวา ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ปจฺฉา มนุสฺสา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

27. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, chư Thiên đón nhận trước, sau đó là loài người. Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๘. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อปฺปตฺโตว โพธิสตฺโต ปถวึ โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา ปฏิคฺคเหตฺวา มาตุ ปุรโต ฐเปนฺติ – ‘อตฺตมนา, เทวิ, โหหิ; มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

28. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, Bồ-tát chưa chạm đến đất, bốn vị thiên tử đón nhận Ngài rồi đặt trước mặt thân mẫu và nói: ‘Thưa Hoàng hậu, xin hãy hoan hỷ! Một người con trai có đại thần lực đã được sanh ra cho ngài.’ Đây là định luật trong trường hợp này.

๒๙. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต อุเทน อมกฺขิโต เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิรตนํ กาสิเก วตฺเถ นิกฺขิตฺตํ เนว มณิรตนํ กาสิกํ วตฺถํ มกฺเขติ, นาปิ กาสิกํ วตฺถํ มณิรตนํ มกฺเขติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อุภินฺนํ สุทฺธตฺตา. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต, อุเทน อมกฺขิโต [Pg.13] เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

29. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, Ngài ra đời một cách trong sạch, không bị dính nước ối, không bị dính đờm dãi, không bị dính máu, không bị dính bất cứ thứ bất tịnh nào, trong sạch, thanh khiết. Này các Tỳ khưu, ví như một viên ngọc quý được đặt trên tấm vải Kāsī, viên ngọc không làm bẩn tấm vải Kāsī, và tấm vải Kāsī cũng không làm bẩn viên ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều trong sạch. Này các Tỳ khưu, cũng thế ấy, khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, Ngài ra đời một cách trong sạch, không bị dính nước ối, không bị dính đờm dãi, không bị dính máu, không bị dính bất cứ thứ bất tịnh nào, trong sạch, thanh khiết. Đây là định luật trong trường hợp này.

๓๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, ทฺเว อุทกสฺส ธารา อนฺตลิกฺขา ปาตุภวนฺติ – เอกา สีตสฺส เอกา อุณฺหสฺส เยน โพธิสตฺตสฺส อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ มาตุ จ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

30. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, hai dòng nước xuất hiện từ hư không, một dòng nước mát, một dòng nước ấm, để thực hiện việc tắm rửa cho Bồ-tát và cho thân mẫu. Đây là định luật trong trường hợp này.

๓๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สมฺปติชาโต โพธิสตฺโต สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คจฺฉติ เสตมฺหิ ฉตฺเต อนุธาริยมาเน, สพฺพา จ ทิสา อนุวิโลเกติ, อาสภึ วาจํ ภาสติ ‘อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

31. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Vừa mới sanh, Bồ-tát đứng vững trên đôi chân bằng phẳng, mặt hướng về phương bắc, đi bảy bước, trong khi một lọng trắng được che trên đầu. Ngài nhìn khắp các phương, và thốt lên lời nói dõng dạc: ‘Ta là bậc tối thượng ở trên đời, Ta là bậc tối tôn ở trên đời, Ta là bậc tối thắng ở trên đời. Đây là lần sanh cuối cùng, nay không còn tái sanh nữa.’ Đây là định luật trong trường hợp này.

๓๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ, อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

32. Này các Tỳ khưu, đây là định luật: Khi Bồ-tát ra khỏi mẫu thai, bấy giờ trong thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với chúng sanh gồm Sa-môn, Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, một ánh sáng vô lượng, huy hoàng xuất hiện, vượt xa cả thần lực của chư Thiên. Ngay cả những cõi địa ngục giữa các thế giới, trống không, không được che chở, tối tăm, mờ mịt, nơi mà mặt trăng và mặt trời với đại thần lực, đại oai lực như thế cũng không thể chiếu sáng đến được, ngay tại nơi ấy cũng xuất hiện một ánh sáng vô lượng, huy hoàng, vượt xa cả thần lực của chư Thiên. Và những chúng sanh đã sanh vào nơi ấy, nhờ ánh sáng đó mà nhận ra nhau: ‘Này các bạn, hình như cũng có những chúng sanh khác đã sanh vào nơi đây!’ Và mười ngàn thế giới này rung chuyển, chấn động, chuyển động mạnh. Và một ánh sáng vô lượng, huy hoàng xuất hiện trong thế gian, vượt xa cả thần lực của chư Thiên. Đây là định luật trong trường hợp này.

ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณา

Ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân

๓๓. ‘‘ชาเต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิมฺหิ กุมาเร พนฺธุมโต รญฺโญ ปฏิเวเทสุํ – ‘ปุตฺโต เต, เทว, ชาโต, ตํ เทโว ปสฺสตู’ติ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ [Pg.14] อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปสฺสนฺตุ โภนฺโต เนมิตฺตา พฺราหฺมณา กุมาร’นฺติ. อทฺทสํสุ โข, ภิกฺขเว, เนมิตฺตา พฺราหฺมณา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา พนฺธุมนฺตํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘อตฺตมโน, เทว, โหหิ, มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, ลาภา เต, มหาราช, สุลทฺธํ เต, มหาราช, ยสฺส เต กุเล เอวรูโป ปุตฺโต อุปฺปนฺโน. อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

33. Này các Tỳ khưu, khi hoàng tử Vipassī vừa đản sanh, họ đã tâu lên vua Bandhumā rằng: ‘Tâu Đại vương, một hoàng tử đã được sanh ra cho ngài, mong Đại vương hãy đến xem mặt hoàng tử.’ Này các Tỳ khưu, vua Bandhumā đã nhìn thấy hoàng tử Vipassī, sau khi nhìn thấy, ngài cho triệu tập các vị Bà-la-môn tướng sư và nói rằng: ‘Thưa các vị Bà-la-môn tướng sư, xin hãy xem tướng cho hoàng tử.’ Này các Tỳ khưu, các vị Bà-la-môn tướng sư đã nhìn thấy hoàng tử Vipassī, sau khi nhìn thấy, họ đã tâu với vua Bandhumā rằng: ‘Tâu Đại vương, xin ngài hãy hoan hỷ, một hoàng tử có đại oai lực đã sanh ra cho ngài. Thật là lợi ích cho ngài, tâu Đại vương, thật là lợi ích lớn lao cho ngài, tâu Đại vương, vì một hoàng tử như thế này đã sanh ra trong hoàng tộc của ngài. Tâu Đại vương, hoàng tử này được trang bị ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, và bậc đại nhân nào được trang bị các tướng tốt này thì chỉ có hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia, vị ấy sẽ trở thành một vị vua Chuyển Luân Vương, một vị vua đúng Pháp, một vị Pháp vương, cai trị bốn phương, một người chiến thắng, người đã đạt được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật. Bảy báu vật của vị ấy là: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu, và thứ bảy là tướng quân báu. Vị ấy sẽ có hơn một ngàn người con trai dũng mãnh, có hình dáng anh hùng, có thể đè bẹp quân đội của kẻ thù. Vị ấy cai trị trái đất này cho đến tận bờ đại dương, sau khi đã chinh phục bằng Chánh pháp, không dùng đến roi gậy, không dùng đến gươm đao. Nhưng nếu vị ấy từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị ấy sẽ trở thành một vị A-la-hán, một bậc Chánh Đẳng Giác trên thế gian, người đã vén mở bức màn che.’

๓๔. ‘กตเมหิ จายํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาปี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

34. ‘Tâu Đại vương, hoàng tử này được trang bị ba mươi hai tướng tốt nào của bậc đại nhân, mà bậc đại nhân nào được trang bị các tướng tốt này thì chỉ có hai con đường, không có con đường nào khác? Nếu sống tại gia, vị ấy sẽ trở thành một vị vua Chuyển Luân Vương, một vị vua đúng Pháp, một vị Pháp vương, cai trị bốn phương, một người chiến thắng, người đã đạt được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật. Bảy báu vật của vị ấy là: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu, và thứ bảy là tướng quân báu. Vị ấy sẽ có hơn một ngàn người con trai dũng mãnh, có hình dáng anh hùng, có thể đè bẹp quân đội của kẻ thù. Vị ấy cai trị trái đất này cho đến tận bờ đại dương, sau khi đã chinh phục bằng Chánh pháp, không dùng đến roi gậy, không dùng đến gươm đao. Nhưng nếu vị ấy từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị ấy sẽ trở thành một vị A-la-hán, một bậc Chánh Đẳng Giác trên thế gian, người đã vén mở bức màn che.’

๓๕. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

35. ‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có đôi bàn chân đặt xuống bằng phẳng. Việc hoàng tử này, tâu Đại vương, có đôi bàn chân đặt xuống bằng phẳng, đây cũng là một tướng tốt của bậc đại nhân này.

‘อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ, อิมสฺส [Pg.15] เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

‘Tâu Đại vương, dưới lòng bàn chân của hoàng tử này có hiện ra các bánh xe với ngàn căm, có niềng, có trục, đầy đủ mọi phương diện. Việc dưới lòng bàn chân của hoàng tử này, tâu Đại vương, có hiện ra các bánh xe với ngàn căm, có niềng, có trục, đầy đủ mọi phương diện, đây cũng là một tướng tốt của bậc đại nhân này.

‘อยญฺหิ เทว, กุมาโร อายตปณฺหี…เป…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có gót chân dài… v.v…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทีฆงฺคุลี…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có các ngón tay, ngón chân dài…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร มุทุตลุนหตฺถปาโท…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có bàn tay và bàn chân mềm mại, mịn màng…

‘อยญฺหิ, เทว กุมาโร ชาลหตฺถปาโท…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có tay chân như màng lưới…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุสฺสงฺขปาโท…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có mắt cá chân cao…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอณิชงฺโฆ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có bắp chân như của loài nai eṇi…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này khi đứng thẳng, không cần cúi xuống, có thể dùng cả hai lòng bàn tay để chạm và xoa đầu gối…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โกโสหิตวตฺถคุยฺโห…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có mã âm tàng được bao bọc trong vỏ…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุวณฺณวณฺโณ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có màu da như vàng, làn da tựa như vàng ròng…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุขุมจฺฉวี; สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ …

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có làn da mịn màng; do làn da mịn màng nên bụi bẩn không bám vào thân thể…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอเกกโลโม; เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có mỗi lỗ chân lông chỉ mọc một sợi lông; mỗi sợi lông mọc trong một lỗ chân lông…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุทฺธคฺคโลโม; อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có các sợi lông mọc hướng lên trên; các sợi lông mọc lên có ngọn hướng lên, màu xanh biếc như thuốc xức mắt, xoắn lại thành vòng, và xoay về phía bên phải…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมุชุคตฺโต…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có thân hình thẳng đứng như Phạm Thiên…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สตฺตุสฺสโท…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có bảy chỗ đầy đặn…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหปุพฺพทฺธกาโย…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có nửa thân trên như của sư tử…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จิตนฺตรํโส …

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có khoảng giữa hai vai đầy đặn…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร นิคฺโรธปริมณฺฑโล ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ตาวตกฺวสฺส กาโย…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có thân hình cân đối như cây đa; chiều cao của thân thể bằng sải tay, và sải tay bằng chiều cao của thân thể…

‘อยญฺหิ[Pg.16], เทว, กุมาโร สมวฏฺฏกฺขนฺโธ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có cổ tròn đều…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร รสคฺคสคฺคี…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có các dây thần kinh vị giác cực kỳ nhạy bén…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหหนุ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có quai hàm như của sư tử…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จตฺตาลีสทนฺโต…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có bốn mươi chiếc răng…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สมทนฺโต…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có răng đều đặn…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อวิรฬทนฺโต…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có răng khít khao…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุสุกฺกทาโฐ…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có răng nanh rất trắng…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ปหูตชิวฺโห…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có lưỡi rộng và dài…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมสฺสโร กรวีกภาณี…

‘Tâu Đại vương, hoàng tử này có giọng nói như của Phạm Thiên, tiếng nói như chim ca-lăng-tần-già…

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อภินีลเนตฺโต…

‘Tâu Đại vương, vị vương tử này có đôi mắt màu xanh đậm...’

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โคปขุโม…

‘Tâu Đại vương, vị vương tử này có lông mi như lông mi của con bò con...’

อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ อิมสฺส เทว กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

‘Tâu Đại vương, ở giữa hai hàng lông mày của vị vương tử này có một sợi lông trắng (uṇṇā) mọc lên, trắng tinh, mềm mại như bông gòn. Tâu Đại vương, việc vương tử có một sợi lông trắng mọc lên ở giữa hai hàng lông mày, trắng tinh, mềm mại như bông gòn, đây cũng là một tướng hảo của bậc đại nhân.’

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

‘Tâu Đại vương, vị vương tử này có tướng đầu như đội khăn vành. Tâu Đại vương, việc vương tử có tướng đầu như đội khăn vành, đây cũng là một tướng hảo của bậc đại nhân.’

๓๖. ‘อิเมหิ โข อยํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน [Pg.17] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท’ติ.

36. ‘Tâu Đại vương, vị vương tử này đã hội đủ ba mươi hai tướng hảo của bậc đại nhân này, và bậc đại nhân hội đủ các tướng hảo ấy chỉ có hai con đường chứ không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia, ngài sẽ là vị vua Chuyển Luân Vương, một vị vua đúng theo Chánh pháp, một vị vua của Chánh pháp, chinh phục bốn phương, chiến thắng, đạt được sự ổn định trong xứ sở, hội đủ bảy báu vật. Bảy báu vật của ngài là: báu vật bánh xe, báu vật voi, báu vật ngựa, báu vật ngọc, báu vật nữ, báu vật gia chủ, và thứ bảy là báu vật tướng quân. Ngài sẽ có hơn một ngàn người con trai, dũng mãnh, có hình dáng anh hùng, có thể đè bẹp quân đội của đối phương. Vị ấy chinh phục trái đất cho đến tận bờ đại dương này, không dùng đến roi gậy, không dùng đến vũ khí, mà bằng Chánh pháp, rồi an trú. Còn nếu từ bỏ gia đình, sống không gia đình, ngài sẽ trở thành một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén mở màn che vô minh trong thế gian.’

วิปสฺสีสมญฺญา

Danh hiệu Vipassī

๓๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ อหเตหิ วตฺเถหิ อจฺฉาทาเปตฺวา สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ธาติโย อุปฏฺฐาเปสิ. อญฺญา ขีรํ ปาเยนฺติ, อญฺญา นฺหาเปนฺติ, อญฺญา ธาเรนฺติ, อญฺญา องฺเกน ปริหรนฺติ. ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธารยิตฺถ ทิวา เจว รตฺติญฺจ – ‘มา นํ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา พาธยิตฺถา’ติ. ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา พหุโน ชนสฺส ปิยํ มนาปํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. สฺวาสฺสุทํ องฺเกเนว องฺกํ ปริหริยติ.

37. ‘Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā đã choàng các Bà la môn tướng sư bằng những tấm vải mới và làm cho họ hài lòng với tất cả các dục lạc. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā đã sắp đặt các bảo mẫu cho vương tử Vipassī. Có người cho bú sữa, có người tắm rửa, có người bồng ẵm, có người ôm vào lòng. Này các Tỳ khưu, đối với vương tử Vipassī vừa mới sinh, người ta đã che một chiếc lọng trắng cả ngày lẫn đêm, với ý nghĩ: ‘Mong rằng vương tử không bị lạnh, nóng, cỏ, bụi, hay sương làm phiền.’ Này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī vừa mới sinh đã được nhiều người yêu mến và quý trọng. Này các Tỳ khưu, cũng như hoa sen xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được nhiều người yêu mến và quý trọng; này các Tỳ khưu, cũng vậy, vương tử Vipassī được nhiều người yêu mến và quý trọng. Ngài được chuyền từ lòng người này sang lòng người khác.’

๓๘. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, หิมวนฺเต ปพฺพเต กรวีกา นาม สกุณชาติ มญฺชุสฺสรา จ วคฺคุสฺสรา จ มธุรสฺสรา จ เปมนิยสฺสรา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ.

38. ‘Này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī vừa mới sinh đã có giọng nói trong trẻo, rõ ràng, ngọt ngào, và đáng yêu. Này các Tỳ khưu, cũng như ở núi Hy Mã Lạp Sơn có một loài chim tên là karavīka có giọng hót trong trẻo, rõ ràng, ngọt ngào, và đáng yêu; này các Tỳ khưu, cũng vậy, vương tử Vipassī có giọng nói trong trẻo, rõ ràng, ngọt ngào, và đáng yêu.’

๓๙. ‘‘ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน สุทํ สมนฺตา โยชนํ ปสฺสติ ทิวา เจว รตฺติญฺจ.

39. ‘Này các Tỳ khưu, đối với vương tử Vipassī vừa mới sinh, thiên nhãn do quả của nghiệp đã khởi lên, nhờ đó ngài có thể nhìn thấy một do tuần xung quanh, cả ngày lẫn đêm.’

๔๐. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนิมิสนฺโต เปกฺขติ เสยฺยถาปิ เทวา ตาวตึสา. ‘อนิมิสนฺโต กุมาโร เปกฺขตี’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

40. ‘Này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī vừa mới sinh đã nhìn mà không chớp mắt, giống như các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba. Này các Tỳ khưu, vì vương tử nhìn mà không chớp mắt, nên danh hiệu ‘Vipassī, Vipassī’ đã được đặt cho vương tử Vipassī.’

๔๑. ‘‘อถ [Pg.18] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา อตฺถกรเณ นิสินฺโน วิปสฺสึ กุมารํ องฺเก นิสีทาเปตฺวา อตฺเถ อนุสาสติ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปิตุองฺเก นิสินฺโน วิเจยฺย วิเจยฺย อตฺเถ ปนายติ ญาเยน. วิเจยฺย วิเจยฺย กุมาโร อตฺเถ ปนายติ ญาเยนาติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

41. ‘Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā, trong lúc ngồi xử án, đã đặt vương tử Vipassī ngồi trong lòng và dạy bảo về các vụ việc. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vương tử Vipassī, ngồi trong lòng vua cha, đã suy xét, suy xét và hiểu rõ các vụ việc một cách đúng đắn. Này các Tỳ khưu, vì vương tử đã suy xét, suy xét và hiểu rõ các vụ việc một cách đúng đắn, nên danh hiệu ‘Vipassī, Vipassī’ lại càng được xác lập vững chắc hơn cho vương tử Vipassī.’

๔๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ตโย ปาสาเท การาเปสิ, เอกํ วสฺสิกํ เอกํ เหมนฺติกํ เอกํ คิมฺหิกํ; ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร วสฺสิเก ปาสาเท จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหตี’’ติ.

42. ‘Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā đã cho xây ba cung điện cho vương tử Vipassī, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, và một cho mùa hè; và đã sắp đặt năm loại dục lạc. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vương tử Vipassī, trong cung điện mùa mưa, suốt bốn tháng, được các nữ nhạc công phục vụ, và không đi xuống tầng dưới của cung điện.’

ปฐมภาณวาโร.

Phẩm thứ nhất.

ชิณฺณปุริโส

Người già

๔๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

43. ‘Này các Tỳ khưu, khi ấy, sau nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm trôi qua, vương tử Vipassī đã gọi người đánh xe và nói: ‘Này người đánh xe, hãy chuẩn bị những cỗ xe tốt đẹp. Chúng ta sẽ đi đến công viên để ngắm cảnh đẹp.’ ‘Vâng, thưa điện hạ,’ này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời vương tử Vipassī, rồi chuẩn bị những cỗ xe tốt đẹp và báo cho vương tử Vipassī: ‘Thưa điện hạ, những cỗ xe tốt đẹp đã được chuẩn bị sẵn sàng. Bây giờ là lúc ngài cho là thích hợp.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, vương tử Vipassī đã lên một cỗ xe tốt đẹp và đi ra công viên với những cỗ xe tốt đẹp.’

๔๔. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ [Pg.19] คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ. ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม. น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา. อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’ติ!

44. Này các Tỳ khưu, thái tử Vipassī trong khi đi ra vườn ngự uyển, đã trông thấy một người đàn ông già nua, lưng còng như rui nhà, thân hình cong queo, phải chống gậy, run rẩy bước đi, bệnh hoạn, đã qua tuổi thanh xuân. Sau khi trông thấy, ngài gọi người đánh xe và nói: ‘Này khanh, người đánh xe, người đàn ông này bị làm sao vậy? Tóc của ông ta cũng không giống như của những người khác, thân thể của ông ta cũng không giống như của những người khác.’ ‘Tâu điện hạ, đó được gọi là người già.’ ‘Này khanh, người đánh xe, thế nào là người già?’ ‘Tâu điện hạ, đó là người già. Bây giờ người ấy sẽ không còn sống được bao lâu nữa.’ ‘Này khanh, người đánh xe, vậy ta cũng có tánh già, không vượt qua được sự già hay sao?’ ‘Tâu điện hạ, ngài và chúng thần, tất cả chúng ta đều có tánh già, không vượt qua được sự già.’ ‘Vậy thì, này khanh, người đánh xe, hôm nay đủ rồi, không cần đến vườn ngự uyển nữa. Hãy từ đây quay trở về nội cung.’ Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời thái tử Vipassī: ‘Vâng, tâu điện hạ,’ rồi từ đó quay trở về nội cung. Này các Tỳ khưu, khi ấy, thái tử Vipassī sau khi vào nội cung, buồn rầu, chán nản, suy tư rằng: ‘Thật đáng khinh thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng đối với người đã sanh ra, sự già sẽ xuất hiện.’

๔๕. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ? กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’’ติ.

45. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā cho gọi người đánh xe đến và phán hỏi điều này: ‘Này khanh, người đánh xe, thái tử có hoan hỷ trong vườn ngự uyển không? Này khanh, người đánh xe, thái tử có hài lòng trong vườn ngự uyển không?’ ‘Tâu bệ hạ, thái tử không hoan hỷ trong vườn ngự uyển. Tâu bệ hạ, thái tử không hài lòng trong vườn ngự uyển.’ ‘Này khanh, người đánh xe, vậy thái tử đã trông thấy gì khi đi ra vườn ngự uyển?’ ‘Tâu bệ hạ, thái tử trong khi đi ra vườn ngự uyển, đã trông thấy một người đàn ông già nua, lưng còng như rui nhà, thân hình cong queo, phải chống gậy, run rẩy bước đi, bệnh hoạn, đã qua tuổi thanh xuân. Sau khi trông thấy, ngài đã hỏi thần điều này: “Này khanh, người đánh xe, người đàn ông này bị làm sao vậy? Tóc của ông ta cũng không giống như của những người khác, thân thể của ông ta cũng không giống như của những người khác.” Thần đã tâu: “Tâu điện hạ, đó được gọi là người già.” Ngài lại hỏi: “Này khanh, người đánh xe, thế nào là người già?” Thần đã tâu: “Tâu điện hạ, đó là người già, bây giờ người ấy sẽ không còn sống được bao lâu nữa.” Ngài lại hỏi: “Này khanh, người đánh xe, vậy ta cũng có tánh già, không vượt qua được sự già hay sao?” Thần đã tâu: “Tâu điện hạ, ngài và chúng thần, tất cả chúng ta đều có tánh già, không vượt qua được sự già.”’

‘‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

‘“Vậy thì, này khanh, người đánh xe, hôm nay đủ rồi, không cần đến vườn ngự uyển nữa. Hãy từ đây quay trở về nội cung.”’ ‘Tâu bệ hạ, thần đã vâng lời thái tử Vipassī: “Vâng, tâu điện hạ,” rồi từ đó quay trở về nội cung. Tâu bệ hạ, thái tử sau khi vào nội cung, buồn rầu, chán nản, suy tư rằng: “Thật đáng khinh thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng đối với người đã sanh ra, sự già sẽ xuất hiện.”’

พฺยาธิตปุริโส

Người Bệnh

๔๖. ‘‘อถ [Pg.20] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ –

46. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā đã khởi lên ý nghĩ này:

‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

‘Mong rằng thái tử Vipassī sẽ trị vì vương quốc, mong rằng thái tử Vipassī sẽ không từ bỏ gia đình, sống không gia đình, mong rằng lời nói của các vị Bà la môn tướng số sẽ không trở thành sự thật.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, vua Bandhumā đã cho sắp đặt thêm nhiều năm thứ dục lạc cho thái tử Vipassī, với ý nghĩ: ‘Để thái tử Vipassī sẽ trị vì vương quốc, để thái tử Vipassī sẽ không từ bỏ gia đình, sống không gia đình, để lời nói của các vị Bà la môn tướng số sẽ trở thành sai lầm.’

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป…

Này các Tỳ khưu, khi ấy, thái tử Vipassī được cung phụng, vây quanh bởi năm thứ dục lạc và hưởng thụ chúng. Này các Tỳ khưu, sau nhiều năm... vân vân...

๔๗. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

47. Này các Tỳ khưu, thái tử Vipassī trong khi đi ra vườn ngự uyển, đã trông thấy một người đàn ông bị bệnh, đau đớn, ốm nặng, đang nằm vấy bẩn trong phân và nước tiểu của chính mình, được người khác đỡ dậy, được người khác đặt nằm xuống. Sau khi trông thấy, ngài gọi người đánh xe và nói: ‘Này khanh, người đánh xe, người đàn ông này bị làm sao vậy? Mắt của ông ta cũng không giống như của những người khác, giọng nói của ông ta cũng không giống như của những người khác.’ ‘Tâu điện hạ, đó được gọi là người bệnh.’ ‘Này khanh, người đánh xe, thế nào là người bệnh?’ ‘Tâu điện hạ, đó là người bệnh, có lẽ người ấy sẽ không qua khỏi cơn bệnh đó.’ ‘Này khanh, người đánh xe, vậy ta cũng có tánh bệnh, không vượt qua được bệnh tật hay sao?’ ‘Tâu điện hạ, ngài và chúng thần, tất cả chúng ta đều có tánh bệnh, không vượt qua được bệnh tật.’ ‘Vậy thì, này khanh, người đánh xe, hôm nay đủ rồi, không cần đến vườn ngự uyển nữa. Hãy từ đây quay trở về nội cung.’ Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời thái tử Vipassī: ‘Vâng, tâu điện hạ,’ rồi từ đó quay trở về nội cung. Này các Tỳ khưu, khi ấy, thái tử Vipassī sau khi vào nội cung, buồn rầu, chán nản, suy tư rằng: ‘Thật đáng khinh thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng đối với người đã sanh ra, sự già sẽ xuất hiện, bệnh tật sẽ xuất hiện.’

๔๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม [Pg.21] สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

48. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā cho gọi người đánh xe và nói điều này: ‘Này người đánh xe hiền lành, có phải vương tử đã vui thích ở khu vườn ngự uyển không? Này người đánh xe hiền lành, có phải vương tử đã hài lòng ở khu vườn ngự uyển không?’ – ‘Tâu Thiên tử, vương tử đã không vui thích ở khu vườn ngự uyển. Tâu Thiên tử, vương tử đã không hài lòng ở khu vườn ngự uyển.’ – ‘Này người đánh xe hiền lành, vậy vương tử đã thấy gì khi đi ra khu vườn ngự uyển?’ – ‘Tâu Thiên tử, khi đi ra khu vườn ngự uyển, vương tử đã thấy một người đàn ông bị bệnh, đau khổ, ốm nặng, đang nằm vấy bẩn trong phân và nước tiểu của chính mình, được những người khác vực dậy, được những người khác đặt nằm xuống. Sau khi thấy vậy, ngài đã nói với hạ thần điều này: “Này người đánh xe hiền lành, người đàn ông này bị làm sao vậy? Mắt của người này không giống như của những người khác, giọng nói của người này cũng không giống như của những người khác.”’ – ‘“Tâu Điện hạ, đây được gọi là người bệnh.”’ – ‘“Này người đánh xe hiền lành, người được gọi là người bệnh này là sao?”’ – ‘“Tâu Điện hạ, người được gọi là người bệnh này là người có lẽ sẽ không thể qua khỏi cơn bệnh ấy.”’ – ‘“Này người đánh xe hiền lành, có phải ta cũng có bản chất bị bệnh, không vượt qua được bệnh tật chăng?”’ – ‘“Tâu Điện hạ, ngài và hạ thần, tất cả chúng ta đều có bản chất bị bệnh, không vượt qua được bệnh tật.”’ – ‘“Vậy thì, này người đánh xe hiền lành, hôm nay đủ rồi, không cần đến khu vườn ngự uyển nữa. Hãy quay trở về nội cung ngay từ đây.”’ – ‘Tâu Thiên tử, hạ thần đã vâng lời vương tử Vipassī rằng: “Vâng, thưa Điện hạ,” rồi đã quay trở về nội cung ngay từ đó. Tâu Thiên tử, vương tử ấy, sau khi vào nội cung, đã đau khổ, ưu phiền, và suy tư rằng: “Thật đáng khinh thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng đối với người đã được sanh ra, sự già sẽ được biết đến, bệnh tật sẽ được biết đến.”’

กาลงฺกตปุริโส

Người đàn ông đã chết

๔๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

49. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Chớ để vương tử Vipassī không trị vì vương quốc, chớ để vương tử Vipassī xuất gia từ bỏ đời sống tại gia, chớ để lời nói của các vị Bà-la-môn tướng số trở thành sự thật.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā đã cho sắp đặt năm loại dục lạc ở mức độ dồi dào hơn cho vương tử Vipassī, với ý nghĩ: ‘Để vương tử Vipassī sẽ trị vì vương quốc, để vương tử Vipassī sẽ không xuất gia từ bỏ đời sống tại gia, để lời nói của các vị Bà-la-môn tướng số sẽ trở thành sai lầm.’

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป…

Này các Tỳ khưu, ở nơi ấy, vương tử Vipassī đã hưởng thụ, được cung phụng và vây quanh bởi năm loại dục lạc. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vương tử Vipassī, sau nhiều năm... (vân vân)...

๕๐. ‘‘อทฺทสา [Pg.22] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ นุ โข, โส, สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

50. Này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī, khi đi ra khu vườn ngự uyển, đã thấy một đám đông dân chúng tụ tập và một chiếc kiệu được làm bằng các loại vải nhiều màu sắc khác nhau. Sau khi thấy vậy, ngài hỏi người đánh xe: ‘Này người đánh xe hiền lành, tại sao đám đông dân chúng kia lại tụ tập và làm một chiếc kiệu bằng các loại vải nhiều màu sắc khác nhau vậy?’ – ‘Tâu Điện hạ, đó là người được gọi là đã chết.’ – ‘Vậy thì, này người đánh xe hiền lành, hãy đánh xe đến chỗ người đã chết ấy.’ – Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời vương tử Vipassī rằng: ‘Vâng, thưa Điện hạ,’ rồi đánh xe đến chỗ người đã chết ấy. Này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī đã thấy người quá vãng, người đã chết. Sau khi thấy vậy, ngài hỏi người đánh xe: ‘Này người đánh xe hiền lành, người được gọi là đã chết này là sao?’ – ‘Tâu Điện hạ, đây là người được gọi là đã chết. Bây giờ, mẹ hoặc cha, hoặc những bà con huyết thống khác sẽ không còn thấy người ấy nữa, và người ấy cũng sẽ không còn thấy mẹ hoặc cha, hoặc những bà con huyết thống khác nữa.’ – ‘Này người đánh xe hiền lành, có phải ta cũng có bản chất phải chết, không vượt qua được cái chết chăng? Có phải đức vua, hoàng hậu, và những bà con huyết thống khác sẽ không còn thấy ta nữa chăng? Và có phải ta cũng sẽ không còn thấy đức vua, hoàng hậu, và những bà con huyết thống khác nữa chăng?’ – ‘Tâu Điện hạ, ngài và hạ thần, tất cả chúng ta đều có bản chất phải chết, không vượt qua được cái chết. Đức vua, hoàng hậu, và những bà con huyết thống khác cũng sẽ không còn thấy ngài nữa; và ngài cũng sẽ không còn thấy đức vua, hoàng hậu, và những bà con huyết thống khác nữa.’ – ‘Vậy thì, này người đánh xe hiền lành, hôm nay đủ rồi, không cần đến khu vườn ngự uyển nữa. Hãy quay trở về nội cung ngay từ đây.’ – Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời vương tử Vipassī rằng: ‘Vâng, thưa Điện hạ,’ rồi đã quay trở về nội cung ngay từ đó. Này các Tỳ khưu, ở nơi ấy, vương tử Vipassī, sau khi vào nội cung, đã đau khổ, ưu phiền, và suy tư rằng: ‘Thật đáng khinh thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng đối với người đã được sanh ra, sự già sẽ được biết đến, bệnh tật sẽ được biết đến, cái chết sẽ được biết đến.’

๕๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โส[Pg.23], สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสึ. อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

51. “Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā cho gọi người đánh xe đến và nói rằng: ‘Này người đánh xe, có phải hoàng tử đã vui thích ở khu vườn ngự uyển không? Này người đánh xe, có phải hoàng tử đã hoan hỷ ở khu vườn ngự uyển không?’ ‘Tâu Đại vương, hoàng tử đã không vui thích ở khu vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, hoàng tử đã không hoan hỷ ở khu vườn ngự uyển.’ ‘Này người đánh xe, vậy hoàng tử đã thấy gì khi đi ra khu vườn ngự uyển?’ ‘Tâu Đại vương, khi đi ra khu vườn ngự uyển, hoàng tử đã thấy một đám đông dân chúng tụ tập và một chiếc kiệu được làm bằng những tấm vải nhiều màu sắc khác nhau đang được khiêng đi. Sau khi thấy vậy, ngài đã hỏi thần rằng: “Này người đánh xe, tại sao đám đông dân chúng kia lại tụ tập và tại sao chiếc kiệu làm bằng những tấm vải nhiều màu sắc khác nhau lại được khiêng đi như vậy?” “Tâu Điện hạ, đó là người đã qua đời.” “Vậy thì, này người đánh xe, hãy đánh xe đến nơi có người đã qua đời ấy.” Tâu Đại vương, thần đã vâng lệnh hoàng tử Vipassī rằng: “Vâng, tâu Điện hạ,” rồi đã đánh xe đến nơi có người đã qua đời ấy. Tâu Đại vương, hoàng tử đã thấy người chết, người đã qua đời. Sau khi thấy vậy, ngài đã hỏi thần rằng: “Này người đánh xe, người đã qua đời này là sao?” “Tâu Điện hạ, đó là người đã qua đời. Giờ đây, mẹ hoặc cha, hoặc những bà con huyết thống khác sẽ không còn thấy người ấy nữa, và người ấy cũng sẽ không còn thấy mẹ hoặc cha, hoặc những bà con huyết thống khác nữa.” “Này người đánh xe, vậy ta cũng có sanh pháp phải chết, không vượt qua được cái chết hay sao? Phụ vương, mẫu hậu, và những bà con huyết thống khác cũng sẽ không còn thấy ta nữa hay sao? Và ta cũng sẽ không còn thấy phụ vương, mẫu hậu, và những bà con huyết thống khác nữa hay sao?” “Tâu Điện hạ, ngài và cả thần, tất cả chúng ta đều có sanh pháp phải chết, không vượt qua được cái chết. Phụ vương, mẫu hậu, và những bà con huyết thống khác cũng sẽ không còn thấy ngài nữa, và ngài cũng sẽ không còn thấy phụ vương, mẫu hậu, và những bà con huyết thống khác nữa.” “Vậy thì, này người đánh xe, hôm nay đủ rồi, không cần đến khu vườn ngự uyển nữa. Hãy quay xe trở về nội cung ngay từ đây.” Tâu Đại vương, thần đã vâng lệnh hoàng tử Vipassī rằng: “Vâng, tâu Điện hạ,” rồi đã quay xe trở về nội cung ngay từ đó. Tâu Đại vương, sau khi về đến nội cung, hoàng tử đã đau khổ, ưu phiền, và suy tư rằng: ‘Thật đáng ghê tởm thay, này các bạn, cái gọi là sự sanh! Vì rằng, đối với người đã sanh, sự già sẽ được biết đến, bệnh tật sẽ được biết đến, sự chết sẽ được biết đến.’”

ปพฺพชิโต

Vị Xuất Gia

๕๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

52. “Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Mong rằng hoàng tử Vipassī sẽ không phải là không trị vì vương quốc! Mong rằng hoàng tử Vipassī sẽ không từ bỏ gia đình để sống không gia đình! Mong rằng lời nói của các vị Bà-la-môn tướng số sẽ không trở thành sự thật!’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức vua Bandhumā đã cho sắp đặt thêm nhiều hơn nữa năm loại dục lạc cho hoàng tử Vipassī, với ý định: ‘Để hoàng tử Vipassī sẽ trị vì vương quốc, để hoàng tử Vipassī sẽ không từ bỏ gia đình để sống không gia đình, để lời nói của các vị Bà-la-môn tướng số sẽ trở thành sai sự thật.’”

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ [Pg.24] พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy, hoàng tử Vipassī được cung phụng, được hầu hạ, và hưởng thụ năm loại dục lạc. Này các Tỳ khưu, sau khi nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm đã trôi qua, hoàng tử Vipassī gọi người đánh xe và nói: ‘Này người đánh xe, hãy thắng những cỗ xe tốt đẹp. Chúng ta sẽ đến khu vườn ngự uyển để ngắm cảnh đẹp.’ Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lệnh hoàng tử Vipassī rằng: ‘Vâng, tâu Điện hạ,’ rồi cho thắng những cỗ xe tốt đẹp và báo lại cho hoàng tử Vipassī: ‘Tâu Điện hạ, những cỗ xe tốt đẹp đã được thắng sẵn cho ngài. Bây giờ là thời điểm mà ngài cho là thích hợp.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, hoàng tử Vipassī lên một cỗ xe tốt đẹp và cùng với những cỗ xe tốt đẹp khác đi ra khu vườn ngự uyển.”

๕๓. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ภณฺฑุํ ปพฺพชิตํ กาสายวสนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? สีสํปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข โส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา. เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ตํ ปพฺพชิตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ ปน, สมฺม, กึกโต, สีสมฺปิ เต น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิ เต น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ.

53. Này các Tỳ khưu, trong khi đi đến khu vườn ngự uyển, vương tử Vipassī đã nhìn thấy một người đàn ông đầu trọc, là một vị xuất gia, mặc y cà sa. Sau khi nhìn thấy, ngài gọi người đánh xe và hỏi: ‘Này bạn đánh xe, người đàn ông này là người thế nào vậy? Đầu của ông ta cũng không giống như của những người khác, y phục của ông ta cũng không giống như của những người khác.’ – ‘Tâu điện hạ, vị này được gọi là người xuất gia.’ – ‘Này bạn đánh xe, người xuất gia này là thế nào?’ – ‘Tâu điện hạ, người được gọi là xuất gia này (cho rằng): thực hành đúng Chánh pháp là tốt lành, thực hành hòa ái là tốt lành, hành vi thiện xảo là tốt lành, hành vi phước thiện là tốt lành, không làm hại là tốt lành, có lòng thương tưởng đến chúng sanh là tốt lành.’ – ‘Này bạn đánh xe, người được gọi là xuất gia ấy thật tốt lành, thực hành đúng Chánh pháp là tốt lành, thực hành hòa ái là tốt lành, hành vi thiện xảo là tốt lành, hành vi phước thiện là tốt lành, không làm hại là tốt lành, có lòng thương tưởng đến chúng sanh là tốt lành. Này bạn đánh xe, vậy thì hãy đánh xe đến chỗ vị xuất gia ấy.’ Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời vương tử Vipassī: ‘Vâng, tâu điện hạ,’ rồi đã đánh xe đến chỗ vị xuất gia ấy. Bấy giờ, này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī đã nói với vị xuất gia ấy điều này: ‘Này bạn, bạn là người thế nào vậy, đầu của bạn cũng không giống như của những người khác, y phục của bạn cũng không giống như của những người khác?’ – ‘Tâu điện hạ, tôi được gọi là người xuất gia.’ – ‘Này bạn, bạn là người xuất gia như thế nào?’ – ‘Tâu điện hạ, tôi là người được gọi là xuất gia, (cho rằng): thực hành đúng Chánh pháp là tốt lành, thực hành hòa ái là tốt lành, hành vi thiện xảo là tốt lành, hành vi phước thiện là tốt lành, không làm hại là tốt lành, có lòng thương tưởng đến chúng sanh là tốt lành.’ – ‘Này bạn, bạn là người được gọi là xuất gia thật tốt lành, thực hành đúng Chánh pháp là tốt lành, thực hành hòa ái là tốt lành, hành vi thiện xảo là tốt lành, hành vi phước thiện là tốt lành, không làm hại là tốt lành, có lòng thương tưởng đến chúng sanh là tốt lành.’

โพธิสตฺตปพฺพชฺชา

Sự Xuất Gia Của Vị Bồ Tát

๕๔. ‘‘อถ [Pg.25] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร สารถึ อามนฺเตสิ – ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, รถํ อาทาย อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหิ. อหํ ปน อิเธว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา รถํ อาทาย ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. วิปสฺสี ปน กุมาโร ตตฺเถว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ.

54. Bấy giờ, này các Tỳ khưu, vương tử Vipassī gọi người đánh xe và nói: ‘Này bạn đánh xe, vậy thì hãy lấy xe và từ đây quay trở về nội cung. Còn ta, ngay tại đây, ta sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.’ Này các Tỳ khưu, người đánh xe đã vâng lời vương tử Vipassī: ‘Vâng, tâu điện hạ,’ rồi đã lấy xe và từ đó quay trở về nội cung. Còn vương tử Vipassī, ngay tại nơi ấy, ngài đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.

มหาชนกายอนุปพฺพชฺชา

Đại Chúng Xuất Gia Theo

๕๕. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ วิปสฺสี กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. วิปสฺสีปิ นาม กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ.

55. Này các Tỳ khưu, tại kinh thành Bandhumatī, một đại chúng gồm tám mươi bốn ngàn người đã nghe rằng: ‘Vương tử Vipassī được cho là đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.’ Sau khi nghe, họ đã nghĩ như sau: ‘Chắc chắn Pháp và Luật ấy không phải là thấp kém, sự xuất gia ấy không phải là thấp kém, nơi mà vương tử Vipassī đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình. Ngay cả vương tử Vipassī còn cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình, huống nữa là chúng ta.’

‘‘อถ โข, โส ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิปสฺสึ โพธิสตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, ภิกฺขเว, ปริสาย ปริวุโต วิปสฺสี โพธิสตฺโต คามนิคมชนปทราชธานีสุ จาริกํ จรติ.

Bấy giờ, này các Tỳ khưu, đại chúng gồm tám mươi bốn ngàn người ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa, và đã xuất gia theo vị Bồ tát Vipassī, người đã từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình. Này các Tỳ khưu, được hội chúng ấy vây quanh, vị Bồ tát Vipassī du hành qua các làng mạc, thị trấn, các xứ và kinh thành.

๕๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข เมตํ ปติรูปํ โยหํ อากิณฺโณ วิหรามิ, ยํนูนาหํ เอโก คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน เอโก [Pg.26] คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหาสิ, อญฺเญเนว ตานิ จตุราสีติ ปพฺพชิตสหสฺสานิ อคมํสุ, อญฺเญน มคฺเคน วิปสฺสี โพธิสตฺโต.

56. Bấy giờ, này các Tỳ khưu, khi vị Bồ tát Vipassī ở nơi hẻo lánh, độc cư, một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm ngài: ‘Việc ta sống chung đụng với đám đông này không thích hợp. Hay là ta nên sống một mình, tách khỏi hội chúng.’ Bấy giờ, này các Tỳ khưu, vào một thời gian sau, vị Bồ tát Vipassī đã sống một mình, tách khỏi hội chúng. Tám mươi bốn ngàn vị xuất gia ấy đã đi một đường khác, và vị Bồ tát Vipassī đã đi một đường khác.

โพธิสตฺตอภินิเวโส

Sự Chuyên Tâm Của Vị Bồ Tát

๕๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส วาสูปคตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน, ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ, อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส, กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’ติ?

57. Bấy giờ, này các Tỳ khưu, khi vị Bồ tát Vipassī đang an cư, ở nơi hẻo lánh, độc cư, một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm ngài: ‘Thế gian này thật đã rơi vào cảnh khốn khổ, vừa phải sanh, vừa phải già, vừa phải chết, vừa phải hoại diệt, vừa phải tái sanh. Thế mà lại không biết được lối thoát khỏi khổ đau này, khỏi sự già và chết. Đến bao giờ mới có thể biết được lối thoát khỏi khổ đau này, khỏi sự già và chết?’

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ.

Bấy giờ, này các Tỳ khưu, vị Bồ tát Vipassī đã suy nghĩ như sau: ‘Khi có cái gì, thì có già và chết? Do duyên gì mà có già và chết?’ Bấy giờ, này các Tỳ khưu, nhờ sự tác ý như lý, sự thấu hiểu bằng trí tuệ đã khởi lên cho vị Bồ tát Vipassī: ‘Khi có sanh, thì có già và chết; do duyên sanh mà có già và chết.’

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ, กึปจฺจยา ชาตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ภวปจฺจยา ชาตี’ติ.

Bấy giờ, này các Tỳ khưu, vị Bồ tát Vipassī đã suy nghĩ như sau: ‘Khi có cái gì, thì có sanh? Do duyên gì mà có sanh?’ Bấy giờ, này các Tỳ khưu, nhờ sự tác ý như lý, sự thấu hiểu bằng trí tuệ đã khởi lên cho vị Bồ tát Vipassī: ‘Khi có hữu, thì có sanh; do duyên hữu mà có sanh.’

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ภโว โหติ, กึปจฺจยา ภโว’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, hữu hiện hữu? Do duyên gì, hữu hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có thủ, hữu hiện hữu; do duyên thủ, hữu hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ อุปาทานํ โหติ, กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข สติ อุปาทานํ โหติ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, thủ hiện hữu? Do duyên gì, thủ hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có ái, thủ hiện hữu; do duyên ái, thủ hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ตณฺหา โหติ, กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.27] โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข สติ ตณฺหา โหติ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, ái hiện hữu? Do duyên gì, ái hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có thọ, ái hiện hữu; do duyên thọ, ái hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ เวทนา โหติ, กึปจฺจยา เวทนา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข สติ เวทนา โหติ, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, thọ hiện hữu? Do duyên gì, thọ hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có xúc, thọ hiện hữu; do duyên xúc, thọ hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ผสฺโส โหติ, กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข สติ ผสฺโส โหติ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, xúc hiện hữu? Do duyên gì, xúc hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có sáu xứ, xúc hiện hữu; do duyên sáu xứ, xúc hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สฬายตนํ โหติ, กึปจฺจยา สฬายตน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ สฬายตนํ โหติ, นามรูปปจฺจยา สฬายตน’นฺติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, sáu xứ hiện hữu? Do duyên gì, sáu xứ hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có danh-sắc, sáu xứ hiện hữu; do duyên danh-sắc, sáu xứ hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ นามรูปํ โหติ, กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, danh-sắc hiện hữu? Do duyên gì, danh-sắc hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có thức, danh-sắc hiện hữu; do duyên thức, danh-sắc hiện hữu.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi có cái gì, thức hiện hữu? Do duyên gì, thức hiện hữu?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi có danh-sắc, thức hiện hữu; do duyên danh-sắc, thức hiện hữu.’”

๕๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘ปจฺจุทาวตฺตติ โข อิทํ วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา, นาปรํ คจฺฉติ. เอตฺตาวตา ชาเยถ [Pg.28] วา ชิยฺเยถ วา มิยฺเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา, ยทิทํ นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’.

58. “Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Thức này quay trở lại từ danh-sắc, không đi xa hơn. Chỉ đến chừng ấy mà có sự sinh, sự già, sự chết, sự diệt, sự tái sinh, tức là: do duyên danh-sắc, thức hiện hữu; do duyên thức, danh-sắc hiện hữu; do duyên danh-sắc, sáu xứ hiện hữu; do duyên sáu xứ, xúc hiện hữu; do duyên xúc, thọ hiện hữu; do duyên thọ, ái hiện hữu; do duyên ái, thủ hiện hữu; do duyên thủ, hữu hiện hữu; do duyên hữu, sinh hiện hữu; do duyên sinh, già-chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.’”

๕๙. ‘‘‘สมุทโย สมุทโย’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

59. “Này các Tỳ khưu, ‘Tập khởi, tập khởi,’ đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, nhãn đã khởi lên, trí đã khởi lên, tuệ đã khởi lên, minh đã khởi lên, ánh sáng đã khởi lên nơi Bồ tát Vipassī.”

๖๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ.

60. “Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi không có cái gì, già-chết không hiện hữu? Do sự diệt của cái gì, già-chết diệt?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi không có sinh, già-chết không hiện hữu; do sinh diệt, già-chết diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข อสติ ชาติ น โหติ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi không có cái gì, sinh không hiện hữu? Do sự diệt của cái gì, sinh diệt?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi không có hữu, sinh không hiện hữu; do hữu diệt, sinh diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ภโว น โหติ, กิสฺส นิโรธา ภวนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข อสติ ภโว น โหติ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi không có cái gì, hữu không hiện hữu? Do sự diệt của cái gì, hữu diệt?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi không có thủ, hữu không hiện hữu; do thủ diệt, hữu diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.29] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Khi không có cái gì, thủ không hiện hữu? Do sự diệt của cái gì, thủ diệt?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ tát Vipassī, nhờ như lý tác ý, đã có sự thấu hiểu bằng trí tuệ rằng: ‘Khi không có ái, thủ không hiện hữu; do ái diệt, thủ diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺส นิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข อสติ ตณฺหา น โหติ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì ái không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của ái?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi thọ không có thì ái không sanh khởi, do thọ diệt nên ái diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺส นิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข อสติ เวทนา น โหติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì thọ không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của thọ?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi xúc không có thì thọ không sanh khởi, do xúc diệt nên thọ diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺส นิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข อสติ ผสฺโส น โหติ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì xúc không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của xúc?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi sáu xứ không có thì xúc không sanh khởi, do sáu xứ diệt nên xúc diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì sáu xứ không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của sáu xứ?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi danh sắc không có thì sáu xứ không sanh khởi, do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì danh sắc không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của danh sắc?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi thức không có thì danh sắc không sanh khởi, do thức diệt nên danh sắc diệt.’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.30] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ.

“Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Khi cái gì không có thì thức không sanh khởi, do sự diệt của cái gì mà có sự diệt của thức?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, do như lý tác ý, Bồ-tát Vipassī đã có sự thấu triệt bằng trí tuệ rằng: ‘Khi danh sắc không có thì thức không sanh khởi, do danh sắc diệt nên thức diệt.’”

๖๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ มคฺโค สมฺโพธาย ยทิทํ – นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ’.

61. “Này các Tỳ khưu, khi ấy Bồ-tát Vipassī đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Ta đã chứng đắc con đường này để giác ngộ, đó là: do danh sắc diệt nên thức diệt, do thức diệt nên danh sắc diệt, do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt, do sáu xứ diệt nên xúc diệt, do xúc diệt nên thọ diệt, do thọ diệt nên ái diệt, do ái diệt nên thủ diệt, do thủ diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên sanh diệt, do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy có sự diệt của toàn bộ khối khổ này.’”

๖๒. ‘‘‘นิโรโธ นิโรโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

62. “Này các Tỳ khưu, đối với Bồ-tát Vipassī, về các pháp chưa từng được nghe trước đây, nhãn đã sanh khởi, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, ánh sáng đã sanh khởi với (sự nhận biết): ‘Diệt, diệt.’”

๖๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหาสิ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, ตสฺส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต น จิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจี’’ติ.

63. “Này các Tỳ khưu, khi ấy, vào một thời gian sau, Bồ-tát Vipassī đã an trú quán chiếu sự sanh và diệt trong năm thủ uẩn: ‘Đây là sắc, đây là sự sanh khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc; đây là thọ, đây là sự sanh khởi của thọ, đây là sự đoạn diệt của thọ; đây là tưởng, đây là sự sanh khởi của tưởng, đây là sự đoạn diệt của tưởng; đây là các hành, đây là sự sanh khởi của các hành, đây là sự đoạn diệt của các hành; đây là thức, đây là sự sanh khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức.’ Trong khi vị ấy an trú quán chiếu sự sanh và diệt trong năm thủ uẩn, không bao lâu sau, tâm của vị ấy, do không còn chấp thủ, đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc.”

ทุติยภาณวาโร.

Phẩm thứ hai.

พฺรหฺมยาจนกถา

Câu chuyện về lời thỉnh cầu của Phạm Thiên

๖๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.31] ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’ติ.

64. “Này các Tỳ khưu, khi ấy Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Hay là ta nên thuyết Pháp chăng?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lại khởi lên suy nghĩ này: ‘Pháp này do ta chứng ngộ thật sâu sắc, khó thấy, khó hiểu, tịch tịnh, cao thượng, vượt ngoài tầm tư duy, vi tế, chỉ người trí mới có thể biết. Nhưng chúng sanh này lại ưa thích nơi trú ẩn, vui thích nơi trú ẩn, hoan hỷ nơi trú ẩn. Đối với chúng sanh ưa thích nơi trú ẩn, vui thích nơi trú ẩn, hoan hỷ nơi trú ẩn, thật khó thấy xứ này, tức là Y Tánh Duyên Khởi Pháp. Xứ này cũng thật khó thấy, tức là sự tịch tịnh của tất cả các hành, sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận của ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, Niết-bàn. Nếu ta thuyết Pháp, mà những người khác không hiểu được, đó sẽ là sự mệt nhọc cho ta, đó sẽ là sự phiền hà cho ta.’”

๖๕. ‘‘อปิสฺสุ, ภิกฺขเว, วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

65. “Hơn nữa, này các Tỳ khưu, những bài kệ kỳ diệu này, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong tâm của Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:”

‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

“‘Pháp do ta chứng ngộ một cách khó khăn, nay không nên tuyên thuyết; bởi những kẻ bị tham và sân chi phối, Pháp này không dễ hiểu.’”

‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’ติ.

“‘(Pháp) đi ngược dòng, vi tế, sâu sắc, khó thấy, vi diệu; những kẻ bị tham ái nhuộm, bị khối u minh che lấp, sẽ không thấy được.’”

‘‘อิติห, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนาย.

Này các Tỳ khưu, như vậy, trong khi suy xét, tâm của đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã hướng về sự không nhiệt tâm, không hướng về việc thuyết Pháp.

๖๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺส มหาพฺรหฺมุโน วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘นสฺสติ วต โภ โลโก, วินสฺสติ วต โภ โลโก, ยตฺร หิ นาม วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ [Pg.32] นิหนฺตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา; อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

66. Này các Tỳ khưu, khi ấy, một vị Đại Phạm Thiên nào đó, với tâm của mình biết được tư duy trong tâm của đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Ôi, thế gian thật sự bị hoại vong! Ôi, thế gian thật sự bị hủy diệt! Bởi vì tâm của đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã hướng về sự không nhiệt tâm, không hướng về việc thuyết Pháp.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy, ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co cánh tay đang duỗi ra; cũng vậy, vị ấy biến mất khỏi cõi Phạm Thiên và hiện ra trước mặt đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy đắp thượng y vắt qua một bên vai, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng về đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, và bạch với đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lời này: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy thuyết Pháp! Bạch Thiện Thệ, mong Ngài hãy thuyết Pháp! Có những chúng sanh thuộc hạng ít bụi trong mắt; vì không được nghe Pháp nên họ bị hao tổn. Sẽ có những người liễu tri Chánh Pháp.’

๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘มยฺหมฺปิ โข, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. อปิสฺสุ มํ, พฺรหฺเม, อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

67. Này các Tỳ khưu, khi được nói vậy, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã nói với vị Đại Phạm Thiên ấy lời này: ‘Này Phạm Thiên, Ta cũng đã có ý nghĩ này: “Chắc chắn Ta nên thuyết Pháp.” Này Phạm Thiên, rồi Ta lại có ý nghĩ này: “Pháp này do Ta chứng ngộ quả là thâm sâu, khó thấy, khó liễu tri, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới có thể thấu hiểu. Còn chúng sanh này thì ưa thích ái luyến, ham thích ái luyến, vui mừng trong ái luyến. Đối với chúng sanh ưa thích ái luyến, ham thích ái luyến, vui mừng trong ái luyến, thật khó thấy được trạng thái này, tức là Y Tương Đối Duyên Khởi. Trạng thái này cũng thật khó thấy, tức là sự tịch tịnh của tất cả các hành, sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận của ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, Niết-bàn. Nếu Ta thuyết Pháp mà những người khác không liễu tri được Pháp của Ta, điều ấy sẽ là sự mệt nhọc cho Ta, điều ấy sẽ là sự phiền não cho Ta.” Này Phạm Thiên, hơn nữa, những câu kệ phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã hiện khởi trong Ta:

‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

Pháp mà Ta đã chứng ngộ với gian khổ, nay không nên tuyên thuyết; Pháp này không dễ liễu tri bởi những kẻ bị tham và sân chi phối.

‘‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’’ติ.

Pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó thấy, tế nhị; những kẻ bị tham ái nhuộm đỏ, bị khối u minh che lấp, sẽ không thể thấy được.

‘อิติห เม, พฺรหฺเม, ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ.

Này Phạm Thiên, như vậy, trong khi Ta suy xét, tâm của Ta đã hướng về sự không nhiệt tâm, không hướng về việc thuyết Pháp.

๖๘. ‘‘ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา…เป… ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

68. Này các Tỳ khưu, lần thứ hai, vị Đại Phạm Thiên ấy... Này các Tỳ khưu, lần thứ ba, vị Đại Phạm Thiên ấy đã bạch với đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lời này: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy thuyết Pháp! Bạch Thiện Thệ, mong Ngài hãy thuyết Pháp! Có những chúng sanh thuộc hạng ít bụi trong mắt; vì không được nghe Pháp nên họ bị hao tổn. Sẽ có những người liễu tri Chánh Pháp.’

๖๙. ‘‘อถ [Pg.33] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ สโมทกํ ฐิตานิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต.

69. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sau khi biết được lời thỉnh cầu của Phạm Thiên và vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã dùng Phật nhãn quan sát thế gian. Này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi dùng Phật nhãn quan sát thế gian, đã thấy có những chúng sanh ít bụi trong mắt, nhiều bụi trong mắt, có các căn lanh lợi, có các căn đần độn, có thiện tướng, có ác tướng, dễ dạy, khó dạy, có một số sống thấy sự nguy hiểm và lỗi lầm ở thế giới bên kia, và có một số không sống thấy sự nguy hiểm và lỗi lầm ở thế giới bên kia. Ví như trong hồ sen xanh, hoặc hồ sen hồng, hoặc hồ sen trắng, có một số hoa sen xanh, hoặc hoa sen hồng, hoặc hoa sen trắng sanh trong nước, lớn lên trong nước, chưa vươn khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng ngập trong nước. Có một số hoa sen xanh, hoặc hoa sen hồng, hoặc hoa sen trắng sanh trong nước, lớn lên trong nước, đứng ngang bằng mặt nước. Có một số hoa sen xanh, hoặc hoa sen hồng, hoặc hoa sen trắng sanh trong nước, lớn lên trong nước, đã vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm ô nhiễm. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi dùng Phật nhãn quan sát thế gian, đã thấy có những chúng sanh ít bụi trong mắt, nhiều bụi trong mắt, có các căn lanh lợi, có các căn đần độn, có thiện tướng, có ác tướng, dễ dạy, khó dạy, có một số sống thấy sự nguy hiểm và lỗi lầm ở thế giới bên kia, và có một số không sống thấy sự nguy hiểm và lỗi lầm ở thế giới bên kia.

๗๐. ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

70. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy, với tâm của mình biết được tư duy trong tâm của đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã nói với đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, bằng những câu kệ:

‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ.

Ví như người đứng trên đỉnh núi đá, có thể nhìn thấy dân chúng khắp bốn phương; cũng vậy, hỡi bậc Thiện Tuệ, bậc Toàn Nhãn, xin hãy lên lầu cao được làm bằng Chánh Pháp.

‘โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ;

อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อณณ วิจร โลเก.เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’ติ.

Ngài là bậc đã thoát khỏi sầu muộn, xin hãy nhìn đến chúng sanh đang chìm trong sầu muộn, đang bị sanh và già chinh phục. Xin hãy đứng lên, hỡi bậc Anh Hùng, bậc đã chiến thắng cuộc chiến. Hỡi bậc Thương Chủ, bậc Vô Nợ, xin hãy du hành trong thế gian. Bạch Thế Tôn, xin hãy thuyết Pháp, sẽ có những người liễu tri được.

๗๑. ‘‘อถ [Pg.34] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

71. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã nói với vị Đại Phạm Thiên ấy bằng một bài kệ rằng:

‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’ติ.

Cánh cửa bất tử đã được mở ra cho những ai có tai lắng nghe, hãy để họ phát khởi niềm tin. Này Phạm Thiên, vì nhận thấy sự mệt nhọc, Ta đã không thuyết giảng giáo pháp cao siêu, thiện xảo cho loài người.

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา ‘กตาวกาโส โขมฺหิ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมเทสนายา’ติ วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

Này các Tỳ khưu, khi ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy nghĩ rằng: ‘Ta đã được đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác cho phép thuyết pháp,’ rồi đảnh lễ đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải, và biến mất ngay tại chỗ ấy.

อคฺคสาวกยุคํ

Cặp Thượng Thủ Thinh Văn

๗๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสนฺติ ปณฺฑิตา วิยตฺตา เมธาวิโน ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติกา. ยํนูนาหํ ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส, ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, เต อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสนฺตี’ติ.

72. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Ta nên thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ liễu tri giáo pháp này một cách nhanh chóng?’ Rồi này các Tỳ khưu, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác lại khởi lên suy nghĩ này: ‘Vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa này đang sống ở kinh thành Bandhumatī, họ là những người có trí tuệ, thông minh, sáng suốt, từ lâu đã là những người ít bụi trong mắt. Ta nên thuyết pháp trước tiên cho vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa. Họ sẽ liễu tri giáo pháp này một cách nhanh chóng.’

๗๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว โพธิรุกฺขมูเล อนฺตรหิโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา เขเม มิคทาเย ปาตุรโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ทายปาลํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม ทายปาล, พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, โส [Pg.35] ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, ทายปาโล วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ; โส ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ.

73. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, ví như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hoặc co lại cánh tay đang duỗi ra; cũng vậy, ngài biến mất từ cội cây Bồ-đề và hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khemā gần kinh thành Bandhumatī. Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã gọi người giữ vườn và nói: ‘Này bạn giữ vườn, hãy đến đây. Bạn hãy vào kinh thành Bandhumatī và nói với vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa như sau: ‘Thưa các ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatī và đang trú tại vườn Lộc Uyển Khemā. Ngài muốn gặp các ngài.’ ‘Thưa vâng, bạch ngài,’ này các Tỳ khưu, người giữ vườn đã vâng theo lời của đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đi vào kinh thành Bandhumatī và nói với vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa rằng: ‘Thưa các ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatī và đang trú tại vườn Lộc Uyển Khemā; ngài muốn gặp các ngài.’

๗๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิยฺยึสุ. เยน เขโม มิคทาโย เตน ปายึสุ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

74. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, lên một cỗ xe tốt đẹp, và cùng với những cỗ xe tốt đẹp khác rời khỏi kinh thành Bandhumatī. Họ đi đến vườn Lộc Uyển Khemā. Đi xe đến hết đoạn đường có thể đi xe, họ xuống xe và đi bộ đến nơi đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang ngự. Sau khi đến, họ đảnh lễ đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và ngồi xuống một bên.

๗๕. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

75. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã thuyết cho họ một bài pháp tuần tự, nghĩa là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời; ngài tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các dục và lợi ích của sự xuất ly. Khi Thế Tôn biết tâm của họ đã sẵn sàng, mềm mại, không còn chướng ngại, hân hoan, và trong sáng, ngài đã thuyết giảng bài pháp mà chư Phật đã tự mình chứng ngộ, đó là: khổ, tập, diệt, đạo. Ví như một tấm vải trong sạch, không còn vết đen, sẽ dễ dàng thấm thuốc nhuộm; cũng vậy, ngay tại chỗ ngồi ấy, pháp nhãn không bụi, không uế đã khởi lên cho vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế sư là Tissa rằng: ‘Bất cứ cái gì có sanh khởi, tất cả cái đó đều có diệt tận.’

๗๖. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.36] ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ.

76. Họ, những người đã thấy Pháp, đã đạt đến Pháp, đã hiểu rõ Pháp, đã thâm nhập vào Pháp, đã vượt qua nghi ngờ, đã hết phân vân, đã đạt đến sự tự tin, không còn phụ thuộc vào người khác trong giáo pháp của bậc Đạo Sư, đã bạch với đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác rằng: ‘Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, ví như người ta lật ngửa vật bị úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc. Cũng vậy, giáo pháp đã được Thế Tôn tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế Tôn, mong rằng chúng con được xuất gia, được thọ cụ túc giới trong sự hiện diện của Thế Tôn.’

๗๗. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต, ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

77. Này các Tỳ khưu, vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế tư Tissa đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới ở gần đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ những vị ấy bằng bài pháp thoại; Ngài đã tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các pháp hữu vi và về lợi ích của Niết-bàn. Trong khi được đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng bài pháp thoại, không bao lâu sau, tâm của những vị ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.

มหาชนกายปพฺพชฺชา

Đại chúng xuất gia

๗๘. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ. ขณฺโฑ จ กิร ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’ติ. สุตฺวาน เนสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิกฺขมิตฺวา เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

78. Này các Tỳ khưu, đại chúng gồm tám mươi bốn ngàn người ở kinh thành Bandhumatī đã nghe rằng: ‘Nghe nói, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đi đến kinh thành Bandhumatī và đang trú ở vườn Lộc Uyển Khemā. Nghe nói, vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế tư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia ở gần đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.’ Sau khi nghe, họ đã suy nghĩ như sau: ‘Chắc chắn Giáo pháp và Luật ấy không phải là thấp kém, sự xuất gia ấy không phải là thấp kém, nơi mà vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế tư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia. Nếu vương tử Khaṇḍa và con trai vị tế tư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia, thì tại sao chúng ta lại không chứ?’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, đại chúng gồm tám mươi bốn ngàn người ấy đã đi ra khỏi kinh thành Bandhumatī, đi đến vườn Lộc Uyển Khemā, đến nơi đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang ở; sau khi đến, họ đã đảnh lễ đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác rồi ngồi xuống một bên.

๗๙. ‘‘เตสํ [Pg.37] วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

79. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã thuyết bài pháp tuần tự cho họ. Tức là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời; Ngài đã tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các dục và về lợi ích của sự xuất ly. Khi đức Thế Tôn biết rằng tâm của họ đã sẵn sàng, nhu nhuyến, không còn chướng ngại, phấn chấn, và trong sạch, khi ấy Ngài đã tuyên thuyết bài pháp cao diệu của chư Phật, tức là: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Ví như tấm vải trong sạch, không còn vết bẩn, sẽ dễ dàng thấm thuốc nhuộm; tương tự như thế, ngay tại chỗ ngồi ấy, pháp nhãn không còn bụi bặm, không còn cấu uế đã khởi lên cho tám mươi bốn ngàn người ấy rằng: ‘Bất cứ cái gì có bản chất sanh khởi, tất cả cái ấy đều có bản chất đoạn diệt.’

๘๐. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

80. Họ đã thấy Pháp, đã đạt được Pháp, đã hiểu rõ Pháp, đã thâm nhập Pháp, đã vượt qua hoài nghi, đã hết do dự, đã đạt được sự tự tin, không còn phụ thuộc vào người khác trong giáo pháp của bậc Đạo Sư, và đã bạch với đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác rằng: ‘Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, ví như người ta lật ngửa vật bị úp, hoặc mở ra vật bị che kín, hoặc chỉ đường cho người bị lạc, hoặc cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các hình sắc. Tương tự như thế, Chánh pháp đã được đức Thế Tôn tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y đức Thế Tôn, quy y Pháp, và quy y Tăng đoàn Tỳ khưu. Bạch Thế Tôn, mong rằng chúng con được xuất gia, được thọ cụ túc giới ở gần đức Thế Tôn.’

๘๑. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปาณสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

81. Này các Tỳ khưu, tám mươi bốn ngàn người ấy đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới ở gần đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ những vị ấy bằng bài pháp thoại; Ngài đã tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các pháp hữu vi và về lợi ích của Niết-bàn. Trong khi được đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng bài pháp thoại, không bao lâu sau, tâm của những vị ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.

ปุริมปพฺพชิตานํ ธมฺมาภิสมโย

Sự chứng ngộ Chánh pháp của những người xuất gia trước

๘๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ ปุริมานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ [Pg.38] อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, ธมฺมญฺจ กิร เทเสตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ เยน พนฺธุมตี ราชธานี เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

82. Này các Tỳ khưu, tám mươi bốn ngàn vị xuất gia trước đây đã nghe rằng: ‘Nghe nói, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đi đến kinh thành Bandhumatī, đang trú ở vườn Lộc Uyển Khemā, và nghe nói, Ngài đang thuyết Pháp.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, tám mươi bốn ngàn vị xuất gia ấy đã đi đến kinh thành Bandhumatī, đến vườn Lộc Uyển Khemā, đến nơi đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang ở; sau khi đến, họ đã đảnh lễ đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác rồi ngồi xuống một bên.

๘๓. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

83. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã thuyết pháp tuần tự cho họ. Ấy là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời; Ngài tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp hèn, sự ô uế của các dục, và về lợi ích của sự xuất ly. Khi Đức Thế Tôn biết rằng tâm của họ đã sẵn sàng, nhu nhuyến, không còn triền cái, hân hoan, tịnh tín, bấy giờ Ngài thuyết bài pháp mà chư Phật đã tự mình liễu tri, tức là: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Ví như tấm vải thanh tịnh, không còn vết đen, có thể thấm đều thuốc nhuộm; cũng vậy, ngay tại chỗ ngồi ấy, pháp nhãn không còn bụi bặm, không còn cấu uế đã sanh khởi cho tám mươi bốn ngàn vị xuất gia ấy rằng: ‘Phàm pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận.’”

๘๔. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

84. Họ là những người đã thấy Pháp, đã đạt đến Pháp, đã liễu tri Pháp, đã thâm nhập Pháp, đã vượt qua hoài nghi, đã hết phân vân, đã đạt đến sự vô úy, không còn duyên vào người khác trong giáo pháp của bậc Đạo Sư, đã bạch với Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác rằng: ‘Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, ví như người ta lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che đậy, hay chỉ đường cho người lạc lối, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Đức Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày. Bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y Đức Thế Tôn, quy y Pháp và quy y chúng Tỳ-khưu. Mong rằng chúng con được xuất gia, được thọ cụ túc giới dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn.’”

๘๕. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ [Pg.39] สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

85. Này các Tỳ-khưu, tám mươi bốn ngàn vị xuất gia ấy đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho hăng hái, làm cho phấn khởi; Ngài tuyên thuyết về sự nguy hại, sự thấp hèn, sự ô uế của các pháp hữu vi, và về lợi ích của Niết-bàn. Khi họ được Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, dùng pháp thoại chỉ dạy, khuyến khích, làm cho hăng hái, làm cho phấn khởi, không bao lâu, tâm của họ được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ.

จาริกาอนุชานนํ

Sự Cho Phép Du Hành

๘๖. ‘‘เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’’ติ.

86. Này các Tỳ-khưu, vào lúc bấy giờ, tại kinh thành Bandhumatī, có một đại chúng Tỳ-khưu gồm một trăm sáu mươi tám ngàn vị đang trú ngụ. Này các Tỳ-khưu, bấy giờ, khi Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đang ở nơi thanh vắng, độc cư, ý nghĩ này đã khởi lên trong tâm Ngài: ‘Hiện nay, tại kinh thành Bandhumatī, có một đại chúng Tỳ-khưu gồm một trăm sáu mươi tám ngàn vị đang trú ngụ. Ta nên cho phép các Tỳ-khưu rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, hãy du hành vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư thiên và loài người. Chớ đi hai người trên một con đường. Này các Tỳ-khưu, hãy thuyết giảng Chánh pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn tự; hãy tuyên thuyết về phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Có những chúng sanh có ít bụi trong mắt; vì không được nghe Pháp nên họ bị tổn thất. Sẽ có những người hiểu được Pháp. Và sau mỗi sáu năm, phải trở về kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’”

๘๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ [Pg.40] มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

87. Này các Tỳ-khưu, bấy giờ, một vị Đại Phạm thiên, với tâm của mình biết được ý nghĩ trong tâm của Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, vị ấy biến mất khỏi cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ-khưu, bấy giờ, vị Đại Phạm thiên ấy đắp thượng y vắt qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, và bạch với Ngài rằng: ‘Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, hiện nay tại kinh thành Bandhumatī, có một đại chúng Tỳ-khưu gồm một trăm sáu mươi tám ngàn vị đang trú ngụ. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho phép các Tỳ-khưu: ‘Này các Tỳ-khưu, hãy du hành vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư thiên và loài người. Chớ đi hai người trên một con đường. Này các Tỳ-khưu, hãy thuyết giảng Chánh pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn tự; hãy tuyên thuyết về phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Có những chúng sanh có ít bụi trong mắt; vì không được nghe Pháp nên họ bị tổn thất. Sẽ có những người hiểu được Pháp.’ Bạch Thế Tôn, còn chúng con, chúng con sẽ làm sao để sau mỗi sáu năm, các Tỳ-khưu sẽ trở về kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Này các Tỳ-khưu, vị Đại Phạm thiên ấy đã nói như vậy. Sau khi nói xong, vị ấy đảnh lễ Đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đi nhiễu bên phải rồi biến mất tại chỗ.

๘๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิธ มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

88. “Này các Tỳ khưu, khi ấy, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều, sau khi đứng dậy từ nơi độc cư đã gọi các vị Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, trong khi ta ở nơi vắng vẻ, độc cư, tâm tư như vầy đã khởi lên: ‘Hiện nay, chúng Tỳ khưu thật là đông đảo, một trăm sáu mươi tám ngàn vị đang trú tại kinh thành Bandhumatī. Hay là ta nên cho phép các vị Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, hãy du hành vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư thiên và nhân loại. Chớ có hai người đi chung một đường. Này các Tỳ khưu, hãy thuyết giảng Giáo Pháp tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, tốt đẹp ở phần cuối; hãy tuyên thuyết phạm hạnh có ý nghĩa, có văn cú, hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Có những chúng sanh thuộc loại ít bụi trong mắt, do không được nghe Giáo Pháp nên bị thiệt thòi, sẽ có những người thấu hiểu Giáo Pháp. Hơn nữa, sau mỗi sáu năm, nên đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’”

‘‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย [Pg.41] สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ…เป… สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม, ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ’.

“‘Này các Tỳ khưu, khi ấy, một vị Đại Phạm Thiên, do biết được tâm tư của ta bằng tâm của mình, ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, vị ấy đã biến mất khỏi cõi Phạm Thiên và hiện ra trước mặt ta. Này các Tỳ khưu, khi ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy đắp thượng y vắt qua một bên vai, chắp tay hướng về phía ta, và đã nói với ta lời này: ‘Bạch đức Thế Tôn, đúng là như vậy. Bạch đức Thiện Thệ, đúng là như vậy. Bạch ngài, hiện nay, chúng Tỳ khưu thật là đông đảo, một trăm sáu mươi tám ngàn vị đang trú tại kinh thành Bandhumatī. Bạch ngài, xin đức Thế Tôn hãy cho phép các vị Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, hãy du hành vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư thiên và nhân loại. Chớ có hai người đi chung một đường. Này các Tỳ khưu, hãy thuyết giảng Giáo Pháp ... (như trên) ... Có những chúng sanh thuộc loại ít bụi trong mắt, do không được nghe Giáo Pháp nên bị thiệt thòi, sẽ có những người thấu hiểu Giáo Pháp.’ Hơn nữa, bạch ngài, chúng con sẽ làm như vậy để các vị Tỳ khưu sau mỗi sáu năm sẽ đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Này các Tỳ khưu, vị Đại Phạm Thiên ấy đã nói lời này, sau khi nói lời này, đã đảnh lễ ta, đi nhiễu quanh bên phải, và đã biến mất ngay tại chỗ ấy.”

‘‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จรถ จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เยภุยฺเยน เอกาเหเนว ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ.

“‘Này các Tỳ khưu, ta cho phép, hãy du hành vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư thiên và nhân loại. Chớ có hai người đi chung một đường. Này các Tỳ khưu, hãy thuyết giảng Giáo Pháp tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, tốt đẹp ở phần cuối; hãy tuyên thuyết phạm hạnh có ý nghĩa, có văn cú, hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Có những chúng sanh thuộc loại ít bụi trong mắt, do không được nghe Giáo Pháp nên bị thiệt thòi, sẽ có những người thấu hiểu Giáo Pháp. Hơn nữa, này các Tỳ khưu, sau mỗi sáu năm, nên đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, các vị Tỳ khưu phần lớn đã khởi hành du hành đến các miền quê chỉ trong một ngày.

๘๙. ‘‘เตน โข ปน สมเยน ชมฺพุทีเป จตุราสีติ อาวาสสหสฺสานิ โหนฺติ. เอกมฺหิ หิ วสฺเส นิกฺขนฺเต เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตํ โข, มาริสา, เอกํ วสฺสํ; ปญฺจ ทานิ วสฺสานิ เสสานิ; ปญฺจนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ทฺวีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ตีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… จตูสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ปญฺจสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ปญฺจวสฺสานิ; เอกํ ทานิ วสฺสํ เสสํ; เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ฉสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ฉพฺพสฺสานิ, สมโย ทานิ พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิตุํ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺเปกจฺเจ สเกน อิทฺธานุภาเวน อปฺเปกจฺเจ เทวตานํ อิทฺธานุภาเวน เอกาเหเนว พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมึสุ ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

89. “Vào lúc bấy giờ, ở cõi Diêm Phù Đề có tám mươi bốn ngàn trú xứ. Khi một năm đã trôi qua, chư thiên đã loan báo: ‘Thưa các hiền giả, một năm đã trôi qua, nay còn lại năm năm; sau năm năm, nên đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Khi hai năm đã trôi qua... khi ba năm đã trôi qua... khi bốn năm đã trôi qua... khi năm năm đã trôi qua, chư thiên đã loan báo: ‘Thưa các hiền giả, năm năm đã trôi qua, nay còn lại một năm; sau một năm, nên đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Khi sáu năm đã trôi qua, chư thiên đã loan báo: ‘Thưa các hiền giả, sáu năm đã trôi qua, nay đã đến lúc đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.’ Này các Tỳ khưu, khi ấy, các vị Tỳ khưu ấy, một số vị bằng thần thông của chính mình, một số vị bằng thần thông của chư thiên, chỉ trong một ngày đã đi đến kinh thành Bandhumatī để tụng đọc Pātimokkha.”

๙๐. ‘‘ตตฺร [Pg.42] สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภิกฺขุสงฺเฆ เอวํ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ –

90. “Này các Tỳ khưu, tại nơi ấy, đức Thế Tôn Tỳ Bà Thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã tụng đọc Pātimokkha giữa chúng Tỳ khưu như vầy:

‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา;

น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.

“‘Nhẫn nại, sự chịu đựng, là khổ hạnh tối thượng. Chư Phật nói rằng Niết-bàn là tối thượng. Người xuất gia không phải là người làm hại kẻ khác, người làm não hại kẻ khác không phải là sa-môn.

‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ.

“‘Không làm mọi điều ác, thành tựu các việc lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời dạy của chư Phật.

‘อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร;

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธานสาสน’นฺติ.

“‘Không phỉ báng, không làm hại, và thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, và biết đủ trong vật thực, và chỗ ở vắng lặng, và chuyên tâm vào tăng thượng tâm, đó là lời dạy của chư Phật.’”

เทวตาโรจนํ

Sự Loan Báo của Chư Thiên

๙๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภิกฺขเว, สมยํ อุกฺกฏฺฐายํ วิหรามิ สุภควเน สาลราชมูเล. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข โส สตฺตาวาโส สุลภรูโป, โย มยา อนาวุตฺถปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา อญฺญตฺร สุทฺธาวาเสหิ เทเวหิ. ยํนูนาหํ เยน สุทฺธาวาสา เทวา เตนุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว อุกฺกฏฺฐายํ สุภควเน สาลราชมูเล อนฺตรหิโต อวิเหสุ เทเวสุ ปาตุรโหสึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ[Pg.43]. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริส, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ …เป…

91. “Này các Tỳ khưu, một thời ta trú ở Ukkaṭṭhā, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây sala chúa. Này các Tỳ khưu, khi ta đang độc cư thiền tịnh, tâm tư này đã khởi lên trong tâm ta: ‘Trong suốt khoảng thời gian dài đằng đẵng này, ngoại trừ các vị trời ở Tịnh Cư Thiên, thật khó tìm được một trú xứ nào của chúng sanh mà ta chưa từng trú ngụ. Hay là ta nên đi đến nơi các vị trời ở Tịnh Cư Thiên đang ở.’ Rồi này các Tỳ khưu, cũng như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, ta biến mất khỏi gốc cây sala chúa trong rừng Subhaga ở Ukkaṭṭhā và hiện ra ở cõi trời Vô Phiền. Này các Tỳ khưu, trong chúng chư thiên ấy, nhiều ngàn vị trời, nhiều trăm ngàn vị trời đã đến gần ta; sau khi đến gần, họ đảnh lễ ta rồi đứng sang một bên. Này các Tỳ khưu, đứng sang một bên, các vị trời ấy bạch với ta rằng: ‘Thưa ngài, cách đây chín mươi mốt kiếp, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lợi, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lợi. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Koṇḍañña. Thưa ngài, tuổi thọ của đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là tám mươi ngàn năm. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới gốc cây pāṭali. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có cặp đệ tử thượng thủ, cặp đệ tử tốt lành tên là Khaṇḍa và Tissa. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội họp các vị đệ tử. Một lần hội họp có một trăm sáu mươi tám ngàn vị Tỳ khưu. Một lần hội họp có một trăm ngàn vị Tỳ khưu. Một lần hội họp có tám mươi ngàn vị Tỳ khưu. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội họp các vị đệ tử này, tất cả đều là các bậc lậu tận. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị Tỳ khưu thị giả tên là Asoka, là vị thị giả thượng thủ. Thưa ngài, đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vua cha tên là Bandhumā. Hoàng hậu mẹ, người đã sanh ra ngài, tên là Bandhumatī. Kinh thành của vua Bandhumā là thành phố tên là Bandhumatī. Thưa ngài, sự xuất gia của đức Thế Tôn Vipassī, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là như vậy, sự tu hành là như vậy, sự tinh tấn là như vậy, sự giác ngộ là như vậy, sự chuyển pháp luân là như vậy. Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn Vipassī, đã ly tham ái trong các dục, và được sanh về cõi này.’ …v.v…

‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ[Pg.44]. ภควโต, มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

“Này các Tỳ khưu, cũng trong chúng chư thiên ấy, nhiều ngàn vị trời, nhiều trăm ngàn vị trời đã đến gần ta; sau khi đến gần, họ đảnh lễ ta rồi đứng sang một bên. Này các Tỳ khưu, đứng sang một bên, các vị trời ấy bạch với ta rằng: ‘Thưa ngài, cũng chính trong hiền kiếp này, hiện nay, một vị Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Thưa ngài, đức Thế Tôn thuộc dòng dõi Sát-đế-lợi, sanh ra trong gia tộc Sát-đế-lợi. Thưa ngài, đức Thế Tôn thuộc dòng họ Gotama. Thưa ngài, tuổi thọ của đức Thế Tôn thì ít ỏi, ngắn ngủi, chóng qua; người nào sống lâu thì cũng chỉ được một trăm năm, ít hơn hoặc nhiều hơn một chút. Thưa ngài, đức Thế Tôn đã giác ngộ dưới gốc cây assattha. Thưa ngài, đức Thế Tôn có cặp đệ tử thượng thủ, cặp đệ tử tốt lành tên là Sāriputta và Moggallāna. Thưa ngài, đức Thế Tôn có một lần hội họp các vị đệ tử, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị Tỳ khưu. Thưa ngài, đức Thế Tôn có một lần hội họp các vị đệ tử này, tất cả đều là các bậc lậu tận. Thưa ngài, đức Thế Tôn có vị Tỳ khưu thị giả tên là Ānanda, là vị thị giả thượng thủ. Thưa ngài, đức Thế Tôn có vua cha tên là Suddhodana. Hoàng hậu mẹ, người đã sanh ra ngài, tên là Māyā. Kinh thành là thành phố tên là Kapilavatthu. Thưa ngài, sự xuất gia của đức Thế Tôn là như vậy, sự tu hành là như vậy, sự tinh tấn là như vậy, sự giác ngộ là như vậy, sự chuyển pháp luân là như vậy. Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn, đã ly tham ái trong các dục, và được sanh về cõi này.’”

๙๒. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ เทเวหิ สทฺธึ เยน อตปฺปา เทวา เตนุปสงฺกมึ…เป… อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสา เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสี เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สุทสฺสีหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน อกนิฏฺฐา เทวา เตนุปสงฺกมึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ.

92. Này các Tỳ khưu, rồi Như Lai cùng với các vị trời Vô Phiền đi đến nơi có các vị trời Vô Nhiệt... (lược)... Này các Tỳ khưu, rồi Như Lai cùng với các vị trời Vô Phiền đi đến nơi có các vị trời Thiện Kiến. Này các Tỳ khưu, rồi Như Lai cùng với các vị trời Vô Phiền, các vị trời Vô Nhiệt, và các vị trời Thiện Kiến đi đến nơi có các vị trời Thiện Hiện. Này các Tỳ khưu, rồi Như Lai cùng với các vị trời Vô Phiền, các vị trời Vô Nhiệt, các vị trời Thiện Kiến, và các vị trời Thiện Hiện đi đến nơi có các vị trời Sắc Cứu Cánh. Này các Tỳ khưu, trong cõi trời ấy, nhiều ngàn chư thiên, nhiều trăm ngàn chư thiên đã đi đến chỗ Như Lai; sau khi đến, đã đảnh lễ Như Lai và đứng sang một bên.

‘‘เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ. ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.45] ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, สิขิมฺหิ ภควติ ตสฺมิญฺเญว โข มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ เวสฺสภู ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, เวสฺสภุมฺหิ ภควติ…เป… อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, กกุสนฺธมฺหิ โกณาคมนมฺหิ กสฺสปมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

Này các Tỳ khưu, các vị trời ấy đứng một bên rồi bạch với Như Lai rằng: – ‘Thưa ngài, cách đây chín mươi mốt kiếp, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã xuất hiện ở đời. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc dòng họ Kiều-trần-như. Thưa ngài, tuổi thọ của đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là tám mươi ngàn năm. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ dưới cội cây Pāṭali. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có cặp thinh văn thượng thủ, cặp thinh văn tốt lành tên là Khaṇḍa và Tissa. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội chúng thinh văn. Một lần hội chúng thinh văn có một trăm sáu mươi tám ngàn vị Tỳ khưu. Một lần hội chúng thinh văn có một trăm ngàn vị Tỳ khưu. Một lần hội chúng thinh văn có tám mươi ngàn vị Tỳ khưu. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba lần hội chúng thinh văn này, tất cả đều là các bậc A-la-hán. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị Tỳ khưu thị giả tên là Asoka, là vị thị giả thượng thủ. Thưa ngài, đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vua cha tên là Bandhumā, có hoàng hậu mẹ tên là Bandhumatī. Kinh thành của vua Bandhumā là thành phố tên Bandhumatī. Thưa ngài, sự xuất gia của đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là như vậy, sự đi tu là như vậy, sự tinh tấn là như vậy, sự giác ngộ là như vậy, sự chuyển pháp luân là như vậy. Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, đã ly tham ái trong các dục, và được sanh về đây.’ Này các Tỳ khưu, cũng trong cõi trời ấy, nhiều ngàn chư thiên, nhiều trăm ngàn chư thiên đã đi đến chỗ Như Lai; sau khi đến, đã đảnh lễ Như Lai và đứng sang một bên. Này các Tỳ khưu, các vị trời ấy đứng một bên rồi bạch với Như Lai rằng: – ‘Thưa ngài, cách đây ba mươi mốt kiếp, đức Thế Tôn Thi-khí... (lược)... Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn Thi-khí... Thưa ngài, cũng trong ba mươi mốt kiếp ấy, đức Thế Tôn Tỳ-xá-bà... (lược)... Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn Tỳ-xá-bà... (lược)... Thưa ngài, cũng trong hiền kiếp này, các đức Thế Tôn Câu-lâu-tôn, Câu-na-hàm, Ca-diếp... (lược)... Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời các đức Thế Tôn Câu-lâu-tôn, Câu-na-hàm, Ca-diếp, đã ly tham ái trong các dục, và được sanh về đây.’

๙๓. ‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ภควโต[Pg.46], มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อคฺคุปฏฺฐาโก อโหสิ. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ, เอวํ ปพฺพชฺชา, เอวํ ปธานํ, เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

93. Này các Tỳ khưu, cũng trong cõi trời ấy, nhiều ngàn chư thiên, nhiều trăm ngàn chư thiên đã đi đến chỗ Như Lai; sau khi đến, đã đảnh lễ Như Lai và đứng sang một bên. Này các Tỳ khưu, các vị trời ấy đứng một bên rồi bạch với Như Lai rằng: – ‘Thưa ngài, cũng trong hiền kiếp này, đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hiện đang xuất hiện ở đời. Thưa ngài, đức Thế Tôn thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, sanh trong gia tộc Sát-đế-lỵ. Thưa ngài, đức Thế Tôn thuộc dòng họ Cồ-đàm. Thưa ngài, tuổi thọ của đức Thế Tôn ngắn ngủi, ít ỏi, chóng qua. Người nào sống lâu thì sống được một trăm năm, ít hơn hoặc nhiều hơn một chút. Thưa ngài, đức Thế Tôn đã giác ngộ dưới cội cây Assattha. Thưa ngài, đức Thế Tôn có cặp thinh văn thượng thủ, cặp thinh văn tốt lành tên là Sāriputta và Moggallāna. Thưa ngài, đức Thế Tôn có một lần hội chúng thinh văn gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị Tỳ khưu. Thưa ngài, lần hội chúng thinh văn duy nhất này của đức Thế Tôn tất cả đều là các bậc A-la-hán. Thưa ngài, đức Thế Tôn có vị Tỳ khưu thị giả tên là Ānanda, là vị thị giả thượng thủ. Thưa ngài, đức Thế Tôn có vua cha tên là Suddhodana. Có hoàng hậu mẹ tên là Māyā. Kinh thành là thành phố tên Kapilavatthu. Thưa ngài, sự xuất gia của đức Thế Tôn là như vậy, sự đi tu là như vậy, sự tinh tấn là như vậy, sự giác ngộ là như vậy, sự chuyển pháp luân là như vậy. Thưa ngài, chúng con đã thực hành phạm hạnh dưới thời đức Thế Tôn, đã ly tham ái trong các dục, và được sanh về đây.’

๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสเวสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปีติ.

94. Này các Tỳ khưu, chính pháp giới này đã được Như Lai khéo thấu triệt. Do đã khéo thấu triệt pháp giới này nên Như Lai có thể nhớ lại các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Niết Bàn, đã đoạn trừ hý luận, đã cắt đứt đường luân hồi, đã chấm dứt vòng sinh tử, đã vượt qua mọi khổ đau, nhớ lại về dòng dõi, nhớ lại về danh hiệu, nhớ lại về gia tộc, nhớ lại về tuổi thọ, nhớ lại về cặp đôi Thinh văn, nhớ lại về hội chúng Thinh văn, rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy có dòng dõi như thế này.’ Và rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy có danh hiệu như thế này, có gia tộc như thế này, có giới hạnh như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có trú như thế này, có giải thoát như thế này.’

‘‘เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปี’’ติ.

Chư Thiên cũng đã trình báo cho Như Lai về vấn đề này, nhờ đó Như Lai có thể nhớ lại các vị Phật trong quá khứ, đã nhập Niết Bàn, đã đoạn trừ hý luận, đã cắt đứt đường luân hồi, đã chấm dứt vòng sinh tử, đã vượt qua mọi khổ đau, nhớ lại về dòng dõi, nhớ lại về danh hiệu, nhớ lại về gia tộc, nhớ lại về tuổi thọ, nhớ lại về cặp đôi Thinh văn, nhớ lại về hội chúng Thinh văn, rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy có dòng dõi như thế này.’ Và rằng: ‘Các đức Thế Tôn ấy có danh hiệu như thế này, có gia tộc như thế này, có giới hạnh như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có trú như thế này, có giải thoát như thế này.’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

Đức Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các Tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.

มหาปทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

Kinh Đại Bổn Sanh, phần thứ nhất, kết thúc.

๒. มหานิทานสุตฺตํ

2. Kinh Đại Duyên

ปฏิจฺจสมุปฺปาโท

Lý Duyên Khởi

๙๕. เอวํ [Pg.47] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว คมฺภีโร จายํ, ภนฺเต, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ, อถ จ ปน เม อุตฺตานกุตฺตานโก วิย ขายตี’’ติ. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ, มา เหวํ, อานนฺท, อวจ. คมฺภีโร จายํ, อานนฺท, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ. เอตสฺส, อานนฺท, ธมฺมสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมยํ ปชา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ.

95. Tôi nghe như vầy: Một thời, Đức Thế Tôn trú ở xứ Kuru, tại một thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Đức Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn rằng: ‘Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Lý Duyên Khởi này thật là sâu xa, bạch Thế Tôn, và có vẻ ngoài sâu xa, thế mà đối với con, nó lại hiện ra như là rất cạn cợt.’ ‘Này Ānanda, chớ nói vậy! Này Ānanda, chớ nói vậy! Lý Duyên Khởi này sâu xa, này Ānanda, và có vẻ ngoài sâu xa. Này Ānanda, chính vì không giác ngộ, không thâm nhập pháp này mà chúng sanh này đã trở thành như một cuộn chỉ rối, như một tổ chim, như đám cỏ muñja và cỏ babbaja, không vượt qua khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ, và vòng luân hồi.’

๙๖. ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

96. ‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải già-chết là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Già-chết do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Già-chết do duyên sanh.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải sanh là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Sanh do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Sanh do duyên hữu.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ภโว’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ภโว’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải hữu là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Hữu do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Hữu do duyên thủ.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải thủ là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Thủ do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Thủ do duyên ái.’

‘‘‘อตฺถิ [Pg.48] อิทปฺปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải ái là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Ái do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Ái do duyên thọ.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải thọ là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Thọ do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Thọ do duyên xúc.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải xúc là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Xúc do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Xúc do duyên danh-sắc.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải danh-sắc là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Danh-sắc do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Danh-sắc do duyên thức.’

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

‘Này Ānanda, nếu có người hỏi: ‘Có phải thức là do duyên này mà có không?’ thì nên trả lời là: ‘Có.’ Nếu người ấy hỏi: ‘Thức do duyên gì?’ thì nên trả lời là: ‘Thức do duyên danh-sắc.’

๙๗. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

97. Như vậy, này Ānanda, do duyên danh-sắc mà có thức, do duyên thức mà có danh-sắc, do duyên danh-sắc mà có xúc, do duyên xúc mà có thọ, do duyên thọ mà có ái, do duyên ái mà có thủ, do duyên thủ mà có hữu, do duyên hữu mà có sanh, do duyên sanh mà có già-chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.

๙๘. ‘‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ชาติปจฺจยา ชรามรณํ. ชาติ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – เทวานํ วา เทวตฺตาย, คนฺธพฺพานํ วา คนฺธพฺพตฺตาย, ยกฺขานํ วา ยกฺขตฺตาย, ภูตานํ วา ภูตตฺตาย, มนุสฺสานํ วา มนุสฺสตฺตาย, จตุปฺปทานํ วา จตุปฺปทตฺตาย, ปกฺขีนํ วา ปกฺขิตฺตาย, สรีสปานํ วา สรีสปตฺตาย, เตสํ เตสญฺจ หิ, อานนฺท, สตฺตานํ ตทตฺตาย [Pg.49] ชาติ นาภวิสฺส. สพฺพโส ชาติยา อสติ ชาตินิโรธา อปิ นุ โข ชรามรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชรามรณสฺส, ยทิทํ ชาติ’’.

98. “‘Do sanh làm duyên nên có già và chết,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do sanh làm duyên nên có già và chết. Này Ānanda, nếu sanh đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu, ví như là: sự sanh của chư thiên để thành chư thiên, hoặc của càn-thát-bà để thành càn-thát-bà, hoặc của dạ-xoa để thành dạ-xoa, hoặc của các loài hữu tình để thành hữu tình, hoặc của loài người để thành loài người, hoặc của loài bốn chân để thành loài bốn chân, hoặc của loài có cánh để thành loài có cánh, hoặc của loài bò sát để thành loài bò sát; này Ānanda, nếu sự sanh của các chúng sanh ấy để thành như vậy đã không có. Khi sanh hoàn toàn không có, do sanh diệt, thì già và chết có thể được biết đến chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên của già và chết, tức là sanh.”

๙๙. ‘‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ภวปจฺจยา ชาติ. ภโว จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามภโว วา รูปภโว วา อรูปภโว วา, สพฺพโส ภเว อสติ ภวนิโรธา อปิ นุ โข ชาติ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชาติยา, ยทิทํ ภโว’’.

99. “‘Do hữu làm duyên nên có sanh,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do hữu làm duyên nên có sanh. Này Ānanda, nếu hữu đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu, ví như là: dục hữu, sắc hữu, hoặc vô sắc hữu. Khi hữu hoàn toàn không có, do hữu diệt, thì sanh có thể được biết đến chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên của sanh, tức là hữu.”

๑๐๐. ‘‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อุปาทานปจฺจยา ภโว. อุปาทานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามุปาทานํ วา ทิฏฺฐุปาทานํ วา สีลพฺพตุปาทานํ วา อตฺตวาทุปาทานํ วา, สพฺพโส อุปาทาเน อสติ อุปาทานนิโรธา อปิ นุ โข ภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ภวสฺส, ยทิทํ อุปาทานํ’’.

100. “‘Do thủ làm duyên nên có hữu,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do thủ làm duyên nên có hữu. Này Ānanda, nếu thủ đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu, ví như là: dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, hoặc ngã luận thủ. Khi thủ hoàn toàn không có, do thủ diệt, thì hữu có thể được biết đến chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên của hữu, tức là thủ.”

๑๐๑. ‘‘‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข อุปาทานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อุปาทานสฺส, ยทิทํ ตณฺหา’’.

101. “‘Do ái làm duyên nên có thủ,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do ái làm duyên nên có thủ. Này Ānanda, nếu ái đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu, ví như là: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Khi ái hoàn toàn không có, do ái diệt, thì thủ có thể được biết đến chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên của thủ, tức là ái.”

๑๐๒. ‘‘‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. เวทนา [Pg.50] จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา กายสมฺผสฺสชา เวทนา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา, สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตณฺหา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ตณฺหาย, ยทิทํ เวทนา’’.

102. “‘Do thọ làm duyên nên có ái,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do thọ làm duyên nên có ái. Này Ānanda, nếu thọ đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu, ví như là: thọ sanh do nhãn xúc, thọ sanh do nhĩ xúc, thọ sanh do tỷ xúc, thọ sanh do thiệt xúc, thọ sanh do thân xúc, thọ sanh do ý xúc. Khi thọ hoàn toàn không có, do thọ diệt, thì ái có thể được biết đến chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên của ái, tức là thọ.”

๑๐๓. ‘‘อิติ โข ปเนตํ, อานนฺท, เวทนํ ปฏิจฺจ ตณฺหา, ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

103. “Này Ānanda, như vậy, do duyên thọ nên có ái; do duyên ái nên có sự tìm cầu; do duyên tìm cầu nên có sự được lợi; do duyên được lợi nên có sự quyết định; do duyên quyết định nên có dục tham; do duyên dục tham nên có sự tham đắm; do duyên tham đắm nên có sự chiếm hữu; do duyên chiếm hữu nên có sự keo kiệt; do duyên keo kiệt nên có sự bảo vệ. Do sự bảo vệ làm nhân, việc chấp trượng, chấp kiếm, cãi lộn, tranh chấp, tranh luận, mắng nhiếc, nói đâm thọc, nói dối, và nhiều pháp ác bất thiện khác sanh khởi.”

๑๐๔. ‘‘‘อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อารกฺโข จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อารกฺเข อสติ อารกฺขนิโรธา อปิ นุ โข ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภเวยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทานํ อเนเกสํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมฺภวาย ยทิทํ อารกฺโข.

104. “‘Do sự bảo vệ làm nhân, việc chấp trượng, chấp kiếm, cãi lộn, tranh chấp, tranh luận, mắng nhiếc, nói đâm thọc, nói dối, và nhiều pháp ác bất thiện khác sanh khởi,’ lời nói này đã được tuyên bố. Này Ānanda, điều này cũng cần được hiểu theo phương pháp sau đây, về việc do sự bảo vệ làm nhân, việc chấp trượng, chấp kiếm, cãi lộn, tranh chấp, tranh luận, mắng nhiếc, nói đâm thọc, nói dối, và nhiều pháp ác bất thiện khác sanh khởi. Này Ānanda, nếu sự bảo vệ đã hoàn toàn không có, trong mọi phương diện, cho bất cứ ai, ở bất cứ đâu. Khi sự bảo vệ hoàn toàn không có, do sự bảo vệ diệt, thì việc chấp trượng, chấp kiếm, cãi lộn, tranh chấp, tranh luận, mắng nhiếc, nói đâm thọc, nói dối, và nhiều pháp ác bất thiện khác có thể sanh khởi chăng?” “Thưa Tôn giả, điều đó không thể.” “Do đó, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là tập khởi, đây là duyên cho sự sanh khởi của nhiều pháp ác bất thiện này, tức là việc chấp trượng, chấp kiếm, cãi lộn, tranh chấp, tranh luận, mắng nhiếc, nói đâm thọc, nói dối, chính là sự bảo vệ.”

๑๐๕. ‘‘‘มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. มจฺฉริยญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ[Pg.51], สพฺพโส มจฺฉริเย อสติ มจฺฉริยนิโรธา อปิ นุ โข อารกฺโข ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อารกฺขสฺส, ยทิทํ มจฺฉริยํ’’.

105. “‘Do duyên keo kiệt nên có sự phòng hộ.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên keo kiệt nên có sự phòng hộ. Này Ānanda, nếu sự keo kiệt hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự keo kiệt hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của keo kiệt, liệu sự phòng hộ có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự phòng hộ, tức là sự keo kiệt.”

๑๐๖. ‘‘‘ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริย’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ. ปริคฺคโห จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริคฺคเห อสติ ปริคฺคหนิโรธา อปิ นุ โข มจฺฉริยํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย มจฺฉริยสฺส, ยทิทํ ปริคฺคโห’’.

106. “‘Do duyên sở hữu nên có sự keo kiệt.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên sở hữu nên có sự keo kiệt. Này Ānanda, nếu sự sở hữu hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự sở hữu hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của sở hữu, liệu sự keo kiệt có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự keo kiệt, tức là sự sở hữu.”

๑๐๗. ‘‘‘อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห. อชฺโฌสานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อชฺโฌสาเน อสติ อชฺโฌสานนิโรธา อปิ นุ โข ปริคฺคโห ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริคฺคหสฺส – ยทิทํ อชฺโฌสานํ’’.

107. “‘Do duyên dính mắc nên có sự sở hữu.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên dính mắc nên có sự sở hữu. Này Ānanda, nếu sự dính mắc hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự dính mắc hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của dính mắc, liệu sự sở hữu có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự sở hữu, tức là sự dính mắc.”

๑๐๘. ‘‘‘ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ. ฉนฺทราโค จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ฉนฺทราเค อสติ ฉนฺทราคนิโรธา อปิ นุ โข อชฺโฌสานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อชฺโฌสานสฺส, ยทิทํ ฉนฺทราโค’’.

108. “‘Do duyên dục tham nên có sự dính mắc.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên dục tham nên có sự dính mắc. Này Ānanda, nếu dục tham hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi dục tham hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của dục tham, liệu sự dính mắc có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự dính mắc, tức là dục tham.”

๑๐๙. ‘‘‘วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค. วินิจฺฉโย จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส วินิจฺฉเย อสติ วินิจฺฉยนิโรธา อปิ นุ โข ฉนฺทราโค ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ฉนฺทราคสฺส, ยทิทํ วินิจฺฉโย’’.

109. “‘Do duyên sự phán đoán nên có dục tham.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên sự phán đoán nên có dục tham. Này Ānanda, nếu sự phán đoán hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự phán đoán hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của phán đoán, liệu dục tham có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của dục tham, tức là sự phán đoán.”

๑๑๐. ‘‘‘ลาภํ [Pg.52] ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย. ลาโภ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ลาเภ อสติ ลาภนิโรธา อปิ นุ โข วินิจฺฉโย ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วินิจฺฉยสฺส, ยทิทํ ลาโภ’’.

110. “‘Do duyên sự thu hoạch nên có sự phán đoán.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên sự thu hoạch nên có sự phán đoán. Này Ānanda, nếu sự thu hoạch hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự thu hoạch hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của thu hoạch, liệu sự phán đoán có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự phán đoán, tức là sự thu hoạch.”

๑๑๑. ‘‘‘ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ. ปริเยสนา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริเยสนาย อสติ ปริเยสนานิโรธา อปิ นุ โข ลาโภ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ลาภสฺส, ยทิทํ ปริเยสนา’’.

111. “‘Do duyên sự tìm cầu nên có sự thu hoạch.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên sự tìm cầu nên có sự thu hoạch. Này Ānanda, nếu sự tìm cầu hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu; khi sự tìm cầu hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của tìm cầu, liệu sự thu hoạch có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự thu hoạch, tức là sự tìm cầu.”

๑๑๒. ‘‘‘ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข ปริเยสนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริเยสนาย, ยทิทํ ตณฺหา. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ทฺเว ธมฺมา ทฺวเยน เวทนาย เอกสโมสรณา ภวนฺติ’’.

112. “‘Do duyên ái nên có sự tìm cầu.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc do duyên ái nên có sự tìm cầu. Này Ānanda, nếu ái hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu—tức là dục ái, hữu ái, và phi hữu ái; khi ái hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của ái, liệu sự tìm cầu có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của sự tìm cầu, tức là ái. Này Ānanda, như vậy hai pháp này, theo hai cách, đều quy tụ về thọ.”

๑๑๓. ‘‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา. ผสฺโส จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺโส โสตสมฺผสฺโส ฆานสมฺผสฺโส ชิวฺหาสมฺผสฺโส กายสมฺผสฺโส มโนสมฺผสฺโส, สพฺพโส ผสฺเส อสติ ผสฺสนิโรธา อปิ นุ โข เวทนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท[Pg.53], เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย เวทนาย, ยทิทํ ผสฺโส’’.

113. “‘Do duyên xúc nên có thọ.’ Lời này đã được nói như vậy. Và này Ānanda, điều này cần được hiểu theo phương cách này, về việc ‘do duyên xúc nên có thọ.’ Này Ānanda, nếu xúc hoàn toàn không tồn tại, dưới mọi hình thức, đối với bất cứ ai, ở bất cứ đâu—tức là nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, và ý xúc; khi xúc hoàn toàn không có mặt, do sự đoạn diệt của xúc, liệu thọ có thể được nhận biết chăng?” “Bạch Thế Tôn, điều đó không thể.” “Vì vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là điều kiện của thọ, tức là xúc.”

๑๑๔. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา ผสฺโส. เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ เตสุ ลิงฺเคสุ เตสุ นิมิตฺเตสุ เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข รูปกาเย อธิวจนสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ รูปกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข นามกาเย ปฏิฆสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข อธิวจนสมฺผสฺโส วา ปฏิฆสมฺผสฺโส วา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามรูปสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ …เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข ผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ผสฺสสฺส, ยทิทํ นามรูปํ’’.

114. “‘Do danh sắc làm duyên, xúc sanh khởi’, lời nói này đã được Như Lai nói đến. Này Ānanda, về điều ấy, cần phải được biết theo phương pháp này về việc xúc sanh khởi do danh sắc làm duyên như thế nào. Này Ānanda, do những trạng thái nào, những tướng trạng nào, những đặc điểm nào, những sự chỉ định nào mà có sự chế định về danh thân, nếu không có những trạng thái ấy, những tướng trạng ấy, những đặc điểm ấy, những sự chỉ định ấy, thì liệu tăng ngữ xúc có thể được nhận biết ở sắc thân không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Này Ānanda, do những trạng thái nào, những tướng trạng nào, những đặc điểm nào, những sự chỉ định nào mà có sự chế định về sắc thân, nếu không có những trạng thái ấy... những sự chỉ định ấy, thì liệu đối ngại xúc có thể được nhận biết ở danh thân không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Này Ānanda, do những trạng thái nào... những sự chỉ định nào mà có sự chế định về cả danh thân và sắc thân, nếu không có những trạng thái ấy... những sự chỉ định ấy, thì liệu tăng ngữ xúc hoặc đối ngại xúc có thể được nhận biết không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Này Ānanda, do những trạng thái nào... những sự chỉ định nào mà có sự chế định về danh sắc, nếu không có những trạng thái ấy... những sự chỉ định ấy, thì liệu xúc có thể được nhận biết không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Do vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là duyên của xúc, tức là danh sắc.”

๑๑๕. ‘‘‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ น โอกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สมุจฺจิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมิตฺวา โวกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ อิตฺถตฺตาย อภินิพฺพตฺติสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, ทหรสฺเสว สโต โวจฺฉิชฺชิสฺสถ กุมารกสฺส วา กุมาริกาย วา, อปิ นุ โข นามรูปํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย นามรูปสฺส – ยทิทํ วิญฺญาณํ’’.

115. “‘Do thức làm duyên, danh sắc sanh khởi’, lời nói này đã được Như Lai nói đến. Này Ānanda, về điều ấy, cần phải được biết theo phương pháp này về việc danh sắc sanh khởi do thức làm duyên như thế nào. Này Ānanda, nếu thức không đi vào trong bụng mẹ, thì liệu danh sắc có thể kết hợp lại trong bụng mẹ không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Này Ānanda, nếu thức sau khi đi vào trong bụng mẹ rồi lại ra đi, thì liệu danh sắc có thể sanh khởi thành trạng thái này không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Này Ānanda, nếu thức bị cắt đứt khi còn là một đứa bé trai hay bé gái, thì liệu danh sắc có thể đạt đến sự tăng trưởng, phát triển, sung mãn không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Do vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là duyên của danh sắc, tức là thức.”

๑๑๖. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา [Pg.54] วิญฺญาณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, นามรูเป ปติฏฺฐํ น ลภิสฺสถ, อปิ นุ โข อายตึ ชาติชรามรณํ ทุกฺขสมุทยสมฺภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วิญฺญาณสฺส ยทิทํ นามรูปํ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, ชาเยถ วา ชีเยถ วา มีเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา. เอตฺตาวตา อธิวจนปโถ, เอตฺตาวตา นิรุตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญาวจรํ, เอตฺตาวตา วฏฺฏํ วตฺตติ อิตฺถตฺตํ ปญฺญาปนาย ยทิทํ นามรูปํ สห วิญฺญาเณน อญฺญมญฺญปจฺจยตา ปวตฺตติ.

116. “‘Do danh sắc làm duyên, thức sanh khởi’, lời nói này đã được Như Lai nói đến. Này Ānanda, về điều ấy, cần phải được biết theo phương pháp này về việc thức sanh khởi do danh sắc làm duyên như thế nào. Này Ānanda, nếu thức không có được chỗ nương tựa trong danh sắc, thì liệu sự sanh khởi của tập hợp khổ sanh, già, chết trong tương lai có thể được nhận biết không?” “Bạch Thế Tôn, điều ấy không thể được.” “Do vậy, này Ānanda, đây chính là nhân, đây là nguồn gốc, đây là sự sanh khởi, đây là duyên của thức, tức là danh sắc. Này Ānanda, chỉ với chừng ấy, người ta có thể sanh, hoặc già, hoặc chết, hoặc từ bỏ, hoặc tái sanh. Chừng ấy là con đường của danh xưng, chừng ấy là con đường của ngôn ngữ, chừng ấy là con đường của chế định, chừng ấy là phạm vi của trí tuệ, chừng ấy là vòng luân hồi vận hành để chế định trạng thái này, tức là danh sắc cùng với thức vận hành do duyên lẫn nhau.”

อตฺตปญฺญตฺติ

Sự Chế Định Về Tự Ngã

๑๑๗. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

117. “Này Ānanda, người chế định về tự ngã, chế định đến mức độ nào? Này Ānanda, người chế định về tự ngã có sắc và hữu hạn, chế định rằng: ‘Tự ngã của ta có sắc và hữu hạn’. Hoặc này Ānanda, người chế định về tự ngã có sắc và vô hạn, chế định rằng: ‘Tự ngã của ta có sắc và vô hạn’. Hoặc này Ānanda, người chế định về tự ngã không có sắc và hữu hạn, chế định rằng: ‘Tự ngã của ta không có sắc và hữu hạn’. Hoặc này Ānanda, người chế định về tự ngã không có sắc và vô hạn, chế định rằng: ‘Tự ngã của ta không có sắc và vô hạn’.”

๑๑๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

118. “Này Ānanda, trong số ấy, người nào chế định về tự ngã có sắc và hữu hạn. Người ấy hoặc là chế định về tự ngã có sắc và hữu hạn ở hiện tại, hoặc là người ấy chế định về tự ngã có sắc và hữu hạn sẽ có trong tương lai, hoặc người ấy có ý nghĩ rằng: ‘Cái đang không thật, ta sẽ biến nó thành thật’. Này Ānanda, khi như vậy, thật thích hợp để nói rằng: ‘Tùy kiến về tự ngã có sắc và hữu hạn đang tiềm ẩn nơi người ấy’.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน [Pg.55] สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Này Ānanda, trong số ấy, người nào chế định về tự ngã có sắc và vô hạn. Người ấy hoặc là chế định về tự ngã có sắc và vô hạn ở hiện tại, hoặc là người ấy chế định về tự ngã có sắc và vô hạn sẽ có trong tương lai, hoặc người ấy có ý nghĩ rằng: ‘Cái đang không thật, ta sẽ biến nó thành thật’. Này Ānanda, khi như vậy, thật thích hợp để nói rằng: ‘Tùy kiến về tự ngã có sắc và vô hạn đang tiềm ẩn nơi người ấy’.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Này Ānanda, trong số ấy, người nào chế định về tự ngã không có sắc và hữu hạn. Người ấy hoặc là chế định về tự ngã không có sắc và hữu hạn ở hiện tại, hoặc là người ấy chế định về tự ngã không có sắc và hữu hạn sẽ có trong tương lai, hoặc người ấy có ý nghĩ rằng: ‘Cái đang không thật, ta sẽ biến nó thành thật’. Này Ānanda, khi như vậy, thật thích hợp để nói rằng: ‘Tùy kiến về tự ngã không có sắc và hữu hạn đang tiềm ẩn nơi người ấy’.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ.

“Này Ānanda, ở đây, vị nào chế định tự ngã là vô sắc và vô biên, vị ấy chế định như vậy. Vị ấy chế định tự ngã là vô sắc và vô biên hoặc là ở hiện tại, hoặc vị ấy chế định tự ngã là vô sắc và vô biên sẽ có trong tương lai, hoặc vị ấy có ý nghĩ rằng: ‘Cái không thật, ta sẽ biến nó thành thật.’ Này Ānanda, khi sự việc là như vậy, có thể nói rằng tùy kiến về tự ngã vô sắc và vô biên tiềm ẩn nơi vị ấy. Này Ānanda, với chừng ấy, người chế định tự ngã đã chế định.”

นอตฺตปญฺญตฺติ

Không Chế Định Tự Ngã

๑๑๙. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

119. “Này Ānanda, với chừng mực nào, người không chế định tự ngã đã không chế định? Này Ānanda, người không chế định tự ngã là có sắc và hữu biên, đã không chế định rằng: ‘Tự ngã của ta có sắc và hữu biên.’ Này Ānanda, người không chế định tự ngã là có sắc và vô biên, đã không chế định rằng: ‘Tự ngã của ta có sắc và vô biên.’ Này Ānanda, người không chế định tự ngã là vô sắc và hữu biên, đã không chế định rằng: ‘Tự ngã của ta vô sắc và hữu biên.’ Này Ānanda, người không chế định tự ngã là vô sắc và vô biên, đã không chế định rằng: ‘Tự ngã của ta vô sắc và vô biên.’”

๑๒๐. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

120. “Này Ānanda, ở đây, vị nào không chế định tự ngã là có sắc và hữu biên, vị ấy không chế định như vậy. Vị ấy không chế định tự ngã là có sắc và hữu biên hoặc là ở hiện tại, hoặc vị ấy không chế định tự ngã là có sắc và hữu biên sẽ có trong tương lai, và vị ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái không thật, ta sẽ biến nó thành thật.’ Này Ānanda, khi sự việc là như vậy, có thể nói rằng tùy kiến về tự ngã có sắc và hữu biên không tiềm ẩn nơi vị ấy.”

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.56], โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Này Ānanda, ở đây, vị nào không chế định tự ngã là có sắc và vô biên, vị ấy không chế định như vậy. Vị ấy không chế định tự ngã là có sắc và vô biên hoặc là ở hiện tại, hoặc vị ấy không chế định tự ngã là có sắc và vô biên sẽ có trong tương lai, và vị ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái không thật, ta sẽ biến nó thành thật.’ Này Ānanda, khi sự việc là như vậy, có thể nói rằng tùy kiến về tự ngã có sắc và vô biên không tiềm ẩn nơi vị ấy.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Này Ānanda, ở đây, vị nào không chế định tự ngã là vô sắc và hữu biên, vị ấy không chế định như vậy. Vị ấy không chế định tự ngã là vô sắc và hữu biên hoặc là ở hiện tại, hoặc vị ấy không chế định tự ngã là vô sắc và hữu biên sẽ có trong tương lai, và vị ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái không thật, ta sẽ biến nó thành thật.’ Này Ānanda, khi sự việc là như vậy, có thể nói rằng tùy kiến về tự ngã vô sắc và hữu biên không tiềm ẩn nơi vị ấy.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ.

“Này Ānanda, ở đây, vị nào không chế định tự ngã là vô sắc và vô biên, vị ấy không chế định như vậy. Vị ấy không chế định tự ngã là vô sắc và vô biên hoặc là ở hiện tại, hoặc vị ấy không chế định tự ngã là vô sắc và vô biên sẽ có trong tương lai, và vị ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái không thật, ta sẽ biến nó thành thật.’ Này Ānanda, khi sự việc là như vậy, có thể nói rằng tùy kiến về tự ngã vô sắc và vô biên không tiềm ẩn nơi vị ấy. Này Ānanda, với chừng ấy, người không chế định tự ngã đã không chế định.”

อตฺตสมนุปสฺสนา

Quán Xét Tự Ngã

๑๒๑. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ? เวทนํ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ.

121. “Này Ānanda, với chừng mực nào, người quán xét tự ngã đã quán xét? Này Ānanda, người quán xét tự ngã là thọ, đã quán xét rằng: ‘Thọ là tự ngã của ta.’ Hoặc này Ānanda, người quán xét tự ngã đã quán xét rằng: ‘Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta không có cảm thọ.’ Hoặc này Ānanda, người quán xét tự ngã đã quán xét rằng: ‘Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta cũng không phải là không có cảm thọ, tự ngã của ta cảm thọ, vì tự ngã của ta có pháp cảm thọ.’”

๑๒๒. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ติสฺโส โข อิมา, อาวุโส, เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมาสํ โข ตฺวํ ติสฺสนฺนํ [Pg.57] เวทนานํ กตมํ อตฺตโต สมนุปสฺสสี’ติ? ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; สุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; ทุกฺขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ; อทุกฺขมสุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ.

122. “Này Ānanda, ở đây, vị nào nói rằng: ‘Thọ là tự ngã của ta,’ vị ấy nên được hỏi như sau: ‘Này hiền giả, có ba loại thọ này: lạc thọ, khổ thọ, và bất khổ bất lạc thọ. Trong ba loại thọ này, hiền giả quán xét thọ nào là tự ngã?’ Này Ānanda, vào lúc cảm thọ lạc, vị ấy không cảm thọ khổ, cũng không cảm thọ bất khổ bất lạc; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm thọ lạc. Này Ānanda, vào lúc cảm thọ khổ, vị ấy không cảm thọ lạc, cũng không cảm thọ bất khổ bất lạc; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm thọ khổ. Này Ānanda, vào lúc cảm thọ bất khổ bất lạc, vị ấy không cảm thọ lạc, cũng không cảm thọ khổ; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm thọ bất khổ bất lạc.”

๑๒๓. ‘‘สุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ทุกฺขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. อทุกฺขมสุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ตสฺส สุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว สุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว ทุกฺขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว อทุกฺขมสุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อิติ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อนิจฺจสุขทุกฺขโวกิณฺณํ อุปฺปาทวยธมฺมํ อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

123. Này Ānanda, lạc thọ cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất biến hoại, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Này Ānanda, khổ thọ cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất biến hoại, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Này Ānanda, bất khổ bất lạc thọ cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất biến hoại, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Đối với người đang cảm thọ lạc thọ, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Đây là tự ngã của ta’. Do sự đoạn diệt của chính lạc thọ ấy, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Tự ngã của ta đã bị hủy hoại’. Đối với người đang cảm thọ khổ thọ, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Đây là tự ngã của ta’. Do sự đoạn diệt của chính khổ thọ ấy, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Tự ngã của ta đã bị hủy hoại’. Đối với người đang cảm thọ bất khổ bất lạc thọ, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Đây là tự ngã của ta’. Do sự đoạn diệt của chính bất khổ bất lạc thọ ấy, (tà kiến) khởi lên rằng: ‘Tự ngã của ta đã bị hủy hoại’. Như vậy, người nói rằng: ‘Thọ là tự ngã của ta’, trong hiện tại, người ấy đang xem xét tự ngã là vô thường, pha trộn với lạc và khổ, có bản chất sanh diệt. Này Ānanda, vì thế, do lý do này, việc xem xét rằng ‘Thọ là tự ngã của ta’ là không thích hợp.

๑๒๔. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ยตฺถ ปนาวุโส, สพฺพโส เวทยิตํ นตฺถิ อปิ นุ โข, ตตฺถ ‘‘อยมหมสฺมี’’ติ สิยา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

124. Này Ānanda, trong số ấy, người nói rằng: ‘Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta không có cảm thọ’, người ấy nên được hỏi như vầy: ‘Này hiền giả, ở nơi nào hoàn toàn không có cảm thọ, liệu ở đó có thể có (ý nghĩ) rằng: “Đây là ta” chăng?’. ‘Bạch Thế Tôn, điều đó không thể có.’ ‘Này Ānanda, vì thế, do lý do này, việc xem xét rằng “Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta không có cảm thọ” là không thích hợp.’

๑๒๕. ‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.58], โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – เวทนา จ หิ, อาวุโส, สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสา นิรุชฺเฌยฺยุํ. สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตตฺถ ‘อยมหมสฺมี’ติ สิยา’’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

125. Này Ānanda, trong số ấy, người nói rằng: ‘Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta cũng không phải không có cảm thọ, tự ngã của ta cảm thọ, vì tự ngã của ta có bản chất cảm thọ’. Người ấy nên được hỏi như vầy: ‘Này hiền giả, nếu các thọ, tất cả và toàn bộ, bằng mọi cách, đều đoạn diệt không còn dư sót; khi hoàn toàn không có thọ, do sự đoạn diệt của thọ, liệu ở đó có thể có (ý nghĩ) rằng: “Đây là ta” chăng?’. ‘Bạch Thế Tôn, điều đó không thể có.’ ‘Này Ānanda, vì thế, do lý do này, việc xem xét rằng “Thọ không phải là tự ngã của ta, tự ngã của ta cũng không phải không có cảm thọ, tự ngã của ta cảm thọ, vì tự ngã của ta có bản chất cảm thọ” là không thích hợp.’

๑๒๖. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ เนว เวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ อปฺปฏิสํเวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ ‘อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. โส เอวํ น สมนุปสฺสนฺโต น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ, อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ, อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ วิมุตฺตจิตฺตํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุํ โย เอวํ วเทยฺย – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาวตา, อานนฺท, อธิวจนํ ยาวตา อธิวจนปโถ, ยาวตา นิรุตฺติ ยาวตา นิรุตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญตฺติ ยาวตา ปญฺญตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญา ยาวตา ปญฺญาวจรํ, ยาวตา วฏฺฏํ, ยาวตา วฏฺฏติ, ตทภิญฺญาวิมุตฺโต ภิกฺขุ, ตทภิญฺญาวิมุตฺตํ ภิกฺขุํ ‘น ชานาติ น ปสฺสติ อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ.

126. Này Ānanda, khi vị Tỳ khưu không xem xét thọ là tự ngã, cũng không xem xét tự ngã không có cảm thọ, cũng không xem xét rằng ‘tự ngã của ta cảm thọ, vì tự ngã của ta có bản chất cảm thọ’. Vị ấy, do không xem xét như vậy, nên không chấp thủ bất cứ điều gì ở đời. Do không chấp thủ, nên không bị dao động. Do không bị dao động, nên tự mình đạt đến viên tịch. Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa.’ Này Ānanda, đối với vị Tỳ khưu có tâm giải thoát như vậy, nếu có người nói rằng: ‘Như Lai tồn tại sau khi chết, đây là tà kiến của vị ấy’, điều đó là không thích hợp. ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết, đây là tà kiến của vị ấy’, điều đó là không thích hợp. ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, đây là tà kiến của vị ấy’, điều đó là không thích hợp. ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết, đây là tà kiến của vị ấy’, điều đó là không thích hợp. Vì sao vậy? Này Ānanda, trong phạm vi nào còn có danh xưng, còn có con đường của danh xưng; trong phạm vi nào còn có ngôn ngữ, còn có con đường của ngôn ngữ; trong phạm vi nào còn có khái niệm, còn có con đường của khái niệm; trong phạm vi nào còn có trí tuệ, còn có phạm vi của trí tuệ; trong phạm vi nào còn có vòng luân hồi, trong phạm vi nào còn có sự luân chuyển; vị Tỳ khưu đã giải thoát nhờ thắng tri điều đó. Đối với vị Tỳ khưu đã giải thoát nhờ thắng tri điều đó mà nói rằng: ‘Vị ấy không biết, không thấy, đây là tà kiến của vị ấy’, điều đó là không thích hợp.

สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติ

Bảy Thức Trụ

๑๒๗. ‘‘สตฺต โข, อานนฺท, วิญฺญาณฏฺฐิติโย, ทฺเว อายตนานิ. กตมา สตฺต? สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา[Pg.59], เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อสญฺญสตฺตายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนเมว ทุติยํ.

127. Này Ānanda, có bảy thức trụ và hai xứ. Bảy là những gì? Này Ānanda, có những chúng sanh thân khác nhau, tưởng khác nhau, như loài người, một số chư thiên, và một số các loài trong đọa xứ. Đây là thức trụ thứ nhất. Này Ānanda, có những chúng sanh thân khác nhau, tưởng đồng nhau, như chư thiên cõi Phạm Chúng được sanh lên lần đầu. Đây là thức trụ thứ hai. Này Ānanda, có những chúng sanh thân đồng nhau, tưởng khác nhau, như chư thiên cõi Quang Âm. Đây là thức trụ thứ ba. Này Ānanda, có những chúng sanh thân đồng nhau, tưởng đồng nhau, như chư thiên cõi Biến Tịnh. Đây là thức trụ thứ tư. Này Ānanda, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, do làm cho các đối ngại tưởng biến mất, do không tác ý đến các dị tưởng, đã đạt đến Không Vô Biên Xứ với ý niệm ‘hư không là vô biên’. Đây là thức trụ thứ năm. Này Ānanda, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, đã đạt đến Thức Vô Biên Xứ với ý niệm ‘thức là vô biên’. Đây là thức trụ thứ sáu. Này Ānanda, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, đã đạt đến Vô Sở Hữu Xứ với ý niệm ‘không có gì cả’. Đây là thức trụ thứ bảy. Xứ của chúng sanh vô tưởng (là một), và Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ là xứ thứ hai.

๑๒๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยายํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา, เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺสา จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺสา จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ อสญฺญสตฺตายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิมาสญฺจ สตฺตนฺนํ วิญฺญาณฏฺฐิตีนํ อิเมสญฺจ ทฺวินฺนํ อายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ ปญฺญาวิมุตฺโต.

128. “Này Ānanda, trong ấy, thức trú thứ nhất là các chúng sanh có thân sai khác, có tưởng sai khác, như là loài người, một số chư thiên, và một số chúng sanh trong đọa xứ. Này Ānanda, vị nào biết rõ điều ấy, biết rõ sự sanh khởi của nó, biết rõ sự đoạn diệt của nó, biết rõ vị ngọt của nó, biết rõ sự nguy hại của nó, và biết rõ sự xuất ly khỏi nó, vị ấy có nên hoan hỷ trong đó chăng?” “Bạch Thế Tôn, không nên.” … “Này Ānanda, trong ấy, có vô tưởng hữu tình xứ. Này Ānanda, vị nào biết rõ điều ấy, biết rõ sự sanh khởi của nó, biết rõ sự đoạn diệt của nó, biết rõ vị ngọt của nó, biết rõ sự nguy hại của nó, và biết rõ sự xuất ly khỏi nó, vị ấy có nên hoan hỷ trong đó chăng?” “Bạch Thế Tôn, không nên.” “Này Ānanda, trong ấy, có phi tưởng phi phi tưởng xứ. Này Ānanda, vị nào biết rõ điều ấy, biết rõ sự sanh khởi của nó, biết rõ sự đoạn diệt của nó, biết rõ vị ngọt của nó, biết rõ sự nguy hại của nó, và biết rõ sự xuất ly khỏi nó, vị ấy có nên hoan hỷ trong đó chăng?” “Bạch Thế Tôn, không nên.” Này Ānanda, khi nào vị tỳ khưu sau khi đã biết như thật về sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly của bảy thức trú này và hai xứ này, được giải thoát không còn chấp thủ, này Ānanda, vị tỳ khưu này được gọi là bậc tuệ giải thoát.

อฏฺฐ วิโมกฺขา

Tám sự giải thoát

๑๒๙. ‘‘อฏฺฐ [Pg.60] โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘เนวสญฺญานาสญฺญา’ยตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

129. “Này Ānanda, có tám sự giải thoát này. Tám sự nào? Người có sắc tướng thấy các sắc tướng, đây là sự giải thoát thứ nhất. Không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc tướng ở bên ngoài, đây là sự giải thoát thứ hai. Chỉ chuyên chú vào tịnh tướng, đây là sự giải thoát thứ ba. Do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, do sự chấm dứt các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các dị biệt tưởng, vị ấy chứng và trú Không vô biên xứ, nghĩ rằng: ‘Không gian là vô biên,’ đây là sự giải thoát thứ tư. Do vượt qua hoàn toàn Không vô biên xứ, vị ấy chứng và trú Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: ‘Thức là vô biên,’ đây là sự giải thoát thứ năm. Do vượt qua hoàn toàn Thức vô biên xứ, vị ấy chứng và trú Vô sở hữu xứ, nghĩ rằng: ‘Không có gì cả,’ đây là sự giải thoát thứ sáu. Do vượt qua hoàn toàn Vô sở hữu xứ, vị ấy chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đây là sự giải thoát thứ bảy. Do vượt qua hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, vị ấy chứng và trú Diệt thọ tưởng định, đây là sự giải thoát thứ tám. Này Ānanda, đây là tám sự giải thoát.”

๑๓๐. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิเม อฏฺฐ วิโมกฺเข อนุโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, อนุโลมปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต. อิมาย จ อานนฺท อุภโตภาควิมุตฺติยา อญฺญา อุภโตภาควิมุตฺติ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

130. “Này Ānanda, khi nào vị tỳ khưu nhập tám sự giải thoát này theo chiều thuận, theo chiều nghịch, theo chiều thuận nghịch; nhập và xuất định ở nơi nào muốn, theo cách nào muốn, trong bao lâu muốn; và do sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc ngay trong hiện tại, này Ānanda, vị tỳ khưu này được gọi là bậc câu phần giải thoát. Và này Ānanda, ngoài sự giải thoát của bậc câu phần này, không có sự giải thoát nào khác của bậc câu phần cao thượng hơn hay thù thắng hơn.” Đức Thế Tôn đã thuyết như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.

มหานิทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

Kinh Đại Duyên, phẩm thứ hai, dứt.

๓. มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ

3. Kinh Đại Bát Niết Bàn

๑๓๑. เอวํ [Pg.61] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม โหติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามิ วชฺชี’’ติ.

131. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Rājagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Vào lúc bấy giờ, vua xứ Māgadha (Ma-kiệt-đà) là Ajātasattu (A-xà-thế), con bà Vedehi, muốn đi chinh phạt dân Vajjī (Bạt-kỳ). Vị ấy nói như vầy: “Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này, những người có đại thần lực, có đại oai lực như vậy; ta sẽ hủy diệt dân Vajjī, ta sẽ khiến dân Vajjī gặp tai họa bất hạnh.”

๑๓๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ, ตํ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา มม อาโรเจยฺยาสิ. น หิ ตถาคตา วิตถํ ภณนฺตี’’ติ.

132. Khi ấy, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, cho gọi Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, và nói: “Này Bà-la-môn, hãy đến đây. Ngươi hãy đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, và hỏi thăm về việc ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, khỏe mạnh, và an trú thoải mái: ‘Bạch Thế Tôn, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, và hỏi thăm về việc ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, khỏe mạnh, và an trú thoải mái.’ Và hãy nói như vầy: ‘Bạch Thế Tôn, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, muốn đi chinh phạt dân Vajjī. Vị ấy nói như vầy: “Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này, những người có đại thần lực, có đại oai lực như vậy; ta sẽ hủy diệt dân Vajjī, ta sẽ khiến dân Vajjī gặp tai họa bất hạnh.”’ Tùy theo cách Đức Thế Tôn trả lời ngươi, hãy ghi nhớ kỹ điều đó và về báo lại cho ta. Vì các đấng Như Lai không nói lời sai trái.”

วสฺสการพฺราหฺมโณ

Bà-la-môn Vassakāra

๑๓๓. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ, เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.62] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ.

133. “Thưa vâng, tâu Đại vương.” Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, sau khi vâng lệnh vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, đã cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi tự mình lên một cỗ xe tốt đẹp, cùng với đoàn xe tùy tùng tốt đẹp, khởi hành từ Rājagaha đi đến núi Gijjhakūṭa. Sau khi đi xe đến chỗ nào còn đi xe được, vị ấy xuống xe và đi bộ đến chỗ của đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đã cùng với đức Thế Tôn nói lên lời chào mừng. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân hữu, vị ấy ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Tôn giả Gotama, và xin hỏi thăm Tôn giả có được ít bệnh, ít não, khỏe mạnh, có sức lực, và an trú thoải mái không. Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, có ý định chinh phạt dân Vajjī. Vị ấy nói như sau: ‘Ta sẽ tận diệt dân Vajjī này, dù họ có hùng mạnh và quyền thế như vậy. Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này. Ta sẽ khiến dân Vajjī này gặp phải tai họa và khốn cùng.’”

ราชอปริหานิยธมฺมา

Các Pháp Bất Thối Của Bậc Trị Nước

๑๓๔. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

134. Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Ānanda đang đứng hầu quạt phía sau lưng đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn đã gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, ‘‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ [Pg.63] เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยานิ ตานิ

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm’ không?”

วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา ภวิสฺสติ, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ [Pg.64] อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุนฺติ. วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“Này Ānanda, ngươi đã nghe như thế nào, rằng ‘dân Vajjī đã sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ?’” “Bạch Thế Tôn, con đã nghe điều này, rằng ‘dân Vajjī đã sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ.’” “Này Ānanda, khi nào dân Vajjī còn sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ, thì này Ānanda, chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng cho dân Vajjī, chứ không phải là sự suy vong.”

๑๓๕. อถ โข ภควา วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอกมิทาหํ, พฺราหฺมณ, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย. ตตฺราหํ วชฺชีนํ อิเม สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสึ. ยาวกีวญฺจ, พฺราหฺมณ, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา วชฺชีสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ วชฺชี สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, พฺราหฺมณ, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

135. Khi ấy, Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, và nói: “Này Bà-la-môn, có một thời Ta trú ở Vesālī, tại điện thờ Sārandada. Tại đấy, Ta đã thuyết giảng cho dân Vajjī bảy pháp bất thối này. Này Bà-la-môn, khi nào bảy pháp bất thối này còn tồn tại nơi dân Vajjī, và dân Vajjī còn được thấy thực hành bảy pháp bất thối này, thì này Bà-la-môn, chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng cho dân Vajjī, chứ không phải là sự suy vong.”

เอวํ วุตฺเต, วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอกเมเกนปิ, โภ โคตม, อปริหานิเยน ธมฺเมน สมนฺนาคตานํ วชฺชีนํ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. โก ปน วาโท สตฺตหิ อปริหานิเยหิ ธมฺเมหิ. อกรณียาว, โภ โคตม, วชฺชี รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน ยทิทํ ยุทฺธสฺส, อญฺญตฺร อุปลาปนาย อญฺญตฺร มิถุเภทา. หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Khi được nói vậy, vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, bạch với Thế Tôn điều này: “Thưa Tôn giả Gotama, chỉ cần dân Vajjī hội đủ một pháp bất thối thôi, cũng chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải là sự suy vong. Huống nữa là cả bảy pháp bất thối! Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu của xứ Magadha, con của hoàng hậu Vedehi, không thể làm gì được dân Vajjī trong chiến trận, trừ phi dùng mưu kế ly gián, trừ phi gây chia rẽ nội bộ. Thôi, bây giờ chúng tôi xin đi, thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm.” “Này Bà-la-môn, ngươi hãy làm những gì ngươi nghĩ là đúng thời.” Khi ấy, vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

ภิกฺขุอปริหานิยธมฺมา

Các Pháp Bất Thối Của Tỳ Khưu

๑๓๖. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต วสฺสกาเร พฺราหฺมเณ มคธมหามตฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

136. Khi ấy, không lâu sau khi vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, ra về, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda và nói: “Này Ānanda, ngươi hãy đi và tập hợp tất cả các Tỳ khưu đang cư trú quanh Rājagaha lại tại giảng đường.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, tập hợp tất cả các Tỳ khưu đang cư trú quanh Rājagaha lại tại giảng đường, rồi đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và đứng sang một bên. Đứng một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, Tăng chúng Tỳ khưu đã được tập hợp. Bạch Thế Tôn, bây giờ là lúc Thế Tôn nghĩ là phải thời.”

อถ [Pg.65] โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สตฺต โว, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

Khi ấy, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến giảng đường; sau khi đến, Ngài ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống rồi, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ngươi bảy pháp bất thối. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn thường xuyên hội họp, còn tụ họp đông đảo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn đoàn kết hội họp, đoàn kết giải tán, đoàn kết làm các việc của Tăng chúng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเตสุ สิกฺขาปเทสุ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và còn sống theo sự tuân thủ các học giới đã được ban hành, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เย เต ภิกฺขู เถรา รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิตา สงฺฆปิตโร สงฺฆปริณายกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn tôn trọng, kính nể, quý mến, cúng dường các vị Tỳ khưu trưởng lão, bậc kỳ cựu, xuất gia đã lâu, là những người cha của Tăng chúng, những người lãnh đạo Tăng chúng, và còn nghĩ rằng lời dạy của các vị ấy đáng được lắng nghe, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย โปโนพฺภวิกาย น วสํ คจฺฉิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn không bị chi phối bởi ái dục đã khởi lên, thứ dẫn đến tái sanh, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ สาเปกฺขา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn ưa thích các trú xứ nơi rừng vắng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปจฺจตฺตญฺเญว สตึ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ – ‘กินฺติ อนาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี ผาสุ วิหเรยฺยุ’นฺติ. วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn tự mình thiết lập chánh niệm, rằng: ‘Làm sao để các vị đồng phạm hạnh có giới hạnh tốt đẹp chưa đến sẽ đến? Và làm sao để các vị đồng phạm hạnh có giới hạnh tốt đẹp đã đến sẽ được an trú thoải mái?’, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, khi nào bảy pháp bất thối này còn tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu còn được thấy thực hành bảy pháp bất thối này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

๑๓๗. ‘‘อปเรปิ [Pg.66] โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

137. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น กมฺมารามา ภวิสฺสนฺติ น กมฺมรตา น กมฺมารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích công việc, không vui thích trong công việc, không chuyên tâm vào việc ưa thích công việc, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ภสฺสารามา ภวิสฺสนฺติ น ภสฺสรตา น ภสฺสารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích nói chuyện, không vui thích trong nói chuyện, không chuyên tâm vào việc ưa thích nói chuyện, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น นิทฺทารามา ภวิสฺสนฺติ น นิทฺทารตา น นิทฺทารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích ngủ nghỉ, không vui thích trong ngủ nghỉ, không chuyên tâm vào việc ưa thích ngủ nghỉ, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สงฺคณิการามา ภวิสฺสนฺติ น สงฺคณิกรตา น สงฺคณิการามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích hội chúng, không vui thích trong hội chúng, không chuyên tâm vào việc ưa thích hội chúng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปิจฺฉา ภวิสฺสนฺติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không có những ước muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những ước muốn xấu xa, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปมิตฺตา ภวิสฺสนฺติ น ปาปสหายา น ปาปสมฺปวงฺกา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không có bạn bè xấu, không có bạn đồng hành xấu, không nghiêng về bạn bè xấu, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตราโวสานํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không dừng lại giữa chừng chỉ với sự chứng đắc đặc biệt nhỏ nhoi, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

๑๓๘. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ…เป… ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สทฺธา ภวิสฺสนฺติ…เป… หิริมนา ภวิสฺสนฺติ… โอตฺตปฺปี ภวิสฺสนฺติ… พหุสฺสุตา ภวิสฺสนฺติ… อารทฺธวีริยา ภวิสฺสนฺติ… อุปฏฺฐิตสฺสตี [Pg.67] ภวิสฺสนฺติ… ปญฺญวนฺโต ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

138. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa... Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu có lòng tin... có tàm... có quý... là bậc đa văn... có tinh cần được khởi xướng... có niệm được thiết lập... có trí tuệ, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái. Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

๑๓๙. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

139. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu tu tập niệm giác chi... tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

๑๔๐. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

140. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนิจฺจสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… อนตฺตสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อสุภสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อาทีนวสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… ปหานสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… วิราคสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… นิโรธสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu tu tập vô thường tưởng... tu tập vô ngã tưởng... tu tập bất tịnh tưởng... tu tập tưởng về sự nguy hại... tu tập đoạn tận tưởng... tu tập ly tham tưởng... tu tập đoạn diệt tưởng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

๑๔๑. ‘‘ฉ, โว ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông sáu pháp không suy thoái. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

‘‘ยาวกีวญฺจ[Pg.68], ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu thể hiện thân nghiệp từ ái đối với các bạn đồng phạm hạnh, cả công khai lẫn kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ …เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu thể hiện khẩu nghiệp từ ái... thể hiện ý nghiệp từ ái đối với các bạn đồng phạm hạnh, cả công khai lẫn kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู, เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี ภวิสฺสนฺติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

Này các Tỳ khưu, chừng nào mà các Tỳ khưu, đối với các lợi lộc đúng pháp, có được đúng pháp, cho đến chỉ là vật thực trong bát, vẫn không hưởng dụng riêng rẽ, mà hưởng dụng chung với các vị đồng phạm hạnh có giới đức, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยานิ กานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญูปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

Này các Tỳ khưu, chừng nào mà các Tỳ khưu, đối với các giới luật không bị sứt mẻ, không bị thủng, không bị vấy bẩn, không bị đốm, có tính giải thoát, được bậc trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến định, vẫn sống với sự tương đồng về giới hạnh với các vị đồng phạm hạnh, cả khi công khai lẫn khi kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

Này các Tỳ khưu, chừng nào mà các Tỳ khưu, đối với tri kiến thánh thiện, có khả năng hướng thượng, đưa người thực hành đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh, vẫn sống với sự tương đồng về tri kiến như vậy với các vị đồng phạm hạnh, cả khi công khai lẫn khi kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม ฉ อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ ฉสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

Này các Tỳ khưu, chừng nào sáu pháp không suy giảm này vẫn tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu vẫn được thấy thực hành sáu pháp không suy giảm này, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

๑๔๒. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรนฺโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

142. Khi ấy, Thế Tôn, trong khi đang trú tại Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa, đã thường xuyên thuyết bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: 'Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được giới hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được định hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tuệ hỗ trợ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.'

๑๔๓. อถ [Pg.69] โข ภควา ราชคเห ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรติ ราชาคารเก. ตตฺราปิ สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรนฺโต ราชาคารเก เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

143. Rồi Thế Tôn, sau khi đã trú ở Rājagaha tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Ambalaṭṭhikā.' 'Vâng, bạch Thế Tôn,' Tôn giả Ānanda đã vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ khưu, đã đi đến Ambalaṭṭhikā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Ambalaṭṭhikā, trong nhà nghỉ của vua. Tại đó, trong khi trú ở Ambalaṭṭhikā, trong nhà nghỉ của vua, Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: 'Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được giới hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được định hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tuệ hỗ trợ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.'

๑๔๔. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาฬนฺทา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาฬนฺทา ตทวสริ, ตตฺร สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน.

144. Rồi Thế Tôn, sau khi đã trú ở Ambalaṭṭhikā tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Nāḷandā.' 'Vâng, bạch Thế Tôn,' Tôn giả Ānanda đã vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ khưu, đã đi đến Nāḷandā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Nāḷandā, trong vườn xoài của Pāvārika.

สาริปุตฺตสีหนาโท

Tiếng Rống Sư Tử của Sāriputta

๑๔๕. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ.

145. Rồi Tôn giả Sāriputta đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đã đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Sāriputta đã bạch với Thế Tôn điều này: 'Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như thế này: đã không có, sẽ không có, và hiện nay cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ cao siêu hơn Thế Tôn về phương diện giác ngộ.' 'Này Sāriputta, lời nói của ngươi thật là cao thượng, lời nói của bậc trượng phu, một lời khẳng định chắc chắn, một tiếng rống sư tử đã được cất lên: 'Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như thế này: đã không có, sẽ không có, và hiện nay cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ cao siêu hơn Thế Tôn về phương diện giác ngộ.'

‘‘กึ [Pg.70] เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

Này Sāriputta, vậy thì, đối với những vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, có phải ngươi đã biết rõ tất cả các vị Thế Tôn ấy bằng cách dùng tâm của mình để thấu suốt tâm của các vị ấy rằng: 'Các vị Thế Tôn ấy đã có giới như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có cách an trú như thế này, có sự giải thoát như thế này' hay không?' 'Bạch Thế Tôn, không phải vậy.'

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

Này Sāriputta, vậy thì, đối với những vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong tương lai, có phải ngươi đã biết rõ tất cả các vị Thế Tôn ấy bằng cách dùng tâm của mình để thấu suốt tâm của các vị ấy rằng: 'Các vị Thế Tôn ấy sẽ có giới như thế này, sẽ có pháp như thế này, sẽ có tuệ như thế này, sẽ có cách an trú như thế này, sẽ có sự giải thoát như thế này' hay không?' 'Bạch Thế Tôn, không phải vậy.'

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม เอวํปญฺโญ เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

Này Sāriputta, vậy thì, đối với Ta, là vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hiện tại, có phải ngươi đã biết rõ bằng cách dùng tâm của mình để thấu suốt tâm của Ta rằng: 'Thế Tôn có giới như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có cách an trú như thế này, có sự giải thoát như thế này' hay không?' 'Bạch Thế Tôn, không phải vậy.'

‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กิญฺจรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ?

“Này Sāriputta, ở đây, đối với các bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại, ông không có tri kiến thấu suốt tâm của các vị ấy. Vậy thì tại sao, này Sāriputta, ông lại thốt ra lời nói cao quý, quả quyết, tiếng rống sư tử này: ‘Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như sau: đã không có, sẽ không có, và hiện tại cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ giác ngộ vượt hơn Thế Tôn’?”

๑๔๖. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ, อปิ จ เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ, ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา, อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต – ‘เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.71], สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺตโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’’’ติ.

146. “Bạch Thế Tôn, con không có tri kiến thấu suốt tâm của các bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại, nhưng con biết được dòng pháp. Ví như, bạch Thế Tôn, một thành trì biên địa của đức vua, có nền móng vững chắc, thành lũy và cổng thành kiên cố, chỉ có một cửa ra vào. Ở đó có một người gác cổng thông minh, tài giỏi, trí tuệ, ngăn chặn những người không quen biết và cho phép những người quen biết vào. Khi đi tuần tra con đường vòng quanh thành trì ấy, người ấy không thấy một khe hở hay lỗ hổng nào trên tường thành, dù chỉ nhỏ bằng một con mèo chui qua. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Bất cứ chúng sanh to lớn nào vào hay ra khỏi thành trì này, tất cả đều phải đi qua cánh cửa này’. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con biết được dòng pháp: ‘Bạch Thế Tôn, những bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, tất cả các vị Thế Tôn ấy, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, đã tu tập bảy giác chi như thật, và đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Bạch Thế Tôn, những bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong tương lai, tất cả các vị Thế Tôn ấy, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, sẽ an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, sẽ tu tập bảy giác chi như thật, và sẽ chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Và bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiện tại là bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, đã tu tập bảy giác chi như thật, và đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác’.”

๑๔๗. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรนฺโต ปาวาริกมฺพวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

147. Và tại Nālandā, khi đang trú tại vườn xoài của Pāvārika, Thế Tôn cũng thường thuyết pháp cho các Tỳ-kheo về những điều này: “Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới thì có quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định thì có quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu”.

ทุสฺสีลอาทีนวา

Sự nguy hại của việc phá giới

๑๔๘. อถ โข ภควา นาฬนฺทายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาฏลิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาฏลิคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา – ‘‘ภควา กิร ปาฏลิคามํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อาวสถาคาร’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ [Pg.72] อาวสถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, อาวสถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต; ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ. นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา. ปาฏลิคามิกาปิ โข อุปาสกา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา.

148. Khi ấy, Thế Tôn, sau khi đã trú ở Nālandā tùy theo ý muốn, liền gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Pāṭali”. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn. Khi ấy, Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-kheo đi đến làng Pāṭali. Các cư sĩ làng Pāṭali nghe tin: “Thế Tôn đã đến làng Pāṭali”. Khi ấy, các cư sĩ làng Pāṭali đi đến nơi Thế Tôn ở; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các cư sĩ làng Pāṭali bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy nhận lời mời đến nhà nghỉ của chúng con”. Thế Tôn đã im lặng nhận lời. Khi ấy, các cư sĩ làng Pāṭali, biết được Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu quanh rồi đi đến nhà nghỉ; sau khi đến, họ trải khắp nhà nghỉ bằng các loại thảm, sắp đặt chỗ ngồi, đặt một bình nước, và thắp một ngọn đèn dầu, rồi đi đến nơi Thế Tôn ở. Sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, các cư sĩ làng Pāṭali bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, nhà nghỉ đã được trải thảm khắp nơi, chỗ ngồi đã được sắp đặt, bình nước đã được đặt, và đèn dầu đã được thắp lên. Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy làm những gì Ngài cho là phải thời”. Khi ấy, vào buổi chiều, Thế Tôn đắp y, mang y bát, cùng với chúng Tỳ-kheo đi đến nhà nghỉ. Sau khi đến, Ngài rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào cột trụ giữa, mặt hướng về phía đông. Chúng Tỳ-kheo cũng rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào bức tường phía tây, mặt hướng về phía đông, với Thế Tôn ở trước mặt. Các cư sĩ làng Pāṭali cũng rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào bức tường phía đông, mặt hướng về phía tây, với Thế Tôn ở trước mặt.

๑๔๙. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก อามนฺเตสิ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

149. Khi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các vị cận sự nam ở làng Pāṭali và dạy rằng: “Này các gia chủ, có năm điều nguy hại này đối với người ác giới, do giới bị hư hoại. Năm điều ấy là gì? Này các gia chủ, ở đây, người ác giới, người có giới bị hư hoại, do sự phóng dật, phải chịu sự tổn thất lớn về tài sản. Đây là điều nguy hại thứ nhất đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

Lại nữa, này các gia chủ, tiếng xấu đồn xa về người ác giới, người có giới bị hư hoại. Đây là điều nguy hại thứ hai đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, khi đi đến bất cứ hội chúng nào – hoặc là hội chúng Sát-đế-lỵ, hoặc là hội chúng Bà-la-môn, hoặc là hội chúng gia chủ, hoặc là hội chúng Sa-môn – người ấy đi đến với tâm trạng thiếu tự tin, bối rối. Đây là điều nguy hại thứ ba đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, khi chết thì tâm bị mê loạn. Đây là điều nguy hại thứ tư đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

‘‘ปุน [Pg.73] จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Đây là điều nguy hại thứ năm đối với người ác giới, do giới bị hư hoại. Này các gia chủ, đây chính là năm điều nguy hại đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

สีลวนฺตอานิสํส

Phước Báu Của Người Có Giới

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

150. Này các gia chủ, có năm phước báu này đối với người có giới, do giới được viên mãn. Năm điều ấy là gì? Này các gia chủ, ở đây, người có giới, người có giới được viên mãn, do sự không phóng dật, được hưởng khối tài sản lớn. Đây là phước báu thứ nhất đối với người có giới, do giới được viên mãn.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

Lại nữa, này các gia chủ, tiếng tốt đồn xa về người có giới, người có giới được viên mãn. Đây là phước báu thứ hai đối với người có giới, do giới được viên mãn.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, khi đi đến bất cứ hội chúng nào – hoặc là hội chúng Sát-đế-lỵ, hoặc là hội chúng Bà-la-môn, hoặc là hội chúng gia chủ, hoặc là hội chúng Sa-môn – người ấy đi đến với tâm trạng tự tin, không bối rối. Đây là phước báu thứ ba đối với người có giới, do giới được viên mãn.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, khi chết thì tâm không bị mê loạn. Đây là phước báu thứ tư đối với người có giới, do giới được viên mãn.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, cõi trời. Đây là phước báu thứ năm đối với người có giới, do giới được viên mãn. Này các gia chủ, đây chính là năm phước báu đối với người có giới, do giới được viên mãn.”

๑๕๑. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, คหปตโย, รตฺติ, ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาฏลิคามิเกสุ อุปาสเกสุ สุญฺญาคารํ ปาวิสิ.

151. Khi ấy, đức Thế Tôn đã dùng bài pháp thoại thuyết giảng cho các vị cận sự nam ở làng Pāṭali cho đến khuya, đã chỉ dạy, đã khích lệ, đã làm cho phấn khởi, đã làm cho hoan hỷ, rồi cho họ ra về: “Này các gia chủ, đêm đã gần tàn. Giờ đây, các vị hãy làm những gì các vị nghĩ là phải thời.” – “Xin vâng, bạch ngài.” Các vị cận sự nam ở làng Pāṭali đã vâng đáp đức Thế Tôn, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra về. Sau khi các vị cận sự nam ở làng Pāṭali ra về không bao lâu, đức Thế Tôn đã đi vào ngôi nhà trống.

ปาฏลิปุตฺตนครมาปนํ

Việc Xây Dựng Thành Pāṭaliputta

๑๕๒. เตน [Pg.74] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. เตน สมเยน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. อถ โข ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก นุ โข, อานนฺท, ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺตี’’ติ ? ‘‘สุนิธวสฺสการา, ภนฺเต, มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหายา’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทเวหิ ตาวตึเสหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา, เอวเมว โข, อานนฺท, สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. อิธาหํ, อานนฺท, อทฺทสํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ, อานนฺท, ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยาวตา, อานนฺท, อริยํ อายตนํ ยาวตา วณิปฺปโถ อิทํ อคฺคนครํ ภวิสฺสติ ปาฏลิปุตฺตํ ปุฏเภทนํ. ปาฏลิปุตฺตสฺส โข, อานนฺท, ตโย อนฺตรายา ภวิสฺสนฺติ – อคฺคิโต วา อุทกโต วา มิถุเภทา วา’’ติ.

152. Vào lúc bấy giờ, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī. Vào lúc ấy, rất nhiều chư thiên, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Ở khu vực nào mà các chư thiên có đại thần lực chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có đại thần lực hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực trung bình chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực trung bình hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực thấp kém chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực thấp kém hướng về việc xây dựng nhà cửa. Đức Thế Tôn, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, đã thấy các vị chư thiên ấy, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Rồi, Đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, sau khi thức dậy, đã gọi Tôn giả Ānanda và hỏi: ‘Này Ānanda, ai đang xây dựng thành phố ở làng Pāṭali vậy?’ ‘Bạch Thế Tôn, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī.’ ‘Này Ānanda, cũng giống như thể đã bàn bạc với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, cũng vậy, này Ānanda, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī. Này Ānanda, tại đây, Ta đã thấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, rất nhiều chư thiên, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Này Ānanda, ở khu vực nào mà các chư thiên có đại thần lực chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có đại thần lực hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực trung bình chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực trung bình hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực thấp kém chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực thấp kém hướng về việc xây dựng nhà cửa. Này Ānanda, trong chừng mực là nơi ở của bậc Thánh, trong chừng mực là đường buôn bán, thành phố này, Pāṭaliputta, sẽ là thành phố hàng đầu, là trung tâm thương mại. Này Ānanda, sẽ có ba mối nguy hiểm cho Pāṭaliputta: do lửa, do nước, hoặc do chia rẽ nội bộ.’

๑๕๓. อถ [Pg.75] โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สโก อาวสโถ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สเก อาวสเถ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสุํ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

153. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ngự; sau khi đến, họ đã cùng Đức Thế Tôn nói lời chào hỏi vui vẻ; sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, họ đã đứng sang một bên. Đứng một bên, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã bạch với Đức Thế Tôn rằng: ‘Xin Tôn giả Gotama cùng với Tăng chúng nhận lời mời dùng bữa của chúng tôi cho ngày hôm nay.’ Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra, khi biết Đức Thế Tôn đã nhận lời, đã đi đến nhà nghỉ của mình; sau khi đến, họ đã cho chuẩn bị các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, tại nhà nghỉ của mình, rồi cho báo thời gian đến Đức Thế Tôn: ‘Thưa Tôn giả Gotama, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อาวสโถ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสุํ สมฺปวาเรสุํ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Rồi, Đức Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát, cùng với Tăng chúng đi đến nhà nghỉ của các vị đại thần xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra; sau khi đến, Ngài đã ngồi vào chỗ đã được soạn sẵn. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã tự tay phục vụ Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi các vị hài lòng và từ chối. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra, khi thấy Đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, họ đã lấy một chỗ ngồi thấp hơn và ngồi sang một bên. Khi các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã ngồi sang một bên, Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với họ bằng những câu kệ này:

‘‘ยสฺมึ ปเทเส กปฺเปติ, วาสํ ปณฺฑิตชาติโย;

สีลวนฺเตตฺถ โภเชตฺวา, สญฺญเต พฺรหฺมจารโย.

‘Ở nơi nào người trí trú ngụ, tại nơi ấy, sau khi cúng dường vật thực đến các bậc giới hạnh, tự chế, sống đời phạm hạnh,

‘‘ยา ตตฺถ เทวตา อาสุํ, ตาสํ ทกฺขิณมาทิเส;

ตา ปูชิตา ปูชยนฺติ, มานิตา มานยนฺติ นํ.

Vị ấy nên hồi hướng phước báu đến các chư thiên có mặt tại đó; các vị ấy, khi được cúng dường, sẽ cúng dường lại, khi được tôn trọng, sẽ tôn trọng lại người ấy.

‘‘ตโต นํ อนุกมฺปนฺติ, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ;

เทวตานุกมฺปิโต โปโส, สทา ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

Do đó, họ thương tưởng người ấy, như mẹ thương con ruột của mình. Người được chư thiên thương tưởng, luôn luôn thấy được những điều tốt lành.’

อถ โข ภควา สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Rồi, Đức Thế Tôn, sau khi tùy hỷ với các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra bằng những câu kệ này, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi.

๑๕๔. เตน [Pg.76] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ – ‘‘เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม ภวิสฺสติ. เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ ตริสฺสติ, ตํ โคตมติตฺถํ นาม ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา เยน ทฺวาเรน นิกฺขมิ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม อโหสิ. อถ โข ภควา เยน คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อปฺเปกจฺเจ มนุสฺสา นาวํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺติ อปารา, ปารํ คนฺตุกามา. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – คงฺคาย นทิยา โอริมตีเร อนฺตรหิโต ปาริมตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส อปฺเปกจฺเจ นาวํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺเต อปารา ปารํ คนฺตุกาเม. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

154. Vào lúc bấy giờ, các vị đại thần xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đi theo sau lưng đức Thế Tôn, (nghĩ rằng): ‘Hôm nay, Sa-môn Gotama sẽ đi ra bằng cổng nào thì cổng ấy sẽ được đặt tên là cổng Gotama. Ngài sẽ vượt qua sông Gaṅgā ở bến nào thì bến ấy sẽ được đặt tên là bến Gotama.’ Và rồi, đức Thế Tôn đã đi ra bằng cổng nào thì cổng ấy được đặt tên là cổng Gotama. Và rồi, đức Thế Tôn đi đến sông Gaṅgā. Vào lúc bấy giờ, sông Gaṅgā nước dâng đầy, bằng phẳng với bờ, quạ có thể uống được. Một số người muốn đi từ bờ bên này sang bờ bên kia đang tìm thuyền, một số đang tìm bè gỗ, một số đang kết bè tre. Và rồi, đức Thế Tôn – ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hoặc co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy – đã biến mất khỏi bờ bên này của sông Gaṅgā và hiện ra ở bờ bên kia cùng với hội chúng tỳ khưu. Đức Thế Tôn đã thấy những người ấy, một số đang tìm thuyền, một số đang tìm bè gỗ, một số đang kết bè tre, muốn đi từ bờ bên này sang bờ bên kia. Và rồi, đức Thế Tôn, sau khi biết được ý nghĩa này, vào lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ, เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ;

กุลฺลญฺหิ ชโน พนฺธติ, ติณฺณา เมธาวิโน ชนา’’ติ.

‘Những ai vượt qua biển cả, dòng sông, đã xây cầu, từ bỏ các vũng lầy; Chúng sanh thì kết bè, còn bậc trí tuệ thì đã vượt qua.’

ปฐมภาณวาโร.

Phẩm thứ nhất.

อริยสจฺจกถา

Lời thuyết giảng về các Thánh đế

๑๕๕. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน โกฏิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โกฏิคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

155. Và rồi, đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Koṭi.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn. Và rồi, đức Thế Tôn cùng với hội chúng tỳ khưu đông đảo đã đi đến làng Koṭi. Tại đó, đức Thế Tôn trú tại làng Koṭi. Tại đó, đức Thế Tôn gọi các tỳ khưu:

‘‘จตุนฺนํ[Pg.77], ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขสมุทยสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập bốn Thánh đế mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Bốn Thánh đế nào? Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Nguồn Gốc của Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Sự Chấm Dứt Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Con Đường Dẫn Đến Sự Chấm Dứt Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, Thánh đế về Khổ này đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Nguồn Gốc của Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Sự Chấm Dứt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Con Đường Dẫn Đến Sự Chấm Dứt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; ái dục về sự hiện hữu đã được nhổ bật gốc, dây dẫn đến sự hiện hữu đã được đoạn tận, nay không còn tái sanh nữa.’ Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

‘Do không thấy bốn Thánh đế, như chúng thực sự là; nên đã luân hồi trong một thời gian dài, trong các kiếp sống này và kiếp sống khác.

ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

Những Thánh đế này đã được thấy, dây dẫn đến sự hiện hữu đã được nhổ bật gốc; gốc rễ của khổ đã được cắt đứt, nay không còn tái sanh nữa.’

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

Tại làng Koṭi đó, trong khi đang trú ngụ, đức Thế Tôn thường xuyên thuyết giảng cho các tỳ khưu về pháp thoại này: ‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được thấm nhuần bởi giới thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được thấm nhuần bởi định thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được thấm nhuần bởi tuệ thì được giải thoát hoàn toàn khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’

อนาวตฺติธมฺมสมฺโพธิปรายณา

Người có sự giác ngộ về pháp không-trở-lại làm nơi nương tựa cuối cùng.

๑๕๖. อถ โข ภควา โกฏิคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาติกา เตนุปงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต [Pg.78] ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาติกา ตทวสริ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาฬฺโห นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุ นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? นนฺทา นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุนี นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุทตฺโต นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุชาตา นาม, ภนฺเต, อุปาสิกา นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กุกฺกุโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กาฬิมฺโพ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก…เป… นิกโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… กฏิสฺสโห นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สนฺตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สุภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

156. Bấy giờ, Thế Tôn, sau khi an trú tại làng Koṭi tùy ý thích, đã gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Nādikā.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ Tôn giả Ānanda đã vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ-khưu, đã đi đến làng Nādikā. Tại đó, ở Nādikā, Thế Tôn trú tại Giñjakāvasatha (Nhà Gạch). Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Tỳ-khưu Sāḷha đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, Tỳ-khưu-ni Nandā đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Sudatta đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Sujātā đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kukkuṭa đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kāḷimba... (như trên)... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Nikaṭa... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kaṭissaha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Tuṭṭha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Santuṭṭha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Bhadda... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Subhadda đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao?’

๑๕๗. ‘‘สาฬฺโห, อานนฺท, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. นนฺทา, อานนฺท, ภิกฺขุนี ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สุทตฺโต, อานนฺท, อุปาสโก ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ. สุชาตา, อานนฺท, อุปาสิกา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. กุกฺกุโฏ, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. กาฬิมฺโพ, อานนฺท, อุปาสโก…เป… นิกโฏ, อานนฺท, อุปาสโก… กฏิสฺสโห[Pg.79], อานนฺท, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก … สนฺตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก… ภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก… สุภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ปโรปญฺญาสํ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ, อานนฺท, ปญฺจสตานิ นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา.

157. ‘Này Ānanda, Tỳ-khưu Sāḷha, do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và đạt đến tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc ngay trong hiện tại. Này Ānanda, Tỳ-khưu-ni Nandā, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, nam cư sĩ Sudatta, do đoạn tận ba kiết sử, và do làm cho tham, sân, si trở nên mỏng nhẹ, là bậc Nhất lai, sẽ chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Này Ānanda, nữ cư sĩ Sujātā, do đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ. Này Ānanda, nam cư sĩ Kukkuṭa, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, nam cư sĩ Kāḷimba... (như trên)... Này Ānanda, nam cư sĩ Nikaṭa... Này Ānanda, nam cư sĩ Kaṭissaha... Này Ānanda, nam cư sĩ Tuṭṭha... Này Ānanda, nam cư sĩ Santuṭṭha... Này Ānanda, nam cư sĩ Bhadda... Này Ānanda, nam cư sĩ Subhadda, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, hơn năm mươi vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là những vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, hơn chín mươi vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận ba kiết sử, và do làm cho tham, sân, si trở nên mỏng nhẹ, là những bậc Nhất lai, sẽ chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Này Ānanda, hơn năm trăm vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận ba kiết sử, là những bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ.’

ธมฺมาทาสธมฺมปริยายา

Pháp Môn Pháp Kính

๑๕๘. ‘‘อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ยํ มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย. ตสฺมึเยว กาลงฺกเต ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสถ, วิเหสา เหสา, อานนฺท, ตถาคตสฺส. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมาทาสํ นาม ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ.

158. ‘Này Ānanda, việc một người đã sanh ra làm người rồi qua đời, điều ấy không có gì là lạ. Nhưng nếu mỗi khi có người qua đời, các ngươi lại đến Như Lai và hỏi về việc ấy, thì này Ānanda, điều đó thật là phiền nhiễu cho Như Lai. Vì vậy, này Ānanda, Ta sẽ thuyết giảng pháp môn tên là Pháp Kính, nhờ pháp môn này, một vị Thánh đệ tử, nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận sanh thú bàng sanh, đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đoạn tận các cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ.’’

๑๕๙. ‘‘กตโม จ โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ?

159. ‘Và này Ānanda, thế nào là pháp môn Pháp Kính ấy, nhờ pháp môn này, một vị Thánh đệ tử, nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận sanh thú bàng sanh, đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đoạn tận các cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ’?’

‘‘อิธานนฺท[Pg.80], อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ.

‘Này Ānanda, ở đây, vị Thánh đệ tử thành tựu niềm tin bất động đối với Đức Phật rằng: ‘Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’’

‘‘ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ.

‘Vị ấy thành tựu niềm tin bất động đối với Chánh Pháp rằng: ‘Chánh Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình chứng hiểu.’’

‘‘สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ.

Vị ấy thành tựu niềm tin bất động đối với Tăng chúng: ‘Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị khéo hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị thẳng thắn hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị như lý hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị chơn chánh hành trì; tức là bốn đôi tám vị. Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn này đáng được cúng dường, đáng được nghinh đón, đáng được bố thí, đáng được chắp tay, là phước điền vô thượng ở trên đời’.

‘‘อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญูปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ.

Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh yêu mến, không bị sứt mẻ, không bị bể vụn, không bị tỳ vết, không bị ô nhiễm, có tác dụng giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, và có tác dụng đưa đến định.

‘‘อยํ โข โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

Này Ānanda, đây chính là pháp môn Pháp Kính (tấm gương Chánh Pháp), nhờ thành tựu pháp môn này, vị Thánh đệ tử nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về chính mình rằng: ‘Đối với ta, địa ngục đã được đoạn tận, loài súc sanh đã được đoạn tận, cõi ngạ quỷ đã được đoạn tận, các cõi dữ, ác thú, đọa xứ đã được đoạn tận. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ đạt đến chánh giác’.

ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรนฺโต คิญฺชกาวสเถ เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ –

Và tại Nātika, trong khi đang trú tại ngôi nhà gạch, đức Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết giảng bài pháp này cho các vị tỳ khưu –

‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng của giới sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng của định sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng của tuệ sẽ hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu’.

๑๖๐. อถ [Pg.81] โข ภควา นาติเก ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวสาลี เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวสาลี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

160. Khi ấy, sau khi đã trú ở Nātika tùy theo ý muốn, đức Thế Tôn gọi tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Vesālī.’ Tôn giả Ānanda vâng đáp đức Thế Tôn: ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn.’ Rồi đức Thế Tôn cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến Vesālī. Tại đó, đức Thế Tôn trú ở vườn xoài của Ambapālī. Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu:

‘‘สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ.

‘Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu phải sống có chánh niệm, tỉnh giác. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi. Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có chánh niệm? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu trú, quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán thọ trên các thọ... trú, quán tâm trên tâm... trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có chánh niệm.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ.

‘Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có tỉnh giác? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu có tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui; có tỉnh giác khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh; có tỉnh giác khi co tay, khi duỗi tay; có tỉnh giác khi mang y tăng-già-lê, bát và y; có tỉnh giác khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm; có tỉnh giác khi đi đại tiện, tiểu tiện; có tỉnh giác khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi ngủ, khi thức, khi nói, khi im lặng. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có tỉnh giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu phải sống có chánh niệm, tỉnh giác. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi’.

อมฺพปาลีคณิกา

Kỹ nữ Ambapālī

๑๖๑. อสฺโสสิ โข อมฺพปาลี คณิกา – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยาสิ. เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.82] นิสินฺนํ โข อมฺพปาลึ คณิกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

161. Kỹ nữ Ambapālī nghe tin: ‘Đức Thế Tôn đã đến Vesālī và đang trú tại vườn xoài của ta.’ Khi ấy, kỹ nữ Ambapālī cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi nàng lên một cỗ xe tốt đẹp, cùng với những cỗ xe tốt đẹp khác đi ra khỏi Vesālī. Nàng đi đến khu vườn của mình. Đi xe cho đến khi con đường còn đi xe được, rồi nàng xuống xe và đi bộ đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, nàng đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thuyết pháp cho kỹ nữ Ambapālī đang ngồi một bên, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ. Khi ấy, sau khi được đức Thế Tôn thuyết pháp, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, kỹ nữ Ambapālī bạch với đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng với chúng tỳ khưu nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Khi ấy, kỹ nữ Ambapālī, biết được đức Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra về.

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยึสุ. ตตฺร เอกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตา โหนฺติ โลหิตวณฺณา โลหิตวตฺถา โลหิตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี อมฺพปาลึ คณิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ, เช อมฺพปาลิ, ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสี’’ติ? ‘‘ตถา หิ ปน เม, อยฺยปุตฺตา, ภควา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ‘‘เทหิ, เช อมฺพปาลิ, เอตํ ภตฺตํ สตสหสฺเสนา’’ติ. ‘‘สเจปิ เม, อยฺยปุตฺตา, เวสาลึ สาหารํ ทสฺสถ, เอวมหํ ตํ ภตฺตํ น ทสฺสามี’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ.

Các vương tử Licchavi ở Vesālī nghe tin rằng: ‘Thế Tôn đã đến Vesālī và đang trú tại vườn xoài của Ambapālī.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi lên những cỗ xe tốt đẹp, và cùng với những cỗ xe tốt đẹp rời khỏi Vesālī. Trong số ấy, có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu xanh, trang sức màu xanh, da dẻ màu xanh. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu vàng, trang sức màu vàng, da dẻ màu vàng. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu đỏ, trang sức màu đỏ, da dẻ màu đỏ. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu trắng, trang sức màu trắng, da dẻ màu trắng. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī đã để trục xe của mình va vào trục xe, bánh xe của mình va vào bánh xe, ách xe của mình va vào ách xe của các vương tử Licchavi trẻ tuổi. Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy nói với kỹ nữ Ambapālī rằng: ‘Này Ambapālī, tại sao cô lại để trục xe của mình va vào trục xe, bánh xe của mình va vào bánh xe, ách xe của mình va vào ách xe của các vương tử Licchavi trẻ tuổi?’ ‘Thưa các công tử, vì con đã thỉnh Thế Tôn cùng Tăng chúng dùng bữa vào ngày mai.’ ‘Này Ambapālī, hãy nhường bữa ăn đó cho chúng tôi với giá một trăm ngàn.’ ‘Thưa các công tử, dù các ngài có cho con cả thành Vesālī cùng với lãnh địa của nó, con cũng sẽ không nhường bữa ăn đó.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi búng ngón tay và nói: ‘Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại! Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại!’

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน อมฺพปาลิวนํ เตน ปายึสุ. อทฺทสา โข ภควา เต ลิจฺฉวี ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยสํ [Pg.83], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ เทวา ตาวตึสา อทิฏฺฐปุพฺพา, โอโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อปโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อุปสํหรถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ – ตาวตึสสทิส’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ลิจฺฉวี ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อธิวุตฺถํ โข เม, ลิจฺฉวี, สฺวาตนาย อมฺพปาลิยา คณิกาย ภตฺต’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy đi đến vườn xoài của Ambapālī. Thế Tôn thấy các vương tử Licchavi ấy từ xa đi đến. Thấy vậy, Ngài gọi các Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu nào chưa từng thấy chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, hãy nhìn hội chúng Licchavi; hãy ngắm kỹ hội chúng Licchavi; hãy so sánh hội chúng Licchavi với hội chúng chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy đi xe đến nơi nào còn có thể đi xe được, rồi xuống xe và đi bộ đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi các vương tử Licchavi ấy đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy, sau khi được Thế Tôn chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, đã bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng Tăng chúng nhận lời mời dùng bữa của chúng con vào ngày mai.’ Bấy giờ, Thế Tôn nói với các vương tử Licchavi ấy rằng: ‘Này các Licchavi, Ta đã nhận lời mời dùng bữa của kỹ nữ Ambapālī vào ngày mai rồi.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi búng ngón tay và nói: ‘Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại! Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại!’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy, sau khi hoan hỷ và tùy hỷ lời dạy của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi rời đi.

๑๖๒. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อาราเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อมฺพปาลิยา คณิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาหํ, ภนฺเต, อารามํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อารามํ. อถ โข ภควา อมฺพปาลึ คณิกํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อมฺพปาลิวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ [Pg.84] – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

162. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī, sau khi đêm ấy đã qua, cho chuẩn bị các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, trong khu vườn của mình, rồi cho người báo thời gian đến Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’ Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang y bát, cùng với Tăng chúng đi đến nhà của kỹ nữ Ambapālī; sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã soạn sẵn. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī đã tự tay phục vụ Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi các vị hài lòng và không dùng nữa. Bấy giờ, khi Thế Tôn đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, kỹ nữ Ambapālī lấy một chiếc ghế thấp rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, kỹ nữ Ambapālī bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con xin cúng dường khu vườn này cho Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu.’ Thế Tôn đã nhận khu vườn. Bấy giờ, Thế Tôn, sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ kỹ nữ Ambapālī bằng một bài pháp thoại, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và rời đi. Và tại Vesālī, trong khi trú tại vườn xoài của Ambapālī, Thế Tôn thường giảng bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: ‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ sẽ hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’

เวฬุวคามวสฺสูปคมนํ

Việc nhập hạ tại làng Veḷuva

๑๖๓. อถ โข ภควา อมฺพปาลิวเน ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวฬุวคามโก เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวฬุวคามโก ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวฬุวคามเก วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุเปถ. อหํ ปน อิเธว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. ภควา ปน ตตฺเถว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉิ.

163. Khi ấy, sau khi trú ngụ tại khu vườn xoài của Ambapālī tùy thích, đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Veḷuva.” Tôn giả Ānanda vâng đáp đức Thế Tôn: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Rồi đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đi đến làng Veḷuva. Tại đó, đức Thế Tôn trú ngụ ở làng Veḷuva. Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, các ngươi hãy đi an cư mùa mưa ở các vùng phụ cận Vesālī, nơi nào có bạn bè, người quen biết, người thân tín. Còn ta, ta sẽ an cư mùa mưa ngay tại làng Veḷuva này.” Các vị Tỳ khưu ấy vâng đáp đức Thế Tôn: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” rồi đi an cư mùa mưa ở các vùng phụ cận Vesālī, nơi nào có bạn bè, người quen biết, người thân tín. Còn đức Thế Tôn thì an cư mùa mưa ngay tại làng Veḷuva.

๑๖๔. อถ โข ภควโต วสฺสูปคตสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, พาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘น โข เมตํ ปติรูปํ, ยฺวาหํ อนามนฺเตตฺวา อุปฏฺฐาเก อนปโลเกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ ปรินิพฺพาเยยฺยํ. ยํนูนาหํ อิมํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหเรยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา ตํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหาสิ. อถ โข ภควโต โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. อถ โข ภควา คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ [Pg.85] เอตทโวจ – ‘‘ทิฏฺโฐ เม, ภนฺเต, ภควโต ผาสุ; ทิฏฺฐํ เม, ภนฺเต, ภควโต ขมนียํ, อปิ จ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต วิย กาโย. ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ; ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺติ ภควโต เคลญฺเญน, อปิ จ เม, ภนฺเต, อโหสิ กาจิเทว อสฺสาสมตฺตา – ‘น ตาว ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, น ยาว ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหรตี’’’ติ.

164. Khi ấy, sau khi đức Thế Tôn đã an cư mùa mưa, một cơn bệnh trầm trọng khởi lên, những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, gần như muốn chết xảy đến. Đức Thế Tôn chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng cơn bệnh ấy mà không than van. Bấy giờ, đức Thế Tôn khởi lên ý nghĩ: “Thật không xứng đáng cho ta nếu ta nhập Vô Dư Niết Bàn mà không báo cho các thị giả biết, không từ biệt chúng Tỳ khưu. Vậy ta hãy dùng tinh tấn để dẹp trừ cơn bệnh này, quyết tâm duy trì mạng căn và tiếp tục sống.” Rồi đức Thế Tôn đã dùng tinh tấn để dẹp trừ cơn bệnh ấy, quyết tâm duy trì mạng căn và tiếp tục sống. Khi ấy, cơn bệnh của đức Thế Tôn đã thuyên giảm. Bấy giờ, đức Thế Tôn vừa khỏi bệnh, không lâu sau khi khỏi bệnh, Ngài đi ra khỏi tịnh xá và ngồi trên một chỗ đã soạn sẵn trong bóng mát phía sau tịnh xá. Khi ấy, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với đức Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, con đã thấy đức Thế Tôn được an ổn; bạch Thế Tôn, con đã thấy đức Thế Tôn kham nhẫn được. Nhưng bạch Thế Tôn, thân của con như bị u mê, các phương hướng không hiện rõ cho con, và các pháp cũng không hiển lộ cho con vì bệnh của đức Thế Tôn. Tuy nhiên, bạch Thế Tôn, con vẫn còn một chút an ủi rằng: ‘Đức Thế Tôn sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, khi nào Ngài chưa có lời di huấn nào liên quan đến chúng Tỳ khưu.’”

๑๖๕. ‘‘กึ ปนานนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ มยิ ปจฺจาสีสติ ? เทสิโต, อานนฺท, มยา ธมฺโม อนนฺตรํ อพาหิรํ กริตฺวา. นตฺถานนฺท, ตถาคตสฺส ธมฺเมสุ อาจริยมุฏฺฐิ. ยสฺส นูน, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา, โส นูน, อานนฺท, ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหเรยฺย. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, น เอวํ โหติ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา. สกึ, อานนฺท, ตถาคโต ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหริสฺสติ. อหํ โข ปนานนฺท, เอตรหิ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. อาสีติโก เม วโย วตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ชชฺชรสกฏํ เวฐมิสฺสเกน ยาเปติ, เอวเมว โข, อานนฺท, เวฐมิสฺสเกน มญฺเญ ตถาคตสฺส กาโย ยาเปติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ตถาคโต สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา เอกจฺจานํ เวทนานํ นิโรธา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ผาสุตโร, อานนฺท, ตสฺมึ สมเย ตถาคตสฺส กาโย โหติ. ตสฺมาติหานนฺท, อตฺตทีปา วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ[Pg.86]. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เอตรหิ วา มม วา อจฺจเยน อตฺตทีปา วิหริสฺสนฺติ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา, ตมตคฺเค เม เต, อานนฺท, ภิกฺขู ภวิสฺสนฺติ เย เกจิ สิกฺขากามา’’ติ.

165. “Này Ānanda, chúng Tỳ khưu còn mong đợi gì nữa ở ta? Này Ānanda, ta đã giảng dạy giáo pháp không phân biệt trong ngoài. Này Ānanda, trong các pháp của Như Lai không có nắm tay của vị đạo sư. Này Ānanda, người nào có ý nghĩ: ‘Ta sẽ lãnh đạo chúng Tỳ khưu’ hay ‘Chúng Tỳ khưu phải nương tựa vào ta,’ thì người ấy mới cần có lời di huấn nào đó liên quan đến chúng Tỳ khưu. Này Ānanda, Như Lai không có ý nghĩ: ‘Ta sẽ lãnh đạo chúng Tỳ khưu’ hay ‘Chúng Tỳ khưu phải nương tựa vào ta.’ Vậy thì, này Ānanda, tại sao Như Lai lại phải có lời di huấn nào đó liên quan đến chúng Tỳ khưu? Này Ānanda, nay ta đã già, đã trưởng thành, đã lớn tuổi, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi xế chiều. Tuổi của ta đã tám mươi. Này Ānanda, cũng như cỗ xe cũ kỹ phải được chằng buộc mới chạy được, này Ānanda, ta nghĩ rằng thân của Như Lai cũng vậy, phải được chằng buộc mới tồn tại được. Này Ānanda, vào lúc nào Như Lai, do không tác ý đến tất cả các tướng, do sự diệt của một số cảm thọ, chứng và trú vào Vô Tướng Tâm Định, thì này Ānanda, vào lúc ấy thân của Như Lai được an ổn hơn. Vì vậy, này Ānanda, hãy tự mình làm hòn đảo cho chính mình, hãy tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; hãy lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác. Và này Ānanda, thế nào là vị Tỳ khưu tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác? Này Ānanda, ở đây, vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để loại trừ tham ưu ở đời. Quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để loại trừ tham ưu ở đời. Này Ānanda, như vậy là vị Tỳ khưu tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác. Này Ānanda, những ai, hoặc hiện nay hoặc sau khi ta qua đời, tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác, thì này Ānanda, những vị Tỳ khưu ấy của ta sẽ là những vị tối thượng, trong số những ai ham học hỏi.”

ทุติยภาณวาโร.

Dứt chương thứ hai.

นิมิตฺโตภาสกถา

Lời Nói Về Dấu Hiệu Và Ám Chỉ

๑๖๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, อานนฺท, นิสีทนํ, เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวา วิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข อานนฺโท ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

166. Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang y bát, đi vào thành Vesālī để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Vesālī, dùng bữa xong, từ nơi khất thực trở về, ngài gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, hãy lấy tọa cụ. Chúng ta sẽ đi đến tháp miếu Cāpāla để nghỉ ban ngày. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn đi đến tháp miếu Cāpāla. Sau khi đến, ngài ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Tôn giả Ānanda cũng đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

๑๖๗. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. ทุติยมฺปิ [Pg.87] โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ.

167. Khi Tôn giả Ānanda đang ngồi một bên, Thế Tôn nói điều này: – Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, tháp miếu Udena thật khả ái, tháp miếu Gotamaka thật khả ái, tháp miếu Sattamba thật khả ái, tháp miếu Bahuputta thật khả ái, tháp miếu Sārandada thật khả ái, tháp miếu Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Dù Thế Tôn đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, Tôn giả Ānanda vẫn không thể hiểu thấu; ngài đã không thỉnh cầu Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, mong Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Cứ như thể tâm trí ngài đã bị Ma vương ám ảnh. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, tháp miếu Udena thật khả ái, tháp miếu Gotamaka thật khả ái, tháp miếu Sattamba thật khả ái, tháp miếu Bahuputta thật khả ái, tháp miếu Sārandada thật khả ái, tháp miếu Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Dù Thế Tôn đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, Tôn giả Ānanda vẫn không thể hiểu thấu; ngài đã không thỉnh cầu Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, mong Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Cứ như thể tâm trí ngài đã bị Ma vương ám ảnh. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, ngươi hãy đi, nay ngươi hãy làm những gì ngươi nghĩ là phải thời. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi ngồi xuống dưới một gốc cây không xa.

มารยาจนกถา

Câu chuyện Ma vương thỉnh cầu

๑๖๘. อถ โข มาโร ปาปิมา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโร ปาปิมา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานี กริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ[Pg.88]. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขู ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

168. Bấy giờ, khi Tôn giả Ānanda vừa đi khỏi không bao lâu, Ác ma Māra đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, nó đứng một bên. Đứng một bên, Ác ma Māra bạch với Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, nay mong Thế Tôn hãy nhập Vô dư Niết-bàn, mong Thiện Thệ hãy nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, lời này đã được Thế Tôn nói ra: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô dư Niết-bàn, khi nào các Tỳ-kheo đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo chánh pháp; sau khi học thuộc giáo lý của bậc thầy mình, chưa có thể tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai mở, phân tích, làm cho sáng tỏ; khi có tà thuyết của người khác khởi lên, chưa có thể dùng chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng giáo pháp có thần diệu.’ Nhưng bạch Thế Tôn, hiện nay các Tỳ-kheo đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo chánh pháp; sau khi học thuộc giáo lý của bậc thầy mình, đã có thể tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai mở, phân tích, làm cho sáng tỏ; khi có tà thuyết của người khác khởi lên, đã có thể dùng chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng giáo pháp có thần diệu. Bạch Thế Tôn, nay mong Thế Tôn hãy nhập Vô dư Niết-bàn, mong Thiện Thệ hãy nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn nhập Vô dư Niết-bàn.

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị tỳ khưu ni đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสกา ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ[Pg.89], ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị nam cận sự đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị nam cận sự đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสิกา ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị nữ cận sự đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị nữ cận sự đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธํ เจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธํ เจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’’ติ.

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, phổ biến rộng rãi, được nhiều người biết đến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên bố.’ Bạch ngài, nhưng nay phạm hạnh của Thế Tôn đã thịnh vượng, phát triển, phổ biến rộng rãi, được nhiều người biết đến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên bố. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

เอวํ วุตฺเต ภควา มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ.

Khi được nói như vậy, Thế Tôn đã nói với Ác ma Pāpimantu rằng: “Này Ác ma, ngươi hãy yên tâm, không bao lâu nữa Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn. Sau ba tháng nữa kể từ hôm nay, Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn.”

อายุสงฺขารโอสฺสชฺชนํ

Sự Từ Bỏ Thọ Hành

๑๖๙. อถ โข ภควา จาปาเล เจติเย สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชิ. โอสฺสฏฺเฐ จ ภควตา อายุสงฺขาเร มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส, เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ[Pg.90]. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

169. Bấy giờ, tại điện thờ Cāpāla, Thế Tôn chánh niệm và tỉnh giác, đã từ bỏ thọ hành. Và khi Thế Tôn từ bỏ thọ hành, đã xảy ra một trận động đất lớn, kinh hoàng, dựng tóc gáy, và trống trời cũng vang lên. Bấy giờ, Thế Tôn, sau khi hiểu rõ ý nghĩa của sự việc này, vào lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

“Bậc Mâu-ni đã từ bỏ hành nghiệp tạo tác sự sống, nguyên nhân của sự hiện hữu, cả tương đối và tuyệt đối. Với nội tâm an vui, tâm định tĩnh, Ngài đã phá tan sự hiện hữu của tự thân, giống như phá vỡ áo giáp.”

มหาภูมิจาลเหตุ

Nguyên Nhân Của Trận Động Đất Lớn

๑๗๐. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, มหา วตายํ ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

170. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đã khởi lên ý nghĩ này: “Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật phi thường thay, chư vị! Trận động đất này thật là lớn; trận động đất này thật là vĩ đại, kinh hoàng, dựng tóc gáy; và trống trời cũng vang lên. Do nhân gì, do duyên gì mà trận động đất lớn này lại xuất hiện?”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, มหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn lời này: ‘Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, trận động đất này thật là lớn! Bạch Thế Tôn, trận động đất này thật là rất lớn, thật kinh khiếp, thật rợn tóc gáy; và các trống trời đã vang rền. Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, có sự xuất hiện của trận động đất lớn này?’

๑๗๑. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. กตเม อฏฺฐ? อยํ, อานนฺท, มหาปถวี อุทเก ปติฏฺฐิตา, อุทกํ วาเต ปติฏฺฐิตํ, วาโต อากาสฏฺโฐ. โหติ โข โส, อานนฺท, สมโย, ยํ มหาวาตา วายนฺติ. มหาวาตา วายนฺตา อุทกํ กมฺเปนฺติ. อุทกํ กมฺปิตํ ปถวึ กมฺเปติ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

171. ‘Này Ānanda, có tám nhân, tám duyên này cho sự xuất hiện của trận động đất lớn. Thế nào là tám? Này Ānanda, đại địa này được thiết lập trên nước, nước được thiết lập trên gió, gió được thiết lập trong hư không. Này Ānanda, có lúc những cơn gió lớn thổi. Khi những cơn gió lớn thổi, chúng làm nước rung động. Nước bị rung động làm cho đất rung động. Đây là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต, เทโว วา มหิทฺธิโก มหานุภาโว, ตสฺส ปริตฺตา ปถวีสญฺญา ภาวิตา โหติ, อปฺปมาณา อาโปสญฺญา. โส อิมํ ปถวึ กมฺเปติ สงฺกมฺเปติ สมฺปกมฺเปติ สมฺปเวเธติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn là người có thần thông, tâm được tự tại; hoặc có vị trời có đại thần lực, có đại oai lực. Vị ấy đã tu tập địa tưởng một cách giới hạn và đã tu tập thủy tưởng một cách vô lượng. Vị ấy làm cho đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ hai, duyên thứ hai cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน [Pg.91] จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตกายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi vị Bồ-tát từ cõi trời Tusita (Đâu-suất) mệnh chung, có chánh niệm và tỉnh giác, nhập vào thai mẹ, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ ba, duyên thứ ba cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมา นิกฺขมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi vị Bồ-tát có chánh niệm và tỉnh giác, ra khỏi thai mẹ, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ tư, duyên thứ tư cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ năm, duyên thứ năm cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ sáu, duyên thứ sáu cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai có chánh niệm và tỉnh giác, xả bỏ thọ hành, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ bảy, duyên thứ bảy cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn giới, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ tám, duyên thứ tám cho sự xuất hiện của trận động đất lớn. Này Ānanda, đây chính là tám nhân, tám duyên cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.’

อฏฺฐ ปริสา

Tám Chúng Hội

๑๗๒. ‘‘อฏฺฐ โข อิมา, อานนฺท, ปริสา. กตมา อฏฺฐ? ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา. อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท[Pg.92], อเนกสตํ ขตฺติยปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท, อเนกสตํ พฺราหฺมณปริสํ…เป… คหปติปริสํ… สมณปริสํ… จาตุมหาราชิกปริสํ… ตาวตึสปริสํ… มารปริสํ… พฺรหฺมปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อิมา โข, อานนฺท, อฏฺฐ ปริสา.

172. ‘Này Ānanda, có tám chúng hội này. Thế nào là tám? Chúng hội Sát-đế-lỵ, chúng hội Bà-la-môn, chúng hội gia chủ, chúng hội Sa-môn, chúng hội Tứ Thiên Vương, chúng hội Tam Thập Tam Thiên, chúng hội của Ma vương, chúng hội Phạm thiên. Này Ānanda, Ta nhớ rằng đã từng đi đến hàng trăm chúng hội Sát-đế-lỵ. Ở đó, Ta đã từng ngồi cùng, từng nói chuyện, và từng tham gia thảo luận với họ. Ở đó, dung sắc của họ như thế nào, dung sắc của Ta cũng như thế ấy. Tiếng nói của họ như thế nào, tiếng nói của Ta cũng như thế ấy. Ta chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Và khi Ta đang nói, họ không biết Ta: ‘Người đang nói này là ai, là trời hay là người?’ Sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, Ta biến mất. Và khi Ta đã biến mất, họ không biết Ta: ‘Người đã biến mất này là ai, là trời hay là người?’ Này Ānanda, Ta nhớ rằng đã từng đi đến hàng trăm chúng hội Bà-la-môn... cho đến... chúng hội gia chủ... chúng hội Sa-môn... chúng hội Tứ Thiên Vương... chúng hội Tam Thập Tam Thiên... chúng hội của Ma vương... chúng hội Phạm thiên. Ở đó, Ta cũng đã từng ngồi cùng, từng nói chuyện, và từng tham gia thảo luận với họ. Ở đó, dung sắc của họ như thế nào, dung sắc của Ta cũng như thế ấy. Tiếng nói của họ như thế nào, tiếng nói của Ta cũng như thế ấy. Ta chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Và khi Ta đang nói, họ không biết Ta: ‘Người đang nói này là ai, là trời hay là người?’ Sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, Ta biến mất. Và khi Ta đã biến mất, họ không biết Ta: ‘Người đã biến mất này là ai, là trời hay là người?’ Này Ānanda, đây chính là tám chúng hội.

อฏฺฐ อภิภายตนานิ

Tám Thắng Xứ

๑๗๓. ‘‘อฏฺฐ โข อิมานิ, อานนฺท, อภิภายตนานิ. กตมานิ อฏฺฐ? อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

173. “Này Ānanda, có tám thắng xứ này. Tám thắng xứ ấy là gì? Một người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng ít, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ nhất.

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“Một người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng vô hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ hai.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng ít, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ ba.

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.93] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng vô hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tư.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Ví như đóa hoa lanh có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ năm.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Ví như đóa hoa kaṇikāra có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ sáu.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Ví như đóa hoa bandhujīvaka có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ bảy.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา [Pg.94] โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิมานิ โข, อานนฺท, อฏฺฐ อภิภายตนานิ.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Ví như sao mai có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tám. Này Ānanda, đây chính là tám thắng xứ.”

อฏฺฐ วิโมกฺขา

Tám Giải Thoát

๑๗๔. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

174. “Này Ānanda, có tám giải thoát này. Tám giải thoát ấy là gì? Vị có sắc thấy các sắc, đây là giải thoát thứ nhất. Không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, đây là giải thoát thứ hai. Chỉ chuyên chú vào tịnh, đây là giải thoát thứ ba. Do hoàn toàn vượt qua các sắc tưởng, do làm cho các đối ngại tưởng biến mất, do không tác ý đến các dị biệt tưởng, vị ấy nghĩ rằng: ‘Hư không là vô biên,’ rồi chứng đạt và an trú Không Vô Biên Xứ, đây là giải thoát thứ tư. Do hoàn toàn vượt qua Không Vô Biên Xứ, vị ấy nghĩ rằng: ‘Thức là vô biên,’ rồi chứng đạt và an trú Thức Vô Biên Xứ, đây là giải thoát thứ năm. Do hoàn toàn vượt qua Thức Vô Biên Xứ, vị ấy nghĩ rằng: ‘Không có gì cả,’ rồi chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ, đây là giải thoát thứ sáu. Do hoàn toàn vượt qua Vô Sở Hữu Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, đây là giải thoát thứ bảy. Do hoàn toàn vượt qua Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Diệt Thọ Tưởng Định, đây là giải thoát thứ tám. Này Ānanda, đây chính là tám giải thoát.”

๑๗๕. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ. เอวํ วุตฺเต อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ –

175. “Này Ānanda, một thời, Ta đang trú ở Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới cội cây Ajapāla-nigrodha, khi vừa mới thành Chánh Giác. Bấy giờ, này Ānanda, ác ma Māra đã đi đến chỗ Ta; sau khi đi đến, đã đứng sang một bên. Đứng sang một bên, này Ānanda, ác ma Māra đã nói với Ta lời này: ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn; xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.’ Khi được nói như vậy, này Ānanda, Ta đã nói với ác ma Māra lời này:”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา [Pg.95] สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị cận sự nam đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị cận sự nữ đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết.’”

๑๗๖. ‘‘อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม[Pg.96], ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ.

176. “Này Ānanda, ngay bây giờ, hôm nay, tại điện Cāpāla, ác ma Māra đã đi đến chỗ Ta; sau khi đi đến, đã đứng sang một bên. Đứng sang một bên, này Ānanda, ác ma Māra đã nói với Ta lời này: ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, lời này đã được Thế Tôn nói ra: “Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị Tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị cận sự nam đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị cận sự nữ đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết.” Nhưng bạch Thế Tôn, bây giờ phạm hạnh của Thế Tôn đã thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết. Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.’”

๑๗๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, นจิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย ตถาคเตน สเตน สมฺปชาเนน อายุสงฺขาโร โอสฺสฏฺโฐ’’ติ.

177. “Khi được nói như vậy, này Ānanda, Ta đã nói với ác ma Māra lời này: ‘Này ác ma, ngươi hãy an tâm, không bao lâu nữa sự nhập Vô Dư Niết Bàn của Như Lai sẽ diễn ra. Sau ba tháng kể từ hôm nay, Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn.’ Này Ānanda, ngay bây giờ, hôm nay, tại điện Cāpāla, Như Lai với chánh niệm và tỉnh giác đã từ bỏ mạng hành.”

อานนฺทยาจนกถา

Lời thỉnh cầu của ngài Ānanda

๑๗๘. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

178. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda đã bạch với Thế Tôn lời này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc của chư thiên và loài người.’”

‘‘อลํทานิ, อานนฺท. มา ตถาคตํ ยาจิ, อกาโลทานิ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาจนายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

“Này Ānanda, đủ rồi. Đừng thỉnh cầu Như Lai nữa. Này Ānanda, bây giờ không phải là lúc để thỉnh cầu Như Lai.” Lần thứ hai, Tôn giả Ānanda cũng… (v.v.)… Lần thứ ba, Tôn giả Ānanda đã bạch với Thế Tôn lời này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc của chư thiên và loài người.’”

‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส โพธิ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อถ กิญฺจรหิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาวตติยกํ อภินิปฺปีเฬสี’’ติ? ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. โส [Pg.97] อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’’ติ. ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตถาคเตน เอวํ โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

“Này Ānanda, ngươi có tin vào sự giác ngộ của Như Lai không?” – “Bạch Thế Tôn, con có tin.” – “Vậy thì tại sao, này Ānanda, ngươi lại nài ép Như Lai đến lần thứ ba?” – “Bạch Thế Tôn, con đã được nghe điều này từ chính kim khẩu của Thế Tôn, đã được tiếp nhận từ chính kim khẩu của Ngài rằng: ‘Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc. Do đó, này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’” – “Này Ānanda, ngươi có tin không?” – “Bạch Thế Tôn, con có tin.” – “Vậy nên, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi, vì khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย, อานนฺท, คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

179. “Này Ānanda, có một thời Ta trú ở Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa. Này Ānanda, ngay tại nơi ấy, Ta đã gọi ngươi và nói: ‘Này Ānanda, Rājagaha thật khả ái, này Ānanda, núi Gijjhakūṭa thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, do đó, này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’ Dù vậy, này Ānanda, khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

๑๘๐. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โคตมนิคฺโรเธ…เป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โจรปปาเต… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาเร… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ตโปทาราเม… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ชีวกมฺพวเน… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย [Pg.98] ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต, รมณีโย โคตมนิคฺโรโธ, รมณีโย โจรปปาโต, รมณียา เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหา, รมณียา อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลา, รมณีโย สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาโร, รมณีโย ตโปทาราโม, รมณีโย เวฬุวเน กลนฺทกนิวาโป, รมณียํ ชีวกมฺพวนํ, รมณีโย มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาโย. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา…เป… อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

180. “Này Ānanda, có một thời Ta trú ở chính tại Rājagaha, ở cây đa Gotama... (v.v.)... ở chính tại Rājagaha, ở vực Corapapāta... ở chính tại Rājagaha, ở hang Sattapaṇṇi bên sườn núi Vebhāra... ở chính tại Rājagaha, ở Tảng Đá Đen bên sườn núi Isigili... ở chính tại Rājagaha, ở sườn núi Sappasoṇḍika trong rừng Sītavana... ở chính tại Rājagaha, ở tu viện Tapodārāma... ở chính tại Rājagaha, ở Veḷuvana, nơi cho sóc ăn... ở chính tại Rājagaha, ở vườn xoài của Jīvaka... ở chính tại Rājagaha, ở Migadāya tại Maddakucchi. Này Ānanda, ngay tại nơi ấy, Ta cũng đã gọi ngươi và nói: ‘Này Ānanda, Rājagaha thật khả ái, núi Gijjhakūṭa thật khả ái, cây đa Gotama thật khả ái, vực Corapapāta thật khả ái, hang Sattapaṇṇi bên sườn núi Vebhāra thật khả ái, Tảng Đá Đen bên sườn núi Isigili thật khả ái, sườn núi Sappasoṇḍika trong rừng Sītavana thật khả ái, tu viện Tapodārāma thật khả ái, Veḷuvana nơi cho sóc ăn thật khả ái, vườn xoài của Jīvaka thật khả ái, Migadāya tại Maddakucchi thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc... (v.v.)... này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’ Dù vậy, này Ānanda, khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

๑๘๑. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ อุเทเน เจติเย. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย, ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

181. “Này Ānanda, có một thời Ta ở tại Vesālī này, tại điện thờ Udena. Ngay tại nơi ấy, này Ānanda, Ta đã nói với ngươi rằng: ‘Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, điện thờ Udena thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến hết kiếp.’ Dù Như Lai đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, này Ānanda, ngươi đã không thể hiểu thấu, đã không thỉnh cầu Như Lai: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế đến hết kiếp! Mong Thiện Thệ hãy trụ thế đến hết kiếp, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người!’ Này Ānanda, nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là thiếu sót của ngươi.”

๑๘๒. ‘‘เอกมิทาหํ[Pg.99], อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ โคตมเก เจติเย …เป… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สตฺตมฺเพ เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ พหุปุตฺเต เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย… อิทาเนว โข ตาหํ, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

182. “Này Ānanda, có một thời Ta ở tại Vesālī này, tại điện thờ Gotamaka... ...tại điện thờ Sattamba... ...tại điện thờ Bahuputta... ...tại điện thờ Sārandada... Và này Ānanda, ngay hôm nay, tại điện thờ Cāpāla, Ta đã nói với ngươi rằng: ‘Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, điện thờ Udena thật khả ái, điện thờ Gotamaka thật khả ái, điện thờ Sattamba thật khả ái, điện thờ Bahuputta thật khả ái, điện thờ Sārandada thật khả ái, điện thờ Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết kiếp hoặc phần còn lại của kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến hết kiếp hoặc phần còn lại của kiếp.’ Dù Như Lai đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, này Ānanda, ngươi đã không thể hiểu thấu, đã không thỉnh cầu Như Lai: ‘Mong Thế Tôn hãy trụ thế đến hết kiếp! Mong Thiện Thệ hãy trụ thế đến hết kiếp, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người!’ Này Ānanda, nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là thiếu sót của ngươi.”

๑๘๓. ‘‘นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว. ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา, ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. ยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ตถาคเตน จตฺตํ วนฺตํ มุตฺตํ ปหีนํ ปฏินิสฺสฏฺฐํ โอสฺสฏฺโฐ อายุสงฺขาโร, เอกํเสน วาจา ภาสิตา – ‘น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ชีวิตเหตุ ปุน ปจฺจาวมิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อายามานนฺท, เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข [Pg.100] อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

183. “Này Ānanda, chẳng phải Ta đã tuyên bố từ trước rằng: ‘Tất cả những gì thân ái, đáng hài lòng đều phải chịu sự đổi khác, sự chia lìa, sự biến hoại’ hay sao? Vậy thì ở đây, này Ānanda, làm sao có thể được? Đối với cái đã được sinh ra, đã hiện hữu, đã được cấu thành, có bản chất tan rã, lại mong rằng: ‘Mong sao nó đừng tan rã!’ — điều ấy không thể xảy ra. Và này Ānanda, cái gì đã được Như Lai từ bỏ, khước từ, giải thoát, đoạn trừ, xả ly — tức là mạng hành đã được xả bỏ — và lời nói đã được tuyên bố một cách dứt khoát rằng: ‘Không bao lâu nữa, sự viên tịch của Như Lai sẽ diễn ra. Sau ba tháng kể từ nay, Như Lai sẽ viên tịch.’ Việc Như Lai vì muốn sống mà thu hồi lại lời nói ấy — điều ấy không thể xảy ra. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Đại Lâm, đến giảng đường có mái nhọn.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” — Tôn giả Ānanda đã vâng đáp Thế Tôn.

อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

Rồi Thế Tôn cùng với Tôn giả Ānanda đi đến Đại Lâm, đến giảng đường có mái nhọn; sau khi đến, Ngài bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, ngươi hãy đi tập hợp tất cả các vị Tỳ khưu đang sống nương náu tại Vesālī vào trong pháp đường.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” — Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn, rồi tập hợp tất cả các vị Tỳ khưu đang sống nương náu tại Vesālī vào trong pháp đường, sau đó đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, Tôn giả đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Đứng sang một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Tăng chúng Tỳ khưu đã tụ họp. Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy làm những gì Ngài nghĩ là đúng thời.”

๑๘๔. อถ โข ภควา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เย เต มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, เต โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ พลานิ สตฺต โพชฺฌงฺคา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

184. Bấy giờ, đức Thế Tôn đi đến giảng đường; sau khi đến, ngài ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Sau khi ngự xuống, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, do vậy, ở đây, những pháp nào đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Và này các tỳ khưu, những pháp nào đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, mà các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người? Đó là: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, thánh đạo tám ngành. Này các tỳ khưu, đây chính là những pháp đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, mà các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người.

๑๘๕. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺททานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ. นจิรํ ตถาคตสฺส [Pg.101] ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา. –

185. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, giờ đây ta nói với các ngươi, các pháp hữu vi có bản chất hoại diệt, hãy nỗ lực với sự không dể duôi. Chẳng bao lâu nữa Như Lai sẽ nhập vô dư y Niết-bàn. Sau ba tháng nữa kể từ hôm nay, Như Lai sẽ nhập vô dư y Niết-bàn. Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này nữa: –

‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ;

ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน.

Tuổi của ta đã chín muồi, mạng sống của ta còn lại ít ỏi; Ta sẽ từ bỏ các ngươi mà đi, ta đã tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình.

‘‘อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต, สุสีลา โหถ ภิกฺขโว;

สุสมาหิตสงฺกปฺปา, สจิตฺตมนุรกฺขถ.

Này các tỳ khưu, hãy không dể duôi, có chánh niệm, có giới hạnh tốt đẹp; có ý định được định tĩnh tốt đẹp, hãy bảo vệ tâm của mình.

‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

Vị nào sống không dể duôi trong Pháp và Luật này, sẽ từ bỏ vòng luân hồi sinh tử, và sẽ chấm dứt khổ đau.

ตติโย ภาณวาโร.

Phẩm thứ ba.

นาคาปโลกิตํ

Cái nhìn của voi chúa

๑๘๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นาคาปโลกิตํ เวสาลึ อปโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส เวสาลิยา ทสฺสนํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน ภณฺฑคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

186. Bấy giờ, vào buổi sáng, đức Thế Tôn đắp y, mang y bát, đi vào thành Vesālī để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Vesālī, sau bữa ăn, trên đường từ nơi khất thực trở về, ngài nhìn lại thành Vesālī với cái nhìn của voi chúa và gọi tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, đây sẽ là lần cuối cùng Như Lai nhìn thấy thành Vesālī. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Bhaṇḍagāma. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn.

อถ [Pg.102] โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ภณฺฑคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? อริยสฺส, ภิกฺขเว, สีลสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, อริยํ สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ, อริยา ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến làng Bhaṇḍagāma. Tại đó, đức Thế Tôn trú ở làng Bhaṇḍagāma. Tại đó, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập bốn pháp mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Bốn pháp nào? Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh giới, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh định, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh tuệ, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh giải thoát, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, thánh giới ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh định ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh tuệ ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh giải thoát ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập. Hữu ái đã được đoạn trừ, dây dẫn đến tái sanh đã bị phá hủy, nay không còn tái sanh nữa. Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này nữa: –

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา;

อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา.

Giới, định, và tuệ, cùng với giải thoát vô thượng; những pháp này đã được bậc Gotama danh tiếng giác ngộ.

‘‘อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต’’ติ.

Như vậy, bậc Giác Ngộ, sau khi chứng ngộ, đã thuyết giảng Chánh pháp cho các tỳ khưu; bậc Đạo Sư, người chấm dứt khổ đau, bậc có mắt, đã nhập Niết-bàn.

ตตฺราปิ สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

Tại đó, khi đang trú ở làng Bhaṇḍagāma, đức Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết pháp cho các vị tỳ khưu như sau: – Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, đó là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.

จตุมหาปเทสกถา

Bài kinh về Bốn Đại Chứng

๑๘๗. อถ โข ภควา ภณฺฑคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หตฺถิคาโม, เยน อมฺพคาโม, เยน ชมฺพุคาโม, เยน โภคนครํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข [Pg.103] ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โภคนครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรติ อานนฺเท เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, มหาปเทเส เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

187. Bấy giờ, đức Thế Tôn, sau khi đã an trú tại làng Bhaṇḍagāma tùy theo ý muốn, đã gọi tôn giả Ānanda và bảo rằng: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Hatthi, đến làng Amba, đến làng Jambu, đến thành phố Bhoga.” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đã đi đến thành phố Bhoga. Tại nơi ấy, ở thành phố Bhoga, đức Thế Tôn đã an trú tại ngôi đền Ānanda. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các vị Tỳ khưu và bảo rằng: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng về bốn đại cứ liệu này. Các con hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các vị Tỳ khưu ấy đã vâng lời đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

๑๘๘. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

188. “Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Thưa chư hiền, tôi đã trực tiếp nghe từ đức Thế Tôn, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị Tỳ khưu này thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị Tỳ khưu này thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ nhất này.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว [Pg.104] โอสรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có Tăng chúng cùng với các vị trưởng lão và các vị lãnh đạo đang an trú. Tôi đã trực tiếp nghe từ Tăng chúng ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được Tăng chúng ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được Tăng chúng ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ hai này.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ…เป… น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ…เป… วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có nhiều vị Tỳ khưu trưởng lão đang an trú, là những bậc đa văn, thông thuộc truyền thống, những bậc trì Pháp, trì Luật, trì các Mẫu Đề. Tôi đã trực tiếp nghe từ các vị trưởng lão ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng... (v.v.)... và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được các vị trưởng lão ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh... (v.v.)... và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được các vị trưởng lão ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ ba này.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาริตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ จ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทเส ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có một vị Tỳ khưu trưởng lão đang an trú, là bậc đa văn, thông thuộc truyền thống, một bậc trì Pháp, trì Luật, trì các Mẫu Đề. Tôi đã trực tiếp nghe từ vị trưởng lão ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị trưởng lão ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị trưởng lão ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ tư này. Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ bốn đại cứ liệu này.”

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรนฺโต อานนฺเท เจติเย เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส[Pg.105]. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

Khi Thế Tôn trú tại Bô-ga-na-ga-ra, tại tháp miếu A-nan-đa, Ngài cũng thường xuyên thuyết pháp thoại này cho các Tỳ-khưu: – ‘Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định được tu tập nhờ Giới sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được tu tập nhờ Định sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tu tập nhờ Tuệ sẽ được giải thoát hoàn toàn khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’”

กมฺมารปุตฺตจุนฺทวตฺถุ

Câu chuyện về Cunda, con trai người thợ kim hoàn

๑๘๙. อถ โข ภควา โภคนคเร ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาวา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาวา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน. อสฺโสสิ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร ปาวํ อนุปฺปตฺโต, ปาวายํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

189. Rồi Thế Tôn, sau khi trú ở Bô-ga-na-ga-ra tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả A-nan-đa: – ‘Này A-nan-đa, chúng ta hãy đi đến Pā-vā.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Tôn giả A-nan-đa đã vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu Tăng đi đến Pā-vā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Pā-vā, trong vườn xoài của Cunda, con trai người thợ kim hoàn. Cunda, con trai người thợ kim hoàn, nghe tin: ‘Thế Tôn đã đến Pā-vā và đang trú trong vườn xoài của ta.’ Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn đã dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đang ngồi một bên. Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, sau khi được Thế Tôn chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng pháp thoại, đã bạch với Thế Tôn rằng: – ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng với Tỳ-khưu Tăng nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng. Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, biết được sự chấp thuận của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi lui ra.

อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปหูตญฺจ สูกรมทฺทวํ ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน มํ ปริวิส. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภควนฺตํ ปริวิสิ. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ[Pg.106], เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิ. อถ โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณาหิ. นาหํ ตํ, จุนฺท, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, ยสฺส ตํ ปริภุตฺตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถาคตสฺสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, sau khi đêm ấy đã qua, cho sửa soạn tại nhà mình các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cùng với rất nhiều món sūkaramaddava, rồi cho người báo giờ đến Thế Tôn: – ‘Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’ Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát, cùng với Tỳ-khưu Tăng đi đến nhà của Cunda, con trai người thợ kim hoàn; sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã dọn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn gọi Cunda, con trai người thợ kim hoàn: – ‘Này Cunda, món sūkaramaddava mà ông đã chuẩn bị, hãy dọn cho Như Lai. Còn các món ăn khác, loại cứng và loại mềm đã chuẩn bị, hãy dọn cho Tỳ-khưu Tăng.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, vâng đáp Thế Tôn, rồi dọn món sūkaramaddava đã chuẩn bị cho Thế Tôn. Còn các món ăn khác, loại cứng và loại mềm đã chuẩn bị, ông dọn cho Tỳ-khưu Tăng. Rồi Thế Tôn gọi Cunda, con trai người thợ kim hoàn: – ‘Này Cunda, món sūkaramaddava còn lại, ông hãy đem chôn xuống hố. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người, Như Lai không thấy ai, ngoài Như Lai, có thể ăn món ấy mà tiêu hóa được.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, vâng đáp Thế Tôn, rồi đem chôn món sūkaramaddava còn lại xuống hố, sau đó đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn đã dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đang ngồi một bên, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

๑๙๐. อถ โข ภควโต จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส ภตฺตํ ภุตฺตาวิสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, โลหิตปกฺขนฺทิกา ปพาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน กุสินารา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

190. Rồi, sau khi dùng bữa ăn của Cunda, con trai người thợ kim hoàn, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi Thế Tôn, bệnh lỵ ra máu, những cảm thọ đau đớn, dữ dội, gần như chết, đã phát sinh. Thế Tôn đã chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng những cảm thọ ấy mà không phiền não. Rồi Thế Tôn gọi Tôn giả A-nan-đa: – ‘Này A-nan-đa, chúng ta hãy đi đến Ku-si-nā-rā.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Tôn giả A-nan-đa đã vâng đáp Thế Tôn.

จุนฺทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา, กมฺมารสฺสาติ เม สุตํ;

อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร, ปพาฬฺหํ มารณนฺติกํ.

Sau khi dùng bữa của Cunda, người thợ rèn, tôi nghe như vậy; Bậc Trí Giả đã lâm trọng bệnh, đau đớn gần kề cái chết.

ภุตฺตสฺส จ สูกรมทฺทเวน,พฺยาธิปฺปพาฬฺโห อุทปาทิ สตฺถุโน;

วิเรจมาโน ภควา อโวจ,คจฺฉามหํ กุสินารํ นครนฺติ.

Sau khi dùng món sūkaramaddava, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi Bậc Đạo Sư; Thế Tôn bị bệnh lỵ, Ngài nói: ‘Ta sẽ đi đến thành Ku-si-nā-rā.’”

ปานียาหรณํ

Việc Lấy Nước Uống

๑๙๑. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิสีทิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ [Pg.107] อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตี กริสฺสตี’’ติ.

191. Bấy giờ, Thế Tôn đi lệch khỏi con đường, đến dưới một gốc cây; sau khi đến, ngài gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy trải cho Như Lai tăng-già-lê gấp tư. Này Ānanda, Như Lai mệt, Như Lai sẽ ngồi xuống.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, trải tăng-già-lê gấp tư. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” Khi được nói vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vừa rồi có năm trăm cỗ xe đã đi qua. Dòng nước nhỏ ấy bị bánh xe cắt qua, khuấy động, vẩn đục đang chảy. Bạch Thế Tôn, sông Kakudhā này ở không xa, nước trong, nước ngọt, nước mát, nước sạch, bến tốt, khả ái. Tại đây, Thế Tôn sẽ uống nước và làm mát chân tay.”

ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตีกริสฺสตี’’ติ.

Lần thứ hai, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” Lần thứ hai, Tôn giả Ānanda lại bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vừa rồi có năm trăm cỗ xe đã đi qua. Dòng nước nhỏ ấy bị bánh xe cắt qua, khuấy động, vẩn đục đang chảy. Bạch Thế Tôn, sông Kakudhā này ở không xa, nước trong, nước ngọt, nước mát, nước sạch, bến tốt, khả ái. Tại đây, Thế Tôn sẽ uống nước và làm mát chân tay.”

ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน สา นทิกา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา, อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อยญฺหิ สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทตี’’ติ. ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อิทานิ สา ภนฺเต นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. ปิวตุ ภควา ปานียํ ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ. อถ โข ภควา ปานียํ อปายิ.

Lần thứ ba, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, cầm bát đi đến dòng sông nhỏ ấy. Bấy giờ, dòng sông nhỏ ấy, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi Tôn giả Ānanda đến gần, liền trở nên trong, rất trong, không vẩn đục. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda khởi lên ý nghĩ: “Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật hy hữu thay, chư vị! Đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Dòng sông nhỏ này, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi ta đến gần, lại trở nên trong, rất trong, không vẩn đục.” Ngài lấy bát múc nước, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ngài bạch với Thế Tôn: “Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Bạch Thế Tôn, vừa rồi dòng sông nhỏ ấy, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi con đến gần, đã trở nên trong, rất trong, không vẩn đục. Xin Thế Tôn hãy uống nước, xin Thiện Thệ hãy uống nước.” Bấy giờ, Thế Tôn đã uống nước.

ปุกฺกุสมลฺลปุตฺตวตฺถุ

Câu chuyện về Pukkusa, con trai của người Mallā

๑๙๒. เตน [Pg.108] โรโข ปน สมเยน ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อาฬารสฺส กาลามสฺส สาวโก กุสินาราย ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, สนฺเตน วต, ภนฺเต, ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, อาฬาโร กาลาโม อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มคฺคา โอกฺกมฺม อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อาฬารํ กาลามํ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกมึสุ. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ปุริโส ตสฺส สกฏสตฺถสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจ – ‘อปิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสิ; อปิสุ เต, ภนฺเต, สงฺฆาฏิ รเชน โอกิณฺณา’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ! อาฬาเร กาลาเม อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

192. Vào lúc bấy giờ, Pukkusa, con trai của người Mallā, một đệ tử của Āḷāra Kālāma, đang đi trên con đường dài từ Kusinārā đến Pāvā. Pukkusa, con trai của người Mallā, thấy Thế Tôn đang ngồi dưới một gốc cây. Sau khi thấy, ông đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Pukkusa, con trai của người Mallā, bạch với Thế Tôn: “Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Các vị xuất gia sống trong trạng thái thật an tịnh! Bạch Thế Tôn, thuở xưa, Āḷāra Kālāma đang đi trên con đường dài, ngài đi lệch khỏi con đường, ngồi xuống dưới một gốc cây không xa để nghỉ ban ngày. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, có năm trăm cỗ xe đi qua rất gần Āḷāra Kālāma. Rồi, bạch Thế Tôn, có một người đàn ông đi theo sau đoàn xe ấy, đến chỗ Āḷāra Kālāma; sau khi đến, ông nói với Āḷāra Kālāma: ‘Thưa ngài, ngài có thấy năm trăm cỗ xe đi qua không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không thấy.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có nghe tiếng động không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không nghe tiếng động.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có ngủ không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không ngủ.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có tỉnh táo không?’ ‘Đúng vậy, hiền hữu.’ ‘Thưa ngài, ngài tỉnh táo, thức giấc, mà không thấy, cũng không nghe năm trăm cỗ xe đi qua rất gần; nhưng thưa ngài, tăng-già-lê của ngài có bị bụi bám không?’ ‘Đúng vậy, hiền hữu.’ Bấy giờ, bạch Thế Tôn, người đàn ông ấy khởi lên ý nghĩ: ‘Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật hy hữu thay, chư vị! Các vị xuất gia sống trong trạng thái thật an tịnh! Vì rằng vị ấy tỉnh táo, thức giấc, mà không thấy, cũng không nghe năm trăm cỗ xe đi qua rất gần!’ Ông ta bày tỏ lòng tịnh tín cao độ đối với Āḷāra Kālāma rồi ra đi.”

๑๙๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ปุกฺกุส, กตมํ นุ โข ทุกฺกรตรํ วา ทุรภิสมฺภวตรํ วา – โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ [Pg.109] สุเณยฺย; โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ? ‘‘กิญฺหิ, ภนฺเต, กริสฺสนฺติ ปญฺจ วา สกฏสตานิ ฉ วา สกฏสตานิ สตฺต วา สกฏสตานิ อฏฺฐ วา สกฏสตานิ นว วา สกฏสตานิ, สกฏสหสฺสํ วา สกฏสตสหสฺสํ วา. อถ โข เอตเทว ทุกฺกรตรํ เจว ทุรภิสมฺภวตรญฺจ โย สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ.

193. “Này Pukkusa, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Trong hai trường hợp, trường hợp nào khó làm hơn, khó xảy ra hơn: một người có tri giác, đang tỉnh thức, mà không thấy năm trăm cỗ xe đi qua sát bên cạnh, cũng không nghe tiếng động; hay một người có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà không thấy, cũng không nghe tiếng động?”. “Bạch Thế Tôn, năm trăm cỗ xe, hay sáu trăm, bảy trăm, tám trăm, chín trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn cỗ xe thì có nghĩa lý gì? Trái lại, bạch Thế Tôn, chính việc một người có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà không thấy, cũng không nghe tiếng động, mới là việc khó làm hơn và khó xảy ra hơn.”

‘‘เอกมิทาหํ, ปุกฺกุส, สมยํ อาตุมายํ วิหรามิ ภุสาคาเร. เตน โข ปน สมเยน เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา อวิทูเร ภุสาคารสฺส ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. อถ โข, ปุกฺกุส, อาตุมาย มหาชนกาโย นิกฺขมิตฺวา เยน เต ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปนาหํ, ปุกฺกุส, สมเยน ภุสาคารา นิกฺขมิตฺวา ภุสาคารทฺวาเร อพฺโภกาเส จงฺกมามิ. อถ โข, ปุกฺกุส, อญฺญตโร ปุริโส ตมฺหา มหาชนกายา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อหํ, ปุกฺกุส, ตํ ปุริสํ เอตทโวจํ – ‘กึ นุ โข เอโส, อาวุโส, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต’ติ? ‘อิทานิ, ภนฺเต, เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. เอตฺเถโส มหาชนกาโย สนฺนิปติโต. ตฺวํ ปน, ภนฺเต, กฺว อโหสี’ติ? ‘อิเธว โข อหํ, อาวุโส, อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต [Pg.110] วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ?

“Này Pukkusa, có một thời Ta ở tại Ātumā, trong một cái lều cỏ. Khi ấy, trong lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, hai anh em nông dân và bốn con bò đực đã bị sét đánh chết ở nơi không xa lều cỏ. Bấy giờ, này Pukkusa, một đám đông dân chúng từ Ātumā đi ra, đến nơi hai anh em nông dân và bốn con bò đực bị sét đánh chết. Vào lúc ấy, này Pukkusa, Ta đi ra khỏi lều cỏ và đang đi kinh hành ở ngoài trời, gần cửa lều cỏ. Bấy giờ, này Pukkusa, một người đàn ông từ đám đông ấy đi đến chỗ Ta; sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Ta rồi đứng một bên. Này Pukkusa, Ta nói với người đàn ông đang đứng một bên ấy như sau: ‘Này hiền giả, vì sao đám đông dân chúng này lại tụ tập ở đây vậy?’ ‘Bạch Thế Tôn, vừa rồi, trong lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, hai anh em nông dân và bốn con bò đực đã bị sét đánh chết. Vì vậy mà đám đông dân chúng này tụ tập ở đây. Nhưng bạch Thế Tôn, Ngài đã ở đâu?’ ‘Này hiền giả, Ta đã ở ngay tại đây.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có thấy gì không?’ ‘Này hiền giả, Ta không thấy gì cả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có nghe tiếng động gì không?’ ‘Này hiền giả, Ta không nghe tiếng động gì cả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài đang ngủ ư?’ ‘Này hiền giả, Ta không ngủ.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có tri giác không?’ ‘Đúng vậy, hiền giả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy là Ngài có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà đã không thấy, cũng không nghe tiếng động gì sao?’ ‘Đúng vậy, hiền giả.’”

‘‘อถ โข, ปุกฺกุส, ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ. มยิ อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

“Bấy giờ, này Pukkusa, người đàn ông ấy suy nghĩ rằng: ‘Thật hy hữu thay, thưa quý vị! Thật vi diệu thay, thưa quý vị! Các vị xuất gia quả thật sống trong một trạng thái an tịnh. Bởi vì vị này, trong khi có tri giác và tỉnh thức, giữa lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà đã không thấy, cũng không nghe tiếng động gì.’ Sau khi bày tỏ lòng tịnh tín vô lượng đối với Ta, vị ấy đảnh lễ Ta, đi nhiễu bên phải rồi ra về.”

เอวํ วุตฺเต ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, โย เม อาฬาเร กาลาเม ปสาโท ตํ มหาวาเต วา โอผุณามิ สีฆโสตาย วา นทิยา ปวาเหมิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

Khi được nói như vậy, Pukkusa người Mallā bạch với Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, lòng tịnh tín nào của con đối với Āḷāra Kālāma, con xin tung nó đi trong gió lớn, hoặc thả trôi nó trong dòng sông chảy xiết. Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Ví như, bạch Thế Tôn, người ta lật ngửa vật bị úp, hoặc phơi bày vật bị che giấu, hoặc chỉ đường cho người bị lạc, hoặc đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc; cũng vậy, Pháp đã được Thế Tôn tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Xin Thế Tôn hãy ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y trọn đời, kể từ hôm nay.”

๑๙๔. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, ภเณ, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหรา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ปุริโส ปุกฺกุสสฺส มลฺลปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหริ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต อุปนาเมสิ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ปุกฺกุส, เอเกน มํ อจฺฉาเทหิ, เอเกน อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เอเกน ภควนฺตํ อจฺฉาเทติ, เอเกน อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ. อถ โข ภควา ปุกฺกุสํ มลฺลปุตฺตํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

194. Bấy giờ, Pukkusa người Mallā gọi một người đàn ông: “Này bạn, hãy lại đây, mang cho ta cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá.” “Vâng, thưa ngài,” người đàn ông ấy vâng lời Pukkusa người Mallā, rồi mang đến cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá ấy. Bấy giờ, Pukkusa người Mallā dâng cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá ấy lên Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, đây là cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá. Xin Thế Tôn vì lòng bi mẫn mà nhận lấy cho con.” “Vậy thì, này Pukkusa, hãy khoác một chiếc cho Ta, và một chiếc cho Ānanda.” “Vâng, bạch Thế Tôn,” Pukkusa người Mallā vâng lời Thế Tôn, khoác một chiếc y cho Thế Tôn và một chiếc cho Tôn giả Ānanda. Bấy giờ, Thế Tôn thuyết pháp cho Pukkusa người Mallā, làm cho thấy rõ, khuyến khích, làm cho hăng hái và làm cho phấn khởi. Và Pukkusa người Mallā, sau khi được Thế Tôn thuyết pháp làm cho thấy rõ, khuyến khích, làm cho hăng hái và làm cho phấn khởi, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi ra về.

๑๙๕. อถ [Pg.111] โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺเต ปุกฺกุเส มลฺลปุตฺเต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. ตํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ยาว ปริสุทฺโธ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. กตเมสุ ทฺวีสุ? ยญฺจ, อานนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเมสุ โข, อานนฺท, ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ‘‘อชฺช โข, ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

195. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda, khi Pukkusa người con trai của bộ tộc Mallā vừa mới ra đi, đã khoác lên thân của Đức Thế Tôn cặp y màu vàng ròng, được mài giũa, đáng được mặc. Khi được khoác lên thân của Đức Thế Tôn, cặp y ấy dường như đã mất đi vẻ rực rỡ. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Sắc da của Như Lai thật trong sạch, thật sáng chói, bạch Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, cặp y màu vàng ròng, được mài giũa, đáng được mặc này, khi được khoác lên thân của Đức Thế Tôn, dường như đã mất đi vẻ rực rỡ.” “Đúng vậy, Ānanda! Đúng vậy, Ānanda! Trong hai thời điểm, thân của Như Lai trở nên vô cùng trong sạch và sắc da trở nên vô cùng sáng chói. Hai thời điểm nào? Này Ānanda, đêm nào Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và đêm nào Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Này Ānanda, trong hai thời điểm này, thân của Như Lai trở nên vô cùng trong sạch và sắc da trở nên vô cùng sáng chói. Và này Ānanda, hôm nay, vào canh cuối của đêm, tại Upavattana của xứ Kusinārā, trong rừng Sāla của bộ tộc Mallā, giữa hai cây Sāla song đôi, sự viên tịch của Như Lai sẽ diễn ra. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến sông Kakudhā.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda đã vâng lời Đức Thế Tôn.

สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ, ปุกฺกุโส อภิหารยิ;

เตน อจฺฉาทิโต สตฺถา, เหมวณฺโณ อโสภถาติ.

Pukkusa đã dâng cúng, cặp y màu vàng ròng được mài giũa; được khoác lên mình y ấy, bậc Đạo Sư, rực rỡ như vàng ròng.

๑๙๖. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กกุธํ นทึ อชฺโฌคาเหตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ จุนฺทกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, จุนฺทก, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, จุนฺทก, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ.

196. Bấy giờ, Đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu đi đến sông Kakudhā; sau khi đến, Ngài lội xuống sông Kakudhā, tắm và uống nước, rồi đi lên bờ và đi đến khu rừng xoài. Sau khi đến, Ngài gọi Tôn giả Cundaka: “Này Cundaka, hãy trải cho Ta Tăng-già-lê gấp làm tư. Này Cundaka, Ta mệt, Ta sẽ nằm nghỉ.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา จุนฺทโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา. อายสฺมา ปน จุนฺทโก ตตฺเถว ภควโต ปุรโต นิสีทิ.

“Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Cundaka vâng lời Đức Thế Tôn, đã trải Tăng-già-lê gấp làm tư. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nằm xuống trong tư thế sư tử, nghiêng về hông phải, chân này gác lên chân kia, chánh niệm, tỉnh giác, tác ý đến tưởng khởi dậy. Còn Tôn giả Cundaka thì ngồi xuống ngay tại đó, trước mặt Đức Thế Tôn.

คนฺตฺวาน [Pg.112] พุทฺโธ นทิกํ กกุธํ,อจฺโฉทกํ สาตุทกํ วิปฺปสนฺนํ;

โอคาหิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,ตถาคโต อปฺปฏิโม จ โลเก.

Đức Phật đã đi đến dòng sông Kakudhā, nước trong, nước ngọt, thật tinh khiết; bậc Đạo Sư, thân không mệt mỏi, đã lội xuống, Đấng Như Lai, vô song trong đời.

นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จุทตาริ สตฺถา,ปุรกฺขโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ;

วตฺตา ปวตฺตา ภควา อิธ ธมฺเม,อุปาคมิ อมฺพวนํ มเหสิ.

Tắm và uống xong, bậc Đạo Sư lên bờ, đi trước giữa chúng Tỳ-khưu; Đức Thế Tôn, bậc Đại Sĩ, người nói và giảng rộng các pháp ở đây, đã đi đến khu rừng xoài.

อามนฺตยิ จุนฺทกํ นาม ภิกฺขุํ,จตุคฺคุณํ สนฺถร เม นิปชฺชํ;

โส โจทิโต ภาวิตตฺเตน จุนฺโท,จตุคฺคุณํ สนฺถริ ขิปฺปเมว.

Ngài gọi vị Tỳ-khưu tên Cundaka: ‘Hãy trải cho Ta y gấp tư để nằm nghỉ.’ Được bậc đã tu tập tâm yêu cầu, Cunda ấy đã nhanh chóng trải y gấp tư.

นิปชฺชิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,จุนฺโทปิ ตตฺถ ปมุเข นิสีทีติ.

Bậc Đạo Sư nằm nghỉ, thân không mệt mỏi, Cunda cũng ngồi đó, ở phía trước.

๑๙๗. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข, ปนานนฺท, จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส โกจิ วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทยฺย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, อลาภา ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต’ติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, ลาภา ตสฺส เต สุลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส จุนฺท, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ทฺเว เม ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา, อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. กตเม ทฺเว? ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเม ทฺเว ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา[Pg.113], อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. อายุสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, วณฺณสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สุขสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, ยสสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สคฺคสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, อาธิปเตยฺยสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิต’นฺติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

197. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, có thể có người làm cho Cunda, con người thợ rèn, hối hận rằng: ‘Thật bất lợi cho hiền giả Cunda, thật không may cho hiền giả Cunda, vì Như Lai đã viên tịch sau khi dùng bữa cúng dường cuối cùng của hiền giả.’ Này Ānanda, sự hối hận của Cunda, con người thợ rèn, phải được xua tan như thế này: ‘Thật là lợi ích cho hiền giả Cunda, thật là may mắn cho hiền giả Cunda, vì Như Lai đã viên tịch sau khi dùng bữa cúng dường cuối cùng của hiền giả. Này hiền giả Cunda, tôi đã được nghe từ chính kim khẩu của Đức Thế Tôn, đã được lãnh thọ từ chính kim khẩu của Ngài: “Có hai bữa cúng dường này có quả bằng nhau, có dị thục bằng nhau, và có quả lớn hơn, có lợi ích lớn hơn rất nhiều so với các bữa cúng dường khác.” Hai bữa nào? Bữa cúng dường mà sau khi dùng, Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và bữa cúng dường mà sau khi dùng, Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Hai bữa cúng dường này có quả bằng nhau, có dị thục bằng nhau, và có quả lớn hơn, có lợi ích lớn hơn rất nhiều so với các bữa cúng dường khác. Tôn giả Cunda, con người thợ rèn, đã tích lũy nghiệp đưa đến tuổi thọ, đã tích lũy nghiệp đưa đến sắc đẹp, đã tích lũy nghiệp đưa đến an lạc, đã tích lũy nghiệp đưa đến danh tiếng, đã tích lũy nghiệp đưa đến cõi trời, đã tích lũy nghiệp đưa đến quyền uy.’ Này Ānanda, sự hối hận của Cunda, con người thợ rèn, phải được xua tan như thế ấy.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, hiểu rõ ý nghĩa này, vào lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ,สํยมโต เวรํ น จียติ;

กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ,ราคโทสโมหกฺขยา สนิพฺพุโต’’ติ.

“Người bố thí, phước đức tăng trưởng, người tự chế, oán thù không tích tụ; người thiện xảo từ bỏ điều ác, do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh.”

จตุตฺโถ ภาณวาโร.

Phẩm thứ tư.

ยมกสาลา

Hai cây Sāla song đôi

๑๙๘. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

198. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến bờ bên kia của sông Hiraññavatī, đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā.' Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn: 'Thưa vâng, bạch Thế Tôn.' Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đi đến bờ bên kia của sông Hiraññavatī, đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā. Sau khi đến nơi, ngài gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, hãy sửa soạn cho Như Lai một chiếc giường giữa hai cây Sāla song thọ, đầu hướng về phía bắc. Này Ānanda, Như Lai mệt mỏi, Như Lai sẽ nằm nghỉ.' Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn: 'Thưa vâng, bạch Thế Tôn,' rồi sửa soạn một chiếc giường giữa hai cây Sāla song thọ, đầu hướng về phía bắc. Bấy giờ, Thế Tôn nằm xuống trong tư thế con sư tử, nghiêng về hông bên phải, chân này gác lên chân kia, chánh niệm và tỉnh giác.

เตน [Pg.114] โข ปน สมเยน ยมกสาลา สพฺพผาลิผุลฺลา โหนฺติ อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย.

Vào lúc ấy, hai cây Sāla song thọ trổ đầy hoa trái mùa. Để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Những đóa hoa mandārava của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Bột chiên-đàn của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo bột thơm lên thân của Như Lai. Nhạc cụ của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Ca khúc của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai.

๑๙๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพผาลิผุลฺลา โข, อานนฺท, ยมกสาลา อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. น โข, อานนฺท, เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา. โย โข, อานนฺท, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, โส ตถาคตํ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ, ปรมาย ปูชาย. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา วิหริสฺสาม สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโนติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

199. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, hai cây Sāla song thọ trổ đầy hoa trái mùa. Để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Những đóa hoa mandārava của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Bột chiên-đàn của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo bột thơm lên thân của Như Lai. Nhạc cụ của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Ca khúc của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Này Ānanda, Như Lai không được tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường, hay tôn trọng chỉ với chừng ấy. Này Ānanda, vị Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, hay nữ cư sĩ nào sống thực hành Pháp và tùy Pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Pháp, chính người ấy tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường, và tôn trọng Như Lai bằng sự cúng dường tối thượng. Do vậy, này Ānanda, các ngươi phải học tập như sau: 'Chúng ta sẽ sống thực hành Pháp và tùy Pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Pháp.' Này Ānanda, các ngươi phải học tập như vậy.'

อุปวาณตฺเถโร

Trưởng lão Upavāṇa

๒๐๐. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปุรโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรสิ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข [Pg.115] อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ. โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ? อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อยํ, ภนฺเต, อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ? ‘‘เยภุยฺเยน, อานนฺท, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยาวตา, อานนฺท, กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ, นตฺถิ โส ปเทโส วาลคฺคโกฏินิตุทนมตฺโตปิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ อปฺผุโฏ. เทวตา, อานนฺท, อุชฺฌายนฺติ – ‘ทูรา จ วตมฺห อาคตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อยญฺจ มเหสกฺโข ภิกฺขุ ภควโต ปุรโต ฐิโต โอวาเรนฺโต, น มยํ ลภาม ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ.

200. Vào lúc ấy, Tôn giả Upavāṇa đang đứng trước mặt Thế Tôn và quạt hầu ngài. Bấy giờ, Thế Tôn cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Lúc ấy, Tôn giả Ānanda khởi lên ý nghĩ: 'Tôn giả Upavāṇa này đã hầu cận Thế Tôn từ lâu, ở gần bên, thường xuyên túc trực. Vậy mà vào lúc cuối cùng, Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai'?' Rồi Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, Tôn giả Upavāṇa này đã hầu cận Thế Tôn từ lâu, ở gần bên, thường xuyên túc trực. Vậy mà vào lúc cuối cùng, Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai'?' 'Này Ānanda, phần lớn chư thiên trong mười ngàn thế giới đã tụ hội về để được thấy Như Lai. Này Ānanda, trong phạm vi mười hai do-tuần xung quanh khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā, không có một chỗ nào dù nhỏ bằng đầu sợi lông mà không có mặt các vị thiên có đại thần lực. Này Ānanda, chư thiên đang phàn nàn: 'Chúng ta đã từ rất xa đến đây để được thấy Như Lai. Thật hiếm hoi và thỉnh thoảng các vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở thế gian. Đêm nay, vào canh cuối, Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn. Vậy mà vị Tỳ khưu có đại thần lực này lại đứng che trước mặt Thế Tôn, khiến chúng ta không được thấy Như Lai vào lúc cuối cùng này.''

๒๐๑. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, ภควา เทวตา มนสิกโรตี’’ติ ? ‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธํอายิสฺสตี’ติ.

201. “Bạch Thế Tôn, các vị chư thiên đang suy nghĩ như thế nào ạ?” “Này Ānanda, có các vị chư thiên ở hư không, nhưng tâm còn tưởng đến đất, đang xõa tóc khóc than, giơ tay lên khóc than, ngã vật xuống như bị té từ vực thẳm, lăn qua lộn lại, vật vã khóc than rằng: ‘Thế Tôn sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Thiện Thệ sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Con mắt của thế gian sẽ biến mất quá sớm!’”

‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา ปถวิยํ ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’’’ติ.

“Này Ānanda, có các vị chư thiên ở trên mặt đất, tâm còn tưởng đến đất, đang xõa tóc khóc than, giơ tay lên khóc than, ngã vật xuống như bị té từ vực thẳm, lăn qua lộn lại, vật vã khóc than rằng: ‘Thế Tôn sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Thiện Thệ sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Con mắt của thế gian sẽ biến mất quá sớm!’”

‘‘ยา [Pg.116] ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ.

“Còn những vị chư thiên nào đã ly tham, các vị ấy có chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng và suy niệm rằng: ‘Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể khác được?’”

จตุสํเวชนียฏฺฐานานิ

Bốn Thánh Tích Gây Xúc Động

๒๐๒. ‘‘ปุพฺเพ, ภนฺเต, ทิสาสุ วสฺสํ วุฏฺฐา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. เต มยํ ลภาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, ลภาม ปยิรุปาสนาย. ภควโต ปน มยํ, ภนฺเต, อจฺจเยน น ลภิสฺสาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, น ลภิสฺสาม ปยิรุปาสนายา’’ติ.

202. “Bạch Thế Tôn, trước đây, các Tỳ khưu đã an cư mùa mưa xong từ các phương thường đến để yết kiến Như Lai. Chúng con đã được cơ hội yết kiến, được cơ hội hầu cận các vị Tỳ khưu đáng phát triển tâm ý ấy. Nhưng bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn diệt độ, chúng con sẽ không còn được cơ hội yết kiến, không còn được cơ hội hầu cận các vị Tỳ khưu đáng phát triển tâm ý ấy nữa.”

‘‘จตฺตาริมานิ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. อิมานิ โข, อานนฺท, จตฺตาริ สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ.

“Này Ānanda, có bốn nơi này, người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. Bốn nơi nào? ‘Đây là nơi Như Lai đản sinh,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. Này Ānanda, đây là bốn nơi mà người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động.”

‘‘อาคมิสฺสนฺติ โข, อานนฺท, สทฺธา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย – ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติปิ, ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติปิ. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เจติยจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสนฺนจิตฺตา กาลงฺกริสฺสนฺติ, สพฺเพ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ.

“Này Ānanda, các Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ có lòng tin sẽ đến với ý nghĩ: ‘Đây là nơi Như Lai đản sinh,’ ‘Đây là nơi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,’ ‘Đây là nơi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng,’ ‘Đây là nơi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn.’ Này Ānanda, bất cứ ai trong khi đi chiêm bái các thánh tích mà từ trần với tâm trong sạch, tín thành, tất cả những người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được tái sanh vào cõi thiện, cõi trời.”

อานนฺทปุจฺฉากถา

Lời Hỏi Của Ngài Ānanda

๒๐๓. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, มาตุคาเม ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อทสฺสนํ, อานนฺทา’’ติ. ‘‘ทสฺสเน, ภควา, สติ กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อนาลาโป, อานนฺทา’’ติ[Pg.117]. ‘‘อาลปนฺเตน ปน, ภนฺเต, กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘สติ, อานนฺท, อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ.

203. “Bạch Thế Tôn, chúng con phải thực hành như thế nào đối với phụ nữ?” “Này Ānanda, không nên nhìn.” “Bạch Thế Tôn, khi phải nhìn, phải thực hành như thế nào?” “Này Ānanda, không nên nói chuyện.” “Bạch Thế Tôn, khi phải nói chuyện, phải thực hành như thế nào?” “Này Ānanda, phải an trú chánh niệm.”

๒๐๔. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อพฺยาวฏา ตุมฺเห, อานนฺท, โหถ ตถาคตสฺส สรีรปูชาย. อิงฺฆ ตุมฺเห, อานนฺท, สารตฺเถ ฆฏถ อนุยุญฺชถ, สารตฺเถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถ. สนฺตานนฺท, ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

204. “Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự như thế nào đối với nhục thân của Như Lai?” “Này Ānanda, các ông chớ có bận tâm đến việc cúng dường nhục thân của Như Lai. Này Ānanda, hãy cố gắng, hãy nỗ lực vì mục tiêu chân chánh. Hãy sống không phóng dật, nhiệt tâm, quyết chí hướng về mục tiêu chân chánh. Này Ānanda, có những vị Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, gia chủ hiền trí, có lòng tịnh tín sâu sắc nơi Như Lai, chính họ sẽ lo việc cúng dường nhục thân của Như Lai.”

๒๐๕. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตนุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย.

205. “Bạch Thế Tôn, vậy phải xử sự như thế nào đối với nhục thân của Như Lai?” “Này Ānanda, phải xử sự như đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương.” “Bạch Thế Tôn, người ta xử sự như thế nào đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương?” “Này Ānanda, nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương được quấn bằng vải mới. Sau khi quấn bằng vải mới, người ta quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, người ta lại quấn bằng vải mới. Cứ theo cách thức ấy, người ta quấn nhục thân của vị Chuyển Luân Thánh Vương với năm trăm lớp vải và năm trăm lớp bông gòn. Sau đó, đặt nhục thân vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, rồi đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác. Sau khi đã làm một giàn hỏa bằng tất cả các loại gỗ thơm, người ta hỏa táng nhục thân của vị Chuyển Luân Thánh Vương. Và người ta xây một bảo tháp cho vị Chuyển Luân Thánh Vương ở ngã tư đường. Này Ānanda, đó là cách người ta xử sự đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương. Như cách người ta xử sự đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương, này Ānanda, cũng vậy, phải xử sự đối với nhục thân của Như Lai. Phải xây một bảo tháp cho Như Lai ở ngã tư đường. Ở nơi ấy, những ai dâng lên vòng hoa, hương liệu, hay bột thơm, hoặc đảnh lễ, hoặc làm cho tâm mình tịnh tín, việc làm ấy sẽ đem lại cho họ sự lợi ích và an lạc lâu dài.”

ถูปารหปุคฺคโล

Những Bậc Xứng Đáng Được Xây Tháp

๒๐๖. ‘‘จตฺตาโรเม, อานนฺท, ถูปารหา. กตเม จตฺตาโร? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห, ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโหติ.

206. “Này Ānanda, có bốn hạng người này xứng đáng được xây tháp. Bốn hạng nào? Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác là bậc xứng đáng được xây tháp. Bậc Độc Giác Phật là bậc xứng đáng được xây tháp. Vị Thanh văn của Như Lai là bậc xứng đáng được xây tháp. Vị Chuyển Luân Thánh Vương là bậc xứng đáng được xây tháp.”

‘‘กิญฺจานนฺท[Pg.118], อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, xứng đáng được dựng tháp.

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต ปจฺเจกสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà bậc Độc Giác Phật xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của đức Thế Tôn, bậc Độc Giác Phật ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà bậc Độc Giác Phật xứng đáng được dựng tháp.

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาวกสฺส ถูโป’ติ อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà vị đệ tử của Như Lai xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của vị đệ tử của đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà vị đệ tử của Như Lai xứng đáng được dựng tháp.

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห. อิเม โข, อานนฺท จตฺตาโร ถูปารหา’’ติ.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà vị Chuyển Luân Thánh Vương xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của vị Pháp vương, người hộ trì Chánh pháp ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà vị Chuyển Luân Thánh Vương xứng đáng được dựng tháp. Này Ānanda, đây chính là bốn hạng người xứng đáng được dựng tháp.

อานนฺทอจฺฉริยธมฺโม

Pháp kỳ diệu của ngài Ānanda

๒๐๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ – ‘‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’ติ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, อานนฺโท’’ติ? ‘‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน ฐิโต – ‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’’ติ. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน อานนฺทํ อามนฺเตหิ [Pg.119] – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา โสจิ มา ปริเทวิ, นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’; ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา. ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ทีฆรตฺตํ โข เต, อานนฺท, ตถาคโต ปจฺจุปฏฺฐิโต เมตฺเตน กายกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน วจีกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน มโนกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน. กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’’ติ.

207. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi vào tịnh xá, vịn vào thanh ngang cửa, đứng khóc: ‘Ta vẫn còn là bậc hữu học, còn phận sự phải làm, mà bậc Đạo Sư của ta, người hằng thương xót ta, sắp nhập Niết-bàn!’ Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo: ‘Này các Tỳ-kheo, Ānanda ở đâu?’ ‘Bạch Thế Tôn, Tôn giả Ānanda kia đang đi vào tịnh xá, vịn vào thanh ngang cửa, đứng khóc: ‘Ta vẫn còn là bậc hữu học, còn phận sự phải làm, mà bậc Đạo Sư của ta, người hằng thương xót ta, sắp nhập Niết-bàn!’’ Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi một Tỳ-kheo: ‘Này Tỳ-kheo, hãy đi, nhân danh ta gọi Ānanda: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bậc Đạo Sư gọi hiền giả.’’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Vị Tỳ-kheo ấy vâng lời đức Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, vị ấy nói với Tôn giả Ānanda: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bậc Đạo Sư gọi hiền giả.’ ‘Vâng, thưa hiền giả.’ Tôn giả Ānanda vâng lời vị Tỳ-kheo ấy, đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn nói với Tôn giả Ānanda đang ngồi một bên: ‘Thôi, này Ānanda, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Này Ānanda, chẳng phải Như Lai đã tuyên bố từ trước rằng: ‘Tất cả những gì thân ái, khả ý đều phải chịu cảnh sanh ly, tử biệt, đổi khác’ hay sao? Này Ānanda, làm sao có thể được như vậy? Cái gì đã sanh, đã hữu, đã hữu vi, có bản chất hoại diệt, mà lại mong rằng: ‘Mong sao thân của Như Lai đừng hoại diệt!’ — điều ấy không thể có được. Này Ānanda, trong một thời gian dài, ngươi đã hầu hạ Như Lai với thân nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng; với khẩu nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng; với ý nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng. Này Ānanda, ngươi đã tạo nhiều công đức. Hãy tinh tấn nỗ lực, ngươi sẽ sớm trở thành bậc vô lậu.’

๒๐๘. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา อเหสุํ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; เมธาวี, ภิกฺขเว, อานนฺโท. ชานาติ ‘อยํ กาโล ตถาคตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ ภิกฺขูนํ, อยํ กาโล ภิกฺขุนีนํ, อยํ กาโล อุปาสกานํ, อยํ กาโล อุปาสิกานํ, อยํ กาโล รญฺโญ ราชมหามตฺตานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกาน’นฺติ.

208. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo: ‘Này các Tỳ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, các vị thị giả của các đức Thế Tôn ấy cũng chỉ tuyệt vời như Ānanda của ta. Này các Tỳ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong tương lai, các vị thị giả của các đức Thế Tôn ấy cũng sẽ chỉ tuyệt vời như Ānanda của ta. Này các Tỳ-kheo, Ānanda là bậc hiền trí; này các Tỳ-kheo, Ānanda là bậc có trí tuệ. Vị ấy biết: ‘Đây là thời để các Tỳ-kheo đến yết kiến Như Lai, đây là thời cho các Tỳ-kheo-ni, đây là thời cho các nam cư sĩ, đây là thời cho các nữ cư sĩ, đây là thời cho vua chúa, các đại thần, các ngoại đạo, và các đệ tử ngoại đạo.’’

๒๐๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ [Pg.120] ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ, อานนฺโท, ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท.

209. Này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi Ānanda. Bốn pháp ấy là gì? Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu ni đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu ni vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng nam cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nam cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng nữ cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nữ cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp kỳ diệu, phi thường ở nơi Ānanda.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา โหติ. อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. สเจ ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา…เป… คหปติปริสา…เป… สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, สมณปริสา โหติ, อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว ภิกฺขุนีปริสา…เป… อุปาสกปริสา…เป… อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา [Pg.121] โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ.

Này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi một vị vua chuyển luân. Bốn pháp ấy là gì? Này các tỳ khưu, nếu hội chúng sát-đế-lỵ đến yết kiến vị vua chuyển luân, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, vị vua chuyển luân nói chuyện, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời nói ấy. Này các tỳ khưu, hội chúng sát-đế-lỵ vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy vị vua chuyển luân giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng bà-la-môn... này các gia chủ... này các sa-môn đến yết kiến vị vua chuyển luân, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, vị vua chuyển luân nói chuyện, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời nói ấy. Này các tỳ khưu, hội chúng sa-môn vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy vị vua chuyển luân giữ im lặng. Cũng tương tự như vậy, này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi Ānanda. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu ni... này các nam cư sĩ... này các nữ cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nữ cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp kỳ diệu, phi thường ở nơi Ānanda.

มหาสุทสฺสนสุตฺตเทสนา

Phần thuyết giảng Kinh Đại Thiện Kiến

๒๑๐. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ, เสยฺยถิทํ – จมฺปา ราชคหํ สาวตฺถี สาเกตํ โกสมฺพี พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา, พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา. เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ ‘‘มาเหวํ, อานนฺท, อวจ; มาเหวํ, อานนฺท, อวจ – ‘ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’นฺติ.

210. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Đức Thế Tôn chớ nhập Vô Dư Niết Bàn ở tại thị trấn nhỏ bé này, thị trấn hoang vắng này, thị trấn vùng ven này. Bạch Thế Tôn, có những đại đô thị khác, ví như: Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī, Bārāṇasī; xin Đức Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn ở những nơi ấy. Ở những nơi ấy có nhiều vị sát-đế-lỵ đại phú, bà-la-môn đại phú, gia chủ đại phú có lòng tịnh tín sâu sắc nơi Như Lai. Họ sẽ thực hiện việc cúng dường xá-lợi của Như Lai.’ ‘Này Ānanda, chớ nói như vậy! Này Ānanda, chớ nói như vậy: ‘Đây là thị trấn nhỏ bé, thị trấn hoang vắng, thị trấn vùng ven.’’

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปฺปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ, ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน; อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

Này Ānanda, vào thời quá khứ, có một vị vua tên là Mahāsudassana, là một vị vua chuyển luân, đúng Pháp, một vị Pháp vương, người đã chinh phục bốn phương, một người chiến thắng, người đã đạt được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật. Này Ānanda, Kusinārā này đã từng là kinh đô tên là Kusāvatī của vua Mahāsudassana, chiều dài từ đông sang tây là mười hai do-tuần; chiều rộng từ bắc xuống nam là bảy do-tuần. Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dân cư đông đúc, và lương thực dồi dào. Ví như, này Ānanda, kinh đô Āḷakamandā của chư thiên là thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dạ-xoa đông đúc, và lương thực dồi dào; cũng tương tự như vậy, này Ānanda, kinh đô Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dân cư đông đúc, và lương thực dồi dào. Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī ngày cũng như đêm không bao giờ ngớt mười loại âm thanh, đó là: tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng đàn tỳ-bà, tiếng hát, tiếng ốc tù và, tiếng não bạt, tiếng vỗ tay, và âm thanh thứ mười là lời mời ‘Hãy ăn, hãy uống, hãy thưởng thức!’

‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ [Pg.122] ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา, อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ.

“Này Ānanda, ngươi hãy đi, sau khi vào thành Kusinārā, hãy báo cho dòng họ Mallā ở Kusinārā biết rằng: ‘Này các Vāseṭṭha, hôm nay, vào canh cuối của đêm, sự viên tịch của đức Như Lai sẽ diễn ra. Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Chớ để sau này các vị phải hối tiếc rằng: – Sự viên tịch của đức Như Lai đã diễn ra ngay trong địa phận làng của chúng ta, vậy mà chúng ta đã không được diện kiến đức Như Lai vào lúc cuối cùng.’” “Bạch đức Thế Tôn, xin vâng.” Tôn giả Ānanda sau khi vâng lời đức Thế Tôn, đã đắp y, mang y bát, rồi tự mình là người thứ hai (cùng với một vị tỳ khưu khác) đi vào thành Kusinārā.

มลฺลานํ วนฺทนา

Sự Đảnh Lễ của Dòng Họ Mallā

๒๑๑. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’ติ. อถ โข มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข อหํ โกสินารเก มลฺเล เอกเมกํ ภควนฺตํ วนฺทาเปสฺสามิ, อวนฺทิโต ภควา โกสินารเกหิ มลฺเลหิ ภวิสฺสติ, อถายํ รตฺติ วิภายิสฺสติ. ยํนูนาหํ โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปยฺยํ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท [Pg.123] สิรสา วนฺทตี’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอเตน อุปาเยน ปฐเมเนว ยาเมน โกสินารเก มลฺเล ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ.

211. Vào lúc bấy giờ, dòng họ Mallā ở Kusinārā đang tụ họp ở hội trường vì một công việc nào đó. Khi ấy, tôn giả Ānanda đã đi đến hội trường của dòng họ Mallā ở Kusinārā; sau khi đến, ngài đã báo cho dòng họ Mallā ở Kusinārā biết rằng: “Này các Vāseṭṭha, hôm nay, vào canh cuối của đêm, sự viên tịch của đức Như Lai sẽ diễn ra. Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Chớ để sau này các vị phải hối tiếc rằng: ‘Sự viên tịch của đức Như Lai đã diễn ra ngay trong địa phận làng của chúng ta, vậy mà chúng ta đã không được diện kiến đức Như Lai vào lúc cuối cùng.’” Sau khi nghe lời nói này của tôn giả Ānanda, dòng họ Mallā, các con trai của dòng họ Mallā, các con dâu của dòng họ Mallā, và các phu nhân của dòng họ Mallā đã trở nên đau đớn, buồn rầu, tâm bị khổ não xâm chiếm. Một số vị đã rũ tóc mà khóc, giơ tay lên mà khóc, ngã xuống như bị chặt đứt, lăn qua, lộn lại (và than rằng): ‘Đức Thế Tôn sẽ viên tịch quá nhanh chóng! Đức Thiện Thệ sẽ viên tịch quá nhanh chóng! Bậc có Mắt (trí tuệ) sẽ biến mất khỏi thế gian quá nhanh chóng!’ Khi ấy, dòng họ Mallā, các con trai của dòng họ Mallā, các con dâu của dòng họ Mallā, và các phu nhân của dòng họ Mallā, trong tâm trạng đau đớn, buồn rầu, tâm bị khổ não xâm chiếm, đã đi đến khu rừng Sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā, nơi tôn giả Ānanda đang ở. Bấy giờ, tôn giả Ānanda đã suy nghĩ như sau: “Nếu ta để cho dòng họ Mallā ở Kusinārā đảnh lễ đức Thế Tôn từng người một, thì dòng họ Mallā ở Kusinārā sẽ chưa đảnh lễ đức Thế Tôn xong thì đêm nay sẽ tàn sáng. Vậy ta hãy sắp xếp dòng họ Mallā ở Kusinārā theo từng gia tộc, từng gia tộc một, rồi để họ đảnh lễ đức Thế Tôn (và bạch rằng): ‘Bạch đức Thế Tôn, người Mallā tên là như vầy, cùng với con cái, cùng với phu nhân, cùng với đoàn tùy tùng, cùng với các vị đại thần, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn.’” Khi ấy, tôn giả Ānanda đã sắp xếp dòng họ Mallā ở Kusinārā theo từng gia tộc, từng gia tộc một, rồi để họ đảnh lễ đức Thế Tôn (và bạch rằng): ‘Bạch đức Thế Tôn, người Mallā tên là như vầy, cùng với con cái, cùng với phu nhân, cùng với đoàn tùy tùng, cùng với các vị đại thần, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn.’ Khi ấy, tôn giả Ānanda, bằng phương cách ấy, đã để cho dòng họ Mallā ở Kusinārā đảnh lễ đức Thế Tôn ngay trong canh đầu tiên.

สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ

Câu Chuyện về Du Sĩ Subhadda

๒๑๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม ปริพฺพาชโก กุสินารายํ ปฏิวสติ. อสฺโสสิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก – ‘‘อชฺช กิร รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข สุภทฺทสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน, เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก…เป… ตติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา [Pg.124] โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ.

212. Vào lúc bấy giờ, có vị du sĩ tên là Subhadda đang cư ngụ tại Kusinārā. Du sĩ Subhadda nghe được rằng: “Đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn.” Bấy giờ, du sĩ Subhadda khởi lên ý nghĩ này: “Ta đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi ta có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và ta có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho ta theo cách mà ta có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’” Bấy giờ, du sĩ Subhadda đi đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, nơi Tôn giả Ānanda đang ở; sau khi đến, đã nói với Tôn giả Ānanda điều này: “Thưa ngài Ānanda, tôi đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi tôi có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và tôi có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho tôi theo cách mà tôi có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’ Thật tốt lành thay, thưa ngài Ānanda, nếu tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.” Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda đã nói với du sĩ Subhadda điều này: “Thôi đi, hiền giả Subhadda, đừng làm phiền đức Như Lai. Đức Thế Tôn đang mệt mỏi.” Lần thứ hai, du sĩ Subhadda... Lần thứ ba, du sĩ Subhadda đã nói với Tôn giả Ānanda điều này: “Thưa ngài Ānanda, tôi đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi tôi có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và tôi có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho tôi theo cách mà tôi có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’ Thật tốt lành thay, thưa ngài Ānanda, nếu tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.” Lần thứ ba, Tôn giả Ānanda cũng đã nói với du sĩ Subhadda điều này: “Thôi đi, hiền giả Subhadda, đừng làm phiền đức Như Lai. Đức Thế Tôn đang mệt mỏi.”

๒๑๓. อสฺโสสิ โข ภควา อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภทฺเทน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา สุภทฺทํ วาเรสิ, ลภตํ, อานนฺท, สุภทฺโท ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยํ กิญฺจิ มํ สุภทฺโท ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อญฺญาเปกฺโขว ปุจฺฉิสฺสติ, โน วิเหสาเปกฺโข. ยํ จสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉาวุโส สุภทฺท, กโรติ เต ภควา โอกาส’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เยเม, โภ โคตม, สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป, มกฺขลิ โคสาโล, อชิโต เกสกมฺพโล, ปกุโธ กจฺจายโน, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’’ติ? ‘‘อลํ, สุภทฺท, ติฏฺฐเตตํ – ‘สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’ติ. ธมฺมํ เต, สุภทฺท, เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

213. Đức Thế Tôn đã nghe được cuộc đối thoại này giữa Tôn giả Ānanda và du sĩ Subhadda. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, thôi đi, đừng ngăn cản Subhadda. Này Ānanda, hãy để Subhadda được yết kiến Như Lai. Bất cứ điều gì Subhadda sẽ hỏi ta, tất cả những điều ấy nó sẽ hỏi với mong muốn được hiểu biết, chứ không phải với mong muốn làm phiền. Và điều gì ta trả lời khi được hỏi, nó sẽ nhanh chóng hiểu được.” Bấy giờ, Tôn giả Ānanda nói với du sĩ Subhadda điều này: “Hãy đi đi, hiền giả Subhadda, Đức Thế Tôn đã cho hiền giả cơ hội.” Bấy giờ, du sĩ Subhadda đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở; sau khi đến, đã cùng với Đức Thế Tôn trao đổi những lời chào hỏi thân mật; sau khi trao đổi xong những lời nói vui vẻ, đáng ghi nhớ, đã ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Subhadda bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Thưa ngài Gotama, những vị Sa-môn, Bà-la-môn này là những người có giáo đoàn, có hội chúng, là đạo sư, nổi tiếng, có danh vọng, là người sáng lập giáo phái, được nhiều người xem là bậc thiện trí, tức là: Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañcaya Belaṭṭhaputta, Nigaṇṭha Nāṭaputta, tất cả các vị ấy có thật sự chứng ngộ theo như lời họ tự tuyên bố, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?” “Thôi đi, Subhadda, hãy gác lại câu hỏi đó: ‘Tất cả các vị ấy có thật sự chứng ngộ theo như lời họ tự tuyên bố, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?’ Này Subhadda, ta sẽ thuyết pháp cho ngươi; hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, ta sẽ nói.” Du sĩ Subhadda đã vâng đáp Đức Thế Tôn: “Xin vâng, bạch Thế Tôn.” Đức Thế Tôn đã nói điều này:

๒๑๔. ‘‘ยสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค น อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ น อุปลพฺภติ. ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ [Pg.125] น อุปลพฺภติ. ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. ยสฺมิญฺจ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ อุปลพฺภติ, ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ. อิมสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, อิเธว, สุภทฺท, สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ, สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสาติ.

214. “Này Subhadda, trong Pháp và Luật nào không tìm thấy Thánh đạo Tám ngành, thì ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn (thứ nhất). Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ hai. Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ ba. Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ tư. Và này Subhadda, trong Pháp và Luật nào tìm thấy Thánh đạo Tám ngành, thì ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn (thứ nhất), ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ hai, ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ ba, ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ tư. Này Subhadda, trong Pháp và Luật này, có tìm thấy Thánh đạo Tám ngành. Này Subhadda, chỉ ở đây mới có sa-môn, ở đây có vị sa-môn thứ hai, ở đây có vị sa-môn thứ ba, ở đây có vị sa-môn thứ tư. Các học thuyết ngoại đạo khác đều không có các vị sa-môn. Và này Subhadda, nếu các vị tỳ-khưu này sống một cách chân chánh, thì thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.”

‘‘เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท,ยํ ปพฺพชึ กึกุสลานุเอสี;

วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ,ยโต อหํ ปพฺพชิโต สุภทฺท.

“Này Subhadda, hai mươi chín tuổi, Ta đã xuất gia để tìm cầu điều thiện. Này Subhadda, từ khi Ta xuất gia, đã hơn năm mươi năm trôi qua.”

ญายสฺส ธมฺมสฺส ปเทสวตฺตี,อิโต พหิทฺธา สมโณปิ นตฺถิ.

“Người thực hành một phần của Pháp và Chánh đạo, ngoài giáo pháp này ra, cũng không có vị sa-môn nào.”

‘‘ทุติโยปิ สมโณ นตฺถิ. ตติโยปิ สมโณ นตฺถิ. จตุตฺโถปิ สมโณ นตฺถิ. สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสา’’ติ.

“Cũng không có vị sa-môn thứ hai. Cũng không có vị sa-môn thứ ba. Cũng không có vị sa-môn thứ tư. Các học thuyết ngoại đạo khác đều không có các vị sa-môn. Và này Subhadda, nếu các vị tỳ-khưu này sống một cách chân chánh, thì thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.”

๒๑๕. เอวํ วุตฺเต สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, สุภทฺท, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร [Pg.126] มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ.

215. Khi được nói như vậy, du sĩ Subhadda bạch với Đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như người ta lật ngửa vật bị úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc, cũng vậy, Chánh pháp đã được Đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Đức Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Mong rằng con được xuất gia dưới sự hiện diện của Đức Thế Tôn, mong rằng con được thọ cụ túc giới.” “Này Subhadda, ai trước kia là người theo ngoại đạo, muốn được xuất gia, muốn được thọ cụ túc giới trong Pháp và Luật này, người ấy phải sống biệt trú trong bốn tháng. Sau bốn tháng, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, họ sẽ cho xuất gia, cho thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu. Nhưng Ta cũng biết được sự khác biệt của mỗi cá nhân.” “Bạch Thế Tôn, nếu những người trước kia theo ngoại đạo, muốn được xuất gia, muốn được thọ cụ túc giới trong Pháp và Luật này, phải sống biệt trú trong bốn tháng, và sau bốn tháng, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, họ sẽ cho xuất gia, cho thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu, thì con xin sống biệt trú trong bốn năm. Sau bốn năm, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, xin hãy cho con xuất gia, cho con thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu.”

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตนหานนฺท, สุภทฺทํ ปพฺพาเชหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ลาภา โว, อาวุโส อานนฺท; สุลทฺธํ โว, อาวุโส อานนฺท, เย เอตฺถ สตฺถุ สมฺมุขา อนฺเตวาสิกาภิเสเกน อภิสิตฺตา’’ติ. อลตฺถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา สุภทฺโท เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ‘ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ’ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา สุภทฺโท อรหตํ อโหสิ. โส ภควโต ปจฺฉิโม สกฺขิสาวโก อโหสีติ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, vậy hãy cho Subhadda xuất gia.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Tôn giả Ānanda vâng lời Đức Thế Tôn. Bấy giờ, du sĩ Subhadda nói với Tôn giả Ānanda: “Thật là một diễm phúc cho các ông, thưa hiền giả Ānanda; thật là một thiện lợi cho các ông, thưa hiền giả Ānanda, khi các ông được chính bậc Đạo sư làm lễ quán đảnh để trở thành đệ tử.” Du sĩ Subhadda đã được xuất gia dưới sự hiện diện của Đức Thế Tôn, đã được thọ cụ túc giới. Sau khi thọ cụ túc giới không lâu, Tôn giả Subhadda sống một mình, ẩn dật, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và không bao lâu, vị ấy đã tự mình chứng ngộ với thượng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại mục đích vô thượng của đời sống phạm hạnh mà vì đó các thiện gia nam tử đã chân chánh từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình. Vị ấy biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và Tôn giả Subhadda đã trở thành một trong các vị A-la-hán. Vị ấy là người đệ tử cuối cùng được Đức Thế Tôn trực tiếp chứng nhận.

ปญฺจโม ภาณวาโร.

Phẩm thứ năm.

ตถาคตปจฺฉิมวาจา

Lời dạy cuối cùng của Như Lai

๒๑๖. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย [Pg.127] จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา. ยถา โข ปนานนฺท, เอตรหิ ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โข มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ. เถรตเรน, อานนฺท, ภิกฺขุนา นวกตโร ภิกฺขุ นาเมน วา โคตฺเตน วา อาวุโสวาเทน วา สมุทาจริตพฺโพ. นวกตเรน ภิกฺขุนา เถรตโร ภิกฺขุ ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ. อากงฺขมาโน, อานนฺท, สงฺโฆ มมจฺจเยน ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ สมูหนตุ. ฉนฺนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน มมจฺจเยน พฺรหฺมทณฺโฑ ทาตพฺโพ’’ติ. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมทณฺโฑ’’ติ? ‘‘ฉนฺโน, อานนฺท, ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. โส ภิกฺขูหิ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ’’ติ.

216. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, có thể các ông sẽ nghĩ rằng: ‘Lời dạy của bậc Đạo sư đã chấm dứt, chúng ta không còn bậc Đạo sư nữa.’ Này Ānanda, chớ nên nghĩ như vậy. Này Ānanda, Pháp và Luật mà Ta đã giảng dạy và trình bày cho các ông, sau khi Ta qua đời, đó sẽ là bậc Đạo sư của các ông. Này Ānanda, hiện nay các vị tỳ-khưu gọi nhau bằng từ ‘hiền giả’ (āvuso), nhưng sau khi Ta qua đời, không nên gọi như vậy nữa. Này Ānanda, vị tỳ-khưu lớn tuổi hơn nên gọi vị tỳ-khưu nhỏ tuổi hơn bằng tên, hoặc bằng họ, hoặc bằng từ ‘hiền giả’. Vị tỳ-khưu nhỏ tuổi hơn nên gọi vị tỳ-khưu lớn tuổi hơn là ‘bạch ngài’ (bhante) hoặc ‘thưa Tôn giả’ (āyasmā). Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng chúng muốn, có thể hủy bỏ những học giới nhỏ và phụ. Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, hãy áp dụng hình phạt cao nhất (brahmadaṇḍa) đối với tỳ-khưu Channa.” “Bạch Thế Tôn, hình phạt cao nhất là gì?” “Này Ānanda, tỳ-khưu Channa muốn nói gì thì cứ nói, nhưng các vị tỳ-khưu không được nói chuyện, không được khuyên bảo, không được chỉ dạy vị ấy.”

๒๑๗. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, สตฺถุคารเวนปิ น ปุจฺเฉยฺยาถ. สหายโกปิ, ภิกฺขเว, สหายกสฺส อาโรเจตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ, ‘นตฺถิ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’’’ติ. ‘‘ปสาทา โข ตฺวํ, อานนฺท, วเทสิ, ญาณเมว เหตฺถ, อานนฺท, ตถาคตสฺส. นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา. อิเมสญฺหิ, อานนฺท, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ โย ปจฺฉิมโก ภิกฺขุ, โส โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

217. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể có một tỳ khưu nào đó có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này các tỳ khưu, hãy hỏi đi, sau này chớ có hối hận rằng: 'Bậc Đạo Sư đã ở trước mặt chúng ta, mà chúng ta đã không thể hỏi trực tiếp Thế Tôn.' Khi được nói vậy, các tỳ khưu ấy im lặng. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể có một tỳ khưu nào đó có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này các tỳ khưu, hãy hỏi đi, sau này chớ có hối hận rằng: 'Bậc Đạo Sư đã ở trước mặt chúng ta, mà chúng ta đã không thể hỏi trực tiếp Thế Tôn.' Lần thứ ba, các tỳ khưu ấy cũng im lặng. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể vì tôn kính Bậc Đạo Sư mà các ngươi không hỏi. Này các tỳ khưu, vậy thì bạn hãy nói cho bạn biết.' Khi được nói vậy, các tỳ khưu ấy im lặng. Khi ấy, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: 'Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Con tin tưởng như vậy, bạch Thế Tôn, trong chúng tỳ khưu này, không có một tỳ khưu nào có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành.' 'Này Ānanda, ngươi nói do lòng tin. Này Ānanda, ở đây, chính là trí tuệ của Như Lai. Trong chúng tỳ khưu này, không có một tỳ khưu nào có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này Ānanda, trong năm trăm vị tỳ khưu này, vị tỳ khưu thấp nhất cũng là bậc Dự Lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến giác ngộ.'

๒๑๘. อถ [Pg.128] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ. อยํ ตถาคตสฺส ปจฺฉิมา วาจา.

218. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, giờ đây Ta nói với các ngươi: Các pháp hữu vi có tính chất hoại diệt, hãy tinh tấn không dể duôi.' Đây là lời cuối cùng của Như Lai.

ปรินิพฺพุตกถา

Lời kể về sự Bát Niết Bàn

๒๑๙. อถ โข ภควา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิ.

219. Khi ấy, Thế Tôn nhập Sơ thiền. Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền. Xuất Tứ thiền, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ. Xuất Không Vô Biên Xứ, Ngài nhập Thức Vô Biên Xứ. Xuất Thức Vô Biên Xứ, Ngài nhập Vô Sở Hữu Xứ. Xuất Vô Sở Hữu Xứ, Ngài nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Xuất Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, Ngài nhập Diệt Thọ Tưởng Định.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต อนุรุทฺธ, ภควา’’ติ. ‘‘นาวุโส อานนฺท, ภควา ปรินิพฺพุโต, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน’’ติ.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda nói với Tôn giả Anuruddha: 'Bạch Đại đức Anuruddha, Thế Tôn đã Bát Niết Bàn rồi chăng?' 'Này hiền giả Ānanda, Thế Tôn chưa Bát Niết Bàn, Ngài đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định.'

อถ โข ภควา สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ภควา ปรินิพฺพายิ.

Khi ấy, Thế Tôn xuất Diệt Thọ Tưởng Định, nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Xuất Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, Ngài nhập Vô Sở Hữu Xứ. Xuất Vô Sở Hữu Xứ, Ngài nhập Thức Vô Biên Xứ. Xuất Thức Vô Biên Xứ, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ. Xuất Không Vô Biên Xứ, Ngài nhập Tứ thiền. Xuất Tứ thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Sơ thiền. Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền. Ngay sau khi xuất Tứ thiền, Thế Tôn Bát Niết Bàn.

๒๒๐. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส. เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา พฺรหฺมาสหมฺปติ อิมํ คาถํ อภาสิ –

220. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, một trận động đất lớn đã xảy ra, thật kinh hoàng, thật rợn tóc gáy. Và trống trời vang dội. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Phạm thiên Sahampati đã nói lên kệ này:

‘‘สพฺเพว [Pg.129] นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยํ;

ยตฺถ เอตาทิโส สตฺถา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล;

ตถาคโต พลปฺปตฺโต, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต’’ติ.

Tất cả chúng sanh trong đời, đều sẽ vứt bỏ thân này; Khi một bậc Đạo Sư như vậy, không ai sánh bằng trong đời, bậc Như Lai, đạt thập lực, bậc Chánh Đẳng Giác, đã Bát Niết Bàn.

๒๒๑. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

221. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Sakka, vua của chư thiên, đã nói lên kệ này:

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

Các pháp hữu vi thật vô thường, có tánh sanh diệt; Sanh rồi lại diệt, sự tịch tịnh của chúng là an lạc.

๒๒๒. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อนุรุทฺโธ อิมา คาถาโย อภาสิ –

222. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Tôn giả Anuruddha đã nói lên những kệ này:

‘‘นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน;

อเนโช สนฺติมารพฺภ, ยํ กาลมกรี มุนิ.

Không còn hơi thở ra vào, của bậc tâm ý vững vàng, của bậc như vậy; Bậc Thánh nhân không còn dao động, hướng đến tịch tịnh, đã mệnh chung.

‘‘อสลฺลีเนน จิตฺเตน, เวทนํ อชฺฌวาสยิ;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข เจตโส อหู’’ติ.

Với tâm không co rút, Ngài chịu đựng các cảm thọ; Như ngọn đèn tắt, tâm giải thoát đã xảy ra.

๒๒๓. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อานนฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

223. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Tôn giả Ānanda đã nói lên kệ này:

‘‘ตทาสิ ยํ ภึสนกํ, ตทาสิ โลมหํสนํ;

สพฺพาการวรูเปเต, สมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต’’ติ.

Khi ấy thật kinh hoàng, khi ấy thật rợn tóc gáy; Khi bậc Chánh Đẳng Giác, viên mãn mọi đức hạnh, đã Bát Niết Bàn.

๒๒๔. ปรินิพฺพุเต ภควติ เย เต ตตฺถ ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ, ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

224. Khi Đức Thế Tôn nhập diệt, tại nơi ấy, một số các vị tỳ-khưu chưa ly tham đã đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): “Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!” Còn những vị tỳ-khưu đã ly tham, các vị ấy, với chánh niệm tỉnh giác, đã kham nhẫn (suy niệm rằng): “Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể được khác đi ở đây?”

๒๒๕. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ[Pg.130]. เทวตา, อาวุโส, อุชฺฌายนฺตี’’ติ. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, อายสฺมา อนุรุทฺโธ เทวตา มนสิ กโรตี’’ติ ?

225. Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha gọi các tỳ-khưu: “Thôi, chư hiền, đừng sầu não, đừng than khóc. Này chư hiền, chẳng phải điều này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng từ trước rồi sao: ‘Tất cả những gì khả ái, khả ý đều phải chịu đổi khác, chia lìa, biến hoại.’ Này chư hiền, làm sao có thể được khác đi ở đây? Cái gì đã sinh, đã thành, là pháp hữu vi, có bản chất hoại diệt, mong rằng nó đừng hoại diệt — trường hợp ấy không thể xảy ra. Này chư hiền, chư thiên đang phàn nàn.” (Các vị tỳ-khưu hỏi): “Bạch Đại đức, Tôn giả Anuruddha nghĩ đến hạng chư thiên nào vậy?”

‘‘สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา ปถวิยา ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. ยา ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ. อถ โข อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ อานนฺโท ตํ รตฺตาวเสสํ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมสุํ.

“Này hiền giả Ānanda, có những vị chư thiên ở hư không, với tâm tưởng như ở trên đất, đang xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): ‘Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!’ Này hiền giả Ānanda, có những vị chư thiên ở trên mặt đất, với tâm tưởng như ở trên đất, đang xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): ‘Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!’ Còn những vị chư thiên đã ly tham, các vị ấy, với chánh niệm tỉnh giác, đã kham nhẫn (suy niệm rằng): ‘Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể được khác đi ở đây?’ Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha và Tôn giả Ānanda đã trải qua phần còn lại của đêm bằng pháp thoại.

๒๒๖. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉาวุโส อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เตเนว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ.

226. Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha gọi Tôn giả Ānanda: “Này hiền giả Ānanda, hãy đi vào Kusinārā và báo cho dòng họ Malla ở Kusinārā biết: ‘Này quý vị Vāseṭṭhā, Đức Thế Tôn đã nhập diệt. Nay quý vị hãy làm những gì quý vị cho là phải thời.’” “Thưa vâng, bạch Đại đức,” Tôn giả Ānanda vâng lời Tôn giả Anuruddha, rồi vào buổi sáng, đắp y, mang bát và y, cùng với một vị tỳ-khưu khác làm bạn đồng hành, đi vào Kusinārā. Lúc bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā đang tụ họp tại hội trường chính vì công việc ấy. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến hội trường của dòng họ Malla ở Kusinārā; sau khi đến, ngài báo cho dòng họ Malla ở Kusinārā biết: “Này quý vị Vāseṭṭhā, Đức Thế Tôn đã nhập diệt. Nay quý vị hãy làm những gì quý vị cho là phải thời.” Nghe lời này của Tôn giả Ānanda, các vị Malla, các con trai Malla, các con dâu Malla, và các phu nhân Malla, đau khổ, ưu sầu, tâm bị phiền muộn xâm chiếm, một số vị xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): “Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!”

พุทฺธสรีรปูชา

Cúng dường nhục thân Đức Phật

๒๒๗. อถ [Pg.131] โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, กุสินารายํ คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ สนฺนิปาเตถา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ ปญฺจ จ ทุสฺสยุคสตานิ อาทาย เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยน ภควโต สรีรํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา เอกทิวสํ วีตินาเมสุํ.

227. Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā ra lệnh cho các người hầu: “Này các khanh, vậy thì hãy tập trung tất cả hương, hoa và các loại nhạc cụ ở Kusinārā lại.” Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā, sau khi lấy hương, hoa, tất cả các loại nhạc cụ, và năm trăm cặp y, đã đi đến rừng Sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, nơi có nhục thân của Đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, dựng các lọng vải và chuẩn bị các vòng hoa trang trí, và đã trải qua một ngày như vậy.

อถ โข โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘อติวิกาโล โข อชฺช ภควโต สรีรํ ฌาเปตุํ, สฺเว ทานิ มยํ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา ทุติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ตติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, จตุตฺถมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ปญฺจมมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ฉฏฺฐมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ.

Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā khởi lên ý nghĩ này: “Hôm nay đã quá muộn để hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn. Ngày mai chúng ta sẽ hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn.” Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā đã tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, dựng các lọng vải và chuẩn bị các vòng hoa trang trí, và đã trải qua ngày thứ hai, rồi ngày thứ ba, rồi ngày thứ tư, rồi ngày thứ năm, rồi ngày thứ sáu.

อถ โข สตฺตมํ ทิวสํ โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ.

Bấy giờ, vào ngày thứ bảy, dòng họ Malla ở Kusinārā khởi lên ý nghĩ này: “Chúng ta, trong khi tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, sẽ mang (nhục thân) ra khỏi thành phố về phía nam bằng cổng phía nam, đi vòng bên ngoài thành phố, và sẽ hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn ở phía nam thành phố.”

๒๒๘. เตน โข ปน สมเยน อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, ตุมฺหากํ อธิปฺปาโย, อญฺญถา เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตุมฺหากํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ [Pg.132] สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ; เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

228. Vào lúc bấy giờ, có tám vị tộc trưởng Malla, sau khi đã gội đầu và mặc y phục mới, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn,’ nhưng họ đã không thể khiêng lên được. Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã bạch với đại đức Anuruddha điều này: ‘Bạch ngài Anuruddha, do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà tám vị tộc trưởng Malla này, sau khi đã gội đầu và mặc y phục mới, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn,’ nhưng họ đã không thể khiêng lên được?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, ý định của các ông là một đằng, còn ý định của chư thiên là một nẻo.’ – ‘Bạch ngài, vậy ý định của chư thiên là như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, ý định của các ông là: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn đi về hướng nam của thành phố, ra khỏi cổng phía nam, rồi hỏa táng nhục thân của đức Thế Tôn ở phía nam thành phố, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu.’ Còn ý định của chư thiên, này các Vāseṭṭha, là: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn đi về hướng bắc của thành phố, đưa vào thành phố qua cổng phía bắc, khiêng đi qua giữa trung tâm thành phố, rồi đi ra bằng cổng phía đông, và hỏa táng nhục thân của đức Thế Tôn ở phía đông thành phố, tại ngôi đền của dòng họ Malla có tên là Makuṭabandhana, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, và hương liệu của chư thiên.’ – ‘Bạch ngài, xin hãy cứ theo như ý định của chư thiên.’

๒๒๙. เตน โข ปน สมเยน กุสินารา ยาว สนฺธิสมลสํกฏีรา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา มนฺทารวปุปฺเผหิ สนฺถตา โหติ. อถ โข เทวตา จ โกสินารกา จ มลฺลา ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ จ มานุสเกหิ จ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ จ ภควโต สรีรํ นิกฺขิปึสุ.

229. Vào lúc bấy giờ, thành Kusinārā được bao phủ bởi hoa mandārava, ngập sâu đến đầu gối, cho đến tận những nơi giao nhau giữa các ngôi nhà, những nơi ô uế, và những đống rác. Khi ấy, chư thiên và những người Malla ở Kusinārā, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương nhục thân của đức Thế Tôn với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu của chư thiên và của loài người, đã khiêng nhục thân đi về hướng bắc của thành phố, đưa vào thành phố qua cổng phía bắc, khiêng đi qua giữa trung tâm thành phố, rồi đi ra bằng cổng phía đông, và đã đặt nhục thân của đức Thế Tôn xuống tại ngôi đền của dòng họ Malla có tên là Makuṭabandhana, ở phía đông thành phố.

๒๓๐. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ – ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต อานนฺท, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, วาเสฏฺฐา, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ[Pg.133]. เอวํ โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, มลฺลานํ วิหตํ กปฺปาสํ สนฺนิปาเตถา’’ติ.

230. Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã bạch với đại đức Ānanda điều này: ‘Bạch ngài Ānanda, chúng con nên xử lý nhục thân của đức Như Lai như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, nên xử lý nhục thân của đức Như Lai giống như cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân.’ – ‘Bạch ngài Ānanda, vậy người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, người ta quấn nhục thân của một vị vua chuyển luân bằng một tấm vải mới. Sau khi quấn bằng một tấm vải mới, họ quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, họ lại quấn bằng một tấm vải mới. Theo cách thức này, sau khi đã quấn nhục thân của vị vua chuyển luân bằng năm trăm cặp vải, họ đặt vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác, rồi làm một giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm và hỏa táng nhục thân của vị vua chuyển luân. Họ dựng một bảo tháp cho vị vua chuyển luân ở ngã tư đường. Này các Vāseṭṭha, đó là cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân. Này các Vāseṭṭha, nên xử lý nhục thân của đức Như Lai giống như cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân. Nên dựng một bảo tháp cho đức Như Lai ở ngã tư đường. Ở nơi ấy, những ai dâng lên vòng hoa, hương liệu, hay bột thơm, hoặc đảnh lễ, hoặc làm cho tâm mình tịnh tín, điều ấy sẽ đem lại cho họ lợi ích và an lạc lâu dài.’ Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã ra lệnh cho các thuộc hạ: ‘Này các khanh, vậy thì hãy đi thu gom bông gòn đã được chải kỹ của dòng họ Malla.’

อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐสุํ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐสุํ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ ภควโต สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา ภควโต สรีรํ จิตกํ อาโรเปสุํ.

Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã quấn nhục thân của đức Thế Tôn bằng một tấm vải mới, rồi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, họ lại quấn bằng một tấm vải mới. Theo cách thức này, sau khi đã quấn nhục thân của đức Thế Tôn bằng năm trăm cặp vải, họ đặt vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác, rồi làm một giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm và đặt nhục thân của đức Thế Tôn lên giàn thiêu.

มหากสฺสปตฺเถรวตฺถุ

Câu chuyện về Đại đức Mahākassapa

๒๓๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อาชีวโก กุสินาราย มนฺทารวปุปฺผํ คเหตฺวา ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตํ อาชีวกํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อาชีวกํ เอตทโวจ – ‘‘อปาวุโส, อมฺหากํ สตฺถารํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อามาวุโส, ชานามิ, อชฺช สตฺตาหปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโม. ตโต เม อิทํ มนฺทารวปุปฺผํ คหิต’’นฺติ. ตตฺถ เย เต ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

231. Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa đang trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một đại chúng tỳ-khưu, với khoảng năm trăm vị tỳ-khưu. Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đi lệch khỏi con đường và ngồi xuống dưới một gốc cây. Cũng vào lúc bấy giờ, một du sĩ Ājīvaka, tay cầm một đóa hoa mandārava, đang trên đường dài từ Kusinārā đến Pāvā. Trưởng lão Mahākassapa trông thấy du sĩ Ājīvaka ấy từ xa đi lại, thấy rồi liền nói với du sĩ Ājīvaka ấy rằng: “Này hiền hữu, hiền hữu có biết bậc Đạo Sư của chúng tôi không?” “Thưa hiền hữu, vâng, tôi biết. Sa-môn Gotama đã nhập diệt được bảy ngày rồi. Từ nơi ấy, tôi đã nhặt được đóa hoa mandārava này.” Bấy giờ, trong số các vị tỳ-khưu chưa ly tham, một số vị giơ tay lên mà khóc, ngã lăn xuống như bị chặt đứt, lăn qua lộn lại: “Thế Tôn đã nhập diệt quá sớm! Thiện Thệ đã nhập diệt quá sớm! Bậc có Mắt trong đời đã ẩn mình quá sớm!” Còn những vị tỳ-khưu đã ly tham, các vị ấy chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng rằng: “Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể khác được?”

๒๓๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม วุทฺธปพฺพชิโต ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข สุภทฺโท วุทฺธปพฺพชิโต เต [Pg.134] ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณน. อุปทฺทุตา จ โหม – ‘อิทํ โว กปฺปติ, อิทํ โว น กปฺปตี’ติ. อิทานิ ปน มยํ ยํ อิจฺฉิสฺสาม, ตํ กริสฺสาม, ยํ น อิจฺฉิสฺสาม, น ตํ กริสฺสามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

232. Vào lúc bấy giờ, có một người xuất gia lúc về già tên là Subhadda đang ngồi trong hội chúng ấy. Khi ấy, người xuất gia lúc về già Subhadda nói với các vị tỳ-khưu ấy rằng: “Thôi, chư hiền hữu, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Chúng ta đã được giải thoát hoàn toàn khỏi vị Đại Sa-môn ấy. Chúng ta đã bị phiền nhiễu bởi những lời: ‘Điều này hợp lệ với các ông, điều này không hợp lệ với các ông.’ Nhưng bây giờ, chúng ta muốn làm gì thì sẽ làm điều đó, không muốn làm gì thì sẽ không làm điều đó.” Bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa gọi các vị tỳ-khưu: “Thôi, chư hiền hữu, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Này chư hiền hữu, chẳng phải điều này đã được Thế Tôn nói trước rồi sao: ‘Sẽ có sự chia ly, sự xa lìa, sự khác biệt với tất cả những gì thân ái và quý mến.’ Làm sao có thể khác được, hỡi chư hiền hữu? Cái gì đã sinh, đã thành, là pháp hữu vi, có bản chất hoại diệt, mà lại mong rằng: ‘Mong sao thân của Như Lai cũng không bị hoại diệt!’ — điều đó không thể xảy ra.”

๒๓๓. เตน โข ปน สมเยน จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘อยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. น ตาว ภควโต จิตโก ปชฺชลิสฺสติ, ยาวายสฺมา มหากสฺสโป ภควโต ปาเท สิรสา น วนฺทิสฺสตี’’’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

233. Vào lúc bấy giờ, có bốn vị tộc trưởng Malla, sau khi gội đầu và mặc y phục mới, đã cố gắng châm lửa giàn hỏa thiêu của Thế Tôn nhưng không thể làm được. Khi ấy, các vị Malla ở Kusinārā nói với trưởng lão Anuruddha rằng: “Bạch ngài Anuruddha, do nhân gì, do duyên gì mà bốn vị tộc trưởng Malla này, sau khi gội đầu và mặc y phục mới, đã cố gắng châm lửa giàn hỏa thiêu của Thế Tôn nhưng không thể làm được?” “Này các Vāseṭṭha, ý muốn của chư thiên là khác.” “Bạch ngài, ý muốn của chư thiên là như thế nào?” “Này các Vāseṭṭha, ý muốn của chư thiên là: ‘Trưởng lão Mahākassapa đang trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một đại chúng tỳ-khưu, với khoảng năm trăm vị tỳ-khưu. Giàn hỏa thiêu của Thế Tôn sẽ không bốc cháy cho đến khi trưởng lão Mahākassapa đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình.’” “Bạch ngài, xin hãy cứ theo như ý muốn của chư thiên.”

๒๓๔. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน กุสินารา มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ, เยน ภควโต จิตโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทิ. ตานิปิ โข ปญฺจภิกฺขุสตานิ เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทึสุ. วนฺทิเต จ ปนายสฺมตา มหากสฺสเปน เตหิ จ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สยเมว ภควโต จิตโก ปชฺชลิ.

234. Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đi đến đền Makuṭabandhana của dòng họ Malla ở Kusinārā, nơi có giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Sau khi đến, ngài đắp y lệch một bên vai, chắp tay lại, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng theo chiều bên phải, rồi đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình. Năm trăm vị tỳ-khưu ấy cũng đắp y lệch một bên vai, chắp tay lại, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng theo chiều bên phải, rồi đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình. Và khi trưởng lão Mahākassapa cùng năm trăm vị tỳ-khưu ấy vừa đảnh lễ xong, giàn hỏa thiêu của Thế Tôn tự động bốc cháy.

๒๓๕. ฌายมานสฺส [Pg.135] โข ปน ภควโต สรีรสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ, น มสิ; เอวเมว ภควโต สรีรสฺส ฌายมานสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เตสญฺจ ปญฺจนฺนํ ทุสฺสยุคสตานํ ทฺเวว ทุสฺสานิ น ฑยฺหึสุ ยญฺจ สพฺพอพฺภนฺตริมํ ยญฺจ พาหิรํ. ทฑฺเฒ จ โข ปน ภควโต สรีเร อนฺตลิกฺขา อุทกธารา ปาตุภวิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. อุทกสาลโตปิ อพฺภุนฺนมิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. โกสินารกาปิ มลฺลา สพฺพคนฺโธทเกน ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรานิ สตฺตาหํ สนฺธาคาเร สตฺติปญฺชรํ กริตฺวา ธนุปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกรึสุ ครุํ กรึสุ มาเนสุํ ปูเชสุํ.

235. Khi kim thân của Thế Tôn đang được hỏa thiêu, đối với lớp da ngoài, da trong, thịt, gân, và dịch khớp, không tro cũng không muội nào được thấy; chỉ có các xá-lợi còn lại. Giống như khi bơ hoặc dầu được đốt cháy, không tro cũng không muội nào được thấy; cũng vậy, khi kim thân của Thế Tôn được hỏa thiêu, đối với lớp da ngoài, da trong, thịt, gân, và dịch khớp, không tro cũng không muội nào được thấy; chỉ có các xá-lợi còn lại. Và trong năm trăm cặp y phục, chỉ có hai tấm không bị cháy: tấm trong cùng và tấm ngoài cùng. Khi kim thân của Thế Tôn đã được hỏa thiêu xong, một dòng nước từ trên không hiện ra và dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Nước cũng phun lên từ những cây sāla và dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Các vị Malla ở Kusinārā cũng dùng tất cả các loại nước thơm để dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Khi ấy, các vị Malla ở Kusinārā đặt các xá-lợi của Thế Tôn tại nghị trường, dựng một hàng rào bằng giáo và bao quanh bằng một bức tường cung, rồi trong bảy ngày, họ tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu.

สรีรธาตุวิภาชนํ

Phân chia Xá-lợi

๒๓๖. อสฺโสสิ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

236. Vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con trai của hoàng hậu Vedehi, đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con trai của hoàng hậu Vedehi, đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, ta cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Ta cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Ta cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Dòng họ Licchavī ở Vesālī đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Licchavī ở Vesālī đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสุํ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา โกสินารกานํ มลฺลานํ [Pg.136] ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ ญาติเสฏฺโฐ, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Dòng họ Sakyā ở Kapilavatthu đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Sakyā ở Kapilavatthu đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn là người thân tộc cao quý nhất của chúng tôi. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสุํ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Dòng họ Bulayo ở Allakappa đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Bulayo ở Allakappa đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสุํ โข รามคามกา โกฬิยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข รามคามกา โกฬิยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Dòng họ Koḷiyā ở Rāmagāma đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Koḷiyā ở Rāmagāma đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสิ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหํ ปิสฺมิ พฺราหฺมโณ, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

Vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, ta cũng là dòng dõi Bà-la-môn. Ta cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Ta cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Dòng họ Mallā ở Pāvā đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Mallā ở Pāvā đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

เอวํ วุตฺเต โกสินารกา มลฺลา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเต ปรินิพฺพุโต, น มยํ ทสฺสาม ภควโต สรีรานํ ภาค’’นฺติ.

Khi được nói như vậy, dòng họ Mallā ở Kusinārā đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng: “Đức Thế Tôn đã nhập diệt trong lãnh địa làng của chúng tôi. Chúng tôi sẽ không trao phần xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

๒๓๗. เอวํ วุตฺเต โทโณ พฺราหฺมโณ เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ –

237. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Doṇa đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng:

‘‘สุณนฺตุ [Pg.137] โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก ;

พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท;

น หิ สาธุ ยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร.

“Thưa quý ngài, xin hãy lắng nghe một lời của tôi. Đức Phật của chúng ta đã là người tán thán sự kham nhẫn. Thật không tốt đẹp khi có sự xung đột về việc phân chia xá-lợi của bậc Tối Thượng Nhân.”

สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค;

วิตฺถาริกา โหนฺตุ ทิสาสุ ถูปา,พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา’’ติ.

“Thưa quý ngài, tất cả chúng ta hãy cùng nhau, hòa hợp, hoan hỷ, chia thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được lan rộng khắp các phương, vì có nhiều người tịnh tín nơi Bậc Có Mắt.”

๒๓๘. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตฺวญฺเญว ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สวิภตฺตํ วิภชาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เตสํ สงฺฆานํ คณานํ ปฏิสฺสุตฺวา ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตฺวา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ – ‘‘อิมํ เม โภนฺโต ตุมฺพํ ททนฺตุ อหมฺปิ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. อทํสุ โข เต โทณสฺส พฺราหฺมณสฺส ตุมฺพํ.

238. “Vậy thì, thưa Bà-la-môn, chính ngài hãy phân chia xá-lợi của Đức Thế Tôn thành tám phần đều nhau một cách tốt đẹp.” “Vâng, thưa quý ngài,” Bà-la-môn Doṇa đã vâng lời các hội chúng và đoàn thể ấy, sau khi đã phân chia xá-lợi của Đức Thế Tôn thành tám phần đều nhau một cách tốt đẹp, ông đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng: “Thưa quý ngài, xin hãy trao cho tôi cái đấu này. Tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho cái đấu.” Họ đã trao cái đấu cho Bà-la-môn Doṇa.

อสฺโสสุํ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘นตฺถิ ภควโต สรีรานํ ภาโค, วิภตฺตานิ ภควโต สรีรานิ. อิโต องฺคารํ หรถา’’ติ. เต ตโต องฺคารํ หรึสุ.

Dòng họ Moriyā ở Pippalivana đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Moriyā ở Pippalivana đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.” (Họ được trả lời:) “Không còn phần xá-lợi nào của Đức Thế Tôn, xá-lợi của Đức Thế Tôn đã được phân chia rồi. Hãy lấy tro than từ đây.” Họ đã lấy tro than từ đó.

ธาตุถูปปูชา

Cúng Dường Bảo Tháp Xá-Lợi

๒๓๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชคเห ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. เวสาลิกาปิ ลิจฺฉวี เวสาลิยํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. กปิลวตฺถุวาสีปิ สกฺยา กปิลวตฺถุสฺมึ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อลฺลกปฺปกาปิ พุลโย อลฺลกปฺเป ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. รามคามกาปิ โกฬิยา รามคาเม ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. เวฏฺฐทีปโกปิ พฺราหฺมโณ เวฏฺฐทีเป ภควโต [Pg.138] สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปาเวยฺยกาปิ มลฺลา ปาวายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โกสินารกาปิ มลฺลา กุสินารายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โทโณปิ พฺราหฺมโณ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปิปฺปลิวนิยาปิ โมริยา ปิปฺปลิวเน องฺคารานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อิติ อฏฺฐ สรีรถูปา นวโม ตุมฺพถูโป ทสโม องฺคารถูโป. เอวเมตํ ภูตปุพฺพนฺติ.

239. Khi ấy, vua A-xà-thế xứ Ma-kiệt-đà, con của bà Vedehi, đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại thành Vương Xá. Dân Licchavī ở Vesālī cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Vesālī. Dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Ca-tỳ-la-vệ. Dòng họ Buli ở Allakappa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Allakappa. Dòng họ Koliya ở Rāmagāma cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Rāmagāma. Vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Veṭṭhadīpa. Dòng họ Malla ở Pāvā cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Pāvā. Dòng họ Malla ở Kusinārā cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Kusinārā. Vị Bà-la-môn Doṇa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường cho cái đấu. Dòng họ Moriya ở Pippalivana cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường cho tro than tại Pippalivana. Như vậy, có tám bảo tháp xá-lợi, bảo tháp cái đấu là thứ chín, và bảo tháp tro than là thứ mười. Việc này đã xảy ra như vậy trong quá khứ.

๒๔๐. อฏฺฐโทณํ จกฺขุมโต สรีรํ, สตฺตโทณํ ชมฺพุทีเป มเหนฺติ.

240. Xá-lợi của bậc có Năm Mắt là tám đấu, bảy đấu được tôn thờ ở cõi Diêm-phù-đề.

เอกญฺจ โทณํ ปุริสวรุตฺตมสฺส, รามคาเม นาคราชา มเหติ.

Và một đấu của bậc Tối Thượng trong loài người được long vương tôn thờ tại Rāmagāma.

เอกาหิ ทาฐา ติทิเวหิ ปูชิตา, เอกา ปน คนฺธารปุเร มหียติ;

กาลิงฺครญฺโญ วิชิเต ปุเนกํ, เอกํ ปน นาคราชา มเหติ.

Một răng xá-lợi được chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba tôn thờ, một cái khác được tôn thờ ở thành Gandhāra; lại một cái nữa trong vương quốc của vua Kalinga, và một cái khác được long vương tôn thờ.

ตสฺเสว เตเชน อยํ วสุนฺธรา,อายาคเสฏฺเฐหิ มหี อลงฺกตา;

เอวํ อิมํ จกฺขุมโต สรีรํ,สุสกฺกตํ สกฺกตสกฺกเตหิ.

Chính nhờ oai lực của ngài mà quả đất này, mặt đất này được trang hoàng với những lễ cúng dường cao quý nhất. Như vậy, xá-lợi này của bậc có Năm Mắt đã được tôn kính một cách trọn vẹn bởi những người đáng được tôn kính.

เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทปูชิโต,มนุสฺสินฺทเสฏฺเฐหิ ตเถว ปูชิโต;

ตํ วนฺทถ ปญฺชลิกา ลภิตฺวา,พุทฺโธ หเว กปฺปสเตหิ ทุลฺลโภติ.

Được vua trời, vua rồng, vua người tôn thờ, cũng được các vị vua chúa cao quý nhất trong loài người tôn thờ như vậy. Khi đã nhận được (xá-lợi) ấy, hãy chắp tay đảnh lễ. Quả thật, một vị Phật là khó gặp trong hàng trăm kiếp.

จตฺตาลีส สมา ทนฺตา, เกสา โลมา จ สพฺพโส;

เทวา หรึสุ เอเกกํ, จกฺกวาฬปรมฺปราติ.

Bốn mươi chiếc răng bằng nhau, và tất cả tóc và lông, chư thiên đã mang đi từng phần một đến các thế giới khác nhau.

มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

Kinh Đại Bát-niết-bàn, phẩm thứ ba, kết thúc.

๔. มหาสุทสฺสนสุตฺตํ

4. Kinh Đại Thiện Kiến

๒๔๑. เอวํ [Pg.139] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ. เสยฺยถิทํ – จมฺปา, ราชคหํ, สาวตฺถิ, สาเกตํ, โกสมฺพี, พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

241. Tôi nghe như vầy – một thời đức Thế Tôn, vào lúc sắp nhập Niết-bàn, trú tại Kusinārā, trong khu rừng sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, giữa hai cây sāla song đôi. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch đức Thế Tôn rằng: 'Bạch đức Thế Tôn, xin đức Thế Tôn đừng nhập Niết-bàn tại cái thị trấn nhỏ bé này, cái thị trấn hoang vu này, cái thị trấn nhánh này. Bạch đức Thế Tôn, có những đại đô thị khác. Như là – Campā, Rājagaha, Sāvatthi, Sāketa, Kosambī, Bārāṇasī; xin đức Thế Tôn hãy nhập Niết-bàn tại đó. Ở đó có nhiều Sát-đế-lỵ giàu có, Bà-la-môn giàu có, gia chủ giàu có, những người có lòng tịnh tín sâu sắc nơi Như Lai, họ sẽ cúng dường xá-lợi của Như Lai.'

๒๔๒. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ; มา เหวํ, อานนฺท, อวจ – ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’’นฺติ.

242. Này Ānanda, đừng nói như vậy; này Ānanda, đừng nói như vậy – rằng đây là một thị trấn nhỏ bé, một thị trấn hoang vu, một thị trấn nhánh.

กุสาวตีราชธานี

Kinh thành Kusāvatī

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ. ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน, อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน [Pg.140] สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

Này Ānanda, trong quá khứ, đã có một vị vua tên là Mahāsudassana, thuộc dòng Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, chinh phục bốn phương, chiến thắng, đạt được sự ổn định cho vương quốc. Này Ānanda, của vua Mahāsudassana, thành Kusinārā này đã là kinh thành tên là Kusāvatī. Chiều dài từ đông sang tây là mười hai do-tuần, chiều rộng từ bắc xuống nam là bảy do-tuần. Này Ānanda, kinh thành Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, người ở chen chúc, và lương thực dồi dào. Ví như, này Ānanda, kinh thành của chư thiên tên là Āḷakamandā thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, đầy dẫy dạ-xoa, và lương thực dồi dào; cũng vậy, này Ānanda, kinh thành Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, người ở chen chúc, và lương thực dồi dào. Này Ānanda, kinh thành Kusāvatī ngày cũng như đêm không ngớt mười loại âm thanh, đó là: tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng đàn, tiếng hát, tiếng ốc, tiếng chũm chọe, và tiếng thứ mười là 'Hãy ăn, hãy uống, hãy thưởng thức!'

‘‘กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอโก ปากาโร โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย, เอโก โลหิตงฺกมโย, เอโก มสารคลฺลมโย, เอโก สพฺพรตนมโย. กุสาวติยา, อานนฺท, ราชธานิยา จตุนฺนํ วณฺณานํ ทฺวารานิ อเหสุํ. เอกํ ทฺวารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. เอเกกสฺมึ ทฺวาเร สตฺต สตฺต เอสิกา นิขาตา อเหสุํ ติโปริสงฺคา ติโปริสนิขาตา ทฺวาทสโปริสา อุพฺเพเธน. เอกา เอสิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ, โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ, มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ, โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ [Pg.141] รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

“Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī được bao bọc bởi bảy lớp tường thành. Một lớp tường thành bằng vàng, một lớp bằng bạc, một lớp bằng ngọc lưu ly, một lớp bằng pha lê, một lớp bằng hồng ngọc, một lớp bằng đá mã não, một lớp bằng tất cả các loại ngọc báu. Này Ānanda, ở kinh đô Kusāvatī có các cổng thành thuộc bốn loại màu sắc. Một cổng thành bằng vàng, một cổng bằng bạc, một cổng bằng ngọc lưu ly, một cổng bằng pha lê. Ở mỗi cổng thành, có bảy bảy cột trụ được dựng lên, chu vi ba tầm người, chôn sâu ba tầm người, và cao mười hai tầm người. Một cột trụ bằng vàng, một bằng bạc, một bằng ngọc lưu ly, một bằng pha lê, một bằng hồng ngọc, một bằng đá mã não, một bằng tất cả các loại ngọc báu. Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī được bao bọc bởi bảy hàng cây thốt nốt. Một hàng cây thốt nốt bằng vàng, một hàng bằng bạc, một hàng bằng ngọc lưu ly, một hàng bằng pha lê, một hàng bằng hồng ngọc, một hàng bằng đá mã não, một hàng bằng tất cả các loại ngọc báu. Cây thốt nốt bằng vàng có thân bằng vàng, lá và quả bằng bạc. Cây thốt nốt bằng bạc có thân bằng bạc, lá và quả bằng vàng. Cây thốt nốt bằng ngọc lưu ly có thân bằng ngọc lưu ly, lá và quả bằng pha lê. Cây thốt nốt bằng pha lê có thân bằng pha lê, lá và quả bằng ngọc lưu ly. Cây thốt nốt bằng hồng ngọc có thân bằng hồng ngọc, lá và quả bằng đá mã não. Cây thốt nốt bằng đá mã não có thân bằng đá mã não, lá và quả bằng hồng ngọc. Cây thốt nốt bằng tất cả các loại ngọc báu có thân bằng tất cả các loại ngọc báu, lá và quả cũng bằng tất cả các loại ngọc báu. Này Ānanda, âm thanh của những hàng cây thốt nốt ấy khi được gió lay động thì du dương, quyến rũ, say đắm, và mê ly. Này Ānanda, ví như âm thanh của dàn nhạc năm loại nhạc cụ được hòa âm khéo léo, được tấu lên nhịp nhàng, được các nhạc công tài giỏi trình diễn, thì du dương, quyến rũ, say đắm, và mê ly. Này Ānanda, cũng giống như thế, âm thanh của những hàng cây thốt nốt ấy khi được gió lay động thì du dương, quyến rũ, say đắm, và mê ly. Này Ānanda, vào thời ấy, ở kinh đô Kusāvatī, những kẻ nghiện cờ bạc, nghiện rượu, ham uống, họ đã vui chơi giải trí với âm thanh của những hàng cây thốt nốt được gió lay động ấy.”

จกฺกรตนํ

Chuyển Luân Bảo

๒๔๓. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ จตูหิ จ อิทฺธีหิ. กตเมหิ สตฺตหิ? อิธานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปเนตํ – ‘‘ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ.

243. “Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã được trang bị đầy đủ bảy báu vật và bốn thần thông. Bảy báu vật là những gì? Này Ānanda, ở đây, vào ngày trai giới mười lăm, sau khi đã gội đầu, đang thực hành trai giới, đức vua Mahāsudassana ngự trên tầng lầu cao nhất của cung điện thì một bánh xe báu thiêng liêng hiện ra, có một ngàn căm xe, có vành xe, có trục xe, đầy đủ trọn vẹn mọi phương diện. Sau khi nhìn thấy, đức vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ này: ‘Ta đã từng nghe điều này: “Vị vua nào thuộc dòng Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, vào ngày trai giới mười lăm, sau khi đã gội đầu, đang thực hành trai giới, ngự trên tầng lầu cao nhất của cung điện, mà có một bánh xe báu thiêng liêng hiện ra, có một ngàn căm xe, có vành xe, có trục xe, đầy đủ trọn vẹn mọi phương diện, vị vua ấy là một vị Chuyển Luân Vương.” Vậy, có lẽ nào ta chính là một vị Chuyển Luân Vương chăng?’”

๒๔๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน สุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย, ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ[Pg.142]. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

244. Này Ānanda, khi ấy, đức vua Mahāsudassana từ chỗ ngồi đứng dậy, vắt thượng y qua một bên vai, tay trái cầm bình nước bằng vàng, tay phải rảy nước lên bánh xe báu và nói: ‘Mong sao bánh xe báu tôn quý hãy lăn đi, mong sao bánh xe báu tôn quý hãy chinh phục.’ Này Ānanda, khi ấy, bánh xe báu ấy đã lăn về phương đông. Đức vua Mahāsudassana cùng với bốn binh chủng đi theo sau. Này Ānanda, ở địa phương nào bánh xe báu dừng lại, đức vua Mahāsudassana cùng với bốn binh chủng đã trú ngụ tại nơi ấy. Này Ānanda, các vị tiểu vương ở phương đông đã đi đến yết kiến đức vua Mahāsudassana và thưa rằng: ‘Xin mời đại vương, đại vương đã khéo đến. Thưa đại vương, đây là của ngài. Thưa đại vương, xin hãy giáo huấn.’ Đức vua Mahāsudassana đã nói như sau: ‘Không được sát sanh, không được lấy của không cho, không được tà hạnh trong các dục, không được nói dối, không được uống rượu, và hãy hưởng thụ theo như đã hưởng thụ.’ Này Ānanda, các vị tiểu vương ở phương đông đã trở thành những người tùy tùng của đức vua Mahāsudassana. Này Ānanda, khi ấy, bánh xe báu ấy sau khi đã đi xuống biển đông rồi trồi lên lại, đã lăn về phương nam... (như trên)... sau khi đã đi xuống biển nam rồi trồi lên lại, đã lăn về phương tây... (như trên)... sau khi đã đi xuống biển tây rồi trồi lên lại, đã lăn về phương bắc. Đức vua Mahāsudassana cùng với bốn binh chủng đi theo sau. Này Ānanda, ở địa phương nào bánh xe báu dừng lại, đức vua Mahāsudassana cùng với bốn binh chủng đã trú ngụ tại nơi ấy. Này Ānanda, các vị tiểu vương ở phương bắc đã đi đến yết kiến đức vua Mahāsudassana và thưa rằng: ‘Xin mời đại vương, đại vương đã khéo đến. Thưa đại vương, đây là của ngài. Thưa đại vương, xin hãy giáo huấn.’ Đức vua Mahāsudassana đã nói như sau: ‘Không được sát sanh, không được lấy của không cho, không được tà hạnh trong các dục, không được nói dối, không được uống rượu, và hãy hưởng thụ theo như đã hưởng thụ.’ Này Ānanda, các vị tiểu vương ở phương bắc đã trở thành những người tùy tùng của đức vua Mahāsudassana.

๒๔๕. ‘‘อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ.

245. Này Ānanda, khi ấy, bánh xe báu ấy sau khi đã chinh phục được mặt đất cho đến tận bờ biển, đã quay trở về kinh đô Kusāvatī rồi dừng lại ở cổng nội cung của đức vua Mahāsudassana, ngay trước cửa phòng xử án, giống như thể được gắn chặt vào trục xe, làm cho nội cung của đức vua Mahāsudassana được trang nghiêm. Này Ānanda, bánh xe báu như thế ấy đã hiện ra cho đức vua Mahāsudassana.

หตฺถิรตนํ

Tượng báu (Voi báu)

๒๔๖. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต สตฺตปฺปติฏฺโฐ อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม อุโปสโถ นาม นาคราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ หตฺถิยานํ, สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, หตฺถิรตนํ – เสยฺยถาปิ นาม คนฺธหตฺถาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว หตฺถิรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

246. Này Ānanda, lại nữa, đối với đức vua Mahāsudassana, voi báu đã hiện ra, toàn thân màu trắng, có bảy điểm vững chãi, có thần thông, đi được trên hư không, là voi chúa tên Uposatha. Sau khi nhìn thấy voi báu ấy, tâm của đức vua Mahāsudassana được hoan hỷ: ‘Thật tốt thay, này các khanh, nếu cỗ xe voi này có thể được điều phục.’ Này Ānanda, khi ấy, voi báu ấy đã được điều phục, giống như con voi thuần chủng thuộc giống Gandha đã được huấn luyện kỹ lưỡng từ lâu. Này Ānanda, thuở xưa, đức vua Mahāsudassana, trong khi muốn thử nghiệm voi báu ấy, vào buổi sáng đã cỡi lên nó, đi một vòng quanh mặt đất cho đến tận bờ biển, rồi quay trở về kinh đô Kusāvatī và dùng bữa sáng. Này Ānanda, voi báu như thế ấy đã hiện ra cho đức vua Mahāsudassana.

อสฺสรตนํ

Mã báu (Ngựa báu)

๒๔๗. ‘‘ปุน [Pg.143] จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต กาฬสีโส มุญฺชเกโส อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม วลาหโก นาม อสฺสราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ อสฺสยานํ สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, อสฺสรตนํ เสยฺยถาปิ นาม ภทฺโท อสฺสาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว อสฺสรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ.

247. Này Ānanda, lại nữa, đối với đức vua Mahāsudassana, ngựa báu đã hiện ra, toàn thân màu trắng, đầu màu đen, bờm như cỏ muñja, có thần thông, đi được trên hư không, là ngựa chúa tên Valāhaka. Sau khi nhìn thấy ngựa báu ấy, tâm của đức vua Mahāsudassana được hoan hỷ: ‘Thật tốt thay, này các khanh, nếu cỗ xe ngựa này có thể được điều phục.’ Này Ānanda, khi ấy, ngựa báu ấy đã được điều phục, giống như con ngựa thuần chủng tốt đã được huấn luyện kỹ lưỡng từ lâu. Này Ānanda, thuở xưa, đức vua Mahāsudassana, trong khi muốn thử nghiệm ngựa báu ấy, vào buổi sáng đã cỡi lên nó, đi một vòng quanh mặt đất cho đến tận bờ biển, rồi quay trở về kinh đô Kusāvatī và dùng bữa sáng. Này Ānanda, ngựa báu như thế ấy đã hiện ra cho đức vua Mahāsudassana.

มณิรตนํ

Maṇi báu (Ngọc báu)

๒๔๘. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มณิรตนํ ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตสฺส โข ปนานนฺท, มณิรตนสฺส อาภา สมนฺตา โยชนํ ผุฏา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว มณิรตนํ วีมํสมาโน จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มณึ ธชคฺคํ อาโรเปตฺวา รตฺตนฺธการติมิสาย ปายาสิ. เย โข ปนานนฺท, สมนฺตา คามา อเหสุํ, เต เตโนภาเสน กมฺมนฺเต ปโยเชสุํ ทิวาติ มญฺญมานา. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ มณิรตนํ ปาตุรโหสิ.

248. Này Ānanda, lại nữa, đối với đức vua Mahāsudassana, ngọc báu đã hiện ra. Viên ngọc ấy là ngọc veḷuriya, đẹp đẽ, thuộc loại tốt, có tám cạnh, được chế tác hoàn hảo, trong suốt, cực kỳ thanh tịnh, không tỳ vết, hội đủ mọi đặc tính. Này Ānanda, ánh sáng của viên ngọc báu ấy đã tỏa ra xung quanh một do-tuần. Này Ānanda, thuở xưa, đức vua Mahāsudassana, trong khi muốn thử nghiệm viên ngọc báu ấy, đã tập hợp bốn binh chủng, gắn viên ngọc lên đầu ngọn cờ, rồi ra đi trong đêm tối mịt mù. Này Ānanda, các ngôi làng ở xung quanh, do ánh sáng của viên ngọc ấy, đã bắt đầu công việc của mình vì ngỡ rằng đó là ban ngày. Này Ānanda, ngọc báu như thế ấy đã hiện ra cho đức vua Mahāsudassana.

อิตฺถิรตนํ

Nữ báu

๒๔๙. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกิสา นาติถูลา นาติกาฬิกา นาจฺโจทาตา อติกฺกนฺตา มานุสิวณฺณํ อปฺปตฺตา ทิพฺพวณฺณํ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ [Pg.144] นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาสปิจุโน วา. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส สีเต อุณฺหานิ คตฺตานิ โหนฺติ, อุณฺเห สีตานิ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี อโหสิ ปจฺฉานิปาตินี กิงฺการปฏิสฺสาวินี มนาปจารินี ปิยวาทินี. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ มนสาปิ โน อติจริ, กุโต ปน กาเยน. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

249. “Lại nữa, này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, nữ bảo đã xuất hiện, nàng có dung sắc xinh đẹp, đáng chiêm ngưỡng, đáng ưa thích, có được vẻ đẹp toàn hảo của nước da ở mức độ tột cùng, không quá cao, không quá thấp, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng, vượt hơn dung sắc của loài người, nhưng chưa đạt đến dung sắc của chư thiên. Này Ānanda, sự xúc chạm nơi thân của nữ bảo ấy là như thế này, ví như là sự xúc chạm của một khối bông gòn hay một khối bông vải. Này Ānanda, các chi phần của nữ bảo ấy trở nên ấm áp khi trời lạnh, và trở nên mát mẻ khi trời nóng. Này Ānanda, từ thân của nữ bảo ấy tỏa ra hương chiên-đàn, từ miệng tỏa ra hương hoa sen xanh. Này Ānanda, nữ bảo ấy có thói quen thức dậy trước đức vua Mahāsudassana, đi ngủ sau, luôn vâng lời, hành xử vừa ý, và nói lời khả ái. Này Ānanda, nữ bảo ấy ngay cả trong tâm ý cũng không hề có ý nghĩ bất chính đối với đức vua Mahāsudassana, huống nữa là bằng thân. Này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, nữ bảo đã xuất hiện với những phẩm chất như vậy.”

คหปติรตนํ

Gia chủ bảo

๒๕๐. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ. ตสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน นิธึ ปสฺสติ สสฺสามิกมฺปิ อสฺสามิกมฺปิ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหํ เต ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามี’ติ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว คหปติรตนํ วีมํสมาโน นาวํ อภิรุหิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย นทิยา โสตํ โอคาหิตฺวา คหปติรตนํ เอตทโวจ – ‘อตฺโถ เม, คหปติ, หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. ‘เตน หิ, มหาราช, เอกํ ตีรํ นาวา อุเปตู’ติ. ‘อิเธว เม, คหปติ, อตฺโถ หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, คหปติรตนํ อุโภหิ หตฺเถหิ อุทกํ โอมสิตฺวา ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส กุมฺภึ อุทฺธริตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘อลเมตฺตาวตา มหาราช, กตเมตฺตาวตา มหาราช, ปูชิตเมตฺตาวตา มหาราชา’ติ? ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘อลเมตฺตาวตา คหปติ, กตเมตฺตาวตา คหปติ, ปูชิตเมตฺตาวตา คหปตี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ.

250. “Lại nữa, này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, gia chủ bảo đã xuất hiện. Thiên nhãn phát sinh do kết quả của nghiệp đã xuất hiện nơi vị ấy, nhờ đó vị ấy nhìn thấy các kho tàng, cả có chủ lẫn không có chủ. Vị ấy đến yết kiến đức vua Mahāsudassana và tâu rằng: ‘Tâu Thiên tử, ngài hãy an tâm, hạ thần sẽ lo liệu việc tài sản cho ngài bằng tài sản.’ Này Ānanda, thuở xưa, đức vua Mahāsudassana, trong khi muốn thử thách chính vị gia chủ bảo ấy, đã lên thuyền đi ra giữa dòng sông Gaṅgā, rồi nói với vị gia chủ bảo rằng: ‘Này gia chủ, ta cần vàng bạc.’ ‘Tâu Đại vương, nếu vậy, xin cho thuyền cập vào một bên bờ.’ ‘Này gia chủ, ta cần vàng bạc ngay tại đây.’ Bấy giờ, này Ānanda, vị gia chủ bảo ấy dùng cả hai tay vốc nước lên, rồi lấy ra một cái hũ đầy vàng bạc và tâu với đức vua Mahāsudassana rằng: ‘Tâu Đại vương, chừng này đã đủ chưa? Tâu Đại vương, chừng này đã làm xong việc chưa? Tâu Đại vương, chừng này đã cúng dường đủ chưa?’ Đức vua Mahāsudassana đáp rằng: ‘Này gia chủ, chừng này là đủ rồi. Này gia chủ, chừng này là đã làm xong việc rồi. Này gia chủ, chừng này là đã cúng dường đủ rồi.’ Này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, gia chủ bảo đã xuất hiện với những phẩm chất như vậy.”

ปริณายกรตนํ

Phụ tướng bảo

๒๕๑. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล ราชานํ มหาสุทสฺสนํ [Pg.145] อุปยาเปตพฺพํ อุปยาเปตุํ, อปยาเปตพฺพํ อปยาเปตุํ, ฐเปตพฺพํ ฐเปตุํ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหมนุสาสิสฺสามี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ.

251. “Lại nữa, này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, phụ tướng bảo đã xuất hiện, là người hiền trí, tài giỏi, thông minh, có khả năng giúp đức vua Mahāsudassana biết người nào nên cho đến gần, người nào nên cho tránh xa, người nào nên bổ nhiệm. Vị ấy đến yết kiến đức vua Mahāsudassana và tâu rằng: ‘Tâu Thiên tử, ngài hãy an tâm, hạ thần sẽ cai quản.’ Này Ānanda, đối với đức vua Mahāsudassana, phụ tướng bảo đã xuất hiện với những phẩm chất như vậy.”

‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิเมหิ สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

“Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được bảy báu vật này.”

จตุอิทฺธิสมนฺนาคโต

Thành tựu bốn thần lực

๒๕๒. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. กตมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ? อิธานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อภิรูโป อโหสิ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ปฐมาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

252. “Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được bốn thần lực. Bốn thần lực ấy là gì? Này Ānanda, ở đây, đức vua Mahāsudassana có dung sắc xinh đẹp, đáng chiêm ngưỡng, đáng ưa thích, có được vẻ đẹp toàn hảo của nước da ở mức độ tột cùng, vượt trội hơn hẳn những người khác. Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được thần lực thứ nhất này.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทีฆายุโก อโหสิ จิรฏฺฐิติโก อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ทุติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

“Lại nữa, này Ānanda, đức vua Mahāsudassana sống lâu, tồn tại trong thời gian dài, vượt trội hơn hẳn những người khác. Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được thần lực thứ hai này.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อปฺปาพาโธ อโหสิ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ตติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

“Lại nữa, này Ānanda, đức vua Mahāsudassana ít bệnh, ít khổ, có được hệ tiêu hóa quân bình, không quá lạnh, không quá nóng, giúp tiêu hóa thức ăn đều đặn, vượt trội hơn hẳn những người khác. Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được thần lực thứ ba này.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตา ปุตฺตานํ ปิโย โหติ มนาโป, เอวเมว โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. รญฺโญปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตุ ปุตฺตา ปิยา โหนฺติ มนาปา, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญปิ มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา.

“Lại nữa, này Ānanda, đức vua Mahāsudassana được các vị Bà-la-môn và gia chủ yêu mến và quý trọng. Này Ānanda, ví như người cha được các con yêu mến và quý trọng, cũng vậy, đức vua Mahāsudassana được các vị Bà-la-môn và gia chủ yêu mến và quý trọng. Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana cũng yêu mến và quý trọng các vị Bà-la-môn và gia chủ. Này Ānanda, ví như người cha yêu mến và quý trọng các con, cũng vậy, đức vua Mahāsudassana cũng yêu mến và quý trọng các vị Bà-la-môn và gia chủ.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน จตุรงฺคินิยา เสนาย อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อตรมาโน, เทว, ยาหิ, ยถา [Pg.146] ตํ มยํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. ราชาปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อตรมาโน, สารถิ, รถํ เปเสหิ, ยถา อหํ พฺราหฺมณคหปติเก จิรตรํ ปสฺเสยฺย’นฺติ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย จตุตฺถิยา อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

“Này Ānanda, thuở xưa, đức vua Mahāsudassana cùng với bốn binh chủng đi đến khu vườn ngự uyển. Bấy giờ, này Ānanda, các vị Bà-la-môn và gia chủ đến yết kiến đức vua Mahāsudassana và tâu rằng: ‘Tâu Thiên tử, xin ngài đi thong thả, để chúng con được chiêm ngưỡng ngài lâu hơn.’ Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana cũng bảo người đánh xe rằng: ‘Này người đánh xe, hãy đánh xe đi thong thả, để ta được nhìn thấy các vị Bà-la-môn và gia chủ lâu hơn.’ Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được thần lực thứ tư này. Này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã có được bốn thần lực này.”

ธมฺมปาสาทโปกฺขรณี

Điện Pháp và hồ sen Pháp

๒๕๓. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย มาเปยฺย’นฺติ.

253. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ này: ‘Hay là ta cho làm các hồ sen ở khoảng giữa những hàng cây thốt nốt này, mỗi hồ cách nhau một trăm cung.’

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อเหสุํ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã cho làm các hồ sen ở khoảng giữa những hàng cây thốt nốt ấy, mỗi hồ cách nhau một trăm cung. Này Ānanda, những hồ sen ấy được xây bằng gạch có bốn màu: một loại gạch bằng vàng, một loại bằng bạc, một loại bằng ngọc lưu ly, và một loại bằng pha lê.

‘‘ตาสุ โข ปนานนฺท, โปกฺขรณีสุ จตฺตาริ จตฺตาริ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ, เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ เอกํ เวฬุริยมยํ เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ, ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ, เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อเหสุํ เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ โรปาเปยฺยํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏ’นฺติ. โรปาเปสิ โข[Pg.147], อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏํ.

Này Ānanda, ở mỗi hồ sen ấy có bốn cầu thang với bốn màu sắc khác nhau: một cầu thang bằng vàng, một bằng bạc, một bằng ngọc lưu ly, và một bằng pha lê. Cầu thang bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và lan can thì bằng bạc. Cầu thang bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và lan can thì bằng vàng. Cầu thang bằng ngọc lưu ly có các cột trụ bằng ngọc lưu ly, còn các thanh ngang và lan can thì bằng pha lê. Cầu thang bằng pha lê có các cột trụ bằng pha lê, còn các thanh ngang và lan can thì bằng ngọc lưu ly. Này Ānanda, những hồ sen ấy được bao quanh bởi hai hàng rào, một hàng rào bằng vàng và một hàng rào bằng bạc. Hàng rào bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và lan can thì bằng bạc. Hàng rào bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và lan can thì bằng vàng. Khi ấy, này Ānanda, vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ này: ‘Hay là ta cho trồng trong các hồ sen này những loại hoa như sen xanh, sen hồng, sen trắng, sen trắng cánh lớn, nở hoa quanh năm và mọi người đều có thể đến xem.’ Và này Ānanda, vua Mahāsudassana đã cho trồng trong các hồ sen ấy những loại hoa như sen xanh, sen hồng, sen trắng, sen trắng cánh lớn, nở hoa quanh năm và mọi người đều có thể đến xem.

๒๕๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส ฐเปยฺยํ, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสฺสนฺตี’ติ. ฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสุํ.

254. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ này: ‘Hay là ta cho đặt những người phục vụ tắm gội ở bên bờ các hồ sen này, để họ tắm cho những người đến đây.’ Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã cho đặt những người phục vụ tắm gội ở bên bờ các hồ sen ấy, để họ tắm cho những người đến đó.

‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ ปฏฺฐเปยฺยํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺสา’ติ. ปฏฺฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺส.

Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ này: ‘Hay là ta cho thiết lập việc bố thí như sau ở bên bờ các hồ sen này: thức ăn cho người cần thức ăn, thức uống cho người cần thức uống, y phục cho người cần y phục, xe cộ cho người cần xe cộ, giường nằm cho người cần giường nằm, phụ nữ cho người cần phụ nữ, bạc cho người cần bạc, vàng cho người cần vàng.’ Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã cho thiết lập việc bố thí như vậy ở bên bờ các hồ sen ấy: thức ăn cho người cần thức ăn, thức uống cho người cần thức uống, y phục cho người cần y phục, xe cộ cho người cần xe cộ, giường nằm cho người cần giường nằm, phụ nữ cho người cần phụ nữ, bạc cho người cần bạc, vàng cho người cần vàng.

๒๕๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺส อาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหตู’ติ. ‘อลํ โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ, ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ยํนูน มยํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปยฺยามา’ติ. เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามา’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

255. Này Ānanda, khi ấy, các vị Bà-la-môn và gia chủ mang nhiều của cải đến yết kiến vua Mahāsudassana và tâu rằng: ‘Tâu Đại vương, đây là rất nhiều của cải được mang đến dâng cho Đại vương. Xin Đại vương hãy nhận lấy.’ ‘Thôi, các khanh. Ta cũng có nhiều của cải được thu góp từ thuế má đúng pháp. Của cải ấy hãy là của các khanh, và hãy lấy thêm từ đây nữa.’ Bị nhà vua từ chối, họ lui ra một nơi và cùng nhau bàn tính: ‘Chúng ta mang của cải này trở về nhà mình thì thật không phải lẽ. Hay là chúng ta xây một cung điện cho vua Mahāsudassana.’ Rồi họ đến yết kiến vua Mahāsudassana và tâu rằng: ‘Tâu Đại vương, chúng thần sẽ xây một cung điện cho ngài.’ Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã im lặng chấp thuận.

๒๕๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ [Pg.148] ตฺวํ, สมฺม วิสฺสกมฺม, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปหิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

256. Này Ānanda, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, với tâm của mình biết được ý nghĩ trong tâm của vua Mahāsudassana, liền gọi thiên tử Vissakamma: ‘Này khanh Vissakamma, hãy đến đây. Khanh hãy xây cho vua Mahāsudassana một cung điện tên là Dhamma.’ ‘Vâng, thưa ngài,’ này Ānanda, thiên tử Vissakamma vâng lời Sakka, vua của chư thiên, rồi như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co cánh tay đang duỗi ra, vị ấy biến mất khỏi cõi trời Ba Mươi Ba và hiện ra trước mặt vua Mahāsudassana. Khi ấy, này Ānanda, thiên tử Vissakamma nói với vua Mahāsudassana: ‘Tâu Đại vương, thần sẽ xây cho ngài một cung điện tên là Dhamma.’ Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã im lặng chấp thuận.

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ ธมฺมํ นาม ปาสาทํ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ. อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส ติโปริสํ อุจฺจตเรน วตฺถุ จิตํ อโหสิ จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

“Này Ānanda, thiên tử Vissakamma đã hóa hiện cho đức vua Mahāsudassana một cung điện tên là Dhamma. Này Ānanda, cung điện Dhamma có chiều dài một do-tuần theo hướng đông và hướng tây, và có chiều rộng nửa do-tuần theo hướng bắc và hướng nam. Này Ānanda, nền móng của cung điện Dhamma được xây cao ba tầm người bằng các loại gạch có bốn màu sắc: một loại gạch bằng vàng, một loại bằng bạc, một loại bằng ngọc lưu ly, và một loại bằng pha lê.”

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุราสีติ ถมฺภสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอโก ถมฺโภ โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท จตุนฺนํ วณฺณานํ ผลเกหิ สนฺถโต อโหสิ – เอกํ ผลกํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ.

“Này Ānanda, cung điện Dhamma có tám mươi bốn ngàn cây cột thuộc bốn màu sắc: một cây cột bằng vàng, một cây bằng bạc, một cây bằng ngọc lưu ly, và một cây bằng pha lê. Này Ānanda, cung điện Dhamma được lót bằng các tấm ván thuộc bốn màu sắc: một tấm ván bằng vàng, một tấm bằng bạc, một tấm bằng ngọc lưu ly, và một tấm bằng pha lê.”

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

“Này Ānanda, cung điện Dhamma có hai mươi bốn cầu thang thuộc bốn màu sắc: một cầu thang bằng vàng, một cầu thang bằng bạc, một cầu thang bằng ngọc lưu ly, và một cầu thang bằng pha lê. Cầu thang bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng bạc. Cầu thang bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng vàng. Cầu thang bằng ngọc lưu ly có các cột trụ bằng ngọc lưu ly, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng pha lê. Cầu thang bằng pha lê có các cột trụ bằng pha lê, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng ngọc lưu ly.”

‘‘ธมฺเม, อานนฺท, ปาสาเท จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ กูฏาคารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ[Pg.149], เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมเย กูฏาคาเร รูปิยมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, รูปิยมเย กูฏาคาเร โสวณฺณมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, เวฬุริยมเย กูฏาคาเร ทนฺตมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, ผลิกมเย กูฏาคาเร สารมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ. โสวณฺณมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร รูปิยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร โสวณฺณมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ผลิกมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร เวฬุริยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ.

“Này Ānanda, trong cung điện Dhamma có tám mươi bốn ngàn gian phòng có đỉnh nhọn thuộc bốn màu sắc: một gian phòng bằng vàng, một gian bằng bạc, một gian bằng ngọc lưu ly, và một gian bằng pha lê. Trong gian phòng bằng vàng, một chiếc giường bằng bạc được kê sẵn. Trong gian phòng bằng bạc, một chiếc giường bằng vàng được kê sẵn. Trong gian phòng bằng ngọc lưu ly, một chiếc giường bằng ngà voi được kê sẵn. Trong gian phòng bằng pha lê, một chiếc giường bằng gỗ lõi được kê sẵn. Ở cửa của gian phòng bằng vàng có một cây cọ bằng bạc; thân cây bằng bạc, còn lá và quả thì bằng vàng. Ở cửa của gian phòng bằng bạc có một cây cọ bằng vàng; thân cây bằng vàng, còn lá và quả thì bằng bạc. Ở cửa của gian phòng bằng ngọc lưu ly có một cây cọ bằng pha lê; thân cây bằng pha lê, còn lá và quả thì bằng ngọc lưu ly. Ở cửa của gian phòng bằng pha lê có một cây cọ bằng ngọc lưu ly; thân cây bằng ngọc lưu ly, còn lá và quả thì bằng pha lê.”

๒๕๗. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ มาเปยฺยํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิสฺสามี’ติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ, เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

257. “Rồi này Ānanda, đức vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ: ‘Ta nên hóa hiện một rừng cọ toàn bằng vàng ở cửa gian phòng Đại Trùng Các, nơi ta sẽ an tọa vào ban ngày.’ Và này Ānanda, đức vua Mahāsudassana đã hóa hiện một rừng cọ toàn bằng vàng ở cửa gian phòng Đại Trùng Các, nơi ngài an tọa vào ban ngày. Này Ānanda, cung điện Dhamma được bao quanh bởi hai hàng rào, một hàng rào bằng vàng và một hàng rào bằng bạc. Hàng rào bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng bạc. Hàng rào bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và thanh đỉnh thì bằng vàng.”

๒๕๘. ‘‘ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ กิงฺกิณิกชาเลหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ – เอกํ ชาลํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ. โสวณฺณมยสฺส ชาลสฺส รูปิยมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ, รูปิยมยสฺส ชาลสฺส โสวณฺณมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ. เตสํ โข ปนานนฺท, กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส [Pg.150] สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. นิฏฺฐิโต โข ปนานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน ทุทฺทิกฺโข โหติ มุสติ จกฺขูนิ; เอวเมว โข, อานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ.

258. “Này Ānanda, cung điện Dhamma được bao quanh bởi hai mạng lưới chuông nhỏ, một mạng lưới bằng vàng và một mạng lưới bằng bạc. Mạng lưới bằng vàng có các chuông nhỏ bằng bạc, và mạng lưới bằng bạc có các chuông nhỏ bằng vàng. Này Ānanda, khi những mạng lưới chuông nhỏ ấy được gió lay động, âm thanh phát ra nghe du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm. Ví như, này Ānanda, âm thanh của dàn nhạc ngũ âm được điều chỉnh tốt, được hòa tấu nhịp nhàng bởi các nhạc công tài ba, nghe du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm; cũng vậy, này Ānanda, khi những mạng lưới chuông nhỏ ấy được gió lay động, âm thanh phát ra nghe du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm. Này Ānanda, vào thời ấy, những kẻ phóng đãng, nghiện rượu, và ham mê cờ bạc ở kinh đô Kusāvatī đều vui chơi theo âm thanh của những mạng lưới chuông nhỏ ấy khi được gió lay động. Này Ānanda, khi cung điện Dhamma được hoàn tất, nó thật khó nhìn, làm chói cả mắt. Ví như, này Ānanda, vào tháng cuối của mùa mưa, vào mùa thu, khi bầu trời trong sáng không một gợn mây, mặt trời mọc lên trên không trung thật khó nhìn, làm chói cả mắt; cũng vậy, này Ānanda, cung điện Dhamma thật khó nhìn, làm chói cả mắt.”

๒๕๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ มาเปยฺย’นฺติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ, อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อโหสิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

259. “Này Ānanda, bấy giờ vua Mahāsudassana khởi lên suy nghĩ như sau: ‘Ta nên cho làm một hồ sen tên là Dhamma ở phía trước cung điện Dhamma.’ Này Ānanda, rồi vua Mahāsudassana đã cho làm một hồ sen tên là Dhamma ở phía trước cung điện Dhamma. Này Ānanda, hồ sen Dhamma có chiều dài một do-tuần theo hướng đông và tây, và có chiều rộng nửa do-tuần theo hướng bắc và nam. Này Ānanda, hồ sen Dhamma được xây bằng gạch có bốn màu: một loại gạch bằng vàng, một loại bằng bạc, một loại bằng ngọc lưu ly, và một loại bằng pha lê.

‘‘ธมฺมาย, อานนฺท, โปกฺขรณิยา จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

“Này Ānanda, hồ sen Dhamma có hai mươi bốn cầu thang với bốn màu sắc: một cầu thang bằng vàng, một bằng bạc, một bằng ngọc lưu ly, và một bằng pha lê. Cầu thang bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và lan can thì bằng bạc. Cầu thang bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và lan can thì bằng vàng. Cầu thang bằng ngọc lưu ly có các cột trụ bằng ngọc lưu ly, còn các thanh ngang và lan can thì bằng pha lê. Cầu thang bằng pha lê có các cột trụ bằng pha lê, còn các thanh ngang và lan can thì bằng ngọc lưu ly.

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา [Pg.151] ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

“Này Ānanda, hồ sen Dhamma được bao quanh bởi hai hàng rào: một hàng rào bằng vàng, và một hàng rào bằng bạc. Hàng rào bằng vàng có các cột trụ bằng vàng, còn các thanh ngang và lan can thì bằng bạc. Hàng rào bằng bạc có các cột trụ bằng bạc, còn các thanh ngang và lan can thì bằng vàng.

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

“Này Ānanda, hồ sen Dhamma được bao quanh bởi bảy hàng cây thốt nốt: một hàng cây thốt nốt bằng vàng, một bằng bạc, một bằng ngọc lưu ly, một bằng pha lê, một bằng hồng ngọc, một bằng đá masāragalla, và một bằng tất cả các loại bảo vật. Cây thốt nốt bằng vàng có thân cây bằng vàng, còn lá và quả thì bằng bạc. Cây thốt nốt bằng bạc có thân cây bằng bạc, còn lá và quả thì bằng vàng. Cây thốt nốt bằng ngọc lưu ly có thân cây bằng ngọc lưu ly, còn lá và quả thì bằng pha lê. Cây thốt nốt bằng pha lê có thân cây bằng pha lê, còn lá và quả thì bằng ngọc lưu ly. Cây thốt nốt bằng hồng ngọc có thân cây bằng hồng ngọc, còn lá và quả thì bằng đá masāragalla. Cây thốt nốt bằng đá masāragalla có thân cây bằng đá masāragalla, còn lá và quả thì bằng hồng ngọc. Cây thốt nốt bằng tất cả các loại bảo vật có thân cây, lá, và quả đều bằng tất cả các loại bảo vật. Này Ānanda, khi những hàng cây thốt nốt ấy được gió thổi lay động, âm thanh phát ra nghe thật du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm lòng người. Này Ānanda, ví như âm thanh của dàn nhạc ngũ âm được hòa âm kỹ lưỡng, được trình diễn nhịp nhàng bởi những nhạc công tài giỏi, nghe thật du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm lòng người; này Ānanda, cũng giống như thế, khi những hàng cây thốt nốt ấy được gió thổi lay động, âm thanh phát ra nghe thật du dương, quyến rũ, dễ chịu, và say đắm lòng người. Này Ānanda, vào thời bấy giờ, những kẻ nghiện cờ bạc, nghiện rượu, và nghiện sắc dục ở kinh đô Kusāvatī đã vui chơi giải trí bằng âm thanh của những hàng cây thốt nốt ấy khi được gió thổi lay động.

‘‘นิฏฺฐิเต โข ปนานนฺท, ธมฺเม ปาสาเท นิฏฺฐิตาย ธมฺมาย จ โปกฺขรณิยา ราชา มหาสุทสฺสโน ‘เย เตน สมเยน สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา’, เต สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิ.

“Này Ānanda, sau khi cung điện Dhamma và hồ sen Dhamma đã được hoàn tất, vua Mahāsudassana đã làm cho những vị được xem là sa-môn trong giới sa-môn hoặc được xem là bà-la-môn trong giới bà-la-môn vào thời bấy giờ được thỏa mãn với tất cả các dục lạc, rồi ngài đã đi lên cung điện Dhamma.

ปฐมภาณวาโร.

Phần tụng đọc thứ nhất.

ฌานสมฺปตฺติ

Sự thành tựu thiền định

๒๖๐. ‘‘อถ [Pg.152] โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, เสยฺยถิทํ ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’ติ.

260. “Này Ānanda, bấy giờ vua Mahāsudassana khởi lên suy nghĩ như sau: ‘Quả này là của nghiệp nào, kết quả này là của nghiệp nào, mà nhờ đó giờ đây ta có được đại thần lực và đại oai lực như thế này?’ Này Ānanda, rồi vua Mahāsudassana khởi lên suy nghĩ như sau: ‘Quả này là của ba nghiệp, kết quả này là của ba nghiệp, mà nhờ đó giờ đây ta có được đại thần lực và đại oai lực như thế này, đó là: bố thí, tự điều phục, và sự thu thúc.’”

‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ฐิโต อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ติฏฺฐ, กามวิตกฺก, ติฏฺฐ, พฺยาปาทวิตกฺก, ติฏฺฐ, วิหึสาวิตกฺก. เอตฺตาวตา กามวิตกฺก, เอตฺตาวตา พฺยาปาทวิตกฺก, เอตฺตาวตา วิหึสาวิตกฺกา’ติ.

“Này Ānanda, bấy giờ vua Mahāsudassana đi đến lầu gác Mahāviyūha; sau khi đến, ngài đứng ở cửa của lầu gác Mahāviyūha và thốt lên lời cảm hứng: ‘Hãy dừng lại, này tầm về dục! Hãy dừng lại, này tầm về sân! Hãy dừng lại, này tầm về hại! Này tầm về dục, chỉ đến đây thôi! Này tầm về sân, chỉ đến đây thôi! Này tầm về hại, chỉ đến đây thôi!’”

๒๖๑. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา โสวณฺณมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหาสิ, สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทสิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ.

261. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana đi vào lầu các Mahāviyūha, ngồi trên một chiếc ngai vàng, ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Vị ấy ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú,’ chứng và trú thiền thứ ba. Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

๒๖๒. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมิตฺวา โสวณฺณมยํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา รูปิยมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ. ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน [Pg.153] เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ.

262. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana đi ra khỏi lầu các Mahāviyūha, đi vào một lầu các bằng vàng, ngồi trên một chiếc ngai bằng bạc, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, rồi an trú. Cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, ngài biến mãn khắp thế gian trên, dưới, ngang, cùng khắp, vô biên, quảng đại, không hận, không sân, với tâm câu hữu với từ, rồi an trú. Với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả, ngài biến mãn một phương rồi an trú. Cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, ngài biến mãn khắp thế gian trên, dưới, ngang, cùng khắp, vô biên, quảng đại, không hận, không sân, với tâm câu hữu với xả, rồi an trú.

จตุราสีติ นครสหสฺสาทิ

Tám mươi bốn ngàn thành phố, v.v.

๒๖๓. ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นครสหสฺสานิ อเหสุํ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ อเหสุํ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ; จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ; จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ รถสหสฺสานิ อเหสุํ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ; จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ อเหสุํ มณิรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อเหสุํ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ อเหสุํ คหปติรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อเหสุํ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ อเหสุํ ทุหสนฺทนานิ ทุกูลสนฺทานานิ กํสูปธารณานิ; จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ อเหสุํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ; (รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส) จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ อเหสุํ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

263. Này Ānanda, vua Mahāsudassana có tám mươi bốn ngàn thành phố, đứng đầu là kinh đô Kusāvatī; tám mươi bốn ngàn cung điện, đứng đầu là cung điện Dhamma; tám mươi bốn ngàn lầu các, đứng đầu là lầu các Mahāviyūha; tám mươi bốn ngàn chiếc ngai bằng vàng, bằng bạc, bằng ngà, bằng gỗ lõi, trải thảm lông dài, trải nệm len trắng, trải thảm len thêu hoa, trải thảm da sơn dương quý, có lọng che phía trên, và có gối màu đỏ ở hai đầu; tám mươi bốn ngàn con voi, trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là voi chúa Uposatha; tám mươi bốn ngàn con ngựa, trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là ngựa chúa Valāhaka; tám mươi bốn ngàn cỗ xe, bọc da sư tử, da cọp, da báo, bọc vải len màu vàng nhạt, trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là cỗ xe Vejayanta; tám mươi bốn ngàn viên ngọc, đứng đầu là ngọc báu maṇi; tám mươi bốn ngàn phụ nữ, đứng đầu là hoàng hậu Subhaddā; tám mươi bốn ngàn gia chủ, đứng đầu là gia chủ báu; tám mươi bốn ngàn vị Sát-đế-lỵ chư hầu, đứng đầu là tướng quân báu; tám mươi bốn ngàn con bò sữa, vắt sữa vào các thùng bằng đồng; tám mươi bốn ngàn ức bộ y phục, bằng vải lanh mịn, vải bông mịn, vải lụa mịn, và vải len mịn; (Này Ānanda, đối với vua Mahāsudassana,) mỗi buổi sáng và buổi chiều, tám mươi bốn ngàn nồi cơm được dọn lên.

๒๖๔. ‘‘เตน [Pg.154] โข ปนานนฺท, สมเยน รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘อิมานิ โข เม จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, ยํนูน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘อิมานิ โข เม, สมฺม ปริณายกรตน, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, เตน หิ, สมฺม ปริณายกรตน, วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตู’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อปเรน สมเยน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคมํสุ.

264. Này Ānanda, vào lúc bấy giờ, tám mươi bốn ngàn con voi của vua Mahāsudassana đến hầu hạ vào mỗi buổi sáng và buổi chiều. Khi ấy, này Ānanda, vua Mahāsudassana khởi lên ý nghĩ: ‘Tám mươi bốn ngàn con voi này đến hầu hạ ta vào mỗi buổi sáng và buổi chiều. Sẽ tốt biết bao nếu sau mỗi một trăm năm, bốn mươi hai ngàn con voi đến hầu hạ một lần!’ Rồi, này Ānanda, vua Mahāsudassana cho gọi vị tướng quân báu và nói: ‘Này khanh, vị tướng quân báu, tám mươi bốn ngàn con voi này đến hầu hạ ta vào mỗi buổi sáng và buổi chiều. Vậy thì, này khanh, vị tướng quân báu, từ nay về sau, cứ sau mỗi một trăm năm, hãy để bốn mươi hai ngàn con voi đến hầu hạ một lần.’ ‘Thưa vâng, tâu Đại vương,’ này Ānanda, vị tướng quân báu đã vâng lệnh vua Mahāsudassana. Và rồi, này Ānanda, về sau, cứ sau mỗi một trăm năm, bốn mươi hai ngàn con voi lại đến hầu hạ vua Mahāsudassana một lần.

สุภทฺทาเทวิอุปสงฺกมนํ

Hoàng hậu Subhaddā đến yết kiến

๒๖๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน เอตทโหสิ – ‘จิรํ ทิฏฺโฐ โข เม ราชา มหาสุทสฺสโน. ยํนูนาหํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อิตฺถาคารํ อามนฺเตสิ – ‘เอถ ตุมฺเห สีสานิ นฺหายถ ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปถ. จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, อยฺเย’ติ โข, อานนฺท, อิตฺถาคารํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา สีสานิ นฺหายิตฺวา ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปิตฺวา เยน สุภทฺทา เทวี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘กปฺเปหิ, สมฺม ปริณายกรตน, จตุรงฺคินึ เสนํ, จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, เทวี’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา จตุรงฺคินึ เสนํ กปฺปาเปตฺวา สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิเวเทสิ – ‘กปฺปิตา โข, เทวิ, จตุรงฺคินี เสนา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา [Pg.155] เทวี จตุรงฺคินิยา เสนาย สทฺธึ อิตฺถาคาเรน เยน ธมฺโม ปาสาโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺทํ สุตฺวา – ‘กึ นุ โข มหโต วิย ชนกายสฺส สทฺโท’ติ มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมนฺโต อทฺทส สุภทฺทํ เทวึ ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา ฐิตํ, ทิสฺวาน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ – ‘เอตฺเถว, เทวิ, ติฏฺฐ มา ปาวิสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, โส ปุริโส รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

265. Này Ānanda, khi ấy, sau nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, hoàng hậu Subhaddā khởi lên ý nghĩ này: ‘Đã lâu rồi ta không được thấy vua Mahāsudassana. Hay là ta nên đến yết kiến vua Mahāsudassana.’ Này Ānanda, khi ấy, hoàng hậu Subhaddā cho gọi các cung nữ và bảo rằng: ‘Này các chị, hãy đến đây, hãy gội đầu, hãy mặc y phục màu vàng. Đã lâu rồi chúng ta không được thấy vua Mahāsudassana, chúng ta sẽ đến yết kiến vua Mahāsudassana.’ Này Ānanda, các cung nữ vâng lời hoàng hậu Subhaddā rằng: ‘Vâng, thưa lệnh bà,’ rồi gội đầu, mặc y phục màu vàng, và đi đến chỗ hoàng hậu Subhaddā. Này Ānanda, khi ấy, hoàng hậu Subhaddā cho gọi vị tướng quân báu và bảo rằng: ‘Này khanh tướng quân báu, hãy chuẩn bị bốn binh chủng. Đã lâu rồi chúng ta không được thấy vua Mahāsudassana, chúng ta sẽ đến yết kiến vua Mahāsudassana.’ Này Ānanda, vị tướng quân báu vâng lời hoàng hậu Subhaddā rằng: ‘Vâng, thưa hoàng hậu,’ rồi cho chuẩn bị bốn binh chủng và trình báo lại với hoàng hậu Subhaddā: ‘Thưa hoàng hậu, bốn binh chủng đã được chuẩn bị xong. Bây giờ, ngài thấy thời điểm nào thích hợp thì xin cứ định liệu.’ Này Ānanda, khi ấy, hoàng hậu Subhaddā cùng với bốn binh chủng và các cung nữ đi đến cung điện Dhamma; sau khi đến nơi, bà đi lên cung điện Dhamma rồi đi đến lầu gác Mahāviyūha. Sau khi đến nơi, bà đứng vịn vào thành cửa của lầu gác Mahāviyūha. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana nghe có tiếng động, liền nghĩ: ‘Tiếng động gì mà giống như của một đám đông người thế nhỉ?’ rồi đi ra khỏi lầu gác Mahāviyūha và thấy hoàng hậu Subhaddā đang đứng vịn vào thành cửa. Sau khi thấy vậy, ngài bảo hoàng hậu Subhaddā rằng: ‘Này hoàng hậu, hãy đứng yên tại đây, chớ đi vào.’ Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana cho gọi một người đàn ông và bảo rằng: ‘Này khanh, hãy đến đây. Khanh hãy mang chiếc ngai vàng từ lầu gác Mahāviyūha ra và đặt trong khu rừng toàn cây thốt nốt bằng vàng.’ Này Ānanda, người ấy vâng lời vua Mahāsudassana rằng: ‘Vâng, tâu đức vua,’ rồi mang chiếc ngai vàng từ lầu gác Mahāviyūha ra và đặt trong khu rừng toàn cây thốt nốt bằng vàng. Này Ānanda, khi ấy, vua Mahāsudassana nằm xuống theo thế nằm của sư tử, nghiêng về hông bên phải, chân này gác lên chân kia một chút, chánh niệm và tỉnh giác.

๒๖๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา เอตทโหสิ – ‘วิปฺปสนฺนานิ โข รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, มา เหว โข ราชา มหาสุทสฺสโน กาลมกาสี’ติ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

266. Này Ānanda, khi ấy, hoàng hậu Subhaddā khởi lên ý nghĩ này: ‘Các căn của vua Mahāsudassana thật là trong sáng, màu da thật là thanh tịnh, thật là trong sạch. Mong rằng vua Mahāsudassana chớ có mệnh chung!’ rồi bạch với vua Mahāsudassana những lời này:

‘อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว[Pg.156], ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหี’ติ.

“Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn thành phố của ngài, đứng đầu là kinh đô Kusāvatī. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn cung điện của ngài, đứng đầu là cung điện Dhamma. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn ngôi lầu các của ngài, đứng đầu là lầu các Mahāviyūha. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn chiếc ngai vàng của ngài, làm bằng vàng, bằng bạc, bằng ngà, bằng gỗ lõi, được trải bằng thảm len lông dài, thảm len trắng, thảm len có hoa văn, được trải bằng tấm da sơn dương hảo hạng, có lọng che phía trên, có gối màu đỏ ở hai đầu. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn con voi của ngài, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, được phủ bằng lưới vàng, đứng đầu là voi chúa Uposatha. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn con ngựa của ngài, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, được phủ bằng lưới vàng, đứng đầu là ngựa chúa Valāhaka. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn cỗ xe của ngài, được che bằng da sư tử, da cọp, da báo, bằng những tấm mền màu vàng nhạt, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, được phủ bằng lưới vàng, đứng đầu là cỗ xe Vejayanta. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn viên ngọc của ngài, đứng đầu là ngọc báu. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn người nữ của ngài, đứng đầu là nữ báu. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn vị gia chủ của ngài, đứng đầu là gia chủ báu. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn vị Sát-đế-lỵ của ngài, là những người tùy tùng, đứng đầu là tướng quân báu. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn con bò cái của ngài, sữa tự chảy, được hứng bằng những chiếc bình bằng đồng. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn cô-ti bộ y phục của ngài, bằng vải lanh mịn, vải bông mịn, vải lụa mịn, vải len mịn. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống. Tâu Thiên tử, đây là tám mươi bốn ngàn phần cơm được dâng lên cho ngài vào buổi sáng và buổi chiều. Tâu Thiên tử, ở đây, xin ngài hãy khởi lên lòng ham muốn, hãy luyến tiếc mạng sống.”

๒๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ –

267. “Này Ānanda, khi được nói như vậy, đức vua Mahāsudassana đã nói lời này với hoàng hậu Subhaddā:

‘ทีฆรตฺตํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ ปิเยหิ มนาเปหิ สมุทาจริตฺถ; อถ จ ปน มํ ตฺวํ ปจฺฉิเม กาเล อนิฏฺเฐหิ อกนฺเตหิ อปฺปิเยหิ อมนาเปหิ สมุทาจรสี’ติ. ‘กถํ จรหิ ตํ, เทว, สมุทาจรามี’ติ? ‘เอวํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, สมุทาจร – ‘‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ [Pg.157] กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต เทว จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’’’ติ.

‘Này hoàng hậu, trong một thời gian dài, khanh đã đối xử với trẫm bằng những lời khả ái, khả hỷ, đáng yêu, và đẹp lòng. Nhưng nay, vào lúc cuối đời, khanh lại đối xử với trẫm bằng những lời không khả ái, không khả hỷ, không đáng yêu, và không đẹp lòng.’ ‘Vậy thì, tâu đại vương, thiếp phải đối xử với ngài như thế nào?’ ‘Này hoàng hậu, khanh hãy đối xử với trẫm như thế này: “Tâu đại vương, đối với tất cả những gì thân yêu và đẹp lòng, đều có sự chia ly, sự biệt ly, sự đổi khác. Tâu đại vương, xin ngài đừng mệnh chung trong khi còn luyến ái. Cái chết của người còn luyến ái là đau khổ, và cái chết của người còn luyến ái là đáng chê trách. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn thành phố của ngài, đứng đầu là kinh đô Kusāvatī. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn cung điện của ngài, đứng đầu là cung điện Dhamma. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn lầu gác của ngài, đứng đầu là lầu gác Mahāviyūha. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn chiếc ngai của ngài, làm bằng vàng, bằng bạc, bằng ngà, bằng gỗ lõi; được trải bằng thảm len lông dài, thảm len trắng, thảm len thêu hoa, thảm da sơn dương hảo hạng, có lọng che phía trên và có gối đỏ ở hai đầu. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con voi của ngài, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là voi chúa Uposatha. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con ngựa của ngài, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là ngựa chúa Valāhaka. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn cỗ xe của ngài, được bọc da sư tử, da cọp, da báo, da dạ len màu vàng nhạt, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là xe Vejayanta. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn viên ngọc của ngài, đứng đầu là ngọc báu. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn người nữ của ngài, đứng đầu là hoàng hậu Subhaddā. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn gia chủ của ngài, đứng đầu là gia chủ báu. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn vị Sát-đế-lỵ tùy tùng của ngài, đứng đầu là tướng quân báu. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con bò sữa của ngài, sữa tự chảy ra và được hứng bằng những chiếc vại bằng đồng. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn vạn bộ y phục của ngài, gồm vải lanh mịn, vải bông mịn, vải lụa mịn, và vải len mịn. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn nồi cơm, từ đó các bữa ăn được dâng lên cho ngài vào buổi sáng và buổi chiều. Tâu đại vương, xin ngài hãy từ bỏ tham muốn đối với chúng, đừng luyến tiếc mạng sống.”’”

๒๖๘. ‘‘เอวํ [Pg.158] วุตฺเต, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปโรทิ อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อสฺสูนิ ปุญฺฉิตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

268. Này Ānanda, khi được nói như vậy, hoàng hậu Subhaddā đã khóc than, nước mắt tuôn rơi. Rồi, này Ānanda, hoàng hậu Subhaddā lau nước mắt và bạch với vua Mahāsudassana như sau:

‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต[Pg.159], เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’ติ.

‘Tâu Đại vương, đối với tất cả những gì thân ái, khả ý, đều có sự khác biệt, sự chia lìa, sự đổi khác. Tâu Đại vương, xin Ngài đừng mệnh chung trong khi còn luyến ái. Sự mệnh chung trong khi còn luyến ái là khổ đau, sự mệnh chung trong khi còn luyến ái là đáng chê trách. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn thành phố của Ngài, đứng đầu là kinh thành Kusāvatī. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn cung điện của Ngài, đứng đầu là cung điện Dhamma. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn lầu các của Ngài, đứng đầu là lầu các Mahāviyūha. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn long sàng của Ngài, làm bằng vàng, bằng bạc, bằng ngà, bằng gỗ lõi; được trải bằng thảm len lông dài, thảm len trắng, thảm len thêu hoa, trải tấm da sơn dương quý báu, có lọng che phía trên, có gối đỏ ở hai đầu. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con voi của Ngài, được trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là voi chúa Uposatha. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con ngựa của Ngài, được trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là ngựa chúa Valāhaka. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn cỗ xe của Ngài, được che bằng da sư tử, da cọp, da báo, vải len màu vàng nhạt, được trang sức bằng vàng, cờ vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là cỗ xe Vejayanta. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn viên ngọc của Ngài, đứng đầu là ngọc báu. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn phụ nữ của Ngài, đứng đầu là nữ báu. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn gia chủ của Ngài, đứng đầu là gia chủ báu. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn vị Sát-đế-lỵ tùy tùng của Ngài, đứng đầu là mưu sĩ báu. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn con bò sữa của Ngài, sữa chảy đều, được hứng bằng bát đồng. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn triệu bộ y phục của Ngài, bằng vải lanh mịn, vải bông mịn, vải lụa mịn, vải len mịn. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống. Tâu Đại vương, đây là tám mươi bốn ngàn nồi cơm của Ngài, được dâng lên vào buổi sáng và buổi chiều. Tâu Đại vương, ở đây, xin Ngài hãy từ bỏ tham ái, đừng luyến tiếc mạng sống.’

พฺรหฺมโลกูปคมํ

Sanh về cõi Phạm Thiên

๒๖๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นจิรสฺเสว กาลมกาสิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวิสฺส ภตฺตสมฺมโท โหติ, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มารณนฺติกา เวทนา อโหสิ. กาลงฺกโต จ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬํ กีฬิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ คิหิภูโต ธมฺเม ปาสาเท พฺรหฺมจริยํ จริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ.

269. “Này Ānanda, sau đó không bao lâu, vua Mahāsudassana băng hà. Này Ānanda, ví như một gia chủ hay con của một gia chủ, sau khi dùng một bữa ăn ngon, có cảm giác no say vì cơm; cũng vậy, này Ānanda, cảm thọ lúc lâm chung của vua Mahāsudassana cũng chỉ như thế. Này Ānanda, sau khi băng hà, vua Mahāsudassana đã sanh vào thiện thú, cõi Phạm thiên. Này Ānanda, vua Mahāsudassana đã vui chơi trò trẻ con trong tám mươi bốn ngàn năm. Đã làm phó vương trong tám mươi bốn ngàn năm. Đã trị vì trong tám mươi bốn ngàn năm. Là một người tại gia, ngài đã thực hành phạm hạnh trong cung điện Dhamma trong tám mươi bốn ngàn năm. Vị ấy, sau khi tu tập bốn Phạm trú, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh về cõi Phạm thiên.”

๒๗๐. ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสี’ติ, น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสึ. มม ตานิ จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ [Pg.160] อุภโตโลหิตกูปธานานิ, มม ตานิ จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ, มม ตานิ จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ, มม ตานิ จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

270. Này Ānanda, có thể ông sẽ nghĩ rằng: ‘Vào thời ấy, chắc hẳn vua Mahāsudassana là một người khác.’ Nhưng này Ānanda, không nên thấy như vậy. Chính Ta vào thời ấy là vua Mahāsudassana. Tám mươi bốn ngàn thành phố của Ta, đứng đầu là kinh đô Kusāvatī; tám mươi bốn ngàn cung điện của Ta, đứng đầu là cung điện Dhamma; tám mươi bốn ngàn lầu các của Ta, đứng đầu là lầu các Mahāviyūha; tám mươi bốn ngàn giường nằm của Ta, làm bằng vàng, bằng bạc, bằng ngà, bằng gỗ lõi cây, được trải bằng thảm len lông dài, thảm len trắng, thảm len thêu hoa, thảm da sơn dương hảo hạng, có lọng che phía trên và có gối màu đỏ ở hai đầu; tám mươi bốn ngàn con voi của Ta, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là voi chúa Uposatha; tám mươi bốn ngàn con ngựa của Ta, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là ngựa chúa Valāhaka; tám mươi bốn ngàn cỗ xe của Ta, được che bằng da sư tử, da cọp, da báo, da vải len màu vàng nhạt, được trang sức bằng vàng, cờ hiệu bằng vàng, phủ lưới vàng, đứng đầu là cỗ xe Vejayanta; tám mươi bốn ngàn viên ngọc của Ta, đứng đầu là ngọc báu maṇi; tám mươi bốn ngàn người nữ của Ta, đứng đầu là hoàng hậu Subhaddā; tám mươi bốn ngàn gia chủ của Ta, đứng đầu là gia chủ báu; tám mươi bốn ngàn vị Sát-đế-lỵ của Ta, là những người tùy tùng, đứng đầu là tướng quân báu; tám mươi bốn ngàn con bò cái của Ta, vắt sữa dễ dàng, được hứng bằng bình bằng đồng; tám mươi bốn ngàn koti bộ y phục của Ta, bằng vải lanh mịn, vải bông mịn, vải lụa mịn, vải len mịn; tám mươi bốn ngàn nồi cơm của Ta, được dâng lên vào buổi sáng và buổi chiều.

๒๗๑. ‘‘เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินครสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ นครํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ กุสาวตี ราชธานี. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปาสาทสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปาสาโท โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ ธมฺโม ปาสาโท. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติกูฏาคารสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ กูฏาคารํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ มหาวิยูหํ กูฏาคารํ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปลฺลงฺกสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปลฺลงฺโก โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริภุญฺชามิ ยทิทํ โสวณฺณมโย วา รูปิยมโย วา ทนฺตมโย วา สารมโย วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินาคสหสฺสานํ เอโกเยว โส นาโค โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ อุโปสโถ นาคราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอสฺสสหสฺสานํ เอโกเยว โส อสฺโส โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ วลาหโก อสฺสราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติรถสหสฺสานํ เอโกเยว โส รโถ โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ เวชยนฺตรโถ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอิตฺถิสหสฺสานํ เอกาเยว [Pg.161] สา อิตฺถี โหติ, ยา เตน สมเยน ปจฺจุปฏฺฐาติ ขตฺติยานี วา เวสฺสินี วา. เตสํ โข ปนานนฺท, วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติวตฺถโกฏิสหสฺสานํ เอกํเยว ตํ ทุสฺสยุคํ โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริทหามิ โขมสุขุมํ วา กปฺปาสิกสุขุมํ วา โกเสยฺยสุขุมํ วา กมฺพลสุขุมํ วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติถาลิปากสหสฺสานํ เอโกเยว โส ถาลิปาโก โหติ, ยโต นาฬิโกทนปรมํ ภุญฺชามิ ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ.

271. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn thành phố ấy, vào thời ấy Ta chỉ ở trong một thành phố duy nhất, đó là kinh đô Kusāvatī. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn cung điện ấy, vào thời ấy Ta chỉ ở trong một cung điện duy nhất, đó là cung điện Dhamma. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn lầu các ấy, vào thời ấy Ta chỉ ở trong một lầu các duy nhất, đó là lầu các Mahāviyūha. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn giường nằm ấy, vào thời ấy Ta chỉ dùng một giường nằm duy nhất, hoặc làm bằng vàng, hoặc bằng bạc, hoặc bằng ngà, hoặc bằng gỗ lõi cây. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn con voi ấy, vào thời ấy Ta chỉ cưỡi một con voi duy nhất, đó là voi chúa Uposatha. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn con ngựa ấy, vào thời ấy Ta chỉ cưỡi một con ngựa duy nhất, đó là ngựa chúa Valāhaka. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn cỗ xe ấy, vào thời ấy Ta chỉ đi một cỗ xe duy nhất, đó là cỗ xe Vejayanta. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn người nữ ấy, vào thời ấy chỉ có một người nữ duy nhất hầu hạ Ta, hoặc là người dòng Sát-đế-lỵ, hoặc là người dòng Tỳ-xá. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn koti bộ y phục ấy, vào thời ấy Ta chỉ mặc một bộ y phục duy nhất, hoặc bằng vải lanh mịn, hoặc bằng vải bông mịn, hoặc bằng vải lụa mịn, hoặc bằng vải len mịn. Này Ānanda, trong tám mươi bốn ngàn nồi cơm ấy, Ta chỉ dùng cơm từ một nồi duy nhất, với lượng gạo tối đa là một nāḷi, cùng với thức ăn tương xứng.

๒๗๒. ‘‘ปสฺสานนฺท, สพฺเพเต สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา. เอวํ อนิจฺจา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา โข, อานนฺท, สงฺขารา! ยาวญฺจิทํ, อานนฺท, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ.

272. Này Ānanda, hãy xem, tất cả các pháp hữu vi ấy đã qua rồi, đã diệt rồi, đã biến hoại rồi. Này Ānanda, các pháp hữu vi là vô thường như vậy đấy; này Ānanda, các pháp hữu vi là không bền vững như vậy đấy; này Ānanda, các pháp hữu vi là không đáng tin cậy như vậy đấy! Này Ānanda, thật vừa đủ để nhàm chán, vừa đủ để ly tham, vừa đủ để giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi.

‘‘ฉกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, อานนฺท, อภิชานามิ อิมสฺมึ ปเทเส สรีรํ นิกฺขิปิตํ, ตญฺจ โข ราชาว สมาโน จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, อยํ สตฺตโม สรีรนิกฺเขโป. น โข ปนาหํ, อานนฺท, ตํ ปเทสํ สมนุปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยตฺถ ตถาคโต อฏฺฐมํ สรีรํ นิกฺขิเปยฺยา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Này Ānanda, Ta nhớ rằng Ta đã từ bỏ thân xác tại chính nơi này sáu lần, và mỗi lần đều là một vị vua Chuyển Luân Thánh Vương, một vị vua đúng pháp, một vị pháp vương, chinh phục bốn phương, đất nước an bình, đầy đủ bảy báu. Đây là lần thứ bảy từ bỏ thân xác. Và này Ānanda, Ta không thấy một nơi nào trong thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, trong chúng sanh này cùng với các Sa-môn, Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, nơi mà Như Lai sẽ từ bỏ thân xác lần thứ tám. Thế Tôn đã nói như vậy. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

Các pháp hữu vi quả là vô thường, có bản chất sanh và diệt. Sau khi sanh lên, chúng liền hoại diệt. Sự tịch tịnh của chúng là an lạc.

มหาสุทสฺสนสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

Kinh Đại Thiện Kiến, kinh thứ tư, chấm dứt.

๕. ชนวสภสุตฺตํ

5. Kinh Janavasabha

นาติกิยาทิพฺยากรณํ

Lời Thọ Ký Về Dân Làng Nātikā

๒๗๓. เอวํ [Pg.162] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’ติ.

273. Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Thế Tôn trú ở làng Nātika, tại nhà gạch. Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự đã qua đời, đã mệnh chung ở các xứ lân cận, ở các xứ Kāsi, Kosala, Vajji, Malla, Ceti, Vaṃsa, Kuru, Pañcāla, Majjha, Sūrasena: ‘Vị này đã sanh ở nơi kia, vị này đã sanh ở nơi kia. Hơn năm mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn ở tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy. Hơn chín mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, và do tham, sân, si đã được làm cho muội lược, là bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi sẽ chấm dứt khổ đau. Hơn năm trăm vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự Lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến sự giác ngộ hoàn toàn.’

๒๗๔. อสฺโสสุํ โข นาติกิยา ปริจารกา – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.163] โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา.

274. Các vị cận sự ở Nātika đã nghe được rằng: ‘Đức Thế Tôn được cho là đã tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự đã qua đời, đã mệnh chung ở các xứ lân cận, ở các xứ Kāsi, Kosala, Vajji, Malla, Ceti, Vaṃsa, Kuru, Pañcāla, Majjha, Sūrasena: “Vị này đã sanh ở nơi kia, vị này đã sanh ở nơi kia. Hơn năm mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn ở tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy. Hơn chín mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, và do tham, sân, si đã được làm cho muội lược, là bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi sẽ chấm dứt khổ đau. Hơn năm trăm vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự Lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến sự giác ngộ hoàn toàn.”’ Và do đã nghe được lời giải đáp của đức Thế Tôn, các vị cận sự ở Nātika đã được hài lòng, hoan hỷ, phấn khởi và vui mừng.

๒๗๕. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

275. Tôn giả Ānanda đã nghe được rằng: ‘Đức Thế Tôn được cho là đã tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự đã qua đời, đã mệnh chung ở các xứ lân cận, ở các xứ Kāsi, Kosala, Vajji, Malla, Ceti, Vaṃsa, Kuru, Pañcāla, Majjha, Sūrasena: “Vị này đã sanh ở nơi kia, vị này đã sanh ở nơi kia. Hơn năm mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn ở tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy. Hơn chín mươi vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, và do tham, sân, si đã được làm cho muội lược, là bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi sẽ chấm dứt khổ đau. Hơn năm trăm vị cận sự ở Nātika đã qua đời, đã mệnh chung, do đã đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự Lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến sự giác ngộ hoàn toàn.” Và do đã nghe được lời giải đáp của đức Thế Tôn, các vị cận sự ở Nātika đã được hài lòng, hoan hỷ, phấn khởi và vui mừng.’

อานนฺทปริกถา

Lời trình bày của Ānanda

๒๗๖. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข ปนาปิ อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน. เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา; เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา [Pg.164] กาลงฺกโต, เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต. ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย. ภควา เจ โข ปน มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย, ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ?

276. Rồi tôn giả Ānanda đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Cũng có những vị cận sự người xứ Māgadha này, đông đảo và kỳ cựu, đã qua đời, đã mệnh chung. Ta nghĩ rằng xứ Aṅga và Māgadha đã trở nên trống vắng các vị cận sự người Aṅga và Māgadha đã qua đời, đã mệnh chung. Và họ đã có niềm tin vào đức Phật, có niềm tin vào Giáo Pháp, có niềm tin vào Tăng chúng, và là những người thực hành viên mãn các giới. Họ đã qua đời, đã mệnh chung, nhưng chưa được đức Thế Tôn tuyên bố; việc tuyên bố về họ cũng sẽ là điều tốt lành; nhiều người sẽ có được niềm tin, và nhờ đó sẽ đi đến cõi lành. Và cũng có vị vua xứ Māgadha này, Seniya Bimbisāra, là vị vua đúng Pháp, một vị Pháp vương, người mưu cầu lợi ích cho các vị bà-la-môn và gia chủ, cho dân thị thành và thôn quê. Và người ta vẫn còn sống trong khi tán dương ngài rằng: ‘Vị vua đúng Pháp, vị Pháp vương ấy đã làm cho chúng ta được an lạc rồi mệnh chung; chúng ta đã sống thoải mái trong vương quốc của vị vua đúng Pháp, vị Pháp vương ấy.’ Và ngài cũng đã có niềm tin vào đức Phật, có niềm tin vào Giáo Pháp, có niềm tin vào Tăng chúng, và là người thực hành viên mãn các giới. Và người ta cũng đã nói như vầy: ‘Cho đến lúc lâm chung, vua Seniya Bimbisāra xứ Māgadha vẫn tán dương đức Thế Tôn rồi mệnh chung.’ Ngài đã qua đời, đã mệnh chung, nhưng chưa được đức Thế Tôn tuyên bố. Việc tuyên bố về ngài cũng sẽ là điều tốt lành; nhiều người sẽ có được niềm tin, và nhờ đó sẽ đi đến cõi lành. Và sự giác ngộ hoàn toàn của đức Thế Tôn đã xảy ra ở xứ Māgadha. Nơi mà sự giác ngộ hoàn toàn của đức Thế Tôn đã xảy ra là ở xứ Māgadha, vậy tại sao ở nơi ấy đức Thế Tôn lại không tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự người Māgadha đã qua đời, đã mệnh chung? Nếu đức Thế Tôn không tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự người Māgadha đã qua đời, đã mệnh chung, thì các vị cận sự người Māgadha sẽ bị nản lòng; khi mà các vị cận sự người Māgadha sẽ bị nản lòng, tại sao đức Thế Tôn lại không tuyên bố về họ?’

๒๗๗. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ เอโก รโห อนุวิจินฺเตตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณาติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ[Pg.165]. อิเม โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน, เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา. เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา กาลงฺกโต. เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต; ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน, ภนฺเต, สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย? ภควา เจ โข ปน, ภนฺเต, มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ ภควโต สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

277. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda, nhân vì các vị cận sự nam ở xứ Māgadha, một mình ở nơi thanh vắng, sau khi đã suy ngẫm về điều này, vào lúc hừng đông của ban đêm, sau khi đã thức dậy, đi đến nơi Thế Tôn đang ngự; sau khi đã đến, đã đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, Tôn giả Ānanda đã bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, con đã nghe điều này: ‘Hình như Thế Tôn tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự nam ở các xứ lân cận đã mệnh chung, đã qua đời: ở các xứ Kāsi và Kosala, ở các xứ Vajji và Malla, ở các xứ Ceti và Vaṃsa, ở các xứ Kuru và Pañcāla, ở các xứ Majjha và Sūrasena: “Người này đã sanh ở nơi kia, người kia đã sanh ở nơi nọ.” Hơn năm mươi vị cận sự nam người Nātika đã mệnh chung, đã qua đời, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là các vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn ở nơi ấy, có đặc tính không trở lại từ thế giới ấy. Hơn chín mươi vị cận sự nam người Nātika đã mệnh chung, đã qua đời, do sự đoạn tận ba kiết sử, do sự suy yếu của tham, sân, và si, là các vị Nhất lai, sau khi đến thế gian này chỉ một lần, sẽ tận cùng khổ đau. Hơn năm trăm vị cận sự nam người Nātika đã mệnh chung, đã qua đời, do sự đoạn tận ba kiết sử, là các vị Nhập lưu, có đặc tính không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn hướng đến sự giác ngộ.’ Và do điều ấy, các vị cận sự nam người Nātika đã hoan hỷ, đã phấn khởi, đã sanh khởi niềm vui và hân hoan sau khi nghe lời giải đáp của Thế Tôn.” “Và bạch ngài, những vị cận sự nam người Māgadha này cũng đã có mặt, rất nhiều và cũng là những người kỳ cựu, đã mệnh chung, đã qua đời. Con nghĩ rằng xứ Aṅga và Magadha trống vắng các vị cận sự nam người Aṅga và Māgadha đã mệnh chung, đã qua đời. Và bạch ngài, những vị ấy cũng đã có niềm tin nơi đức Phật, có niềm tin nơi Pháp, có niềm tin nơi Tăng, là những người thực hành trọn vẹn các giới. Những vị ấy đã mệnh chung, đã qua đời, chưa được Thế Tôn tuyên bố. Lành thay, nếu có lời tuyên bố về họ, nhiều người sẽ có niềm tin, do đó sẽ đi đến cõi lành. “Và bạch ngài, vị vua này của xứ Māgadha, Seniya Bimbisāra, cũng là người sống đúng Pháp, là một vị Pháp vương, người mang lại lợi ích cho các vị Bà-la-môn và gia chủ, và cho cả những người ở thị trấn và thôn quê. Và người ta vẫn còn ca ngợi ngài như vầy: ‘Vị Pháp vương sống đúng Pháp ấy, sau khi đã làm cho chúng ta được an lạc, đã qua đời. Chúng ta đã sống thoải mái như vậy trong vương quốc của vị Pháp vương sống đúng Pháp ấy.’ Và bạch ngài, vị ấy cũng đã có niềm tin nơi đức Phật, có niềm tin nơi Pháp, có niềm tin nơi Tăng, là người thực hành trọn vẹn các giới. Và người ta cũng đã nói như vầy: ‘Cho đến lúc lâm chung, vua Seniya Bimbisāra của xứ Māgadha vẫn ca ngợi Thế Tôn rồi qua đời.’ Vị ấy đã mệnh chung, đã qua đời, chưa được Thế Tôn tuyên bố. Lành thay, nếu có lời tuyên bố về ngài, nhiều người sẽ có niềm tin, do đó sẽ đi đến cõi lành. “Và bạch ngài, sự giác ngộ của Thế Tôn đã xảy ra ở xứ Magadha. Bạch ngài, ở nơi nào mà sự giác ngộ của Thế Tôn đã xảy ra, ở xứ Magadha, tại sao ở đó Thế Tôn lại không tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự nam người Māgadha đã mệnh chung, đã qua đời? Và bạch ngài, nếu Thế Tôn không tuyên bố về sự tái sanh của các vị cận sự nam người Māgadha đã mệnh chung, đã qua đời, do đó các vị cận sự nam người Māgadha sẽ buồn lòng; và do điều gì mà các vị cận sự nam người Māgadha sẽ buồn lòng, tại sao Thế Tôn lại không tuyên bố về họ?” Tôn giả Ānanda, nhân vì các vị cận sự nam người Māgadha, sau khi đã trình bày câu chuyện một cách gián tiếp trước mặt Thế Tôn, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đã đảnh lễ Thế Tôn, sau khi đi nhiễu bên phải, rồi ra đi.

๒๗๘. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย นาติกํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน [Pg.166] นิสีทิ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อทฺทสา โข ภควา มาคธเก ปริจารเก ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต คิญฺชกาวสถา นิกฺขมิตฺวา วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

278. Khi ấy, Thế Tôn, không lâu sau khi Tôn giả Ānanda ra đi, vào buổi sáng, sau khi đã đắp y, đã cầm y bát, đi vào làng Nātika để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Nātika, sau buổi ăn, sau khi trở về từ nơi khất thực, đã rửa chân, đi vào ngôi nhà gạch, và nhân vì các vị cận sự nam người Māgadha, sau khi đã chú tâm, đã tác ý, đã quán xét tất cả bằng tâm, đã ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn: “Ta sẽ biết được cảnh giới và đời sau của họ, những vị tôn giả ấy có cảnh giới nào, có đời sau nào.” Thế Tôn đã thấy các vị cận sự nam người Māgadha: “Những vị tôn giả ấy có cảnh giới như vậy, có đời sau như vậy.” Khi ấy, Thế Tôn, vào buổi chiều, sau khi đã xuất khỏi nơi độc cư, đã đi ra khỏi ngôi nhà gạch, đã ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn trong bóng mát của tu viện.

๒๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปสนฺตปทิสฺโส ภนฺเต ภควา ภาติริว ภควโต มุขวณฺโณ วิปฺปสนฺนตฺตา อินฺทฺริยานํ. สนฺเตน นูนชฺช ภนฺเต ภควา วิหาเรน วิหาสี’’ติ? ‘‘ยเทว โข เม ตฺวํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต, ตเทวาหํ นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ – ‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’ติ. อทฺทสํ โข อหํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก ‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’’ติ.

279. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn điều này: ‘Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có vẻ ngoài thật an tịnh, sắc diện của Thế Tôn thật rạng rỡ dường như tỏa sáng do các căn được trong sạch. Bạch Thế Tôn, chắc hẳn hôm nay Thế Tôn đã an trú bằng một sự an trú an tịnh?’ ‘Này Ānanda, chính về vấn đề liên quan đến các người cận sự ở xứ Māgadha mà ngươi đã nói chuyện một cách gián tiếp trước mặt ta rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi, chính về vấn đề đó, sau khi đi khất thực ở Nātika, sau bữa ăn, từ nơi khất thực trở về, rửa chân xong, ta đã đi vào ngôi nhà gạch, và liên quan đến các người cận sự ở xứ Māgadha, ta đã chú tâm, tác ý, tổng hợp tất cả trong tâm, rồi ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn với ý nghĩ: “Ta sẽ biết được cảnh giới, đời sau của họ, những vị ấy có cảnh giới nào, có đời sau ra sao.” Này Ānanda, ta đã thấy các người cận sự ở xứ Māgadha, thấy được “những vị ấy có cảnh giới nào, có đời sau ra sao.”’

ชนวสภยกฺโข

Dạ xoa Janavasabha

๒๘๐. ‘‘อถ โข, อานนฺท, อนฺตรหิโต ยกฺโข สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘ชนวสโภ อหํ ภควา; ชนวสโภ อหํ สุคตา’ติ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, อานนฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ?

280. ‘Này Ānanda, khi ấy, một dạ xoa ẩn mình đã cất lên tiếng nói: ‘Con là Janavasabha, bạch Thế Tôn; con là Janavasabha, bạch Thiện Thệ!’ Này Ānanda, trước đây ngươi có nhớ là đã từng nghe một danh xưng như vậy, tức là Janavasabha không?’

‘‘น โข อหํ, ภนฺเต, อภิชานามิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภติ, อปิ จ เม, ภนฺเต, โลมานิ หฏฺฐานิ ‘ชนวสโภ’ติ นามเธยฺยํ สุตฺวา. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ยกฺโข ภวิสฺสติ ยทิทํ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ. ‘‘อนนฺตรา โข, อานนฺท, สทฺทปาตุภาวา อุฬารวณฺโณ [Pg.167] เม ยกฺโข สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. ทุติยมฺปิ สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘พิมฺพิสาโร อหํ ภควา; พิมฺพิสาโร อหํ สุคตาติ. อิทํ สตฺตมํ โข อหํ, ภนฺเต, เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สหพฺยตํ อุปปชฺชามิ, โส ตโต จุโต มนุสฺสราชา ภวิตุํ ปโหมิ.

‘Bạch Thế Tôn, con không nhớ là trước đây đã từng nghe một danh xưng như vậy, tức là Janavasabha. Tuy nhiên, bạch Thế Tôn, khi nghe danh xưng ‘Janavasabha’, lông của con đã dựng đứng cả lên. Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Chắc hẳn vị dạ xoa có danh xưng được đặt hay như vậy, tức là Janavasabha, không phải là một dạ xoa tầm thường.’ ‘Này Ānanda, ngay sau khi tiếng nói phát ra, một dạ xoa có dung sắc tuyệt vời đã hiện ra trước mặt ta. Vị ấy lại cất tiếng nói lần thứ hai: ‘Con là Bimbisāra, bạch Thế Tôn; con là Bimbisāra, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, đây là lần thứ bảy con tái sanh làm bạn đồng hành của đại vương Vessavaṇa. Sau khi mệnh chung từ đó, con có khả năng trở thành một vị vua loài người.’

อิโต สตฺต ตโต สตฺต, สํสารานิ จตุทฺทส;

นิวาสมภิชานามิ, ยตฺถ เม วุสิตํ ปุเร.

Bảy lần từ cõi này, bảy lần từ cõi kia, mười bốn vòng luân hồi; con nhớ rõ nơi trú ngụ, nơi con đã sống trước đây.

๒๘๑. ‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’ติ. ‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส. ‘‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามี’’ติ จ วเทสิ, ‘‘อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’’ติ จ วเทสิ, กุโตนิทานํ ปนายสฺมา ชนวสโภ ยกฺโข เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ สญฺชานาตีติ? น อญฺญตฺร, ภควา, ตว สาสนา, น อญฺญตฺร, สุคต, ตว สาสนา; ยทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ภควติ เอกนฺติกโต อภิปฺปสนฺโน, ตทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตาย. อิธาหํ, ภนฺเต, เวสฺสวเณน มหาราเชน เปสิโต วิรูฬฺหกสฺส มหาราชสฺส สนฺติเก เกนจิเทว กรณีเยน อทฺทสํ ภควนฺตํ อนฺตรามคฺเค คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นิสินฺนํ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ยํ เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ตสฺสํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ภควนฺตญฺจ ทกฺขามิ, อิทญฺจ ภควโต อาโรเจสฺสามีติ. อิเม โข เม, ภนฺเต, ทฺเวปจฺจยา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’.

281. ‘Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã không còn bị rơi vào đọa xứ, con biết rõ mình không còn bị rơi vào đọa xứ, và con có hy vọng đạt được quả Nhất lai.’ ‘Thật kỳ diệu thay, Tôn giả dạ xoa Janavasabha, thật hy hữu thay, Tôn giả dạ xoa Janavasabha. Ngươi nói rằng: “Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã không còn bị rơi vào đọa xứ, con biết rõ mình không còn bị rơi vào đọa xứ,” và ngươi cũng nói: “và con có hy vọng đạt được quả Nhất lai.” Vậy do nhân duyên nào mà Tôn giả dạ xoa Janavasabha biết được sự chứng đắc thù thắng cao thượng như vậy?’ ‘Bạch Thế Tôn, không phải ngoài giáo pháp của Ngài; bạch Thiện Thệ, không phải ngoài giáo pháp của Ngài. Bạch Thế Tôn, kể từ khi con có niềm tin bất động nơi Thế Tôn, từ đó về sau, trong một thời gian dài, con đã không còn bị rơi vào đọa xứ, con biết rõ mình không còn bị rơi vào đọa xứ, và con có hy vọng đạt được quả Nhất lai. Bạch Thế Tôn, ở đây, con được đại vương Vessavaṇa phái đi đến chỗ đại vương Virūḷhaka vì một công việc nào đó. Trên đường đi, con đã thấy Thế Tôn đi vào ngôi nhà gạch, và liên quan đến các người cận sự ở xứ Māgadha, Ngài đã chú tâm, tác ý, tổng hợp tất cả trong tâm, rồi ngồi xuống với ý nghĩ: “Ta sẽ biết được cảnh giới, đời sau của họ, những vị ấy có cảnh giới nào, có đời sau ra sao.” Bạch Thế Tôn, thật không có gì đáng ngạc nhiên khi con đã được nghe và ghi nhận trực tiếp từ đại vương Vessavaṇa khi ngài nói trong hội chúng đó rằng: “Những vị ấy có cảnh giới như thế này, có đời sau như thế kia.” Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Ta sẽ đến yết kiến Thế Tôn, và sẽ trình báo việc này lên Thế Tôn.’ Bạch Thế Tôn, đây là hai lý do khiến con đến yết kiến Thế Tôn.’

เทวสภา

Hội chúng chư thiên

๒๘๒. ‘ปุริมานิ[Pg.168], ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วสฺสูปนายิกาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา. มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา, ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ. เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต โภ กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

282. ‘Bạch ngài, vào những ngày trước, những ngày xa xưa hơn, vào ngày Bố-tát thứ mười lăm, vào đêm trăng tròn, mùa an cư kiết hạ đã trọn, hầu hết tất cả chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba đều ngồi lại với nhau, tụ họp lại trong pháp đường Sudhammā. Và một hội chúng chư thiên đông đảo ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương ngồi ở bốn phương. Ở phương đông, đại vương Dhataraṭṭha ngồi hướng về phương tây, với chư thiên vây quanh. Ở phương nam, đại vương Virūḷhaka ngồi hướng về phương bắc, với chư thiên vây quanh. Ở phương tây, đại vương Virūpakkha ngồi hướng về phương đông, với chư thiên vây quanh. Ở phương bắc, đại vương Vessavaṇa ngồi hướng về phương nam, với chư thiên vây quanh. Bạch ngài, khi hầu hết tất cả chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba đều ngồi lại với nhau, tụ họp lại trong pháp đường Sudhammā, và một hội chúng chư thiên đông đảo ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương ngồi ở bốn phương, đây là chỗ ngồi của họ; sau đó mới đến chỗ ngồi của chúng con. Bạch ngài, những vị thiên nào đã thực hành phạm hạnh dưới thời Đức Thế Tôn và nay vừa mới sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba, những vị ấy vượt trội hơn các vị thiên khác về sắc đẹp và danh tiếng. Do đó, bạch ngài, chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba lấy làm hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan và vui mừng rằng: ‘Này các bạn, quả thật các cõi trời đang được sung mãn, còn các cõi a-tu-la đang bị suy giảm.’ Bấy giờ, bạch ngài, Sakka, vua của chư thiên, thấy được sự hoan hỷ của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, liền tùy hỷ bằng những câu kệ này:

‘‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา ;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

‘Này các bạn, quả thật chư thiên cõi Ba Mươi Ba cùng với vua trời Inda, đang đảnh lễ Đức Như Lai và tán thán sự khéo thuyết của Chánh pháp, đều hoan hỷ.

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน ;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

Khi thấy các vị thiên mới, những vị có sắc đẹp và danh tiếng, đã đến đây sau khi thực hành phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của Đấng Thiện Thệ.

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

Những vị đệ tử của bậc Trí tuệ Rộng lớn, đã đạt đến sự đặc thù ở đây, các vị ấy vượt trội hơn các vị thiên khác về sắc đẹp, danh tiếng, và tuổi thọ.

อิทํ [Pg.169] ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

Thấy điều này, chư thiên cõi Ba Mươi Ba cùng với vua trời Inda, đang đảnh lễ Đức Như Lai và tán thán sự khéo thuyết của Chánh pháp, đều hoan hỷ.’

‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

‘Do đó, bạch ngài, chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba lại càng hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan và vui mừng hơn nữa rằng: ‘Này các bạn, quả thật các cõi trời đang được sung mãn, còn các cõi a-tu-la đang bị suy giảm.’ Bấy giờ, bạch ngài, sau khi đã suy xét và bàn bạc về mục đích mà chư thiên cõi Ba Mươi Ba đã ngồi lại và tụ họp trong pháp đường Sudhammā, bốn vị Đại vương, về vấn đề ấy, đã được nghe lời chỉ dạy, và về vấn đề ấy, đã được nghe lời giáo huấn lại, vẫn đứng yên tại chỗ ngồi của mình, chưa rời đi.

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

Các vị vua ấy, đã được nghe lời chỉ dạy, đã tiếp nhận lời giáo huấn, với tâm ý trong sáng và an tịnh, đã đứng yên tại chỗ ngồi của mình.

๒๘๓. ‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ. พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

283. ‘Bấy giờ, bạch ngài, ở phương bắc, một ánh sáng vĩ đại phát sanh, một hào quang hiện ra, vượt xa cả thần lực của chư thiên. Bấy giờ, bạch ngài, Sakka, vua của chư thiên, nói với chư thiên cõi Ba Mươi Ba rằng: ‘Này các bạn, quả thật các điềm báo đang được nhìn thấy, một ánh sáng vĩ đại đang phát sanh, một hào quang đang hiện ra, Phạm thiên sẽ xuất hiện. Đây chính là điềm báo trước cho sự xuất hiện của Phạm thiên, tức là ánh sáng phát sanh, hào quang hiện ra.’

‘‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’’ติ.

‘Khi các điềm báo được nhìn thấy, Phạm thiên sẽ xuất hiện; Hào quang rộng lớn, vĩ đại này chính là điềm báo của Phạm thiên.’

สนงฺกุมารกถา

Câu chuyện về Phạm thiên Sanankumāra

๒๘๔. ‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว [Pg.170] นํ คมิสฺสามา’’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ.

284. ‘Bấy giờ, bạch ngài, chư thiên cõi Ba Mươi Ba ngồi xuống tại chỗ ngồi của mình, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ tìm hiểu về ánh sáng này, xem kết quả của nó sẽ ra sao, chỉ sau khi chứng kiến tận mắt, chúng ta mới rời đi.’ Bốn vị Đại vương cũng ngồi xuống tại chỗ ngồi của mình, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ tìm hiểu về ánh sáng này, xem kết quả của nó sẽ ra sao, chỉ sau khi chứng kiến tận mắt, chúng ta mới rời đi.’ Nghe điều này, chư thiên cõi Ba Mươi Ba trở nên nhất tâm, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ tìm hiểu về ánh sáng này, xem kết quả của nó sẽ ra sao, chỉ sau khi chứng kiến tận mắt, chúng ta mới rời đi.’

‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ; เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’’ติ.

‘Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra xuất hiện trước chư thiên cõi Ba Mươi Ba, ngài hóa hiện một thân tướng thô đại rồi mới xuất hiện. Bởi vì, bạch ngài, sắc tướng tự nhiên của Phạm thiên không thể được nhận biết bởi nhãn giới của chư thiên cõi Ba Mươi Ba. Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra xuất hiện trước chư thiên cõi Ba Mươi Ba, ngài vượt trội hơn các vị thiên khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch ngài, ví như một hình tượng bằng vàng vượt trội hơn hình tướng của con người; cũng vậy, bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra xuất hiện trước chư thiên cõi Ba Mươi Ba, ngài vượt trội hơn các vị thiên khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra xuất hiện trước chư thiên cõi Ba Mươi Ba, trong hội chúng ấy không có vị thiên nào đảnh lễ, hay đứng dậy, hay mời ngồi. Tất cả đều im lặng, chắp tay, ngồi kiết-già, nghĩ rằng: ‘Bây giờ, Phạm thiên Sanankumāra muốn ngồi trên bảo tọa của vị thiên nào, ngài sẽ ngồi trên bảo tọa của vị thiên ấy.’

‘ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ; อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย; เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

‘Bạch ngài, vị Phạm thiên Sanankumāra ngồi trên bảo tọa của vị thiên nhân nào, vị thiên nhân ấy đạt được sự hoan hỷ to lớn; vị thiên nhân ấy đạt được sự ưu hỷ to lớn. Bạch ngài, ví như vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, vừa mới được làm lễ quán đảnh lên ngôi vua, vị ấy đạt được sự hoan hỷ to lớn, vị ấy đạt được sự ưu hỷ to lớn. Cũng vậy, bạch ngài, vị Phạm thiên Sanankumāra ngồi trên bảo tọa của vị thiên nhân nào, vị thiên nhân ấy đạt được sự hoan hỷ to lớn, vị thiên nhân ấy đạt được sự ưu hỷ to lớn. Rồi, bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra hóa hiện một thân tướng thô, trở thành hình dáng một đồng tử, có năm búi tóc, xuất hiện trước chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba. Vị ấy bay vọt lên không trung, ngồi kiết-già trên hư không, giữa khoảng không. Bạch ngài, ví như một người đàn ông có sức mạnh ngồi kiết-già trên một bảo tọa được trải lót kỹ càng hoặc trên một vùng đất bằng phẳng; cũng vậy, bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra bay vọt lên không trung, ngồi kiết-già trên hư không, giữa khoảng không, và sau khi biết được sự hoan hỷ của chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba, đã tùy hỷ bằng những câu kệ này:

‘‘โมทนฺติ [Pg.171] วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

‘Này các vị, chư thiên cõi Ba Mươi Ba cùng với Đế-thích thật hoan hỷ, khi đảnh lễ Như Lai và sự khéo thuyết của Chánh Pháp.

‘‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

Và khi thấy các vị thiên nhân mới, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã thực hành phạm hạnh trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ rồi đến đây.

‘‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

Các vị ấy, những đệ tử của bậc Quảng Tuệ, đã đạt đến sự đặc thù ở đây, vượt trội hơn các vị thiên nhân khác về sắc đẹp, danh tiếng, và tuổi thọ.

‘‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

Thấy điều này, chư thiên cõi Ba Mươi Ba cùng với Đế-thích vui mừng, khi đảnh lễ Như Lai và sự khéo thuyết của Chánh Pháp.’

๒๘๕. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ; น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘‘พฺรหฺมสฺสโร’’ติ.

285. ‘Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra nói lên ý nghĩa này, âm thanh của vị ấy có tám đặc điểm: trong trẻo, dễ hiểu, du dương, dễ nghe, tròn trịa, không vỡ, sâu lắng, và vang dội. Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra dùng âm thanh để làm cho hội chúng hiểu được, tùy theo quy mô của hội chúng; và âm thanh của vị ấy không lọt ra ngoài hội chúng. Bạch ngài, người nào có âm thanh với tám đặc điểm như vậy, người ấy được gọi là “người có Phạm âm”.’

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เตตฺตึเส อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ ปจฺเจกปลฺลงฺเกสุ ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺธํ สรณํ คตา ธมฺมํ สรณํ คตา สงฺฆํ สรณํ คตา สีเลสุ ปริปูรการิโน เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ. เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรนฺติ, เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรนฺตี’’’ติ.

‘Rồi, bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra hóa hiện ba mươi ba thân tướng, ngồi kiết-già trên từng bảo tọa riêng của chư thiên cõi Ba Mươi Ba, rồi nói với chư thiên cõi Ba Mươi Ba rằng: ‘Này chư thiên cõi Ba Mươi Ba, các vị nghĩ thế nào về điều này? Đức Thế Tôn ấy đã thực hành vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người. Này các vị, những ai đã quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, là những người viên mãn trong các giới, sau khi thân hoại mạng chung, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Hóa Lạc, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Đâu-suất, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Dạ-ma, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba, một số sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương. Những người thành tựu thân thể thấp kém nhất, họ cũng thành tựu thân thể của Càn-thát-bà.’

๒๘๖. ‘อิมมตฺถํ[Pg.172], ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต โฆโสเยว เทวา มญฺญนฺติ – ‘‘ยฺวายํ มม ปลฺลงฺเก สฺวายํ เอโกว ภาสตี’’ติ.

286. ‘Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra nói lên ý nghĩa này, chư thiên nghĩ rằng: ‘Vị đang ngồi trên bảo tọa của ta, chính vị ấy là người duy nhất đang nói.’

เอกสฺมึ ภาสมานสฺมึ, สพฺเพ ภาสนฺติ นิมฺมิตา;

เอกสฺมึ ตุณฺหิมาสีเน, สพฺเพ ตุณฺหี ภวนฺติ เต.

Khi một vị nói, tất cả các vị hóa hiện đều nói; khi một vị im lặng, tất cả các vị ấy đều im lặng.

ตทาสุ เทวา มญฺญนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ยฺวายํ มม ปลฺลงฺกสฺมึ, สฺวายํ เอโกว ภาสตีติ.

Khi ấy, chư thiên cõi Ba Mươi Ba cùng với Đế-thích nghĩ rằng: ‘Vị đang ngồi trên bảo tọa của ta, chính vị ấy là người duy nhất đang nói.’

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหรติ, เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหริตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปลฺลงฺเก ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

‘Rồi, bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra thu nhiếp thân mình lại thành một, sau khi thu nhiếp thân mình lại thành một, vị ấy ngồi kiết-già trên bảo tọa của Sakka, vua của chư thiên, rồi nói với chư thiên cõi Ba Mươi Ba:

ภาวิตอิทฺธิปาโท

Người đã tu tập Thần Túc

๒๘๗. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ โภ ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย.

287. ‘Này chư thiên cõi Ba Mươi Ba, các vị nghĩ thế nào về điều này? Bốn Thần Túc này đã được Đức Thế Tôn ấy, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, khéo chế định biết bao, được chế định vì năng lực thần thông, vì sự thành thạo thần thông, vì sự biến hóa thần thông. Bốn pháp ấy là gì? Này các vị, ở đây, vị tỳ khưu tu tập thần túc có định do dục, cùng với các hành tác tinh cần. Vị ấy tu tập thần túc có định do tinh tấn, cùng với các hành tác tinh cần. Vị ấy tu tập thần túc có định do tâm, cùng với các hành tác tinh cần. Vị ấy tu tập thần túc có định do thẩm sát, cùng với các hành tác tinh cần. Này các vị, bốn Thần Túc này đã được Đức Thế Tôn ấy, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, chế định vì năng lực thần thông, vì sự thành thạo thần thông, vì sự biến hóa thần thông.’

‘‘‘เย หิ เกจิ โภ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสุํ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสฺสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต เทวา ตาวตึสา มมปิมํ [Pg.173] เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’’ติ. ‘‘อหมฺปิ โข โภ อิเมสํเยว จตุนฺนญฺจ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

‘Này chư vị, trong thời quá khứ, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã trải nghiệm nhiều loại thần thông, tất cả các vị ấy là do đã tu tập, đã thực hành sung mãn bốn Như Ý Túc này. Này chư vị, trong thời vị lai, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào sẽ trải nghiệm nhiều loại thần thông, tất cả các vị ấy là do đã tu tập, đã thực hành sung mãn bốn Như Ý Túc này. Này chư vị, trong thời hiện tại, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào đang trải nghiệm nhiều loại thần thông, tất cả các vị ấy là do đã tu tập, đã thực hành sung mãn bốn Như Ý Túc này. Này chư vị chư thiên Tāvatiṃsā, quý vị có thấy được oai lực thần thông như thế này của ta không?’ ‘Thưa vâng, thưa Đại Phạm Thiên.’ ‘Này chư vị, chính ta cũng vậy, do đã tu tập, đã thực hành sung mãn bốn Như Ý Túc này nên có đại thần lực, có đại oai lực như vậy.’ Bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra sau khi nói lên ý nghĩa này, đã gọi các chư thiên Tāvatiṃsā và nói rằng –

ติวิโธ โอกาสาธิคโม

Ba Loại Chứng Đắc Cơ Hội

๒๘๘. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมาย. กตเม ตโย? อิธ โภ เอกจฺโจ สํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ สํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ อสํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ อสํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. ตสฺส อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

288. ‘Này chư vị chư thiên Tāvatiṃsā, quý vị nghĩ thế nào về điều này? Rằng đức Thế Tôn ấy, bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã giác ngộ ba sự chứng đắc cơ hội để thành tựu an lạc. Ba loại ấy là gì? Này chư vị, ở đây, có người sống liên hệ với các dục, liên hệ với các pháp bất thiện. Vị ấy vào một lúc khác, nghe được Thánh pháp, tác ý như lý, thực hành pháp tùy pháp. Vị ấy, nhờ vào việc nghe Thánh pháp, tác ý như lý, và thực hành pháp tùy pháp, nên sống không liên hệ với các dục, không liên hệ với các pháp bất thiện. Đối với vị ấy, người không liên hệ với các dục, không liên hệ với các pháp bất thiện, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, ví như từ niềm vui nhỏ, hân hoan lớn sanh khởi; cũng vậy, này chư vị, đối với người không liên hệ với các dục, không liên hệ với các pháp bất thiện, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, đây là sự chứng đắc cơ hội thứ nhất đã được đức Thế Tôn ấy, bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ để thành tựu an lạc.

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺจสฺส โอฬาริกา กายสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. ตสฺส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ โอฬาริกา กายสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ. ตสฺส โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ [Pg.174] ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข โภ โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

‘Lại nữa, này chư vị, ở đây, đối với một người, các thân hành thô thiển chưa được an tịnh, các khẩu hành thô thiển chưa được an tịnh, các tâm hành thô thiển chưa được an tịnh. Vị ấy vào một lúc khác, nghe được Thánh pháp, tác ý như lý, thực hành pháp tùy pháp. Đối với vị ấy, nhờ vào việc nghe Thánh pháp, tác ý như lý, và thực hành pháp tùy pháp, các thân hành thô thiển được an tịnh, các khẩu hành thô thiển được an tịnh, các tâm hành thô thiển được an tịnh. Đối với vị ấy, do sự an tịnh của các thân hành thô thiển, sự an tịnh của các khẩu hành thô thiển, sự an tịnh của các tâm hành thô thiển, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, ví như từ niềm vui nhỏ, hân hoan lớn sanh khởi; cũng vậy, này chư vị, do sự an tịnh của các thân hành thô thiển, sự an tịnh của các khẩu hành thô thiển, sự an tịnh của các tâm hành thô thiển, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, đây là sự chứng đắc cơ hội thứ hai đã được đức Thế Tôn ấy, bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ để thành tựu an lạc.

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺโจ ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ, ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ตสฺส อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

‘Lại nữa, này chư vị, ở đây, có người không biết như thật: ‘Đây là thiện,’ không biết như thật: ‘Đây là bất thiện.’ Vị ấy không biết như thật: ‘Đây là điều có tội, đây là điều không có tội; đây là điều nên thực hành, đây là điều không nên thực hành; đây là điều hèn hạ, đây là điều cao thượng; đây là điều có phần đen, phần trắng.’ Vị ấy vào một lúc khác, nghe được Thánh pháp, tác ý như lý, thực hành pháp tùy pháp. Vị ấy, nhờ vào việc nghe Thánh pháp, tác ý như lý, và thực hành pháp tùy pháp, nên biết như thật: ‘Đây là thiện,’ biết như thật: ‘Đây là bất thiện.’ Vị ấy biết như thật: ‘Đây là điều có tội, đây là điều không có tội; đây là điều nên thực hành, đây là điều không nên thực hành; đây là điều hèn hạ, đây là điều cao thượng; đây là điều có phần đen, phần trắng.’ Đối với vị ấy, người biết như vậy, thấy như vậy, vô minh được đoạn trừ, minh sanh khởi. Đối với vị ấy, do vô minh phai nhạt, do minh sanh khởi, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, ví như từ niềm vui nhỏ, hân hoan lớn sanh khởi; cũng vậy, này chư vị, do vô minh phai nhạt, do minh sanh khởi, lạc khởi lên; từ lạc, hỷ ưu càng tăng trưởng. Này chư vị, đây là sự chứng đắc cơ hội thứ ba đã được đức Thế Tôn ấy, bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ để thành tựu an lạc. Này chư vị, đây chính là ba sự chứng đắc cơ hội đã được đức Thế Tôn ấy, bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ để thành tựu an lạc.’ Bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra sau khi nói lên ý nghĩa này, đã gọi các chư thiên Tāvatiṃsā và nói rằng –

จตุสติปฏฺฐานํ

Bốn Niệm Xứ

๒๘๙. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ[Pg.175], โภ, ภิกฺขุ อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรกาเย ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรเวทนาสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรจิตฺเต ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรธมฺเมสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

289. ‘Này chư thiên cõi Ba Mươi Ba, các ngài nghĩ thế nào về điều này? Bốn niệm xứ này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác ấy khéo thuyết giảng để chứng đắc điều thiện. Bốn niệm xứ nào? Này các ngài, ở đây, vị tỳ khưu trú, quán thân trên thân ở nội phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Khi trú, quán thân trên thân ở nội phần, ở đó, tâm được định tĩnh một cách chân chánh, được trong sạch một cách chân chánh. Vị ấy, ở đó, với tâm được định tĩnh chân chánh, trong sạch chân chánh, làm phát sanh tri kiến về thân của người khác ở ngoại phần. Vị ấy trú, quán thọ trên các thọ ở nội phần... cho đến... làm phát sanh tri kiến về các thọ của người khác ở ngoại phần. Vị ấy trú, quán tâm trên tâm ở nội phần... cho đến... làm phát sanh tri kiến về tâm của người khác ở ngoại phần. Vị ấy trú, quán pháp trên các pháp ở nội phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Khi trú, quán pháp trên các pháp ở nội phần, ở đó, tâm được định tĩnh một cách chân chánh, được trong sạch một cách chân chánh. Vị ấy, ở đó, với tâm được định tĩnh chân chánh, trong sạch chân chánh, làm phát sanh tri kiến về các pháp của người khác ở ngoại phần. Này các ngài, đây chính là bốn niệm xứ đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác ấy thuyết giảng để chứng đắc điều thiện.’ Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, sau khi nói lên ý nghĩa này, Phạm thiên Sanankumāra đã gọi chư thiên cõi Ba Mươi Ba rằng:

สตฺต สมาธิปริกฺขารา

Bảy Vật Trợ Cho Định

๒๙๐. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต สมาธิปริกฺขารา สมฺมาสมาธิสฺส ปริภาวนาย สมฺมาสมาธิสฺส ปาริปูริยา. กตเม สตฺต? สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ. ยา โข, โภ, อิเมหิ สตฺตหงฺเคหิ จิตฺตสฺส เอกคฺคตา ปริกฺขตา, อยํ วุจฺจติ, โภ, อริโย สมฺมาสมาธิ สอุปนิโส อิติปิ สปริกฺขาโร อิติปิ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส โภ, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ. สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ. ยญฺหิ ตํ, โภ, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส [Pg.176] ทฺวารา’ติ อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. สฺวากฺขาโต หิ, โภ, ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส ทฺวารา.

290. ‘Này chư thiên cõi Ba Mươi Ba, các ngài nghĩ thế nào về điều này? Bảy vật trợ cho định này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác ấy khéo thuyết giảng để tu tập chánh định, để làm viên mãn chánh định. Bảy điều nào? Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm. Này các ngài, sự nhất tâm được hỗ trợ bởi bảy chi phần này, đây được gọi là Thánh chánh định có nhân duyên, có vật trợ. Này các ngài, người có chánh kiến thì chánh tư duy sanh khởi, người có chánh tư duy thì chánh ngữ sanh khởi, người có chánh ngữ thì chánh nghiệp sanh khởi, người có chánh nghiệp thì chánh mạng sanh khởi, người có chánh mạng thì chánh tinh tấn sanh khởi, người có chánh tinh tấn thì chánh niệm sanh khởi, người có chánh niệm thì chánh định sanh khởi, người có chánh định thì chánh trí sanh khởi, người có chánh trí thì chánh giải thoát sanh khởi. Này các ngài, người muốn nói một cách chân chánh nên nói rằng: ‘Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu, cánh cửa bất tử đã được mở ra.’ Người muốn nói một cách chân chánh nên nói chính điều này. Này các ngài, vì rằng Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu, cánh cửa bất tử đã được mở ra.

‘‘‘เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เย จิเม โอปปาติกา ธมฺมวินีตา สาติเรกานิ จตุวีสติสตสหสฺสานิ มาคธกา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อตฺถิ เจเวตฺถ สกทาคามิโน.

‘Này các ngài, bất cứ ai thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật, thành tựu niềm tin bất động nơi Pháp, thành tựu niềm tin bất động nơi Tăng, thành tựu các giới được bậc Thánh ái mộ, và những vị hóa sanh này, là những người cận sự ở xứ Ma-kiệt-đà, hơn hai mươi bốn trăm ngàn vị, đã được giáo huấn trong Pháp, đã quá vãng, đã mệnh chung, do đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ. Và trong số này cũng có các bậc Nhất lai.

‘‘อตฺถายํ อิตรา ปชา, ปุญฺญาภาคาติ เม มโน;

สงฺขาตุํ โนปิ สกฺโกมิ, มุสาวาทสฺส โอตฺตปฺป’’นฺติ.

‘Còn có chúng sanh khác, có phần phước đức, tâm tôi nghĩ vậy; nhưng tôi không thể kể hết được, vì sợ nói dối.’

๒๙๑. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, เอวรูโปปิ นาม อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’ติ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เวสฺสวณํ มหาราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ เวสฺสวโณ มหาราชา อตีตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา อโหสิ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายึสุ. อนาคตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’’ติ.

291. ‘Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch ngài, khi Phạm thiên Sanankumāra đang nói ý nghĩa này, Đại vương Vessavaṇa đã khởi lên suy nghĩ trong tâm như vầy: ‘Này các ngài, thật hy hữu thay! Này các ngài, thật vi diệu thay! Một bậc Đạo sư cao thượng như vậy sẽ có mặt, một bài thuyết pháp cao thượng như vậy, những sự chứng đắc thù thắng cao thượng như vậy sẽ được biết đến.’ Rồi, bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra, biết được suy nghĩ trong tâm của Đại vương Vessavaṇa bằng tâm của mình, đã nói với Đại vương Vessavaṇa điều này: ‘Đại vương Vessavaṇa tôn kính nghĩ thế nào về điều này? Trong quá khứ cũng đã có bậc Đạo sư cao thượng như vậy, một bài thuyết pháp cao thượng như vậy, những sự chứng đắc thù thắng cao thượng như vậy đã được biết đến. Trong tương lai cũng sẽ có bậc Đạo sư cao thượng như vậy, một bài thuyết pháp cao thượng như vậy, những sự chứng đắc thù thắng cao thượng như vậy sẽ được biết đến.’

๒๙๒. ‘‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ อภาสิ, อิมมตฺถํ เวสฺสวโณ มหาราชา พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส เทวานํ [Pg.177] ตาวตึสานํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ สยํ ปริสายํ อาโรเจสิ’’.

292. ‘Bạch ngài, Phạm thiên Sanankumāra đã nói ý nghĩa này cho chư thiên cõi Ba Mươi Ba. Đại vương Vessavaṇa đã trực tiếp nghe, trực tiếp thọ nhận ý nghĩa này từ Phạm thiên Sanankumāra đang nói cho chư thiên cõi Ba Mươi Ba, và đã tuyên bố lại trong hội chúng của mình.’

อิมมตฺถํ ชนวสโภ ยกฺโข เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สยํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ ภควโต อาโรเจสิ. อิมมตฺถํ ภควา ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา สามญฺจ อภิญฺญาย อายสฺมโต อานนฺทสฺส อาโรเจสิ, อิมมตฺถมายสฺมา อานนฺโท ภควโต สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา อาโรเจสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตยิทํ พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตนฺติ.

Sự việc này, dạ-xoa Janavasabha đã được nghe trực tiếp, đã được thọ nhận trực tiếp từ Đại vương Vessavaṇa khi ngài đang nói trong hội chúng của mình, rồi trình bày lại với Đức Thế Tôn. Sự việc này, Đức Thế Tôn đã nghe trực tiếp, đã thọ nhận trực tiếp từ dạ-xoa Janavasabha, và tự mình biết rõ bằng thắng trí, rồi nói lại cho Tôn giả Ānanda. Sự việc này, Tôn giả Ānanda đã nghe trực tiếp, đã thọ nhận trực tiếp từ Đức Thế Tôn, rồi nói lại cho các tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ. Phạm hạnh này do vậy đã trở nên thịnh vượng, phát đạt, phổ biến rộng rãi, được nhiều người biết đến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết.

ชนวสภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

Kinh Janavasabha, phẩm thứ năm, chấm dứt.

๖. มหาโควินฺทสุตฺตํ

6. Kinh Mahāgovinda

๒๙๓. เอวํ [Pg.178] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยํ โข เม, ภนฺเต, เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภควโต’’ติ. ‘‘อาโรเจหิ เม ตฺวํ, ปญฺจสิขา’’ติ ภควา อโวจ.

293. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Bấy giờ, Pañcasikha, con trai của một vị Càn-thát-bà, vào lúc đêm đã gần tàn, với dung sắc thù thắng, làm toàn thể núi Gijjhakūṭa tỏa sáng, đã đi đến nơi Đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Đức Thế Tôn, rồi đứng một bên. Đứng một bên, Pañcasikha, con trai của một vị Càn-thát-bà, bạch với Đức Thế Tôn lời này: 'Bạch Thế Tôn, điều con đã được nghe trực tiếp, được thọ nhận trực tiếp từ chư thiên cõi Tāvatiṃsa (Ba Mươi Ba), con xin trình bày điều ấy lên Đức Thế Tôn.' Đức Thế Tôn phán: 'Này Pañcasikha, ngươi hãy trình bày cho Ta.'

เทวสภา

Hội chúng chư thiên

๒๙๔. ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส ปวารณาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา; มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ; ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ, อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ.

294. Bạch Thế Tôn, vào những ngày trước, những ngày trước nữa, vào ngày bố-tát thứ mười lăm, trong đêm trăng tròn của lễ Pavāraṇā, toàn thể chư thiên cõi Tāvatiṃsa đã ngồi họp lại, tụ tập tại hội trường Sudhammā. Và một hội chúng chư thiên đông đảo đã ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương đã ngồi ở bốn phương. Ở phương đông, Đại vương Dhataraṭṭha ngồi hướng về phương tây, với chư thiên ở phía trước. Ở phương nam, Đại vương Virūḷhaka ngồi hướng về phương bắc, với chư thiên ở phía trước. Ở phương tây, Đại vương Virūpakkha ngồi hướng về phương đông, với chư thiên ở phía trước. Ở phương bắc, Đại vương Vessavaṇa ngồi hướng về phương nam, với chư thiên ở phía trước. Bạch Thế Tôn, khi toàn thể chư thiên cõi Tāvatiṃsa đã ngồi họp lại, tụ tập tại hội trường Sudhammā, và một hội chúng chư thiên đông đảo đã ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương đã ngồi ở bốn phương, đây là chỗ ngồi của họ; sau đó mới đến chỗ ngồi của chúng con.

‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา [Pg.179] ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ.

Bạch Thế Tôn, những vị trời nào đã thực hành phạm hạnh dưới sự giáo hóa của Đức Thế Tôn, nay vừa sanh lên cõi Tāvatiṃsa, những vị trời ấy vượt trội hơn các vị trời khác về dung sắc và danh tiếng. Do đó, bạch Thế Tôn, chư thiên cõi Tāvatiṃsa hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui mừng, nghĩ rằng: 'Chư vị ơi, thật vậy, các thiên chúng được sung mãn, còn các chúng a-tu-la bị suy giảm.'

๒๙๕. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

295. Bạch Thế Tôn, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, biết được sự hoan hỷ của chư thiên cõi Tāvatiṃsa, đã tùy hỷ bằng những kệ ngôn này:

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

Chư vị ơi, chư thiên cõi Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka thật hoan hỷ, khi đảnh lễ Đức Như Lai và thiện pháp tính của Giáo Pháp.

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

Và khi thấy các vị trời mới, có dung sắc, có danh tiếng, đã đến đây sau khi thực hành phạm hạnh dưới sự giáo hóa của Đức Thiện Thệ.

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

Các vị ấy, những đệ tử của bậc Trí Tuệ Rộng Lớn, đã đạt đến sự đặc thù ở đây, vượt trội hơn những vị khác về dung sắc, danh tiếng và tuổi thọ.

อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

Thấy điều này, chư thiên cõi Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka vui mừng, khi đảnh lễ Đức Như Lai và thiện pháp tính của Giáo Pháp.

‘‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

Bạch Thế Tôn, do đó, chư thiên cõi Tāvatiṃsa lại càng thêm hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui mừng, nghĩ rằng: 'Chư vị ơi, thật vậy, các thiên chúng được sung mãn, còn các chúng a-tu-la bị suy giảm.'

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

Tám phẩm chất chân thật

๒๙๖. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ? ‘อิจฺฉาม มยํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ – ‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

296. Bạch Thế Tôn, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, biết được sự hoan hỷ của chư thiên cõi Tāvatiṃsa, đã nói với chư thiên cõi Tāvatiṃsa rằng: 'Này các hiền hữu, các vị có muốn nghe tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn ấy không?' 'Thưa hiền hữu, chúng tôi muốn nghe tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn ấy.' Bấy giờ, bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, đã tuyên thuyết tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn cho chư thiên cõi Tāvatiṃsa: 'Chư thiên cõi Tāvatiṃsa, các hiền hữu nghĩ thế nào? Đức Thế Tôn ấy đã thực hành vì lợi ích của số đông, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc của chư thiên và loài người. Một vị Đạo sư có đầy đủ đặc tính thực hành vì lợi ích của số đông, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc của chư thiên và loài người như vậy, chúng ta chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài Đức Thế Tôn ấy.'

‘‘สฺวากฺขาโต [Pg.180] โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Lại nữa, Giáo Pháp đã được Đức Thế Tôn ấy khéo thuyết giảng, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ. Một vị Đạo sư có đầy đủ đặc tính là người thuyết giảng Giáo Pháp có tính hướng thượng như vậy, chúng ta chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài Đức Thế Tôn ấy.

‘‘อิทํ กุสลนฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, อิทํ อกุสลนฺติ สุปญฺญตฺตํ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคนฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีน-ปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là thiện,’ đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là bất thiện.’ Ngài đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là có tội, đây là không có tội; đây là điều nên thực hành, đây là điều không nên thực hành; đây là điều hèn hạ, đây là điều cao thượng; đây là điều có phần đen và phần trắng.’ Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người tuyên thuyết về các pháp thiện và bất thiện, có tội và không có tội, nên thực hành và không nên thực hành, hèn hạ và cao thượng, có phần đen và phần trắng, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng cho các đệ tử về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn; và Niết-bàn cùng con đường thực hành ấy tương ứng với nhau. Ví như nước sông Gaṅgā hòa hợp và tương ứng với nước sông Yamunā, cũng vậy, đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng cho các đệ tử về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn; và Niết-bàn cùng con đường thực hành ấy tương ứng với nhau. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người tuyên thuyết về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ, วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Lợi lộc và danh tiếng của đức Thế Tôn ấy đã được thành tựu viên mãn, đến mức tôi nghĩ rằng các vị Sát-đế-lỵ cũng sống với tâm hoan hỷ kính mến. Tuy vậy, đức Thế Tôn ấy vẫn thọ dụng vật thực mà không có kiêu mạn. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người thọ dụng vật thực mà không có kiêu mạn, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ. เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Đức Thế Tôn ấy có được các bạn đồng hành là những vị hữu học đang thực hành và những vị lậu tận đã sống trọn vẹn phạm hạnh. Dù vậy, đức Thế Tôn vẫn tránh xa họ và sống chuyên tâm vào sự độc cư. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người chuyên tâm vào sự độc cư, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Đức Thế Tôn ấy nói như thế nào thì làm như thế ấy, làm như thế nào thì nói như thế ấy. Do đó, Ngài nói thế nào làm thế ấy, làm thế nào nói thế ấy. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người thực hành pháp và tùy pháp, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ [Pg.181] โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

‘Đức Thế Tôn ấy đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ sự phân vân, có ý nguyện đã được viên mãn về ý hướng và phạm hạnh căn bản. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ sự phân vân, có ý nguyện đã được viên mãn về ý hướng và phạm hạnh căn bản, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.’

๒๙๗. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. ตตฺร, ภนฺเต, เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘อโห วต, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ทฺเว สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ.

297. ‘Bạch ngài, chính Đế Thích, vua của chư thiên, đã tuyên thuyết cho chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba về tám lời tán dương chân thật này của đức Thế Tôn. Bạch ngài, do đó, sau khi nghe tám lời tán dương chân thật về đức Thế Tôn, chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba lại càng thêm hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan và vui mừng. Bạch ngài, trong số đó, một số chư thiên đã nói thế này: ‘Chư hiền, thật tốt đẹp biết bao nếu có bốn vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện trên đời và thuyết giảng Chánh pháp như đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho nhiều chúng sanh, vì hạnh phúc cho nhiều chúng sanh, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc cho chư thiên và loài người.’ Một số chư thiên khác lại nói: ‘Chư hiền, hãy khoan nói đến bốn vị Chánh Đẳng Giác, thật tốt đẹp biết bao nếu có ba vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện trên đời và thuyết giảng Chánh pháp như đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho nhiều chúng sanh, vì hạnh phúc cho nhiều chúng sanh, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc cho chư thiên và loài người.’ Lại có một số chư thiên khác nói: ‘Chư hiền, hãy khoan nói đến ba vị Chánh Đẳng Giác, thật tốt đẹp biết bao nếu có hai vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện trên đời và thuyết giảng Chánh pháp như đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho nhiều chúng sanh, vì hạnh phúc cho nhiều chúng sanh, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc cho chư thiên và loài người.’

๒๙๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส เอตทโวจ – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาริสา, อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อโห วต, มาริสา, โส ภควา อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ [Pg.182] ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

298. ‘Bạch ngài, khi được nói vậy, Đế Thích, vua của chư thiên, đã nói với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba rằng: ‘Chư hiền, đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, đó là việc hai vị A-la-hán Chánh Đẳng Giác cùng xuất hiện trong một thế giới, không trước không sau. Trường hợp này không thể có. Chư hiền, thật tốt đẹp biết bao nếu đức Thế Tôn ấy không bệnh, không tật, và trụ thế lâu dài! Điều đó sẽ vì lợi ích cho nhiều chúng sanh, vì hạnh phúc cho nhiều chúng sanh, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc cho chư thiên và loài người.’ Bạch ngài, sau đó, về mục đích mà chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba đã ngồi họp tại pháp đường Sudhammā, sau khi suy xét và bàn bạc về mục đích đó, Tứ Đại Thiên Vương đã nói lời của mình về vấn đề ấy. Tứ Đại Thiên Vương cũng đã được chỉ dạy lại về vấn đề ấy, và họ vẫn đứng yên tại chỗ ngồi của mình, chưa rời đi.

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

Các vị vua ấy, sau khi đã nói lời của mình, và đã tiếp nhận lời giáo huấn, với tâm trong sạch và an tịnh, đã đứng yên tại chỗ ngồi của mình.

๒๙๙. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

299. Bạch Thế Tôn, khi ấy, ở phương bắc, một ánh sáng vĩ đại phát sanh, một hào quang xuất hiện, vượt trội cả oai lực của chư thiên. Bạch Thế Tôn, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, gọi chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa: 'Này các hiền hữu, khi các điềm tướng như vầy được thấy, một ánh sáng vĩ đại phát sanh, một hào quang xuất hiện, thì Phạm thiên sẽ xuất hiện. Đây chính là tiền triệu cho sự xuất hiện của Phạm thiên, tức là việc ánh sáng phát sanh, hào quang xuất hiện.'

‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’ติ.

'Khi các điềm tướng được thấy, Phạm thiên sẽ xuất hiện; Đây là điềm của Phạm thiên, hào quang rộng lớn, vĩ đại.'

สนงฺกุมารกถา

Câu chuyện về Sanaṅkumāra

๓๐๐. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ.

300. Bạch Thế Tôn, khi ấy, chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa ngồi xuống trên chỗ ngồi của mình, (nghĩ rằng): 'Chúng ta sẽ biết rõ hào quang này, kết quả của nó sẽ ra sao. Sau khi tự mình chứng nghiệm, chúng ta sẽ đi.' Bốn vị Đại vương cũng ngồi xuống trên chỗ ngồi của mình, (nghĩ rằng): 'Chúng ta sẽ biết rõ hào quang này, kết quả của nó sẽ ra sao. Sau khi tự mình chứng nghiệm, chúng ta sẽ đi.' Nghe vậy, chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa an trú trong sự nhất tâm, (nghĩ rằng): 'Chúng ta sẽ biết rõ hào quang này, kết quả của nó sẽ ra sao. Sau khi tự mình chứng nghiệm, chúng ta sẽ đi.'

‘‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ, อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ [Pg.183] ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’ติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อนฺตรหิโต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài hóa hiện một thân tướng thô rồi xuất hiện. Bạch Thế Tôn, sắc tướng tự nhiên của Phạm thiên không thể hiện ra trong tầm mắt của chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch Thế Tôn, ví như một hình tướng bằng vàng vượt trội hơn hình tướng của loài người, cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, trong hội chúng ấy không có vị trời nào đảnh lễ, hay đứng dậy, hay mời ngồi. Tất cả đều im lặng, chắp tay, ngồi kiết già, (nghĩ rằng): 'Bây giờ, Phạm thiên Sanaṅkumāra muốn ngồi trên bảo tọa của vị trời nào, ngài sẽ ngồi trên bảo tọa của vị trời ấy.' Bạch Thế Tôn, vị trời nào mà Phạm thiên Sanaṅkumāra ngồi trên bảo tọa của vị ấy, vị trời ấy có được sự hoan hỷ vĩ đại, vị trời ấy có được sự mãn ý vĩ đại. Bạch Thế Tôn, ví như một vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, vừa mới được tấn phong vương vị, vị ấy có được sự hoan hỷ vĩ đại, vị ấy có được sự mãn ý vĩ đại, cũng vậy, bạch Thế Tôn, vị trời nào mà Phạm thiên Sanaṅkumāra ngồi trên bảo tọa của vị ấy, vị trời ấy có được sự hoan hỷ vĩ đại, vị trời ấy có được sự mãn ý vĩ đại. Khi ấy, bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra, biết được sự tín thành của chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài biến mất và tùy hỷ bằng những câu kệ này:

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

'Ôi, chư thiên Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka thật hoan hỷ, khi đảnh lễ Như Lai và diệu tánh của Chánh pháp.

‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

'(Họ hoan hỷ) khi thấy các vị trời mới, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã thực hành phạm hạnh trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, và đã đến đây.

‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

'Những vị ấy, các đệ tử của bậc Quảng Tuệ, đã đạt đến sự đặc thù ở đây, vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp, danh tiếng, và tuổi thọ.

‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

'Thấy điều này, chư thiên Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka vui mừng, khi đảnh lễ Như Lai và diệu tánh của Chánh pháp.'

๓๐๑. ‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ, น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘พฺรหฺมสฺสโร’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ เอตทโวจุํ [Pg.184] – ‘สาธุ, มหาพฺรหฺเม, เอตเทว มยํ สงฺขาย โมทาม; อตฺถิ จ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺจา วณฺณา ภาสิตา; เต จ มยํ สงฺขาย โมทามา’ติ.

301. Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra nói lên ý nghĩa này, giọng nói của ngài có tám đặc điểm: trong trẻo, dễ hiểu, ngọt ngào, dễ nghe, súc tích, không rời rạc, sâu lắng, và vang dội. Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra dùng giọng nói để truyền đạt tùy theo hội chúng, và âm thanh của ngài không vượt ra ngoài hội chúng. Bạch Thế Tôn, người nào có giọng nói với tám đặc điểm như vậy, vị ấy được gọi là người có 'giọng Phạm thiên'. Khi ấy, bạch Thế Tôn, chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa nói với Phạm thiên Sanaṅkumāra điều này: 'Lành thay, thưa Đại Phạm thiên, chúng con hoan hỷ khi biết rõ điều này; và có tám phẩm chất chân thật của Thế Tôn đã được Sakka, vua của chư thiên, nói lên; và chúng con hoan hỷ khi biết rõ những điều ấy.'

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

Tám phẩm chất chân thật

๓๐๒. ‘‘อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘สาธุ, เทวานมินฺท, มยมฺปิ ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุเณยฺยามา’ติ. ‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’ติ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ.

302. Khi ấy, bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra nói với Sakka, vua của chư thiên, điều này: 'Lành thay, thưa vua của chư thiên, chúng tôi cũng muốn được nghe tám phẩm chất chân thật của Thế Tôn.' 'Thưa vâng, Đại Phạm thiên,' bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, đã trình bày cho Phạm thiên Sanaṅkumāra tám phẩm chất chân thật của Thế Tôn.

‘‘ตํ กึ มญฺญติ, ภวํ มหาพฺรหฺมา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

'Thưa ngài Đại Phạm thiên, ngài nghĩ thế nào? Vị Thế Tôn ấy đã thực hành vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người. Chúng con không thấy một vị Đạo sư nào trong quá khứ, và cũng không thấy một vị nào trong hiện tại, ngoại trừ Thế Tôn, lại có được đặc điểm này là đã thực hành vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.'

‘‘สฺวากฺขาโต โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Pháp ấy đã được đức Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người thuyết giảng Pháp có khả năng hướng thượng như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘อิทํ กุสล’นฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีนปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญาเปตารํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Đây là thiện’ đã được đức Thế Tôn khéo chế định, ‘đây là bất thiện’ đã được khéo chế định, ‘đây là có tội, đây là không có tội; đây là nên thực hành, đây là không nên thực hành; đây là hạ liệt, đây là cao thượng; đây là có phần đen và phần trắng đối đãi’ đã được khéo chế định. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người chế định các pháp thiện và bất thiện, có tội và không có tội, nên thực hành và không nên thực hành, hạ liệt và cao thượng, có phần đen và phần trắng đối đãi như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ [Pg.185] สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญาเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Con đường đưa đến Niết-bàn đã được đức Thế Tôn khéo chế định cho các vị đệ tử, và Niết-bàn cùng với con đường là tương ứng với nhau. Ví như nước sông Gaṅgā tương ứng và hòa hợp với nước sông Yamunā, cũng vậy, con đường đưa đến Niết-bàn đã được đức Thế Tôn khéo chế định cho các vị đệ tử, và Niết-bàn cùng với con đường là tương ứng với nhau. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người chế định con đường đưa đến Niết-bàn như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ. วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Lợi lộc và danh tiếng của đức Thế Tôn ấy đã được thành tựu viên mãn. Tôi nghĩ rằng, đến cả các vị Sát-đế-lỵ cũng sống với tâm thái kính mến. Và đức Thế Tôn ấy, sau khi đã đoạn trừ sự say đắm, Ngài thọ dụng vật thực. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người thọ dụng vật thực sau khi đã đoạn trừ sự say đắm như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ, เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Đức Thế Tôn ấy đã có được các bạn đồng hành, là các bậc hữu học đang thực hành và các bậc lậu tận đã sống đời phạm hạnh. Đức Thế Tôn, sau khi cho họ lui ra, Ngài sống chuyên tâm vào sự độc cư. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người chuyên tâm vào sự độc cư như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที; อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปฺปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Đức Thế Tôn ấy nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Do đó, nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người đã thực hành pháp và tùy pháp như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

Đức Thế Tôn ấy đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ sự phân vân, đã hoàn mãn ý nguyện về ý hướng và về phạm hạnh ban đầu. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ sự phân vân, đã hoàn mãn ý nguyện về ý hướng và về phạm hạnh ban đầu như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

๓๐๓. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อตฺตมโน โหติ ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา [Pg.186] ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย, เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

303. Bạch ngài, đây là tám lời tán dương chân thật về đức Thế Tôn mà Sakka, vua của chư thiên, đã tuyên thuyết cho Phạm thiên Sanaṅkumāra. Bạch ngài, do đó, sau khi nghe tám lời tán dương chân thật về đức Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã hoan hỷ, phấn khởi, sinh tâm vui mừng và thỏa thích. Kế đó, bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra, sau khi hóa hiện thân thể thô thiển, đã hiện ra trước chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba trong hình tướng của một đồng tử có năm bím tóc. Vị ấy bay lên không trung rồi ngồi kiết-già ở khoảng không giữa hư không. Bạch ngài, ví như người đàn ông có sức mạnh ngồi kiết-già trên chiếc ghế dài được trải sẵn hoặc trên mặt đất bằng phẳng, cũng vậy, bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra, sau khi bay lên không trung rồi ngồi kiết-già ở khoảng không giữa hư không, đã nói với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba rằng:

โควินฺทพฺราหฺมณวตฺถุ

Câu chuyện về Bà-la-môn Govinda

๓๐๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว ทีฆรตฺตํ มหาปญฺโญว โส ภควา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, โภ, ราชา ทิสมฺปติ นาม อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ โควินฺโท นาม พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ เรณุ นาม กุมาโร ปุตฺโต อโหสิ. โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต อโหสิ. อิติ เรณุ จ ราชปุตฺโต โชติปาโล จ มาณโว อญฺเญ จ ฉ ขตฺติยา อิจฺเจเต อฏฺฐ สหายา อเหสุํ. อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต ราชา ทิสมฺปติ ปริเทเวสิ – ‘‘ยสฺมึ วต, โภ, มยํ สมเย โควินฺเท พฺราหฺมเณ สพฺพกิจฺจานิ สมฺมา โวสฺสชฺชิตฺวา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, ตสฺมึ โน สมเย โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลงฺกโต’’ติ. เอวํ วุตฺเต โภ เรณุ ราชปุตฺโต ราชานํ ทิสมฺปตึ เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตฺวํ, เทว, โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต อติพาฬฺหํ ปริเทเวสิ. อตฺถิ, เทว, โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต ปณฺฑิตตโร เจว ปิตรา, อลมตฺถทสตโร เจว ปิตรา; เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ, เตปิ โชติปาลสฺเสว มาณวสฺส อนุสาสนิยา’’ติ. ‘‘เอวํ กุมารา’’ติ? ‘‘เอวํ เทวา’’ติ.

304. Này hỡi chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba, các ngài nghĩ thế nào? Đức Thế Tôn ấy đã là bậc đại trí tuệ trong một thời gian thật dài. Này các ngài, thuở xưa, có vị vua tên là Disampati. Vua Disampati có vị Bà-la-môn tế tự tên là Govinda. Vua Disampati có người con trai là hoàng tử tên là Reṇu. Bà-la-môn Govinda có người con trai là thanh niên tên là Jotipāla. Như vậy, hoàng tử Reṇu, thanh niên Jotipāla, và sáu vị Sát-đế-lỵ khác, tám vị này là bạn bè của nhau. Này các ngài, sau đó, một thời gian trôi qua, Bà-la-môn Govinda qua đời. Khi Bà-la-môn Govinda qua đời, vua Disampati than khóc rằng: ‘Này các ngài, vào lúc chúng ta, sau khi đã giao phó đúng đắn mọi công việc cho Bà-la-môn Govinda, đang tận hưởng, được cung phụng và đầy đủ năm dục trưởng dưỡng, thì ngay lúc ấy, Bà-la-môn Govinda của chúng ta đã qua đời!’ Này các ngài, khi được nói vậy, hoàng tử Reṇu đã thưa với vua Disampati rằng: ‘Tâu Đại vương, xin ngài chớ quá đau buồn về việc Bà-la-môn Govinda qua đời. Tâu Đại vương, Bà-la-môn Govinda có người con trai là thanh niên tên là Jotipāla, người này còn thông thái hơn cả cha mình, và còn có khả năng thấy được lợi ích hơn cả cha mình. Những công việc nào mà cha của vị ấy đã chỉ dạy, thì những việc ấy cũng nên được thanh niên Jotipāla chỉ dạy.’ ‘Có phải vậy không, hoàng tử?’ ‘Tâu Đại vương, đúng là như vậy.’

มหาโควินฺทวตฺถุ

Câu chuyện về Đại Govinda

๓๐๕. ‘‘อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน โชติปาโล นาม มาณโว เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอวํ วเทหิ – ‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน [Pg.187] โชติปาโล มาณโว เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โภ โชติปาโล มาณโว ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ราชา ทิสมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ทิสมฺปตินา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, โชติปาลํ มาณวํ ราชา ทิสมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘อนุสาสตุ โน ภวํ โชติปาโล, มา โน ภวํ โชติปาโล อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสิ. เปตฺติเก ตํ ฐาเน ฐเปสฺสามิ, โควินฺทิเย อภิสิญฺจิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, โส โชติปาโล มาณโว ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ โชติปาลํ มาณวํ โควินฺทิเย อภิสิญฺจิ, ตํ เปตฺติเก ฐาเน ฐเปสิ. อภิสิตฺโต โชติปาโล มาณโว โควินฺทิเย เปตฺติเก ฐาเน ฐปิโต เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ, เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ นานุสาสิ, เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ; เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต อภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ, เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต นาภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ. ตเมนํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘โควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ, มหาโควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ’’ติ. อิมินา โข เอวํ, โภ, ปริยาเยน โชติปาลสฺส มาณวสฺส โควินฺโท มหาโควินฺโทตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

305. “Khi ấy, này các vị, vua Disampati cho gọi một người đàn ông và bảo rằng: ‘Này người kia, ngươi hãy đi đến chỗ thanh niên Jotipāla; sau khi đến, hãy nói với thanh niên Jotipāla như sau: ‘Chúc Tôn giả Jotipāla được an lành, vua Disampati cho mời Tôn giả thanh niên Jotipāla, vua Disampati muốn được gặp Tôn giả thanh niên Jotipāla.’’ ‘Thưa vâng, tâu Thiên tử.’ Này các vị, người đàn ông ấy vâng lời vua Disampati rồi đi đến chỗ thanh niên Jotipāla; sau khi đến, người ấy đã nói với thanh niên Jotipāla điều này: ‘Chúc Tôn giả Jotipāla được an lành, vua Disampati cho mời Tôn giả thanh niên Jotipāla, vua Disampati muốn được gặp Tôn giả thanh niên Jotipāla.’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, thanh niên Jotipāla vâng lời người đàn ông ấy rồi đi đến chỗ vua Disampati; sau khi đến, vị ấy đã cùng với vua Disampati thăm hỏi nhau; sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân tình đáng ghi nhớ, vị ấy ngồi xuống một bên. Này các vị, vua Disampati đã nói điều này với thanh niên Jotipāla đang ngồi một bên: ‘Mong Tôn giả Jotipāla hãy giáo huấn chúng tôi, mong Tôn giả Jotipāla chớ từ chối việc giáo huấn chúng tôi. Ta sẽ đặt ngài vào địa vị của phụ thân ngài, sẽ làm lễ quán đảnh cho ngài vào chức vụ Govinda.’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, thanh niên Jotipāla ấy đã vâng lời vua Disampati. Khi ấy, này các vị, vua Disampati đã làm lễ quán đảnh cho thanh niên Jotipāla vào chức vụ Govinda, đã đặt vị ấy vào địa vị của phụ thân vị ấy. Thanh niên Jotipāla, sau khi được quán đảnh vào chức vụ Govinda và được đặt vào địa vị của phụ thân, đã giáo huấn về những công việc mà phụ thân của vị ấy đã từng giáo huấn, và cũng giáo huấn về những công việc mà phụ thân của vị ấy đã không giáo huấn; vị ấy đã chu toàn những công việc mà phụ thân của vị ấy đã từng chu toàn, và cũng chu toàn những công việc mà phụ thân của vị ấy đã không chu toàn. Mọi người đã nói về vị ấy như sau: ‘Thật vậy, này các vị, vị Bà-la-môn Govinda! Thật vậy, này các vị, vị Bà-la-môn Mahāgovinda!’ Này các vị, chính do duyên cớ này mà thanh niên Jotipāla đã có được danh xưng là Govinda, Mahāgovinda.”

รชฺชสํวิภชนํ

Sự Phân Chia Vương Quốc

๓๐๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอวํ วเทถ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา, ยํสุโข ภวํ [Pg.188] ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา; ยํสุโข ภวํ ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน โภ ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ มม วิชิเต สุโข ภเวถ, อญฺญตฺร ภวนฺเตภิ? สจาหํ, โภ, รชฺชํ ลภิสฺสามิ, สํวิภชิสฺสามิ โว รชฺเชนา’’’ติ.

306. “Khi ấy, này các vị, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy đã nói với sáu vị Sát-đế-lỵ kia điều này: ‘Thưa các Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này các Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho vương tử Reṇu lên ngôi vua. Các Tôn giả hãy đến, hãy đi đến chỗ vương tử Reṇu; sau khi đến, hãy nói với vương tử Reṇu như sau: ‘Chúng tôi là bạn bè của Tôn giả Reṇu, thân thiết, quý mến, không trái ý. Khi Tôn giả được an lạc, chúng tôi cũng được an lạc; khi Tôn giả bị đau khổ, chúng tôi cũng bị đau khổ. Thưa Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho Tôn giả Reṇu lên ngôi vua. Nếu Tôn giả Reṇu nhận được vương quốc, xin hãy phân chia vương quốc cho chúng tôi.’’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, sáu vị Sát-đế-lỵ kia vâng lời Bà-la-môn Mahāgovinda rồi đi đến chỗ vương tử Reṇu; sau khi đến, họ đã nói với vương tử Reṇu điều này: ‘Chúng tôi là bạn bè của Tôn giả Reṇu, thân thiết, quý mến, không trái ý. Khi Tôn giả được an lạc, chúng tôi cũng được an lạc; khi Tôn giả bị đau khổ, chúng tôi cũng bị đau khổ. Thưa Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho Tôn giả Reṇu lên ngôi vua. Nếu Tôn giả Reṇu nhận được vương quốc, xin hãy phân chia vương quốc cho chúng tôi.’ ‘Này các Tôn giả, ngoài các ngài ra, còn ai khác trong vương quốc của ta được an lạc chứ? Này các Tôn giả, nếu ta nhận được vương quốc, ta sẽ phân chia vương quốc cho các ngài.’”

๓๐๗. ‘‘อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน ราชา ทิสมฺปติ กาลมกาสิ. ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺจึสุ. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ, มทนียา กามา? อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอวํ วเทถ – ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’’นฺติ?

307. “Khi ấy, này các vị, sau một thời gian, vua Disampati băng hà. Sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua đã làm lễ quán đảnh cho vương tử Reṇu lên ngôi vua. Vua Reṇu, sau khi được quán đảnh lên ngôi, đã tận hưởng, được cung phụng, được hầu hạ bởi năm loại dục lạc. Khi ấy, này các vị, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy đã nói với sáu vị Sát-đế-lỵ kia điều này: ‘Thưa các Tôn giả, vua Disampati đã băng hà. Vua Reṇu, sau khi được quán đảnh lên ngôi, đang tận hưởng, được cung phụng, được hầu hạ bởi năm loại dục lạc. Này các Tôn giả, ai mà biết được chứ, các dục lạc có thể làm say đắm. Các Tôn giả hãy đến, hãy đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, hãy nói với vua Reṇu như sau: ‘Thưa Tôn giả, vua Disampati đã băng hà, Tôn giả Reṇu đã được quán đảnh lên ngôi, Tôn giả có còn nhớ lời hứa đó không?’’”

๓๐๘. ‘‘‘เอวํ[Pg.189], โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’นฺติ? ‘‘สรามหํ, โภ, ตํ วจนํ. โก นุ โข, โภ, ปโหติ อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตุ’’นฺติ? ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ ปโหติ, อญฺญตฺร มหาโควินฺเทน พฺราหฺมเณนา’’ติ? อถ โข, โภ, เรณุ ราชา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอวํ วเทหิ – ‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุนา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เรณุ ราชา เอตทโวจ – ‘‘เอตุ, ภวํ โควินฺโท, อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชตู’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิ. สพฺพานิ สกฏมุขานิ ปฏฺฐเปสิ. ตตฺร สุทํ มชฺเฌ เรณุสฺส รญฺโญ ชนปโท โหติ.

308. “Thưa vâng, Tôn giả.” Này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy sau khi vâng lời vị Bà-la-môn Mahāgovinda, đã đi đến nơi vua Reṇu đang ở. Sau khi đến, họ thưa với vua Reṇu rằng: “Thưa Tôn giả, đức vua Disampati đã băng hà, và Tôn giả Reṇu đã được tấn phong vương vị. Tôn giả có còn nhớ lời hứa đó không?” “Thưa các Tôn giả, tôi vẫn nhớ lời hứa đó. Nhưng thưa các Tôn giả, ai có thể phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng?” “Thưa Tôn giả, ngoài Bà-la-môn Mahāgovinda, còn ai có thể làm được điều đó?” Bấy giờ, này các Tôn giả, vua Reṇu cho gọi một người đàn ông và bảo: “Này khanh, hãy đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, hãy thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: ‘Thưa Tôn giả, vua Reṇu cho mời ngài.’” “Tâu Thiên tử, xin vâng.” Này các Tôn giả, người đàn ông ấy sau khi vâng lệnh vua Reṇu, đã đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, ông ta thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: “Thưa Tôn giả, vua Reṇu cho mời ngài.” “Thưa vâng, Tôn giả.” Này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda sau khi nghe lời người đàn ông ấy, đã đi đến chỗ vua Reṇu. Sau khi đến, ngài đã cùng vua Reṇu thăm hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi đáng ghi nhớ, ngài ngồi xuống một bên. Khi Bà-la-môn Mahāgovinda đã ngồi xuống một bên, này các Tôn giả, vua Reṇu thưa với ngài rằng: “Xin Tôn giả Govinda hãy đến và phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng.” “Thưa vâng, Tôn giả.” Bà-la-môn Mahāgovinda sau khi vâng lời vua Reṇu, đã phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng. Ngài đã thiết lập tất cả các lãnh thổ đều có hình dạng như đầu chiếc xe. Trong đó, ở giữa là quốc độ của vua Reṇu.

๓๐๙. ทนฺตปุรํ กลิงฺคานํ, อสฺสกานญฺจ โปตนํ.

309. Thành Dantapura cho xứ Kaliṅga, và thành Potana cho xứ Assaka.

มเหสยํ อวนฺตีนํ, โสวีรานญฺจ โรรุกํ.

Thành Mahesaya cho xứ Avantī, và thành Roruka cho xứ Sovīra.

มิถิลา จ วิเทหานํ, จมฺปา องฺเคสุ มาปิตา;

พาราณสี จ กาสีนํ, เอเต โควินฺทมาปิตาติ.

Và thành Mithilā cho xứ Videha, thành Campā được xây dựng ở xứ Aṅga; và thành Bārāṇasī cho xứ Kāsī. Những thành này do Govinda xây dựng.

๓๑๐. ‘‘อถ [Pg.190] โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมนา อเหสุํ ปริปุณฺณสงฺกปฺปา – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ, ตํ โน ลทฺธ’’นฺติ.

310. Bấy giờ, này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy, với phần lãnh thổ của riêng mình, đã được hoan hỷ, mãn nguyện, (nghĩ rằng): ‘Điều mà chúng ta đã mong muốn, điều mà chúng ta đã ao ước, điều mà chúng ta đã chủ định, điều mà chúng ta đã khát khao, điều ấy chúng ta đã đạt được.’

‘‘สตฺตภู พฺรหฺมทตฺโต จ, เวสฺสภู ภรโต สห;

เรณุ ทฺเว ธตรฏฺฐา จ, ตทาสุํ สตฺต ภารธา’ติ.

Sattabhū và Brahmadatta, Vessabhū cùng với Bharata; Reṇu và hai vị Dhataraṭṭha, bấy giờ có bảy vị vua gánh vác trọng trách ấy.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Dứt chương tụng thứ nhất.

กิตฺติสทฺทอพฺภุคฺคมนํ

Sự Lan Truyền Tiếng Tăm

๓๑๑. ‘‘อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โควินฺโท เรณุสฺส รญฺโญ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล. เอวเมว โข ภวํ โควินฺโท อมฺหากมฺปิ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล, อนุสาสตุ โน ภวํ โควินฺโท; มา โน ภวํ โควินฺโท อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตสํ ฉนฺนํ ขตฺติยานํ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติเย มุทฺธาวสิตฺเต รชฺเช อนุสาสิ, สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ มนฺเต วาเจสิ.

311. Bấy giờ, này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đã đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, họ thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: ‘Cũng như Tôn giả Govinda là người bạn thân thiết, được yêu mến, được quý trọng của vua Reṇu, mong rằng Tôn giả Govinda cũng sẽ là người bạn thân thiết, được yêu mến, được quý trọng của chúng tôi. Xin Tôn giả Govinda hãy giáo huấn chúng tôi; xin Tôn giả Govinda chớ từ chối việc giáo huấn chúng tôi.’ ‘Thưa vâng, các Tôn giả.’ Bà-la-môn Mahāgovinda đã vâng lời sáu vị Sát-đế-lỵ ấy. Bấy giờ, này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda đã giáo huấn bảy vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh về vương pháp, và đã dạy các thần chú cho bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị thanh niên Bà-la-môn đã làm lễ tắm gội.

๓๑๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อปเรน สมเยน เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิ – ‘‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’’ติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มยฺหํ โข เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ[Pg.191], น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. ยํนูนาหํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลีเยยฺยํ, กรุณํ ฌานํ ฌาเยยฺย’’นฺติ.

312. Bấy giờ, này các Tôn giả, sau một thời gian, tiếng tăm tốt đẹp như sau đã được lan truyền về Bà-la-môn Mahāgovinda: ‘Bà-la-môn Mahāgovinda thấy được Phạm thiên một cách trực tiếp, Bà-la-môn Mahāgovinda đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên một cách trực tiếp.’ Bấy giờ, này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda đã suy nghĩ như sau: ‘Tiếng tăm tốt đẹp này đã được lan truyền về ta: “Bà-la-môn Mahāgovinda thấy được Phạm thiên một cách trực tiếp, Bà-la-môn Mahāgovinda đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên một cách trực tiếp.” Nhưng ta không thấy Phạm thiên, không đàm luận, không trò chuyện, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, ta đã nghe các vị Bà-la-môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói rằng: “Người nào ẩn cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, người ấy thấy được Phạm thiên, đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.” Vậy ta hãy ẩn cư trong bốn tháng mùa mưa và tu tập thiền bi mẫn.’

๓๑๓. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

313. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, vị ấy nói với vua Reṇu điều này: ‘Thưa ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Vua Reṇu đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

๓๑๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

314. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị vua Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy nói với sáu vị vua Sát-đế-lỵ điều này: ‘Thưa các ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa các ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Sáu vị vua đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

๓๑๕. ‘‘อถ [Pg.192] โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. เตน หิ, โภ, ยถาสุเต ยถาปริยตฺเต มนฺเต วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรถ, อญฺญมญฺญญฺจ มนฺเต วาเจถ; อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

315. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ bảy vị Bà la môn đại phú và bảy trăm thanh niên Bà la môn đã làm lễ quán đảnh; sau khi đến, vị ấy nói với bảy vị Bà la môn đại phú và bảy trăm thanh niên Bà la môn đã làm lễ quán đảnh điều này: ‘Thưa các ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Vì vậy, thưa các ngài, các ngài hãy tụng đọc một cách chi tiết các câu thần chú đã được nghe, đã được học; và hãy dạy các câu thần chú cho nhau. Thưa các ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Họ đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

๓๑๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภตี, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภตี, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตีติ, อิจฺฉามหํ, โภตี, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

316. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ bốn mươi người vợ cùng dòng dõi; sau khi đến, vị ấy nói với bốn mươi người vợ cùng dòng dõi điều này: ‘Thưa các bà, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các bà, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa các bà, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Những người vợ đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

๓๑๗. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิ, กรุณํ [Pg.193] ฌานํ ฌายิ; นาสฺสุธ โกจิ อุปสงฺกมติ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรน. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อหุเทว อุกฺกณฺฐนา อหุ ปริตสฺสนา – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ น พฺรหฺมุนา มนฺเตมี’’’ติ.

317. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda cho xây một giảng đường mới ở phía đông của thành phố, rồi độc cư trong bốn tháng mùa mưa, thực hành thiền bi. Không một ai đến gần ngài, ngoại trừ một người mang thức ăn. Này các vị, khi ấy, sau bốn tháng trôi qua, Bà-la-môn Mahāgovinda cảm thấy bất mãn và khao khát: ‘Ta đã từng nghe các vị Bà-la-môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói rằng: ‘Người nào độc cư trong bốn tháng mùa mưa, thực hành thiền bi, người ấy sẽ thấy được Phạm thiên, sẽ đàm đạo với Phạm thiên, sẽ trò chuyện với Phạm thiên, sẽ bàn luận với Phạm thiên.’ Nhưng ta đây không thấy được Phạm thiên, không đàm đạo với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn luận với Phạm thiên.’

พฺรหฺมุนา สากจฺฉา

Đàm đạo với Phạm thiên

๓๑๘. ‘‘อถ โข, โภ, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว, พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อหุเทว ภยํ อหุ ฉมฺภิตตฺตํ อหุ โลมหํโส ยถา ตํ อทิฏฺฐปุพฺพํ รูปํ ทิสฺวา. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

318. Này các vị, khi ấy, Phạm thiên Sanaṅkumāra, với tâm của mình, biết được tư duy trong tâm của Bà-la-môn Mahāgovinda, rồi cũng như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co cánh tay đang duỗi ra, vị ấy biến mất khỏi cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Bà-la-môn Mahāgovinda. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda cảm thấy sợ hãi, kinh hoàng, và dựng tóc gáy, giống như khi thấy một hình sắc chưa từng thấy trước đây. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda, trong lòng sợ hãi, kinh động, và dựng tóc gáy, đã nói với Phạm thiên Sanaṅkumāra bằng một bài kệ:

‘‘‘วณฺณวา ยสวา สิริมา, โก นุ ตฺวมสิ มาริส;

อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

‘Thưa ngài, ngài có dung sắc, có danh tiếng, có uy đức; ngài là ai vậy? Vì không biết, chúng tôi xin hỏi ngài; làm sao chúng tôi có thể biết được ngài?’

‘‘มํ เว กุมารํ ชานนฺติ, พฺรหฺมโลเก สนนฺตนํ ;

สพฺเพ ชานนฺติ มํ เทวา, เอวํ โควินฺท ชานหิ’’.

‘Ở cõi Phạm thiên, họ biết ta là vị Thường Thanh Niên; tất cả các vị trời đều biết ta. Này Govinda, hãy biết ta như vậy.’

‘‘‘อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, มธุสากญฺจ พฺรหฺมุโน;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ’’.

‘Chỗ ngồi, nước uống, nước rửa chân, và rau ngon ngọt dành cho Phạm thiên. Chúng tôi xin dâng lên ngài những vật phẩm hiếu khách này; mong ngài hãy nhận lấy lễ vật của chúng tôi.’

‘‘ปฏิคฺคณฺหาม เต อคฺฆํ, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปราย สุขาย จ;

กตาวกาโส ปุจฺฉสฺสุ, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ.

‘Này Govinda, chúng ta nhận lễ vật của ngươi như lời ngươi nói. Vì lợi ích trong hiện tại và hạnh phúc trong tương lai, ngươi đã được cho phép, hãy hỏi bất cứ điều gì ngươi mong muốn.’

๓๑๙. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน. กึ นุ โข อหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ [Pg.194] ปุจฺเฉยฺยํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ วา อตฺถํ สมฺปรายิกํ วา’ติ? อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘กุสโล โข อหํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อตฺถานํ, อญฺเญปิ มํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ อตฺถํ ปุจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ สมฺปรายิกญฺเญว อตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

319. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda suy nghĩ thế này: ‘Phạm thiên Sanaṅkumāra đã cho phép ta. Ta nên hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra điều gì đây? Về lợi ích trong hiện tại hay về lợi ích trong tương lai?’ Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda lại suy nghĩ thế này: ‘Ta vốn thiện xảo về những lợi ích trong hiện tại, và những người khác cũng hỏi ta về lợi ích trong hiện tại. Vậy, tốt hơn hết là ta nên hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra về lợi ích trong tương lai.’ Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đã hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra bằng một bài kệ:

‘‘ปุจฺฉามิ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ,กงฺขี อกงฺขึ ปรเวทิเยสุ;

กตฺถฏฺฐิโต กิมฺหิ จ สิกฺขมาโน,ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

‘Con xin hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra, người không còn hoài nghi, trong khi con vẫn còn hoài nghi về những điều người khác nên biết: Một người phải an trú vào đâu và thực hành điều gì để đạt đến cõi Phạm thiên bất tử?’

‘‘หิตฺวา มมตฺตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอโกทิภูโต กรุเณธิมุตฺโต ;

นิรามคนฺโธ วิรโต เมถุนสฺมา,เอตฺถฏฺฐิโต เอตฺถ จ สิกฺขมาโน;

ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

‘Này vị Bà-la-môn, sau khi từ bỏ tâm sở hữu đối với những gì thuộc về con người, sống một mình, hướng tâm đến lòng bi, không còn mùi hôi tanh, từ bỏ việc dâm dục; một người an trú trong pháp này và thực hành pháp này sẽ đạt đến cõi Phạm thiên bất tử.’

๓๒๐. ‘‘หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, ‘อิติ หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ, อิติ เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ กรุณาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิติ ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อามคนฺเธ จ โข อหํ โภโต ภาสมานสฺส น อาชานามิ.

320. ‘Con hiểu lời ngài nói ‘từ bỏ tâm sở hữu’. Ở đây, có người từ bỏ tài sản, dù ít hay nhiều, từ bỏ quyến thuộc, dù ít hay nhiều, cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘từ bỏ tâm sở hữu’. Con hiểu lời ngài nói ‘sống một mình’. Ở đây, có người tìm đến nơi trú ngụ thanh vắng: trong rừng, dưới gốc cây, trên núi, trong hang đá, trong sơn động, ngoài nghĩa địa, trong lùm cây, ngoài trời, trên đống rơm. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘sống một mình’. Con hiểu lời ngài nói ‘hướng tâm đến lòng bi’. Ở đây, có người an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Cứ như thế, trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với bi, quảng đại, vô lượng, không hận, không sân. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘hướng tâm đến lòng bi’. Nhưng con không hiểu lời ngài nói về ‘mùi hôi tanh’.’

‘‘เก [Pg.195] อามคนฺธา มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอเต อวิทฺวา อิธ พฺรูหิ ธีร;

เกนาวฏา วาติ ปชา กุรุตุ,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

‘Thưa Phạm thiên, những gì là mùi hôi tanh nơi con người? Con không biết điều này, xin bậc hiền trí hãy nói rõ. Bị cái gì che lấp mà chúng sanh bốc mùi hôi thối, bị đọa vào ác xứ, và bị ngăn che khỏi cõi Phạm thiên?’

‘‘โกโธ โมสวชฺชํ นิกติ จ ทุพฺโภ,กทริยตา อติมาโน อุสูยา;

อิจฺฉา วิวิจฺฉา ปรเหฐนา จ,โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเตสุ ยุตฺตา อนิรามคนฺธา,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

‘Sân hận, nói dối, lừa đảo và phản trắc, keo kiệt, kiêu mạn, ganh tỵ, tham muốn, xan tham, hãm hại người khác, tham lam, sân hận, kiêu căng và si mê; chúng sanh nào bị ràng buộc bởi những điều này thì không thoát khỏi mùi hôi tanh, bị đọa vào ác xứ, và bị ngăn che khỏi cõi Phạm thiên.’

‘‘ยถา โข อหํ โภโต อามคนฺเธ ภาสมานสฺส อาชานามิ. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

‘Theo như con hiểu lời ngài nói về mùi hôi tanh, những điều ấy không dễ gì loại bỏ đối với người sống tại gia. Thưa ngài, con sẽ từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.’ ‘Bây giờ, ngài Govinda hãy làm theo những gì ngài cho là phải thời.’

เรณุราชอามนฺตนา

Thỉnh cầu vua Reṇu

๓๒๑. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวํ ปุโรหิตํ ปริเยสตุ, โย โภโต รชฺชํ อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

321. “Này chư Thiên, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, bèn nói với vua Reṇu như sau: ‘Bây giờ, mong Ngài hãy tìm một vị tế tự khác, người sẽ cai quản vương quốc của Ngài. Thưa Ngài, tôi muốn từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’”

‘‘อามนฺตยามิ ราชานํ, เรณุํ ภูมิปตึ อหํ;

ตฺวํ ปชานสฺสุ รชฺเชน, นาหํ โปโรหิจฺเจ รเม’’.

“Con xin thưa cùng quốc vương, cùng vua Reṇu, đấng chúa tể cõi đất. Ngài hãy tự mình cai quản vương quốc, còn con không còn vui thích với chức vụ tế tự nữa.”

‘‘สเจ เต อูนํ กาเมหิ, อหํ ปริปูรยามิ เต;

โย ตํ หึสติ วาเรมิ, ภูมิเสนาปติ อหํ;

ตุวํ ปิตา อหํ ปุตฺโต, มา โน โควินฺท ปาชหิ’’.

“Nếu Ngài thiếu thốn các dục lạc, tôi sẽ làm cho Ngài được sung túc. Kẻ nào hãm hại Ngài, tôi sẽ ngăn cản. Tôi là chúa tể cõi đất, là thống lãnh quân đội. Ngài là cha, tôi là con. Này Govinda, xin đừng từ bỏ chúng tôi.”

‘‘นมตฺถิ อูนํ กาเมหิ, หึสิตา เม น วิชฺชติ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, ตสฺมาหํ น คเห รเม’’.

“Con không thiếu thốn các dục lạc, cũng không có ai hãm hại con. Vì đã nghe lời của vị phi nhân, nên con không còn vui thích ở nhà nữa.”

‘‘อมนุสฺโส [Pg.196] กถํวณฺโณ, กึ เต อตฺถํ อภาสถ;

ยญฺจ สุตฺวา ชหาสิ โน, เคเห อมฺเห จ เกวลี’’.

“Vị phi nhân ấy hình sắc thế nào? Vị ấy đã nói với Ngài về điều gì? Ngài đã nghe điều gì mà lại từ bỏ chúng tôi, từ bỏ nhà cửa, và tất cả mọi người?”

‘‘อุปวุตฺถสฺส เม ปุพฺเพ, ยิฏฺฐุกามสฺส เม สโต;

อคฺคิ ปชฺชลิโต อาสิ, กุสปตฺตปริตฺถโต’’.

“Tâu Đại vương, thuở trước, khi con đang an trú tu tập, với mong muốn được tế tự, ngọn lửa đã được con thắp lên, trên lớp lá cỏ kusa đã được trải sẵn.”

‘‘ตโต เม พฺรหฺมา ปาตุรหุ, พฺรหฺมโลกา สนนฺตโน;

โส เม ปญฺหํ วิยากาสิ, ตํ สุตฺวา น คเห รเม’’.

“Khi ấy, vị Phạm thiên Sanantana từ cõi Phạm thiên hiện ra trước mặt con. Vị ấy đã giải đáp câu hỏi cho con. Nghe xong, con không còn vui thích ở nhà nữa.”

‘‘สทฺทหามิ อหํ โภโต, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, กถํ วตฺเตถ อญฺญถา.

“Này Govinda, tôi tin lời Ngài nói. Đã nghe lời của vị phi nhân, làm sao các Ngài có thể hành xử khác được.

‘‘เต ตํ อนุวตฺติสฺสาม, สตฺถา โควินฺท โน ภวํ;

มณิ ยถา เวฬุริโย, อกาโจ วิมโล สุโภ;

เอวํ สุทฺธา จริสฺสาม, โควินฺทสฺสานุสาสเน’’ติ.

Chúng tôi sẽ đi theo Ngài. Này Govinda, Ngài hãy là bậc Đạo sư của chúng tôi. Như viên ngọc lưu ly, không tỳ vết, trong sạch, sáng chói; cũng vậy, chúng tôi sẽ sống thanh tịnh theo lời giáo huấn của Govinda.’”

‘‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม. อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“‘Nếu Tôn giả Govinda từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

ฉ ขตฺติยอามนฺตนา

Lời thưa gửi đến sáu vị Sát-đế-lỵ

๓๒๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต ปุโรหิตํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ รชฺเช อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม ธนลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ ธเนน สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตํ สาปเตยฺยํ, ตโต โภโต ยาวตเกน อตฺโถ, ตาวตกํ อาหรียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ภวนฺตานํเยว วาหสา. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ [Pg.197] อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม อิตฺถิลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อิตฺถีหิ สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตา อิตฺถิโย, ตโต โภโต ยาวติกาหิ อตฺโถ, ตาวติกา อานียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิมา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย. ตาปาหํ สพฺพา ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยนฺติ’’.

322. “Này chư Thiên, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ; sau khi đến, bèn nói với sáu vị Sát-đế-lỵ như sau: ‘Bây giờ, mong các Ngài hãy tìm một vị tế tự khác, người sẽ cai quản vương quốc của các Ngài. Thưa các Ngài, tôi muốn từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’ Này chư Thiên, khi ấy, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đi ra một nơi riêng và cùng nhau suy nghĩ như sau: ‘Các vị Bà-la-môn này vốn tham lam của cải; hay là chúng ta dùng của cải để thuyết phục Bà-la-môn Mahāgovinda.’ Họ bèn đến gần Bà-la-môn Mahāgovinda và nói như sau: ‘Thưa Ngài, trong bảy vương quốc này có rất nhiều tài sản, Ngài cần bao nhiêu, xin cứ lấy bấy nhiêu.’ ‘Thôi đủ rồi, thưa các Ngài, chính tôi cũng có nhiều tài sản này là nhờ các Ngài. Tôi sẽ từ bỏ tất cả mà từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’ Này chư Thiên, khi ấy, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đi ra một nơi riêng và cùng nhau suy nghĩ như sau: ‘Các vị Bà-la-môn này vốn tham đắm nữ sắc; hay là chúng ta dùng phụ nữ để thuyết phục Bà-la-môn Mahāgovinda.’ Họ bèn đến gần Bà-la-môn Mahāgovinda và nói như sau: ‘Thưa Ngài, trong bảy vương quốc này có rất nhiều phụ nữ, Ngài cần bao nhiêu, xin cứ cho mang đến bấy nhiêu.’ ‘Thôi đủ rồi, thưa các Ngài, chính tôi cũng có bốn mươi người vợ cùng dòng dõi. Tôi sẽ từ bỏ tất cả họ mà từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’”

๓๒๓. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตีติ.

323. “Nếu Tôn giả Govinda từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.”

‘‘สเจ ชหถ กามานิ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน;

อารมฺภวฺโห ทฬฺหา โหถ, ขนฺติพลสมาหิตา.

“Nếu các Ngài từ bỏ các dục lạc, nơi mà kẻ phàm phu bị trói buộc, hãy khởi sự tinh tấn, hãy thật kiên cố, và hãy an trú trong sức mạnh của sự kham nhẫn.

‘‘เอส มคฺโค อุชุมคฺโค, เอส มคฺโค อนุตฺตโร;

สทฺธมฺโม สพฺภิ รกฺขิโต, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยาติ.

Đây là con đường thẳng, con đường chánh trực. Đây là con đường vô thượng, là Chánh pháp được các bậc chân nhân hộ trì, để được sanh lên cõi Phạm thiên.’”

‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุ. สตฺตนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“Nếu vậy, mong Tôn giả Govinda hãy đợi bảy năm. Sau khi bảy năm trôi qua, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต วสฺสานิ, นาหํ สกฺโกมิ, ภวนฺเต, สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉพฺพสฺสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ วสฺสานิ อาคเมตุ… ตีณิ วสฺสานิ อาคเมตุ… ทฺเว วสฺสานิ อาคเมตุ… เอกํ วสฺสํ [Pg.198] อาคเมตุ, เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

‘Này các ngài, bảy năm là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài bảy năm được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ sáu năm... chờ năm năm... chờ bốn năm... chờ ba năm... chờ hai năm... chờ một năm. Sau khi một năm trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, เอกํ วสฺสํ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต เอกํ วสฺสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต มาสานิ อาคเมตุ, สตฺตนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

‘Này các ngài, một năm là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài một năm được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ bảy tháng. Sau khi bảy tháng trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต มาสานิ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต สตฺต มาสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ. คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

‘Này các ngài, bảy tháng là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài bảy tháng được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’”

‘‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉ มาสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ มาสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ มาสานิ อาคเมตุ… ตีณิ มาสานิ อาคเมตุ… ทฺเว มาสานิ อาคเมตุ… เอกํ มาสํ อาคเมตุ… อทฺธมาสํ อาคเมตุ, อทฺธมาสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ sáu tháng... chờ năm tháng... chờ bốn tháng... chờ ba tháng... chờ hai tháng... chờ một tháng... chờ nửa tháng. Sau khi nửa tháng trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, อทฺธมาโส, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต อทฺธมาสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺตาหํ อาคเมตุ, ยาว มยํ สเก ปุตฺตภาตโร รชฺเชน อนุสาสิสฺสาม, สตฺตาหสฺส [Pg.199] อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น จิรํ โข, โภ, สตฺตาหํ, อาคเมสฺสามหํ ภวนฺเต สตฺตาห’’นฺติ.

‘Này các ngài, nửa tháng là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài nửa tháng được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ bảy ngày, trong khi chúng tôi giáo huấn cho các con trai và em trai của mình về vương quốc. Sau khi bảy ngày trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.” “Này các ngài, bảy ngày thì không lâu. Tôi sẽ chờ đợi các ngài bảy ngày.”

พฺราหฺมณมหาสาลาทีนํ อามนฺตนา

Lời ngỏ cùng các vị Bà-la-môn đại phú và những người khác

๓๒๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต อาจริยํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ มนฺเต วาเจสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘มา ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชฺชา, โภ, อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ; พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘‘ปพฺพชฺชา อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ, พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. โก นุ โข, โภ, อญฺญตฺร มยา มเหสกฺขตโร วา มหาลาภตโร วา! อหญฺหิ, โภ, เอตรหิ ราชาว รญฺญํ พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ เทวตาว คหปติกานํ. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

324. Này các ngài, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị Bà-la-môn đã tắm gội. Sau khi đến, đã nói với bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị Bà-la-môn đã tắm gội điều này: ‘Bây giờ, các ngài hãy tìm một vị thầy khác, người sẽ dạy các thần chú cho các ngài. Này các ngài, tôi muốn xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Mong ngài Govinda đừng xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Này ngài, đời sống xuất gia có ít quyền thế và ít lợi lộc; còn địa vị Bà-la-môn thì có nhiều quyền thế và nhiều lợi lộc.” “Các ngài đừng nói như vậy: ‘Đời sống xuất gia có ít quyền thế và ít lợi lộc; còn địa vị Bà-la-môn thì có nhiều quyền thế và nhiều lợi lộc.’ Này các ngài, ngoài tôi ra, ai là người có nhiều quyền thế hơn hay nhiều lợi lộc hơn? Này các ngài, hiện nay, tôi như là vua của các vị vua, như là Phạm thiên của các vị Bà-la-môn, như là vị trời của các gia chủ. Tôi sẽ từ bỏ tất cả những thứ ấy để xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Nếu ngài Govinda xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình, thì chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

ภริยานํ อามนฺตนา

Lời ngỏ cùng các bà vợ

๓๒๕. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘ยา โภตีนํ อิจฺฉติ, สกานิ วา ญาติกุลานิ คจฺฉตุ อญฺญํ วา ภตฺตารํ ปริเยสตุ. อิจฺฉามหํ, โภตี, อคารสฺมา [Pg.200] อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภตี, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ตฺวญฺเญว โน ญาติ ญาติกามานํ, ตฺวํ ปน ภตฺตา ภตฺตุกามานํ. สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

325. “Này chư vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ bốn mươi người vợ cùng giai cấp; sau khi đến, vị ấy nói với bốn mươi người vợ cùng giai cấp lời này: ‘Vị nào trong các bà muốn, hãy trở về gia đình quyến thuộc của mình, hoặc hãy tìm một người chồng khác. Này các bà, tôi muốn từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Theo như điều tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, thì người sống tại gia không dễ gì trừ diệt được chúng. Này các bà, tôi sẽ từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình.’ (Họ đáp:) ‘Đối với chúng tôi, những người mong muốn quyến thuộc, chính ngài là quyến thuộc; đối với chúng tôi, những người mong muốn có chồng, chính ngài là chồng. Nếu tôn giả Govinda từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình, thì chúng tôi cũng sẽ từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

มหาโควินฺทปพฺพชฺชา

Sự xuất gia của Mahāgovinda

๓๒๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชิตํ ปน มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติยา มุทฺธาวสิตฺตา สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ จตฺตารีสา จ ภริยา สาทิสิโย อเนกานิ จ ขตฺติยสหสฺสานิ อเนกานิ จ พฺราหฺมณสหสฺสานิ อเนกานิ จ คหปติสหสฺสานิ อเนเกหิ จ อิตฺถาคาเรหิ อิตฺถิโย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, โภ, ปริสาย ปริวุโต มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามนิคมราชธานีสุ จาริกํ จรติ. ยํ โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามํ วา นิคมํ วา อุปสงฺกมติ, ตตฺถ ราชาว โหติ รญฺญํ, พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ, เทวตาว คหปติกานํ. เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ขิปนฺติ วา อุปกฺขลนฺติ วา เต เอวมาหํสุ – ‘‘นมตฺถุ มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส, นมตฺถุ สตฺต ปุโรหิตสฺสา’’’ติ.

326. “Này chư vị, khi ấy, sau bảy ngày, Bà-la-môn Mahāgovinda cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Và khi Bà-la-môn Mahāgovinda đã xuất gia, bảy vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, bảy vị Bà-la-môn đại phú, bảy trăm vị Bà-la-môn thanh tịnh, bốn mươi người vợ cùng giai cấp, nhiều ngàn người thuộc dòng Sát-đế-lỵ, nhiều ngàn người thuộc dòng Bà-la-môn, nhiều ngàn người thuộc dòng gia chủ, và các phụ nữ từ nhiều hậu cung cũng cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, xuất gia theo Bà-la-môn Mahāgovinda, người đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Này chư vị, được đoàn tùy tùng ấy vây quanh, Bà-la-môn Mahāgovinda du hành qua các làng, thị trấn, và kinh đô. Này chư vị, vào lúc ấy, khi Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến làng nào hay thị trấn nào, ở đó vị ấy là vua của các vua, là Phạm thiên của các Bà-la-môn, là vị trời của các gia chủ. Vào lúc ấy, khi người ta hắt hơi hay vấp ngã, họ nói như sau: ‘Đảnh lễ Bà-la-môn Mahāgovinda, đảnh lễ vị quốc sư của bảy vua.’”

๓๒๗. ‘‘มหาโควินฺโท, โภ, พฺราหฺมโณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา…เป… อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ สาวกานญฺจ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสิ.

327. “Này chư vị, Bà-la-môn Mahāgovinda an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, trên, dưới, ngang, ở khắp nơi, xem tất cả như chính mình, vị ấy an trú, biến mãn toàn thể thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với tâm câu hữu với bi... v.v... với tâm câu hữu với hỷ... v.v... với tâm câu hữu với xả... v.v... vị ấy an trú, biến mãn với tâm không sân, và thuyết giảng con đường cho các đệ tử để được cộng trú với Phạm thiên.”

๓๒๘. ‘‘เย [Pg.201] โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชึสุ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรสุํ เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรสุํ. อิติ โข, โภ, สพฺเพสํเยว เตสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อโหสิ อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’’ติ.

328. “Này chư vị, vào lúc ấy, những đệ tử nào của Bà-la-môn Mahāgovinda đã hiểu biết trọn vẹn giáo pháp, sau khi thân hoại mạng chung, họ được sanh vào cõi lành, thế giới Phạm thiên. Những vị nào không hiểu biết trọn vẹn giáo pháp, sau khi thân hoại mạng chung, một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Hóa Lạc Thiên; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Đâu Suất; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Dạ Ma; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương; những vị nào thành tựu thân thấp kém nhất, họ đã thành tựu thân Càn-thát-bà. Như vậy, này chư vị, sự xuất gia của tất cả các thiện nam tử ấy đã không vô ích, không vô quả, mà có kết quả, có lợi ích.’”

๓๒๙. ‘‘สรติ ตํ ภควา’’ติ? ‘‘สรามหํ, ปญฺจสิข. อหํ เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ อโหสึ. อหํ เตสํ สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสึ. ตํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

329. “‘Thế Tôn có nhớ điều đó không?’ ‘Này Pañcasikha, Ta nhớ. Vào lúc ấy, Ta là Bà-la-môn Mahāgovinda. Ta đã thuyết giảng con đường cho các đệ tử ấy để được cộng trú với Phạm thiên. Nhưng này Pañcasikha, phạm hạnh ấy của Ta không đưa đến yếm ly, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự tái sanh vào thế giới Phạm thiên.’”

อิทํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมญฺจ ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อิทํ โข ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ.

“Còn phạm hạnh này của Ta, này Pañcasikha, chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Và này Pañcasikha, phạm hạnh nào chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn? Chính là Thánh đạo Tám ngành này, tức là: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Này Pañcasikha, đây chính là phạm hạnh chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.”

๓๓๐. ‘‘เย โข ปน เม, ปญฺจสิข, สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ; เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.202] โอปปาติกา โหนฺติ ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน โหนฺติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา โหนฺติ อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อิติ โข, ปญฺจสิข, สพฺเพสํเยว อิเมสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’ติ.

330. “Này Pañcasikha, những vị đệ tử nào của ta biết được giáo pháp một cách toàn diện, các vị ấy, do sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, các vị ấy, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, một số vị, do sự đoạn tận ba kiết sử, do làm cho tham, sân, si trở nên muội lược, là bậc Nhất lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, một số vị, do sự đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến giác ngộ. Này Pañcasikha, như vậy, sự xuất gia của tất cả các thiện nam tử này không phải là vô ích, không phải là vô dụng, mà có kết quả, có lợi ích.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Pañcasikha, con trai của vị Càn-thát-bà, hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, sau khi tán dương, tùy hỷ, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài, rồi biến mất tại chỗ.

มหาโควินฺทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

Kinh Đại Govinda, kinh thứ sáu, đã chấm dứt.

๗. มหาสมยสุตฺตํ

7. Kinh Đại Hội Chúng

๓๓๑. เอวํ [Pg.203] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อถ โข จตุนฺนํ สุทฺธาวาสกายิกานํ เทวตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ยํนูน มยมฺปิ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปจฺเจกํ คาถํ ภาเสยฺยามา’’ติ.

331. Tôi nghe như vầy. Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, tại Kapilavatthu, trong khu rừng lớn, cùng với đại chúng Tỷ-kheo, khoảng năm trăm vị, tất cả đều là bậc A-la-hán. Và phần lớn chư Thiên từ mười thế giới hệ đã tụ tập để yết kiến Thế Tôn và chúng Tỷ-kheo. Bấy giờ, bốn vị Thiên ở Tịnh Cư Thiên khởi lên ý nghĩ: “Thế Tôn này đang trú ở giữa dân chúng Sakka, tại Kapilavatthu, trong khu rừng lớn, cùng với đại chúng Tỷ-kheo, khoảng năm trăm vị, tất cả đều là bậc A-la-hán. Và phần lớn chư Thiên từ mười thế giới hệ đã tụ tập để yết kiến Thế Tôn và chúng Tỷ-kheo. Vậy chúng ta hãy đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, mỗi vị chúng ta hãy nói lên một bài kệ trước sự hiện diện của Thế Tôn.”

๓๓๒. อถ โข ตา เทวตา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว สุทฺธาวาเสสุ เทเวสุ อนฺตรหิตา ภควโต ปุรโต ปาตุรเหสุํ. อถ โข ตา เทวตา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

332. Rồi các vị Thiên ấy, như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, các vị ấy biến mất khỏi Tịnh Cư Thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn. Rồi các vị Thiên ấy, sau khi đảnh lễ Thế Tôn, đứng một bên. Đứng một bên, một vị Thiên nói lên bài kệ này trước sự hiện diện của Thế Tôn:

‘‘มหาสมโย ปวนสฺมึ, เทวกายา สมาคตา;

อาคตมฺห อิมํ ธมฺมสมยํ, ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ.

“Đại hội chúng trong khu rừng, Chư Thiên hội chúng tụ về. Chúng con đến pháp hội này, Để xem chúng Tăng bất bại.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Rồi một vị Thiên khác nói lên bài kệ này trước sự hiện diện của Thế Tôn:

‘‘ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหํสุ, จิตฺตมตฺตโน อุชุกํ อกํสุ ;

สารถีว เนตฺตานิ คเหตฺวา, อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“Ở đấy, các Tỷ-kheo định tĩnh, Khiến tâm mình được chánh trực. Như người đánh xe cầm dây cương, Bậc trí phòng hộ các căn.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Rồi một vị Thiên khác nói lên bài kệ này trước sự hiện diện của Thế Tôn:

‘‘เฉตฺวา ขีลํ เฉตฺวา ปลิฆํ, อินฺทขีลํ อูหจฺจ มเนชา;

เต จรนฺติ สุทฺธา วิมลา, จกฺขุมตา สุทนฺตา สุสุนาคา’’ติ.

“Bẻ cọc, nhổ then cài, Trụ cửa nhổ lên, không dao động, Các vị ấy đi lại thanh tịnh, không tỳ vết, Được bậc Mắt sáng khéo điều phục, những con voi rồng trẻ.”

อถ [Pg.204] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Rồi một vị Thiên khác nói lên bài kệ này trước sự hiện diện của Thế Tôn:

‘‘เยเกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ.

“Những ai quy y Phật, Sẽ không đi đường ác. Sau khi bỏ thân người, Sẽ sanh vào thiên chúng.”

เทวตาสนฺนิปาตา

Sự Tụ Họp Của Chư Thiên

๓๓๓. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา โหนฺติ, ตถาคตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุํ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา ภวิสฺสนฺติ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. อาจิกฺขิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; กิตฺตยิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; เทเสสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ.

333. Bấy giờ, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, phần lớn chư Thiên từ mười thế giới hệ đã tụ tập để yết kiến Như Lai và chúng Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nào trong thời quá khứ, chư Thiên tụ tập yết kiến các Thế Tôn ấy cũng đông như của ta hiện nay. Này các Tỷ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nào trong thời vị lai, chư Thiên tụ tập yết kiến các Thế Tôn ấy cũng sẽ đông như của ta hiện nay. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ kể tên các chúng Thiên. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ tuyên thuyết tên các chúng Thiên. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng dạy tên các chúng Thiên. Các ngươi hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

๓๓๔. ภควา เอตทโวจ –

334. Thế Tôn đã nói điều này:

‘‘สิโลกมนุกสฺสามิ, ยตฺถ ภุมฺมา ตทสฺสิตา;

เย สิตา คิริคพฺภรํ, ปหิตตฺตา สมาหิตา.

“Ta sẽ đọc lên vần kệ, Nơi các vị Địa thần nương tựa; Các vị trú trong hang núi, Tinh cần, tâm được định tĩnh.

‘‘ปุถูสีหาว สลฺลีนา, โลมหํสาภิสมฺภุโน;

โอทาตมนสา สุทฺธา, วิปฺปสนฺนมนาวิลา’’.

“Nhiều vị như sư tử, ẩn mình, Vượt qua sự sợ hãi rụng lông; Tâm trắng trong, thanh tịnh, Trong sáng, không vẩn đục.”

ภิยฺโย ปญฺจสเต ญตฺวา, วเน กาปิลวตฺถเว;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

“Biết hơn năm trăm vị, Trong rừng Kapilavatthu; Bậc Đạo Sư liền gọi, Các đệ tử mến giáo pháp.

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว’’;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ.

“Này các Tỷ-kheo, các chúng Thiên, Đã quang lâm, hãy biết rõ họ.” Nghe lời Phật dạy, các vị ấy, Đã nỗ lực tinh tấn.”

เตสํ ปาตุรหุ ญาณํ, อมนุสฺสานทสฺสนํ;

อปฺเปเก สตมทฺทกฺขุํ, สหสฺสํ อถ สตฺตรึ.

“Tri kiến khởi lên cho họ, Thấy được các hàng phi nhân; Có vị thấy một trăm vị, Có vị thấy một ngàn, bảy mươi ngàn.”

สตํ [Pg.205] เอเก สหสฺสานํ, อมนุสฺสานมทฺทสุํ;

อปฺเปเกนนฺตมทฺทกฺขุํ, ทิสา สพฺพา ผุฏา อหุํ.

“Có vị thấy trăm ngàn, Các hàng phi nhân tụ tập; Có vị thấy vô lượng, Khắp mọi phương đều tràn đầy.”

ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

“Và bậc Mắt sáng, sau khi biết, Phân biệt tất cả điều ấy; Bậc Đạo Sư liền gọi, Các đệ tử mến giáo pháp.”

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส.

Này các Tỳ khưu, các chúng Thiên đã đến, các ngươi hãy biết rõ về họ. Ta sẽ tuần tự dùng lời kệ để kể cho các ngươi nghe về những chúng Thiên ấy.

๓๓๕.‘‘สตฺตสหสฺสา เต ยกฺขา, ภุมฺมา กาปิลวตฺถวา.

335. Bảy ngàn vị Dạ-xoa ấy là những vị ở cõi đất, tại thành Ca-tỳ-la-vệ.

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘ฉสหสฺสา เหมวตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุตีมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Sáu ngàn vị Dạ-xoa ở núi Tuyết Sơn, có nhiều loại dung sắc khác nhau; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘สาตาคิรา ติสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Ba ngàn vị Dạ-xoa ở núi Sātāgiri, có nhiều loại dung sắc khác nhau; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘อิจฺเจเต โสฬสสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Tổng cộng là mười sáu ngàn vị Dạ-xoa, có nhiều loại dung sắc khác nhau; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘เวสฺสามิตฺตา ปญฺจสตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Năm trăm vị Dạ-xoa ở núi Vessāmitta, có nhiều loại dung sắc khác nhau; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘กุมฺภีโร ราชคหิโก, เวปุลฺลสฺส นิเวสนํ;

ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสติ;

กุมฺภีโร ราชคหิโก, โสปาคา สมิตึ วนํ.

Vị Kumbhīra ở thành Vương Xá, trú xứ của vị ấy là núi Vepulla. Hơn một trăm ngàn vị Dạ-xoa hầu cận vị ấy. Vị Kumbhīra ở thành Vương Xá, vị ấy cũng đã đến khu rừng, nơi hội chúng.

๓๓๖.‘‘ปุริมญฺจ ทิสํ ราชา, ธตรฏฺโฐ ปสาสติ.

336. Vị vua Dhataraṭṭha cai quản phương Đông.

คนฺธพฺพานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Vị ấy là chúa tể của các Càn-thát-bà, là vị đại vương có danh tiếng.

‘‘ปุตฺตาปิ [Pg.206] ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Các người con của vị ấy cũng rất nhiều, tên là Inda, có đại lực; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘ทกฺขิณญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูฬฺโห ตํ ปสาสติ ;

กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Vị vua Virūḷha cai quản phương Nam; vị ấy là chúa tể của các Cưu-bàn-trà, là vị đại vương có danh tiếng.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Các người con của vị ấy cũng rất nhiều, tên là Inda, có đại lực; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘ปจฺฉิมญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูปกฺโข ปสาสติ;

นาคานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Vị vua Virūpakkha cai quản phương Tây; vị ấy là chúa tể của các loài Rồng, là vị đại vương có danh tiếng.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Các người con của vị ấy cũng rất nhiều, tên là Inda, có đại lực; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘อุตฺตรญฺจ ทิสํ ราชา, กุเวโร ตํ ปสาสติ;

ยกฺขานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Vị vua Kuvera cai quản phương Bắc; vị ấy là chúa tể của các Dạ-xoa, là vị đại vương có danh tiếng.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Các người con của vị ấy cũng rất nhiều, tên là Inda, có đại lực; họ có thần thông, có hào quang, có dung sắc, có danh tiếng; với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

‘‘ปุริมํ ทิสํ ธตรฏฺโฐ, ทกฺขิเณน วิรูฬฺหโก;

ปจฺฉิเมน วิรูปกฺโข, กุเวโร อุตฺตรํ ทิสํ.

Phương Đông là Dhataraṭṭha, phương Nam là Virūḷhaka, phương Tây là Virūpakkha, Kuvera là phương Bắc.

‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

ททฺทลฺลมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว.

Bốn vị đại vương ấy, ở bốn phương xung quanh, đang đứng chói sáng trong khu rừng ở Ca-tỳ-la-vệ.

๓๓๗.‘‘เตสํ มายาวิโน ทาสา, อาคุํ วญฺจนิกา สฐา.

337. Những người đầy tớ của họ, những kẻ lừa dối, xảo trá, ngoan cố cũng đã đến.

มายา กุเฏณฺฑุ วิเฏณฺฑุ, วิฏุจฺจ วิฏุโฏ สห.

Māyā, Kuṭeṇḍu, Viṭeṇḍu, cùng với Viṭucca và Viṭuṭo.

‘‘จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนิฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ;

ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ.

Candana, Kāmaseṭṭha, Kinnighaṇḍu, và Nighaṇḍu; Panāda, Opamañña, và Mātali, người đánh xe của chư Thiên.

‘‘จิตฺตเสโน [Pg.207] จ คนฺธพฺโพ, นโฬราชา ชเนสโภ ;

อาคา ปญฺจสิโข เจว, ติมฺพรู สูริยวจฺจสา.

Cittasena là vị Càn-thát-bà, vua Naḷa, Janesabha; Pañcasikha cũng đã đến, Timbarū, và Sūriyavacchasā.

‘‘เอเต จญฺเญ จ ราชาโน, คนฺธพฺพา สห ราชุภิ;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Những vị vua Càn-thát-bà này và những vị khác, cùng với các vị vua, với tâm hoan hỷ, họ đã đến khu rừng, nơi hội chúng của các Tỳ khưu.

๓๓๘.‘‘อถาคุํ นาคสา นาคา, เวสาลา สหตจฺฉกา.

338. Rồi các loài Rồng ở Nāgasa đã đến, và các loài Rồng ở Vesālī cùng với các vị Tacchaka.

กมฺพลสฺสตรา อาคุํ, ปายาคา สห ญาติภิ.

Các vị Kambala và Assatara đã đến, và các vị ở Pāyāga cùng với quyến thuộc.

‘‘ยามุนา ธตรฏฺฐา จ, อาคู นาคา ยสสฺสิโน;

เอราวโณ มหานาโค, โสปาคา สมิตึ วนํ.

Các loài Rồng có danh tiếng ở sông Yamunā và thuộc dòng Dhataraṭṭha cũng đã đến; Erāvaṇa, vị đại Long, vị ấy cũng đã đến khu rừng, nơi hội chúng.

‘‘เย นาคราเช สหสา หรนฺติ, ทิพฺพา ทิชา ปกฺขิ วิสุทฺธจกฺขู;

เวหายสา เต วนมชฺฌปตฺตา, จิตฺรา สุปณฺณา อิติ เตส นามํ.

Những vị có thể dùng sức mạnh bắt đi các vua Rồng, là loài trời, sanh hai lần, có cánh, mắt trong sạch; những vị ấy đã bay đến giữa khu rừng. Tên của họ là Citrā Supaṇṇā.

‘‘อภยํ ตทา นาคราชานมาสิ, สุปณฺณโต เขมมกาสิ พุทฺโธ;

สณฺหาหิ วาจาหิ อุปวฺหยนฺตา, นาคา สุปณฺณา สรณมกํสุ พุทฺธํ.

Lúc bấy giờ, các vua Rồng được an ổn, Đức Phật đã làm cho họ được an toàn khỏi loài Supaṇṇa. Với những lời nói nhẹ nhàng, các loài Rồng và Supaṇṇa đã quy y nơi Đức Phật.

๓๓๙.‘‘ชิตา วชิรหตฺเถน, สมุทฺทํ อสุราสิตา.

339. Bị chinh phục bởi vị có kim cang trong tay, các A-tu-la sống nương tựa nơi biển cả.

ภาตโร วาสวสฺเสเต, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน.

Họ là những người anh em của Vāsava (Đế Thích), có thần lực, có danh tiếng.

‘‘กาลกญฺจา มหาภิสฺมา, อสุรา ทานเวฆสา;

เวปจิตฺติ สุจิตฺติ จ, ปหาราโท นมุจี สห.

Các vị a-tu-la Kālakañcā, thân hình to lớn đáng sợ hãi, và các vị a-tu-la Dānaveghasā; Vepacitti và Sucitti, Pahārāda cùng với Namucī (cũng đã đến).

‘‘สตญฺจ พลิปุตฺตานํ, สพฺเพ เวโรจนามกา;

สนฺนยฺหิตฺวา พลิเสนํ, ราหุภทฺทมุปาคมุํ;

สมโยทานิ ภทฺทนฺเต, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Và một trăm người con của Bali, tất cả đều có tên là Verocana, sau khi trang bị đội quân của Bali, đã đến gần Rāhu và nói: 'Thưa ngài, mong ngài được an lành! Bây giờ là thời điểm thích hợp để đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.'

๓๔๐.‘‘อาโป จ เทวา ปถวี, เตโช วาโย ตทาคมุํ.

340. Các vị trời thuộc nhóm Āpo (Thủy), Pathavī (Địa), Tejo (Hỏa), và Vāyo (Phong) cũng đã đến vào lúc ấy.

วรุณา วารณา เทวา, โสโม จ ยสสา สห.

Các vị trời Varuṇā, Vāraṇā, và Soma cùng với Yasa (cũng đã đến).

‘‘เมตฺตา กรุณา กายิกา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Các vị trời Mettā và Karuṇā, những vị có danh tiếng, cũng đã đến. Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau.

‘‘อิทฺธิมนฺโต [Pg.208] ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘เวณฺฑุเทวา สหลิ จ, อสมา จ ทุเว ยมา;

จนฺทสฺสูปนิสา เทวา, จนฺทมาคุํ ปุรกฺขตฺวา.

Các vị trời Veṇḍu và Sahali, Asamā và hai vị Yama; các vị trời tùy tùng của Mặt Trăng đã đến, với Mặt Trăng đi trước dẫn đầu.

‘‘สูริยสฺสูปนิสา เทวา, สูริยมาคุํ ปุรกฺขตฺวา;

นกฺขตฺตานิ ปุรกฺขตฺวา, อาคุํ มนฺทวลาหกา.

Các vị trời tùy tùng của Mặt Trời đã đến, với Mặt Trời đi trước dẫn đầu. Các vị trời (tùy tùng của các vì sao) đã đến, với các vì sao đi trước dẫn đầu; và các vị trời Mây Mưa (Mandavalāhakā) cũng đã đến.

‘‘วสูนํ วาสโว เสฏฺโฐ, สกฺโกปาคา ปุรินฺทโท;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Vị trời Vāsava, người đứng đầu các vị trời Vasu, cũng là Sakka, vị Purindada (Thí Thành), đã đến. Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘อถาคุํ สหภู เทวา, ชลมคฺคิสิขาริว;

อริฏฺฐกา จ โรชา จ, อุมาปุปฺผนิภาสิโน.

Rồi các vị trời Sahabhū đã đến, rực rỡ như ngọn lửa. Và các vị trời Ariṭṭhaka và Rojā, có màu sắc như hoa cây lanh (ummā), (cũng đã đến).

‘‘วรุณา สหธมฺมา จ, อจฺจุตา จ อเนชกา;

สูเลยฺยรุจิรา อาคุํ, อาคุํ วาสวเนสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Các vị trời Varuṇā và Sahadhammā, Accutā và Anejakā, Sūleyya và Rucirā đã đến. Các vị trời Vāsavanesino cũng đã đến. Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘สมานา มหาสมนา, มานุสา มานุสุตฺตมา;

ขิฑฺฑาปโทสิกา อาคุํ, อาคุํ มโนปโทสิกา.

Các vị trời Samānā và Mahāsamānā, Mānusā và Mānusuttamā; các vị trời Khiḍḍāpadosikā đã đến, và các vị trời Manopadosikā cũng đã đến.

‘‘อถาคุํ หรโย เทวา, เย จ โลหิตวาสิโน;

ปารคา มหาปารคา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Rồi các vị trời Harayo đã đến, và những vị mặc y phục màu đỏ (Lohitavāsino). Các vị trời Pāragā và Mahāpāragā, những vị có danh tiếng, cũng đã đến. Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘สุกฺกา กรมฺภา อรุณา, อาคุํ เวฆนสา สห;

โอทาตคยฺหา ปาโมกฺขา, อาคุํ เทวา วิจกฺขณา.

Các vị trời Sukkā, Karambhā, Aruṇā đã đến cùng với Veghanasā. Các vị trời Odātagayhā, những vị lãnh đạo, và các vị trời Vicakkhaṇā, những vị sáng suốt, cũng đã đến.

‘‘สทามตฺตา [Pg.209] หารคชา, มิสฺสกา จ ยสสฺสิโน;

ถนยํ อาค ปชฺชุนฺโน, โย ทิสา อภิวสฺสติ.

Các vị trời Sadāmatta, Hāragajā, và Missakā, những vị có danh tiếng, (cũng đã đến). Vị trời Mưa Pajjunna, người làm mưa khắp các phương trời, đã đến trong tiếng sấm.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau. Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘เขมิยา ตุสิตา ยามา, กฏฺฐกา จ ยสสฺสิโน;

ลมฺพีตกา ลามเสฏฺฐา, โชตินามา จ อาสวา;

นิมฺมานรติโน อาคุํ, อถาคุํ ปรนิมฺมิตา.

Các vị trời Khemiyā, Tusitā, Yāmā, và Kaṭṭhakā, những vị có danh tiếng; Lambītakā, Lāmaseṭṭhā, Jotināmā, và Āsavā; các vị trời Nimmānaratino đã đến, rồi các vị trời Paranimmitā cũng đã đến.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Mười nhóm (chư thiên) này, được chia thành mười loại, tất cả đều có màu sắc khác nhau. Họ, những vị có thần lực, có hào quang, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã hoan hỷ tiến đến khu rừng, nơi hội chúng của các vị tỳ-khưu.

‘‘สฏฺเฐเต เทวนิกายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

นามนฺวเยน อาคจฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สห.

Sáu mươi nhóm chư thiên này, tất cả đều có màu sắc khác nhau, đã đến theo tên gọi của họ, cùng với những vị khác có cùng đặc tính.

‘‘‘ปวุฏฺฐชาติมขิลํ, โอฆติณฺณมนาสวํ;

ทกฺเขโมฆตรํ นาคํ, จนฺทํว อสิตาติคํ’.

(Họ đến với ý nghĩ:) 'Chúng ta hãy đến xem vị Nāga (Bậc Vĩ Nhân), người đã hoàn tất sự sinh, không còn phiền não, đã vượt qua bộc lưu, không còn lậu hoặc, người giúp chúng sanh vượt qua bộc lưu, giống như mặt trăng thoát khỏi sự bám víu (của Rāhu).'

๓๔๑.‘‘สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จ, ปุตฺตา อิทฺธิมโต สห.

341. Subrahmā và Paramattha, những người con của Đấng Có Thần Lực (Đức Phật), cũng đã đến cùng nhau.

สนงฺกุมาโร ติสฺโส จ, โสปาค สมิตึ วนํ.

Sanaṅkumāra và Tissa, các vị ấy cũng đã đến khu rừng, nơi hội chúng (đang tụ họp).

‘‘สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ, มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ;

อุปปนฺโน ชุติมนฺโต, ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโส.

Một ngàn thế giới Phạm thiên (đã đến), và vị Đại Phạm thiên đứng đầu tất cả. Ngài là vị hóa sanh, có hào quang, thân hình to lớn, và có danh tiếng.

‘‘ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคุํ, ปจฺเจกวสวตฺติโน;

เตสญฺจ มชฺฌโต อาค, หาริโต ปริวาริโต.

Trong số họ, mười vị chúa tể đã đến, mỗi vị đều có quyền lực riêng. Và ở giữa họ, Hārita đã đến, được vây quanh bởi đoàn tùy tùng.

๓๔๒.‘‘เต จ สพฺเพ อภิกฺกนฺเต, สอินฺเท เทเว สพฺรหฺมเก.

342. Và khi tất cả họ đã đến, các vị trời cùng với Indra, và các vị Phạm thiên,

มารเสนา อภิกฺกามิ, ปสฺส กณฺหสฺส มนฺทิยํ.

Đội quân của Māra đã tiến đến. Hãy xem sự ngu muội của Kanhạ (Kẻ Đen Tối)!

‘‘‘เอถ คณฺหถ พนฺธถ, ราเคน พทฺธมตฺถุ โว;

สมนฺตา ปริวาเรถ, มา โว มุญฺจิตฺถ โกจิ นํ’.

‘Hãy đến, hãy bắt, hãy trói, hãy dùng ái dục trói buộc chúng; hãy bao vây khắp bốn phía, đừng để một ai trong chúng thoát khỏi các ngươi’.

‘‘อิติ [Pg.210] ตตฺถ มหาเสโน, กณฺโห เสนํ อเปสยิ;

ปาณินา ตลมาหจฺจ, สรํ กตฺวาน เภรวํ.

Như vậy, tại nơi ấy, Hắc Thần (Ma vương) có đại quân, đã phái binh đoàn đi, sau khi dùng tay đập xuống đất và tạo ra âm thanh khủng khiếp.

‘‘ยถา ปาวุสฺสโก เมโฆ, ถนยนฺโต สวิชฺชุโก;

+ตทา โส ปจฺจุทาวตฺติ, สงฺกุทฺโธ อสยํวเส.

Giống như đám mây mùa mưa, sấm sét vang rền cùng với chớp giật; khi ấy, Ma vương phẫn nộ, không tự chủ được, đã phải rút lui.

๓๔๓. ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา.

343. Và bậc Hữu Nhãn (Phật), sau khi đã thắng tri và xác định được tất cả sự việc ấy.

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

Bấy giờ, bậc Đạo Sư gọi các vị đệ tử đang hoan hỷ trong giáo pháp.

‘‘มารเสนา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ;

วีตราเคหิ ปกฺกามุํ, เนสํ โลมาปิ อิญฺชยุํ.

‘Này các Tỳ khưu, quân của Ma vương đang tiến đến, các ngươi hãy nhận biết chúng.’ Và sau khi nghe lời dạy của Đức Phật, các vị ấy đã nỗ lực tinh tấn. Đội quân của Ma vương đã rút lui khỏi các vị đã ly tham, chúng không thể làm lay động dù chỉ một sợi lông của các vị ấy.

‘‘‘สพฺเพ วิชิตสงฺคามา, ภยาตีตา ยสสฺสิโน;

โมทนฺติ สห ภูเตหิ, สาวกา เต ชเนสุตา’’ติ.

‘Tất cả các vị đệ tử ấy, những người đã chiến thắng trận mạc, đã vượt qua sợ hãi, có danh tiếng, được mọi người biết đến, cùng với các bậc thánh hân hoan vui mừng.’

มหาสมยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

Kinh Đại Hội, kinh thứ bảy, đã chấm dứt.

๘. สกฺกปญฺหสุตฺตํ

8. Kinh Đế Thích Vấn

๓๔๔. เอวํ [Pg.211] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. เตน โข ปน สมเยน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อุสฺสุกฺกํ อุทปาทิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? อทฺทสา โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ มคเธสุ วิหรนฺตํ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ทิสฺวาน เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, มาริสา, ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, มาริสา, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข เทวา ตาวตึสา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ.

344. Như vầy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Magadha (Ma-kiệt-đà), tại hang Indasāla (Ấn-đà-sa-la) trên núi Vediyaka (Phệ-đí-già-ca), ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā (Am-bà-san-đà), về phía đông của thành Rājagaha (Vương Xá). Bấy giờ, Sakka (Đế Thích), vua của các vị trời, khởi lên lòng mong muốn được yết kiến Thế Tôn. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, suy nghĩ như sau: ‘Hiện nay, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đang trú ở đâu?’ Rồi Sakka, vua của các vị trời, thấy Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Sau khi thấy vậy, ngài nói với các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa (Đao-lợi): ‘Này các hiền hữu, Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Này các hiền hữu, thật tốt thay nếu chúng ta đi đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’

๓๔๕. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควา มคเธสุ วิหรติ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, ตาต ปญฺจสิข, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อนุจริยํ อุปาคมิ.

345. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, gọi thiên tử Gandhabba (Càn-thát-bà) tên là Pañcasikha (Ngũ-kế): ‘Này hiền giả Pañcasikha, Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Này hiền giả Pañcasikha, thật tốt thay nếu chúng ta đi đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Thiên tử Gandhabba Pañcasikha đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’ và sau khi vâng lời, vị ấy lấy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu (bối-lâu-bà-bàn-đầu) và đến đi theo sau Sakka, vua của các vị trời.

๓๔๖. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เทเวหิ ตาวตึเสหิ ปริวุโต ปญฺจสิเขน คนฺธพฺพเทวปุตฺเตน ปุรกฺขโต เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต มคเธสุ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต ปจฺจุฏฺฐาสิ. เตน โข ปน สมเยน เวทิยโก ปพฺพโต [Pg.212] อติริว โอภาสชาโต โหติ อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน. อปิสฺสุทํ ปริโต คาเมสุ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘อาทิตฺตสฺสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ฌายติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ชลติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต กึสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต อติริว โอภาสชาโต อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม’’ติ สํวิคฺคา โลมหฏฺฐชาตา อเหสุํ.

346. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, được các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa vây quanh, với thiên tử Gandhabba Pañcasikha đi trước, giống như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, ngài biến mất khỏi cõi trời Tāvatiṃsa và hiện ra trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Bấy giờ, do thần lực của các vị trời, núi Vediyaka và làng Bà-la-môn Ambasaṇḍā trở nên vô cùng sáng chói. Những người dân ở các làng xung quanh đã nói như vầy: ‘Hôm nay, núi Vediyaka dường như bốc cháy, hôm nay núi Vediyaka dường như rực lửa, hôm nay núi Vediyaka dường như bừng sáng! Tại sao hôm nay núi Vediyaka và làng Bà-la-môn Ambasaṇḍā lại sáng chói lạ thường như vậy?’ Họ kinh hãi, lông tóc dựng đứng.

๓๔๗. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ทุรุปสงฺกมา โข, ตาต ปญฺจสิข, ตถาคตา มาทิเสน, ฌายี ฌานรตา, ตทนฺตรํ ปฏิสลฺลีนา. ยทิ ปน ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทยฺยาสิ, ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน อินฺทสาลคุหา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘เอตฺตาวตา เม ภควา เนว อติทูเร ภวิสฺสติ นาจฺจาสนฺเน, สทฺทญฺจ เม โสสฺสตี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

347. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, nói với thiên tử Gandhabba Pañcasikha: ‘Này hiền giả Pañcasikha, các đấng Như Lai, những vị thường nhập thiền, ưa thích thiền định, và trong thời gian đó các ngài độc cư, thật khó cho người như ta tiếp cận. Này hiền giả Pañcasikha, nếu hiền giả đi trước làm cho Thế Tôn hoan hỷ, thì sau khi hiền giả đã làm cho ngài hoan hỷ, chúng ta sẽ đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Thiên tử Gandhabba Pañcasikha đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’ và sau khi vâng lời, vị ấy lấy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu, đi đến hang Indasāla. Sau khi đến, vị ấy đứng sang một bên, nghĩ rằng: ‘Ở khoảng cách này, Thế Tôn sẽ không quá xa cũng không quá gần ta, và ngài sẽ nghe được tiếng đàn của ta.’

ปญฺจสิขคีตคาถา

Kệ Tụng của Pañcasikha

๓๔๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสิ, อิมา จ คาถา อภาสิ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

348. Đứng sang một bên, thiên tử Gandhabba Pañcasikha gảy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu và hát những câu kệ này, liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các bậc A-la-hán, và liên quan đến ái dục:

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม.

‘Này nàng Suriyavacchasā hiền thục, ta xin đảnh lễ cha của nàng, vua Timbaru; nhờ ngài mà nàng, người xinh đẹp, người mang lại niềm vui cho ta, đã được sinh ra.’

‘‘วาโตว เสทตํ กนฺโต, ปานียํว ปิปาสโต;

องฺคีรสิ ปิยาเมสิ, ธมฺโม อรหตามิว.

‘Như cơn gió đối với người đẫm mồ hôi, như nước uống đối với người khát, nàng, hỡi Aṅgīrasī, thật đáng yêu với ta, như Chánh pháp đối với các bậc A-la-hán.’

‘‘อาตุรสฺเสว เภสชฺชํ, โภชนํว ชิฆจฺฉโต;

ปรินิพฺพาปย มํ ภทฺเท, ชลนฺตมิว วารินา.

‘Như thuốc chữa cho người bệnh, như thức ăn cho người đói, xin nàng, hỡi người hiền thục, hãy dập tắt lửa lòng của ta, như người ta dùng nước dập tắt lửa đang cháy.’

‘‘สีโตทกํ [Pg.213] โปกฺขรณึ, ยุตฺตํ กิญฺชกฺขเรณุนา;

นาโค ฆมฺมาภิตตฺโตว, โอคาเห เต ถนูทรํ.

‘Như con voi bị nóng bức hành hạ, đắm mình vào hồ sen mát lạnh, đầy phấn hoa, ta cũng muốn được đắm mình vào giữa đôi nhũ của nàng.’

‘‘อจฺจงฺกุโสว นาโคว, ชิตํ เม ตุตฺตโตมรํ;

การณํ นปฺปชานามิ, สมฺมตฺโต ลกฺขณูรุยา.

‘Như con voi đã vượt khỏi tầm kiểm soát của móc sắt, đã chiến thắng cả lao nhọn, ta không còn biết lý lẽ gì nữa, vì say đắm bởi cặp đùi hoàn hảo của nàng.’

‘‘ตยิ เคธิตจิตฺโตสฺมิ, จิตฺตํ วิปริณามิตํ;

ปฏิคนฺตุํ น สกฺโกมิ, วงฺกฆสฺโตว อมฺพุโช.

“Nơi nàng, tâm ta đã say đắm, tâm ta đã đổi khác. Ta không thể quay về, như con cá đã nuốt phải lưỡi câu.”

‘‘วามูรุ สช มํ ภทฺเท, สช มํ มนฺทโลจเน;

ปลิสฺสช มํ กลฺยาณิ, เอตํ เม อภิปตฺถิตํ.

“Này nàng hiền thục có cặp đùi thon, hãy ôm lấy ta. Này nàng có đôi mắt hiền dịu, hãy ôm lấy ta. Này nàng diễm kiều, hãy ôm choàng lấy ta. Đây là điều ta hằng mong mỏi.”

‘‘อปฺปโก วต เม สนฺโต, กาโม เวลฺลิตเกสิยา;

อเนกภาโว สมุปฺปาทิ, อรหนฺเตว ทกฺขิณา.

“Ái dục của ta vốn dĩ nhỏ nhoi, nhưng đối với nàng, người có mái tóc gợn sóng, nó đã khởi lên gấp bội, giống như vật cúng dường dâng lên bậc A-la-hán.”

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อรหนฺเตสุ ตาทิสุ;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

“Này nàng toàn thiện toàn mỹ, phước báu nào ta đã tạo ra đối với các bậc A-la-hán, những bậc như vậy, nguyện cho phước báu ấy của ta được trổ quả cùng với nàng.”

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อสฺมึ ปถวิมณฺฑเล;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

“Này nàng toàn thiện toàn mỹ, phước báu nào ta đã tạo ra trên cõi đất này, nguyện cho phước báu ấy của ta được trổ quả cùng với nàng.”

‘‘สกฺยปุตฺโตว ฌาเนน, เอโกทิ นิปโก สโต;

อมตํ มุนิ ชิคีสาโน, ตมหํ สูริยวจฺฉเส.

“Này nàng Suriyavacchasā, như bậc Thích Tử, bậc Mâu-ni, với thiền định, nhất tâm, trí tuệ, chánh niệm, tìm cầu sự bất tử, ta cũng tìm cầu nàng như vậy.”

‘‘ยถาปิ มุนิ นนฺเทยฺย, ปตฺวา สมฺโพธิมุตฺตมํ;

เอวํ นนฺเทยฺยํ กลฺยาณิ, มิสฺสีภาวํ คโต ตยา.

“Này nàng diễm kiều, như bậc Mâu-ni hoan hỷ khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Giác, ta cũng sẽ hoan hỷ như vậy khi được kết hợp cùng nàng.”

‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

ตาหํ ภทฺเท วเรยฺยาเห, เอวํ กาโม ทฬฺโห มม.

“Này nàng hiền thục, nếu Sakka, vị chúa của chư thiên Ba Mươi Ba, ban cho ta một điều ước, ta sẽ chọn nàng. Lòng ái mộ của ta mãnh liệt dường ấy.”

‘‘สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

“Này nàng hiền trí, ta xin cúi đầu đảnh lễ thân phụ của nàng, người có một người con gái như nàng, giống như cây sa-la luôn nở hoa rực rỡ.”

๓๔๙. เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สํสนฺทติ โข เต, ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน; น จ ปน เต ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต, ปญฺจสิข, อิมา คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา [Pg.214] สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา’’ติ? ‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปนาหํ, ภนฺเต, สมเยน ภทฺทา นาม สูริยวจฺฉสา ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ ธีตา, ตมภิกงฺขามิ. สา โข ปน, ภนฺเต, ภคินี ปรกามินี โหติ; สิขณฺฑี นาม มาตลิสฺส สงฺคาหกสฺส ปุตฺโต, ตมภิกงฺขติ. ยโต โข อหํ, ภนฺเต, ตํ ภคินึ นาลตฺถํ เกนจิ ปริยาเยน. อถาหํ เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสึ, อิมา จ คาถา อภาสึ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

349. Khi được nói vậy, Thế Tôn đã nói điều này với thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này Pañcasikha, tiếng đàn của ngươi hòa hợp với tiếng hát, và tiếng hát hòa hợp với tiếng đàn. Này Pañcasikha, tiếng đàn của ngươi không vượt quá tiếng hát, và tiếng hát không vượt quá tiếng đàn. Này Pañcasikha, ngươi đã sáng tác những bài kệ này liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các vị A-la-hán, và dục lạc từ khi nào?” “Bạch Thế Tôn, có một thời, khi Thế Tôn mới thành Chánh Giác, đang trú ở Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới gốc cây ajapālanigrodha. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, con đang khao khát nàng Bhaddā Suriyavacchasā, con gái của vua Càn-thát-bà Timbaru. Nhưng bạch Thế Tôn, nàng ấy lại yêu một người khác; nàng khao khát Sikhaṇḍī, con trai của Mātali, người đánh xe. Bạch Thế Tôn, vì con không thể có được nàng ấy bằng bất cứ cách nào, nên con đã lấy cây đàn tỳ-bà bằng gỗ beluva vàng óng, đi đến dinh thự của vua Càn-thát-bà Timbaru; sau khi đến, con đã gảy đàn tỳ-bà bằng gỗ beluva vàng óng và đã hát những bài kệ này liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các vị A-la-hán, và dục lạc:–

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม. …เป…

“‘Này nàng hiền thục Suriyavacchasā, con xin đảnh lễ thân phụ của nàng, vua Timbaru, người đã sinh ra nàng, một trang tuyệt thế, người mang lại niềm hoan hỷ cho con. …v.v…

สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

Này nàng hiền trí, ta xin cúi đầu đảnh lễ thân phụ của nàng, người có một người con gái như nàng, giống như cây sa-la luôn nở hoa rực rỡ.’”

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ภทฺทา สูริยวจฺฉสา มํ เอตทโวจ – ‘น โข เม, มาริส, โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมายํ สภายํ อุปนจฺจนฺติยา. ยโต โข ตฺวํ, มาริส, ตํ ภควนฺตํ กิตฺเตสิ, โหตุ โน อชฺช สมาคโม’ติ. โสเยว โน, ภนฺเต, ตสฺสา ภคินิยา สทฺธึ สมาคโม อโหสิ. น จ ทานิ ตโต ปจฺฉา’’ติ.

“Bạch Thế Tôn, khi con nói vậy, nàng Bhaddā Suriyavacchasā đã nói với con điều này: ‘Thưa ngài, tôi chưa từng trực tiếp thấy Thế Tôn, nhưng tôi đã nghe về Ngài khi đang múa ở hội trường Sudhammā của chư thiên Ba Mươi Ba. Thưa ngài, vì ngài đã tán thán Thế Tôn, nên hôm nay chúng ta hãy gặp nhau.’ Bạch Thế Tôn, đó là cuộc gặp gỡ duy nhất của chúng con với nàng ấy. Và từ đó về sau, không còn nữa.”

สกฺกูปสงฺกม

Sakka đến yết kiến

๓๕๐. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปฏิสมฺโมทติ ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต ภควตา, ภควา จ ปญฺจสิเขนา’’ติ. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ – ‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ’’. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทติ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต [Pg.215] ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. ‘‘เอวํ สุขี โหตุ, ปญฺจสิข, สกฺโก เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน; สุขกามา หิ เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา’’ติ.

350. Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, khởi lên ý nghĩ này: “Thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha đang trò chuyện thân mật với Thế Tôn, và Thế Tôn cũng đang trò chuyện với Pañcasikha.” Rồi Sakka, vua của chư thiên, gọi thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này hiền giả Pañcasikha, ngươi hãy thay ta đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’” “Vâng, thưa ngài,” thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha vâng lời Sakka, vua của chư thiên, và đảnh lễ Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.” “Này Pañcasikha, mong rằng Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, được an lạc. Vì chư thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà, và bất cứ chúng sanh nào khác trong các loài, đều mong cầu an lạc.”

๓๕๑. เอวญฺจ ปน ตถาคตา เอวรูเป มเหสกฺเข ยกฺเข อภิวทนฺติ. อภิวทิโต สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เทวาปิ ตาวตึสา อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. ปญฺจสิโขปิ คนฺธพฺพเทวปุตฺโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

351. Và các đấng Như Lai thường chào đón các vị dạ-xoa có đại thần lực như vậy. Được chào đón, Sakka, vua của chư thiên, đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba cũng đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha cũng đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên.

เตน โข ปน สมเยน อินฺทสาลคุหา วิสมา สนฺตี สมา สมปาทิ, สมฺพาธา สนฺตี อุรุนฺทา สมปาทิ, อนฺธกาโร คุหายํ อนฺตรธายิ, อาโลโก อุทปาทิ ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน.

Vào lúc ấy, hang Indasāla, vốn không bằng phẳng, đã trở nên bằng phẳng; vốn chật hẹp, đã trở nên rộng rãi. Bóng tối trong hang tan biến, và ánh sáng xuất hiện, như thường xảy ra nhờ vào thần lực của chư thiên.

๓๕๒. อถ โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ. ‘‘จิรปฏิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม; อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ; เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ สลฬาคารเก. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, สาวตฺถึ อคมาสึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตน โข ปน, ภนฺเต, สมเยน ภควา อญฺญตเรน สมาธินา นิสินฺโน โหติ, ภูชติ จ นาม เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ปริจาริกา ภควนฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ, ปญฺชลิกา นมสฺสมานา ติฏฺฐติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภูชตึ เอตทโวจํ – ‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ภคินิ, ภควนฺตํ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา ภูชติ มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาริส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีโน ภควา’ติ. ‘เตน หี, ภคินิ, ยทา ภควา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต โหติ, อถ มม วจเนน ภควนฺตํ อภิวาเทหิ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท [Pg.216] สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. กจฺจิ เม สา, ภนฺเต, ภคินี ภควนฺตํ อภิวาเทสิ? สรติ ภควา ตสฺสา ภคินิยา วจน’’นฺติ? ‘‘อภิวาเทสิ มํ สา, เทวานมินฺท, ภคินี, สรามหํ ตสฺสา ภคินิยา วจนํ. อปิ จาหํ อายสฺมโต เนมิสทฺเทน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต’’ติ. ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อมฺเหหิ ปฐมตรํ ตาวตึสกายํ อุปปนฺนา, เตสํ เม สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยทา ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, สกฺขิทิฏฺฐํ ยโต ตถาคโต โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายาติ.

352. Bấy giờ, Thế Tôn nói với Sakka, vua của chư thiên: ‘Thật là kỳ diệu, này hiền giả Kosiya, thật là phi thường, này hiền giả Kosiya, ngài có nhiều công việc, nhiều phận sự như vậy mà vẫn đến được đây.’ ‘Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã muốn đến yết kiến Thế Tôn; nhưng vì bận rộn với các công việc và phận sự của chư thiên cõi Ba Mươi Ba, nên con đã không thể đến yết kiến Thế Tôn được. Bạch Thế Tôn, có một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Tịnh xá Sala. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, con đã đi đến Sāvatthī để yết kiến Thế Tôn. Nhưng lúc ấy, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đang ngồi nhập một định nào đó, và một nữ tỳ của đại vương Vessavaṇa tên là Bhūjati đang hầu cận Thế Tôn, đứng chắp tay đảnh lễ. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, con đã nói với Bhūjati rằng: ‘Này chị, chị hãy thay tôi đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị cận thần và quyến thuộc, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’ Khi được nói vậy, bạch Thế Tôn, cô Bhūjati ấy đã nói với con rằng: ‘Thưa ngài, đây không phải là lúc để yết kiến Thế Tôn; Thế Tôn đang độc cư thiền tịnh.’ ‘Vậy thì, này chị, khi nào Thế Tôn xuất khỏi định ấy, chị hãy thay lời tôi đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị cận thần và quyến thuộc, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’ Bạch Thế Tôn, không biết người chị ấy của con đã đảnh lễ Thế Tôn chưa? Thế Tôn có nhớ lời của người chị ấy không?’ ‘Này vua của chư thiên, người chị ấy đã đảnh lễ Ta, Ta nhớ lời của người chị ấy. Hơn nữa, Ta đã xuất khỏi định ấy chính vì tiếng vành xe của hiền giả.’ ‘Bạch Thế Tôn, những vị chư thiên nào đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba trước chúng con, con đã được trực tiếp nghe từ các vị ấy, trực tiếp lãnh thọ từ các vị ấy rằng: ‘Khi các vị Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, các cõi trời thì được sung mãn, còn các cõi a-tu-la thì bị suy giảm.’ Điều này, bạch Thế Tôn, chính con đã tận mắt chứng kiến: từ khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, các cõi trời thì được sung mãn, còn các cõi a-tu-la thì bị suy giảm.’

โคปกวตฺถุ

Câu chuyện về Gopaka

๓๕๓. ‘‘อิเธว, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี. สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ อมฺหากํ ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘โคปโก เทวปุตฺโต, โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. อญฺเญปิ, ภนฺเต, ตโย ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. เต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจารยมานา อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ อมฺหากํ ปาริจริยํ. เต อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคเต อมฺหากํ ปาริจริยํ โคปโก เทวปุตฺโต ปฏิโจเทสิ – ‘กุโตมุขา นาม ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต ธมฺมํ อสฺสุตฺถ – อหญฺหิ นาม อิตฺถิกา สมานา พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. อิธาปิ มํ เอวํ ชานนฺติ ‘‘โคปโก เทวปุตฺโต โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. ตุมฺเห ปน, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต, โภ, อทฺทสาม, เย มยํ อทฺทสาม [Pg.217] สหธมฺมิเก หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺเน’ติ. เตสํ, ภนฺเต, โคปเกน เทวปุตฺเตน ปฏิโจทิตานํ ทฺเว เทวา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สตึ ปฏิลภึสุ กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ, เอโก ปน เทโว กาเม อชฺฌาวสิ.

353. ‘Bạch Thế Tôn, ngay tại Kapilavatthu này, có một người con gái dòng Sakya tên là Gopikā, có lòng tịnh tín nơi Phật, tịnh tín nơi Pháp, tịnh tín nơi Tăng, và là người viên mãn các giới. Nàng, sau khi nhàm chán thân nữ, đã tu tập để được thân nam, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi lành, thế giới chư thiên, làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba, và trở thành con trai của chúng con. Ở đó, họ biết đến vị ấy như sau: ‘Thiên tử Gopaka, thiên tử Gopaka.’ Bạch Thế Tôn, lại có ba vị tỳ-khưu khác, sau khi sống đời phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn, đã sanh vào loài gandhabba (càn-thát-bà) hạ liệt. Các vị ấy, được cung phụng, đầy đủ và hưởng thụ năm dục công đức, đến hầu hạ chúng con, phục vụ chúng con. Khi các vị ấy đến hầu hạ, phục vụ chúng con, thiên tử Gopaka đã quở trách rằng: ‘Thưa các ngài, các ngài đã nghe Pháp của Thế Tôn ấy với tâm hướng về đâu? Còn tôi, vốn là một người nữ, có lòng tịnh tín nơi Phật, tịnh tín nơi Pháp, tịnh tín nơi Tăng, và là người viên mãn các giới, sau khi nhàm chán thân nữ, đã tu tập để được thân nam, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi lành, thế giới chư thiên, làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba, và trở thành con trai của Sakka, vua của chư thiên. Ở đây, họ cũng biết đến tôi là ‘thiên tử Gopaka, thiên tử Gopaka.’ Còn các ngài, thưa các ngài, đã sống đời phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn mà lại sanh vào loài gandhabba hạ liệt. Thật là một cảnh tượng đáng buồn thay, thưa các ngài, khi chúng tôi phải thấy những người bạn đồng tu trong Chánh pháp lại sanh vào loài gandhabba hạ liệt!’ Bạch Thế Tôn, trong số các vị bị thiên tử Gopaka quở trách, có hai vị chư thiên đã phục hồi chánh niệm ngay trong đời hiện tại và đạt đến cõi Phạm Chúng Thiên, còn một vị chư thiên thì vẫn còn đắm chìm trong các dục lạc.’

๓๕๔.‘‘‘อุปาสิกา จกฺขุมโต อโหสึ,

354. ‘Con từng là nữ cận sự của bậc có mắt,

นามมฺปิ มยฺหํ อหุ ‘โคปิกา’ติ;

พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺนา,สงฺฆญฺจุปฏฺฐาสึ ปสนฺนจิตฺตา.

Tên của con là ‘Gopikā’; Con hết lòng tịnh tín nơi Phật và Pháp, Với tâm hoan hỷ, con đã phụng sự Tăng đoàn.

‘‘‘ตสฺเสว พุทฺธสฺส สุธมฺมตาย,สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว;

มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน,ชานนฺติ มํ อิธาปิ ‘โคปโก’ติ.

‘Chính nhờ Chánh pháp của Đức Phật ấy, Con đã sanh về cõi trời, trở thành con trai của Sakka, có đại thần lực, đại quang minh. Ngay tại đây, họ cũng biết con là ‘Gopaka’.

‘‘‘อถทฺทสํ ภิกฺขโว ทิฏฺฐปุพฺเพ,คนฺธพฺพกายูปคเต วสีเน;

อิเมหิ เต โคตมสาวกาเส,เย จ มยํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูตา.

‘Rồi con thấy các vị tỳ-khưu đã từng thấy trước đây, nay đã sanh vào loài gandhabba, những vị đệ tử của Gotama này, mà chúng con khi xưa còn là người,

‘‘‘อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหิมฺหา,ปาทูปสงฺคยฺห สเก นิเวสเน;

กุโตมุขา นาม อิเม ภวนฺโต,พุทฺธสฺส ธมฺมานิ ปฏิคฺคเหสุํ.

‘Đã từng phụng sự với đồ ăn, thức uống, đã từng hầu hạ chân các ngài tại nhà riêng. Các vị tôn giả này đã tiếp nhận các pháp của Đức Phật với tâm hướng về đâu?

‘‘‘ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ หิ ธมฺโม,สุเทสิโต จกฺขุมตานุพุทฺโธ;

อหญฺหิ ตุมฺเหว อุปาสมาโน,สุตฺวาน อริยาน สุภาสิตานิ.

‘Pháp do bậc có mắt giác ngộ và khéo thuyết giảng, phải được mỗi người tự mình chứng nghiệm. Con đây, chính nhờ hầu cận các ngài, đã được nghe những lời khéo nói của các bậc Thánh.

‘‘‘สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว,มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน;

ตุมฺเห ปน เสฏฺฐมุปาสมานา,อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา.

‘Con đã sanh về cõi trời, trở thành con trai của Sakka, có đại thần lực, đại quang minh. Còn các ngài, đã hầu cận bậc Tối Thắng, đã sống đời phạm hạnh vô thượng,

‘‘‘หีนํ [Pg.218] กายํ อุปปนฺนา ภวนฺโต,อนานุโลมา ภวตูปปตฺติ;

ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต อทฺทสาม,สหธมฺมิเก หีนกายูปปนฺเน.

‘Lại sanh vào loài hạ liệt. Sự tái sanh của các ngài thật không tương xứng! Thật là một cảnh tượng đáng buồn thay khi chúng con phải thấy những người bạn đồng tu lại sanh vào loài hạ liệt.’

‘‘‘คนฺธพฺพกายูปคตา ภวนฺโต,เทวานมาคจฺฉถ ปาริจริยํ;

อคาเร วสโต มยฺหํ,อิมํ ปสฺส วิเสสตํ.

‘Này các ngài, các ngài đã sanh vào chúng Càn-thát-bà, đến để phục vụ chư Thiên. Hãy xem sự đặc biệt này của tôi, người từng sống ở tại gia.’

‘‘‘อิตฺถี หุตฺวา สฺวชฺช ปุโมมฺหิ เทโว,ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต’;

เต โจทิตา โคตมสาวเกน,สํเวคมาปาทุ สเมจฺจ โคปกํ.

‘Trước kia là người nữ, nay tôi là vị trời nam, được trang bị đầy đủ các dục lạc cõi trời.’ Ba vị trời ấy, được đệ tử của Gotama sách tấn, đã sanh lòng kinh cảm, rồi cùng nhau đến gặp Gopaka.

‘‘‘หนฺท วิยายาม พฺยายาม,มา โน มยํ ปรเปสฺสา อหุมฺหา’;

เตสํ ทุเว วีริยมารภึสุ,อนุสฺสรํ โคตมสาสนานิ.

‘Nào, chúng ta hãy cố gắng, hãy nỗ lực! Mong rằng chúng ta không trở thành kẻ phục dịch cho người khác.’ Trong số họ, hai vị đã khởi sự tinh tấn, thường xuyên tưởng niệm giáo huấn của Đức Gotama.

‘‘อิเธว จิตฺตานิ วิราชยิตฺวา,กาเมสุ อาทีนวมทฺทสํสุ;

เต กามสํโยชนพนฺธนานิ,ปาปิมโยคานิ ทุรจฺจยานิ.

Ngay tại đây, sau khi làm cho tâm ly tham, họ đã thấy sự nguy hại trong các dục. Họ đã cắt đứt các dây trói buộc là dục kiết sử, là sự trói buộc của ác ma khó vượt qua,

‘‘นาโคว สนฺนานิ คุณานิ เฉตฺวา,เทเว ตาวตึเส อติกฺกมึสุ;

สอินฺทา เทวา สปชาปติกา,สพฺเพ สุธมฺมาย สภายุปวิฏฺฐา.

như voi chúa cắt đứt những sợi dây trói chắc chắn, và đã vượt qua các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba. Tất cả chư Thiên, cùng với Đế Thích, cùng với Pajāpati, đang ngồi trong pháp đường Sudhammā.

‘‘เตสํ นิสินฺนานํ อภิกฺกมึสุ,วีรา วิราคา วิรชํ กโรนฺตา;

เต ทิสฺวา สํเวคมกาสิ วาสโว,เทวาภิภู เทวคณสฺส มชฺเฌ.

Hai vị anh hùng đã ly tham, đang thực hành để đạt đến trạng thái vô trần, đã vượt qua các vị trời ấy đang ngồi. Sau khi thấy họ, Vāsava, người làm chủ chư Thiên, đã sanh lòng kinh cảm ở giữa chúng chư Thiên.

‘‘‘อิเมหิ [Pg.219] เต หีนกายูปปนฺนา,เทเว ตาวตึเส อภิกฺกมนฺติ’;

สํเวคชาตสฺส วโจ นิสมฺม,โส โคปโก วาสวมชฺฌภาสิ.

‘Những vị này đã sanh vào chúng hạ liệt, vậy mà họ đã vượt qua các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba.’ Sau khi nghe lời của vị đã sanh lòng kinh cảm, vị trời Gopaka ấy đã nói với Vāsava.

‘‘‘พุทฺโธ ชนินฺทตฺถิ มนุสฺสโลเก,กามาภิภู สกฺยมุนีติ ญายติ;

ตสฺเสว เต ปุตฺตา สติยา วิหีนา,โจทิตา มยา เต สติมชฺฌลตฺถุํ.

‘Hỡi vị vua của chúng sanh, trong cõi người có một vị Phật, được biết đến là Sakyamuni, người đã chinh phục các dục. Họ chính là con của vị Phật đó, đã thiếu sót niệm. Được tôi sách tấn, họ đã đạt lại được niệm.’

‘‘‘ติณฺณํ เตสํ อาวสิเนตฺถ เอโก,คนฺธพฺพกายูปคโต วสีโน;

ทฺเว จ สมฺโพธิปถานุสาริโน,เทเวปิ หีเฬนฺติ สมาหิตตฺตา.

‘Trong ba vị ấy, một vị đã trở thành người thường trú tại đây, trong chúng Càn-thát-bà. Còn hai vị, đang đi theo con đường giác ngộ, có tâm định tĩnh, nên xem ngay cả chư Thiên cũng là thấp kém.’

‘‘‘เอตาทิสี ธมฺมปฺปกาสเนตฺถ,น ตตฺถ กึกงฺขติ โกจิ สาวโก;

นิติณฺณโอฆํ วิจิกิจฺฉฉินฺนํ,พุทฺธํ นมสฺสาม ชินํ ชนินฺทํ’.

‘Trong giáo pháp này, có sự tuyên thuyết pháp như vậy, không có vị đệ tử nào còn hoài nghi điều gì. Chúng ta hãy đảnh lễ Đức Phật, bậc Chiến Thắng, bậc Tối Thắng giữa chúng sanh, người đã vượt qua bộc lưu, đã cắt đứt hoài nghi.’

‘‘ยํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย,วิเสสํ อชฺฌคํสุ เต;

กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ,ทุเว เตสํ วิเสสคู.

Do đã biết giáo pháp của ngài ở đây, hai vị trong số họ, những người đã đạt được sự đặc biệt, đã chứng đắc thân Phạm Phụ Bật và đạt đến trạng thái siêu việt.

‘‘ตสฺส ธมฺมสฺส ปตฺติยา,อาคตมฺหาสิ มาริส;

กตาวกาสา ภควตา,ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริสา’’ติ.

‘Thưa ngài, chúng con cũng đã đến đây để đạt được pháp ấy. Thưa ngài, nếu được Đức Thế Tôn cho phép, chúng con xin được hỏi một câu hỏi.’

๓๕๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ทีฆรตฺตํ วิสุทฺโธ โข อยํ ยกฺโข, ยํ กิญฺจิ มํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อตฺถสญฺหิตํเยว ปุจฺฉิสฺสติ, โน อนตฺถสญฺหิตํ. ยญฺจสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ.

355. Khi ấy, Đức Thế Tôn khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị dạ-xoa này đã thanh tịnh trong một thời gian dài. Bất cứ câu hỏi nào vị ấy hỏi ta, tất cả sẽ chỉ liên quan đến lợi ích, không phải vô ích. Và bất cứ câu hỏi nào ta trả lời sau khi được hỏi, vị ấy sẽ nhanh chóng hiểu được.’

๓๕๖. อถ [Pg.220] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

356. Khi ấy, Đức Thế Tôn đã nói với Sakka, vua của chư Thiên, bằng một bài kệ:

‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ.

‘Này Vāsava, hãy hỏi ta bất cứ câu hỏi nào ngài mong muốn trong tâm. Ta sẽ giải đáp đến cùng mỗi câu hỏi ấy cho ngài.’

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Dứt chương thứ nhất.

๓๕๗. กตาวกาโส สกฺโก เทวานมินฺโท ภควตา อิมํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

357. Được Đức Thế Tôn cho phép, Sakka, vua của chư Thiên, đã hỏi Đức Thế Tôn câu hỏi đầu tiên này:

‘‘กึ สํโยชนา นุ โข, มาริส, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ? อิตฺถํ สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส ภควา ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ –

‘Thưa ngài, do bị trói buộc bởi điều gì mà chư Thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà và các chúng sanh đa dạng khác, dù họ mong muốn rằng: ‘Mong rằng chúng ta sống không oán thù, không bị trừng phạt, không có kẻ địch, không bị phiền não, không có kẻ thù,’ nhưng họ vẫn sống có oán thù, bị trừng phạt, có kẻ địch, và bị phiền não?’ Bằng cách ấy, Sakka, vua của chư Thiên, đã hỏi Đức Thế Tôn câu hỏi. Sau khi được hỏi, Đức Thế Tôn đã trả lời câu hỏi của vị ấy:

‘‘อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา โข, เทวานมินฺท, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

‘Này vua của chư Thiên, do bị trói buộc bởi tật đố và xan tham mà chư Thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà và các chúng sanh đa dạng khác, dù họ mong muốn rằng: ‘Mong rằng chúng ta sống không oán thù, không bị trừng phạt, không có kẻ địch, không bị phiền não, không có kẻ thù,’ nhưng họ vẫn sống có oán thù, bị trừng phạt, có kẻ địch, và bị phiền não.’ Bằng cách ấy, Đức Thế Tôn, sau khi được hỏi, đã trả lời câu hỏi của Sakka, vua của chư Thiên. Sakka, vua của chư Thiên, hoan hỷ, đã tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: ‘Đúng vậy, bạch Đức Thế Tôn, đúng vậy, bạch Đức Thiện Thệ. Sau khi nghe lời giải đáp của Đức Thế Tôn, con đã vượt qua hoài nghi, đã hết sự phân vân.’

๓๕๘. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

358. Như vậy, Sakka, vua của chư Thiên, sau khi tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đã hỏi Đức Thế Tôn một câu hỏi khác:

‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ? ‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ โข, เทวานมินฺท, ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ; ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ.

‘Thưa ngài, tật đố và xan tham có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì tật đố và xan tham sanh khởi? Khi không có cái gì thì tật đố và xan tham không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, tật đố và xan tham có thương và ghét làm nhân, có thương và ghét làm nguồn sanh, có thương và ghét làm nguồn gốc, có thương và ghét làm nơi phát sanh. Khi có thương và ghét thì tật đố và xan tham sanh khởi, khi không có thương và ghét thì tật đố và xan tham không sanh khởi.’

‘‘ปิยาปฺปิยํ [Pg.221] โข ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ? ‘‘ปิยาปฺปิยํ โข, เทวานมินฺท, ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ; ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ.

‘Thưa ngài, còn thương và ghét có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì thương và ghét sanh khởi? Khi không có cái gì thì thương và ghét không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, thương và ghét có dục làm nhân, có dục làm nguồn sanh, có dục làm nguồn gốc, có dục làm nơi phát sanh. Khi có dục thì thương và ghét sanh khởi, khi không có dục thì thương và ghét không sanh khởi.’

‘‘ฉนฺโท โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ; กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ? ‘‘ฉนฺโท โข, เทวานมินฺท, วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว; วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ; วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ.

‘Thưa ngài, còn dục có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì dục sanh khởi? Khi không có cái gì thì dục không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, dục có tầm làm nhân, có tầm làm nguồn sanh, có tầm làm nguồn gốc, có tầm làm nơi phát sanh. Khi có tầm thì dục sanh khởi, khi không có tầm thì dục không sanh khởi.’

‘‘วิตกฺโก โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ วิตกฺโก โหติ; กิสฺมึ อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ? ‘‘วิตกฺโก โข, เทวานมินฺท, ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิทาโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาสมุทโย ปปญฺจสญฺญาสงฺขาชาติโก ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปภโว; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย สติ วิตกฺโก โหติ; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ.

“Thưa ngài, vậy thì tầm có nhân gì, có nguồn sanh khởi gì, có nguồn gốc gì, có nguồn phát sanh gì? Khi có cái gì thì tầm sanh khởi; khi không có cái gì thì tầm không sanh khởi?” “Này Thiên chủ, tầm có các uẩn tưởng hý luận làm nhân, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn sanh khởi, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn gốc, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn phát sanh. Khi có các uẩn tưởng hý luận thì tầm sanh khởi; khi không có các uẩn tưởng hý luận thì tầm không sanh khởi.”

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ?

“Thưa ngài, vậy thì vị tỳ khưu thực hành như thế nào được gọi là đã thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các uẩn tưởng hý luận một cách thích hợp?”

เวทนากมฺมฏฺฐานํ

Đề mục thiền về thọ

๓๕๙. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ.

359. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ hỷ theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về thọ ưu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về thọ xả theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.”

๓๖๐. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต [Pg.222] อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

360. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ hỷ theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ hỷ nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ hỷ này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ hỷ như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ hỷ nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ hỷ này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ hỷ như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ hỷ theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

๓๖๑. ‘‘โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

361. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ ưu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ ưu nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ ưu này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ ưu như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ ưu nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ ưu này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ ưu như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ ưu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

๓๖๒. ‘‘อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

362. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ xả theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ xả nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ xả này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ xả như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ xả nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ xả này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ xả như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ xả theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

๓๖๓. ‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ [Pg.223] อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต, ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

363. “Này Thiên chủ, vị tỳ khưu thực hành như vậy được gọi là đã thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các uẩn tưởng hý luận một cách thích hợp.” Như vậy, Đức Thế Tôn, khi được Sakka, thiên chủ, hỏi, đã giải đáp câu hỏi. Hoan hỷ, Sakka, thiên chủ, tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: “Thật đúng như vậy, bạch Đức Thế Tôn! Thật đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Nhờ nghe lời giải đáp câu hỏi của Đức Thế Tôn, nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được xua tan.”

ปาติโมกฺขสํวโร

Sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha

๓๖๔. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

364. Như vậy, Sakka, thiên chủ, sau khi tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đã hỏi Đức Thế Tôn một câu hỏi khác nữa:

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพ’’มฺปิ.

“Thưa ngài, vậy thì vị tỳ khưu thực hành như thế nào được gọi là đã thực hành sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha?” “Này Thiên chủ, Ta nói về thân hành theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về khẩu hành theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về sự tìm cầu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.”

‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào điều gì mà lời này được nói ra? Ở đây, đối với thân hành nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thân hành này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì loại thân hành như vậy không nên thực hành. Ở đây, đối với thân hành nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thân hành này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại thân hành như vậy nên được thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời đã được nói ra ấy là do duyên vào điều này mà được nói ra.

‘‘วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร เสวิตพฺโพ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào điều gì mà lời này được nói ra? Ở đây, đối với khẩu hành nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành khẩu hành này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì loại khẩu hành như vậy không nên thực hành. Ở đây, đối với khẩu hành nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành khẩu hành này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại khẩu hành như vậy nên được thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời đã được nói ra ấy là do duyên vào điều này mà được nói ra.

‘‘ปริเยสนํปาหํ[Pg.224], เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào điều gì mà lời này được nói ra? Ở đây, đối với sự tìm cầu nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành sự tìm cầu này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì loại tìm cầu như vậy không nên thực hành. Ở đây, đối với sự tìm cầu nào mà vị ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành sự tìm cầu này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại tìm cầu như vậy nên được thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Lời đã được nói ra ấy là do duyên vào điều này mà được nói ra.

‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

Này Thiên chủ, vị tỳ khưu thực hành như vậy là vị thực hành để thu thúc trong giới bổn Pātimokkha.’ Như thế, Thế Tôn đã trả lời câu hỏi của Sakka, Thiên chủ. Sakka, Thiên chủ, hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Bạch Thiện Thệ, đúng vậy. Nhờ nghe câu trả lời của Thế Tôn, mối nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được loại bỏ.’

อินฺทฺริยสํวโร

Thu thúc các căn

๓๖๕. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

365. Khi ấy, Sakka, Thiên chủ, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác nữa:

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ อินฺทฺริยสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ.

‘Thưa ngài, vị tỳ khưu thực hành như thế nào là vị thực hành để thu thúc các căn?’ ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sắc pháp do mắt nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng thanh do tai nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng hương do mũi nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng vị do lưỡi nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng xúc do thân nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng pháp do ý nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành.’

เอวํ วุตฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Khi được nói như vậy, Sakka, Thiên chủ, đã bạch với Thế Tôn rằng:

‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. ยถารูปํ, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ [Pg.225] น เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํ เสวโต…เป… ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํ เสวโต… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ เสวโต… กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํ เสวโต… มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม น เสวิตพฺโพ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม เสวิตพฺโพ.

‘Bạch Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa chi tiết của lời dạy được Thế Tôn nói một cách tóm tắt như sau: Bạch Thế Tôn, đối với loại sắc pháp do mắt nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại sắc pháp do mắt nhận biết như vậy không nên thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại sắc pháp do mắt nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thì loại sắc pháp do mắt nhận biết như vậy nên được thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại thanh do tai nhận biết nào mà khi thực hành... hương do mũi nhận biết... vị do lưỡi nhận biết... xúc do thân nhận biết... pháp do ý nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại pháp do ý nhận biết như vậy không nên thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại pháp do ý nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thì loại pháp do ý nhận biết như vậy nên được thực hành.

‘‘อิมสฺส โข เม, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานโต ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

Bạch Thế Tôn, do con đã hiểu ý nghĩa chi tiết của lời dạy được Thế Tôn nói một cách tóm tắt như vậy, và nhờ nghe câu trả lời của Thế Tôn, mối nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được loại bỏ.’

๓๖๖. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

366. Khi ấy, Sakka, Thiên chủ, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác nữa:

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

“Thưa ngài, có phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng không?” “Thưa Thiên chủ, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng.”

‘‘กสฺมา ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘อเนกธาตุ นานาธาตุ โข, เทวานมินฺท, โลโก. ตสฺมึ อเนกธาตุนานาธาตุสฺมึ โลเก ยํ ยเทว สตฺตา ธาตุํ อภินิวิสนฺติ, ตํ ตเทว ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

“Thưa ngài, tại sao không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng?” “Thưa Thiên chủ, thế gian này có nhiều giới và nhiều loại giới khác nhau. Trong thế gian có nhiều giới và nhiều loại giới khác nhau ấy, chúng sanh chấp thủ vào giới nào, họ liền bám chặt vào giới ấy một cách mạnh mẽ, cố chấp và tuyên bố rằng: ‘Chỉ có điều này là chân thật, điều khác là hư vọng.’ Vì thế, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng.”

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

“Thưa ngài, có phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu không?” “Thưa Thiên chủ, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu.”

‘‘กสฺมา [Pg.226] ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘เย โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขู ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

“Thưa ngài, tại sao không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu?” “Thưa Thiên chủ, những vị Tỳ-khưu nào đã được giải thoát nhờ sự đoạn tận ái dục, các vị ấy đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu. Vì thế, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu.”

อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

Như vậy, Đức Thế Tôn, khi được Sakka, Thiên chủ hỏi, đã giải đáp câu hỏi. Sakka, Thiên chủ, với tâm hoan hỷ, đã tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: “Bạch Đức Thế Tôn, đúng là như vậy! Bạch Đức Thiện Thệ, đúng là như vậy! Nhờ nghe lời giải đáp câu hỏi của Đức Thế Tôn, mối nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được xua tan.”

๓๖๗. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

367. Như vậy, Sakka, Thiên chủ, sau khi tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đã bạch với Đức Thế Tôn điều này:

‘‘เอชา, ภนฺเต, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ, เอชา อิมํ ปุริสํ ปริกฑฺฒติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. ตสฺมา อยํ ปุริโส อุจฺจาวจมาปชฺชติ. เยสาหํ, ภนฺเต, ปญฺหานํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ โอกาสกมฺมมฺปิ นาลตฺถํ, เต เม ภควตา พฺยากตา. ทีฆรตฺตานุสยิตญฺจ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ, ตญฺจ ภควตา อพฺพุฬฺห’’นฺติ.

“Bạch Thế Tôn, sự dao động là bệnh hoạn, sự dao động là khối u, sự dao động là mũi tên. Sự dao động này lôi kéo con người đến sự tái sanh trong các kiếp sống khác nhau. Vì thế, con người này phải chịu cảnh cao thấp. Bạch Thế Tôn, những câu hỏi này, con đã không có cơ hội để hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác ở ngoài giáo pháp này, nay đã được Đức Thế Tôn giải đáp cho con. Và mũi tên nghi ngờ, phân vân đã ngủ ngầm trong con từ lâu, mũi tên ấy đã được Đức Thế Tôn nhổ lên.”

‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, เทวานมินฺท, พฺยากํสุ? สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, เทวานมินฺท, ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘เยสฺวาหํ, ภนฺเต, มญฺญามิ สมณพฺราหฺมณา อารญฺญิกา ปนฺตเสนาสนาติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺฉามิ, เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘โก นาโม อายสฺมา’ติ? เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ – ‘อหํ โข, มาริส, สกฺโก เทวานมินฺโท’ติ. เต มมํเยว อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘กึ ปนายสฺมา, เทวานมินฺท, กมฺมํ กตฺวา อิมํ ฐานํ ปตฺโต’ติ? เตสาหํ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เทเสมิ. เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา [Pg.227] โหนฺติ – ‘สกฺโก จ โน เทวานมินฺโท ทิฏฺโฐ, ยญฺจ โน อปุจฺฉิมฺหา, ตญฺจ โน พฺยากาสี’ติ. เต อญฺญทตฺถุ มมํเยว สาวกา สมฺปชฺชนฺติ, น จาหํ เตสํ. อหํ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สาวโก โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

“Thưa Thiên chủ, ngài có nhớ đã từng hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác những câu hỏi này không?” “Bạch Thế Tôn, con có nhớ đã từng hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác những câu hỏi này.” “Thưa Thiên chủ, vậy họ đã trả lời như thế nào? Nếu ngài không phiền, xin hãy nói ra.” “Bạch Thế Tôn, con không phiền khi có Đức Thế Tôn hoặc một vị như Đức Thế Tôn đang ngự ở đây.” “Vậy thì, thưa Thiên chủ, hãy nói đi.” “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ về các vị Sa-môn, Bà-la-môn rằng họ là những người sống trong rừng, ở nơi vắng vẻ. Con đã đến gần họ và hỏi những câu hỏi này. Khi được con hỏi, họ không thể trả lời. Không trả lời được, họ lại hỏi ngược lại con: ‘Thưa tôn giả, ngài tên là gì?’ Khi được họ hỏi, con đã trả lời: ‘Thưa các ngài, tôi là Sakka, Thiên chủ.’ Họ lại hỏi con thêm: ‘Thưa Thiên chủ, tôn giả đã làm nghiệp gì để đạt được địa vị này?’ Con đã thuyết lại cho họ pháp mà con đã nghe, đã học. Chỉ với chừng ấy, họ đã hoan hỷ: ‘Chúng ta đã được thấy Sakka, Thiên chủ, và những gì chúng ta hỏi, ngài đã giải đáp cho chúng ta.’ Trái lại, họ đã trở thành đệ tử của con, chứ con không trở thành đệ tử của họ. Nhưng bạch Thế Tôn, con là đệ tử của Đức Thế Tôn, một vị Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ.”

โสมนสฺสปฏิลาภกถา

Câu chuyện về việc đạt được sự hoan hỷ

๓๖๘. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อภิชานาสิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ?

368. “Thưa Thiên chủ, ngài có nhớ trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này không?” “Bạch Thế Tôn, con có nhớ trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này.” “Thưa Thiên chủ, ngài nhớ lại việc trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này như thế nào?”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคามสฺส เอตทโหสิ – ‘ยา เจว ทานิ ทิพฺพา โอชา ยา จ อสุรา โอชา, อุภยเมตํ เทวา ปริภุญฺชิสฺสนฺตี’ติ. โส โข ปน เม, ภนฺเต, เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ สทณฺฑาวจโร สสตฺถาวจโร น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย โข ปน เม อยํ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ, โส อทณฺฑาวจโร อสตฺถาวจโร เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตตี’’ติ.

“Bạch Thế Tôn, thuở xưa, có một trận chiến xảy ra giữa các vị trời và các vị a-tu-la. Trong trận chiến ấy, bạch Thế Tôn, các vị trời đã chiến thắng, các vị a-tu-la đã bại trận. Bạch Thế Tôn, sau khi chiến thắng trận chiến ấy, con, người chiến thắng, đã nghĩ rằng: ‘Bây giờ, tinh túy của cõi trời và tinh túy của cõi a-tu-la, cả hai thứ này các vị trời sẽ được hưởng thụ.’ Nhưng bạch Thế Tôn, sự cảm thọ và sự hoan hỷ ấy của con đi kèm với gậy gộc, đi kèm với vũ khí; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Còn sự cảm thọ và sự hoan hỷ này của con, bạch Thế Tôn, sau khi nghe pháp của Đức Thế Tôn, thì không đi kèm với gậy gộc, không đi kèm với vũ khí; hoàn toàn đưa đến sự nhàm chán, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, và Niết-bàn.”

๓๖๙. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทสี’’ติ? ‘‘ฉ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

369. “Này Thiên chủ, do thấy được lợi ích gì mà ngài tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy?” “Bạch Thế Tôn, do thấy được sáu lợi ích mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส.

“Thưa ngài, ngay tại đây, trong khi vẫn còn là một vị trời, mạng sống của tôi lại được tái lập. Xin ngài hãy biết như vậy.

‘‘อิมํ [Pg.228] โข อหํ, ภนฺเต, ปฐมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ nhất này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘จุตาหํ ทิวิยา กายา, อายุํ หิตฺวา อมานุสํ;

อมูฬฺโห คพฺภเมสฺสามิ, ยตฺถ เม รมตี มโน.

“Sau khi mạng chung từ thân chư thiên, từ bỏ mạng sống phi nhân, con sẽ nhập thai một cách không si mê, vào nơi nào tâm con ưa thích.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ทุติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ hai này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘สฺวาหํ อมูฬฺหปญฺญสฺส, วิหรํ สาสเน รโต;

ญาเยน วิหริสฺสามิ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต.

“Con, với trí tuệ không si mê, hoan hỷ trong giáo pháp, sẽ sống đúng theo chánh đạo, với tỉnh giác và chánh niệm.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ตติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ ba này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘ญาเยน เม จรโต จ, สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสติ;

อญฺญาตา วิหริสฺสามิ, สฺเวว อนฺโต ภวิสฺสติ.

“Khi con thực hành đúng theo chánh đạo, nếu sự giác ngộ xảy đến, con sẽ sống với sự liễu tri, và đó sẽ là sự kết thúc.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, จตุตฺถํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ tư này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘จุตาหํ มานุสา กายา, อายุํ หิตฺวาน มานุสํ;

ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกมฺหิ อุตฺตโม.

“Sau khi mạng chung từ thân người, từ bỏ mạng sống của con người, con sẽ lại trở thành một vị trời, bậc tối thượng trong cõi trời.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ปญฺจมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ năm này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘เต ปณีตตรา เทวา, อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน;

อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ, โส นิวาโส ภวิสฺสติ.

“Các vị trời Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭhā) là những vị cao thượng hơn, đầy danh tiếng. Trong kiếp sống cuối cùng, đó sẽ là nơi trú ngụ của con.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ฉฏฺฐํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ sáu này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

‘‘อิเม โข อหํ, ภนฺเต, ฉ อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được sáu lợi ích này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

๓๗๐.‘‘อปริโยสิตสงฺกปฺโป[Pg.229], วิจิกิจฺโฉ กถํกถี.

370. “Với những ý định chưa hoàn mãn, với sự hoài nghi, với sự phân vân.

วิจรึ ทีฆมทฺธานํ, อนฺเวสนฺโต ตถาคตํ.

Con đã lang thang một thời gian dài, tìm kiếm Như Lai.

‘‘ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณ, ปวิวิตฺตวิหาริโน;

สมฺพุทฺธา อิติ มญฺญาโน, คจฺฉามิ เต อุปาสิตุํ.

“Những vị sa-môn nào mà con cho là sống độc cư, con nghĩ rằng họ là những bậc Chánh Đẳng Giác, và con đã đến để hầu cận họ.

‘‘‘กถํ อาราธนา โหติ, กถํ โหติ วิราธนา’;

อิติ ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, มคฺเค ปฏิปทาสุ จ.

“Khi được hỏi: ‘Làm thế nào để thành tựu? Làm thế nào là không thành tựu?’, họ không thể giải thích về đạo và con đường thực hành.

‘‘ตฺยสฺสุ ยทา มํ ชานนฺติ, สกฺโก เทวานมาคโต;

ตฺยสฺสุ มเมว ปุจฺฉนฺติ, ‘กึ กตฺวา ปาปุณี อิทํ’.

“Khi họ nhận ra con là Sakka, vua của chư thiên, đã đến, họ lại hỏi chính con: ‘Ngài đã làm gì để đạt được địa vị này?’

‘‘เตสํ ยถาสุตํ ธมฺมํ, เทสยามิ ชเน สุตํ ;

เตน อตฺตมนา โหนฺติ, ‘ทิฏฺโฐ โน วาสโวติ จ’.

“Con đã thuyết giảng cho họ pháp mà con đã được nghe, được biết đến trong dân gian. Nhờ đó, họ hoan hỷ và nói: ‘Chúng ta đã thấy Vāsava (Sakka).’

‘‘ยทา จ พุทฺธมทฺทกฺขึ, วิจิกิจฺฉาวิตารณํ;

โสมฺหิ วีตภโย อชฺช, สมฺพุทฺธํ ปยิรุปาสิย.

“Và khi con đã thấy Đức Phật, bậc vượt qua mọi hoài nghi, hôm nay con không còn sợ hãi, sau khi đã hầu cận bậc Chánh Đẳng Giác.

‘‘ตณฺหาสลฺลสฺส หนฺตารํ, พุทฺธํ อปฺปฏิปุคฺคลํ;

อหํ วนฺเท มหาวีรํ, พุทฺธมาทิจฺจพนฺธุนํ.

“Con đảnh lễ Đức Phật, bậc đã nhổ mũi tên ái dục, bậc vô song, bậc Đại Hùng, bậc bà con của mặt trời.

‘‘ยํ กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส;

ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต.

“Thưa ngài, sự đảnh lễ mà chúng con cùng với chư thiên đã từng làm cho Phạm thiên, hôm nay chúng con sẽ làm điều đó cho ngài. Nào, chúng con xin tự mình đảnh lễ ngài.

‘‘ตฺวเมว อสิ สมฺพุทฺโธ, ตุวํ สตฺถา อนุตฺตโร;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ.

“Chỉ có ngài là bậc Chánh Đẳng Giác, ngài là bậc Đạo Sư vô thượng. Trong thế giới cùng với chư thiên, không có ai sánh bằng ngài.”

๓๗๑. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘พหูปกาโร โข เมสิ ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ยํ ตฺวํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทสิ. ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิมฺหา อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. เปตฺติเก วา ฐาเน ฐปยิสฺสามิ[Pg.230], คนฺธพฺพราชา ภวิสฺสสิ, ภทฺทญฺจ เต สูริยวจฺฉสํ ทมฺมิ, สา หิ เต อภิปตฺถิตา’’ติ.

371. Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, nói với Pañcasikha, con trai của Càn-thát-bà: “Này hiền giả Pañcasikha, ông đã giúp ta rất nhiều, vì ông đã làm cho Thế Tôn hoan hỷ trước. Này hiền giả, sau khi ông đã làm cho ngài hoan hỷ trước, chúng ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Ta sẽ đặt ông vào địa vị của cha ông, ông sẽ là vua của các Càn-thát-bà, và ta sẽ gả nàng Bhaddā Suriyavacchasā cho ông, người mà ông hằng mong ước.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปาณินา ปถวึ ปรามสิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, dùng tay chạm đất và thốt lên lời cảm hứng ba lần: “Nam mô Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa (Con xin đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác).”

อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อญฺเญสญฺจ อสีติยา เทวตาสหสฺสานํ, อิติ เย สกฺเกน เทวานมินฺเทน อชฺฌิฏฺฐปญฺหา ปุฏฺฐา, เต ภควตา พฺยากตา. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สกฺกปญฺหาตฺเวว อธิวจนนฺติ.

Và trong khi bài pháp giải này đang được thuyết giảng, pháp nhãn không trần, không cấu uế đã khởi lên cho Sakka, vua của chư thiên: “Bất cứ cái gì có pháp sanh khởi, tất cả cái đó đều có pháp diệt tận.” Và cho tám mươi ngàn vị trời khác cũng vậy. Như vậy, những câu hỏi do Sakka, vua của chư thiên, thỉnh cầu đã được Thế Tôn giải đáp. Do đó, tên gọi của bài pháp giải này là “Những câu hỏi của Sakka”.

สกฺกปญฺหสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

Kinh Những Câu Hỏi Của Sakka, kinh thứ tám, kết thúc.

๙. มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ

9. Kinh Đại Niệm Xứ

๓๗๒. เอวํ [Pg.231] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

372. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở xứ Kuru, tại một thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Tại đó, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu.” “Bạch Thế Tôn,” các Tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

อุทฺเทโส

Phần Đề Cương

๓๗๓. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา.

373. Này các Tỳ khưu, đây là con đường độc nhất, đưa đến sự thanh tịnh cho chúng sanh, để vượt qua sầu bi, để chấm dứt khổ ưu, để thành tựu chánh trí, để chứng ngộ Niết-bàn, đó là bốn niệm xứ.

‘‘กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ.

Thế nào là bốn? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các cảm thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

อุทฺเทโส นิฏฺฐิโต.

Dứt phần Đề Cương.

กายานุปสฺสนา อานาปานปพฺพํ

Quán Thân - Phẩm Hơi Thở

๓๗๔. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ, สโตว ปสฺสสติ. ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ[Pg.232], ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

374. Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu đi đến khu rừng, hoặc đi đến gốc cây, hoặc đi đến ngôi nhà trống, rồi ngồi kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy thở ra chánh niệm, thở vào chánh niệm. Khi thở ra dài, vị ấy tuệ tri: ‘Tôi thở ra dài’; hay khi thở vào dài, vị ấy tuệ tri: ‘Tôi thở vào dài’. Khi thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: ‘Tôi thở ra ngắn’; hay khi thở vào ngắn, vị ấy tuệ tri: ‘Tôi thở vào ngắn’. Vị ấy tập: ‘Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra’; vị ấy tập: ‘Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vào’. Vị ấy tập: ‘An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra’; vị ấy tập: ‘An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vào’.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข ภมกาโร วา ภมการนฺเตวาสี วา ทีฆํ วา อญฺฉนฺโต ‘ทีฆํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อญฺฉนฺโต ‘รสฺสํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Này các Tỳ khưu, ví như người thợ tiện thiện xảo hay đệ tử của người thợ tiện, khi quay một vòng dài, tuệ tri: ‘Tôi quay một vòng dài’; hay khi quay một vòng ngắn, tuệ tri: ‘Tôi quay một vòng ngắn’. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu khi thở ra dài, tuệ tri: ‘Tôi thở ra dài’; hay khi thở vào dài, tuệ tri: ‘Tôi thở vào dài’; khi thở ra ngắn, tuệ tri: ‘Tôi thở ra ngắn’; hay khi thở vào ngắn, tuệ tri: ‘Tôi thở vào ngắn’. Vị ấy tập: ‘Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra’; vị ấy tập: ‘Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vào’; vị ấy tập: ‘An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra’; vị ấy tập: ‘An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vào’. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân, hay sống quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên cả nội thân và ngoại thân. Vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân, hay sống quán tánh diệt tận trên thân, hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. Hay chánh niệm ‘có thân đây’ được an trú nơi vị ấy, cho đến mức độ chánh trí và chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp thủ bất cứ gì ở đời. Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

อานาปานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Dứt phẩm Hơi Thở.

กายานุปสฺสนา อิริยาปถปพฺพํ

Quán Thân - Phẩm Oai Nghi

๓๗๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คจฺฉนฺโต วา ‘คจฺฉามี’ติ ปชานาติ, ฐิโต วา ‘ฐิโตมฺหี’ติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา ‘นิสินฺโนมฺหี’ติ ปชานาติ, สยาโน วา ‘สยาโนมฺหี’ติ ปชานาติ, ยถา ยถา วา ปนสฺส กาโย ปณิหิโต โหติ, ตถา ตถา นํ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี [Pg.233] วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

375. Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu khi đi, tuệ tri: ‘Tôi đi’; khi đứng, tuệ tri: ‘Tôi đứng’; khi ngồi, tuệ tri: ‘Tôi ngồi’; khi nằm, tuệ tri: ‘Tôi nằm’. Thân này được an trú như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân, hay sống quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên cả nội thân và ngoại thân. Vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân, hay sống quán tánh diệt tận trên thân, hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. Hay chánh niệm ‘có thân đây’ được an trú nơi vị ấy, cho đến mức độ chánh trí và chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp thủ bất cứ gì ở đời. Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

อิริยาปถปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Dứt phẩm Oai Nghi.

กายานุปสฺสนา สมฺปชานปพฺพํ

Quán Thân - Phẩm Tỉnh Giác

๓๗๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

376. Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu khi bước tới, khi bước lui, đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh, đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay, đều tỉnh giác; khi mang y tăng-già-lê, y bát, y vai, đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm, đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện, đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng, đều tỉnh giác. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân... (như trên)... Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

สมฺปชานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Dứt phẩm Tỉnh Giác.

กายานุปสฺสนา ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ

Quán Thân - Phẩm Quán Sự Bất Tịnh

๓๗๗. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ [Pg.234] อุทริยํ กรีสํ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท, อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ.

377. Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu quán xét chính thân này, từ lòng bàn chân trở lên, từ ngọn tóc trở xuống, được bao bọc bởi da, đầy những vật bất tịnh sai khác: ‘Trong thân này có: tóc, lông, móng, răng, da; thịt, gân, xương, tủy xương, thận; tim, gan, màng nhầy, lá lách, phổi; ruột, màng ruột, thức ăn trong dạ dày, phân; mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ; nước mắt, mỡ da, nước bọt, nước mũi, dịch khớp, nước tiểu’.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุภโตมุขา ปุโตฬิ ปูรา นานาวิหิตสฺส ธญฺญสฺส, เสยฺยถิทํ สาลีนํ วีหีนํ มุคฺคานํ มาสานํ ติลานํ ตณฺฑุลานํ. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส มุญฺจิตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อิเม สาลี, อิเม วีหี อิเม มุคฺคา อิเม มาสา อิเม ติลา อิเม ตณฺฑุลา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… มุตฺต’นฺติ.

Này các Tỳ khưu, ví như có một cái túi có hai miệng, đầy các loại hạt khác nhau, nghĩa là: gạo salī, lúa, đậu xanh, đậu muồng, mè, gạo lứt. Một người có mắt mở túi ra và quán xét: ‘Đây là gạo salī, đây là lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu muồng, đây là mè, đây là gạo lứt’. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu quán xét chính thân này, từ lòng bàn chân trở lên, từ ngọn tóc trở xuống, được bao bọc bởi da, đầy những vật bất tịnh sai khác: ‘Trong thân này có: tóc, lông... cho đến... nước tiểu’.

อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần... cho đến... Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Tác Ý Về Sự Ghê Tởm đã kết thúc.

กายานุปสฺสนา ธาตุมนสิการปพฺพํ

Quán Thân - Phần Tác Ý Về Các Giới

๓๗๘. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

378. Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu quán xét chính thân này, dù ở tư thế nào, dù được đặt để ra sao, theo các giới: ‘Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại’.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

Này các Tỳ khưu, ví như một người đồ tể thiện xảo hay đệ tử của người đồ tể, sau khi giết một con bò, chia nó ra từng phần và ngồi ở ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu quán xét chính thân này, dù ở tư thế nào, dù được đặt để ra sao, theo các giới: ‘Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại’.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần... cho đến... Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

ธาตุมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Tác Ý Về Các Giới đã kết thúc.

กายานุปสฺสนา นวสิวถิกปพฺพํ

Quán Thân - Phần Chín Loại Tử Thi Ở Nghĩa Địa

๓๗๙. ‘‘ปุน [Pg.235] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

379. Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ví như thấy một tử thi bị vất bỏ trong nghĩa địa, chết một ngày, hoặc hai ngày, hoặc ba ngày, sình trướng, xanh tím, rỉ mủ. Vị ấy so sánh với chính thân này: ‘Thân này cũng có cùng bản chất như vậy, sẽ trở thành như vậy, không thể thoát khỏi điều đó’.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần... cho đến... Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ กงฺเกหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ พฺยคฺเฆหิ วา ขชฺชมานํ ทีปีหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ví như thấy một tử thi bị vất bỏ trong nghĩa địa, đang bị quạ, hoặc diều hâu, hoặc kền kền, hoặc diệc, hoặc chó, hoặc cọp, hoặc báo, hoặc chó rừng, hoặc các loài sinh vật khác nhau ăn. Vị ấy so sánh với chính thân này: ‘Thân này cũng có cùng bản chất như vậy, sẽ trở thành như vậy, không thể thoát khỏi điều đó’.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần... cho đến... Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสา วิทิสา วิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน โคปฺผกฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ปิฏฺฐิฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ví như thấy một tử thi bị vất bỏ trong nghĩa địa, một bộ xương còn dính thịt và máu, được nối với nhau bằng gân... cho đến... một bộ xương không còn thịt nhưng dính máu, được nối với nhau bằng gân... cho đến... một bộ xương không còn thịt và máu, được nối với nhau bằng gân... cho đến... những khúc xương không còn nối với nhau, vương vãi khắp nơi, xương tay một nơi, xương chân một nơi, xương mắt cá một nơi, xương ống chân một nơi, xương đùi một nơi, xương hông một nơi, xương sườn một nơi, xương sống một nơi, xương vai một nơi, xương cổ một nơi, xương hàm một nơi, xương răng một nơi, xương sọ một nơi. Vị ấy so sánh với chính thân này: ‘Thân này cũng có cùng bản chất như vậy, sẽ trở thành như vậy, không thể thoát khỏi điều đó’.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… วิหรติ.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần... cho đến... sống.

‘‘ปุน [Pg.236] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฏิภาคานิ…เป… อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ …เป… อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ví như thấy một tử thi bị vất bỏ trong nghĩa địa, những khúc xương trắng như màu vỏ ốc... cho đến... những khúc xương chất thành đống, đã hơn một năm... cho đến... những khúc xương mục nát, đã thành bột. Vị ấy so sánh với chính thân này: ‘Thân này cũng có cùng bản chất như vậy, sẽ trở thành như vậy, không thể thoát khỏi điều đó’. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên thân ở nội phần, hoặc sống quán thân trên thân ở ngoại phần, hoặc sống quán thân trên thân ở cả nội phần và ngoại phần. Vị ấy sống quán các pháp sanh khởi trên thân, hoặc sống quán các pháp diệt tận trên thân, hoặc sống quán các pháp sanh diệt trên thân. Hoặc chánh niệm của vị ấy được thiết lập với sự hiểu biết: ‘Có thân này’, chỉ trong chừng mực cần thiết cho trí tuệ và chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, và không chấp thủ bất cứ điều gì trên đời. Này các Tỳ khưu, như vậy vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân.

นวสิวถิกปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Chín Loại Tử Thi Ở Nghĩa Địa đã kết thúc.

จุทฺทส กายานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Mười Bốn Pháp Quán Thân đã kết thúc.

เวทนานุปสฺสนา

Quán Thọ

๓๘๐. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ทุกฺขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อทุกฺขมสุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา เวทนาสุ [Pg.237] เวทนานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ เวทนา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ.

380. Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu sống quán thọ trên các thọ? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu khi cảm giác một lạc thọ, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một lạc thọ’. Khi cảm giác một khổ thọ, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một khổ thọ’. Khi cảm giác một thọ không khổ không lạc, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một thọ không khổ không lạc’. Khi cảm giác một lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một lạc thọ thuộc vật chất’, hay khi cảm giác một lạc thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một lạc thọ không thuộc vật chất’. Khi cảm giác một khổ thọ thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một khổ thọ thuộc vật chất’, hay khi cảm giác một khổ thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một khổ thọ không thuộc vật chất’. Khi cảm giác một thọ không khổ không lạc thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một thọ không khổ không lạc thuộc vật chất’, hay khi cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất, tuệ tri: ‘Tôi đang cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất’. Như vậy, vị ấy sống quán thọ trên các thọ ở nội tâm, hay sống quán thọ trên các thọ ở ngoại cảnh, hay sống quán thọ trên các thọ ở cả nội tâm và ngoại cảnh. Vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các thọ, hay sống quán tánh diệt tận trên các thọ, hay sống quán tánh sanh diệt trên các thọ. Hay chánh niệm ‘có thọ đây’ được thiết lập nơi vị ấy, chỉ với mục đích cho trí tuệ và cho chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp thủ bất cứ điều gì ở trên đời. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị Tỳ khưu sống quán thọ trên các thọ.

เวทนานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Phần Quán Thọ đã hoàn tất.

จิตฺตานุปสฺสนา

Quán Tâm

๓๘๑. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, ‘อตฺถิ จิตฺต’นฺติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ.

381. Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu sống quán tâm trên tâm? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu, với tâm có tham, tuệ tri: ‘Tâm có tham’, hay với tâm không tham, tuệ tri: ‘Tâm không tham’. Với tâm có sân, tuệ tri: ‘Tâm có sân’, hay với tâm không sân, tuệ tri: ‘Tâm không sân’. Với tâm có si, tuệ tri: ‘Tâm có si’, hay với tâm không si, tuệ tri: ‘Tâm không si’. Với tâm co rút, tuệ tri: ‘Tâm co rút’, hay với tâm phân tán, tuệ tri: ‘Tâm phân tán’. Với tâm quảng đại, tuệ tri: ‘Tâm quảng đại’, hay với tâm không quảng đại, tuệ tri: ‘Tâm không quảng đại’. Với tâm hữu hạn, tuệ tri: ‘Tâm hữu hạn’, hay với tâm vô thượng, tuệ tri: ‘Tâm vô thượng’. Với tâm có định, tuệ tri: ‘Tâm có định’, hay với tâm không có định, tuệ tri: ‘Tâm không có định’. Với tâm được giải thoát, tuệ tri: ‘Tâm được giải thoát’. Hay với tâm không được giải thoát, tuệ tri: ‘Tâm không được giải thoát’. Như vậy, vị ấy sống quán tâm trên tâm ở nội tâm, hay sống quán tâm trên tâm ở ngoại cảnh, hay sống quán tâm trên tâm ở cả nội tâm và ngoại cảnh. Vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên tâm, hay sống quán tánh diệt tận trên tâm, hay sống quán tánh sanh diệt trên tâm, hay chánh niệm ‘có tâm đây’ được thiết lập nơi vị ấy, chỉ với mục đích cho trí tuệ và cho chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp thủ bất cứ điều gì ở trên đời. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị Tỳ khưu sống quán tâm trên tâm.

จิตฺตานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Phần Quán Tâm đã hoàn tất.

ธมฺมานุปสฺสนา นีวรณปพฺพํ

Quán Pháp - Phần Các Triền Cái

๓๘๒. ‘‘กถญฺจ [Pg.238] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ?

382. Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái. Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái?

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu, khi có tham dục ở nội tâm, tuệ tri: ‘Có tham dục ở nội tâm tôi’, hay khi không có tham dục ở nội tâm, tuệ tri: ‘Không có tham dục ở nội tâm tôi’, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà tham dục chưa sanh lại sanh khởi, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà tham dục đã sanh được đoạn trừ, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà tham dục đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi có sân hận ở nội tâm, tuệ tri: ‘Có sân hận ở nội tâm tôi’, hay khi không có sân hận ở nội tâm, tuệ tri: ‘Không có sân hận ở nội tâm tôi’, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà sân hận chưa sanh lại sanh khởi, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà sân hận đã sanh được đoạn trừ, và vị ấy tuệ tri như thế nào mà sân hận đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Hoặc khi có hôn trầm thụy miên nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi có hôn trầm thụy miên’; hoặc khi không có hôn trầm thụy miên nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi không có hôn trầm thụy miên’; và vị ấy tuệ tri do duyên nào hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào hôn trầm thụy miên đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào hôn trầm thụy miên đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Hoặc khi có trạo cử hối quá nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi có trạo cử hối quá’; hoặc khi không có trạo cử hối quá nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi không có trạo cử hối quá’; và vị ấy tuệ tri do duyên nào trạo cử hối quá chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào trạo cử hối quá đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào trạo cử hối quá đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา [Pg.239] จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Hoặc khi có nghi ngờ nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi có nghi ngờ’; hoặc khi không có nghi ngờ nội tại, vị ấy tuệ tri: ‘Trong tôi không có nghi ngờ’; và vị ấy tuệ tri do duyên nào nghi ngờ chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào nghi ngờ đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào nghi ngờ đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ.

“Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các pháp ở nội tâm, hay sống quán pháp trên các pháp ở ngoại cảnh, hay sống quán pháp trên các pháp ở cả nội tâm lẫn ngoại cảnh. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp, hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp, hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. ‘Có các pháp đây’, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các tỳ khưu, tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái là như vậy.

นีวรณปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Triền Cái – Dứt.

ธมฺมานุปสฺสนา ขนฺธปพฺพํ

Quán Pháp – Phần Uẩn

๓๘๓. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ.

383. “Lại nữa, này các tỳ khưu, tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn. Và này các tỳ khưu, thế nào là tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn? Ở đây, này các tỳ khưu, tỳ khưu (quán như sau): ‘Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng đoạn diệt. Đây là các hành, đây là các hành tập khởi, đây là các hành đoạn diệt. Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức đoạn diệt’. Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các pháp ở nội tâm, hay sống quán pháp trên các pháp ở ngoại cảnh, hay sống quán pháp trên các pháp ở cả nội tâm lẫn ngoại cảnh. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp, hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp, hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. ‘Có các pháp đây’, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm, vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các tỳ khưu, tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn là như vậy.

ขนฺธปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Uẩn – Dứt.

ธมฺมานุปสฺสนา อายตนปพฺพํ

Quán Pháp – Phần Xứ

๓๘๔. ‘‘ปุน [Pg.240] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ?

384. “Lại nữa, này các tỳ khưu, tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Và này các tỳ khưu, thế nào là tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ?

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุญฺจ ปชานาติ, รูเป จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Ở đây, này các tỳ khưu, tỳ khưu tuệ tri con mắt, tuệ tri các sắc, và tuệ tri kiết sử sanh khởi do duyên cả hai; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘โสตญฺจ ปชานาติ, สทฺเท จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Vị ấy tuệ tri cái tai, tuệ tri các tiếng, và tuệ tri kiết sử sanh khởi do duyên cả hai; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘ฆานญฺจ ปชานาติ, คนฺเธ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Vị ấy tuệ tri cái mũi, tuệ tri các mùi hương, và tuệ tri kiết sử sanh khởi do duyên cả hai; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã sanh được đoạn trừ; và vị ấy tuệ tri do duyên nào kiết sử đã được đoạn trừ trong tương lai không sanh khởi nữa.

‘‘ชิวฺหญฺจ ปชานาติ, รเส จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Vị ấy tuệ tri về lưỡi, tuệ tri về các vị; và kiết sử nào sanh khởi do duyên cả hai, vị ấy cũng tuệ tri về kiết sử ấy. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã sanh được đoạn trừ. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã được đoạn trừ sẽ không sanh khởi trong tương lai.

‘‘กายญฺจ ปชานาติ, โผฏฺฐพฺเพ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Vị ấy tuệ tri về thân, tuệ tri về các xúc; và kiết sử nào sanh khởi do duyên cả hai, vị ấy cũng tuệ tri về kiết sử ấy. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã sanh được đoạn trừ. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã được đoạn trừ sẽ không sanh khởi trong tương lai.

‘‘มนญฺจ [Pg.241] ปชานาติ, ธมฺเม จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Vị ấy tuệ tri về ý, tuệ tri về các pháp; và kiết sử nào sanh khởi do duyên cả hai, vị ấy cũng tuệ tri về kiết sử ấy. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã sanh được đoạn trừ. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà kiết sử đã được đoạn trừ sẽ không sanh khởi trong tương lai.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ.

Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các pháp ở nội thân, hoặc sống quán pháp trên các pháp ở ngoại thân, hoặc sống quán pháp trên các pháp ở cả nội thân và ngoại thân. Hoặc vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp, hoặc sống quán tánh diệt tận trên các pháp, hoặc sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. Hoặc chánh niệm ‘có các pháp’ được thiết lập nơi vị ấy, chỉ ở mức độ cần thiết cho trí tuệ, chỉ ở mức độ cần thiết cho chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, và không chấp thủ bất cứ gì ở đời. Này các Tỳ khưu, Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với sáu xứ nội ngoại là như vậy đó.

อายตนปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần về các xứ đã chấm dứt.

ธมฺมานุปสฺสนา โพชฺฌงฺคปพฺพํ

Quán Pháp - Phần Giác Chi

๓๘๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

385. Lại nữa, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bảy giác chi. Và này các Tỳ khưu, thế nào là Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bảy giác chi? Này các Tỳ khưu, ở đây, khi niệm giác chi có mặt bên trong, Tỳ khưu tuệ tri: ‘Niệm giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi niệm giác chi không có mặt bên trong, Tỳ khưu tuệ tri: ‘Niệm giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà niệm giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส [Pg.242] ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi trạch pháp giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Trạch pháp giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi trạch pháp giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Trạch pháp giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà trạch pháp giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà trạch pháp giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi tấn giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Tấn giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi tấn giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Tấn giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà tấn giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà tấn giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi hỷ giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Hỷ giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi hỷ giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Hỷ giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà hỷ giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi khinh an giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Khinh an giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi khinh an giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Khinh an giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà khinh an giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà khinh an giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Khi định giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Định giác chi có mặt bên trong ta’; hoặc khi định giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: ‘Định giác chi không có mặt bên trong ta’. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà định giác chi chưa sanh được sanh khởi. Vị ấy cũng tuệ tri về nguyên nhân mà định giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Hoặc khi xả giác chi có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: 'Xả giác chi có mặt bên trong ta'; hoặc khi xả giác chi không có mặt bên trong, vị ấy tuệ tri: 'Xả giác chi không có mặt bên trong ta'; và vị ấy tuệ tri do nhân duyên nào xả giác chi chưa sanh được sanh khởi; và vị ấy tuệ tri do nhân duyên nào xả giác chi đã sanh được tu tập viên mãn.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี [Pg.243] วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ.

Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các pháp ở nội tâm, hay sống quán pháp trên các pháp ở ngoại giới, hay sống quán pháp trên các pháp ở cả nội tâm lẫn ngoại giới. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp, hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp, hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. Hoặc chánh niệm 'có các pháp đây' được an lập nơi vị ấy, cho đến mức độ chánh trí và chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, và không chấp thủ bất cứ gì ở đời. Này các Tỳ khưu, như vậy Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bảy giác chi.

โพชฺฌงฺคปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần Giác Chi đã xong.

ธมฺมานุปสฺสนา สจฺจปพฺพํ

Quán Pháp - Phần Thánh Đế

๓๘๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

386. Lại nữa, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bốn Thánh đế. Và thế nào, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bốn Thánh đế? Ở đây, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ', tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ tập', tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ diệt', tuệ tri như thật: 'Đây là con đường đưa đến Khổ diệt'.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Phần Tụng Thứ Nhất đã xong.

ทุกฺขสจฺจนิทฺเทโส

Giải Thích Về Khổ Đế

๓๘๗. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

387. Và này các Tỳ khưu, thế nào là Khổ thánh đế? Sanh là khổ, già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ, gặp gỡ người mình không ưa thích là khổ, xa lìa người mình ưa thích là khổ, mong cầu mà không được cũng là khổ. Tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.

๓๘๘. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ อภินิพฺพตฺติ ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชาติ.

388. Và này các Tỳ khưu, thế nào là sanh? Sự sanh, sự xuất sanh, sự nhập thai, sự hiện hữu, sự xuất hiện của các uẩn, sự thành tựu các xứ của những chúng sanh này hay những chúng sanh khác trong mỗi giới chúng sanh, này các Tỳ khưu, đây được gọi là sanh.

๓๘๙. ‘‘กตมา [Pg.244] จ, ภิกฺขเว, ชรา? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรา.

389. Và này các Tỳ khưu, thế nào là già? Sự già, sự suy yếu, răng rụng, tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ giảm dần, các căn suy hoại của những chúng sanh này hay những chúng sanh khác trong mỗi giới chúng sanh, này các Tỳ khưu, đây được gọi là già.

๓๙๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มรณํ? ยํ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺสุปจฺเฉโท, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มรณํ.

390. Và này các Tỳ khưu, thế nào là chết? Sự từ bỏ, sự ra đi, sự tan rã, sự biến mất, sự tử vong, sự qua đời, sự mệnh chung, sự hoại diệt của các uẩn, sự vất bỏ thân xác, sự đoạn tuyệt mạng căn của những chúng sanh này hay những chúng sanh khác từ mỗi giới chúng sanh, này các Tỳ khưu, đây được gọi là chết.

๓๙๑. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โสโก? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส โสโก โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โสโก.

391. Và này các Tỳ khưu, thế nào là sầu? Này các Tỳ khưu, khi gặp phải một tai họa nào đó, khi bị một pháp khổ nào đó xúc chạm, thì sự sầu muộn, sự than khóc, tình trạng sầu muộn, nội sầu, nội sầu muộn triền miên, này các Tỳ khưu, đây được gọi là sầu.

๓๙๒. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริเทโว? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อาเทโว ปริเทโว อาเทวนา ปริเทวนา อาเทวิตตฺตํ ปริเทวิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว ปริเทโว.

392. Và này các Tỳ khưu, thế nào là bi? Này các Tỳ khưu, khi gặp phải một tai họa nào đó, khi bị một pháp khổ nào đó xúc chạm, thì sự than van, sự kể lể, sự than van kể lể, tình trạng than van, tình trạng kể lể, này các Tỳ khưu, đây được gọi là bi.

๓๙๓. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ.

393. Và này các Tỳ khưu, thế nào là khổ? Này các Tỳ khưu, sự đau khổ về thân, sự không thoải mái về thân, cảm giác đau khổ và không thoải mái sanh ra từ thân xúc, này các Tỳ khưu, đây được gọi là khổ.

๓๙๔. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ.

394. Và này các Tỳ khưu, thế nào là ưu? Này các Tỳ khưu, sự đau khổ về tâm, sự không thoải mái về tâm, cảm giác đau khổ và không thoải mái sanh ra từ ý xúc, này các Tỳ khưu, đây được gọi là ưu.

๓๙๕. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปายาโส? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อายาโส อุปายาโส อายาสิตตฺตํ อุปายาสิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปายาโส.

395. Và này các Tỳ khưu, thế nào là não? Này các Tỳ khưu, khi gặp phải một tai họa nào đó, khi bị một pháp khổ nào đó xúc chạm, thì sự phiền muộn, sự tuyệt vọng, tình trạng phiền muộn, tình trạng tuyệt vọng, này các Tỳ khưu, đây được gọi là não.

๓๙๖. ‘‘กตโม [Pg.245] จ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อนิฏฺฐา อกนฺตา อมนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อนตฺถกามา อหิตกามา อผาสุกกามา อโยคกฺเขมกามา, ยา เตหิ สทฺธึ สงฺคติ สมาคโม สโมธานํ มิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข.

396. Và này các Tỳ khưu, thế nào là khổ do gặp gỡ người mình không ưa thích? Ở đây, đối với người nào có những sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp không mong muốn, không khả ái, không vừa ý; hoặc những người không muốn lợi ích, không muốn hạnh phúc, không muốn an ổn, không muốn thoát khỏi ách nạn cho mình; sự gặp gỡ, hội họp, sum vầy, chung đụng với họ, này các Tỳ khưu, đây được gọi là khổ do gặp gỡ người mình không ưa thích.

๓๙๗. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อตฺถกามา หิตกามา ผาสุกกามา โยคกฺเขมกามา มาตา วา ปิตา วา ภาตา วา ภคินี วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, ยา เตหิ สทฺธึ อสงฺคติ อสมาคโม อสโมธานํ อมิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข.

397. Và này các Tỳ khưu, thế nào là khổ do xa lìa người mình ưa thích? Ở đây, đối với người nào có những sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp mong muốn, khả ái, vừa ý; hoặc những người muốn lợi ích, muốn hạnh phúc, muốn an ổn, muốn thoát khỏi ách nạn cho mình, như mẹ, cha, anh, chị, em, bạn bè, thân hữu, hoặc bà con huyết thống; sự không gặp gỡ, không hội họp, không sum vầy, không chung đụng với họ, này các Tỳ khưu, đây được gọi là khổ do xa lìa người mình ưa thích.

๓๙๘. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ? ชาติธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชาติธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชาติ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. ชราธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชราธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชรา อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. พฺยาธิธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น พฺยาธิธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน พฺยาธิ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. มรณธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น มรณธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน มรณํ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ.

398. “Và này các Tỳ khưu, thế nào là khổ vì mong cầu mà không được? Này các Tỳ khưu, đối với các chúng sanh có bản chất sanh, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có bản chất sanh, và mong rằng sự sanh không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được bằng cách mong muốn. Đây cũng là khổ vì mong cầu mà không được. Đối với các chúng sanh có bản chất già, này các Tỳ khưu, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có bản chất già, và mong rằng sự già không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được bằng cách mong muốn. Đây cũng là khổ vì mong cầu mà không được. Đối với các chúng sanh có bản chất bệnh, này các Tỳ khưu, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có bản chất bệnh, và mong rằng bệnh tật không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được bằng cách mong muốn. Đây cũng là khổ vì mong cầu mà không được. Đối với các chúng sanh có bản chất chết, này các Tỳ khưu, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có bản chất chết, và mong rằng cái chết không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được bằng cách mong muốn. Đây cũng là khổ vì mong cầu mà không được. Đối với các chúng sanh có bản chất sầu, bi, khổ, ưu, não, này các Tỳ khưu, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có bản chất sầu, bi, khổ, ưu, não, và mong rằng sầu, bi, khổ, ưu, não không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được bằng cách mong muốn. Đây cũng là khổ vì mong cầu mà không được.”

๓๙๙. ‘‘กตเม [Pg.246] จ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

399. “Và này các Tỳ khưu, thế nào là năm thủ uẩn là khổ, nói một cách tóm tắt? Tức là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này các Tỳ khưu, những điều này được gọi là năm thủ uẩn là khổ, nói một cách tóm tắt. Này các Tỳ khưu, đây được gọi là Thánh đế về Khổ.”

สมุทยสจฺจนิทฺเทโส

Phần giải thích về Thánh đế Tập Khởi

๔๐๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา.

400. “Và này các Tỳ khưu, thế nào là Thánh đế về sự tập khởi của khổ? Chính là ái này, cái dẫn đến tái sanh, đi cùng với hỷ và tham, tìm thấy sự vui thích nơi này nơi kia, tức là: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái.”

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, กตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Này các Tỳ khưu, ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đâu? Khi an trú, nó an trú ở đâu? Bất cứ cái gì ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý, ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Và cái gì ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý? Con mắt ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy. Lỗ tai ở đời... lỗ mũi ở đời... lưỡi ở đời... thân ở đời... ý ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Các sắc ở đời... các tiếng ở đời... các mùi ở đời... các vị ở đời... các vật xúc chạm ở đời... các pháp ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Nhãn thức ở đời... nhĩ thức ở đời... tỷ thức ở đời... thiệt thức ở đời... thân thức ở đời... ý thức ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Nhãn xúc ở đời... nhĩ xúc ở đời... tỷ xúc ở đời... thiệt xúc ở đời... thân xúc ở đời... ý xúc ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา [Pg.247] เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Thọ do nhãn xúc sanh ở đời... thọ do nhĩ xúc sanh ở đời... thọ do tỷ xúc sanh ở đời... thọ do thiệt xúc sanh ở đời... thọ do thân xúc sanh ở đời... thọ do ý xúc sanh ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Sắc tưởng ở đời... thanh tưởng ở đời... hương tưởng ở đời... vị tưởng ở đời... xúc tưởng ở đời... pháp tưởng ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปสญฺเจตนา โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Sắc tư ở đời... thanh tư ở đời... hương tư ở đời... vị tư ở đời... xúc tư ở đời... pháp tư ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Sắc ái ở đời... thanh ái ở đời... hương ái ở đời... vị ái ở đời... xúc ái ở đời... pháp ái ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

“Sắc tầm ở đời... thanh tầm ở đời... hương tầm ở đời... vị tầm ở đời... xúc tầm ở đời... pháp tầm ở đời có vẻ khả ái, có vẻ khả ý; ái này khi sanh khởi, nó sanh khởi ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.”

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

“Sự khảo sát về sắc ở trong đời… sự khảo sát về thinh ở trong đời… sự khảo sát về hương ở trong đời… sự khảo sát về vị ở trong đời… sự khảo sát về xúc ở trong đời… sự khảo sát về pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ. Chính ở nơi đây, ái này khi sanh khởi thì sanh khởi, khi an trú thì an trú. Này các tỳ khưu, đây được gọi là Thánh đế về sự tập khởi của khổ.”

นิโรธสจฺจนิทฺเทโส

Phần giải về Diệt Đế

๔๐๑. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย.

401. “Và này các tỳ khưu, thế nào là Thánh đế về sự diệt khổ? Chính là sự đoạn diệt, ly tham không còn tàn tích, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ đối với chính ái ấy.”

‘‘สา [Pg.248] โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ ปหียมานา ปหียติ, กตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Và này các tỳ khưu, ái ấy khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ ở đâu, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt ở đâu? Cái gì ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Và cái gì ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ? Mắt ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt. Tai ở trong đời… Tương tự… mũi ở trong đời… lưỡi ở trong đời… thân ở trong đời… ý ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Các sắc ở trong đời… các thinh ở trong đời… các hương ở trong đời… các vị ở trong đời… các xúc ở trong đời… các pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Nhãn thức ở trong đời… nhĩ thức ở trong đời… tỷ thức ở trong đời… thiệt thức ở trong đời… thân thức ở trong đời… ý thức ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Nhãn xúc ở trong đời… nhĩ xúc ở trong đời… tỷ xúc ở trong đời… thiệt xúc ở trong đời… thân xúc ở trong đời… ý xúc ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก … ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Thọ sanh do nhãn xúc ở trong đời… thọ sanh do nhĩ xúc ở trong đời… thọ sanh do tỷ xúc ở trong đời… thọ sanh do thiệt xúc ở trong đời… thọ sanh do thân xúc ở trong đời… thọ sanh do ý xúc ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Tưởng về sắc ở trong đời… tưởng về thinh ở trong đời… tưởng về hương ở trong đời… tưởng về vị ở trong đời… tưởng về xúc ở trong đời… tưởng về pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปสญฺเจตนา [Pg.249] โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Tư duy về sắc ở trong đời… tư duy về thinh ở trong đời… tư duy về hương ở trong đời… tư duy về vị ở trong đời… tư duy về xúc ở trong đời… tư duy về pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Ái đối với sắc ở trong đời… ái đối với thinh ở trong đời… ái đối với hương ở trong đời… ái đối với vị ở trong đời… ái đối với xúc ở trong đời… ái đối với pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

“Sự tầm cầu về sắc ở trong đời… sự tầm cầu về thinh ở trong đời… sự tầm cầu về hương ở trong đời… sự tầm cầu về vị ở trong đời… sự tầm cầu về xúc ở trong đời… sự tầm cầu về pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt.”

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

“Sự khảo sát về sắc ở trong đời… sự khảo sát về thinh ở trong đời… sự khảo sát về hương ở trong đời… sự khảo sát về vị ở trong đời… sự khảo sát về xúc ở trong đời… sự khảo sát về pháp ở trong đời là pháp khả ái, pháp khả hỷ, chính ở nơi đây, ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ, khi được đoạn diệt thì được đoạn diệt. Này các tỳ khưu, đây được gọi là Thánh đế về sự diệt khổ.”

มคฺคสจฺจนิทฺเทโส

Phần giải về Đạo Đế

๔๐๒. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ.

402. “Và này các tỳ khưu, thế nào là Thánh đế về con đường đưa đến sự diệt khổ? Chính là Bát Thánh Đạo này, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ? ยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là chánh kiến? Này các tỳ khưu, trí tuệ về khổ, trí tuệ về sự tập khởi của khổ, trí tuệ về sự diệt khổ, trí tuệ về con đường đưa đến sự diệt khổ. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh kiến.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป? เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là chánh tư duy? Sự tư duy về xuất ly, sự tư duy về vô sân, sự tư duy về vô hại. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh tư duy.”

‘‘กตมา [Pg.250] จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา? มุสาวาทา เวรมณี ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ผรุสาย วาจาย เวรมณี สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là chánh ngữ? Sự từ bỏ nói láo, sự từ bỏ nói hai lưỡi, sự từ bỏ nói lời thô ác, sự từ bỏ nói lời vô ích. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh ngữ.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต? ปาณาติปาตา เวรมณี อทินฺนาทานา เวรมณี กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là chánh nghiệp? Sự từ bỏ sát sanh, sự từ bỏ lấy của không cho, sự từ bỏ tà hạnh trong các dục. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh nghiệp.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก มิจฺฉาอาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là chánh mạng? Này các tỳ khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử từ bỏ tà mạng, nuôi sống bằng chánh mạng. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh mạng.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม.

“Này các tỳ khưu, thế nào là chánh tinh tấn? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu đối với các pháp ác, bất thiện chưa sanh khởi, khởi lên ý muốn không cho sanh khởi, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, cố gắng; đối với các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi, khởi lên ý muốn đoạn trừ, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, cố gắng; đối với các pháp thiện chưa sanh khởi, khởi lên ý muốn làm cho sanh khởi, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, cố gắng; đối với các pháp thiện đã sanh khởi, khởi lên ý muốn làm cho an trú, không cho lu mờ, được tăng trưởng, được lớn mạnh, được tu tập, được viên mãn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, cố gắng. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh tinh tấn.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ.

“Này các tỳ khưu, thế nào là chánh niệm? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh niệm.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ [Pg.251] สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

“Này các tỳ khưu, thế nào là chánh định? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Vị ấy làm cho tầm và tứ được lắng dịu, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Vị ấy ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, chứng và trú thiền thứ ba. Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này các tỳ khưu, đây được gọi là chánh định. Này các tỳ khưu, đây được gọi là Thánh đế về con đường đưa đến sự diệt khổ.”

๔๐๓. ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ.

403. “Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các pháp nội thân, hay sống quán pháp trên các pháp ngoại thân, hay sống quán pháp trên các pháp cả nội thân và ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp, hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp, hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. ‘Có các pháp đây’, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước bất cứ cái gì ở trên đời. Này các tỳ khưu, như vậy vị tỳ khưu sống quán pháp trên các pháp đối với bốn Thánh đế.”

สจฺจปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Phần về các Thánh Đế đã kết thúc.

ธมฺมานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Phần quán pháp đã kết thúc.

๔๐๔. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

404. “Này các tỳ khưu, người nào tu tập bốn niệm xứ này như vậy trong bảy năm, một trong hai quả có thể được chờ đợi: hoặc là chứng đắc A-la-hán ngay trong hiện tại; hoặc nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất lai.”

‘‘ติฏฺฐนฺตุ, ภิกฺขเว, สตฺตวสฺสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ วสฺสานิ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, เอกํ วสฺสํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตมาสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

“Này các tỳ khưu, hãy để bảy năm qua một bên. Này các tỳ khưu, người nào tu tập bốn niệm xứ này như vậy trong sáu năm... năm năm... bốn năm... ba năm... hai năm... một năm... Này các tỳ khưu, hãy để một năm qua một bên. Này các tỳ khưu, người nào tu tập bốn niệm xứ này như vậy trong bảy tháng, một trong hai quả có thể được chờ đợi: hoặc là chứng đắc A-la-hán ngay trong hiện tại; hoặc nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất lai.”

‘‘ติฏฺฐนฺตุ[Pg.252], ภิกฺขเว, สตฺต มาสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ มาสานิ…เป… ปญฺจ มาสานิ… จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ … ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, อฑฺฒมาโส. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตาหํ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตาติ.

“Này các tỳ khưu, hãy để bảy tháng qua một bên. Này các tỳ khưu, người nào tu tập bốn niệm xứ này như vậy trong sáu tháng... năm tháng... bốn tháng... ba tháng... hai tháng... một tháng... nửa tháng... Này các tỳ khưu, hãy để nửa tháng qua một bên. Này các tỳ khưu, người nào tu tập bốn niệm xứ này như vậy trong bảy ngày, một trong hai quả có thể được chờ đợi: hoặc là chứng đắc A-la-hán ngay trong hiện tại; hoặc nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất lai.”

๔๐๕. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

405. “‘Này các tỳ khưu, đây là con đường độc nhất đưa đến sự thanh tịnh cho các chúng sanh, vượt qua sầu bi, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn, tức là bốn niệm xứ.’ Điều đã được nói như vậy, chính là do duyên này mà được nói đến.” Thế Tôn đã thuyết giảng như vậy. Các tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

Kinh Đại Niệm Xứ, kinh thứ chín, đã chấm dứt.

๑๐. ปายาสิสุตฺตํ

10. Kinh Pāyāsi

๔๐๖. เอวํ [Pg.253] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน เสตพฺยา นาม โกสลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ.

406. Tôi nghe như vầy: Một thời, tôn giả Kumārakassapa đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng tỳ-khưu, khoảng năm trăm vị, đã đi đến một thành phố của xứ Kosala tên là Setabyā. Tại đấy, tôn giả Kumārakassapa trú ở phía bắc thành Setabyā, trong khu rừng Siṃsapā. Bấy giờ, vương tử Pāyāsi cai quản thành Setabyā, một nơi đông đúc chúng sanh, có đủ cỏ, củi, và nước, dồi dào ngũ cốc, là tài sản của hoàng gia, là quà tặng của hoàng gia, là vật phẩm cúng dường cao quý do vua Pasenadi của xứ Kosala ban cho.

ปายาสิราชญฺญวตฺถุ

Câu chuyện về vương tử Pāyāsi

๔๐๗. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อสฺโสสุํ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ กุมารกสฺสโป สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ. อถ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวนํ.

407. Bấy giờ, vương tử Pāyāsi khởi lên tà kiến như vầy: “Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.” Các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā nghe được rằng: “Này quý vị, được biết sa-môn Kumārakassapa, đệ tử của sa-môn Gotama, đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng tỳ-khưu, khoảng năm trăm vị, đã đến Setabyā và đang trú ở phía bắc thành Setabyā, trong khu rừng Siṃsapā. Tiếng lành đồn xa về tôn giả Kumārakassapa như sau: ‘Vị ấy là bậc hiền trí, thông tuệ, có trí tuệ, là bậc đa văn, có tài thuyết giảng hấp dẫn, có tài ứng đối khéo léo, là bậc trưởng lão và cũng là bậc A-la-hán. Thật tốt thay, được yết kiến các bậc A-la-hán như vậy.’” Bấy giờ, các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā rời khỏi thành, tụ tập thành từng nhóm, từng đoàn, hướng về phía bắc, đi đến khu rừng Siṃsapā.

๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต อุตฺตเรนมุเข คจฺฉนฺเต เยน สึสปาวนํ, ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ [Pg.254] – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวน’’นฺติ ?

408. Bấy giờ, vương tử Pāyāsi đang nghỉ trưa trên lầu cao. Vương tử Pāyāsi thấy các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā rời khỏi thành, tụ tập thành từng nhóm, từng đoàn, hướng về phía bắc, đi đến khu rừng Siṃsapā. Thấy vậy, ông gọi người hầu cận và hỏi: “Này người hầu cận, tại sao các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā rời khỏi thành, tụ tập thành từng nhóm, từng đoàn, hướng về phía bắc, đi đến khu rừng Siṃsapā vậy?”

‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ กุมารกสฺสโป, สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’ติ. ปุรา สมโณ กุมารกสฺสโป เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก พาเล อพฺยตฺเต สญฺญาเปติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. นตฺถิ หิ, โภ ขตฺเต, ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โส ขตฺตา ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห, อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ.

“Thưa ngài, có sa-môn Kumārakassapa, đệ tử của sa-môn Gotama, đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng tỳ-khưu, khoảng năm trăm vị, đã đến Setabyā và đang trú ở phía bắc thành Setabyā, trong khu rừng Siṃsapā. Tiếng lành đồn xa về tôn giả Kumārakassapa như sau: ‘Vị ấy là bậc hiền trí, thông tuệ, có trí tuệ, là bậc đa văn, có tài thuyết giảng hấp dẫn, có tài ứng đối khéo léo, là bậc trưởng lão và cũng là bậc A-la-hán.’ Họ đến yết kiến tôn giả Kumārakassapa.” “Vậy thì, này người hầu cận, hãy đi đến chỗ các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā; sau khi đến, hãy nói với họ như vầy: ‘Thưa quý vị, vương tử Pāyāsi nói rằng: “Xin quý vị hãy chờ một chút, vương tử Pāyāsi cũng sẽ đến yết kiến sa-môn Kumārakassapa.”’ Trước khi sa-môn Kumārakassapa thuyết phục các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā, những người ngu dốt, không thông tuệ, rằng: ‘Có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.’ Này người hầu cận, thật sự không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.” “Vâng, thưa ngài.” Người hầu cận ấy vâng lời vương tử Pāyāsi, đi đến chỗ các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā; sau khi đến, ông nói với họ điều này: “Thưa quý vị, vương tử Pāyāsi nói rằng, ‘Xin quý vị hãy chờ một chút, vương tử Pāyāsi cũng sẽ đến yết kiến sa-môn Kumārakassapa.’”

๔๐๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเกหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ ปริวุโต เยน สึสปาวนํ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ [Pg.255] สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เสตพฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

409. Bấy giờ, vương tử Pāyāsi, được các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā vây quanh, đi đến khu rừng Siṃsapā, đến chỗ tôn giả Kumārakassapa; sau khi đến, ông đã cùng tôn giả Kumārakassapa trao đổi lời chào hỏi thân mật; sau khi trao đổi những lời thăm hỏi vui vẻ, đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Các vị bà-la-môn và gia chủ ở Setabyā cũng vậy, một số sau khi đảnh lễ tôn giả Kumārakassapa, đã ngồi xuống một bên; một số sau khi cùng tôn giả Kumārakassapa trao đổi lời chào hỏi thân mật, sau khi trao đổi những lời thăm hỏi vui vẻ, đáng ghi nhớ, đã ngồi xuống một bên. Một số chắp tay hướng về phía tôn giả Kumārakassapa rồi ngồi xuống một bên. Một số xưng tên và họ rồi ngồi xuống một bên. Một số im lặng ngồi xuống một bên.

นตฺถิกวาโท

Thuyết Đoạn Diệt

๔๑๐. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปายาสิ ราชญฺโญ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ กสฺสป, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘นาหํ, ราชญฺญ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม เอวํ วเทยฺย – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ?

410. Sau khi ngồi xuống một bên, vương tử Pāyāsi thưa với tôn giả Kumārakassapa điều này: “Thưa tôn giả Kassapa, tôi có quan điểm và chủ trương như vầy: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.’” “Thưa vương tử, tôi chưa từng thấy hay nghe ai có quan điểm và chủ trương như vậy. Làm sao lại có thể nói rằng: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác’?”

จนฺทิมสูริยอุปมา

Ví dụ về mặt trăng và mặt trời

๔๑๑. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิเม จนฺทิมสูริยา อิมสฺมึ วา โลเก ปรสฺมึ วา, เทวา วา เต มนุสฺสา วา’’ติ? ‘‘อิเม, โภ กสฺสป, จนฺทิมสูริยา ปรสฺมึ โลเก, น อิมสฺมึ; เทวา เต น มนุสฺสา’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ.

411. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ hỏi lại chính ngài về vấn đề này. Ngài hãy trả lời câu hỏi ấy theo như ngài thấy hài lòng. Này vương tử, ngài nghĩ thế nào về điều này: mặt trăng và mặt trời này, chúng ở thế giới này hay ở thế giới khác? Chúng là chư thiên hay là loài người?” “Thưa ngài Kassapa, mặt trăng và mặt trời này ở thế giới khác, không phải ở thế giới này; chúng là chư thiên, không phải là loài người.” “Này vương tử, qua phương pháp này, mong rằng ngài sẽ có quan điểm như sau: ‘Do đó, có thế giới khác, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

๔๑๒. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย, เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ[Pg.256], โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’ติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

412. “Mặc dù ngài Kassapa nói như vậy, nhưng đối với vấn đề này, tôi vẫn có quan điểm như sau: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’” “Này vương tử, có phương pháp nào mà qua đó ngài có quan điểm như vậy: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác’ không?” “Thưa ngài Kassapa, có phương pháp mà qua đó tôi có quan điểm như vậy: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’” “Này vương tử, như thế nào?” “Thưa ngài Kassapa, ở đây, bạn bè, thân hữu, quyến thuộc của tôi là những người sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân hận, có tà kiến. Về sau, họ bị bệnh, đau khổ, lâm trọng bệnh. Khi tôi biết rằng: ‘Bây giờ họ sẽ không qua khỏi cơn bệnh này,’ tôi đến gần họ và nói như vầy: ‘Thưa các ngài, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: “Những ai sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân hận, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, họ sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.” Các ngài là những người sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân hận, có tà kiến. Nếu lời của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là sự thật, thì sau khi thân hoại mạng chung, các ngài sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thưa các ngài, nếu sau khi thân hoại mạng chung, các ngài sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, thì xin hãy trở về báo cho tôi biết rằng: “Do đó, có thế giới khác, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.” Các ngài là những người đáng tin cậy, đáng tín nhiệm đối với tôi. Điều gì các ngài thấy, cũng giống như chính tôi thấy vậy.’ Họ đã vâng lời tôi: ‘Lành thay,’ nhưng họ không trở về báo tin, cũng không phái sứ giả đến. Thưa ngài Kassapa, đây cũng là phương pháp mà qua đó tôi có quan điểm như sau: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

โจรอุปมา

Ví dụ về kẻ trộm

๔๑๓. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิธ เต ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา [Pg.257] ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน สีสํ ฉินฺทถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน นิสีทาเปยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส โจโร โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ, อุทาหุ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ? ‘‘น หิ โส, โภ กสฺสป, โจโร ลเภยฺย โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. อถ โข นํ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ. ‘‘โส หิ นาม, ราชญฺญ, โจโร มนุสฺโส มนุสฺสภูเตสุ โจรฆาเตสุ น ลภิสฺสติ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา ลภิสฺสนฺติ นิรยปาเลสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต นิรยปาลา, ยาว มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

413. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ hỏi lại chính ngài về việc này. Ngài hãy trả lời theo như ý ngài muốn. Này vương tử, ngài nghĩ thế nào về việc này: Ở đây, người của ngài bắt được một tên trộm phạm tội và trình lên rằng: ‘Thưa ngài, đây là tên trộm phạm tội của ngài; ngài muốn hình phạt nào cho hắn, xin hãy ra hình phạt đó.’ Ngài sẽ nói với họ như vầy: ‘Này các khanh, nếu vậy, hãy trói giật cánh khuỷu người này bằng dây thừng chắc chắn, cạo trọc đầu, rồi vừa đánh trống tiếng rền, vừa dẫn đi từ đường này sang đường khác, từ ngã tư này sang ngã tư khác, sau đó đưa ra khỏi thành bằng cửa phía nam, rồi đến pháp trường ở phía nam thành phố mà chặt đầu nó.’ Họ vâng lời ‘Dạ, thưa vâng’, rồi trói giật cánh khuỷu người đó bằng dây thừng chắc chắn, cạo trọc đầu, vừa đánh trống tiếng rền, vừa dẫn đi từ đường này sang đường khác, từ ngã tư này sang ngã tư khác, sau đó đưa ra khỏi thành bằng cửa phía nam, rồi đến pháp trường ở phía nam thành phố và bắt hắn ngồi ở đó. Liệu tên trộm đó có thể xin được những người đao phủ rằng: ‘Xin các ngài đao phủ hãy chờ một chút, ở làng kia hoặc thị trấn kia, tôi có bạn bè, thân hữu, bà con huyết thống, cho đến khi tôi đi gặp họ rồi trở lại,’ hay là trong khi hắn còn đang than khóc, những người đao phủ sẽ chặt đầu hắn?” “Thưa ngài Kassapa, tên trộm đó sẽ không thể xin được những người đao phủ rằng: ‘Xin các ngài đao phủ hãy chờ một chút, ở làng kia hoặc thị trấn kia, tôi có bạn bè, thân hữu, bà con huyết thống, cho đến khi tôi đi gặp họ rồi trở lại.’ Mà thật vậy, trong khi hắn còn đang than khóc, những người đao phủ sẽ chặt đầu hắn.” “Này vương tử, tên trộm đó, là một con người, lại không thể xin được những người đao phủ, cũng là con người, rằng: ‘Xin các ngài đao phủ hãy chờ một chút, ở làng kia hoặc thị trấn kia, tôi có bạn bè, thân hữu, bà con huyết thống, cho đến khi tôi đi gặp họ rồi trở lại.’ Huống nữa là bạn bè, thân hữu, bà con huyết thống của ngài, những người sát sanh, trộm cắp, tà dâm trong các dục, nói dối, nói đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, liệu họ có thể xin được những người cai ngục rằng: ‘Xin các ngài cai ngục hãy chờ một chút, cho đến khi chúng tôi đi đến chỗ vương tử Pāyāsi và báo cho ngài ấy biết rằng: “Cũng vì lý do này, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác”’ hay sao? Này vương tử, cũng qua phương pháp này, mong rằng ngài sẽ có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

๔๑๔. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ [Pg.258] กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตีติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

414. “Thưa ngài Kassapa, dầu ngài nói như vậy, nhưng ở đây tôi có quan điểm như vầy: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.’” “Này vương tử, có lý do nào mà ngài có quan điểm như vậy: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác’ không?” “Thưa ngài Kassapa, có lý do mà tôi có quan điểm như vậy: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.’” “Thưa vương tử, lý do ấy như thế nào?” “Thưa ngài Kassapa, ở đây, những người bạn, người thân, và bà con huyết thống của tôi là những người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ lời nói đâm thọc, từ bỏ lời nói thô ác, từ bỏ lời nói phù phiếm, không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến. Về sau, họ bị bệnh, đau khổ, lâm trọng bệnh. Khi tôi biết rằng: ‘Bây giờ, những người này sẽ không qua khỏi cơn bệnh này,’ tôi liền đi đến và nói với họ như vầy: ‘Thưa các bạn, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: – “Những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ lời nói đâm thọc, từ bỏ lời nói thô ác, từ bỏ lời nói phù phiếm, không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, họ sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới.” Các bạn là những người đã từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ lời nói đâm thọc, từ bỏ lời nói thô ác, từ bỏ lời nói phù phiếm, không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến. Nếu lời nói của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là sự thật, thì sau khi thân hoại mạng chung, các bạn sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới. Thưa các bạn, nếu sau khi thân hoại mạng chung, các bạn sanh vào thiện thú, thiên giới, thì hãy trở lại báo cho tôi biết rằng: – “Có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.” Các bạn là những người đáng tin cậy, đáng tín nhiệm đối với tôi. Điều gì các bạn đã thấy, cũng giống như chính tôi đã thấy vậy.’ Họ đã vâng theo tôi: ‘Lành thay,’ nhưng họ đã không trở lại báo tin, cũng không gửi sứ giả đến. Thưa ngài Kassapa, đây cũng là lý do mà tôi có quan điểm như vầy: ‘Không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác.’”

คูถกูปปุริสอุปมา

Ví dụ về người đàn ông trong hố phân

๔๑๕. ‘‘เตน [Pg.259] หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส คูถกูเป สสีสกํ นิมุคฺโค อสฺส. อถ ตฺวํ ปุริเส อาณาเปยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธรถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺชถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺเชยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กโรถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหรถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ.

415. “Vậy thì, này vương tử, ta sẽ cho ngài một ví dụ. Ở đây, một số người có trí có thể hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Ví như, này vương tử, có một người đàn ông bị chìm ngập cả đầu trong một hố phân. Khi ấy, ngài ra lệnh cho những người hầu: ‘Này các khanh, hãy kéo người đàn ông ấy ra khỏi hố phân kia.’ Họ vâng lời: ‘Thưa vâng,’ rồi kéo người đàn ông ấy ra khỏi hố phân. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy dùng những mảnh tre cạo cho thật sạch phân dính trên thân của người đàn ông ấy.’ Họ vâng lời: ‘Thưa vâng,’ rồi dùng những mảnh tre cạo cho thật sạch phân dính trên thân của người đàn ông ấy. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy dùng đất sét vàng chà xát kỹ ba lần trên thân của người đàn ông ấy.’ Họ liền dùng đất sét vàng chà xát kỹ ba lần trên thân của người đàn ông ấy. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy xoa dầu cho người đàn ông ấy, rồi dùng bột thơm mịn tắm gội kỹ ba lần.’ Họ liền xoa dầu cho người đàn ông ấy, rồi dùng bột thơm mịn tắm gội kỹ ba lần. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy cắt tóc cạo râu cho người đàn ông ấy.’ Họ liền cắt tóc cạo râu cho người đàn ông ấy. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy mang đến cho người đàn ông ấy những vòng hoa, hương liệu, và y phục đắt tiền.’ Họ liền mang đến cho người đàn ông ấy những vòng hoa, hương liệu, và y phục đắt tiền. Ngài lại bảo họ: ‘Này các khanh, hãy đưa người đàn ông ấy lên lầu đài và phục vụ người ấy với năm dục trưởng dưỡng.’ Họ liền đưa người đàn ông ấy lên lầu đài và phục vụ người ấy với năm dục trưởng dưỡng.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส สุนฺหาตสฺส สุวิลิตฺตสฺส สุกปฺปิตเกสมสฺสุสฺส อามุกฺกมาลาภรณสฺส โอทาตวตฺถวสนสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตสฺส สมงฺคีภูตสฺส ปริจารยมานสฺส ปุนเทว ตสฺมึ คูถกูเป นิมุชฺชิตุกามตา อสฺสา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุจิ, โภ กสฺสป, คูถกูโป อสุจิ เจว อสุจิสงฺขาโต จ ทุคฺคนฺโธ จ ทุคฺคนฺธสงฺขาโต จ เชคุจฺโฉ จ เชคุจฺฉสงฺขาโต [Pg.260] จ ปฏิกูโล จ ปฏิกูลสงฺขาโต จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, มนุสฺสา เทวานํ อสุจี เจว อสุจิสงฺขาตา จ, ทุคฺคนฺธา จ ทุคฺคนฺธสงฺขาตา จ, เชคุจฺฉา จ เชคุจฺฉสงฺขาตา จ, ปฏิกูลา จ ปฏิกูลสงฺขาตา จ. โยชนสตํ โข, ราชญฺญ, มนุสฺสคนฺโธ เทเว อุพฺพาธติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เต อาคนฺตฺวา อาโรเจสฺสนฺติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“Này Rājañña, ông nghĩ thế nào về điều này? Liệu người đàn ông ấy, sau khi đã tắm gội sạch sẽ, xức dầu thơm, cắt tóc cạo râu tươm tất, đeo vòng hoa và trang sức, mặc y phục trắng tinh, ở trên lầu cao, được cung phụng và hưởng thụ đầy đủ năm dục lạc, lại có thể có ý muốn nhảy trở lại vào hố phân ấy không?” “Thưa ngài Kassapa, chắc chắn là không.” “Vì sao vậy?” “Thưa ngài Kassapa, vì hố phân là vật ô uế, vừa ô uế vừa được xem là ô uế; vừa hôi thối vừa được xem là hôi thối; vừa đáng ghê tởm vừa được xem là đáng ghê tởm; vừa đáng kinh tởm vừa được xem là đáng kinh tởm.” “Cũng vậy, này Rājañña, đối với chư thiên, loài người là ô uế, được xem là ô uế; là hôi thối, được xem là hôi thối; là đáng ghê tởm, được xem là đáng ghê tởm; là đáng kinh tởm, được xem là đáng kinh tởm. Này Rājañña, mùi của loài người xông lên làm khó chịu chư thiên ở cách xa cả trăm do-tuần. Vậy thì, làm sao những người bạn bè, thân quyến của ông, những người đã từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói lời đâm thọc, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời vô ích, không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào thiện thú, thiên giới, lại có thể quay về báo tin cho ông rằng: ‘Do vậy, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện ác’? Này Rājañña, chính vì lý do này, ông hãy chấp nhận rằng: ‘Do vậy, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện ác’.”

๔๑๖. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย …เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ``ยถา กถํ วิย, ราชญฺญาติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตนฺติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.261] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – `อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโกติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตีติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

416. “Thưa ngài Kassapa, dù ngài nói như vậy, nhưng ở đây, tôi vẫn có quan điểm rằng: ‘Do vậy, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện ác’.” “Này Rājañña, vậy có lý do nào không …v.v… “Thưa ngài Kassapa, có lý do …v.v… “Này Rājañña, như thế nào?” “Thưa ngài Kassapa, ở đây, có những người bạn bè, thân quyến của tôi đã từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ dùng các chất say, rượu men, rượu nấu, là những thứ gây nên sự dể duôi. Sau một thời gian, họ bị bệnh, đau khổ, lâm trọng bệnh. Khi tôi biết rằng: ‘Bây giờ, họ sẽ không qua khỏi cơn bệnh này’, tôi liền đến gần và nói với họ như sau: ‘Thưa các vị, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có quan điểm và chủ trương rằng: những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ dùng các chất say, rượu men, rượu nấu, là những thứ gây nên sự dể duôi, thì sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới, làm bạn với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba. Các vị đã từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ dùng các chất say, rượu men, rượu nấu, là những thứ gây nên sự dể duôi. Nếu lời của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là sự thật, thì sau khi thân hoại mạng chung, các vị sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới, làm bạn với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba. Thưa các vị, nếu sau khi thân hoại mạng chung, các vị sanh vào thiện thú, thiên giới, làm bạn với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, thì xin hãy quay về báo cho tôi biết rằng: ‘Do vậy, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện ác’. Các vị là những người đáng tin cậy và tín nhiệm đối với tôi. Điều gì các vị đã thấy, thì cũng như chính tôi đã thấy vậy’. Họ đã nhận lời tôi: ‘Xin vâng’, nhưng họ không hề quay lại báo tin, cũng không gửi một sứ giả nào đến. Thưa ngài Kassapa, đây cũng là một lý do, mà do lý do này, tôi có quan điểm rằng: ‘Do vậy, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện ác’.”

ตาวตึสเทวอุปมา

Ví Dụ Về Chư Thiên Cõi Trời Ba Mươi Ba

๔๑๗. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ยํ โข ปน, ราชญฺญ, มานุสฺสกํ วสฺสสตํ, เทวานํ ตาวตึสานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว, ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส, เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร, เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ เทวานํ ตาวตึสานํ อายุปฺปมาณํ. เย เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ ปน เตสํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ยาว มยํ ทฺเว วา ตีณิ วา รตฺตินฺทิวา ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, อถ มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจยฺยาม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อปิ นุ เต อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยุํ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อปิ หิ มยํ, โภ กสฺสป, จิรํ กาลงฺกตาปิ ภเวยฺยาม. โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ [Pg.262] – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา. น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ.

417. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ hỏi lại vương tử về vấn đề này; vương tử hãy trả lời theo như vương tử kham nhẫn. Này vương tử, một trăm năm của loài người là một ngày một đêm của chư thiên cõi Ba Mươi Ba (Tāvatiṃsa). Ba mươi ngày đêm như vậy là một tháng, mười hai tháng như vậy là một năm, một ngàn năm trời như vậy là tuổi thọ của chư thiên cõi Ba Mươi Ba. Những người bạn bè, thân hữu, quyến thuộc của vương tử đã từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ dùng các loại rượu men, rượu nấu là nhân sanh dễ duôi, sau khi thân hoại mạng chung, họ đã sanh vào thiện thú, thiên giới, làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba. Nếu họ khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Chúng ta hãy tận hưởng, vui đùa, thỏa thích với năm món dục lạc cõi trời trong hai hoặc ba ngày đêm, sau đó chúng ta sẽ đến gặp vương tử Pāyāsi và báo cho biết rằng: “Thế giới khác có thật, các chúng sanh hóa sanh có thật, quả báo của các nghiệp thiện ác có thật.”’ Vậy họ có đến và báo cho vương tử biết rằng: ‘Thế giới khác có thật, các chúng sanh hóa sanh có thật, quả báo của các nghiệp thiện ác có thật’ hay không?” “Thưa ngài Kassapa, không thể được. Thưa ngài Kassapa, có lẽ chúng tôi đã chết từ lâu rồi. Vả lại, ai đã báo cho ngài Kassapa biết rằng: ‘Có chư thiên cõi Ba Mươi Ba’ hay ‘Chư thiên cõi Ba Mươi Ba có tuổi thọ dài như vậy’? Chúng tôi không tin lời ngài Kassapa rằng: ‘Có chư thiên cõi Ba Mươi Ba’ hay ‘Chư thiên cõi Ba Mươi Ba có tuổi thọ dài như vậy’.”

ชจฺจนฺธอุปมา

Ví dụ người mù bẩm sinh

๔๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปสฺเสยฺย กณฺห – สุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. นตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, นตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. สมฺมา นุ โข โส, ราชญฺญ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี…เป… อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. อตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, อตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. น หิ โส, โภ กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺธูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสิ’’.

418. “Này vương tử, ví như có một người mù từ lúc sanh, người ấy không thể thấy các sắc đen trắng, không thể thấy các sắc xanh, không thể thấy các sắc vàng, không thể thấy các sắc đỏ, không thể thấy các sắc nâu, không thể thấy chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng, không thể thấy các vì sao, không thể thấy mặt trăng mặt trời. Người ấy có thể nói như sau: ‘Không có các sắc đen trắng, không có người thấy các sắc đen trắng. Không có các sắc xanh, không có người thấy các sắc xanh. Không có các sắc vàng, không có người thấy các sắc vàng. Không có các sắc đỏ, không có người thấy các sắc đỏ. Không có các sắc nâu, không có người thấy các sắc nâu. Không có chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng, không có người thấy chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng. Không có các vì sao, không có người thấy các vì sao. Không có mặt trăng mặt trời, không có người thấy mặt trăng mặt trời. Tôi không biết điều này, tôi không thấy điều này, vì vậy điều đó không có thật.’ Này vương tử, khi nói như vậy, người ấy có nói đúng chăng?” “Thưa ngài Kassapa, không thể được. Có các sắc đen trắng, có người thấy các sắc đen trắng. Có các sắc xanh, có người thấy các sắc xanh… có chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng, có người thấy chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng. Có các vì sao, có người thấy các vì sao. Có mặt trăng mặt trời, có người thấy mặt trăng mặt trời. (Dù người ấy nói:) ‘Tôi không biết điều này, tôi không thấy điều này, vì vậy điều đó không có thật.’ Thưa ngài Kassapa, khi nói như vậy, người ấy đã không nói đúng.” “Này vương tử, cũng vậy, ta thấy rằng vương tử giống như người mù bẩm sinh khi vương tử nói với ta như vậy.”

‘‘โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’’ติ วา, ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา? น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ. ‘‘น โข, ราชญฺญ, เอวํ ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ, ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. เย โข เต ราชญฺญ สมณพฺราหฺมณา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ[Pg.263], เต ตตฺถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธนฺติ. เต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน อิมํ เจว โลกํ ปสฺสนฺติ ปรญฺจ สตฺเต จ โอปปาติเก. เอวญฺจ โข, ราชญฺญ, ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ; นตฺเวว ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“Vả lại, ai đã báo cho ngài Kassapa biết rằng: ‘Có chư thiên cõi Ba Mươi Ba’ hay ‘Chư thiên cõi Ba Mươi Ba có tuổi thọ dài như vậy’? Chúng tôi không tin lời ngài Kassapa rằng: ‘Có chư thiên cõi Ba Mươi Ba’ hay ‘Chư thiên cõi Ba Mươi Ba có tuổi thọ dài như vậy’.” “Này vương tử, thế giới khác không thể được thấy như cách vương tử nghĩ, bằng con mắt thịt này. Này vương tử, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào sống ở những trú xứ xa vắng trong rừng núi, tại đó các vị ấy sống không dễ duôi, tinh cần, quyết tâm, và thanh lọc thiên nhãn. Với thiên nhãn đã được thanh tịnh, siêu việt hơn mắt người, các vị ấy thấy được thế giới này, thế giới khác, và các chúng sanh hóa sanh. Này vương tử, thế giới khác phải được thấy như vậy, chứ không phải như cách vương tử nghĩ, bằng con mắt thịt này. Này vương tử, cũng qua phương pháp này, mong rằng vương tử sẽ có quan điểm rằng: ‘Thế giới khác có thật, các chúng sanh hóa sanh có thật, quả báo của các nghiệp thiện ác có thật’.”

๔๑๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธาหํ, โภ กสฺสป, ปสฺสามิ สมณพฺราหฺมเณ สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม ชีวิตุกาเม อมริตุกาเม สุขกาเม ทุกฺขปฏิกูเล. ตสฺส มยฺหํ, โภ กสฺสป, เอวํ โหติ – สเจ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ. อิทานิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา วิสํ วา ขาเทยฺยุํ, สตฺถํ วา อาหเรยฺยุํ, อุพฺพนฺธิตฺวา วา กาลงฺกเรยฺยุํ, ปปาเต วา ปปเตยฺยุํ. ยสฺมา จ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา น เอวํ ชานนฺติ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ, ตสฺมา อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ชีวิตุกามา อมริตุกามา สุขกามา ทุกฺขปฏิกูลา อตฺตานํ น มาเรนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

419. “Mặc dù Tôn giả Kassapa đã nói như vậy, nhưng ở đây, đối với tôi, sự việc là như vầy: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’ ‘Này vương tử, có lý do nào khác nữa không?... (như trên)... Thưa Tôn giả Kassapa, có lý do khác nữa... (như trên)... Này vương tử, giống như thế nào?’ ‘Thưa Tôn giả Kassapa, ở đây, tôi thấy các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp, muốn sống, không muốn chết, muốn được an lạc, ghê sợ đau khổ. Thưa Tôn giả Kassapa, đối với tôi, sự việc là như vầy: Nếu các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp này biết được rằng: ‘Sau khi chết, chúng ta sẽ được tốt đẹp hơn đời này,’ thì ngay bây giờ, các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp này đã có thể uống thuốc độc, hoặc dùng dao, hoặc treo cổ tự vẫn, hoặc gieo mình xuống vực thẳm. Và bởi vì các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp này không biết rằng: ‘Sau khi chết, chúng ta sẽ được tốt đẹp hơn đời này,’ cho nên các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp này muốn sống, không muốn chết, muốn được an lạc, ghê sợ đau khổ, và không tự sát. Thưa Tôn giả Kassapa, đây cũng là lý do, do lý do này mà tôi có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

คพฺภินีอุปมา

Ví dụ về người phụ nữ mang thai

๔๒๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส [Pg.264] ทฺเว ปชาปติโย อเหสุํ. เอกิสฺสา ปุตฺโต อโหสิ ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, เอกา คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข โส พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. อถ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. เอวํ วุตฺเต สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ, สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. ทุติยมฺปิ โข สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ตติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ.

420. “Vậy thì, này vương tử, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài. Ở đây, một số người có trí có thể hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Này vương tử, thuở xưa, có một người Bà-la-môn có hai người vợ. Một người có một đứa con trai khoảng mười hoặc mười hai tuổi, còn người kia đang mang thai, sắp đến ngày sinh. Bấy giờ, người Bà-la-môn ấy qua đời. Khi ấy, cậu thanh niên kia nói với người vợ kế của mẹ mình rằng: ‘Thưa bà, bất cứ tài sản, lúa gạo, bạc, hay vàng nào ở đây, tất cả đều là của tôi; ở đây không có gì là của bà cả. Thưa bà, xin hãy giao lại tài sản thừa kế của cha tôi.’ Khi được nói vậy, người phụ nữ Bà-la-môn kia nói với cậu thanh niên ấy rằng: ‘Này con, hãy chờ cho đến khi ta sinh xong đã. Nếu là một bé trai, nó cũng sẽ có một phần; nếu là một bé gái, nó cũng sẽ là người phục vụ cho con.’ Lần thứ hai, cậu thanh niên kia cũng nói với người vợ kế của mẹ mình rằng: ‘Thưa bà, bất cứ tài sản, lúa gạo, bạc, hay vàng nào ở đây, tất cả đều là của tôi; ở đây không có gì là của bà cả. Thưa bà, xin hãy giao lại tài sản thừa kế của cha tôi.’ Lần thứ hai, người phụ nữ Bà-la-môn kia cũng nói với cậu thanh niên ấy rằng: ‘Này con, hãy chờ cho đến khi ta sinh xong đã. Nếu là một bé trai, nó cũng sẽ có một phần; nếu là một bé gái, nó cũng sẽ là người phục vụ cho con.’ Lần thứ ba, cậu thanh niên kia cũng nói với người vợ kế của mẹ mình rằng: ‘Thưa bà, bất cứ tài sản, lúa gạo, bạc, hay vàng nào ở đây, tất cả đều là của tôi; ở đây không có gì là của bà cả. Thưa bà, xin hãy giao lại tài sản thừa kế của cha tôi.’”

‘‘อถ โข สา พฺราหฺมณี สตฺถํ คเหตฺวา โอวรกํ ปวิสิตฺวา อุทรํ โอปาเทสิ – ‘ยาว วิชายามิ ยทิ วา กุมารโก ยทิ วา กุมาริกา’ติ. สา อตฺตานํ เจว ชีวิตญฺจ คพฺภญฺจ สาปเตยฺยญฺจ วินาเสสิ. ยถา ตํ พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี, เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต; เสยฺยถาปิ สา พฺราหฺมณี พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี. น โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา อปกฺกํ ปริปาเจนฺติ; อปิ จ ปริปากํ อาคเมนฺติ. ปณฺฑิตานํ อตฺโถ หิ, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณานํ สีลวนฺตานํ กลฺยาณธมฺมานํ ชีวิเตน. ยถา ยถา โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ, ตถา [Pg.265] ตถา พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ, พหุชนหิตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“Bấy giờ, người phụ nữ Bà-la-môn kia, sau khi lấy dao, đi vào phòng trong và rạch bụng mình, (nghĩ rằng): ‘Để ta sinh cho xong, dù là bé trai hay bé gái.’ Bà ta đã hủy hoại chính mình, mạng sống, bào thai, và cả tài sản. Giống như người phụ nữ ngu si, không khôn khéo ấy, trong khi tìm kiếm tài sản thừa kế một cách không hợp lý, đã gặp phải tai họa và bất hạnh, cũng vậy, này vương tử, ngài là người ngu si, không khôn khéo, sẽ gặp phải tai họa và bất hạnh trong khi tìm kiếm thế giới khác một cách không hợp lý; cũng như người phụ nữ Bà-la-môn ngu si, không khôn khéo kia, trong khi tìm kiếm tài sản thừa kế một cách không hợp lý, đã gặp phải tai họa và bất hạnh. Này vương tử, các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp không làm cho cái chưa chín phải chín ép; trái lại, họ chờ đợi sự chín muồi. Này vương tử, thật vậy, sự sống của các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp là vì lợi ích của những người có trí. Này vương tử, các vị Sa-môn, Bà-la-môn có giới hạnh, có thiện pháp sống càng lâu dài, thì họ càng tạo ra nhiều phước đức, và họ thực hành vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, lợi ích, và hạnh phúc của chư Thiên và loài người. Do lý do này, này vương tử, mong rằng quan điểm của ngài sẽ trở thành như sau: ‘Cũng vì lý do này, có thế giới khác, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

๔๒๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทนฺติ. ยทา มยํ ชานาม ‘กาลงฺกโต โส ปุริโส’ติ, อถ นํ กุมฺภึ โอโรเปตฺวา อุพฺภินฺทิตฺวา มุขํ วิวริตฺวา สณิกํ นิลฺโลเกม – ‘อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

421. “Thưa Tôn giả Kassapa, dù ngài nói như vậy, nhưng ở đây tôi vẫn có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’” “Thưa ngài Pāyāsi, có lý do nào khác không... Thưa Tôn giả Kassapa, có lý do khác... Thưa ngài Pāyāsi, lý do đó như thế nào?” “Thưa Tôn giả Kassapa, ở đây, người của tôi bắt một tên trộm phạm tội và dẫn đến cho tôi, nói rằng: ‘Thưa ngài, đây là tên trộm phạm tội; ngài muốn trừng phạt nó thế nào thì xin cứ ra lệnh.’ Tôi bảo họ rằng: ‘Này các khanh, vậy thì hãy bỏ người này vào trong một cái hũ khi nó còn đang sống, đậy nắp lại, dùng da tươi bọc kín, trét một lớp đất sét ướt thật dày, rồi đặt lên lò và đốt lửa.’ Họ vâng lệnh ‘Xin vâng’, rồi bỏ người đó vào hũ khi còn đang sống, đậy nắp, dùng da tươi bọc kín, trét một lớp đất sét ướt thật dày, đặt lên lò và đốt lửa. Khi chúng tôi biết rằng ‘người đó đã chết’, chúng tôi mới dỡ cái hũ xuống, cạy lớp trét ra, mở nắp và cẩn thận nhìn vào, với ý nghĩ: ‘Biết đâu chúng ta có thể thấy được sinh mạng của nó thoát ra.’ Nhưng chúng tôi không hề thấy sinh mạng của nó thoát ra. Thưa Tôn giả Kassapa, đây cũng là lý do, là phương pháp mà nhờ đó tôi có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

สุปินกอุปมา

Phép Tỷ Dụ Về Giấc Mơ

๔๒๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, ราชญฺญ, ทิวา เสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, โภ กสฺสป, ทิวาเสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ. ‘‘รกฺขนฺติ ตํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ [Pg.266] วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป, รกฺขนฺติ มํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ. ‘‘อปิ นุ ตา ตุยฺหํ ชีวํ ปสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตา หิ นาม, ราชญฺญ, ตุยฺหํ ชีวนฺตสฺส ชีวนฺติโย ชีวํ น ปสฺสิสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. กึ ปน ตฺวํ กาลงฺกตสฺส ชีวํ ปสฺสิสฺสสิ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

422. “Này ngài Pāyāsi, vậy thì, ở đây tôi sẽ hỏi lại ngài. Ngài hãy trả lời theo như ngài kham nhẫn. Thưa ngài Pāyāsi, ngài có nhớ rằng, khi ngài ngủ ngày, ngài đã từng thấy trong giấc mơ những cảnh đáng ưa thích của vườn cây, của khu rừng, của vùng đất, của hồ sen không?” “Thưa Tôn giả Kassapa, tôi có nhớ, khi ngủ ngày, tôi đã từng thấy trong giấc mơ những cảnh đáng ưa thích của vườn cây, của khu rừng, của vùng đất, của hồ sen.” “Vào lúc ấy, có phải những người hầu gái lưng gù, người lùn, người trẻ tuổi, và các thiếu nữ đã canh giữ ngài không?” “Thưa vâng, Tôn giả Kassapa, vào lúc ấy, những người hầu gái lưng gù, người lùn, người trẻ tuổi, và các thiếu nữ đã canh giữ tôi.” “Vậy họ có thấy sinh mạng của ngài đi vào hay đi ra không?” “Thưa Tôn giả Kassapa, không, họ không thấy.” “Này ngài Pāyāsi, những người đó đang sống mà còn không thấy được sinh mạng của ngài, một người đang sống, đi vào hay đi ra. Huống nữa là ngài, làm sao có thể thấy được sinh mạng của một người đã chết đi vào hay đi ra? Này ngài Pāyāsi, cũng nhờ lý do này, mong rằng ngài hãy có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, có thế giới khác, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

๔๒๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลนฺติ. ยทา โส ชีวติ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส กาลงฺกโต โหติ ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

423. “Thưa Tôn giả Kassapa, dù ngài nói như vậy, nhưng ở đây tôi vẫn có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’” “Thưa ngài Pāyāsi, có lý do nào khác không... “Thưa Tôn giả Kassapa, có lý do khác... Thưa ngài Pāyāsi, lý do đó như thế nào?” “Thưa Tôn giả Kassapa, ở đây, người của tôi bắt một tên trộm phạm tội và dẫn đến cho tôi, nói rằng: ‘Thưa ngài, đây là tên trộm phạm tội; ngài muốn trừng phạt nó thế nào thì xin cứ ra lệnh.’ Tôi bảo họ rằng: ‘Này các khanh, vậy thì hãy cân người này trên cân khi nó còn đang sống, rồi dùng dây cung siết cổ cho đến chết ngạt, sau đó lại cân nó một lần nữa.’ Họ vâng lệnh ‘Xin vâng’, rồi cân người đó trên cân khi còn đang sống, dùng dây cung siết cổ cho đến chết ngạt, sau đó lại cân nó một lần nữa. Khi người đó còn sống, thì thân thể nhẹ hơn, mềm mại hơn, và dễ uốn nắn hơn. Nhưng khi người đó đã chết, thì thân thể nặng hơn, cứng đờ hơn, và không dễ uốn nắn hơn. Thưa Tôn giả Kassapa, đây cũng là lý do, là phương pháp mà nhờ đó tôi có quan điểm như sau: ‘Cũng vì lý do này, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

สนฺตตฺตอโยคุฬอุปมา

Phép Tỷ Dụ Về Quả Cầu Sắt Nung Nóng

๔๒๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส ทิวสํ สนฺตตฺตํ [Pg.267] อโยคุฬํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ ตุลาย ตุเลยฺย. ตเมนํ อปเรน สมเยน สีตํ นิพฺพุตํ ตุลาย ตุเลยฺย. กทา นุ โข โส อโยคุโฬ ลหุตโร วา โหติ มุทุตโร วา กมฺมญฺญตโร วา, ยทา วา อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ยทา วา สีโต นิพฺพุโต’’ติ? ‘‘ยทา โส, โภ กสฺสป, อโยคุโฬ เตโชสหคโต จ โหติ วาโยสหคโต จ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส อโยคุโฬ เนว เตโชสหคโต โหติ น วาโยสหคโต สีโต นิพฺพุโต, ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ น อุสฺมาสหคโต น วิญฺญาณสหคโต ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

424. Này Rājañña, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngươi. Ở đây, một số người có trí hiểu được ý nghĩa của điều được nói qua ví dụ. Ví như, này Rājañña, một người có thể cân một hòn sắt đã được nung suốt ngày, nóng đỏ, rực cháy, chói lòa. Rồi sau đó, người ấy lại cân chính hòn sắt ấy khi nó đã nguội lạnh, tắt ngấm. Vậy khi nào hòn sắt ấy nhẹ hơn, mềm hơn, và dễ uốn hơn? Khi nó nóng đỏ, rực cháy, chói lòa, hay khi nó đã nguội lạnh, tắt ngấm? Thưa ngài Kassapa, khi hòn sắt ấy có cả yếu tố lửa và yếu tố gió, nóng đỏ, rực cháy, chói lòa, thì khi ấy nó nhẹ hơn, mềm hơn, và dễ uốn hơn. Nhưng khi hòn sắt ấy không có yếu tố lửa, không có yếu tố gió, đã nguội lạnh, tắt ngấm, thì khi ấy nó nặng hơn, cứng hơn, và khó uốn hơn. Cũng vậy, này Rājañña, khi thân này có mạng sống, có hơi ấm, và có thức, thì khi ấy nó nhẹ hơn, mềm hơn, và dễ uốn hơn. Nhưng khi thân này không có mạng sống, không có hơi ấm, không có thức, thì khi ấy nó nặng hơn, cứng hơn, và khó uốn hơn. Này Rājañña, do lý do này, mong rằng quan điểm của ngươi sẽ là như vầy: ‘Do đó, có thế giới khác, có các chúng sanh hóa sanh, có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’

๔๒๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ จมฺมญฺจ มํสญฺจ นฺหารุญฺจ อฏฺฐิญฺจ อฏฺฐิมิญฺชญฺจ ชีวิตา โวโรเปถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ…เป… ชีวิตา โวโรเปนฺติ. ยทา โส อามโต โหติ, ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อวกุชฺชํ นิปาเตถ… ปสฺเสน นิปาเตถ… ทุติเยน ปสฺเสน [Pg.268] นิปาเตถ… อุทฺธํ ฐเปถ… โอมุทฺธกํ ฐเปถ… ปาณินา อาโกเฏถ… เลฑฺฑุนา อาโกเฏถ… ทณฺเฑน อาโกเฏถ… สตฺเถน อาโกเฏถ… โอธุนาถ สนฺธุนาถ นิทฺธุนาถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ โอธุนนฺติ สนฺธุนนฺติ นิทฺธุนนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตสฺส ตเทว จกฺขุ โหติ เต รูปา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว โสตํ โหติ เต สทฺทา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว ฆานํ โหติ เต คนฺธา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สาว ชิวฺหา โหติ เต รสา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สฺเวว กาโย โหติ เต โผฏฺฐพฺพา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

425. Dù ngài Kassapa nói như vậy, nhưng ở đây, quan điểm của tôi vẫn là: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’ Này Rājañña, có lý do nào khác không… Thưa ngài Kassapa, có lý do khác… Này Rājañña, lý do đó như thế nào? Ở đây, thưa ngài Kassapa, người của tôi bắt một tên trộm phạm tội và dẫn đến cho tôi, nói rằng: ‘Thưa ngài, đây là tên trộm phạm tội; ngài muốn trừng phạt nó thế nào, xin hãy ra lệnh.’ Tôi bảo họ rằng: ‘Này các khanh, vậy thì hãy tước đoạt mạng sống của người này mà không làm tổn hại đến da, biểu bì, thịt, gân, xương, và tủy xương. Biết đâu chúng ta có thể thấy được mạng sống của nó đi ra.’ Họ vâng lời tôi: ‘Xin vâng,’ và tước đoạt mạng sống của người đó mà không làm tổn hại đến da… Khi y gần chết, tôi lại bảo họ: ‘Này các khanh, vậy thì hãy đặt người này nằm ngửa. Biết đâu chúng ta có thể thấy được mạng sống của nó đi ra.’ Họ đặt người đó nằm ngửa. Chúng tôi không thấy mạng sống của y đi ra. Tôi lại bảo họ: ‘Này các khanh, vậy thì hãy đặt người này nằm sấp… đặt nằm nghiêng… đặt nằm nghiêng phía bên kia… dựng đứng lên… trồng đầu xuống… dùng tay đánh… dùng sỏi ném… dùng gậy đập… dùng kiếm chém… lắc qua, lắc lại, lắc mạnh. Biết đâu chúng ta có thể thấy được mạng sống của nó đi ra.’ Họ lắc y qua, lắc lại, lắc mạnh. Chúng tôi vẫn không thấy mạng sống của y đi ra. Mắt của y vẫn là mắt đó, các sắc trần vẫn là các sắc trần đó, nhưng y không cảm nhận được căn xứ ấy. Tai của y vẫn là tai đó, các thanh trần vẫn là các thanh trần đó, nhưng y không cảm nhận được căn xứ ấy. Mũi của y vẫn là mũi đó, các hương trần vẫn là các hương trần đó, nhưng y không cảm nhận được căn xứ ấy. Lưỡi của y vẫn là lưỡi đó, các vị trần vẫn là các vị trần đó, nhưng y không cảm nhận được căn xứ ấy. Thân của y vẫn là thân đó, các xúc trần vẫn là các xúc trần đó, nhưng y không cảm nhận được căn xứ ấy. Thưa ngài Kassapa, đây cũng là lý do, mà do lý do này, quan điểm của tôi là: ‘Do đó, không có thế giới khác, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện và ác.’

สงฺขธมอุปมา

Ví dụ người thổi tù và

๔๒๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สงฺขธโม สงฺขํ อาทาย ปจฺจนฺติมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน อญฺญตโร คาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มชฺเฌ คามสฺส ฐิโต ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. สนฺนิปติตฺวา ตํ สงฺขธมํ เอตทโวจุํ – ‘อมฺโภ, กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. ‘เอโส โข, โภ, สงฺโข นาม ยสฺเสโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. เต ตํ สงฺขํ อุตฺตานํ นิปาเตสุํ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ. เต ตํ สงฺขํ อวกุชฺชํ นิปาเตสุํ, ปสฺเสน นิปาเตสุํ, ทุติเยน ปสฺเสน นิปาเตสุํ, อุทฺธํ ฐเปสุํ, โอมุทฺธกํ ฐเปสุํ, ปาณินา อาโกเฏสุํ, เลฑฺฑุนา อาโกเฏสุํ, ทณฺเฑน อาโกเฏสุํ, สตฺเถน อาโกเฏสุํ, โอธุนึสุ [Pg.269] สนฺธุนึสุ นิทฺธุนึสุ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ.

426. “Này Rājañña, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài. Ở đây, một số người có trí tuệ hiểu được ý nghĩa của điều được nói thông qua ví dụ. Thưa Rājañña, thuở xưa, có một người thổi tù và, sau khi lấy tù và, đã đi đến một vùng dân cư biên địa. Vị ấy đi đến một ngôi làng nọ; sau khi đến, vị ấy đứng giữa làng, thổi tù và ba lần, rồi đặt tù và xuống đất và ngồi sang một bên. Bấy giờ, thưa Rājañña, những người dân ở vùng biên địa ấy đã suy nghĩ thế này: ‘Này các ông, âm thanh này của cái gì mà quyến rũ đến thế, dễ thương đến thế, say đắm đến thế, trói buộc đến thế, mê mẩn đến thế?’ Họ tụ tập lại và nói với người thổi tù và ấy rằng: ‘Này ông, âm thanh này của cái gì mà quyến rũ đến thế, dễ thương đến thế, say đắm đến thế, trói buộc đến thế, mê mẩn đến thế?’ ‘Thưa các ông, đây là vật gọi là tù và, mà âm thanh của nó quyến rũ đến thế, dễ thương đến thế, say đắm đến thế, trói buộc đến thế, mê mẩn đến thế.’ Họ đặt cái tù và ấy nằm ngửa lên và nói: ‘Hãy kêu lên, này tù và, hãy kêu lên, này tù và!’ Nhưng cái tù và ấy không phát ra âm thanh. Họ đặt cái tù và ấy nằm úp xuống, đặt nghiêng một bên, đặt nghiêng bên kia, dựng đứng lên, chúc đầu xuống, lấy tay gõ, lấy cục đất ném, lấy gậy đập, lấy vũ khí chém, họ lắc qua, lắc lại, lắc tới lắc lui và nói: ‘Hãy kêu lên, này tù và, hãy kêu lên, này tù và!’ Nhưng cái tù và ấy vẫn không phát ra âm thanh.”

‘‘อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส สงฺขธมสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาลา อิเม ปจฺจนฺตชนปทามนุสฺสา, กถญฺหิ นาม อโยนิโส สงฺขสทฺทํ คเวสิสฺสนฺตี’ติ. เตสํ เปกฺขมานานํ สงฺขํ คเหตฺวา ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ อาทาย ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘ยทา กิร, โภ, อยํ สงฺโข นาม ปุริสสหคโต จ โหติ วายามสหคโต จ วายุสหคโต จ, ตทายํ สงฺโข สทฺทํ กโรติ, ยทา ปนายํ สงฺโข เนว ปุริสสหคโต โหติ น วายามสหคโต น วายุสหคโต, นายํ สงฺโข สทฺทํ กโรตี’ติ. เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา อภิกฺกมติปิ ปฏิกฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ วิชานาติ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ, น อุสฺมาสหคโต, น วิญฺญาณสหคโต, ตทา เนว อภิกฺกมติ น ปฏิกฺกมติ น ติฏฺฐติ น นิสีทติ น เสยฺยํ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ น ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ น สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ น ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ น สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ น ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ น วิชานาติ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ.

“Bấy giờ, thưa Rājañña, người thổi tù và ấy đã suy nghĩ thế này: ‘Những người dân biên địa này thật là khờ dại, sao lại đi tìm kiếm âm thanh của tù và một cách không hợp lý như vậy?’ Trong khi họ đang nhìn, vị ấy cầm lấy tù và, thổi ba lần, rồi mang tù và đi. Bấy giờ, thưa Rājañña, những người dân ở vùng biên địa ấy đã suy nghĩ thế này: ‘Này các ông, khi nào cái tù và này được kết hợp với người, với sự cố gắng, và với hơi gió, thì lúc ấy nó mới phát ra âm thanh. Nhưng khi nào cái tù và này không được kết hợp với người, không có sự cố gắng, không có hơi gió, thì nó không phát ra âm thanh.’ Cũng vậy, thưa Rājañña, khi thân này được kết hợp với mạng sống, hơi ấm, và thức, thì lúc ấy nó mới có thể đi tới, đi lui, đứng, ngồi, hay nằm xuống; có thể thấy hình sắc bằng mắt, nghe âm thanh bằng tai, ngửi mùi hương bằng mũi, nếm vị bằng lưỡi, cảm nhận xúc chạm bằng thân, và nhận biết các pháp bằng ý. Nhưng khi nào thân này không được kết hợp với mạng sống, không có hơi ấm, không có thức, thì lúc ấy nó không thể đi tới, không đi lui, không đứng, không ngồi, không nằm xuống; không thể thấy hình sắc bằng mắt, không nghe âm thanh bằng tai, không ngửi mùi hương bằng mũi, không nếm vị bằng lưỡi, không cảm nhận xúc chạm bằng thân, và không nhận biết các pháp bằng ý. Chính vì lý do này, mong rằng ngài hãy có quan điểm như sau: ‘Do đó, có đời sau, có các chúng sanh hóa sanh, có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

๔๒๗. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทถ[Pg.270], อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส จมฺมํ ฉินฺทถ, มํสํ ฉินฺทถ, นฺหารุํ ฉินฺทถ, อฏฺฐึ ฉินฺทถ, อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทนฺติ, เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺเสยฺยาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

427. “Mặc dù ngài Kassapa đã nói như vậy, nhưng ở đây tôi vẫn có quan điểm rằng: ‘Do đó, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện và ác.’” “Này Rājañña, vậy ngài có lý do nào không…?”… “Thưa ngài Kassapa, có lý do…”… “Thưa Rājañña, lý do đó như thế nào?” “Ở đây, thưa ngài Kassapa, thuộc hạ của tôi bắt một tên trộm, một kẻ phạm tội, rồi dẫn đến cho tôi và nói: ‘Thưa ngài, đây là tên trộm, kẻ phạm tội của ngài. Xin ngài hãy ra hình phạt nào mà ngài muốn cho y.’ Tôi liền bảo họ rằng: ‘Này các khanh, nếu vậy, hãy lột lớp da mỏng của người này, biết đâu chúng ta có thể thấy được sinh mạng của y.’ Họ lột lớp da mỏng của người ấy. Nhưng chúng tôi không thấy sinh mạng của y. Tôi lại bảo họ rằng: ‘Này các khanh, nếu vậy, hãy lột lớp da dày, hãy cắt thịt, hãy cắt gân, hãy chặt xương, hãy lấy tủy xương của người này ra, biết đâu chúng ta có thể thấy được sinh mạng của y.’ Họ lấy tủy xương của người ấy ra, nhưng chúng tôi vẫn không thấy sinh mạng của y. Đây cũng là lý do, thưa ngài Kassapa, khiến tôi có quan điểm rằng: ‘Do đó, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có kết quả và quả báo của các nghiệp thiện và ác.’”

อคฺคิกชฏิลอุปมา

Ví Dụ về Vị Đạo Sĩ Bện Tóc Thờ Lửa

๔๒๘. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร อคฺคิโก ชฏิโล อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิยา สมฺมติ. อถ โข, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปเท สตฺโถ วุฏฺฐาสิ. อถ โข โส สตฺโถ ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส อสฺสมสฺส สามนฺตา เอกรตฺตึ วสิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกเมยฺยํ, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ อุปกรณํ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล กาลสฺเสว วุฏฺฐาย เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส ตสฺมึ สตฺถวาเส ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘น โข เม ตํ ปติรูปํ ยํ เม เปกฺขมานสฺส มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย; ยํนูนาหํ อิมํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทยฺยํ โปเสยฺยํ วฑฺเฒยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทสิ โปเสสิ วฑฺเฒสิ. ยทา โส ทารโก ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา โหติ ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส ชนปเท กญฺจิเทว กรณียํ อุปฺปชฺชิ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, ตาต, ชนปทํ คนฺตุํ; อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ [Pg.271] ปริจเรยฺยาสี’ติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอวํ อนุสาสิตฺวา ชนปทํ อคมาสิ. ตสฺส ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ.

428. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài. Ở đây, có những người trí thức nhờ ví dụ mà hiểu được ý nghĩa của điều được nói. Này vương tử, thuở xưa, có một vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa sống trong một túp lều lá giữa rừng. Bấy giờ, này vương tử, có một đoàn thương buôn khởi hành trong xứ. Rồi đoàn thương buôn ấy, sau khi ở lại một đêm gần am thất của vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa kia, đã ra đi. Bấy giờ, này vương tử, vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy khởi lên ý nghĩ này: ‘Hay là ta hãy đi đến nơi đóng trại của đoàn thương buôn kia, biết đâu ta có thể tìm được một vật dụng gì đó ở đấy.’ Rồi vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy, sáng sớm thức dậy, đi đến nơi đóng trại của đoàn thương buôn kia; sau khi đến, ông thấy ở nơi đóng trại ấy một đứa bé trai còn non nớt, yếu ớt, đang nằm ngửa, bị bỏ lại. Sau khi thấy, ông khởi lên ý nghĩ này: ‘Thật không xứng đáng cho ta khi một con người phải chết trong lúc ta đang nhìn thấy; hay là ta hãy đem đứa bé này về am thất, nuôi nấng, chăm sóc, cho nó lớn lên.’ Rồi vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy đem đứa bé về am thất, nuôi nấng, chăm sóc, cho nó lớn lên. Khi đứa bé ấy được khoảng mười tuổi hay mười hai tuổi, bấy giờ vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy có một công việc phải làm trong xứ. Rồi vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy nói với đứa bé kia rằng: ‘Này con, ta muốn đi vào xứ; này con, con hãy chăm sóc ngọn lửa. Đừng để lửa của con bị tắt. Và nếu lửa của con bị tắt, đây là cái rìu, đây là củi, đây là bộ đồ đánh lửa, con hãy tạo ra lửa rồi chăm sóc ngọn lửa.’ Rồi vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy, sau khi chỉ dạy đứa bé như vậy, đã đi vào xứ. Trong lúc nó mải mê chơi đùa, ngọn lửa đã tắt.”

‘‘อถ โข ตสฺส ทารกสฺส เอตทโหสิ – ‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ – ‘‘อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสี’’ติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’นฺติ. อถ โข โส ทารโก อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสิ, ติธา ผาเลสิ, จตุธา ผาเลสิ, ปญฺจธา ผาเลสิ, ทสธา ผาเลสิ, สตธา ผาเลสิ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสิ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสิ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ.

“Bấy giờ, đứa bé kia khởi lên ý nghĩ này: ‘Cha đã dặn ta như vầy: “Này con, con hãy chăm sóc ngọn lửa. Đừng để lửa của con bị tắt. Và nếu lửa của con bị tắt, đây là cái rìu, đây là củi, đây là bộ đồ đánh lửa, con hãy tạo ra lửa rồi chăm sóc ngọn lửa.” Hay là ta hãy tạo ra lửa rồi chăm sóc ngọn lửa.’ Rồi đứa bé ấy lấy rìu đẽo bộ đồ đánh lửa, (nghĩ rằng): ‘Biết đâu ta có thể tìm được lửa.’ Nó đã không tìm được lửa. Nó chẻ bộ đồ đánh lửa ra làm hai, chẻ ra làm ba, chẻ ra làm bốn, chẻ ra làm năm, chẻ ra làm mười, chẻ ra làm trăm mảnh, nó làm thành từng mảnh vụn, sau khi làm thành từng mảnh vụn, nó giã trong cối, sau khi giã trong cối, nó sàng trong gió lớn, (nghĩ rằng): ‘Biết đâu ta có thể tìm được lửa.’ Nó đã không tìm được lửa.”

‘‘อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ชนปเท ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ เต, ตาต, อคฺคิ น นิพฺพุโต’ติ? ‘อิธ เม, ตาต, ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ. ตสฺส เม เอตทโหสิ – ‘‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต, ตาต, อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสีติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ตาต, อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉึ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสึ, ติธา ผาเลสึ, จตุธา ผาเลสึ, ปญฺจธา ผาเลสึ, ทสธา ผาเลสึ, สตธา ผาเลสึ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสึ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสึ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉิ’’’นฺติ. อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาโล อยํ ทารโก อพฺยตฺโต, กถญฺหิ นาม อโยนิโส อคฺคึ คเวสิสฺสตี’ติ. ตสฺส เปกฺขมานสฺส อรณิสหิตํ คเหตฺวา อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ [Pg.272] – ‘เอวํ โข, ตาต, อคฺคิ นิพฺพตฺเตตพฺโพ. น ตฺเวว ยถา ตฺวํ พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส อคฺคึ คเวสี’ติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส ปรโลกํ คเวสิสฺสสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Bấy giờ, vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy, sau khi xong công việc trong xứ, đã trở về am thất của mình; sau khi về, ông nói với đứa bé kia rằng: ‘Này con, lửa của con có bị tắt không?’ ‘Thưa cha, ở đây, trong lúc con mải mê chơi đùa, ngọn lửa đã tắt. Bấy giờ con khởi lên ý nghĩ này: “Cha đã dặn ta như vầy: Này con, con hãy chăm sóc ngọn lửa. Này con, đừng để lửa của con bị tắt. Và nếu lửa của con bị tắt, đây là cái rìu, đây là củi, đây là bộ đồ đánh lửa, con hãy tạo ra lửa rồi chăm sóc ngọn lửa. Hay là ta hãy tạo ra lửa rồi chăm sóc ngọn lửa.” Bấy giờ, thưa cha, con đã lấy rìu đẽo bộ đồ đánh lửa, (nghĩ rằng): “Biết đâu ta có thể tìm được lửa.” Con đã không tìm được lửa. Con đã chẻ bộ đồ đánh lửa ra làm hai, chẻ ra làm ba, chẻ ra làm bốn, chẻ ra làm năm, chẻ ra làm mười, chẻ ra làm trăm mảnh, con đã làm thành từng mảnh vụn, sau khi làm thành từng mảnh vụn, con đã giã trong cối, sau khi giã trong cối, con đã sàng trong gió lớn, (nghĩ rằng): “Biết đâu ta có thể tìm được lửa.” Con đã không tìm được lửa.’ Bấy giờ, vị đạo sĩ bện tóc thờ lửa ấy khởi lên ý nghĩ này: ‘Đứa bé này thật khờ dại, thật vụng về, làm sao nó lại có thể tìm lửa một cách sai phương pháp như vậy?’ Trong lúc đứa bé đang nhìn, ông lấy bộ đồ đánh lửa, tạo ra lửa, rồi nói với đứa bé kia rằng: ‘Này con, lửa phải được tạo ra như thế này. Chứ không phải như cách con, một kẻ khờ dại, vụng về, đã tìm lửa một cách sai phương pháp.’ Cũng vậy, này vương tử, ngài là người khờ dại, vụng về, đã tìm kiếm thế giới bên kia một cách sai phương pháp. Này vương tử, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này, này vương tử, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này, mong rằng nó sẽ không mang lại bất hạnh và đau khổ cho ngài trong một thời gian dài.”

๔๒๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

429. “Thưa ngài Kassapa, mặc dù ngài nói như vậy, nhưng tôi không thể từ bỏ tà kiến xấu xa này. Cả đức vua Pasenadi của xứ Kosala cũng biết tôi, và các vị vua ở các xứ khác cũng biết rằng: ‘Vương tử Pāyāsi có lời nói như vậy, có quan điểm như vậy: “Không có thế giới khác, không có chúng sanh hóa sanh, không có quả báo của các nghiệp thiện ác.”’ Thưa ngài Kassapa, nếu tôi từ bỏ tà kiến xấu xa này, sẽ có những người nói về tôi rằng: ‘Vương tử Pāyāsi thật ngu si, thật kém cỏi, chấp giữ tà kiến!’ Tôi sẽ vẫn giữ nó vì tức giận, tôi sẽ vẫn giữ nó vì khinh miệt, tôi sẽ vẫn giữ nó vì tranh cạnh.”

ทฺเว สตฺถวาหอุปมา

Ví dụ về hai người trưởng đoàn xe

๔๓๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ ปุรตฺถิมา ชนปทา ปจฺฉิมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน เยน คจฺฉิ, ขิปฺปํเยว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ตสฺมึ โข ปน สตฺเถ ทฺเว สตฺถวาหา อเหสุํ เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ, เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ. อถ โข เตสํ สตฺถวาหานํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ; เต มยํ เยน เยน คจฺฉาม, ขิปฺปเมว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ยํนูน มยํ อิมํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภเชยฺยาม – เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานี’ติ. เต ตํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภชึสุ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ, เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ. เอโก สตฺถวาโห พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ [Pg.273] ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ’, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

430. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài. Ở đời, một số người có trí nhờ ví dụ mà hiểu được ý nghĩa của lời nói. Này vương tử, thuở xưa, có một đoàn xe lớn gồm một ngàn cỗ xe đi từ xứ phía đông đến xứ phía tây. Đoàn xe đi đến đâu, cỏ, củi, nước, và lá cây xanh ở đó đều nhanh chóng cạn kiệt. Trong đoàn xe ấy có hai người trưởng đoàn, một người phụ trách năm trăm cỗ xe, và người kia cũng phụ trách năm trăm cỗ xe. Bấy giờ, những người trưởng đoàn ấy suy nghĩ rằng: ‘Đoàn xe lớn này có một ngàn cỗ xe; chúng ta đi đến đâu, cỏ, củi, nước, và lá cây xanh ở đó đều nhanh chóng cạn kiệt. Hay là chúng ta chia đoàn xe này làm hai – mỗi đoàn năm trăm cỗ xe.’ Rồi họ chia đoàn xe ấy làm hai, mỗi đoàn năm trăm cỗ xe. Một người trưởng đoàn chất nhiều cỏ, củi, và nước rồi cho đoàn xe khởi hành. Sau khi đi được hai, ba ngày, người trưởng đoàn ấy thấy một người đàn ông da đen, mắt đỏ, mang ống tên, đeo vòng hoa súng, áo ướt, tóc ướt, đang đi ngược chiều trên một cỗ xe tốt có bánh xe lấm bùn. Thấy vậy, ông bèn hỏi: ‘Này bạn, bạn từ đâu đến?’ ‘Từ xứ kia.’ ‘Bạn sẽ đi đâu?’ ‘Đến xứ tên là kia.’ ‘Này bạn, có phải ở phía trước, trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống không?’ ‘Vâng, thưa ngài, ở phía trước, trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống, các con đường đầy nước, có nhiều cỏ, củi, và nước. Này các ngài, hãy vứt bỏ cỏ, củi, nước cũ đi, hãy đi thật nhanh với những cỗ xe nhẹ, đừng làm cho các con vật kéo xe mệt mỏi.’”

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ปุริโส เอวมาห – ‘‘ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. สพฺเพว อนยพฺยสนํ อาปชฺชึสุ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, สพฺเพ โส ยกฺโข อมนุสฺโส ภกฺเขสิ. อฏฺฐิกาเนว เสสานิ.

“Bấy giờ, người trưởng đoàn đó nói với những người trong đoàn: ‘Này các bạn, người đàn ông này nói như vầy: “Ở phía trước, trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống, các con đường đầy nước, có nhiều cỏ, củi, và nước. Này các ngài, hãy vứt bỏ cỏ, củi, nước cũ đi, hãy đi thật nhanh với những cỗ xe nhẹ, đừng làm cho các con vật kéo xe mệt mỏi.” Này các bạn, hãy vứt bỏ cỏ, củi, nước cũ đi, hãy cho đoàn xe đi với những cỗ xe nhẹ.’ ‘Vâng, thưa ngài.’ Những người trong đoàn đó vâng lời người trưởng đoàn, vứt bỏ cỏ, củi, nước cũ, rồi cho đoàn xe đi với những cỗ xe nhẹ. Tại trạm dừng chân đầu tiên, họ không thấy cỏ, củi, hay nước. Tại trạm dừng chân thứ hai cũng vậy... tại trạm dừng chân thứ ba... tại trạm dừng chân thứ tư... tại trạm dừng chân thứ năm... tại trạm dừng chân thứ sáu... tại trạm dừng chân thứ bảy, họ cũng không thấy cỏ, củi, hay nước. Tất cả đều gặp phải tai họa, khốn cùng. Bất cứ ai có trong đoàn xe đó, dù là người hay gia súc, tất cả đều bị con dạ-xoa phi nhân đó ăn thịt. Chỉ còn lại xương.”

‘‘ยทา อญฺญาสิ ทุติโย สตฺถวาโห – ‘พหุนิกฺขนฺโต โข, โภ, ทานิ โส สตฺโถ’ติ พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ. อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ[Pg.274], โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

“Khi người trưởng đoàn thứ hai biết rằng: ‘Này các bạn, đoàn xe kia giờ đã đi xa rồi,’ ông bèn chất nhiều cỏ, củi, và nước rồi cho đoàn xe khởi hành. Sau khi đi được hai, ba ngày, người trưởng đoàn ấy thấy một người đàn ông da đen, mắt đỏ, mang ống tên, đeo vòng hoa súng, áo ướt, tóc ướt, đang đi ngược chiều trên một cỗ xe tốt có bánh xe lấm bùn. Thấy vậy, ông bèn hỏi: ‘Này bạn, bạn từ đâu đến?’ ‘Từ xứ kia.’ ‘Bạn sẽ đi đâu?’ ‘Đến xứ tên là kia.’ ‘Này bạn, có phải ở phía trước, trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống không?’ ‘Vâng, thưa ngài, ở phía trước, trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống. Các con đường đầy nước, có nhiều cỏ, củi, và nước. Này các ngài, hãy vứt bỏ cỏ, củi, nước cũ đi, hãy đi thật nhanh với những cỗ xe nhẹ, đừng làm cho các con vật kéo xe mệt mỏi.’”

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ‘‘ปุริโส เอวมาห – ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ; มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. อยํ โภ ปุริโส เนว อมฺหากํ มิตฺโต, น ญาติสาโลหิโต, กถํ มยํ อิมสฺส สทฺธาย คมิสฺสาม. น โว ฉฑฺเฑตพฺพานิ ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปถ. น โน ปุราณํ ฉฑฺเฑสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ตญฺจ สตฺถํ อทฺทสํสุ อนยพฺยสนํ อาปนฺนํ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถปิ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, เตสญฺจ อฏฺฐิกาเนว อทฺทสํสุ เตน ยกฺเขน อมนุสฺเสน ภกฺขิตานํ.

Bấy giờ, người trưởng đoàn ngu dốt ấy nói với những người trong đoàn: ‘Này các ông, người đàn ông kia đã nói như vầy: ‘Ở phía trước trong vùng hoang địa, một trận mưa lớn đã trút xuống, các con đường mòn đã đầy nước, có nhiều cỏ, củi và nước. Này các ông, hãy vứt bỏ cỏ, củi và nước cũ đi, hãy đi thật nhanh với những cỗ xe nhẹ nhàng; đừng làm cho các con bò kéo bị mệt mỏi.’ Này các ông, người đàn ông này không phải là bạn bè, cũng không phải là người thân thích của chúng ta, làm sao chúng ta có thể tin lời của người này mà đi? Không nên vứt bỏ cỏ, củi và nước cũ. Hãy thúc đẩy đoàn xe đi với hàng hóa đã mang theo. Chúng ta sẽ không vứt bỏ những thứ cũ.’ ‘Vâng, thưa ngài.’ những người trong đoàn ấy đã vâng lời người trưởng đoàn và thúc đẩy đoàn xe đi với hàng hóa đã mang theo. Họ đã không nhìn thấy cỏ, củi hay nước ở trạm dừng chân thứ nhất. Cũng không thấy ở trạm dừng chân thứ hai... trạm dừng chân thứ ba... trạm dừng chân thứ tư... trạm dừng chân thứ năm... trạm dừng chân thứ sáu... ở trạm dừng chân thứ bảy, họ cũng không nhìn thấy cỏ, củi hay nước. Và họ đã nhìn thấy đoàn xe kia đã gặp phải tai họa và bị hủy diệt. Và họ chỉ nhìn thấy xương của những người và gia súc đã ở trong đoàn xe ấy, đã bị dạ-xoa phi nhân kia ăn thịt.

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ โข, โภ, สตฺโถ อนยพฺยสนํ อาปนฺโน, ยถา ตํ เตน พาเลน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เตน หิ, โภ, ยานมฺหากํ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา, ยานิ อิมสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยานิ สกสฺมึ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา ยานิ ตสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตํ กนฺตารํ นิตฺถรึสุ, ยถา ตํ ปณฺฑิเตน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต เสยฺยถาปิ โส ปุริโม สตฺถวาโห. เยปิ ตว โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, เตปิ อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ เต สตฺถิกา. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ[Pg.275], ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

Bấy giờ, người trưởng đoàn khôn ngoan ấy nói với những người trong đoàn: ‘Này các ông, đoàn xe này đã gặp phải tai họa và bị hủy diệt, chính là do người trưởng đoàn ngu dốt kia dẫn dắt. Vì vậy, này các ông, những món hàng hóa nào ít giá trị trong đoàn xe của chúng ta, hãy vứt bỏ chúng đi, và hãy lấy những món hàng hóa nào có giá trị lớn trong đoàn xe này.’ ‘Vâng, thưa ngài.’ những người trong đoàn ấy đã vâng lời người trưởng đoàn, vứt bỏ những món hàng hóa ít giá trị trong đoàn xe của mình, rồi lấy những món hàng hóa có giá trị lớn trong đoàn xe kia, và đã vượt qua vùng hoang địa ấy một cách an toàn, chính là nhờ người trưởng đoàn khôn ngoan dẫn dắt. Cũng vậy, này Rājañña, ngài là người ngu dốt, không khéo léo, sẽ gặp phải tai họa và hủy diệt trong khi tìm kiếm thế giới bên kia một cách không như lý, giống như người trưởng đoàn đầu tiên kia. Và những ai cho rằng lời của ngài đáng nghe, đáng tin, họ cũng sẽ gặp phải tai họa và hủy diệt, giống như những người trong đoàn xe kia. Này Rājañña, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này; này Rājañña, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này. Mong rằng nó sẽ không mang lại cho ngài sự bất hạnh và đau khổ trong một thời gian dài.’

๔๓๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ, อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

431. ‘Mặc dù Tôn giả Kassapa nói như vậy, nhưng tôi không thể từ bỏ tà kiến xấu xa này. Cả vua Pasenadi của xứ Kosala cũng biết tôi, và các vị vua ở các nước lân cận cũng biết rằng: ‘Vương tử Pāyāsi có lời nói và quan điểm như vầy: ‘Không có thế giới bên kia... không có kết quả, quả báo (của các hành động tốt xấu).’’ Này Tôn giả Kassapa, nếu tôi từ bỏ tà kiến xấu xa này, sẽ có những người nói về tôi rằng: ‘Vương tử Pāyāsi thật là ngu dốt, thật là không khéo léo, một người chấp giữ tà kiến!’ Vì tức giận, tôi sẽ tiếp tục giữ nó; vì khinh miệt, tôi sẽ tiếp tục giữ nó; vì tranh cạnh, tôi sẽ tiếp tục giữ nó.’

คูถภาริกอุปมา

Ví Dụ Về Người Gánh Phân

๔๓๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สูกรโปสโก ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ อคมาสิ. ตตฺถ อทฺทส ปหูตํ สุกฺขคูถํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ปหุโต สุกฺขคูโถ ฉฑฺฑิโต, มม จ สูกรภตฺตํ ; ยํนูนาหํ อิโต สุกฺขคูถํ หเรยฺย’นฺติ. โส อุตฺตราสงฺคํ ปตฺถริตฺวา ปหูตํ สุกฺขคูถํ อากิริตฺวา ภณฺฑิกํ พนฺธิตฺวา สีเส อุพฺพาเหตฺวา อคมาสิ. ตสฺส อนฺตรามคฺเค มหาอกาลเมโฆ ปาวสฺสิ. โส อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ อาทาย อคมาสิ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กจฺจิ โน ตฺวํ, ภเณ, อุมฺมตฺโต, กจฺจิ วิเจโต, กถญฺหิ นาม อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ หริสฺสสี’ติ. ‘ตุมฺเห ขฺเวตฺถ, ภเณ, อุมฺมตฺตา, ตุมฺเห วิเจตา, ตถา หิ ปน เม สูกรภตฺต’นฺติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, คูถภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

432. ‘Vậy thì, này Rājañña, tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài. Đôi khi, trong đời này, có những người trí tuệ hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Này Rājañña, thuở xưa, có một người nuôi heo đi từ làng mình đến một làng khác. Ở đó, ông ta thấy rất nhiều phân khô bị vứt bỏ. Thấy vậy, ông ta nghĩ rằng: ‘Đây là rất nhiều phân khô bị vứt bỏ, và nó là thức ăn cho heo của ta; ta nên mang phân khô từ đây về.’ Thế rồi, ông ta trải tấm y trên ra, gom rất nhiều phân khô vào, buộc thành một bọc, đội lên đầu và đi. Trên đường đi, một trận mưa lớn trái mùa trút xuống. Ông ta, bị phân dính đầy mình cho đến tận đầu móng tay móng chân, vẫn mang gánh phân đang chảy rỉ và nhỏ giọt mà đi. Người ta thấy ông ta và nói như vầy: ‘Này bạn, có phải bạn bị điên không, có phải bạn mất trí không? Tại sao bạn lại mang một gánh phân đang chảy rỉ và nhỏ giọt, dính đầy mình cho đến tận đầu móng tay móng chân như vậy?’ ‘Này các bạn, chính các bạn mới là người điên, chính các bạn mới mất trí, bởi vì đây là thức ăn cho heo của tôi.’ Cũng vậy, này Rājañña, tôi thấy ngài dường như giống với người gánh phân. Này Rājañña, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này. Này Rājañña, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này. Mong rằng nó sẽ không mang lại cho ngài sự bất hạnh và đau khổ trong một thời gian dài.’

๔๓๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ [Pg.276] ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

433. ‘Mặc dù Tôn giả Kassapa nói như vậy, nhưng tôi không thể từ bỏ tà kiến xấu xa này. Cả vua Pasenadi của xứ Kosala cũng biết tôi, và các vị vua ở các nước lân cận cũng biết rằng: ‘Vương tử Pāyāsi có lời nói và quan điểm như vầy: ‘Không có thế giới bên kia... không có kết quả, quả báo (của các hành động tốt xấu).’’ Này Tôn giả Kassapa, nếu tôi từ bỏ tà kiến xấu xa này, sẽ có những người nói về tôi rằng: ‘Vương tử Pāyāsi thật là ngu dốt, thật là không khéo léo, một người chấp giữ tà kiến!’ Vì tức giận, tôi sẽ tiếp tục giữ nó; vì khinh miệt, tôi sẽ tiếp tục giữ nó; vì tranh cạnh, tôi sẽ tiếp tục giữ nó.’

อกฺขธุตฺตกอุปมา

Ví Dụ Về Người Chơi Xúc Xắc

๔๓๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, ทฺเว อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. เอโก อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ โข, สมฺม, เอกนฺติเกน ชินาสิ, เทหิ เม, สมฺม, อกฺเข ปโชหิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส อกฺเข ปาทาสิ. อถ โข โส อกฺขธุตฺโต อกฺเข วิเสน ปริภาเวตฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ โข, สมฺม, อกฺเขหิ ทิพฺพิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข เต อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. ทุติยมฺปิ โข โส อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ ทุติยมฺปิ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ –

434. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài; ở đây, một số người có trí hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Thưa vương tử, thuở xưa, có hai người chơi xúc xắc đang chơi với nhau. Một người chơi xúc xắc nuốt con xúc xắc thua mỗi khi nó xuất hiện. Người chơi thứ hai thấy người kia nuốt con xúc xắc thua mỗi khi nó xuất hiện, thấy vậy bèn nói với người chơi kia: ‘Này bạn, chắc chắn bạn luôn thắng. Này bạn, hãy đưa cho tôi các con xúc xắc, tôi sẽ làm lễ cúng dường.’ ‘Được lắm, bạn hiền,’ người chơi xúc xắc ấy đã đưa các con xúc xắc cho người bạn chơi. Bấy giờ, người chơi xúc xắc kia tẩm độc vào các con xúc xắc rồi nói với người bạn chơi: ‘Này bạn, lại đây, chúng ta hãy chơi xúc xắc.’ ‘Được lắm, bạn hiền,’ người chơi xúc xắc ấy đã đồng ý với người bạn chơi. Lần thứ hai, hai người chơi xúc xắc ấy lại chơi với nhau. Lần thứ hai, người chơi xúc xắc kia lại nuốt con xúc xắc thua mỗi khi nó xuất hiện. Người chơi thứ hai thấy người kia lần thứ hai nuốt con xúc xắc thua mỗi khi nó xuất hiện, thấy vậy bèn nói với người chơi kia:”

‘‘ลิตฺตํ ปรเมน เตชสา, คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ;

คิล เร คิล ปาปธุตฺตก, ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ.

“‘Con xúc xắc đã được tẩm chất độc cực mạnh, kẻ nuốt nó nào hay biết. Này tên cờ bạc xấu xa, cứ nuốt đi, cứ nuốt đi! Về sau, ngươi sẽ phải chịu cay đắng.’”

‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, อกฺขธุตฺตกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Thưa vương tử, cũng vậy, ta thấy ngài giống như người chơi xúc xắc kia. Thưa vương tử, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này; thưa vương tử, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này. Mong rằng điều đó sẽ không mang lại bất hạnh và đau khổ cho ngài trong một thời gian dài.”

๔๓๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ [Pg.277] ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

435. “Thưa Tôn giả Kassapa, dù ngài nói vậy, tôi vẫn không thể từ bỏ tà kiến xấu xa này. Cả vua Pasenadi của xứ Kosala cũng biết tôi, và các vua lân bang cũng biết rằng: ‘Vương tử Pāyāsi có chủ trương và quan điểm như sau: ‘Không có thế giới khác… (v.v.)… không có kết quả, quả báo.’ Thưa Tôn giả Kassapa, nếu tôi từ bỏ tà kiến xấu xa này, sẽ có người nói về tôi rằng: ‘Vương tử Pāyāsi thật ngu dốt, thật kém cỏi, thật cố chấp vào điều sai lầm.’ Tôi sẽ tiếp tục giữ lấy nó vì tức giận, tôi sẽ tiếp tục giữ lấy nó vì khinh miệt, tôi sẽ tiếp tục giữ lấy nó vì tranh cạnh.’”

สาณภาริกอุปมา

Ví dụ về người mang gánh sợi gai

๔๓๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปโท วุฏฺฐาสิ. อถ โข สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, สมฺม, เยน โส ชนปโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ ธนํ อธิคจฺเฉยฺยามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปจฺจสฺโสสิ. เต เยน โส ชนปโท, เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ, ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อิทํ โข, สมฺม, ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ พนฺธ, อหญฺจ สาณภารํ พนฺธิสฺสามิ, อุโภ สาณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สาณภารํ พนฺธิตฺวา เต อุโภ สาณภารํ อาทาย เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ, อิทํ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณสุตฺตภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณสุตฺตภารํ อาทิยิ.

436. “Này vương tử, nếu vậy, ta sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài; ở đây, một số người có trí hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Thưa vương tử, thuở xưa, có một vùng quê bị bỏ hoang. Bấy giờ, một người bạn nói với bạn mình: ‘Này bạn, chúng ta hãy đi đến vùng quê đó. Biết đâu chúng ta có thể tìm thấy chút tài sản nào đó ở đấy.’ ‘Được lắm, bạn hiền,’ người bạn kia đã đồng ý. Họ đi đến vùng quê đó, đến một ngôi làng nọ, và ở đó họ thấy rất nhiều sợi gai thô bị vứt bỏ. Thấy vậy, một người bạn nói với bạn mình: ‘Này bạn, có rất nhiều sợi gai thô bị vứt bỏ ở đây. Này bạn, vậy thì bạn hãy bó một gánh sợi gai, và tôi cũng sẽ bó một gánh sợi gai. Cả hai chúng ta sẽ mang gánh sợi gai đi.’ ‘Được lắm, bạn hiền,’ người bạn kia nghe theo, bó một gánh sợi gai, và cả hai mang gánh sợi gai đi đến một ngôi làng khác. Ở đó, họ thấy rất nhiều sợi gai đã xe thành chỉ bị vứt bỏ. Thấy vậy, một người bạn nói với bạn mình: ‘Này bạn, mục đích mà chúng ta muốn có sợi gai thô chính là để có sợi chỉ gai này, và ở đây có rất nhiều sợi chỉ gai bị vứt bỏ. Này bạn, vậy thì bạn hãy vứt gánh sợi gai thô đi, và tôi cũng sẽ vứt gánh sợi gai thô của tôi. Cả hai chúng ta sẽ mang gánh chỉ gai đi.’ ‘Này bạn, gánh sợi gai thô này của tôi đã được mang từ xa đến và được bó rất kỹ. Thôi đủ rồi, bạn tự biết lấy đi.’ Bấy giờ, người bạn kia vứt gánh sợi gai thô của mình và lấy một gánh chỉ gai.

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา, อิมา ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณิภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ[Pg.278]. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม, ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณิภารํ อาทิยิ.

“Họ đi đến một ngôi làng khác. Ở đó, họ thấy rất nhiều vải gai bị vứt bỏ. Thấy vậy, một người bạn nói với bạn mình: ‘Này bạn, mục đích mà chúng ta muốn có sợi gai thô hay chỉ gai chính là để có những tấm vải gai này, và ở đây có rất nhiều vải gai bị vứt bỏ. Này bạn, vậy thì bạn hãy vứt gánh sợi gai thô đi, và tôi sẽ vứt gánh chỉ gai của tôi. Cả hai chúng ta sẽ mang gánh vải gai đi.’ ‘Này bạn, gánh sợi gai thô này của tôi đã được mang từ xa đến và được bó rất kỹ. Thôi đủ rồi, bạn tự biết lấy đi.’ Bấy giờ, người bạn kia vứt gánh chỉ gai của mình và lấy một gánh vải gai.

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ โขมํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา…เป… ปหูตํ โขมสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โขมทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ อยํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โลหํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ ติปุํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สีสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สชฺฌํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา สาณิโย วา โขมํ วา โขมสุตฺตํ วา โขมทุสฺสํ วา กปฺปาสํ วา กปฺปาสิกสุตฺตํ วา กปฺปาสิกทุสฺสํ วา อยํ วา โลหํ วา ติปุํ วา สีสํ วา สชฺฌํ วา, อิทํ ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สุวณฺณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สุวณฺณภารํ อาทิยิ.

“Họ đi đến một ngôi làng nào đó. Ở đó, họ thấy rất nhiều vải gai thô bị vứt bỏ, sau khi thấy... (v.v)... rất nhiều sợi gai thô bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều vải gai mịn bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều bông gòn bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều sợi bông gòn bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều vải bông gòn bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều sắt bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều đồng bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều thiếc bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều chì bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều bạc bị vứt bỏ, sau khi thấy... rất nhiều vàng bị vứt bỏ. Sau khi thấy vậy, người bạn này nói với người bạn kia: ‘Này bạn, vì mục đích mà chúng ta có thể mong muốn vải gai dầu, hoặc sợi gai dầu, hoặc quần áo gai dầu, hoặc vải gai thô, hoặc sợi gai thô, hoặc vải gai mịn, hoặc bông gòn, hoặc sợi bông gòn, hoặc vải bông gòn, hoặc sắt, hoặc đồng, hoặc thiếc, hoặc chì, hoặc bạc, thì ở đây có rất nhiều vàng bị vứt bỏ. Vậy thì, này bạn, bạn hãy vứt bỏ gánh vải gai dầu của bạn đi, và tôi sẽ vứt bỏ gánh bạc của tôi. Cả hai chúng ta hãy mang gánh vàng mà đi.’ ‘Này bạn, gánh vải gai dầu này của tôi đã được mang từ xa đến và được bó rất kỹ. Thôi đủ rồi, bạn cứ tự biết lấy phần mình.’ Bấy giờ, người bạn kia vứt bỏ gánh bạc và lấy gánh vàng.”

‘‘เต เยน สโก คาโม เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ โย โส สหายโก สาณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส เนว มาตาปิตโร อภินนฺทึสุ, น ปุตฺตทารา อภินนฺทึสุ, น มิตฺตามจฺจา อภินนฺทึสุ, น จ ตโตนิทานํ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. โย ปน โส สหายโก สุวณฺณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส มาตาปิตโรปิ อภินนฺทึสุ, ปุตฺตทาราปิ อภินนฺทึสุ, มิตฺตามจฺจาปิ อภินนฺทึสุ, ตโตนิทานญฺจ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, สาณภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Họ đi đến ngôi làng của mình. Ở đó, người bạn nào đã mang gánh vải gai dầu đi, cha mẹ của người ấy không hoan hỷ, vợ con không hoan hỷ, bạn bè thân hữu không hoan hỷ, và do nhân duyên ấy, người ấy không đạt được an lạc và hỷ lạc. Còn người bạn nào đã mang gánh vàng đi, cha mẹ của người ấy cũng hoan hỷ, vợ con cũng hoan hỷ, bạn bè thân hữu cũng hoan hỷ, và do nhân duyên ấy, người ấy đạt được an lạc và hỷ lạc. “Cũng vậy, này hoàng thân, dường như ngài giống như người mang gánh vải gai dầu. Này hoàng thân, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này; này hoàng thân, hãy từ bỏ tà kiến xấu xa này. Mong rằng điều ấy sẽ không đưa đến bất hạnh và đau khổ cho ngài trong một thời gian dài.””

สรณคมนํ

Sự Quy Y

๔๓๗. ‘‘ปุริเมเนว [Pg.279] อหํ โอปมฺเมน โภโต กสฺสปสฺส อตฺตมโน อภิรทฺโธ. อปิ จาหํ อิมานิ วิจิตฺรานิ ปญฺหาปฏิภานานิ โสตุกาโม เอวาหํ ภวนฺตํ กสฺสปํ ปจฺจนีกํ กาตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป, อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป. เสยฺยถาปิ, โภ กสฺสป, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ เอวเมวํ โภตา กสฺสเปน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กสฺสป, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กสฺสโป ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ.

437. “Thưa ngài Kassapa, ngay từ ví dụ đầu tiên, tôi đã hài lòng và hoan hỷ với ngài. Nhưng vì muốn được nghe những câu trả lời vấn nạn tài tình và đa dạng này, nên tôi đã nghĩ rằng cần phải đối nghịch với ngài Kassapa. Thật vi diệu, thưa ngài Kassapa! Thật vi diệu, thưa ngài Kassapa! Thưa ngài Kassapa, cũng giống như người ta lật ngửa vật bị úp, hay phơi bày vật bị che giấu, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối với ý nghĩ ‘những ai có mắt sẽ thấy các sắc’, cũng vậy, Chánh pháp đã được ngài Kassapa tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Thưa ngài Kassapa, con xin quy y đức Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Mong ngài Kassapa hãy ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y kể từ hôm nay cho đến trọn đời.”

‘‘อิจฺฉามิ จาหํ, โภ กสฺสป, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุสาสตุ มํ ภวํ กสฺสโป, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“Thưa ngài Kassapa, con muốn thực hiện một đại lễ cúng dường, mong ngài Kassapa hãy chỉ dạy cho con điều gì sẽ mang lại lợi ích và an lạc cho con trong một thời gian dài.”

ยญฺญกถา

Bài Thuyết Giảng về Tế Lễ

๔๓๘. ‘‘ยถารูเป โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ทุกฺเขตฺเต ทุพฺภูเม อวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐาเปยฺย ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ อสารทานิ อสุขสยิตานิ. เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ, อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี [Pg.280] มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

438. “Này hoàng thân, trong một lễ tế lễ có tính chất như vầy: bò bị giết, dê và cừu bị giết, gà và heo bị giết, nhiều loại chúng sanh bị đi đến chỗ tàn sát; và những người nhận lễ vật là những người có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Này hoàng thân, một lễ tế lễ như vậy không có quả lớn, không có lợi ích lớn, không có ánh sáng lớn, không có sự lan tỏa lớn. Này hoàng thân, ví như một người nông dân, mang theo hạt giống và cày, đi vào rừng. Ở đó, trên một thửa ruộng xấu, trên một mảnh đất xấu, nơi gốc cây và gai góc chưa được dọn dẹp, người ấy gieo những hạt giống bị vỡ, bị thối, bị gió và nắng làm hỏng, không có lõi, không được phơi khô cẩn thận. Và trời lại không mưa đúng lúc, đúng thời. Liệu những hạt giống ấy có thể tăng trưởng, phát triển, sinh sôi nảy nở không? Và liệu người nông dân có thu hoạch được nhiều kết quả không?” “Thưa ngài Kassapa, chắc chắn là không.” “Này hoàng thân, cũng vậy, trong một lễ tế lễ có tính chất như vầy: bò bị giết, dê và cừu bị giết, gà và heo bị giết, nhiều loại chúng sanh bị đi đến chỗ tàn sát; và những người nhận lễ vật là những người có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Này hoàng thân, một lễ tế lễ như vậy không có quả lớn, không có lợi ích lớn, không có ánh sáng lớn, không có sự lan tỏa lớn.”

‘‘ยถารูเป จ โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ สุเขตฺเต สุภูเม สุวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐเปยฺย อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ. เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’ติ.

“Này rājañña, trong một cuộc tế lễ mà ở đấy bò không bị giết, dê và cừu không bị giết, gà và heo không bị giết, các loại chúng sanh khác không bị đi đến chỗ tàn hại, và những người thọ nhận là những vị có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, này rājañña, một cuộc tế lễ như vậy có quả lớn, có lợi ích lớn, có ánh sáng lớn, có ảnh hưởng rộng lớn. Ví như, này rājañña, một người nông phu mang theo hạt giống và cày rồi đi vào rừng. Ở đấy, trên thửa ruộng tốt, trên mảnh đất tốt, đã được dọn sạch gốc cây và gai góc, người ấy gieo xuống những hạt giống không bị bể, không bị thối, không bị hư hại bởi gió và nắng, có lõi chắc, được phơi khô tốt. Và trời mưa đúng thời, đúng lúc, với những cơn mưa vừa phải. Phải chăng những hạt giống ấy sẽ được tăng trưởng, phát triển, và trở nên dồi dào? Và người nông phu sẽ gặt hái được kết quả bội thu chăng?” “Thưa vâng, tâu ngài Kassapa.” “Cũng vậy, này rājañña, trong một cuộc tế lễ mà ở đấy bò không bị giết, dê và cừu không bị giết, gà và heo không bị giết, các loại chúng sanh khác không bị đi đến chỗ tàn hại, và những người thọ nhận là những vị có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, này rājañña, một cuộc tế lễ như vậy có quả lớn, có lợi ích lớn, có ánh sáng lớn, có ảnh hưởng rộng lớn.”

อุตฺตรมาณววตฺถุ

Câu chuyện về thanh niên Uttara

๔๓๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ ทานํ ปฏฺฐเปสิ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน อุตฺตโร นาม มาณโว วาวโฏ อโหสิ. โส ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’นฺติ. อสฺโสสิ โข ปายาสิ ราชญฺโญ – ‘‘อุตฺตโร กิร มาณโว ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ. อถ [Pg.281] โข ปายาสิ ราชญฺโญ อุตฺตรํ มาณวํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’นฺติ? นนุ มยํ, ตาต อุตฺตร, ปุญฺญตฺถิกา ทานสฺเสว ผลํ ปาฏิกงฺขิโน’’ติ? ‘‘โภโต โข ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, ยํ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ภุญฺชิตุํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ, ยานิ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ปริทหิตุํ. ภวํ โข ปนมฺหากํ ปิโย มนาโป, กถํ มยํ มนาปํ อมนาเปน สํโยเชมา’’ติ? ‘‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ยาทิสาหํ โภชนํ ภุญฺชามิ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปหิ. ยาทิสานิ จาหํ วตฺถานิ ปริทหามิ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อุตฺตโร มาณโว ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยาทิสํ โภชนํ ปายาสิ ราชญฺโญ ภุญฺชติ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปสิ. ยาทิสานิ จ วตฺถานิ ปายาสิ ราชญฺโญ ปริทหติ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปสิ.

439. Khi ấy, vương tử Pāyāsi đã thiết lập việc bố thí cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn, người nghèo khó, khách lữ hành, người buôn bán, và người ăn xin. Trong cuộc bố thí ấy, loại vật thực được dâng cúng là cơm tấm với cháo chua là món thứ hai, và các loại y phục thô xấu, có những sợi chỉ rối. Trong cuộc bố thí ấy, có một thanh niên tên là Uttara làm người quản lý. Sau khi thực hiện việc bố thí, vị ấy đã hồi hướng như sau: ‘Với việc bố thí này, mong rằng tôi chỉ gặp gỡ vương tử Pāyāsi ở trong đời này, chứ không ở đời sau.’ Vương tử Pāyāsi nghe được rằng: ‘Nghe nói thanh niên Uttara sau khi thực hiện việc bố thí đã hồi hướng như vầy: ‘Với việc bố thí này, mong rằng tôi chỉ gặp gỡ vương tử Pāyāsi ở trong đời này, chứ không ở đời sau.’’ Khi ấy, vương tử Pāyāsi cho gọi thanh niên Uttara đến và nói điều này: ‘Này hiền giả Uttara, có thật là sau khi thực hiện việc bố thí, ngươi đã hồi hướng như vầy: ‘Với việc bố thí này, mong rằng tôi chỉ gặp gỡ vương tử Pāyāsi ở trong đời này, chứ không ở đời sau’ không?’ ‘Thưa vâng, đúng vậy.’ ‘Nhưng tại sao, này hiền giả Uttara, sau khi thực hiện việc bố thí, ngươi lại hồi hướng như vầy: ‘Với việc bố thí này, mong rằng tôi chỉ gặp gỡ vương tử Pāyāsi ở trong đời này, chứ không ở đời sau’? Này hiền giả Uttara, chẳng phải chúng ta là những người mong cầu phước báu, mong đợi quả của sự bố thí hay sao?’ ‘Trong cuộc bố thí của ngài, loại vật thực được dâng cúng là cơm tấm với cháo chua là món thứ hai, là thứ mà ngay cả đến bàn chân ngài cũng không muốn chạm vào, huống nữa là dùng, và các loại y phục thô xấu, có những sợi chỉ rối, là những thứ mà ngay cả đến bàn chân ngài cũng không muốn chạm vào, huống nữa là mặc. Ngài đối với chúng tôi là người thân ái, khả ý. Làm sao chúng tôi lại có thể gắn kết điều khả ý với điều không khả ý được?’ ‘Nếu vậy, này hiền giả Uttara, ngươi hãy sắp đặt loại vật thực giống như loại ta dùng. Và hãy sắp đặt các loại y phục giống như loại ta mặc.’ ‘Thưa vâng, đúng vậy.’ Thanh niên Uttara đã vâng lời vương tử Pāyāsi và đã sắp đặt loại vật thực giống như loại vương tử Pāyāsi dùng, và đã sắp đặt các loại y phục giống như loại vương tử Pāyāsi mặc.

๔๔๐. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชิ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว. โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ.

440. Khi ấy, vương tử Pāyāsi do đã bố thí một cách không cung kính, đã bố thí không phải tự tay mình, đã bố thí không với lòng trân trọng, đã bố thí như vứt bỏ, nên sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh làm bạn đồng hành với chư Thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, tại một cung điện Serīsaka trống rỗng. Còn vị thanh niên tên là Uttara, người đã quản lý việc bố thí ấy, do đã bố thí một cách cung kính, đã bố thí tự tay mình, đã bố thí với lòng trân trọng, đã bố thí không như vứt bỏ, nên sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh vào thiện thú, thiên giới, làm bạn đồng hành với chư Thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba (Tāvatiṃsa).

ปายาสิเทวปุตฺโต

Thiên tử Pāyāsi

๔๔๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ควมฺปติ อภิกฺขณํ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ ทิวาวิหารํ คจฺฉติ. อถ โข ปายาสิ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา ควมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ควมฺปตึ อภิวาเทตฺวา [Pg.282] เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ปายาสึ เทวปุตฺตํ อายสฺมา ควมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปายาสิ ราชญฺโญ’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสิ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘สจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสึ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. อปิ จาหํ อยฺเยน กุมารกสฺสเปน เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวจิโต’’ติ. ‘‘โย ปน เต, อาวุโส, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส กุหึ อุปปนฺโน’’ติ? ‘‘โย เม, ภนฺเต, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. อหํ ปน, ภนฺเต, อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. เตน หิ, ภนฺเต ควมฺปติ, มนุสฺสโลกํ คนฺตฺวา เอวมาโรเจหิ – ‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’’นฺติ.

441. Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Gavampati thường xuyên đi đến thiên cung Serīsaka trống vắng để an trú ban ngày. Khi ấy, thiên tử Pāyāsi đi đến chỗ Tôn giả Gavampati; sau khi đến, đã đảnh lễ Tôn giả Gavampati rồi đứng sang một bên. Tôn giả Gavampati đã nói điều này với thiên tử Pāyāsi đang đứng một bên: – Này hiền giả, ngài là ai vậy? – Bạch ngài, con là vương tử Pāyāsi. – Này hiền giả, có phải ngài đã từng có tà kiến như vầy: ‘Cũng vì thế, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác’? – Bạch ngài, sự thật là con đã từng có tà kiến như vầy: ‘Cũng vì thế, không có đời sau, không có các chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác’. Tuy nhiên, con đã được Tôn giả Kumārakassapa làm cho từ bỏ tà kiến xấu xa ấy. – Này hiền giả, còn thanh niên tên Uttara, người đã lo liệu việc bố thí của ngài, đã sanh về đâu? – Bạch ngài, thanh niên tên Uttara, người đã lo liệu việc bố thí của con, do đã bố thí một cách cung kính, đã bố thí bằng tự tay, đã bố thí với lòng tôn trọng, đã bố thí không phải như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi thiện, cảnh trời, làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba. Còn con, bạch ngài, do đã bố thí không cung kính, đã bố thí không bằng tự tay, đã bố thí không với lòng tôn trọng, đã bố thí như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, tại thiên cung Serīsaka trống vắng. Do vậy, bạch ngài Gavampati, xin ngài hãy đi đến cõi người và loan báo như vầy: ‘Hãy bố thí một cách cung kính, hãy bố thí bằng tự tay, hãy bố thí với lòng tôn trọng, hãy bố thí không phải như vứt bỏ. Vương tử Pāyāsi do đã bố thí không cung kính, đã bố thí không bằng tự tay, đã bố thí không với lòng tôn trọng, đã bố thí như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, tại thiên cung Serīsaka trống vắng. Còn thanh niên tên Uttara, người đã lo liệu việc bố thí của vị ấy, do đã bố thí một cách cung kính, đã bố thí bằng tự tay, đã bố thí với lòng tôn trọng, đã bố thí không phải như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi thiện, cảnh trời, làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba’.

อถ โข อายสฺมา ควมฺปติ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร [Pg.283] นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’นฺติ.

Khi ấy, Tôn giả Gavampati sau khi đến cõi người đã loan báo như vầy: – ‘Hãy bố thí một cách cung kính, hãy bố thí bằng tự tay, hãy bố thí với lòng tôn trọng, hãy bố thí không phải như vứt bỏ. Vương tử Pāyāsi do đã bố thí không cung kính, đã bố thí không bằng tự tay, đã bố thí không với lòng tôn trọng, đã bố thí như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, tại thiên cung Serīsaka trống vắng. Còn thanh niên tên Uttara, người đã lo liệu việc bố thí của vị ấy, do đã bố thí một cách cung kính, đã bố thí bằng tự tay, đã bố thí với lòng tôn trọng, đã bố thí không phải như vứt bỏ, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi thiện, cảnh trời, làm bạn đồng hành với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba’.

ปายาสิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

Kinh Pāyāsi, kinh thứ mười, đã kết thúc.

มหาวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Phẩm Lớn đã kết thúc.

ตสฺสุทฺทานํ –

Đây là phần kệ tóm lược của phẩm ấy:

มหาปทาน นิทานํ, นิพฺพานญฺจ สุทสฺสนํ;

ชนวสภ โควินฺทํ, สมยํ สกฺกปญฺหกํ;

มหาสติปฏฺฐานญฺจ, ปายาสิ ทสมํ ภเว.

Kinh Mahāpadāna, kinh Nidāna, kinh Nibbāna và kinh Sudassana; kinh Janavasabha, kinh Govinda, kinh Samaya, kinh Sakkapañha; kinh Mahāsatipaṭṭhāna, và kinh Pāyāsi là kinh thứ mười.

มหาวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Kinh văn Pāli của Phẩm Lớn đã kết thúc.