Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenaje a aquel Bienaventurado, el Noble, el Perfectamente Iluminado.

ทีฆนิกาโย

Colección de Discursos Largos.

มหาวคฺคปาฬิ

La Gran Sección (Pali).

๑. มหาปทานสุตฺตํ

1. Mahāpadāna Sutta (El Gran Discurso sobre los Grandes Linajes).

ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตกถา

Discurso relacionado con el conocimiento de las existencias pasadas.

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม กเรริกุฏิกายํ. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส, อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’’ติ.

1. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Sāvatthī, en el Bosque de Jeta, en el monasterio de Anāthapiṇḍika, en la cabaña Kareri. Entonces, un gran grupo de monjes, habiendo regresado de la colecta de limosnas después de la comida, se reunieron y se sentaron en el pabellón circular Kareri. Surgió entre ellos una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas: "Así es el conocimiento de las vidas pasadas, así es el conocimiento de las vidas pasadas".

๒. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

2. El Bendito escuchó con su oído divino, purificado y superior al de los humanos, esta conversación de los monjes. Entonces, el Bendito se levantó de su asiento y se dirigió hacia el pabellón circular Kareri; al llegar, se sentó en el asiento preparado y, una vez sentado, se dirigió a los monjes: "Monjes, ¿de qué están hablando ahora mientras están aquí sentados reunidos? ¿Cuál es el tema de su conversación que ha quedado interrumpido?".

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา. อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

Ante estas palabras, los monjes le dijeron al Bendito: "Señor, aquí, después de haber regresado de la colecta de limosnas tras la comida, mientras estábamos sentados reunidos en el pabellón circular Kareri, surgió una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas: 'Así es el conocimiento de las vidas pasadas, así es el conocimiento de las vidas pasadas'. Esta era, Señor, nuestra conversación que quedó interrumpida cuando llegó el Bendito".

๓. ‘‘อิจฺเฉยฺยาถ [Pg.2] โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ,สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

3. "¿Desean ustedes, monjes, escuchar una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas?". "Este es el momento, Bendito; este es el momento, Sugata, para que el Bendito exponga una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas. Al escucharla del Bendito, los monjes la recordarán". "Entonces, monjes, escuchen y presten mucha atención, que hablaré". "Sí, Señor", respondieron los monjes al Bendito. El Bendito dijo lo siguiente:

๔. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. ตสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป เวสฺสภู ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป โกณาคมโน ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน.

4. "Monjes, hace noventa y un eones, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. Monjes, hace treinta y un eones, el Bendito Sikhī, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En ese mismo eón trigésimo primero, monjes, el Bendito Vessabhū, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Kakusandha, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Koṇāgamana, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Kassapa, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, yo he aparecido ahora en el mundo como Noble y Plenamente Iluminado".

๕. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสึ, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน.

5. "Monjes, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Sikhī... fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Vessabhū... fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Kakusandha... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, el Bendito Koṇāgamana... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, el Bendito Kassapa... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, yo ahora, Noble y Plenamente Iluminado, soy de casta guerrera por nacimiento y he nacido en una familia de guerreros".

๖. ‘‘วิปสฺสี[Pg.3], ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โคตโม โคตฺเตน อโหสึ.

6. "Monjes, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Sikhī... fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Vessabhū... fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Kakusandha... fue del linaje Kassapa. Monjes, el Bendito Koṇāgamana... fue del linaje Kassapa. Monjes, el Bendito Kassapa... fue del linaje Kassapa. Monjes, yo ahora... soy del linaje Gotama".

๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สตฺตติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วีสติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ; โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย.

7. "Monjes, la duración de la vida del Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, era de ochenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Sikhī... era de setenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Vessabhū... era de sesenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Kakusandha... era de cuarenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Koṇāgamana... era de treinta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Kassapa... era de veinte mil años. Monjes, mi duración de vida en la actualidad es poca, breve y efímera; aquel que vive mucho, vive cien años, un poco menos o un poco más".

๘. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุณฺฑรีกสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สาลสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิรีสสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทุมฺพรสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิคฺโรธสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ.

8. Monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Pāṭali. Monjes, el Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Puṇḍarīka. Monjes, el Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Sāla. Monjes, el Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Sirīsa. Monjes, el Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Udumbara. Monjes, el Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Nigrodha. Monjes, en la actualidad yo, el Arahant perfectamente iluminado, alcancé la iluminación al pie de un árbol Assattha.

๙. ‘‘วิปสฺสิสฺส[Pg.4], ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อภิภูสมฺภวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสณุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิธุรสญฺชีวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิยฺโยสุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติสฺสภารทฺวาชํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ.

9. Monjes, para el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, hubo una pareja de discípulos llamada Khaṇḍa y Tissa, que fue la pareja principal y excelente. Monjes, para el Bienaventurado Sikhī... una pareja de discípulos llamada Abhibhū y Sambhava... Monjes, para el Bienaventurado Vessabhū... una pareja de discípulos llamada Soṇa y Uttara... Monjes, para el Bienaventurado Kakusandho... una pareja de discípulos llamada Vidhura y Sañjīva... Monjes, para el Bienaventurado Koṇāgamano... una pareja de discípulos llamada Bhiyyosa y Uttara... Monjes, para el Bienaventurado Kassapo... una pareja de discípulos llamada Tissa y Bhāradvāja... Monjes, actualmente para mí, hay una pareja de discípulos llamada Sāriputta y Moggallāna, que es la pareja principal y excelente.

๑๐. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

10. Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de seis millones ochocientos mil monjes; una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas (Arahants).

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes; una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de setenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.5] สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes; una asamblea de discípulos fue de setenta mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de sesenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ จตฺตาลีสภิกฺขุสหสฺสานิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, de cuarenta mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ตึสภิกฺขุสหสฺสานิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, de treinta mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ วีสติภิกฺขุสหสฺสานิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, de veinte mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

Monjes, en la actualidad, para mí ha habido una asamblea de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Monjes, esta única asamblea de mis discípulos fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas.

๑๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เขมงฺกโร นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อุปสนฺโต นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พุทฺธิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสตฺถิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สพฺพมิตฺโต นาม [Pg.6] ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก.

11. Monjes, el monje llamado Asoka fue el asistente, el asistente principal, del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Monjes, el monje llamado Khemaṅkaro fue el asistente principal del Bienaventurado Sikhī... Monjes, el monje llamado Upasanto fue el asistente principal del Bienaventurado Vessabhū... Monjes, el monje llamado Buddhijo fue el asistente principal del Bienaventurado Kakusandho... Monjes, el monje llamado Sotthijo fue el asistente principal del Bienaventurado Koṇāgamano... Monjes, el monje llamado Sabbamitto fue el asistente principal del Bienaventurado Kassapo... Monjes, en la actualidad, el monje llamado Ānando es mi asistente, mi asistente principal.

๑๒. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

12. Monjes, el rey llamado Bandhumā fue el padre del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. La reina llamada Bandhumatī fue la madre que le dio la vida. La ciudad del rey Bandhumā, llamada Bandhumatī, fue la capital real.

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อรุโณ นาม ราชา ปิตา อโหสิ. ปภาวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. อรุณสฺส รญฺโญ อรุณวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Monjes, del Bienaventurado Sikhī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue el rey llamado Aruṇa. La madre biológica fue la reina llamada Pabhāvatī. La capital del rey Aruṇa fue la ciudad llamada Aruṇavatī”.

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สุปฺปติโต นาม ราชา ปิตา อโหสิ. วสฺสวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. สุปฺปติตสฺส รญฺโญ อโนมํ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Monjes, del Bienaventurado Vessabhū, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue el rey llamado Suppatita. La madre biológica fue la reina llamada Vassavatī. La capital del rey Suppatita fue la ciudad llamada Anoma”.

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อคฺคิทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. วิสาขา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน เขโม นาม ราชา อโหสิ. เขมสฺส รญฺโญ เขมวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Monjes, del Bienaventurado Kakusandha, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Aggidatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Visākhā. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Khema. La capital del rey Khema fue la ciudad llamada Khemavatī”.

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ยญฺญทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. อุตฺตรา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน โสโภ นาม ราชา อโหสิ. โสภสฺส รญฺโญ โสภวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Monjes, del Bienaventurado Koṇāgamana, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Yaññadatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Uttarā. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Sobha. La capital del rey Sobha fue la ciudad llamada Sobhavatī”.

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺรหฺมทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. ธนวตี นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน กิกี [Pg.7] นาม ราชา อโหสิ. กิกิสฺส รญฺโญ พาราณสี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

“Monjes, del Bienaventurado Kassapa, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Brahmadatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Dhanavatī. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Kikī. La capital del rey Kikī fue la ciudad llamada Bārāṇasī”.

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

“Monjes, en el presente mi padre es el rey llamado Suddhodana. Mi madre biológica es la reina llamada Māyā. Mi capital es la ciudad llamada Kapilavatthu”. Esto dijo el Bienaventurado; habiendo dicho esto, el Sugata se levantó de su asiento y entró en su morada.

๑๓. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ.

13. Entonces, poco después de que el Bienaventurado se marchara, surgió esta conversación entre aquellos monjes: “¡Es asombroso, amigos, es extraordinario, amigos, el gran poder y la gran autoridad del Tathāgata! Pues el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado las proliferaciones mentales, que han cortado el rastro del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Él los recuerda por su clase social, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: ‘Tales Bienaventurados fueron de tal nacimiento, tales fueron sus nombres, tales sus linajes, tal fue su virtud, tal fue su concentración, tal fue su sabiduría, tal fue su modo de vida y tal fue su liberación’”.

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ, อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.8] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ. อยญฺจ หิทํ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ.

“¿Podría ser, amigos, que esta naturaleza de la realidad haya sido tan bien penetrada por el Tathāgata, que por haber penetrado tal naturaleza de la realidad el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado las proliferaciones, que han cortado el rastro, que han agotado el ciclo y que han trascendido todo sufrimiento, recordándolos por su nacimiento, nombre, linaje, duración de vida, par de discípulos y asamblea de discípulos, pensando: ‘Tales Bienaventurados fueron de tal nacimiento... tal fue su liberación’? ¿O bien las deidades le comunicaron este asunto al Tathāgata, por lo cual el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado... de tal nacimiento... tal fue su liberación?”. Y esta conversación entre los monjes quedó inconclusa.

๑๔. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

14. Entonces, al atardecer, el Bienaventurado se levantó de su retiro solitario y se dirigió hacia el pabellón circular Karerimaṇḍala; habiendo llegado, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, ¿de qué tema estaban hablando mientras estaban aquí reunidos? ¿Y qué conversación entre ustedes ha quedado inconclusa?”.

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.9] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

Habiéndose dicho esto, esos monjes le dijeron al Bienaventurado: «Señor, aquí, poco después de que el Bienaventurado se marchara, surgió esta conversación entre nosotros: '¡Es asombroso, amigos! ¡Es extraordinario, amigos, el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Pues el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado la diversificación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento; los puede recordar tanto por su nacimiento, como por sus nombres, por sus clanes, por la duración de sus vidas, por sus parejas de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación". ¿Cómo es esto, amigos? ¿Es que el Tathāgata ha penetrado bien el elemento del Dhamma, por cuya penetración puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos? ¿O es que las deidades le informaron al Tathāgata de este asunto, por lo cual el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos?'. Señor, esta fue nuestra conversación que quedó inconclusa cuando el Bienaventurado llegó».

๑๕. ‘‘ตถาคตสฺเสเวสา, ภิกฺขเว, ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ. เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ.

15. «Monjes, es porque el Tathāgata ha penetrado bien el elemento del Dhamma, que por haber penetrado bien dicho elemento, el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado la diversificación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento; los puede recordar tanto por su nacimiento, como por sus nombres, por sus clanes, por la duración de sus vidas, por sus parejas de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación". Las deidades también le informaron al Tathāgata de este asunto, por lo cual el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación"».

‘‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

«¿Desearían ustedes, monjes, escuchar más extensamente un discurso sobre el Dhamma relacionado con las moradas anteriores?». «Señor, es el momento; Sugata, es el momento de que el Bienaventurado exponga más extensamente un discurso sobre el Dhamma relacionado con las moradas anteriores. Habiéndolo escuchado del Bienaventurado, los monjes lo recordarán». «En ese caso, monjes, escuchen, presten mucha atención, que hablaré». «Sí, Señor», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

๑๖. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ [Pg.10] สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

16. «Hace noventa y un eones, monjes, apareció en el mundo el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, monjes, el Arahat, el perfectamente Iluminado, fue de la casta khattiya por nacimiento y nació en una familia khattiya. El Bienaventurado Vipassī, monjes, fue del clan Koṇḍañña. La duración de la vida del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, fue de ochenta mil años. El Bienaventurado Vipassī alcanzó la perfecta iluminación al pie de un árbol Pāṭali. El Bienaventurado Vipassī tuvo una pareja de discípulos principales, una pareja excelente, llamados Khaṇḍa y Tissa. El Bienaventurado Vipassī tuvo tres asambleas de discípulos: una asamblea fue de seis millones ochocientos mil monjes; otra asamblea fue de cien mil monjes; y otra asamblea fue de ochenta mil monjes. En estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, todos ellos eran liberados de las impurezas (khīṇāsava). El Bienaventurado Vipassī tuvo como asistente principal a un monje llamado Asoka. El Bienaventurado Vipassī tuvo como padre al rey Bandhumā y como madre a la reina Bandhumatī. La ciudad capital del rey Bandhumā se llamaba Bandhumatī».

โพธิสตฺตธมฺมตา

La naturaleza de un Bodhisatta

๑๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมิ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

17. «Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī, habiendo fallecido en el mundo de los dioses Tusita, descendió al vientre de su madre, consciente y con plena comprensión. Esta es la ley natural en este caso».

๑๘. ‘‘ธมฺมตา, เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ. อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

18. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta, habiendo fallecido en el reino Tusita, entra en el vientre materno, entonces, en este mundo con sus dioses, Maras y Brahmaes, entre los seres con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y hombres, aparece un resplandor infinito y magnífico que supera incluso el poder divino de los dioses. Incluso en aquellos espacios intercósmicos que son vacíos, abiertos, sumidos en tinieblas y oscuridad profunda, donde ni siquiera la luna y el sol, a pesar de su gran poder y majestad, pueden iluminar con su luz, allí también aparece este resplandor infinito y magnífico que supera incluso el poder divino de los dioses. Y los seres que han renacido allí se reconocen unos a otros gracias a ese resplandor, pensando: ‘¡Ciertamente, amigos, también hay otros seres que han renacido aquí!’. Y este sistema de diez mil mundos se sacude, se estremece y tiembla con fuerza. Y ese resplandor infinito y magnífico aparece en el mundo, superando incluso el poder divino de los dioses. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๑๙. ‘‘ธมฺมตา [Pg.11] เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา จตุทฺทิสํ รกฺขาย อุปคจฺฉนฺติ – ‘มา นํ โพธิสตฺตํ วา โพธิสตฺตมาตรํ วา มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา โกจิ วา วิเหเฐสี’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

19. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, cuatro hijos de los dioses se acercan para protegerlo en las cuatro direcciones, pensando: ‘Que nadie, sea humano, no-humano o cualquier otro, dañe al Bodhisatta o a la madre del Bodhisatta’. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ปกติยา สีลวตี โพธิสตฺตมาตา โหติ, วิรตา ปาณาติปาตา, วิรตา อทินฺนาทานา, วิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, วิรตา มุสาวาทา, วิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

20. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, la madre del Bodhisatta es virtuosa por naturaleza: se abstiene de destruir la vida, se abstiene de tomar lo que no le ha sido dado, se abstiene de la conducta sexual inapropiada, se abstiene de hablar falsamente y se abstiene de las bebidas fermentadas, licores y embriagantes que causan negligencia. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ ปุริเสสุ มานสํ อุปฺปชฺชติ กามคุณูปสํหิตํ, อนติกฺกมนียา จ โพธิสตฺตมาตา โหติ เกนจิ ปุริเสน รตฺตจิตฺเตน. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

21. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, en la madre del Bodhisatta no surge ningún pensamiento de deseo sensual hacia los hombres, y la madre del Bodhisatta no puede ser transgredida por ningún hombre con mente apasionada. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ลาภินี โพธิสตฺตมาตา โหติ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ. สา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

22. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, la madre del Bodhisatta obtiene los cinco tipos de placeres sensuales; ella, provista y dotada de estos cinco tipos de placeres sensuales, los disfruta plenamente. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๓. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ. สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต [Pg.12] มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ, สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

23. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, a la madre del Bodhisatta no le surge ninguna enfermedad; la madre del Bodhisatta se siente feliz, sin fatiga en su cuerpo, y la madre del Bodhisatta ve al Bodhisatta dentro de su vientre con todos sus miembros y facultades completas. Monjes, es como una gema de berilo, bella, de buena calidad, de ocho facetas, bien tallada, pura, radiante, límpida y perfecta en todos sus aspectos, en la cual se ha enhebrado un hilo de color azul, amarillo, rojo, blanco o leonado. Un hombre con buena vista, tomándola en su mano, la observaría así: ‘Ciertamente, esta es una gema de berilo, bella, de buena calidad, de ocho facetas, bien tallada, pura, radiante, límpida y perfecta en todos sus aspectos; y en ella hay enhebrado un hilo de color azul, amarillo, rojo, blanco o leonado’. De la misma manera, monjes, cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, a la madre del Bodhisatta no le surge ninguna enfermedad; la madre del Bodhisatta se siente feliz, sin fatiga en su cuerpo, y la madre del Bodhisatta ve al Bodhisatta dentro de su vientre con todos sus miembros y facultades completas. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๔. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สตฺตาหชาเต โพธิสตฺเต โพธิสตฺตมาตา กาลงฺกโรติ ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

24. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: siete días después del nacimiento del Bodhisatta, la madre del Bodhisatta fallece y renace en el reino Tusita. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๕. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นว วา ทส วา มาเส คพฺภํ กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ทเสว มาสานิ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

25. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: así como otras mujeres dan a luz tras haber llevado el embarazo en su vientre durante nueve o diez meses, no es así como la madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta. La madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta después de haberlo llevado en su vientre durante exactamente diez meses. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๖. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นิสินฺนา วา นิปนฺนา วา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ฐิตาว โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

26. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: así como otras mujeres dan a luz sentadas o acostadas, no es así como la madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta. La madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta estando solamente de pie. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๗. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, เทวา ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ปจฺฉา มนุสฺสา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

27. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, los dioses lo reciben primero y los humanos después. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๘. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อปฺปตฺโตว โพธิสตฺโต ปถวึ โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา ปฏิคฺคเหตฺวา มาตุ ปุรโต ฐเปนฺติ – ‘อตฺตมนา, เทวิ, โหหิ; มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

28. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, antes incluso de que toque la tierra, cuatro hijos de los dioses lo reciben y lo presentan ante su madre diciendo: ‘¡Alégrate, reina! Un hijo de gran poder ha nacido para ti’. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๒๙. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต อุเทน อมกฺขิโต เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิรตนํ กาสิเก วตฺเถ นิกฺขิตฺตํ เนว มณิรตนํ กาสิกํ วตฺถํ มกฺเขติ, นาปิ กาสิกํ วตฺถํ มณิรตนํ มกฺเขติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อุภินฺนํ สุทฺธตฺตา. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต, อุเทน อมกฺขิโต [Pg.13] เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

29. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, sale completamente puro, no manchado por aguas, ni manchado por flemas, ni manchado por sangre, ni manchado por ninguna impureza, sino limpio y puro. Monjes, es como una joya preciosa colocada sobre una tela de Kasi; ni la joya mancha la tela de Kasi, ni la tela de Kasi mancha la joya. ¿Por qué razón? Por la pureza de ambas. De la misma manera, monjes, cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, sale completamente puro, no manchado por aguas, ni manchado por flemas, ni manchado por sangre, ni manchado por ninguna impureza, sino limpio y puro. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๓๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, ทฺเว อุทกสฺส ธารา อนฺตลิกฺขา ปาตุภวนฺติ – เอกา สีตสฺส เอกา อุณฺหสฺส เยน โพธิสตฺตสฺส อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ มาตุ จ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

30. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, dos corrientes de agua aparecen desde el firmamento, una fría y otra caliente, con las cuales realizan el aseo del Bodhisatta y de su madre. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso».

๓๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สมฺปติชาโต โพธิสตฺโต สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คจฺฉติ เสตมฺหิ ฉตฺเต อนุธาริยมาเน, สพฺพา จ ทิสา อนุวิโลเกติ, อาสภึ วาจํ ภาสติ ‘อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

31. «Es una ley natural, monjes, que tan pronto como nace el Bodhisatta, este se sitúa firmemente con pies nivelados y, orientado hacia el norte, da siete pasos mientras se sostiene sobre él un parasol blanco. Él observa todas las direcciones y pronuncia estas palabras solemnes: “Yo soy el supremo del mundo, yo soy el más grande del mundo, yo soy el mejor del mundo. Este es mi último nacimiento; ahora no habrá más renacer”. Esta es la ley natural en este caso.»

๓๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ, อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

32. «Es una ley natural, monjes, que cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, surge entonces una luz inmensa y grandiosa en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, en esta generación con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y hombres, superando incluso el esplendor divino de los dioses. Incluso en aquellos espacios intermundanos, desolados, sin base, sumidos en la oscuridad y las tinieblas, donde ni la luna ni el sol, a pesar de su gran poder y majestuosidad, pueden llegar con su luz, allí también aparece esa luz inmensa y grandiosa, superando el esplendor divino de los dioses. Y los seres que han nacido allí se reconocen unos a otros por esa luz: “¡Parece que, señores, también hay otros seres nacidos aquí!”. Y este sistema de diez mil mundos se estremece, tiembla y se sacude violentamente, y una luz inmensa y grandiosa aparece en el mundo, superando el esplendor divino de los dioses. Esta es la ley natural en este caso.»

ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณา

Las treinta y dos marcas de un Gran Hombre

๓๓. ‘‘ชาเต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิมฺหิ กุมาเร พนฺธุมโต รญฺโญ ปฏิเวเทสุํ – ‘ปุตฺโต เต, เทว, ชาโต, ตํ เทโว ปสฺสตู’ติ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ [Pg.14] อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปสฺสนฺตุ โภนฺโต เนมิตฺตา พฺราหฺมณา กุมาร’นฺติ. อทฺทสํสุ โข, ภิกฺขเว, เนมิตฺตา พฺราหฺมณา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา พนฺธุมนฺตํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘อตฺตมโน, เทว, โหหิ, มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, ลาภา เต, มหาราช, สุลทฺธํ เต, มหาราช, ยสฺส เต กุเล เอวรูโป ปุตฺโต อุปฺปนฺโน. อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

33. «Una vez nacido el príncipe Vipassī, monjes, le informaron al rey Bandhumā: “Majestad, os ha nacido un hijo; que Su Majestad lo vea”. Monjes, el rey Bandhumā vio al príncipe Vipassī y, tras verlo, hizo llamar a los brahmanes expertos en señales y les dijo: “Que los señores brahmanes expertos en señales examinen al príncipe”. Monjes, los brahmanes expertos en señales vieron al príncipe Vipassī y, tras verlo, le dijeron al rey Bandhumā: “Majestad, alegraos, pues os ha nacido un hijo de gran poder. Es una bendición para vos, gran rey; es una gran fortuna para vos, gran rey, que en vuestra familia haya nacido un hijo de tal naturaleza. Pues este príncipe, Majestad, posee las treinta y dos marcas de un Gran Hombre, para quien solo existen dos destinos posibles y no otros. Si permanece en el hogar, será un rey que hace girar la rueda (Cakkavattī), un soberano justo que reina según la justicia (Dhamma), conquistador de los cuatro confines, que ha logrado la estabilidad en su territorio y posee los siete tesoros. Estos son sus siete tesoros: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de forma heroica y capaces de derrotar a ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano, habiéndola conquistado no con el castigo ni con las armas, sino con la justicia. Pero si sale del hogar hacia la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda perfectamente iluminado en el mundo, aquel que ha retirado el velo de la ignorancia”.»

๓๔. ‘กตเมหิ จายํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาปี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

34. «“¿Con qué treinta y dos marcas de un Gran Hombre, Majestad, está dotado este príncipe, por las cuales solo existen dos destinos posibles para un Gran Hombre y no otros? Si permanece en el hogar, será un rey que hace girar la rueda, un soberano justo, rey de la justicia, conquistador de los cuatro confines, que ha logrado la estabilidad en su territorio y posee los siete tesoros. Estos son sus siete tesoros: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de forma heroica y capaces de derrotar a ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano, habiéndola conquistado no con el castigo ni con las armas, sino con la justicia. Pero si sale del hogar hacia la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda perfectamente iluminado en el mundo, aquel que ha retirado el velo de la ignorancia”.»

๓๕. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

35. «“Este príncipe, Majestad, tiene los pies firmemente plantados. El hecho de que este príncipe, Majestad, tenga los pies firmemente plantados es una de las marcas de un Gran Hombre para este Gran Hombre”.»

‘อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ, อิมสฺส [Pg.15] เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

«“En las plantas de los pies de este príncipe, Majestad, han aparecido ruedas con mil radios, con llantas y cubos, completas en todos sus detalles. El hecho de que en las plantas de los pies de este príncipe, Majestad, hayan aparecido ruedas con mil radios, con llantas y cubos, completas en todos sus detalles, es una de las marcas de un Gran Hombre para este Gran Hombre”.»

‘อยญฺหิ เทว, กุมาโร อายตปณฺหี…เป…

«“Este príncipe, Majestad, tiene talones alargados... [etc.]”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทีฆงฺคุลี…

«“Este príncipe, Majestad, tiene dedos largos...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร มุทุตลุนหตฺถปาโท…

«“Este príncipe, Majestad, tiene manos y pies suaves y tiernos...”.»

‘อยญฺหิ, เทว กุมาโร ชาลหตฺถปาโท…

«“Este príncipe, Majestad, tiene manos y pies con una membrana como una red...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุสฺสงฺขปาโท…

«“Este príncipe, Majestad, tiene los tobillos elevados...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอณิชงฺโฆ…

«“Este príncipe, Majestad, tiene las pantorrillas como las de un antílope...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ…

«“Este príncipe, Majestad, estando de pie y sin inclinarse, puede tocar y masajear sus rodillas con ambas palmas de las manos...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โกโสหิตวตฺถคุยฺโห…

«“Este príncipe, Majestad, tiene los órganos masculinos ocultos en una vaina...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุวณฺณวณฺโณ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ…

«“Este príncipe, Majestad, es de color dorado, con la piel semejante al oro fino...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุขุมจฺฉวี; สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ …

«“Este príncipe, Majestad, tiene la piel sumamente delicada; debido a la finura de su piel, el polvo y la suciedad no se adhieren a su cuerpo...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอเกกโลโม; เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ…

«“Este príncipe, Majestad, tiene un solo vello por cada poro; en cada uno de los poros de su piel ha crecido un solo vello...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุทฺธคฺคโลโม; อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ…

«“Este príncipe, Majestad, tiene los vellos del cuerpo dirigidos hacia arriba; los vellos han crecido de color azul oscuro, como el colirio, y se enrollan hacia la derecha en espiral...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมุชุคตฺโต…

«“Este príncipe, Majestad, tiene el cuerpo recto como el de un Brahma...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สตฺตุสฺสโท…

«“Este príncipe, Majestad, tiene las siete prominencias...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหปุพฺพทฺธกาโย…

«“Este príncipe, Majestad, tiene la parte frontal del cuerpo como la de un león...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จิตนฺตรํโส …

«“Este príncipe, Majestad, tiene la espalda bien llena (sin surco entre los hombros)...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร นิคฺโรธปริมณฺฑโล ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ตาวตกฺวสฺส กาโย…

«“Este príncipe, Majestad, tiene las proporciones de un árbol baniano; su altura es igual a su envergadura, y su envergadura es igual a su altura...”.»

‘อยญฺหิ[Pg.16], เทว, กุมาโร สมวฏฺฏกฺขนฺโธ…

«“Este príncipe, Majestad, tiene el cuello bien redondeado...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร รสคฺคสคฺคี…

«“Este príncipe, Majestad, tiene nervios del gusto sumamente sensibles...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหหนุ…

«“Este príncipe, Majestad, tiene la mandíbula como la de un león...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จตฺตาลีสทนฺโต…

«“Este príncipe, Majestad, tiene cuarenta dientes...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สมทนฺโต…

«“Este príncipe, Majestad, tiene los dientes parejos...”.»

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อวิรฬทนฺโต…

“Gran Rey, este príncipe tiene los dientes perfectamente alineados, sin espacios entre ellos”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุสุกฺกทาโฐ…

“Gran Rey, este príncipe tiene los cuatro colmillos de un blanco purísimo”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ปหูตชิวฺโห…

“Gran Rey, este príncipe posee una lengua larga y amplia”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมสฺสโร กรวีกภาณี…

“Gran Rey, este príncipe tiene una voz como la de Brahma y habla con el dulce canto del ave karavika”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อภินีลเนตฺโต…

“Gran Rey, este príncipe tiene los ojos de un azul intenso”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โคปขุโม…

“Gran Rey, este príncipe posee pestañas como las de un ternero recién nacido”.

อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ อิมสฺส เทว กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“Gran Rey, en el entrecejo de este príncipe ha nacido un vello blanco, suave como el algodón más fino. El hecho de que este vello blanco y suave haya nacido en el entrecejo de este príncipe es también una característica de un Gran Hombre”.

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“Gran Rey, este príncipe tiene la cabeza coronada como por una diadema natural. El hecho de que el príncipe posea esta formación en su cabeza es también una característica de un Gran Hombre”.

๓๖. ‘อิเมหิ โข อยํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน [Pg.17] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท’ติ.

36. “Gran Rey, este príncipe está dotado de estas treinta y dos características de un Gran Hombre. Para quien las posee, solo existen dos destinos posibles y ningún otro: si permanece en la vida de hogar, será un Rey Girador de la Rueda, justo, un rey del Dharma, soberano de los cuatro continentes, victorioso, que da estabilidad a su reino y posee los siete tesoros. Sus siete tesoros son: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de figura heroica y capaces de derrotar a los ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano sin necesidad de vara ni espada, solo mediante el Dharma. Pero si renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda Perfectamente Iluminado en el mundo, quien ha removido el velo de la ignorancia”.

วิปสฺสีสมญฺญา

La designación como Vipassī

๓๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ อหเตหิ วตฺเถหิ อจฺฉาทาเปตฺวา สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ธาติโย อุปฏฺฐาเปสิ. อญฺญา ขีรํ ปาเยนฺติ, อญฺญา นฺหาเปนฺติ, อญฺญา ธาเรนฺติ, อญฺญา องฺเกน ปริหรนฺติ. ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธารยิตฺถ ทิวา เจว รตฺติญฺจ – ‘มา นํ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา พาธยิตฺถา’ติ. ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา พหุโน ชนสฺส ปิยํ มนาปํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. สฺวาสฺสุทํ องฺเกเนว องฺกํ ปริหริยติ.

37. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā, tras vestir a los brahmanes adivinos con ropas nuevas, los satisfizo con todos sus deseos. Luego, monjes, el rey Bandhumā asignó nodrizas para atender al príncipe Vipassī. Unas lo amamantaban, otras lo bañaban, otras lo sostenían y otras lo cargaban en su regazo. Monjes, para el recién nacido príncipe Vipassī, se sostenía un parasol blanco tanto de día como de noche, con el pensamiento: ‘Que no le afecte ni el frío, ni el calor, ni la hierba, ni el polvo, ni el rocío’. Monjes, el príncipe Vipassī, al nacer, era amado y apreciado por toda la gente. Así como un loto azul, un loto rojo o un loto blanco es amado y apreciado por todos, del mismo modo, monjes, el príncipe Vipassī era amado y apreciado por la multitud. Él era llevado de un regazo a otro”.

๓๘. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, หิมวนฺเต ปพฺพเต กรวีกา นาม สกุณชาติ มญฺชุสฺสรา จ วคฺคุสฺสรา จ มธุรสฺสรา จ เปมนิยสฺสรา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ.

38. “Monjes, al nacer, el príncipe Vipassī poseía una voz melodiosa, una voz clara, una voz dulce y una voz encantadora. Así como en las montañas del Himalaya existe una especie de ave llamada karavika que tiene una voz melodiosa, clara, dulce y encantadora; del mismo modo, monjes, el príncipe Vipassī poseía una voz melodiosa, clara, dulce y encantadora”.

๓๙. ‘‘ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน สุทํ สมนฺตา โยชนํ ปสฺสติ ทิวา เจว รตฺติญฺจ.

39. “Monjes, en el príncipe Vipassī, al nacer, se manifestó un ojo físico extraordinario nacido del fruto de sus méritos pasados, con el cual podía ver a una legua a la redonda, tanto de día como de noche”.

๔๐. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนิมิสนฺโต เปกฺขติ เสยฺยถาปิ เทวา ตาวตึสา. ‘อนิมิสนฺโต กุมาโร เปกฺขตี’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

40. “Monjes, al nacer, el príncipe Vipassī miraba sin parpadear, tal como lo hacen los dioses del cielo de Tāvatiṃsa. Debido a que el príncipe miraba con tal claridad y sin pestañear, monjes, surgió para el príncipe Vipassī el nombre de ‘Vipassī, Vipassī’ (El de la visión clara)”.

๔๑. ‘‘อถ [Pg.18] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา อตฺถกรเณ นิสินฺโน วิปสฺสึ กุมารํ องฺเก นิสีทาเปตฺวา อตฺเถ อนุสาสติ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปิตุองฺเก นิสินฺโน วิเจยฺย วิเจยฺย อตฺเถ ปนายติ ญาเยน. วิเจยฺย วิเจยฺย กุมาโร อตฺเถ ปนายติ ญาเยนาติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

41. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā, sentado en el tribunal, hacía que el príncipe Vipassī se sentara en su regazo mientras impartía justicia. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, sentado en el regazo de su padre, examinaba y discernía los casos con sabiduría y justicia. Debido a que el príncipe discernía los casos con tal rectitud, monjes, el nombre de ‘Vipassī, Vipassī’ se hizo aún más reconocido para él”.

๔๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ตโย ปาสาเท การาเปสิ, เอกํ วสฺสิกํ เอกํ เหมนฺติกํ เอกํ คิมฺหิกํ; ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร วสฺสิเก ปาสาเท จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหตี’’ติ.

42. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā hizo construir tres palacios para el príncipe Vipassī: uno para la estación de lluvias, uno para el invierno y uno para el verano, y lo proveyó de los cinco tipos de placeres sensoriales. Allí, monjes, durante los cuatro meses de la estación de lluvias, el príncipe Vipassī permanecía en el palacio de lluvia, siendo atendido únicamente por músicos mujeres, sin descender a la planta baja del palacio”.

ปฐมภาณวาโร.

Fin de la primera sección de recitación.

ชิณฺณปุริโส

El encuentro con el anciano

๔๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

43. “Entonces, monjes, tras el paso de muchos años, muchos cientos y miles de años, el príncipe Vipassī se dirigió a su auriga: ‘Amigo auriga, prepara los mejores carruajes; iremos al parque para contemplar los hermosos terrenos’. ‘Así sea, señor’, respondió el auriga al príncipe Vipassī y, tras preparar los excelentes carruajes, le informó: ‘Señor, los magníficos carruajes están listos; puede partir cuando lo considere oportuno’. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, montando en un carruaje de gala, partió hacia el parque acompañado por otros carruajes excelentes”.

๔๔. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ [Pg.19] คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ. ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม. น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา. อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’ติ!

44. «Monjes, el príncipe Vipassī, mientras se dirigía a los jardines, vio a un hombre decrépito, encorvado como un cabrio, deformado, apoyado en un bastón, que caminaba tembloroso, enfermo y con la juventud ida. Al verlo, llamó al auriga: “Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni su cabello es como el de los demás, ni su cuerpo es como el de los demás”. “Señor, él es lo que se llama un anciano”. “¿Y qué es un anciano, compañero auriga?”. “Señor, un anciano es alguien a quien no le queda mucho tiempo de vida”. “¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la vejez? ¿No estoy libre de ella?”. “Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la vejez; no podemos escapar de ella”. “Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio”. “Así sea, señor”, respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, apesadumbrado y desanimado, reflexionaba: “¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, la vejez se hace presente”».

๔๕. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ? กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’’ติ.

45. «Entonces, monjes, el rey Bandhumā mandó llamar al auriga y le preguntó: “Compañero auriga, ¿se divirtió el príncipe en los jardines? ¿Estaba contento el príncipe en los jardines?”. “No, señor, el príncipe no se divirtió en los jardines; no estaba contento”. “¿Y qué vio el príncipe, compañero auriga, al ir hacia los jardines?”. “Señor, mientras el príncipe se dirigía a los jardines, vio a un hombre decrépito, encorvado como un cabrio, deformado, apoyado en un bastón, que caminaba tembloroso, enfermo y con la juventud ida. Al verlo, me preguntó: ‘Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni su cabello es como el de los demás, ni su cuerpo es como el de los demás’. Yo le respondí: ‘Señor, él es lo que se llama un anciano’. Él volvió a preguntar: ‘¿Y qué es un anciano, compañero auriga?’. Yo le dije: ‘Señor, un anciano es alguien a quien no le queda mucho tiempo de vida’. Él preguntó: ‘¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la vejez? ¿No estoy libre de ella?’. Yo le respondí: ‘Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la vejez; no podemos escapar de ella’».

‘‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

«‘Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio’. Así, señor, tras aceptar las palabras del príncipe Vipassī, regresé desde allí mismo al palacio. Señor, una vez en el palacio, el príncipe, apesadumbrado y desanimado, reflexiona: ‘¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, la vejez se hace presente’».

พฺยาธิตปุริโส

El hombre enfermo

๔๖. ‘‘อถ [Pg.20] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ –

46. «Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió lo siguiente:»

‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

«“¡Que el príncipe Vipassī no deje de reinar! ¡Que el príncipe Vipassī no renuncie a la vida de hogar por la vida sin hogar! ¡Que no se cumplan las palabras de los brahmanes adivinos!”. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī de placeres sensuales en abundancia, con el fin de que el príncipe Vipassī reinara, no renunciara a la vida de hogar por la vida sin hogar, y para que las palabras de los brahmanes adivinos resultaran falsas».

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป…

«Allí, monjes, el príncipe Vipassī, provisto y rodeado de los cinco tipos de placeres sensuales, se entregaba al disfrute. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, después de muchos años... (etc.)»

๔๗. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

47. «Monjes, el príncipe Vipassī, mientras se dirigía a los jardines, vio a un hombre enfermo, sufriente y gravemente debilitado, que yacía sobre sus propios excrementos y orina, siendo levantado y recostado por otros. Al verlo, llamó al auriga: “Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni sus ojos ni su voz son como los de los demás”. “Señor, él es lo que se llama un enfermo”. “¿Y qué es un enfermo, compañero auriga?”. “Señor, un enfermo es alguien de quien no se sabe si podrá recuperarse de su dolencia”. “¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la enfermedad? ¿No estoy libre de ella?”. “Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la enfermedad; no podemos escapar de ella”. “Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio”. “Así sea, señor”, respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, apesadumbrado y desanimado, reflexionaba: “¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, se hacen presentes la vejez y la enfermedad”».

๔๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม [Pg.21] สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

48. "Entonces, monjes, el rey Bandhumā mandó llamar al auriga y le dijo: 'Dime, querido auriga, ¿se divirtió el príncipe en el parque? ¿Estaba el príncipe complacido en el parque?'. 'Señor, el príncipe no se divirtió en el parque, el príncipe no estuvo complacido en el parque'. '¿Qué fue lo que vio el príncipe, querido auriga, mientras salía hacia el parque?'. 'Señor, mientras el príncipe salía hacia el parque, vio a un hombre aquejado por la enfermedad, sufriendo, gravemente debilitado, yaciendo en sus propios excrementos y orina, siendo levantado por unos y acostado por otros. Al verlo, me preguntó: \"¿Qué le ha sucedido a este hombre, querido auriga? Sus ojos no son como los de otros, y su voz no es como la de otros\". Yo respondí: \"Señor, este hombre es lo que llaman un enfermo\". Él preguntó: \"¿And qué es un enfermo, querido auriga?\". Yo respondí: \"Señor, un enfermo es alguien de quien no se sabe si se recuperará de esa aflicción\". Él volvió a preguntar: \"¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la enfermedad, no he superado la enfermedad?\". Yo respondí: \"Señor, tanto vos como nosotros, todos estamos sujetos a la enfermedad, no hemos superado la enfermedad\". Entonces dijo: \"En ese caso, querido auriga, ya es suficiente del parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio\". \"Así sea, señor\", respondí yo al príncipe Vipassī y regresé desde allí mismo al palacio. El príncipe, una vez llegado al palacio, se quedó afligido y deprimido, reflexionando: \"¡Ay, qué despreciable es en verdad el nacimiento! Pues a quien ha nacido se le manifiesta la vejez y se le manifiesta la enfermedad\"'."

กาลงฺกตปุริโส

El hombre fallecido

๔๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

49. "Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió este pensamiento: 'Que el príncipe Vipassī no deje de reinar, que el príncipe Vipassī no renuncie al hogar para llevar la vida sin hogar, que las palabras de los brahmanes adivinos no resulten ser ciertas'. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī con una abundancia aún mayor de los cinco tipos de placeres sensuales, pensando: 'De este modo el príncipe Vipassī reinará, el príncipe Vipassī no renunciará al hogar para llevar la vida sin hogar, y las palabras de los brahmanes adivinos resultarán falsas'."

"Allí, monjes, el príncipe Vipassī, dotado y provisto de los cinco tipos de placeres sensuales, se deleitaba. Entonces, monjes, después de muchos años... [p]..."

๕๐. ‘‘อทฺทสา [Pg.22] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ นุ โข, โส, สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

50. "Monjes, el príncipe Vipassī, mientras salía hacia el parque, vio a una gran multitud de gente reunida y una litera envuelta en telas de diversos colores que era transportada. Al verla, se dirigió al auriga: '¿Por qué, querido auriga, se ha reunido esa gran multitud y se transporta esa litera con telas de diversos colores?'. 'Señor, ese es un fallecido'. 'En ese caso, querido auriga, conduce el carro hacia donde está el fallecido'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī y condujo el carro hacia donde estaba el fallecido. Monjes, el príncipe Vipassī vio al difunto fallecido y, al verlo, preguntó al auriga: '¿Y qué es un fallecido, querido auriga?'. 'Señor, un fallecido es alguien a quien ahora ni su madre, ni su padre, ni otros parientes verán más; y él tampoco verá más a su madre, ni a su padre, ni a otros parientes'. Él preguntó: '¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la muerte, no he superado la muerte? ¿Acaso a mí tampoco me verán más el rey, la reina u otros parientes? ¿Acaso yo tampoco veré más al rey, a la reina o a otros parientes?'. 'Señor, tanto vos como nosotros, todos estamos sujetos a la muerte, no hemos superado la muerte. Tampoco a vos os verán más el rey, la reina u otros parientes; ni vos veréis más al rey, a la reina o a otros parientes'. Entonces dijo: 'En ese caso, querido auriga, ya es suficiente del parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó desde allí mismo al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, una vez llegado al palacio, se quedó afligido y deprimido, reflexionando: '¡Ay, qué despreciable es en verdad el nacimiento! Pues a quien ha nacido se le manifiesta la vejez, se le manifiesta la enfermedad y se le manifiesta la muerte'."

๕๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โส[Pg.23], สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสึ. อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

51. Entonces, monjes, el rey Bandhumā, habiendo mandado llamar al auriga, le dijo esto: '¿Acaso, querido auriga, el príncipe se divirtió en el parque? ¿Acaso, querido auriga, el príncipe estuvo complacido en el parque?'. 'No, señor, el príncipe no se divirtió en el parque; no, señor, el príncipe no estuvo complacido en el parque'. '¿Pero qué vio, querido auriga, el príncipe mientras salía hacia el parque?'. 'Señor, el príncipe, al salir hacia el parque, vio a una gran multitud de gente reunida y una litera fúnebre cubierta con telas de diversos colores siendo transportada. Al verla, me dijo esto: "¿Por qué, querido auriga, se ha reunido esa gran multitud y se transporta una litera con telas de diversos colores?". "Eso, señor, es lo que llaman un fallecido". "Si es así, querido auriga, dirige el carruaje hacia donde está ese fallecido". "Así sea, señor", respondí yo, señor, al príncipe Vipassī, y dirigí el carruaje hacia donde estaba el fallecido. El príncipe, señor, vio al difunto que había partido al otro mundo y, al verlo, me dijo: "¿Qué significa esto de un 'fallecido', querido auriga?". "Eso, señor, es lo que llaman un fallecido. Ahora ni su madre, ni su padre, ni otros parientes lo verán más; ni él verá ya más a su madre, ni a su padre, ni a sus otros parientes". "¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la muerte, sin poder trascenderla? ¿Acaso ni el rey, ni la reina, ni otros parientes me verán más? ¿Acaso yo tampoco veré ya más al rey, ni a la reina, ni a mis otros parientes?". "Tanto tú, señor, como nosotros, todos estamos sujetos a la muerte, sin poder trascenderla; a ti tampoco te verán ya más el rey, ni la reina, ni otros parientes, ni tú verás ya más al rey, ni a la reina, ni a tus otros parientes". "Si es así, querido auriga, es suficiente de parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio". "Así sea, señor", respondí yo, señor, al príncipe Vipassī, y regresé al palacio desde ese mismo lugar. Al llegar al palacio, señor, el príncipe Vipassī permanecía afligido, desanimado y pensativo: "¡Maldito sea este llamado nacimiento! Pues en quien ha nacido se manifiestan la vejez, la enfermedad y la muerte".

ปพฺพชิโต

El renunciante

๕๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

52. Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió este pensamiento: 'Que no suceda que el príncipe Vipassī no gobierne el reino; que no suceda que el príncipe Vipassī renuncie al hogar por la vida sin hogar; que no suceda que las palabras de los brahmanes adivinos resulten ciertas'. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī con una abundancia aún mayor de los cinco placeres de los sentidos, con el fin de que el príncipe Vipassī gobernara el reino, no renunciara al hogar por la vida sin hogar, y para que las palabras de los brahmanes adivinos resultaran falsas.

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ [Pg.24] พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

Allí, monjes, el príncipe Vipassī, provisto y dotado de los cinco placeres de los sentidos, se deleitaba con ellos. Entonces, monjes, al cabo de muchos años, muchos siglos y muchos milenios, el príncipe Vipassī llamó al auriga y le dijo: 'Querido auriga, prepara los mejores carruajes, vayamos al parque para contemplar sus hermosos terrenos'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī, y habiendo preparado los mejores carruajes, le informó: 'Señor, los mejores carruajes han sido preparados; haz lo que consideres oportuno para la partida'. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, montando en un carruaje magnífico, salió hacia el parque escoltado por otros carruajes magníficos.

๕๓. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ภณฺฑุํ ปพฺพชิตํ กาสายวสนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? สีสํปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข โส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา. เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ตํ ปพฺพชิตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ ปน, สมฺม, กึกโต, สีสมฺปิ เต น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิ เต น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ.

53. Al salir hacia el parque, monjes, el príncipe Vipassī vio a un hombre rapado, un renunciante vestido con ropas de color ocre. Al verlo, llamó al auriga y le dijo: '¿Qué ha hecho este hombre, querido auriga? Su cabeza no es como la de los demás, ni sus ropas son como las de los demás'. 'Eso, señor, es lo que llaman un renunciante'. '¿Y qué es eso de un 'renunciante', querido auriga?'. 'Señor, un renunciante es aquel para quien es bueno practicar el Dhamma, es bueno practicar la conducta recta, es buena la acción beneficiosa, es buena la acción meritoria, es bueno no dañar a los seres y es buena la compasión por los seres vivos'. 'Eso de un renunciante es ciertamente bueno, querido auriga; es bueno practicar el Dhamma, la conducta recta, la acción beneficiosa, la acción meritoria, el no dañar y la compasión por los seres vivos. Si es así, querido auriga, dirige el carruaje hacia donde está ese renunciante'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī, y dirigió el carruaje hacia donde estaba el renunciante. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī le dijo a aquel renunciante: 'Amigo, ¿qué has hecho? Tu cabeza no es como la de los demás, ni tus ropas son como las de los demás'. 'Señor, soy lo que llaman un renunciante'. '¿Y qué significa ser un renunciante, amigo?'. 'Señor, ser un renunciante significa que considero que es bueno practicar el Dhamma, es bueno practicar la conducta recta, es buena la acción beneficiosa, es buena la acción meritoria, es bueno no dañar y es buena la compasión por los seres vivos'. 'Ciertamente, amigo, ser un renunciante es algo bueno; es bueno practicar el Dhamma, la conducta recta, la acción beneficiosa, la acción meritoria, el no dañar y la compasión por los seres vivos'.

โพธิสตฺตปพฺพชฺชา

La renuncia del Bodhisatta

๕๔. ‘‘อถ [Pg.25] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร สารถึ อามนฺเตสิ – ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, รถํ อาทาย อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหิ. อหํ ปน อิเธว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา รถํ อาทาย ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. วิปสฺสี ปน กุมาโร ตตฺเถว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ.

54. “Entonces, monjes, el príncipe Vipassī le dijo al auriga: ‘En ese caso, querido auriga, toma el carruaje y regresa desde aquí al palacio. Yo, por mi parte, aquí mismo, habiéndome afeitado el cabello y la barba y habiéndome vestido con mantos de color azafrán, saldré del hogar a la vida sin hogar’. ‘Así sea, señor’, respondió el auriga al príncipe Vipassī y, tomando el carruaje, regresó desde allí al palacio. El príncipe Vipassī, por su parte, allí mismo se afeitó el cabello y la barba, se vistió con mantos de color azafrán y salió del hogar a la vida sin hogar”.

มหาชนกายอนุปพฺพชฺชา

La renuncia de la gran multitud

๕๕. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ วิปสฺสี กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. วิปสฺสีปิ นาม กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ.

55. “Monjes, una gran multitud de ochenta y cuatro mil personas en la capital de Bandhumatī oyó: ‘Se dice que el príncipe Vipassī se ha afeitado el cabello y la barba, se ha vestido con mantos de color azafrán y ha salido del hogar a la vida sin hogar’. Al oír esto, pensaron: ‘Ciertamente no debe de ser una doctrina y disciplina inferior, ni una renuncia inferior aquella en la que el príncipe Vipassī se ha afeitado el cabello y la barba, se ha vestido con mantos de color azafrán y ha salido del hogar a la vida sin hogar. Si incluso el príncipe Vipassī lo ha hecho, ¿por qué no nosotros?’.”

‘‘อถ โข, โส ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิปสฺสึ โพธิสตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, ภิกฺขเว, ปริสาย ปริวุโต วิปสฺสี โพธิสตฺโต คามนิคมชนปทราชธานีสุ จาริกํ จรติ.

“Entonces, monjes, esa gran multitud de ochenta y cuatro mil personas se afeitó el cabello y la barba, se vistió con mantos de color azafrán y siguió al Bodhisatta Vipassī en su renuncia, saliendo del hogar a la vida sin hogar. Rodeado por esa asamblea, monjes, el Bodhisatta Vipassī recorrió los pueblos, aldeas, provincias y ciudades capitales”.

๕๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข เมตํ ปติรูปํ โยหํ อากิณฺโณ วิหรามิ, ยํนูนาหํ เอโก คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน เอโก [Pg.26] คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหาสิ, อญฺเญเนว ตานิ จตุราสีติ ปพฺพชิตสหสฺสานิ อคมํสุ, อญฺเญน มคฺเคน วิปสฺสี โพธิสตฺโต.

56. “Entonces, monjes, mientras el Bodhisatta Vipassī estaba retirado en soledad, surgió en su mente esta reflexión: ‘No es apropiado que yo viva rodeado de gente; sería mejor que viviera solo, apartado de la multitud’. Así, monjes, tiempo después, el Bodhisatta Vipassī vivió solo, apartado de la multitud; aquellos ochenta y cuatro mil renunciantes se fueron por un camino, y el Bodhisatta Vipassī se fue por otro”.

โพธิสตฺตอภินิเวโส

La reflexión del Bodhisatta

๕๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส วาสูปคตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน, ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ, อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส, กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’ติ?

57. “Entonces, monjes, mientras el Bodhisatta Vipassī estaba instalado en retiro y en soledad, surgió en su mente esta reflexión: ‘¡Ay, qué difícil es la situación en la que ha caído este mundo! Los seres nacen, envejecen, mueren, fallecen y renacen; y sin embargo, no conocen el escape de este sufrimiento, de la vejez y la muerte. ¿Cuándo se llegará a conocer el escape de este sufrimiento, de la vejez y la muerte?’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya vejez y muerte? ¿Cuál es la condición de la vejez y la muerte?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el nacimiento, hay vejez y muerte; con el nacimiento como condición, hay vejez y muerte’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ, กึปจฺจยา ชาตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ภวปจฺจยา ชาตี’ติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya nacimiento? ¿Cuál es la condición del nacimiento?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la existencia, hay nacimiento; con la existencia como condición, hay nacimiento’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ภโว โหติ, กึปจฺจยา ภโว’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya existencia? ¿Cuál es la condición de la existencia?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el apego, hay existencia; con el apego como condición, hay existencia’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ อุปาทานํ โหติ, กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข สติ อุปาทานํ โหติ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya apego? ¿Cuál es la condición del apego?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el deseo, hay apego; con el deseo como condición, hay apego’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ตณฺหา โหติ, กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.27] โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข สติ ตณฺหา โหติ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya deseo? ¿Cuál es la condición del deseo?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la sensación, hay deseo; con la sensación como condición, hay deseo’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ เวทนา โหติ, กึปจฺจยา เวทนา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข สติ เวทนา โหติ, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya sensación? ¿Cuál es la condición de la sensación?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el contacto, hay sensación; con el contacto como condición, hay sensación’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ผสฺโส โหติ, กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข สติ ผสฺโส โหติ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’ติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya contacto? ¿Cuál es la condición del contacto?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo las seis bases de los sentidos, hay contacto; con las seis bases de los sentidos como condición, hay contacto’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สฬายตนํ โหติ, กึปจฺจยา สฬายตน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ สฬายตนํ โหติ, นามรูปปจฺจยา สฬายตน’นฺติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya las seis bases de los sentidos? ¿Cuál es la condición de las seis bases de los sentidos?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la mentalidad-materialidad, hay las seis bases de los sentidos; con la mentalidad-materialidad como condición, hay las seis bases de los sentidos’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ นามรูปํ โหติ, กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ.

“Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya mentalidad-materialidad? ¿Cuál es la condición de la mentalidad-materialidad?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la conciencia, hay mentalidad-materialidad; con la conciencia como condición, hay mentalidad-materialidad’.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué debe estar presente para que surja la conciencia? ¿A causa de qué surge la conciencia?'. Entonces, monjes, gracias a su atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar presente la mente y la materia, surge la conciencia; con la mente y la materia como condición, surge la conciencia'.

๕๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘ปจฺจุทาวตฺตติ โข อิทํ วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา, นาปรํ คจฺฉติ. เอตฺตาวตา ชาเยถ [Pg.28] วา ชิยฺเยถ วา มิยฺเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา, ยทิทํ นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’.

58. Entonces, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: 'Esta conciencia retrocede desde la mente y la materia, no va más allá. En este grado se nace, se envejece, se muere, se fallece o se renace, a saber: de la mente y la materia como condición, surge la conciencia; de la conciencia como condición, surge la mente y la materia; de la mente y la materia como condición, surgen las seis bases de los sentidos; de las seis bases de los sentidos como condición, surge el contacto; del contacto como condición, surge la sensación; de la sensación como condición, surge el deseo; del deseo como condición, surge el apego; del apego como condición, surge el devenir; del devenir como condición, surge el nacimiento; y del nacimiento como condición, surgen la vejez y la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. De esta manera se origina toda esta masa de sufrimiento'.

๕๙. ‘‘‘สมุทโย สมุทโย’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

59. '¡Origen, origen!'. Así, monjes, respecto a enseñanzas nunca antes oídas, surgió en el Bodhisatta Vipassī el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la visión clara, surgió la luz.

๖๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ.

60. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya vejez y muerte? ¿Por el cese de qué cesa la vejez y la muerte?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el nacimiento, no hay vejez ni muerte; por el cese del nacimiento cesa la vejez y la muerte'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข อสติ ชาติ น โหติ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya nacimiento? ¿Por el cese de qué cesa el nacimiento?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el devenir, no hay nacimiento; por el cese del devenir cesa el nacimiento'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ภโว น โหติ, กิสฺส นิโรธา ภวนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข อสติ ภโว น โหติ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya devenir? ¿Por el cese de qué cesa el devenir?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el apego, no hay devenir; por el cese del apego cesa el devenir'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.29] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya apego? ¿Por el cese de qué cesa el apego?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el deseo, no hay apego; por el cese del deseo cesa el apego'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺส นิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข อสติ ตณฺหา น โหติ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya deseo? ¿Por el cese de qué cesa el deseo?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la sensación, no hay deseo; por el cese de la sensación cesa el deseo'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺส นิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข อสติ เวทนา น โหติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya sensación? ¿Por el cese de qué cesa la sensación?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el contacto, no hay sensación; por el cese del contacto cesa la sensación'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺส นิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข อสติ ผสฺโส น โหติ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya contacto? ¿Por el cese de qué cesa el contacto?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausentes las seis bases de los sentidos, no hay contacto; por el cese de las seis bases de los sentidos cesa el contacto'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya las seis bases de los sentidos? ¿Por el cese de qué cesan las seis bases de los sentidos?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la mente y la materia, no hay las seis bases de los sentidos; por el cese de la mente y la materia cesan las seis bases de los sentidos'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya mente y materia? ¿Por el cese de qué cesa la mente y la materia?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la conciencia, no hay mente ni materia; por el cese de la conciencia cesa la mente y la materia'.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.30] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ.

A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya conciencia? ¿Por el cese de qué cesa la conciencia?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la mente y la materia, no hay conciencia; por el cese de la mente y la materia cesa la conciencia'.

๖๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ มคฺโค สมฺโพธาย ยทิทํ – นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ’.

61. Entonces, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: 'He descubierto este camino hacia la iluminación completa, a saber: por el cese de la mente y la materia cesa la conciencia; por el cese de la conciencia cesa la mente y la materia; por el cese de la mente y la materia cesan las seis bases de los sentidos; por el cese de las seis bases de los sentidos cesa el contacto; por el cese del contacto cesa la sensación; por el cese de la sensación cesa el deseo; por el cese del deseo cesa el apego; por el cese del apego cesa el devenir; por el cese del devenir cesa el nacimiento; por el cese del nacimiento cesan la vejez y la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. De esta manera se produce el cese de toda esta masa de sufrimiento'.

๖๒. ‘‘‘นิโรโธ นิโรโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

62. «“¡Cese, cese!”, monjes, con respecto a realidades nunca antes escuchadas, en el Bodhisatta Vipassī surgió la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la clara visión y surgió la luz».

๖๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหาสิ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, ตสฺส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต น จิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจี’’ติ.

63. «Entonces, monjes, al cabo de un tiempo, el Bodhisatta Vipassī permaneció contemplando el surgimiento y la desaparición de los cinco agregados del apego: “Así es la forma, así es el origen de la forma, así es la desaparición de la forma; así es la sensación, así es el origen de la sensación, así es la desaparición de la sensación; así es la percepción, así es el origen de la percepción, así es la desaparición de la percepción; así son las formaciones mentales, así es el origen de las formaciones mentales, así es la desaparición de las formaciones mentales; así es la conciencia, así es el origen de la conciencia, así es la desaparición de la conciencia”. Mientras permanecía contemplando el surgimiento y la desaparición de los cinco agregados del apego, en poco tiempo su mente se liberó de las impurezas sin aferramiento alguno».

ทุติยภาณวาโร.

Final de la segunda sección de recitación.

พฺรหฺมยาจนกถา

Relato de la petición de Brahma

๖๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.31] ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’ติ.

64. «Entonces, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le ocurrió este pensamiento: “¿Y si enseñara el Dhamma?”. Luego, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le ocurrió además esto: “Este Dhamma que he alcanzado es profundo, difícil de ver, difícil de comprender, pacífico, sublime, más allá de la lógica, sutil y comprensible solo por los sabios. Pero esta humanidad se deleita en los apegos, está prendada de los apegos y se regocija en los apegos. Para una humanidad que se deleita, se prenda y se regocija en los apegos, es difícil de ver este punto, a saber: la condicionalidad y el surgimiento dependiente. También es difícil de ver este punto, a saber: la pacificación de todas las construcciones, la renuncia a todos los fundamentos de la existencia, la destrucción de la avidez, el desapasionamiento, el cese, el Nibbana. Si enseñara el Dhamma y otros no me comprendieran, eso sería para mí una fatiga, una molestia”».

๖๕. ‘‘อปิสฺสุ, ภิกฺขเว, วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

65. «Además, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le presentaron estas estrofas asombrosas nunca antes escuchadas:»

‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

«“Lo que he alcanzado con dificultad, no es apropiado revelarlo ahora. Aquellos dominados por la lujuria y el odio no comprenderán fácilmente este Dhamma».

‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’ติ.

«“A contracorriente, sutil, profundo, difícil de ver e imperceptible; aquellos teñidos por la pasión no lo verán, pues están cubiertos por una masa de oscuridad”».

‘‘อิติห, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนาย.

“Así, monjes, mientras el Bienaventurado Vipassī, el Noble, el Perfectamente Iluminado reflexionaba, su mente se inclinó hacia la inacción (vivir sin esfuerzo) y no hacia la enseñanza del Dhamma”.

๖๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺส มหาพฺรหฺมุโน วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘นสฺสติ วต โภ โลโก, วินสฺสติ วต โภ โลโก, ยตฺร หิ นาม วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ [Pg.32] นิหนฺตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา; อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

66. «Entonces, monjes, un cierto Gran Brahma, conociendo con su propia mente el pensamiento del Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, pensó: “¡Ay, el mundo se pierde! ¡Ay, el mundo se destruye! Puesto que la mente del Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se inclina hacia la inacción y no hacia la enseñanza del Dhamma”. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma —tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido— desapareció del mundo de Brahma y apareció ante el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Acto seguido, monjes, aquel Gran Brahma, tras arreglar su manto sobre un hombro y apoyar su rodilla derecha en el suelo, extendió sus manos en saludo respetuoso hacia el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, y le dijo: “Venerable señor, que el Bendito enseñe el Dhamma; que el Sugata enseñe el Dhamma. Hay seres con poco polvo en sus ojos; por no escuchar el Dhamma están pereciendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma”».

๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘มยฺหมฺปิ โข, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. อปิสฺสุ มํ, พฺรหฺเม, อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

67. «Habiéndose dicho esto, monjes, el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, le respondió a aquel Gran Brahma: “Brahma, a mí también se me ocurrió el pensamiento de si enseñara el Dhamma. Pero, Brahma, también pensé: ‘Este Dhamma que he alcanzado es profundo, difícil de ver, difícil de comprender, pacífico, sublime, más allá de la lógica, sutil y comprensible solo por los sabios. Pero esta humanidad se deleita en los apegos... Si enseñara el Dhamma y otros no me comprendieran, eso sería para mí una fatiga, una molestia’. Además, Brahma, se me presentaron estas estrofas asombrosas nunca antes escuchadas:»

‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

«“Lo que he alcanzado con dificultad, no es apropiado revelarlo ahora. Aquellos dominados por la lujuria y el odio no comprenderán fácilmente este Dhamma».

‘‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’’ติ.

«“A contracorriente, sutil, profundo, difícil de ver e imperceptible; aquellos teñidos por la pasión no lo verán, pues están cubiertos por una masa de oscuridad”».

‘อิติห เม, พฺรหฺเม, ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ.

«“De este modo, Brahma, al reflexionar así, mi mente se inclinó hacia la inacción y no hacia la enseñanza del Dhamma”».

๖๘. ‘‘ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา…เป… ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

68. «Por segunda vez, monjes, aquel Gran Brahma... [y] por tercera vez, monjes, aquel Gran Brahma le dijo al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado: “Venerable señor, que el Bendito enseñe el Dhamma; que el Sugata enseñe el Dhamma. Hay seres con poco polvo en sus ojos; por no escuchar el Dhamma están pereciendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma”».

๖๙. ‘‘อถ [Pg.33] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ สโมทกํ ฐิตานิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต.

69. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, habiendo comprendido la petición del Brahma y movido por la compasión hacia los seres, observó el mundo con el ojo de un Buda (buddhacakkhu). Al observar el mundo con el ojo de un Buda, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, vio seres con poco polvo de impurezas en sus ojos y con mucho polvo en sus ojos, de facultades agudas y de facultades débiles, de buena disposición y de mala disposición, fáciles de instruir y difíciles de instruir, algunos de los cuales vivían viendo el peligro en las faltas y en el otro mundo, y otros que no. Así como en un estanque de lotos azules, rojos o blancos, algunos lotos nacen en el agua, crecen en el agua y permanecen sumergidos, nutriéndose bajo el agua; otros nacen en el agua, crecen en el agua y permanecen al nivel de la superficie; y otros nacen en el agua, crecen en el agua y emergen por encima de la superficie, sin ser manchados por ella. Del mismo modo, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, al observar el mundo con el ojo de un Buda, vio seres con poco polvo en sus ojos y con mucho polvo en sus ojos, de facultades agudas y de facultades débiles, de buena disposición y de mala disposición, fáciles de instruir y difíciles de instruir, algunos de los cuales vivían viendo el peligro en las faltas y en el otro mundo, y otros que no».

๗๐. ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

70. «Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente el pensamiento en la mente del Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se dirigió al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas estrofas:

‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ.

‘Como alguien que, de pie en la cima de una montaña rocosa, observa a la gente a su alrededor; de la misma manera, ¡oh Sabio!, Tú que posees el ojo universal, asciende al palacio hecho de Dhamma’.

‘โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ;

อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อณณ วิจร โลเก.เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’ติ.

‘Tú, que estás libre de aflicción, observa a estas gentes sumergidas en la aflicción, abrumadas por el nacimiento y la vejez. ¡Levántate, héroe, vencedor en la batalla, guía de la caravana, libre de deudas, y recorre el mundo! Que el Bienaventurado enseñe el Dhamma; habrá quienes lo comprendan’».

๗๑. ‘‘อถ [Pg.34] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

71. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, respondió a aquel Gran Brahma con una estrofa:

‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’ติ.

‘Abiertas están para ellos las puertas de lo Inmortal; que aquellos que tengan oídos liberen su fe. Pensando que solo resultaría en fatiga, oh Brahma, no proclamé entre los hombres este Dhamma sublime y bien comprendido’».

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา ‘กตาวกาโส โขมฺหิ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมเทสนายา’ติ วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

«Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, pensando: ‘El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, me ha concedido la oportunidad para la enseñanza del Dhamma’, rindió homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, lo circunnavegó por la derecha y desapareció allí mismo».

อคฺคสาวกยุคํ

La pareja de discípulos principales

๗๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสนฺติ ปณฺฑิตา วิยตฺตา เมธาวิโน ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติกา. ยํนูนาหํ ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส, ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, เต อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสนฺตี’ติ.

72. «Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se le ocurrió este pensamiento: ‘¿A quién debería enseñar el Dhamma primero? ¿Quién comprenderá este Dhamma con rapidez?’. Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se le ocurrió lo siguiente: ‘El príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, viven en la capital Bandhumatī; son sabios, competentes, inteligentes y, desde hace mucho tiempo, tienen poco polvo de impurezas en sus ojos. ¿Qué tal si enseño el Dhamma primero al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán? Ellos comprenderán este Dhamma con rapidez’».

๗๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว โพธิรุกฺขมูเล อนฺตรหิโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา เขเม มิคทาเย ปาตุรโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ทายปาลํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม ทายปาล, พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, โส [Pg.35] ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, ทายปาโล วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ; โส ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ.

73. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado —tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido— desapareció del pie del árbol Bodhi y apareció en el parque de los ciervos llamado Khema, cerca de la capital Bandhumatī. Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se dirigió al guardabosques: ‘Ven, buen guardabosques, entra en la capital Bandhumatī y dile al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán: «Señores, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el parque de los ciervos Khema; él desea veros»’. ‘Así sea, Señor’, respondió el guardabosques al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, y tras entrar en la capital Bandhumatī, dijo al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán: ‘Señores, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el parque de los ciervos Khema; él desea veros’».

๗๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิยฺยึสุ. เยน เขโม มิคทาโย เตน ปายึสุ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

74. «Entonces, monjes, el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, tras hacer preparar magníficos carruajes, montaron en ellos y salieron de la capital Bandhumatī con su comitiva de carruajes. Se dirigieron hacia el parque de los ciervos Khema. Fueron en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendieron de ellos y continuaron a pie hasta donde se encontraba el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. Al llegar, rindieron homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, y se sentaron a un lado».

๗๕. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

75. El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, les impartió una enseñanza gradual, a saber: una charla sobre la generosidad, una charla sobre la virtud, una charla sobre el cielo; explicó el peligro, la degradación y la impureza de los placeres sensuales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló la enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, el origen, el cese y el camino. Así como un paño limpio y libre de manchas absorbería correctamente el tinte, del mismo modo, en ese mismo asiento, surgió para el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, el ojo del Dhamma, puro y sin manchas: “Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar”.

๗๖. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.36] ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ.

76. Habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma, penetrado el Dhamma, habiendo cruzado la duda, estando libres de incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y no dependiendo de otros en la enseñanza del Maestro, se dirigieron al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas palabras: “¡Es excelente, Señor! ¡Es excelente, Señor! Es como si, Señor, se pusiera derecho lo que estaba volcado, o se revelara lo que estaba oculto, o se indicara el camino a quien estaba perdido, o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen visión puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas formas. Nosotros, Señor, vamos por refugio al Bienaventurado y al Dhamma. Que podamos, Señor, recibir ante el Bienaventurado la salida al hogar y la ordenación completa”.

๗๗. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต, ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

77. Monjes, el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, recibieron ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, la salida al hogar y la ordenación completa. El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, los instruyó, los exhortó, los alentó y los regocijó con una charla sobre el Dhamma; explicó el peligro, la degradación y la impureza de las formaciones condicionadas, y los beneficios del Nibbāna. Mientras el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, los instruía, exhortaba, alentaba y regocijaba con una charla sobre el Dhamma, en poco tiempo, sus mentes quedaron liberadas de las impurezas sin apego alguno.

มหาชนกายปพฺพชฺชา

La salida al hogar de la gran multitud

๗๘. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ. ขณฺโฑ จ กิร ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’ติ. สุตฺวาน เนสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิกฺขมิตฺวา เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

78. Monjes, la gran multitud de la capital Bandhumatī, consistente en ochenta y cuatro mil seres, escuchó lo siguiente: “Se dice que el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el bosque de los ciervos de Khema. Se dice que el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, se han afeitado el cabello y la barba, se han vestido con túnicas azafrán y han salido del hogar a la vida sin hogar ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado”. Al oír esto, pensaron: “Ciertamente, este Dhamma y Vinaya no deben ser mediocres, ni debe ser mediocre esa vida religiosa, donde el príncipe Khaṇḍa y Tissa se han afeitado el cabello y la barba, se han vestido con túnicas azafrán y han salido del hogar a la vida sin hogar. Si el príncipe Khaṇḍa y Tissa han salido del hogar a la vida sin hogar, ¿por qué no habríamos de hacerlo nosotros?”. Entonces, monjes, esa gran multitud de ochenta y cuatro mil seres salió de la capital Bandhumatī y se dirigió al bosque de los ciervos de Khema, donde se encontraba el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado; al llegar, saludaron respetuosamente al Bienaventurado Vipassī y se sentaron a un lado.

๗๙. ‘‘เตสํ [Pg.37] วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

79. Para ellos, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, les impartió una enseñanza gradual, a saber: una charla sobre la generosidad, una charla sobre la virtud, una charla sobre el cielo; explicó el peligro, la degradación y la impureza de los placeres sensuales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló la enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, el origen, el cese y el camino. Así como un paño limpio y libre de manchas absorbería correctamente el tinte, del mismo modo, en ese mismo asiento, surgió para esos ochenta y cuatro mil seres el ojo del Dhamma, puro y sin manchas: “Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar”.

๘๐. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

80. Ellos, habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma, penetrado el Dhamma, habiendo cruzado la duda, estando libres de incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y no dependiendo de otros en la enseñanza del Maestro, se dirigieron al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas palabras: “¡Es excelente, Señor! ¡Es excelente, Señor! Es como si, Señor, se pusiera derecho lo que estaba volcado, o se revelara lo que estaba oculto, o se indicara el camino a quien estaba perdido, o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen visión puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas formas. Nosotros, Señor, vamos por refugio al Bienaventurado, al Dhamma y a la Orden de Monjes. Que podamos, Señor, recibir ante el Bienaventurado la salida al hogar y la ordenación completa”.

๘๑. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปาณสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

81. «Monjes, esos ochenta y cuatro mil seres obtuvieron la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mediante un discurso sobre el Dhamma, les instruyó, les exhortó, les inspiró y les regocijó; les mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los procesos condicionados, así como los beneficios del Nibbāna. Mientras eran instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, sus mentes pronto quedaron liberadas de las impurezas mediante el desapego».

ปุริมปพฺพชิตานํ ธมฺมาภิสมโย

La realización del Dhamma por parte de los primeros ordenados

๘๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ ปุริมานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ [Pg.38] อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, ธมฺมญฺจ กิร เทเสตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ เยน พนฺธุมตี ราชธานี เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

82. «Monjes, aquellos primeros ochenta y cuatro mil monjes escucharon: ‘Se dice que el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el Parque de los Ciervos de Khema, y se dice que está enseñando el Dhamma’. Entonces, monjes, esos ochenta y cuatro mil monjes se dirigieron hacia donde se encontraba la capital Bandhumatī, hacia el Parque de los Ciervos de Khema y hacia el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. Tras acercarse, rindieron homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, y se sentaron a un lado».

๘๓. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

83. «A ellos, el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, les impartió la enseñanza progresiva. Es decir: el discurso sobre la generosidad, sobre la moralidad, sobre los reinos celestiales; mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los placeres sensoriales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló aquella enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, su origen, su cesación y el camino. Así como un paño limpio y sin manchas absorbería perfectamente el tinte, del mismo modo, a esos ochenta y cuatro mil monjes, en ese mismo asiento, se les manifestó el ojo del Dhamma, puro y sin mancha: ‘Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar’».

๘๔. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

84. «Habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma y penetrado en el Dhamma, habiendo cruzado la duda y abandonado la incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y sin depender de nadie más en la enseñanza del Maestro, dijeron al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado: ‘¡Excelente, venerable señor! ¡Excelente, venerable señor! Es como si, venerable señor, se enderezara lo que estaba volcado, se revelara lo que estaba oculto, se mostrara el camino a quien estaba perdido o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha manifestado el Dhamma de múltiples formas. Nosotros, venerable señor, nos refugiamos en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que podamos obtener la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado’».

๘๕. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ [Pg.39] สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

85. «Monjes, esos ochenta y cuatro mil monjes obtuvieron la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mediante un discurso sobre el Dhamma, les instruyó, les exhortó, les inspiró y les regocijó; les mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los procesos condicionados, así como los beneficios del Nibbāna. Mientras eran instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, sus mentes pronto quedaron liberadas de las impurezas mediante el desapego».

จาริกาอนุชานนํ

La autorización para el viaje misionero

๘๖. ‘‘เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’’ติ.

86. «En aquel tiempo, monjes, una gran comunidad de monjes de seis millones ochocientos mil residía en la capital Bandhumatī. Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mientras estaba en retiro solitario, le surgió esta reflexión en su mente: ‘En este momento reside una gran comunidad de monjes de seis millones ochocientos mil en la capital Bandhumatī. ¿Y si yo autorizara a los monjes diciendo: «Recorred, monjes, vuestro camino para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Predicad, monjes, el Dhamma que es excelente en el principio, excelente en el medio y excelente en el final, con su sentido y su letra; proclamad la vida santa, completamente perfecta y pura. Hay seres con poco polvo en sus ojos que, por no escuchar el Dhamma, están decayendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Sin embargo, al transcurrir cada seis años, debéis regresar a la capital Bandhumatī para la recitación del Pātimokkha»?’».

๘๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ [Pg.40] มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

87. Entonces, monjes, un Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente el pensamiento del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, tal como un hombre fuerte extendería su brazo flexionado o flexionaría su brazo extendido, desapareció del mundo de Brahma y apareció ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, acomodando su manto sobre un hombro e inclinando sus manos unidas hacia el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, le dijo: 'Es así, Bienaventurado; es así, Sugata. Señor, una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. Que el Bienaventurado, Señor, autorice a los monjes diciendo: "Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma". Además, Señor, nosotros actuaremos de tal manera que, al término de cada seis años, los monjes acudan a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'. Esto dijo, monjes, aquel Gran Brahma y, tras haberlo dicho, después de rendir homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, y de rodearlo respetuosamente por la derecha, desapareció allí mismo.

๘๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิธ มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

88. Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, habiendo surgido de su retiro meditativo al atardecer, se dirigió a los monjes: 'Monjes, aquí, mientras me encontraba retirado en soledad, surgió en mi mente este pensamiento: "Una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. ¿Qué tal si autorizo a los monjes diciendo: 'Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Además, al término de cada seis años, se debe acudir a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'"?'.

‘‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย [Pg.41] สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ…เป… สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม, ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ’.

'Entonces, monjes, un Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente mi pensamiento, tal como un hombre fuerte extendería su brazo flexionado o flexionaría su brazo extendido, desapareció del mundo de Brahma y apareció ante mí. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, acomodando su manto sobre un hombro e inclinando sus manos unidas hacia donde yo estaba, me dijo: "Es así, Bienaventurado; es así, Sugata. Señor, una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. Que el Bienaventurado, Señor, autorice a los monjes diciendo: 'Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma... (pe)... existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma'. Además, Señor, nosotros actuaremos de tal manera que, al término de cada seis años, los monjes acudan a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha". Esto dijo, monjes, aquel Gran Brahma y, tras haberlo dicho, después de rendirme homenaje y de rodearme respetuosamente por la derecha, desapareció allí mismo'.

‘‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จรถ จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เยภุยฺเยน เอกาเหเนว ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ.

'Monjes, autorizo esto: Recorran el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Además, monjes, al término de cada seis años, se debe acudir a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'. Entonces, monjes, los monjes en su mayoría partieron en un solo día a recorrer las provincias.

๘๙. ‘‘เตน โข ปน สมเยน ชมฺพุทีเป จตุราสีติ อาวาสสหสฺสานิ โหนฺติ. เอกมฺหิ หิ วสฺเส นิกฺขนฺเต เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตํ โข, มาริสา, เอกํ วสฺสํ; ปญฺจ ทานิ วสฺสานิ เสสานิ; ปญฺจนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ทฺวีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ตีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… จตูสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ปญฺจสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ปญฺจวสฺสานิ; เอกํ ทานิ วสฺสํ เสสํ; เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ฉสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ฉพฺพสฺสานิ, สมโย ทานิ พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิตุํ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺเปกจฺเจ สเกน อิทฺธานุภาเวน อปฺเปกจฺเจ เทวตานํ อิทฺธานุภาเวน เอกาเหเนว พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมึสุ ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

89. En aquel tiempo, había ochenta y cuatro mil monasterios en Jambudīpa. Al transcurrir un año, las deidades proclamaron: ‘Amigos, ha pasado un año; ahora quedan cinco años. Al cabo de cinco años, se debe acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Transcurridos dos años… tres años… cuatro años… cinco años, las deidades proclamaron: ‘Amigos, han pasado cinco años; ahora queda un año. Al cabo de un año, se debe acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Transcurridos seis años, las deidades proclamaron: ‘Amigos, han pasado seis años; ahora es el momento de acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Entonces, monjes, algunos de aquellos monjes, mediante su propio poder psíquico, y otros mediante el poder psíquico de las deidades, llegaron a la capital, Bandhumatī, en un solo día para la recitación del Pātimokkha.

๙๐. ‘‘ตตฺร [Pg.42] สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภิกฺขุสงฺเฆ เอวํ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ –

90. Allí, monjes, el Bendito Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, recitó el Pātimokkha ante la asamblea de monjes de esta manera:

‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา;

น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.

‘La paciencia tolerante es la práctica ascética suprema. Los Buddhas dicen que el Nibbāna es lo supremo. Aquel que daña a otros no es en verdad un renunciante; aquel que oprime a otros no es un asceta.

‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ.

‘Evitar todo mal, cultivar lo saludable y purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Buddhas.

‘อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร;

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธานสาสน’นฺติ.

‘No insultar, no dañar, practicar la moderación según el Pātimokkha, conocer la medida en la comida, habitar en lugares solitarios y dedicarse al desarrollo de la mente superior: esta es la enseñanza de los Buddhas’.

เทวตาโรจนํ

La comunicación de las deidades

๙๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภิกฺขเว, สมยํ อุกฺกฏฺฐายํ วิหรามิ สุภควเน สาลราชมูเล. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข โส สตฺตาวาโส สุลภรูโป, โย มยา อนาวุตฺถปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา อญฺญตฺร สุทฺธาวาเสหิ เทเวหิ. ยํนูนาหํ เยน สุทฺธาวาสา เทวา เตนุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว อุกฺกฏฺฐายํ สุภควเน สาลราชมูเล อนฺตรหิโต อวิเหสุ เทเวสุ ปาตุรโหสึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ[Pg.43]. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริส, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ …เป…

91. En una ocasión, monjes, yo residía en Ukkaṭṭhā, en el bosque Subhaga, al pie del majestuoso árbol Sāla. Mientras estaba en retiro solitario, monjes, surgió en mi mente esta reflexión: ‘No es fácil encontrar un lugar entre los seres donde yo no haya residido previamente en este largo transcurso del tiempo, excepto en las moradas de los dioses de los Reinos Puros. ¿Qué tal si me dirijo hacia donde se encuentran los dioses de los Reinos Puros?’. Entonces, monjes, tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, así desaparecí del pie del árbol Sāla en el bosque Subhaga, en Ukkaṭṭhā, y reaparecí entre los dioses de la esfera de Aviha. En esa hueste divina, monjes, muchos miles, cientos de miles de deidades se acercaron a mí; tras acercarse y saludarme con respeto, se detuvieron a un lado. Una vez situadas a un lado, monjes, aquellas deidades me dijeron: ‘Amigo, hace noventa y un eones, el Bendito Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, apareció en el mundo. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, era de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia guerrera. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, pertenecía al clan Koṇḍañña. La esperanza de vida del Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, era de ochenta mil años. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Pāṭali. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Khaṇḍa y Tissa. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo tres asambleas de discípulos. Una asamblea de discípulos fue de ciento sesenta y ocho mil monjes. Una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes. Una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo estas tres asambleas de discípulos compuestas exclusivamente por aquellos que habían destruido las impurezas. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo como asistente principal a un monje llamado Asoka. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo como padre al rey llamado Bandhumā y como madre a la reina llamada Bandhumatī, quien lo dio a luz. La ciudad capital del rey Bandhumā era Bandhumatī. Del Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tal fue su gran renuncia, tal su ordenación, tal su esfuerzo, tal su iluminación y tal su puesta en marcha de la rueda del Dhamma. Nosotros, amigo, habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito Vipassī y habiendo abandonado el deseo por los placeres sensoriales, hemos renacido aquí’… pe…

‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ[Pg.44]. ภควโต, มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

“En esa misma morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado, me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado. Una vez allí, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: ‘Señor, en este mismo aeon afortunado (bhaddakappa), el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha surgido ahora en el mundo. El Bienaventurado, señor, es un noble (khattiyo) por nacimiento, nacido en una familia de nobles. El Bienaventurado, señor, es Gotamo por linaje. La duración de la vida del Bienaventurado, señor, es breve, limitada y fugaz; aquel que vive mucho tiempo vive cien años, un poco menos o un poco más. El Bienaventurado, señor, alcanzó la plena iluminación al pie de un árbol assattha. El Bienaventurado, señor, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Sāriputta y Moggallāna. El Bienaventurado, señor, tuvo una sola reunión de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Esta única reunión de discípulos del Bienaventurado, señor, consistió exclusivamente en monjes que habían extinguido las impurezas (khīṇāsavā). El Bienaventurado, señor, tuvo a un monje llamado Ānanda como asistente principal. El padre del Bienaventurado, señor, fue el rey Suddhodana. Su madre, la que lo engendró, fue la reina Māyā. Su capital fue la ciudad llamada Kapilavatthu. Del Bienaventurado, señor, así fue su renuncia, así su ordenación, así su esfuerzo, así su plena iluminación y así su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’”.

๙๒. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ เทเวหิ สทฺธึ เยน อตปฺปา เทวา เตนุปสงฺกมึ…เป… อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสา เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสี เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สุทสฺสีหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน อกนิฏฺฐา เทวา เตนุปสงฺกมึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ.

92. “Entonces, monjes, junto con las deidades del reino Aviha, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Atappa... [pe]... Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha y Atappa, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Sudassā. Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha, Atappa y Sudassā, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Sudassī. Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha, Atappa, Sudassā y Sudassī, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Akaniṭṭha. En esa morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado, me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado”.

‘‘เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ. ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.45] ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, สิขิมฺหิ ภควติ ตสฺมิญฺเญว โข มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ เวสฺสภู ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, เวสฺสภุมฺหิ ภควติ…เป… อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, กกุสนฺธมฺหิ โกณาคมนมฺหิ กสฺสปมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

“De pie a un lado, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: ‘Señor, hace noventa y un aeones, surgió en el mundo el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, señor, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, fue un noble por nacimiento, nacido en una familia de nobles. El Bienaventurado Vipassī, señor, fue Koṇḍañño por linaje. La duración de la vida del Bienaventurado Vipassī, señor, fue de ochenta mil años. El Bienaventurado Vipassī, señor, alcanzó la plena iluminación al pie de un árbol pāṭalī. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Khaṇḍa y Tissa. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo tres reuniones de discípulos. Una reunión consistió en ciento sesenta y ocho mil monjes. Otra reunión consistió en cien mil monjes. Otra reunión consistió en ochenta mil monjes. Estas tres reuniones de discípulos del Bienaventurado Vipassī, señor, consistieron exclusivamente en monjes que habían extinguido las impurezas. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo a un monje llamado Asoka como asistente principal. El padre del Bienaventurado Vipassī, señor, fue el rey Bandhumā; su madre, la que lo engendró, fue la reina Bandhumatī. La capital del rey Bandhumā fue la ciudad llamada Bandhumatī. Del Bienaventurado Vipassī, señor, así fue su renuncia, así su ordenación, así su esfuerzo, así su plena iluminación y así su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado Vipassī y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’. En esa misma morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado. De pie allí, las deidades me dijeron: ‘Señor, hace treinta y un aeones, surgió el Bienaventurado Sikhī... [pe]... nosotros, bajo el Bienaventurado Sikhī... En ese mismo aeon trigésimo primero, señor, surgió el Bienaventurado Vessabhū... [pe]... nosotros, bajo el Bienaventurado Vessabhū... [pe]... En este mismo aeon afortunado, señor, surgieron los Bienaventurados Kakusandho, Koṇāgamano y Kassapo... [pe]... nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo los Bienaventurados Kakusandho, Koṇāgamano y Kassapo, y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’”.

๙๓. ‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ภควโต[Pg.46], มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อคฺคุปฏฺฐาโก อโหสิ. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ, เอวํ ปพฺพชฺชา, เอวํ ปธานํ, เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

93. «Ciertamente, monjes, en esa misma hueste de dioses, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado y habiéndome saludado, se quedaron a un lado. Estando allí de pie, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: 'Señor, en este mismo eón afortunado (bhaddakappe), el Bendito es ahora el Arahant, el Perfectamente Iluminado surgido en el mundo. El Bendito, señor, es de casta noble (khattiya) por nacimiento, nacido en una familia noble. El Bendito, señor, es del linaje Gotama. La duración de la vida del Bendito, señor, es corta, limitada y fugaz; aquel que vive mucho, vive cien años, un poco menos o un poco más. El Bendito, señor, alcanzó la iluminación suprema al pie de un árbol Assattha. El Bendito, señor, tuvo un par de discípulos principales, un par excelente, llamados Sāriputta y Moggallāna. El Bendito, señor, tuvo una sola asamblea de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Esta única asamblea de discípulos del Bendito, señor, estuvo compuesta exclusivamente por aquellos que habían extinguido las impurezas (khīṇāsavānaṃ). El Bendito, señor, tuvo como asistente, como asistente principal, al monje llamado Ānanda. El Bendito, señor, tuvo como padre al rey llamado Suddhodana. La reina llamada Māyā fue la madre que lo engendró. La ciudad llamada Kapilavatthu fue la capital real. Así fue, señor, la renuncia del Bendito, así fue su ordenación, así fue su esfuerzo, así fue su iluminación suprema, así fue su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito, habiendo desvanecido el deseo sensual por los placeres, hemos nacido aquí'».

๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสเวสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปีติ.

94. «De esta manera, monjes, esta naturaleza de la realidad (dhammadhātu) ha sido bien penetrada por el Tathāgata; y por haberla penetrado bien, el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbana, que han cortado la proliferación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Los recuerda por su nacimiento, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos y por sus asambleas de discípulos, sabiendo: 'Tales fueron aquellos Benditos por su nacimiento'. Y también: 'Tales fueron aquellos Benditos por sus nombres, sus linajes, su virtud, sus cualidades mentales, su sabiduría, su modo de vida y su liberación'».

‘‘เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปี’’ติ.

«También las deidades informaron al Tathāgata sobre este asunto, por lo cual el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbana, que han cortado la proliferación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Los recuerda por su nacimiento, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos y por sus asambleas de discípulos, sabiendo: 'Tales fueron aquellos Benditos por su nacimiento'. Y también: 'Tales fueron aquellos Benditos por sus nombres, sus linajes, su virtud, sus cualidades mentales, su sabiduría, su modo de vida y su liberación'».

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

Esto dijo el Bendito. Aquellos monjes, con el corazón alegre, se regocijaron en las palabras del Bendito.

มหาปทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

El Mahāpadāna Sutta, el primero, ha terminado.

๒. มหานิทานสุตฺตํ

2. Mahānidāna Sutta

ปฏิจฺจสมุปฺปาโท

Origen Dependiente (Paṭiccasamuppādo)

๙๕. เอวํ [Pg.47] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว คมฺภีโร จายํ, ภนฺเต, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ, อถ จ ปน เม อุตฺตานกุตฺตานโก วิย ขายตี’’ติ. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ, มา เหวํ, อานนฺท, อวจ. คมฺภีโร จายํ, อานนฺท, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ. เอตสฺส, อานนฺท, ธมฺมสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมยํ ปชา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ.

95. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en el país de los Kurus, en una aldea de los Kurus llamada Kammāsadhamma. Entonces, el venerable Ānanda se acercó a donde estaba el Bendito; habiéndose acercado y habiendo saludado al Bendito, se sentó a un lado. Sentado allí a un lado, el venerable Ānanda le dijo al Bendito: «¡Es maravilloso, señor! ¡Es asombroso, señor! ¡Cuán profundo es este origen dependiente, señor, y cuán profunda es su apariencia! Y sin embargo, a mí me parece tan claro como algo evidente». [El Buda respondió:] «No digas eso, Ānanda, no digas eso. Profundo es este origen dependiente, Ānanda, y profunda es su apariencia. Es por no comprender ni penetrar esta verdad que esta generación de seres se ha vuelto como un ovillo de hilo enredado, como un nudo apretado de hilos, como hierba munja o cañas entretejidas, y no puede trascender los estados de privación, el mal destino, la perdición y el ciclo de renacimientos (samsara)».

๙๖. ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

96. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la vejez y la muerte?", Ānanda, se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurren la vejez y la muerte?", se debería responder: "Debido al nacimiento como condición ocurren la vejez y la muerte"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el nacimiento?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el nacimiento?", se debería responder: "Debido al proceso de devenir (bhava) como condición ocurre el nacimiento"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ภโว’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ภโว’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el proceso de devenir?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el proceso de devenir?", se debería responder: "Debido al apego (upādāna) como condición ocurre el proceso de devenir"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el apego?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el apego?", se debería responder: "Debido a la avidez (taṇhā) como condición ocurre el apego"».

‘‘‘อตฺถิ [Pg.48] อิทปฺปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la avidez?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la avidez?", se debería responder: "Debido a la sensación (vedanā) como condición ocurre la avidez"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la sensación?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la sensación?", se debería responder: "Debido al contacto (phasso) como condición ocurre la sensación"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el contacto?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el contacto?", se debería responder: "Debido a la mentalidad y la materialidad (nāmarūpa) como condición ocurre el contacto"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la mentalidad y la materialidad?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurren la mentalidad y la materialidad?", se debería responder: "Debido a la conciencia (viññāṇa) como condición ocurren la mentalidad y la materialidad"».

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

«Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la conciencia?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la conciencia?", se debería responder: "Debido a la mentalidad y la materialidad como condición ocurre la conciencia"».

๙๗. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

97. “Así pues, Ānanda, con el nombre y la forma como condición surge la consciencia; con la consciencia como condición surge el nombre y la forma; con el nombre y la forma como condición surge el contacto; con el contacto como condición surge la sensación; con la sensación como condición surge la sed; con la sed como condición surge el apego; con el apego como condición surge la existencia; con la existencia como condición surge el nacimiento; con el nacimiento como condición surgen la vejez y la muerte, la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así es como se origina todo este cúmulo de sufrimiento.”

๙๘. ‘‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ชาติปจฺจยา ชรามรณํ. ชาติ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – เทวานํ วา เทวตฺตาย, คนฺธพฺพานํ วา คนฺธพฺพตฺตาย, ยกฺขานํ วา ยกฺขตฺตาย, ภูตานํ วา ภูตตฺตาย, มนุสฺสานํ วา มนุสฺสตฺตาย, จตุปฺปทานํ วา จตุปฺปทตฺตาย, ปกฺขีนํ วา ปกฺขิตฺตาย, สรีสปานํ วา สรีสปตฺตาย, เตสํ เตสญฺจ หิ, อานนฺท, สตฺตานํ ตทตฺตาย [Pg.49] ชาติ นาภวิสฺส. สพฺพโส ชาติยา อสติ ชาตินิโรธา อปิ นุ โข ชรามรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชรามรณสฺส, ยทิทํ ชาติ’’.

98. “‘Con el nacimiento como condición surge la vejez y la muerte’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con el nacimiento como condición surgen la vejez y la muerte. Ānanda, si no hubiera nacimiento de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: el nacimiento de los devas en el estado de devas, de los gandhabbas en el estado de gandhabbas, de los yakkhas en el estado de yakkhas, de los seres en el estado de seres, de los humanos en el estado de humanos, de los cuadrúpedos en el estado de cuadrúpedos, de las aves en el estado de aves, o de los reptiles en el estado de reptiles—; si para esos diversos seres no hubiera nacimiento en sus respectivos estados, Ānanda, ante la total ausencia de nacimiento, por el cese del nacimiento, ¿podrían acaso percibirse la vejez y la muerte?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la vejez y la muerte: es decir, el nacimiento.”

๙๙. ‘‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ภวปจฺจยา ชาติ. ภโว จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามภโว วา รูปภโว วา อรูปภโว วา, สพฺพโส ภเว อสติ ภวนิโรธา อปิ นุ โข ชาติ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชาติยา, ยทิทํ ภโว’’.

99. “‘Con la existencia como condición surge el nacimiento’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la existencia como condición surge el nacimiento. Ānanda, si no hubiera existencia de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: existencia sensorial, existencia de forma sutil o existencia sin forma—; ante la total ausencia de existencia, por el cese de la existencia, ¿podría acaso percibirse el nacimiento?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el nacimiento: es decir, la existencia.”

๑๐๐. ‘‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อุปาทานปจฺจยา ภโว. อุปาทานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามุปาทานํ วา ทิฏฺฐุปาทานํ วา สีลพฺพตุปาทานํ วา อตฺตวาทุปาทานํ วา, สพฺพโส อุปาทาเน อสติ อุปาทานนิโรธา อปิ นุ โข ภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ภวสฺส, ยทิทํ อุปาทานํ’’.

100. “‘Con el apego como condición surge la existencia’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con el apego como condición surge la existencia. Ānanda, si no hubiera apego de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: apego a los placeres sensoriales, apego a las visiones, apego a los ritos y ceremonias, o apego a la doctrina del yo—; ante la total ausencia de apego, por el cese del apego, ¿podría acaso percibirse la existencia?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la existencia: es decir, el apego.”

๑๐๑. ‘‘‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข อุปาทานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อุปาทานสฺส, ยทิทํ ตณฺหา’’.

101. “‘Con la sed como condición surge el apego’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la sed como condición surge el apego. Ānanda, si no hubiera sed de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: sed de formas, sed de sonidos, sed de olores, sed de sabores, sed de tangibles o sed de fenómenos mentales—; ante la total ausencia de sed, por el cese de la sed, ¿podría acaso percibirse el apego?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el apego: es decir, la sed.”

๑๐๒. ‘‘‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. เวทนา [Pg.50] จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา กายสมฺผสฺสชา เวทนา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา, สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตณฺหา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ตณฺหาย, ยทิทํ เวทนา’’.

102. “‘Con la sensación como condición surge la sed’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la sensación como condición surge la sed. Ānanda, si no hubiera sensación de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: sensación nacida del contacto visual, auditivo, olfativo, gustativo, corporal o mental—; ante la total ausencia de sensación, por el cese de la sensación, ¿podría acaso percibirse la sed?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la sed: es decir, la sensación.”

๑๐๓. ‘‘อิติ โข ปเนตํ, อานนฺท, เวทนํ ปฏิจฺจ ตณฺหา, ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

103. “Así pues, Ānanda, en dependencia de la sensación surge la sed; en dependencia de la sed surge la búsqueda; en dependencia de la búsqueda surge la ganancia; en dependencia de la ganancia surge la decisión; en dependencia de la decisión surge el deseo apasionado; en dependencia del deseo apasionado surge el asimiento; en dependencia del asimiento surge la posesividad; en dependencia de la posesividad surge la tacañería; en dependencia de la tacañería surge la protección. A causa de la protección, surgen diversos estados malvados y perjudiciales: el tomar varas y armas, las peleas, las disputas, las riñas, los insultos, la calumnia y la mentira.”

๑๐๔. ‘‘‘อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อารกฺโข จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อารกฺเข อสติ อารกฺขนิโรธา อปิ นุ โข ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภเวยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทานํ อเนเกสํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมฺภวาย ยทิทํ อารกฺโข.

104. “‘A causa de la protección, surgen diversos estados malvados y perjudiciales: el tomar varas y armas, las peleas, las disputas, las riñas, los insultos, la calumnia y la mentira’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo a causa de la protección surgen tales estados. Ānanda, si no hubiera protección de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar; ante la total ausencia de protección, por el cese de la protección, ¿podrían acaso surgir tales estados malvados y perjudiciales?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el surgimiento de esos diversos estados malvados y perjudiciales: es decir, la protección.”

๑๐๕. ‘‘‘มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. มจฺฉริยญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ[Pg.51], สพฺพโส มจฺฉริเย อสติ มจฺฉริยนิโรธา อปิ นุ โข อารกฺโข ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อารกฺขสฺส, ยทิทํ มจฺฉริยํ’’.

105. «“Debido a la tacañería surge la protección”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la tacañería surge la protección: Ānanda, si no hubiera tacañería en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de tacañería, por el cese de la tacañería, ¿se manifestaría la protección?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la protección, a saber: la tacañería».

๑๐๖. ‘‘‘ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริย’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ. ปริคฺคโห จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริคฺคเห อสติ ปริคฺคหนิโรธา อปิ นุ โข มจฺฉริยํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย มจฺฉริยสฺส, ยทิทํ ปริคฺคโห’’.

106. «“Debido a la posesión surge la tacañería”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la posesión surge la tacañería: Ānanda, si no hubiera posesión en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de posesión, por el cese de la posesión, ¿se manifestaría la tacañería?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la tacañería, a saber: la posesión».

๑๐๗. ‘‘‘อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห. อชฺโฌสานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อชฺโฌสาเน อสติ อชฺโฌสานนิโรธา อปิ นุ โข ปริคฺคโห ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริคฺคหสฺส – ยทิทํ อชฺโฌสานํ’’.

107. «“Debido al apego surge la posesión”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al apego surge la posesión: Ānanda, si no hubiera apego en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de apego, por el cese del apego, ¿se manifestaría la posesión?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la posesión, a saber: el apego».

๑๐๘. ‘‘‘ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ. ฉนฺทราโค จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ฉนฺทราเค อสติ ฉนฺทราคนิโรธา อปิ นุ โข อชฺโฌสานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อชฺโฌสานสฺส, ยทิทํ ฉนฺทราโค’’.

108. «“Debido al deseo apasionado surge el apego”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al deseo apasionado surge el apego: Ānanda, si no hubiera deseo apasionado en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de deseo apasionado, por el cese del deseo apasionado, ¿se manifestaría el apego?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para el apego, a saber: el deseo apasionado».

๑๐๙. ‘‘‘วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค. วินิจฺฉโย จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส วินิจฺฉเย อสติ วินิจฺฉยนิโรธา อปิ นุ โข ฉนฺทราโค ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ฉนฺทราคสฺส, ยทิทํ วินิจฺฉโย’’.

109. «“Debido a la decisión surge el deseo apasionado”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la decisión surge el deseo apasionado: Ānanda, si no hubiera decisión en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de decisión, por el cese de la decisión, ¿se manifestaría el deseo apasionado?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para el deseo apasionado, a saber: la decisión».

๑๑๐. ‘‘‘ลาภํ [Pg.52] ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย. ลาโภ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ลาเภ อสติ ลาภนิโรธา อปิ นุ โข วินิจฺฉโย ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วินิจฺฉยสฺส, ยทิทํ ลาโภ’’.

110. «“Debido a la ganancia surge la decisión”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la ganancia surge la decisión: Ānanda, si no hubiera ganancia en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de ganancia, por el cese de la ganancia, ¿se manifestaría la decisión?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la decisión, a saber: la ganancia».

๑๑๑. ‘‘‘ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ. ปริเยสนา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริเยสนาย อสติ ปริเยสนานิโรธา อปิ นุ โข ลาโภ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ลาภสฺส, ยทิทํ ปริเยสนา’’.

111. «“Debido a la búsqueda surge la ganancia”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la búsqueda surge la ganancia: Ānanda, si no hubiera búsqueda en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de búsqueda, por el cese de la búsqueda, ¿se manifestaría la ganancia?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la ganancia, a saber: la búsqueda».

๑๑๒. ‘‘‘ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข ปริเยสนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริเยสนาย, ยทิทํ ตณฺหา. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ทฺเว ธมฺมา ทฺวเยน เวทนาย เอกสโมสรณา ภวนฺติ’’.

112. «“Debido al deseo surge la búsqueda”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al deseo surge la búsqueda: Ānanda, si no hubiera deseo en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar —a saber: el deseo por los placeres sensoriales, el deseo por la existencia y el deseo por la no existencia—; si ante la total ausencia de deseo, por el cese del deseo, ¿se manifestaría la búsqueda?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la búsqueda, a saber: el deseo. De esta manera, Ānanda, estos dos estados [de deseo] convergen en uno solo a través de la sensación».

๑๑๓. ‘‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา. ผสฺโส จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺโส โสตสมฺผสฺโส ฆานสมฺผสฺโส ชิวฺหาสมฺผสฺโส กายสมฺผสฺโส มโนสมฺผสฺโส, สพฺพโส ผสฺเส อสติ ผสฺสนิโรธา อปิ นุ โข เวทนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท[Pg.53], เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย เวทนาย, ยทิทํ ผสฺโส’’.

113. «“Con el contacto como condición surge la sensación”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo con el contacto como condición surge la sensación: Ānanda, si no hubiera contacto en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar —a saber: el contacto visual, el contacto auditivo, el contacto olfativo, el contacto gustativo, el contacto corporal y el contacto mental—; si ante la total ausencia de contacto, por el cese del contacto, ¿se manifestaría la sensación?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la sensación, a saber: el contacto».

๑๑๔. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา ผสฺโส. เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ เตสุ ลิงฺเคสุ เตสุ นิมิตฺเตสุ เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข รูปกาเย อธิวจนสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ รูปกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข นามกาเย ปฏิฆสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข อธิวจนสมฺผสฺโส วา ปฏิฆสมฺผสฺโส วา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามรูปสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ …เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข ผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ผสฺสสฺส, ยทิทํ นามรูปํ’’.

114. 'Debido a nombre-y-forma, hay contacto'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo el contacto se produce debido a nombre-y-forma. Ānanda, si no existieran las características, los rasgos, los signos y las descripciones por los cuales se designa al cuerpo mental (nāmakāya), ¿se percibiría el contacto por designación (adhivacanasamphasso) en el cuerpo material (rūpakāya)? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designa al cuerpo material, ¿se percibiría el contacto por resistencia (paṭighasamphasso) en el cuerpo mental? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designan tanto al cuerpo mental como al cuerpo material, ¿se percibiría el contacto por designación o el contacto por resistencia? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designa a nombre-y-forma, ¿se percibiría el contacto? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el contacto, es decir, nombre-y-forma.

๑๑๕. ‘‘‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ น โอกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สมุจฺจิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมิตฺวา โวกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ อิตฺถตฺตาย อภินิพฺพตฺติสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, ทหรสฺเสว สโต โวจฺฉิชฺชิสฺสถ กุมารกสฺส วา กุมาริกาย วา, อปิ นุ โข นามรูปํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย นามรูปสฺส – ยทิทํ วิญฺญาณํ’’.

115. 'Debido a la conciencia, hay nombre-y-forma'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo el nombre-y-forma se produce debido a la conciencia. Ānanda, si la conciencia no descendiera al vientre materno, ¿se consolidaría el nombre-y-forma en el vientre materno? 'No, venerable señor'. Ānanda, si la conciencia, habiendo descendido al vientre materno, se extinguiera, ¿llegaría el nombre-y-forma a manifestarse en este estado de existencia? 'No, venerable señor'. Ānanda, si la conciencia de un niño o una niña, siendo aún muy jóvenes, se interrumpiera, ¿llegaría el nombre-y-forma a experimentar crecimiento, madurez y expansión? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el nombre-y-forma, es decir, la conciencia.

๑๑๖. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา [Pg.54] วิญฺญาณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, นามรูเป ปติฏฺฐํ น ลภิสฺสถ, อปิ นุ โข อายตึ ชาติชรามรณํ ทุกฺขสมุทยสมฺภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วิญฺญาณสฺส ยทิทํ นามรูปํ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, ชาเยถ วา ชีเยถ วา มีเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา. เอตฺตาวตา อธิวจนปโถ, เอตฺตาวตา นิรุตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญาวจรํ, เอตฺตาวตา วฏฺฏํ วตฺตติ อิตฺถตฺตํ ปญฺญาปนาย ยทิทํ นามรูปํ สห วิญฺญาเณน อญฺญมญฺญปจฺจยตา ปวตฺตติ.

116. 'Debido a nombre-y-forma, hay conciencia'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo la conciencia se produce debido a nombre-y-forma. Ānanda, si la conciencia no hallara apoyo en el nombre-y-forma, ¿se percibiría en el futuro el origen del surgimiento del sufrimiento de la concepción, la vejez y la muerte? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la conciencia, es decir, nombre-y-forma. En esta medida, Ānanda, se nace, se envejece, se muere, se fallece o se renace. En esta medida existe el camino de la designación, el camino del lenguaje, el camino de la denominación y el dominio de la sabiduría; en esta medida gira el ciclo de la existencia para designar este estado de vida: es decir, nombre-y-forma junto con la conciencia que proceden en condicionalidad mutua.

อตฺตปญฺญตฺติ

Designación del Yo

๑๑๗. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

117. “¿Y de qué maneras, Ānanda, quien designa un yo lo hace? Ānanda, alguien que designa un yo material y limitado, lo hace diciendo: 'Mi yo es material y limitado'. Ānanda, alguien que designa un yo material e infinito, lo hace diciendo: 'Mi yo es material e infinito'. Ānanda, alguien que designa un yo inmaterial y limitado, lo hace diciendo: 'Mi yo es inmaterial y limitado'. Ānanda, alguien que designa un yo inmaterial e infinito, lo hace diciendo: 'Mi yo es inmaterial e infinito'.

๑๑๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

118. “Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo material y limitado, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo material y limitado.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน [Pg.55] สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo material e infinito, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo material e infinito.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo inmaterial y limitado, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo inmaterial y limitado.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ.

“Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo inmaterial e infinito, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo inmaterial e infinito. En esta medida, Ānanda, quien designa un yo, lo designa.”

นอตฺตปญฺญตฺติ

No designación del Yo

๑๑๙. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

119. “¿En qué medida, Ānanda, el que no define el yo, no lo define? Ānanda, aquel que no define el yo como material y limitado, no define: ‘Mi yo es material y limitado’. Ānanda, aquel que no define el yo como material e infinito, no define: ‘Mi yo es material e infinito’. Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial y limitado, no define: ‘Mi yo es inmaterial y limitado’. Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial e infinito, no define: ‘Mi yo es inmaterial e infinito’.”

๑๒๐. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

120. “Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como material y limitado: no define el yo como material y limitado ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como material y limitado que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo material y limitado no subyace en él.”

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.56], โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como material e infinito: no define el yo como material e infinito ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como material e infinito que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo material e infinito no subyace en él.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial y limitado: no define el yo como inmaterial y limitado ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como inmaterial y limitado que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo inmaterial y limitado no subyace en él.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ.

“Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial e infinito: no define el yo como inmaterial e infinito ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como inmaterial e infinito que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo inmaterial e infinito no subyace en él. En esta medida, Ānanda, aquel que no define el yo, no lo define.”

อตฺตสมนุปสฺสนา

Consideraciones sobre el yo

๑๒๑. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ? เวทนํ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ.

121. “¿En qué medida, Ānanda, aquel que observa el yo, lo observa? Ānanda, aquel que observa la sensación como el yo, observa: ‘La sensación es mi yo’. O, Ānanda, aquel que observa el yo, observa: ‘La sensación no es mi yo, mi yo es insensible’. O, Ānanda, aquel que observa el yo, observa: ‘La sensación no es mi yo, ni mi yo es insensible, sino que mi yo siente, pues mi yo tiene la naturaleza de sentir’.”

๑๒๒. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ติสฺโส โข อิมา, อาวุโส, เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมาสํ โข ตฺวํ ติสฺสนฺนํ [Pg.57] เวทนานํ กตมํ อตฺตโต สมนุปสฺสสี’ติ? ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; สุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; ทุกฺขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ; อทุกฺขมสุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ.

122. “Al respecto, Ānanda, a aquel que dice: ‘La sensación es mi yo’, se le debería decir: ‘Amigo, existen estas tres sensaciones: la sensación placentera, la sensación dolorosa y la sensación ni dolorosa ni placentera. De estas tres sensaciones, ¿cuál consideras como tu yo?’. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación placentera, no se experimenta en ese momento una sensación dolorosa, ni se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera; en ese momento solo se experimenta una sensación placentera. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación dolorosa, no se experimenta en ese momento una sensación placentera, ni se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera; en ese momento solo se experimenta una sensación dolorosa. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera, no se experimenta en ese momento una sensación placentera, ni se experimenta una sensación dolorosa; en ese momento solo se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera.”

๑๒๓. ‘‘สุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ทุกฺขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. อทุกฺขมสุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ตสฺส สุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว สุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว ทุกฺขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว อทุกฺขมสุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อิติ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อนิจฺจสุขทุกฺขโวกิณฺณํ อุปฺปาทวยธมฺมํ อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

123. “Ānanda, la sensación placentera es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Ānanda, la sensación dolorosa es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Ānanda, la sensación ni dolorosa ni placentera es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Para aquel que experimenta una sensación placentera, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación placentera, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Para aquel que experimenta una sensación dolorosa, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación dolorosa, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Para aquel que experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación ni dolorosa ni placentera, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Así, aquel que dice: ‘La sensación es mi yo’, observa en esta misma vida un yo impermanente, mezclado con placer y dolor, y de naturaleza surgiente y cesante. Por lo tanto, Ānanda, por esta razón no es aceptable considerar: ‘La sensación es mi yo’.”

๑๒๔. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ยตฺถ ปนาวุโส, สพฺพโส เวทยิตํ นตฺถิ อปิ นุ โข, ตตฺถ ‘‘อยมหมสฺมี’’ติ สิยา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

124. “Al respecto, Ānanda, a aquel que dice: ‘La sensación no es mi yo, mi yo es insensible’, se le debería decir: ‘Amigo, donde no hay ningún tipo de sensación en absoluto, ¿acaso podría decirse allí: «Este soy yo»?’. ‘No, venerable señor’. ‘Por lo tanto, Ānanda, por esta razón no es aceptable considerar: «La sensación no es mi yo, mi yo es insensible»’.”

๑๒๕. ‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.58], โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – เวทนา จ หิ, อาวุโส, สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสา นิรุชฺเฌยฺยุํ. สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตตฺถ ‘อยมหมสฺมี’ติ สิยา’’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

125. “En esto, Ānanda, a aquel que dice así: ‘Ciertamente la sensación no es mi yo, ni mi yo es alguien que no siente; mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva’, se le debería decir: ‘Amigo, si las sensaciones cesaran por completo, de todas las formas y en todos los aspectos, sin dejar rastro alguno; ante la ausencia total de sensación, por el cese de la sensación, ¿se podría decir allí: “Yo soy esto”?’. ‘Ciertamente no, venerable señor’. ‘Por lo tanto, Ānanda, debido a esto, no es aceptable considerar: “La sensación no es mi yo, ni mi yo es alguien que no siente; mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva”’.”}, {

๑๒๖. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ เนว เวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ อปฺปฏิสํเวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ ‘อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. โส เอวํ น สมนุปสฺสนฺโต น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ, อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ, อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ วิมุตฺตจิตฺตํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุํ โย เอวํ วเทยฺย – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาวตา, อานนฺท, อธิวจนํ ยาวตา อธิวจนปโถ, ยาวตา นิรุตฺติ ยาวตา นิรุตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญตฺติ ยาวตา ปญฺญตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญา ยาวตา ปญฺญาวจรํ, ยาวตา วฏฺฏํ, ยาวตา วฏฺฏติ, ตทภิญฺญาวิมุตฺโต ภิกฺขุ, ตทภิญฺญาวิมุตฺตํ ภิกฺขุํ ‘น ชานาติ น ปสฺสติ อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ.

126. “Cuando, Ānanda, un monje no considera la sensación como el yo, ni considera al yo como alguien que no siente, ni considera ‘mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva’, al no considerarlo de ese modo, no se apega a nada en el mundo; al no apegarse, no se angustia; al no angustiarse, alcanza el Nibbana por sí mismo. Él comprende: ‘El nacimiento se ha agotado, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay más por venir para este estado de ser’. Ānanda, si alguien dijera de un monje cuya mente está así liberada: ‘Él sostiene la visión de que el Tathagata existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata existe y no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata ni existe ni no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ¿Por qué es así? Ānanda, hasta donde llega la designación y el camino de la designación, hasta donde llega el lenguaje y el camino del lenguaje, hasta donde llega el concepto y el camino del concepto, hasta donde llega la sabiduría y el ámbito de la sabiduría, hasta donde llega el ciclo del renacimiento y hasta donde el ciclo gira, el monje está liberado por el conocimiento superior de todo ello. Decir de un monje así liberado por el conocimiento superior que ‘él no sabe o no ve’, es una visión inapropiada”.

สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติ

Las siete estaciones de la conciencia

๑๒๗. ‘‘สตฺต โข, อานนฺท, วิญฺญาณฏฺฐิติโย, ทฺเว อายตนานิ. กตมา สตฺต? สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา[Pg.59], เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อสญฺญสตฺตายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนเมว ทุติยํ.

127. “Existen, Ānanda, estas siete estaciones de la conciencia y dos esferas. ¿Cuáles son las siete? Hay, Ānanda, seres con cuerpos diversos y percepciones diversas, como los seres humanos, algunos devas y algunos seres caídos (vinipātikā). Esta es la primera estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos diversos pero percepción única, como los devas del séquito de Brahma (brahmakāyikā) nacidos por primera vez. Esta es la segunda estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos únicos pero percepciones diversas, como los devas de la luz radiante (ābhassarā). Esta es la tercera estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos únicos y percepción única, como los devas del aura de belleza (subhakiṇhā). Esta es la cuarta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo las percepciones de la forma, tras la desaparición de las percepciones sensoriales y no prestando atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, han alcanzado la esfera del espacio infinito. Esta es la quinta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, han alcanzado la esfera de la conciencia infinita. Esta es la sexta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, han alcanzado la esfera de la nada. Esta es la séptima estación de la conciencia. Además, están la esfera de los seres inconscientes y, en segundo lugar, la esfera de la ni percepción ni no percepción”.

๑๒๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยายํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา, เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺสา จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺสา จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ อสญฺญสตฺตายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิมาสญฺจ สตฺตนฺนํ วิญฺญาณฏฺฐิตีนํ อิเมสญฺจ ทฺวินฺนํ อายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ ปญฺญาวิมุตฺโต.

128. “En esto, Ānanda, respecto a la primera estación de la conciencia de cuerpos diversos y percepciones diversas, como los seres humanos, algunos devas y algunos seres caídos; si alguien, Ānanda, conoce dicha estación, su origen, su desaparición, su satisfacción, su peligro y la liberación de ella, ¿sería adecuado que se deleitara en ella?”. “Ciertamente no, venerable señor”. [Párrafos similares para cada estación y esfera]... “Ānanda, cuando un monje, habiendo conocido según la realidad el origen, la desaparición, la satisfacción, el peligro y la liberación de estas siete estaciones de la conciencia y de estas dos esferas, se libera por el desapego, a ese monje se le llama, Ānanda, uno liberado por la sabiduría (paññāvimutto)”.

อฏฺฐ วิโมกฺขา

Las ocho liberaciones

๑๒๙. ‘‘อฏฺฐ [Pg.60] โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘เนวสญฺญานาสญฺญา’ยตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

129. “Hay, Ānanda, estas ocho liberaciones. ¿Cuáles son las ocho? Uno, poseyendo forma, ve las formas; esta es la primera liberación. No percibiendo formas internamente, ve las formas externamente; esta es la segunda liberación. Uno está resuelto solo en lo bello; esta es la tercera liberación. Con la completa superación de las percepciones de la forma, con la desaparición de las percepciones de resistencia, y no prestando atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, uno entra y permanece en la esfera del espacio infinito; esta es la cuarta liberación. Superando por completo la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, uno entra y permanece en la esfera de la conciencia infinita; esta es la quinta liberación. Superando por completo la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, uno entra y permanece en la esfera de la nada; esta es la sexta liberación. Superando por completo la esfera de la nada, uno entra y permanece en la esfera de ni-percepción-ni-no-percepción; esta es la séptima liberación. Superando por completo la esfera de ni-percepción-ni-no-percepción, uno entra y permanece en el cese de la percepción y el sentimiento; esta es la octava liberación. Estas son, Ānanda, las ocho liberaciones.”

๑๓๐. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิเม อฏฺฐ วิโมกฺเข อนุโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, อนุโลมปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต. อิมาย จ อานนฺท อุภโตภาควิมุตฺติยา อญฺญา อุภโตภาควิมุตฺติ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

130. “Ānanda, cuando un monje alcanza estas ocho liberaciones en orden directo, en orden inverso, y tanto en orden directo como inverso; cuando las alcanza y emerge de ellas donde quiere, cuando quiere y por el tiempo que quiere; y mediante la destrucción de los asavas, entra y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría, que están libres de asavas, habiéndolas comprendido y realizado por sí mismo en esta misma vida; a este monje, Ānanda, se le llama ‘liberado por ambos lados’. Y, Ānanda, no existe otra liberación por ambos lados superior o más excelente que esta liberación por ambos lados.” Esto es lo que dijo el Bienaventurado. El venerable Ānanda, con el corazón alegre, se regocijó en las palabras del Bienaventurado.

มหานิทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

Aquí concluye el Mahānidānasutta, el segundo.

๓. มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ

3. Mahāparinibbānasutta

๑๓๑. เอวํ [Pg.61] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม โหติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามิ วชฺชี’’ติ.

131. Así lo he oído: En una ocasión, el Bienaventurado residía en Rājagaha, en el Monte Gijjhakūṭa. En aquel tiempo, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, deseaba atacar a los Vajjis. Dijo esto: “Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis”.

๑๓๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ, ตํ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา มม อาโรเจยฺยาสิ. น หิ ตถาคตา วิตถํ ภณนฺตี’’ติ.

132. Entonces, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, se dirigió al brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha: “Ven, brahmán, ve hacia donde está el Bienaventurado; al llegar, en mi nombre, rinde homenaje con la cabeza a los pies del Bienaventurado y pregúntale si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar, diciendo: ‘Señor, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, rinde homenaje con la cabeza a los pies del Bienaventurado y le pregunta si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar’. Y dile también: ‘Señor, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, desea atacar a los Vajjis. Él ha dicho: “Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis”’. Presta mucha atención a lo que el Bienaventurado te responda y dímelo a mi regreso. Pues los Tathāgatas nunca dicen nada que no sea cierto”.

วสฺสการพฺราหฺมโณ

El brahmán Vassakāra

๑๓๓. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ, เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.62] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ.

133. “Así sea, señor”, respondió el brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha, al rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi. Mandó aparejar los mejores carruajes, subió a uno de ellos y, acompañado de los otros carruajes, partió de Rājagaha hacia el Monte Gijjhakūṭa. Viajó en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendió y continuó a pie hasta donde estaba el Bienaventurado. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el Bienaventurado y, tras concluir las palabras de cortesía y afecto, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha, le dijo al Bienaventurado: “Señor Gotama, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, rinde homenaje con la cabeza a los pies del señor Gotama y le pregunta si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar. Señor Gotama, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, desea atacar a los Vajjis. Él ha dicho: ‘Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis’”.

ราชอปริหานิยธมฺมา

Principios para evitar la decadencia de los reyes

๑๓๔. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

134. En aquel momento, el venerable Ānanda estaba detrás del Bienaventurado, abanicándolo. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “¿Qué has oído, Ānanda? ¿Se reúnen los Vajjis frecuentemente y son numerosas sus asambleas?”. “He oído, señor, que los Vajjis se reúnen frecuentemente y que sus asambleas son numerosas”. “Ānanda, mientras los Vajjis se reúnan frecuentemente y sus asambleas sean numerosas, cabe esperar de ellos prosperidad y no decadencia.”

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“¿Qué has oído, Ānanda? ¿Se reúnen los Vajjis en armonía, se levantan en armonía y llevan a cabo sus deberes en armonía?”. “He oído, señor, que los Vajjis se reúnen en armonía, se levantan en armonía y llevan a cabo sus deberes en armonía”. “Ānanda, mientras los Vajjis se reúnan en armonía, se levanten en armonía y lleven a cabo sus deberes en armonía, cabe esperar de ellos prosperidad y no decadencia.”

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, ‘‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

«¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis no establecen lo que no ha sido establecido, no derogan lo que ya ha sido establecido y proceden de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis no establecen lo que no ha sido establecido, no derogan lo que ya ha sido establecido y proceden de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis no establezcan lo que no ha sido establecido, no deroguen lo que ya ha sido establecido y procedan de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia».

‘‘กินฺติ [Pg.63] เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

«¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis honran, respetan, veneran y adoran a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideran que se debe escuchar su palabra?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis honran, respetan, veneran y adoran a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideran que se debe escuchar su palabra”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis honren, respeten, veneren y adoren a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideren que se debe escuchar su palabra, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia».

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

«¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis no obligan a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis no obligan a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis no obliguen a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia».

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยานิ ตานิ

«¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis aquellos...»

วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

«...santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, los honran, respetan, veneran y adoran, y no permiten que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis, aquellos santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, los honran, respetan, veneran y adoran, y no permiten que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis honren, respeten, veneren y adoren aquellos santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, y no permitan que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia».

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา ภวิสฺสติ, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ [Pg.64] อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุนฺติ. วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

«¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis tienen bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir, y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis tienen bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir, y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis tengan bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia».

๑๓๕. อถ โข ภควา วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอกมิทาหํ, พฺราหฺมณ, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย. ตตฺราหํ วชฺชีนํ อิเม สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสึ. ยาวกีวญฺจ, พฺราหฺมณ, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา วชฺชีสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ วชฺชี สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, พฺราหฺมณ, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

135. Entonces el Bienaventurado se dirigió al brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha: «En una ocasión, brahmán, yo residía en Vesālī, en el santuario de Sārandada. Allí enseñé a los Vajjis estos siete principios que evitan la decadencia. Mientras, brahmán, estos siete principios que evitan la decadencia permanezcan entre los Vajjis, y mientras los Vajjis sean vistos practicando estos siete principios que evitan la decadencia, se puede esperar su prosperidad, brahmán, y no su decadencia».

เอวํ วุตฺเต, วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอกเมเกนปิ, โภ โคตม, อปริหานิเยน ธมฺเมน สมนฺนาคตานํ วชฺชีนํ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. โก ปน วาโท สตฺตหิ อปริหานิเยหิ ธมฺเมหิ. อกรณียาว, โภ โคตม, วชฺชี รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน ยทิทํ ยุทฺธสฺส, อญฺญตฺร อุปลาปนาย อญฺญตฺร มิถุเภทา. หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Habiendo dicho esto, el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, dijo al Bienaventurado: «Excelso Gotama, incluso con la posesión de uno solo de estos principios que evitan la decadencia, se puede esperar la prosperidad de los Vajjis y no su decadencia; ¿qué decir, pues, de los siete principios? Los Vajjis no pueden ser vencidos en batalla por el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de Videhī, a menos que sea mediante la diplomacia o sembrando la discordia entre ellos. Ahora, excelso Gotama, nos marchamos; tenemos muchos asuntos y muchas obligaciones». «Brahmán, haz aquello para lo cual consideres que es el momento». Entonces el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, deleitándose y regocijándose con las palabras del Bienaventurado, se levantó de su asiento y se marchó.

ภิกฺขุอปริหานิยธมฺมา

Principios que evitan la decadencia de los monjes

๑๓๖. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต วสฺสกาเร พฺราหฺมเณ มคธมหามตฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

136. Entonces el Bienaventurado, poco después de que el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, se hubiera marchado, se dirigió al venerable Ānanda: «Ve, Ānanda, y reúne en el salón de asambleas a todos los monjes que residen en las cercanías de Rājagaha». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado, y tras reunir en el salón de asambleas a todos los monjes que residían en las cercanías de Rājagaha, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; habiéndose acercado, saludó al Bienaventurado y se detuvo a un lado. Una vez allí, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «Señor, la comunidad de monjes se ha reunido; que el Bienaventurado haga ahora aquello para lo cual considere que es el momento».

อถ [Pg.65] โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สตฺต โว, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

Entonces, el Bienaventurado se levantó de su asiento y se dirigió a la sala de asambleas; una vez allí, se sentó en el asiento preparado. Habiéndose sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: "Monjes, os enseñaré siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes se reúnan con frecuencia y sus asambleas sean concurridas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes se reúnan en armonía, se dispersen en armonía y realicen las tareas de la comunidad (Sangha) en armonía, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเตสุ สิกฺขาปเทสุ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no prescriban lo que no ha sido prescrito, no abolan lo que ha sido prescrito y procedan de acuerdo con las reglas de entrenamiento (sikkhāpadas) tal como han sido prescritas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เย เต ภิกฺขู เถรา รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิตา สงฺฆปิตโร สงฺฆปริณายกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes respeten, honren, estimen y veneren a aquellos monjes que son ancianos (theras), de larga trayectoria, ordenados hace mucho tiempo, padres de la comunidad y líderes de la comunidad, y consideren que sus palabras deben ser escuchadas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย โปโนพฺภวิกาย น วสํ คจฺฉิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no caigan bajo el poder del deseo (taṇhā) que surge y conduce a una nueva existencia, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ สาเปกฺขา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes mantengan su aprecio por las moradas en los bosques, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปจฺจตฺตญฺเญว สตึ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ – ‘กินฺติ อนาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี ผาสุ วิหเรยฺยุ’นฺติ. วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes establezcan individualmente la atención plena con este pensamiento: '¿Cómo podrían venir compañeros de vida pura (sabrahmacārī) que aún no han venido, y cómo podrían vivir felices aquellos compañeros de vida pura que ya han venido?', es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, estas siete cualidades que impiden la decadencia perduren entre los monjes y los monjes sean vistos practicando estas siete cualidades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

๑๓๗. ‘‘อปเรปิ [Pg.66] โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

137. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น กมฺมารามา ภวิสฺสนฺติ น กมฺมรตา น กมฺมารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en las actividades mundanas, ni se complazcan en ellas, ni se entreguen al deleite de las actividades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ภสฺสารามา ภวิสฺสนฺติ น ภสฺสรตา น ภสฺสารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en la charla vana, ni se complazcan en ella, ni se entreguen al deleite de la charla vana, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น นิทฺทารามา ภวิสฺสนฺติ น นิทฺทารตา น นิทฺทารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en el sueño, ni se complazcan en él, ni se entreguen al deleite del sueño, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สงฺคณิการามา ภวิสฺสนฺติ น สงฺคณิกรตา น สงฺคณิการามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en la compañía social, ni se complazcan en ella, ni se entreguen al deleite de la compañía social, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปิจฺฉา ภวิสฺสนฺติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no tengan malos deseos ni caigan bajo el poder de los malos deseos, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปมิตฺตา ภวิสฺสนฺติ น ปาปสหายา น ปาปสมฺปวงฺกา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no tengan malos amigos, ni malos compañeros, ni se inclinen hacia malas compañías, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตราโวสานํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes no se detengan a mitad de camino en su progreso espiritual conformándose con logros menores, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

๑๓๘. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ…เป… ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สทฺธา ภวิสฺสนฺติ…เป… หิริมนา ภวิสฺสนฺติ… โอตฺตปฺปี ภวิสฺสนฺติ… พหุสฺสุตา ภวิสฺสนฺติ… อารทฺธวีริยา ภวิสฺสนฺติ… อุปฏฺฐิตสฺสตี [Pg.67] ภวิสฺสนฺติ… ปญฺญวนฺโต ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

138. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia... Mientras, monjes, los monjes posean fe, tengan vergüenza moral, tengan temor al error, sean muy instruidos, tengan una energía persistente, mantengan una atención plena establecida y posean sabiduría, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan. Mientras, monjes, estas siete cualidades que impiden la decadencia perduren entre los monjes y los monjes sean vistos practicando estas siete cualidades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

๑๓๙. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

139. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"Mientras, monjes, los monjes cultiven el factor de iluminación de la atención plena... el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos... el factor de iluminación de la energía... el factor de iluminación de la alegría... el factor de iluminación de la tranquilidad... el factor de iluminación de la concentración... el factor de iluminación de la ecuanimidad, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan."

“Mientras, monjes, estos siete principios que impiden la decadencia perduren entre los monjes, y mientras los monjes se vean practicando estos siete principios que impiden la decadencia, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

๑๔๐. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

140. “Monjes, os enseñaré otros siete principios que impiden la decadencia. Escuchad esto y prestad mucha atención; hablaré”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo esto:

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนิจฺจสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… อนตฺตสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อสุภสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อาทีนวสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… ปหานสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… วิราคสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… นิโรธสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, los monjes cultiven la percepción de la impermanencia... la percepción del no-yo... la percepción de lo impuro... la percepción del peligro... la percepción del abandono... la percepción del desapego... la percepción de la cesación; solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

“Mientras, monjes, estos siete principios de no declive permanezcan entre los monjes, y mientras los monjes se mantengan firmes en estos siete principios de no declive, se ha de esperar su progreso, monjes, y no su declive”.

๑๔๑. ‘‘ฉ, โว ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. “Monjes, os enseñaré seis principios que impiden la decadencia. Escuchad esto y prestad mucha atención; hablaré”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo esto:

‘‘ยาวกีวญฺจ[Pg.68], ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, los monjes mantengan acciones corporales de amor bondadoso hacia sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ …เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, los monjes mantengan acciones verbales de amor bondadoso... y acciones mentales de amor bondadoso hacia sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู, เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี ภวิสฺสนฺติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, respecto a aquellas ganancias que son legítimas y obtenidas justamente, incluso lo que hay en el cuenco de limosnas, los monjes las disfruten compartiéndolas sin exclusividad con sus compañeros de vida santa que poseen virtud, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยานิ กานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญูปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, respecto a aquellas virtudes que son íntegras, sin fisuras, sin manchas, sin tacha, que liberan, elogiadas por los sabios, no aferradas y que conducen a la concentración, los monjes vivan poseyendo tal igualdad de virtud con sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“Mientras, monjes, respecto a aquella visión que es noble y liberadora, que conduce a quien actúa conforme a ella a la completa destrucción del sufrimiento, los monjes vivan poseyendo tal igualdad de visión con sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม ฉ อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ ฉสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“Mientras, monjes, estos seis principios que impiden la decadencia perduren entre los monjes, y mientras los monjes se vean practicando estos seis principios que impiden la decadencia, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia”.

๑๔๒. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรนฺโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

142. Allí, en Rajagaha, mientras el Bienaventurado residía en el monte Gijjhakūṭa, dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración imbuida de virtud produce grandes frutos y grandes beneficios. La sabiduría imbuida de concentración produce grandes frutos y grandes beneficios. La mente imbuida de sabiduría se libera totalmente de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”.

๑๔๓. อถ [Pg.69] โข ภควา ราชคเห ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรติ ราชาคารเก. ตตฺราปิ สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรนฺโต ราชาคารเก เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

143. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Rajagaha todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia Ambalaṭṭhikā”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado llegó a Ambalaṭṭhikā junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bienaventurado residió en Ambalaṭṭhikā, en la casa real. También allí, mientras residía en Ambalaṭṭhikā, en la casa real, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración imbuida de virtud produce grandes frutos y grandes beneficios. La sabiduría imbuida de concentración produce grandes frutos y grandes beneficios. La mente imbuida de sabiduría se libera totalmente de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”.

๑๔๔. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาฬนฺทา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาฬนฺทา ตทวสริ, ตตฺร สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน.

144. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Ambalaṭṭhikā todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia Nāḷandā”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado llegó a Nāḷandā junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bienaventurado residió en Nāḷandā, en el matorral de mangos de Pāvārika.

สาริปุตฺตสีหนาโท

El rugido de león de Sāriputta

๑๔๕. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ.

145. Entonces el venerable Sāriputta se acercó al Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Sentado a un lado, el venerable Sāriputta dijo esto al Bienaventurado: “Señor, tengo tal confianza en el Bienaventurado que creo que no ha habido, ni habrá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación”. “Grandiosas son tus palabras, Sāriputta, ciertamente has pronunciado un discurso audaz; has hecho una declaración categórica y has rugido un rugido de león diciendo: 'Señor, tengo tal confianza en el Bienaventurado que creo que no ha habido, ni habrá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación'”.

‘‘กึ [Pg.70] เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

¿Acaso tú, Sāriputta, has conocido con tu propia mente la mente de todos aquellos que fueron los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos pasados, pensando: 'Tales eran las virtudes de esos Bienaventurados, tales sus estados, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'.

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

¿Y acaso tú, Sāriputta, has conocido con tu propia mente la mente de todos aquellos que serán los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos futuros, pensando: 'Tales serán las virtudes de esos Bienaventurados, tales sus estados, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'.

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม เอวํปญฺโญ เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

¿Y acaso tú, Sāriputta, me has conocido a mí, que ahora soy el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con tu propia mente la mente, pensando: 'Tal es la virtud del Bienaventurado, tal su estado, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'.

‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กิญฺจรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ?

Sāriputta, puesto que no posees el conocimiento de la mente de otros con respecto a los Arahants, los Perfectamente Iluminados del pasado, del futuro y del presente, ¿por qué entonces has pronunciado estas palabras magníficas y audaces, has adoptado una posición de absoluta certeza y has rugido este rugido de león: 'Tanta es mi fe, Señor, en el Bienaventurado; que no ha existido, ni existirá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación'?

๑๔๖. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ, อปิ จ เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ, ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา, อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต – ‘เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.71], สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺตโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’’’ติ.

146. Señor, no poseo el conocimiento de la mente de otros con respecto a los Arahants, los Perfectamente Iluminados del pasado, del futuro y del presente, pero he comprendido la inferencia del Dhamma. Es como, Señor, si hubiera una ciudad fronteriza del rey, con cimientos firmes, muros y torres sólidos, y una sola puerta, donde hubiera un portero sabio, experto e inteligente, que impidiera el paso a los desconocidos y permitiera el paso a los conocidos. Al recorrer el camino de ronda alrededor de toda la ciudad, no vería una grieta en el muro ni una abertura, ni siquiera lo suficiente para que saliera un gato. Él pensaría: 'Todos los seres de gran tamaño que entran o salen de esta ciudad, entran o salen únicamente por esta puerta'. Del mismo modo, Señor, he comprendido la inferencia del Dhamma: 'Todos aquellos que en el pasado fueron Arahants, Perfectamente Iluminados, habiendo abandonado los cinco obstáculos —esas impurezas de la mente que debilitan la sabiduría— con sus mentes bien establecidas en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, alcanzaron la suprema y perfecta iluminación. Todos aquellos que en el futuro serán Arahants, Perfectamente Iluminados, habiendo abandonado los cinco obstáculos que debilitan la sabiduría, con sus mentes bien establecidas en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, alcanzarán la suprema y perfecta iluminación. El Bienaventurado también, Señor, ahora que es el Arahant, el Perfectamente Iluminado, habiendo abandonado los cinco obstáculos que debilitan la sabiduría, con su mente bien establecida en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, ha alcanzado la suprema y perfecta iluminación'. De esta manera, he comprendido la inferencia del Dhamma.

๑๔๗. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรนฺโต ปาวาริกมฺพวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

147. También allí, en Nāḷandā, mientras residía en el bosquecillo de mangos de Pāvārika, el Bienaventurado impartió frecuentemente esta misma instrucción de Dhamma a los monjes: 'Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración cultivada mediante la virtud produce gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada mediante la concentración produce gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada mediante la sabiduría se libera plenamente de los influjos (āsavas), a saber: del influjo del deseo sensorial, del influjo de la existencia y del influjo de la ignorancia'.

ทุสฺสีลอาทีนวา

Las desventajas de la falta de virtud

๑๔๘. อถ โข ภควา นาฬนฺทายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาฏลิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาฏลิคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา – ‘‘ภควา กิร ปาฏลิคามํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อาวสถาคาร’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ [Pg.72] อาวสถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, อาวสถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต; ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ. นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา. ปาฏลิคามิกาปิ โข อุปาสกา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา.

148. Entonces el Bendito, habiendo residido en Nāḷandā tanto tiempo como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, vayamos hacia Pāṭaligāma». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bendito. Entonces el Bendito, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a Pāṭaligāma. Los seguidores laicos de Pāṭaligāma oyeron: «Se dice que el Bendito ha llegado a Pāṭaligāma». Entonces los seguidores laicos de Pāṭaligāma se acercaron a donde estaba el Bendito; habiéndose acercado, saludaron al Bendito y se sentaron a un lado. Sentados a un lado, los seguidores laicos de Pāṭaligāma le dijeron al Bendito: «Que el Bendito, Señor, acepte nuestra casa de huéspedes». El Bendito aceptó en silencio. Entonces los seguidores laicos de Pāṭaligāma, conociendo la aceptación del Bendito, se levantaron de sus asientos, saludaron al Bendito, le rodearon por la derecha y se dirigieron hacia la casa de huéspedes; habiendo llegado, cubrieron toda la casa de huéspedes con esteras, prepararon asientos, colocaron un gran recipiente de agua y encendieron una lámpara de aceite; luego regresaron a donde estaba el Bendito y, habiéndose acercado, saludaron al Bendito y se quedaron de pie a un lado. Estando allí de pie, los seguidores laicos de Pāṭaligāma le dijeron al Bendito: «Señor, la casa de huéspedes ha sido totalmente cubierta con esteras, los asientos están preparados, el recipiente de agua colocado y la lámpara de aceite encendida. Haga ahora, Señor, lo que el Bendito considere oportuno». Entonces el Bendito, al atardecer, se arregló el manto, tomó su cuenco y su túnica exterior, y se dirigió a la casa de huéspedes junto con la comunidad de monjes; habiendo llegado, se lavó los pies, entró en la casa de huéspedes y se sentó apoyado en el pilar central, mirando hacia el este. La comunidad de monjes también se lavó los pies, entró en la casa de huéspedes y se sentó apoyada en la pared occidental, mirando hacia el este, teniendo al Bendito frente a ellos. Los seguidores laicos de Pāṭaligāma también se lavaron los pies, entraron en la casa de huéspedes y se sentaron apoyados en la pared oriental, mirando hacia el oeste, teniendo al Bendito frente a ellos.

๑๔๙. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก อามนฺเตสิ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

149. Entonces el Bendito se dirigió a los seguidores laicos de Pāṭaligāma: «Padres de familia, hay estos cinco peligros para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ¿Cuáles son los cinco? Aquí, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud, debido a su negligencia, incurre en una gran pérdida de sus riquezas. Este es el primer peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

«Además, padres de familia, de una persona inmoral que ha fallado en la virtud se difunde una mala reputación. Este es el segundo peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

«Además, padres de familia, cualquier asamblea a la que se acerque una persona inmoral que ha fallado en la virtud —ya sea una asamblea de nobles, de brahmanes, de padres de familia o de ascetas— se acerca sin confianza y con turbación. Este es el tercer peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

«Además, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud muere confundida. Este es el cuarto peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud.

‘‘ปุน [Pg.73] จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

«Además, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renace en un estado de privación, en un destino desdichado, en la ruina, en el infierno. Estos son, padres de familia, los cinco peligros para quien es inmoral debido a su falta de virtud.»

สีลวนฺตอานิสํส

Los beneficios de ser virtuoso

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

150. «Padres de familia, hay estos cinco beneficios para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ¿Cuáles son los cinco? Aquí, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud, debido a su diligencia, adquiere una gran acumulación de riquezas. Este es el primer beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

«Además, padres de familia, de una persona virtuosa que ha logrado la virtud se difunde una excelente reputación. Este es el segundo beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

«Además, padres de familia, cualquier asamblea a la que se acerque una persona virtuosa que ha logrado la virtud —ya sea una asamblea de nobles, de brahmanes, de padres de familia o de ascetas— se acerca con confianza y sin turbación. Este es el tercer beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

«Además, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud muere sin confusión. Este es el cuarto beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud.

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ.

«Además, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renace en un destino feliz, en el mundo celestial. Estos son, padres de familia, los cinco beneficios para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud», dijo el Bendito.

๑๕๑. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, คหปตโย, รตฺติ, ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาฏลิคามิเกสุ อุปาสเกสุ สุญฺญาคารํ ปาวิสิ.

151. Entonces el Bendito, habiendo instruido, exhortado, inspirado y regocijado a los seguidores laicos de Pāṭaligāma con un discurso sobre el Dhamma hasta bien entrada la noche, los despidió diciendo: «Padres de familia, la noche está muy avanzada. Hagan ahora lo que consideren oportuno». «Así sea, Señor», respondieron los seguidores laicos de Pāṭaligāma al Bendito y, tras aceptar sus palabras, se levantaron de sus asientos, saludaron al Bendito, le rodearon por la derecha y se marcharon. Entonces el Bendito, poco después de que los seguidores laicos de Pāṭaligāma se hubieran marchado, entró en un lugar solitario.

ปาฏลิปุตฺตนครมาปนํ

La construcción de la ciudad de Pāṭaliputta

๑๕๒. เตน [Pg.74] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. เตน สมเยน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. อถ โข ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก นุ โข, อานนฺท, ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺตี’’ติ ? ‘‘สุนิธวสฺสการา, ภนฺเต, มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหายา’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทเวหิ ตาวตึเสหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา, เอวเมว โข, อานนฺท, สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. อิธาหํ, อานนฺท, อทฺทสํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ, อานนฺท, ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยาวตา, อานนฺท, อริยํ อายตนํ ยาวตา วณิปฺปโถ อิทํ อคฺคนครํ ภวิสฺสติ ปาฏลิปุตฺตํ ปุฏเภทนํ. ปาฏลิปุตฺตสฺส โข, อานนฺท, ตโย อนฺตรายา ภวิสฺสนฺติ – อคฺคิโต วา อุทกโต วา มิถุเภทา วา’’ติ.

152. En aquel tiempo, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, estaban construyendo una ciudad en Pāṭaligāma para contener a los Vajjis. En ese momento, numerosas deidades, por millares, se estaban apoderando de los terrenos en Pāṭaligāma. En aquellos lugares donde las deidades de gran poder se apoderaban de los terrenos, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de gran poder se inclinaban a construir sus residencias allí. En los lugares donde se apoderaban de los terrenos deidades de poder medio, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de poder medio se inclinaban a construir allí sus residencias. Y en los lugares donde se apoderaban de los terrenos deidades de poco poder, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de poco poder se inclinaban a construir allí sus residencias. El Bienaventurado, con su visión divina, pura y superior a la humana, vio a aquellas deidades apoderándose de los terrenos en Pāṭaligāma por millares. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose levantado al amanecer, se dirigió al venerable Ānanda: '¿Quiénes, Ānanda, están construyendo una ciudad en Pāṭaligāma?'. 'Señor, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, están construyendo una ciudad en Pāṭaligāma para contener a los Vajjis'. 'Ānanda, es como si estuvieran construyendo tras haber consultado con los dioses de Tāvatiṃsa. Ānanda, con mi visión divina, pura y superior a la humana, vi a numerosas deidades apoderándose de los terrenos en Pāṭaligāma por millares. En aquellos lugares donde las deidades de gran poder se apoderan de los terrenos, las mentes de los reyes y ministros de gran poder se inclinan a construir sus residencias; en los lugares de deidades de poder medio, se inclinan los de poder medio; y en los lugares de deidades menores, se inclinan los menores. Ānanda, en tanto se extienda el asentamiento de los nobles y el camino de los mercaderes, esta ciudad de Pāṭaliputta será la principal, un centro donde se abren los fardos de mercancías. Sin embargo, Ānanda, para Pāṭaliputta habrá tres peligros: el fuego, el agua o la discordia interna'.

๑๕๓. อถ [Pg.75] โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สโก อาวสโถ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สเก อาวสเถ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสุํ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

153. Entonces, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, se acercaron a donde estaba el Bienaventurado; tras llegar, intercambiaron saludos cordiales con él y, después de concluir una conversación amable y memorable, se quedaron de pie a un lado. Una vez allí, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, dijeron al Bienaventurado: 'Que el venerable Gotama acepte hoy nuestra comida junto con la comunidad de monjes'. El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, Sunidha y Vassakāra, sabiendo que el Bienaventurado había aceptado, regresaron a su propia residencia; tras llegar, prepararon en su residencia exquisitos alimentos sólidos y blandos, y enviaron a anunciar al Bienaventurado que era el momento: 'Es la hora, venerable Gotama, la comida está lista'.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อาวสโถ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสุํ สมฺปวาเรสุํ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana, tomó su cuenco y su manto exterior y, junto con la comunidad de monjes, se dirigió a la residencia de Sunidha y Vassakāra, los ministros de Magadha; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Entonces, Sunidha y Vassakāra sirvieron y satisficieron con sus propias manos a la comunidad de monjes encabezada por el Buda con exquisitos alimentos sólidos y blandos. Luego, cuando el Bienaventurado hubo terminado de comer y retirado la mano de su cuenco, Sunidha y Vassakāra tomaron un asiento bajo y se sentaron a un lado. Mientras estaban sentados allí, el Bienaventurado les expresó su agradecimiento con estos versos:

‘‘ยสฺมึ ปเทเส กปฺเปติ, วาสํ ปณฺฑิตชาติโย;

สีลวนฺเตตฺถ โภเชตฺวา, สญฺญเต พฺรหฺมจารโย.

‘En cualquier lugar donde una persona sabia establezca su morada, debe alimentar allí a los virtuosos, a los controlados que llevan la vida santa.’

‘‘ยา ตตฺถ เทวตา อาสุํ, ตาสํ ทกฺขิณมาทิเส;

ตา ปูชิตา ปูชยนฺติ, มานิตา มานยนฺติ นํ.

‘A las deidades que allí habitan, se les debe dedicar los méritos de la ofrenda; ellas, al ser honradas, honran a quien lo hace, y al ser respetadas, le muestran respeto.’

‘‘ตโต นํ อนุกมฺปนฺติ, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ;

เทวตานุกมฺปิโต โปโส, สทา ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

‘Por ello, se compadecen de él como una madre se compadece de su propio hijo; aquel por quien las deidades sienten compasión, siempre ve la buena fortuna’.

อถ โข ภควา สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Entonces el Bienaventurado, tras haber expresado su agradecimiento a Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, con estos versos, se levantó de su asiento y se marchó.

๑๕๔. เตน [Pg.76] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ – ‘‘เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม ภวิสฺสติ. เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ ตริสฺสติ, ตํ โคตมติตฺถํ นาม ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา เยน ทฺวาเรน นิกฺขมิ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม อโหสิ. อถ โข ภควา เยน คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อปฺเปกจฺเจ มนุสฺสา นาวํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺติ อปารา, ปารํ คนฺตุกามา. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – คงฺคาย นทิยา โอริมตีเร อนฺตรหิโต ปาริมตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส อปฺเปกจฺเจ นาวํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺเต อปารา ปารํ คนฺตุกาเม. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

154. En aquel tiempo, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, seguían al Bienaventurado paso a paso, pensando: 'La puerta por la que hoy salga el asceta Gotama se llamará Puerta de Gotama; y el vado por el que cruce el río Ganges se llamará Vado de Gotama'. Y así, la puerta por la que salió el Bienaventurado fue llamada Puerta de Gotama. Luego, el Bienaventurado se dirigió hacia el río Ganges. En ese momento, el río Ganges estaba lleno hasta el borde, de tal modo que un cuervo podría beber de él desde la orilla. Algunas personas buscaban botes, otras buscaban balsas de madera, y otras ataban balsas de caña para ir de este lado al otro, deseando cruzar. Entonces el Bienaventurado —así como un hombre fuerte extiende su brazo doblado o dobla su brazo extendido— desapareció de la orilla de este lado del río Ganges y apareció en la orilla opuesta junto con la comunidad de monjes. El Bienaventurado vio a aquellas personas, a unas buscando botes, a otras buscando balsas de madera y a otras atando balsas de caña para cruzar al otro lado. Entonces, el Bienaventurado, comprendiendo el significado de esto, pronunció en aquel momento esta exclamación inspirada:

‘‘เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ, เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ;

กุลฺลญฺหิ ชโน พนฺธติ, ติณฺณา เมธาวิโน ชนา’’ติ.

‘Quienes cruzan el océano y el río del deseo, construyendo un puente y dejando atrás los pantanos; mientras la gente común todavía está atando balsas, los sabios ya han cruzado’.

ปฐมภาณวาโร.

Fin de la Primera Sección de Recitación.

อริยสจฺจกถา

Discurso sobre las Nobles Verdades

๑๕๕. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน โกฏิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โกฏิคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

155. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos a Koṭigāma”. “Así sea, señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia Koṭigāma. Allí el Bienaventurado residió en Koṭigāma. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes:

‘‘จตุนฺนํ[Pg.77], ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขสมุทยสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“Monjes, por no comprender ni penetrar las Cuatro Nobles Verdades, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo en el samsara. ¿Cuáles cuatro? Por no comprender ni penetrar la Noble Verdad del Sufrimiento, monjes, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo. Por no comprender ni penetrar la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento... la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento... la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento, monjes, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo. Monjes, esta Noble Verdad del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada. Se ha cortado el deseo por la existencia, se ha extinguido el lazo que conduce a una nueva existencia; ahora ya no hay más renacimiento”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió estas palabras:

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

“Por no ver las Cuatro Nobles Verdades tal como realmente son, se ha vagado durante largo tiempo a través de diversos nacimientos.”

ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

“Estas han sido vistas, el lazo de la existencia ha sido erradicado; se ha cortado la raíz del sufrimiento, ahora ya no hay más renacimiento”.

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

También allí, en Koṭigāma, mientras residía, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración plenamente desarrollada mediante la virtud trae gran fruto y gran beneficio. La sabiduría plenamente desarrollada mediante la concentración trae gran fruto y gran beneficio. La mente plenamente desarrollada mediante la sabiduría se libera totalmente de los contaminantes, a saber: del contaminante del deseo sensorial, del contaminante de la existencia y del contaminante de la ignorancia”.

อนาวตฺติธมฺมสมฺโพธิปรายณา

Aquellos cuya naturaleza es no regresar y están destinados a la iluminación

๑๕๖. อถ โข ภควา โกฏิคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาติกา เตนุปงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต [Pg.78] ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาติกา ตทวสริ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาฬฺโห นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุ นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? นนฺทา นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุนี นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุทตฺโต นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุชาตา นาม, ภนฺเต, อุปาสิกา นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กุกฺกุโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กาฬิมฺโพ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก…เป… นิกโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… กฏิสฺสโห นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สนฺตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สุภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

156. Entonces el Bienaventurado, después de haber residido en Koṭigāma tanto tiempo como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos a Nadika”. “Así sea, señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia Nadika. Allí el Bienaventurado residió en Nadika, en la estancia de ladrillo. Entonces el venerable Ānanda se acercó al Bienaventurado; habiéndose acercado, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: “Señor, el monje de nombre Sāḷha ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, la monja de nombre Nandā ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Sudatta ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, la seguidora laica de nombre Sujātā ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Kukkuṭa ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Kāḷimba... el seguidor laico de nombre Nikaṭa... de nombre Kaṭissaha... de nombre Tuṭṭha... de nombre Santuṭṭha... de nombre Bhadda... el seguidor laico de nombre Subhadda ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro?”.

๑๕๗. ‘‘สาฬฺโห, อานนฺท, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. นนฺทา, อานนฺท, ภิกฺขุนี ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สุทตฺโต, อานนฺท, อุปาสโก ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ. สุชาตา, อานนฺท, อุปาสิกา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. กุกฺกุโฏ, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. กาฬิมฺโพ, อานนฺท, อุปาสโก…เป… นิกโฏ, อานนฺท, อุปาสโก… กฏิสฺสโห[Pg.79], อานนฺท, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก … สนฺตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก… ภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก… สุภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ปโรปญฺญาสํ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ, อานนฺท, ปญฺจสตานิ นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา.

157. «Ananda, el monje Sāḷho, mediante la destrucción de los asavas, ha alcanzado y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría, que están libres de asavas, habiéndolas conocido y realizado por sí mismo en esta misma vida. Ananda, la monja Nandā, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, ha nacido espontáneamente [en las Moradas Puras] para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, el seguidor laico Sudatta, mediante la destrucción de los tres grilletes y la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, es un ‘una-vez-retornante’ que, regresando a este mundo solo una vez más, pondrá fin al sufrimiento. Ananda, la seguidora laica Sujātā, mediante la destrucción de los tres grilletes, es una ‘que-ha-entrado-en-la-corriente’, ya no está sujeta a caer en mundos de miseria, está firme en su destino y se dirige hacia la plena iluminación. Ananda, el seguidor laico Kukkuṭo, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, ha nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, el seguidor laico Kāḷimbo… [y así también] Nikaṭo, Kaṭissaho, Tuṭṭho, Santuṭṭho, Bhaddo y Subhaddo; todos ellos, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, han nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, más de cincuenta seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, han nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, más de noventa seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los tres grilletes y la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, son ‘una-vez-retornantes’ que, regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Ananda, más de quinientos seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los tres grilletes, son ‘que-han-entrado-en-la-corriente’, ya no están sujetos a caer en mundos de miseria, están firmes en su destino y se dirigen hacia la plena iluminación».

ธมฺมาทาสธมฺมปริยายา

La enseñanza del Dhamma llamada «El Espejo del Dhamma»

๑๕๘. ‘‘อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ยํ มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย. ตสฺมึเยว กาลงฺกเต ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสถ, วิเหสา เหสา, อานนฺท, ตถาคตสฺส. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมาทาสํ นาม ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ.

158. «Ananda, no es algo sorprendente que un ser humano muera. Pero si cada vez que alguien muere, ustedes se acercan al Tathāgata para preguntarle por su destino, esto resulta fatigoso para el Tathāgata. Por lo tanto, Ananda, enseñaré la exposición del Dhamma llamada ‘El Espejo del Dhamma’, poseyendo la cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’».

๑๕๙. ‘‘กตโม จ โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ?

159. «¿Y qué es, Ananda, esa exposición del Dhamma llamada ‘El Espejo del Dhamma’, poseyendo la cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’?»

‘‘อิธานนฺท[Pg.80], อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ.

«Aquí, Ananda, el noble discípulo posee una confianza inamovible en el Buda de esta manera: ‘Por esta razón, el Bendito es un Arahant, perfectamente iluminado, dotado de conocimiento y conducta, un Sugata, conocedor del mundo, guía supremo de quienes pueden ser entrenados, maestro de dioses y seres humanos, el Despierto, el Bendito’».

‘‘ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ.

«Posee una confianza inamovible en el Dhamma de esta manera: ‘El Dhamma ha sido bien expuesto por el Bendito, es visible aquí y ahora, atemporal, invita a venir y ver, es digno de ser aplicado y debe ser realizado por los sabios, cada uno por sí mismo’».

‘‘สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ.

«Posee una confianza inamovible en el Sangha de esta manera: ‘El Sangha de discípulos del Bendito practica bien, el Sangha de discípulos del Bendito practica rectamente, el Sangha de discípulos del Bendito practica con sabiduría, el Sangha de discípulos del Bendito practica apropiadamente. Estos son los cuatro pares de hombres, las ocho personas nobles; este Sangha de discípulos del Bendito es digno de ofrendas, digno de hospitalidad, digno de donaciones, digno de ser saludado con las manos juntas, pues es el campo de mérito supremo para el mundo’».

‘‘อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญูปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ.

«Posee las virtudes queridas por los nobles, que son íntegras, sin roturas, sin manchas, sin tacha, que liberan de la esclavitud, elogiadas por los sabios, no contaminadas por el deseo o las opiniones, y que conducen a la concentración».

‘‘อยํ โข โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

«Este es, Ananda, el Espejo del Dhamma, poseyendo el cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’». Esto fue lo que dijo el Bendito.

ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรนฺโต คิญฺชกาวสเถ เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ –

También allí, mientras permanecía en la Casa de Ladrillo en Ñātika, el Bendito dio con frecuencia esta instrucción de Dhamma a los monjes:

‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

«Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración desarrollada con virtud trae gran fruto y gran beneficio. La sabiduría desarrollada con concentración trae gran fruto y gran beneficio. La mente desarrollada con sabiduría se libera completamente de los asavas, a saber: del asava del deseo sensorial, del asava de la existencia y del asava de la ignorancia».

๑๖๐. อถ [Pg.81] โข ภควา นาติเก ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวสาลี เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวสาลี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

160. Entonces, después de haber permanecido en Ñātika todo el tiempo que deseó, el Bendito se dirigió al venerable Ananda: «Ven, Ananda, vayamos hacia Vesālī». «Sí, Venerable Señor», respondió el venerable Ananda al Bendito. Entonces el Bendito llegó a Vesālī junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bendito se alojó en el Bosque de Ambapāli. Y estando allí, el Bendito se dirigió a los monjes:

‘‘สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ.

«Monjes, el monje debe permanecer atento y con clara comprensión; esta es nuestra instrucción para ustedes. ¿Y cómo, monjes, es atento un monje? Aquí, monjes, el monje permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, fervoroso, con clara comprensión y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Permanece contemplando las sensaciones en las sensaciones… [y así también] la mente en la mente… y los objetos mentales en los objetos mentales, fervoroso, con clara comprensión y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Así es, monjes, como un monje es atento».

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ.

¿Y cómo, monjes, es un monje plenamente consciente? Aquí, monjes, el monje actúa con plena conciencia al avanzar y al retroceder; actúa con plena conciencia al mirar hacia adelante y al mirar a los lados; actúa con plena conciencia al doblar y al extender los miembros; actúa con plena conciencia al llevar el manto exterior, el cuenco y los hábitos; actúa con plena conciencia al comer, beber, masticar y saborear; actúa con plena conciencia al defecar y orinar; actúa con plena conciencia al caminar, estar de pie, sentarse, dormir, despertar, hablar y permanecer en silencio. Así, monjes, es como un monje es plenamente consciente. Monjes, que el monje more atento y plenamente consciente; esta es nuestra instrucción para vosotros.

อมฺพปาลีคณิกา

La cortesana Ambapālī

๑๖๑. อสฺโสสิ โข อมฺพปาลี คณิกา – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยาสิ. เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.82] นิสินฺนํ โข อมฺพปาลึ คณิกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

161. La cortesana Ambapālī oyó: «Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Vesālī y que reside en mi arboleda de mangos en Vesālī». Entonces, la cortesana Ambapālī mandó preparar los mejores carruajes y, montando en un carruaje magnífico, salió de Vesālī con sus mejores vehículos. Se dirigió hacia su propio parque. Fue en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendió del vehículo y continuó a pie hasta donde estaba el Bienaventurado; al llegar, rindió homenaje al Bienaventurado y se sentó a un lado. Estando ella sentada a un lado, el Bienaventurado la instruyó, la exhortó, la inspiró y la regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, la cortesana Ambapālī, habiendo sido instruida, exhortada, inspirada y regocijada por el discurso sobre el Dhamma del Bienaventurado, le dijo: «Señor, que el Bienaventurado acepte mi comida para mañana junto con la comunidad de monjes». El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, la cortesana Ambapālī, comprendiendo que el Bienaventurado había aceptado, se levantó de su asiento, rindió homenaje al Bienaventurado, lo rodeó por la derecha y se marchó.

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยึสุ. ตตฺร เอกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตา โหนฺติ โลหิตวณฺณา โลหิตวตฺถา โลหิตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี อมฺพปาลึ คณิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ, เช อมฺพปาลิ, ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสี’’ติ? ‘‘ตถา หิ ปน เม, อยฺยปุตฺตา, ภควา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ‘‘เทหิ, เช อมฺพปาลิ, เอตํ ภตฺตํ สตสหสฺเสนา’’ติ. ‘‘สเจปิ เม, อยฺยปุตฺตา, เวสาลึ สาหารํ ทสฺสถ, เอวมหํ ตํ ภตฺตํ น ทสฺสามี’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ.

Los Licchavis de Vesālī oyeron: «Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Vesālī y reside en la arboleda de Ambapālī». Entonces, aquellos Licchavis mandaron preparar los mejores carruajes y, montando en carruajes magníficos, salieron de Vesālī con sus mejores vehículos. Algunos de esos Licchavis eran azules: de color azul, con vestiduras azules y adornos azules; otros Licchavis eran amarillos: de color amarillo, con vestiduras amarillas y adornos amarillos; otros Licchavis eran rojos: de color rojo, con vestiduras rojas y adornos rojos; y otros Licchavis eran blancos: de color blanco, con vestiduras blancas y adornos blancos. Entonces, la cortesana Ambapālī hizo chocar su eje contra el eje, su rueda contra la rueda y su yugo contra el yugo de los jóvenes Licchavis. Ante esto, los Licchavis le dijeron a la cortesana Ambapālī: «¿Por qué, querida Ambapālī, haces chocar tu eje contra el eje, tu rueda contra la rueda y tu yugo contra el yugo de los jóvenes Licchavis?». «Es porque, señores, he invitado al Bienaventurado junto con la comunidad de monjes para la comida de mañana». «Danos esa comida, querida Ambapālī, por cien mil monedas». «Señores, aunque me dierais Vesālī con todo su territorio, no os daría esa comida». Entonces, los Licchavis chasquearon sus dedos diciendo: «¡Oh, amigos, hemos sido vencidos por una mujer! ¡Oh, amigos, hemos sido derrotados por una mujer!».

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน อมฺพปาลิวนํ เตน ปายึสุ. อทฺทสา โข ภควา เต ลิจฺฉวี ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยสํ [Pg.83], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ เทวา ตาวตึสา อทิฏฺฐปุพฺพา, โอโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อปโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อุปสํหรถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ – ตาวตึสสทิส’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ลิจฺฉวี ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อธิวุตฺถํ โข เม, ลิจฺฉวี, สฺวาตนาย อมฺพปาลิยา คณิกาย ภตฺต’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

Luego, aquellos Licchavis se dirigieron hacia la arboleda de Ambapālī. El Bienaventurado vio a los Licchavis que se acercaban desde lejos. Al verlos, se dirigió a los monjes: «Monjes, aquellos monjes que nunca han visto a los dioses de Tāvatiṃsa, observad a la asamblea de los Licchavis; mirad bien a la asamblea de los Licchavis; contemplad a la asamblea de los Licchavis comparándola con los dioses de Tāvatiṃsa». Entonces, aquellos Licchavis fueron en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, descendieron y continuaron a pie hasta donde estaba el Bienaventurado; al llegar, rindieron homenaje al Bienaventurado y se sentaron a un lado. Estando ellos sentados a un lado, el Bienaventurado los instruyó, los exhortó, los inspiró y los regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, aquellos Licchavis, habiendo sido instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el discurso sobre el Dhamma del Bienaventurado, le dijeron: «Señor, que el Bienaventurado acepte nuestra comida para mañana junto con la comunidad de monjes». El Bienaventurado les dijo: «Licchavis, ya he aceptado la comida para mañana de la cortesana Ambapālī». Entonces, los Licchavis chasquearon sus dedos diciendo: «¡Oh, amigos, hemos sido vencidos por una mujer! ¡Oh, amigos, hemos sido derrotados por una mujer!». Luego, los Licchavis, deleitándose y regocijándose con las palabras del Bienaventurado, se levantaron de sus asientos, rindieron homenaje al Bienaventurado, lo rodearon por la derecha y se marcharon.

๑๖๒. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อาราเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อมฺพปาลิยา คณิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาหํ, ภนฺเต, อารามํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อารามํ. อถ โข ภควา อมฺพปาลึ คณิกํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อมฺพปาลิวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ [Pg.84] – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

162. Entonces, al transcurrir aquella noche, la cortesana Ambapālī, habiendo preparado en su propio parque exquisitas comidas sólidas y blandas, hizo informar al Bienaventurado que era el momento: “Señor, es la hora, la comida está lista”. Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, se dirigió junto con la comunidad de monjes hacia la residencia de la cortesana Ambapālī; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Entonces la cortesana Ambapālī, con sus propias manos, sirvió y satisfizo a la comunidad de monjes encabezada por el Buda con exquisitas comidas sólidas y blandas. Entonces la cortesana Ambapālī, al notar que el Bienaventurado había terminado de comer y había retirado la mano del cuenco, tomó un asiento bajo y se sentó a un lado. Sentada a un lado, la cortesana Ambapālī dijo esto al Bienaventurado: “Señor, ofrezco este parque a la comunidad de monjes encabezada por el Buda”. El Bienaventurado aceptó el parque. Luego, habiendo instruido, exhortado, animado y regocijado a la cortesana Ambapālī con un discurso sobre el Dhamma, el Bienaventurado se levantó de su asiento y partió. Allí también, mientras residía en Vesālī, en el bosque de Ambapālī, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Tal es la virtud, tal es la concentración, tal es la sabiduría. La concentración cultivada con la virtud produce gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada con la concentración produce gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada con la sabiduría se libera plenamente de los efluvios (āsavas), a saber: el efluvio del deseo sensorial, el efluvio de la existencia y el efluvio de la ignorancia”.

เวฬุวคามวสฺสูปคมนํ

Entrada en el retiro de lluvias en la aldea de Veḷuva

๑๖๓. อถ โข ภควา อมฺพปาลิวเน ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวฬุวคามโก เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวฬุวคามโก ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวฬุวคามเก วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุเปถ. อหํ ปน อิเธว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. ภควา ปน ตตฺเถว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉิ.

163. Entonces el Bienaventurado, después de haber permanecido en el bosque de Ambapālī tanto como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia la aldea de Veḷuva”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a la aldea de Veḷuva. Allí, el Bienaventurado residió en la aldea de Veḷuva. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Vayan, monjes, y pasen el retiro de lluvias en los alrededores de Vesālī, donde tengan amigos, conocidos o compañeros íntimos. Yo, por mi parte, pasaré el retiro de lluvias aquí mismo, en la aldea de Veḷuva”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado, y pasaron el retiro de lluvias en los alrededores de Vesālī, según sus amistades, conocidos o compañeros. El Bienaventurado, sin embargo, pasó el retiro de lluvias allí mismo, en la aldea de Veḷuva.

๑๖๔. อถ โข ภควโต วสฺสูปคตสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, พาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘น โข เมตํ ปติรูปํ, ยฺวาหํ อนามนฺเตตฺวา อุปฏฺฐาเก อนปโลเกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ ปรินิพฺพาเยยฺยํ. ยํนูนาหํ อิมํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหเรยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา ตํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหาสิ. อถ โข ภควโต โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. อถ โข ภควา คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ [Pg.85] เอตทโวจ – ‘‘ทิฏฺโฐ เม, ภนฺเต, ภควโต ผาสุ; ทิฏฺฐํ เม, ภนฺเต, ภควโต ขมนียํ, อปิ จ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต วิย กาโย. ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ; ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺติ ภควโต เคลญฺเญน, อปิ จ เม, ภนฺเต, อโหสิ กาจิเทว อสฺสาสมตฺตา – ‘น ตาว ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, น ยาว ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหรตี’’’ติ.

164. Entonces, después de que el Bienaventurado hubiera entrado en el retiro de lluvias, le sobrevino una grave enfermedad y surgieron dolores intensos, cercanos a la muerte. El Bienaventurado los soportó con atención plena y clara comprensión, sin afligirse. Entonces, el Bienaventurado pensó: “No sería apropiado que yo partiera al parinibbāna sin informar a mis servidores y sin despedirme de la comunidad de monjes. Sería mejor que yo rechazara esta enfermedad con esfuerzo y permaneciera manteniendo las formaciones vitales”. Entonces el Bienaventurado, rechazando aquella enfermedad con esfuerzo, permaneció manteniendo las formaciones vitales. Y la enfermedad del Bienaventurado se apaciguó. Entonces el Bienaventurado, recuperado de la enfermedad, poco después de su recuperación, salió de su vivienda y se sentó en el asiento preparado a la sombra de la misma. Entonces el venerable Ānanda se acercó al Bienaventurado; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Sentada a un lado, el venerable Ānanda dijo esto al Bienaventurado: “Señor, he visto el alivio del Bienaventurado; he visto, Señor, la recuperación del Bienaventurado. Sin embargo, Señor, mi cuerpo se sentía como si estuviera entumecido; las direcciones no me resultaban claras y las enseñanzas (el Dhamma) no me venían a la mente debido a la enfermedad del Bienaventurado. No obstante, Señor, tuve un pequeño consuelo al pensar: ‘El Bienaventurado no entrará en el parinibbāna hasta que no haya declarado algo con respecto a la comunidad de monjes’”.

๑๖๕. ‘‘กึ ปนานนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ มยิ ปจฺจาสีสติ ? เทสิโต, อานนฺท, มยา ธมฺโม อนนฺตรํ อพาหิรํ กริตฺวา. นตฺถานนฺท, ตถาคตสฺส ธมฺเมสุ อาจริยมุฏฺฐิ. ยสฺส นูน, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา, โส นูน, อานนฺท, ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหเรยฺย. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, น เอวํ โหติ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา. สกึ, อานนฺท, ตถาคโต ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหริสฺสติ. อหํ โข ปนานนฺท, เอตรหิ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. อาสีติโก เม วโย วตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ชชฺชรสกฏํ เวฐมิสฺสเกน ยาเปติ, เอวเมว โข, อานนฺท, เวฐมิสฺสเกน มญฺเญ ตถาคตสฺส กาโย ยาเปติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ตถาคโต สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา เอกจฺจานํ เวทนานํ นิโรธา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ผาสุตโร, อานนฺท, ตสฺมึ สมเย ตถาคตสฺส กาโย โหติ. ตสฺมาติหานนฺท, อตฺตทีปา วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ[Pg.86]. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เอตรหิ วา มม วา อจฺจเยน อตฺตทีปา วิหริสฺสนฺติ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา, ตมตคฺเค เม เต, อานนฺท, ภิกฺขู ภวิสฺสนฺติ เย เกจิ สิกฺขากามา’’ติ.

165. ¿Qué es lo que la comunidad de monjes espera todavía de mí, Ānanda? He enseñado el Dhamma, Ānanda, sin hacer distinción entre una doctrina interna y una externa. En el Tathāgata, Ānanda, respecto a las enseñanzas, no existe el 'puño cerrado del maestro'. Ānanda, si alguien pensara: 'Yo gobernaré a la comunidad de monjes' o 'La comunidad de monjes depende de mí', tal persona debería dar alguna instrucción respecto a la comunidad de monjes. Pero el Tathāgata, Ānanda, no piensa: 'Yo gobernaré a la comunidad de monjes' ni 'La comunidad de monjes depende de mí'. Por lo tanto, Ānanda, ¿por qué debería el Tathāgata dar alguna instrucción respecto a la comunidad de monjes? Ānanda, ahora soy viejo, anciano, avanzado en años, mi vida ha llegado a su fin; mi edad alcanza los ochenta años. Ānanda, así como un carro viejo se mantiene en marcha gracias a los refuerzos de cuerdas, del mismo modo me parece que el cuerpo del Tathāgata se mantiene en marcha gracias a los refuerzos. Ānanda, cuando el Tathāgata, por no prestar atención a ninguna señal y por el cese de ciertas sensaciones mundanas, entra y mora en la concentración de la mente libre de señales, en ese momento el cuerpo del Tathāgata se encuentra más confortable. Por lo tanto, Ānanda, morad siendo vuestra propia isla, siendo vuestro propio refugio, sin buscar otro refugio; teniendo el Dhamma como isla, teniendo el Dhamma como refugio, sin buscar otro refugio. ¿Y cómo, Ānanda, un monje mora siendo su propia isla, siendo su propio refugio, sin buscar otro refugio, teniendo el Dhamma como isla y como refugio? En este sentido, Ānanda, el monje mora contemplando el cuerpo en el cuerpo, ferviente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Mora contemplando las sensaciones en las sensaciones... la mente en la mente... los fenómenos en los fenómenos, ferviente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. De este modo, Ānanda, el monje mora siendo su propia isla y su propio refugio. Ānanda, ya sea ahora o después de mi partida, aquellos que moren siendo su propia isla y su propio refugio, sin buscar otro refugio, teniendo el Dhamma como isla y como refugio, esos monjes míos que deseen aprender alcanzarán la cumbre más alta.

ทุติยภาณวาโร.

Fin de la segunda sección de recitación.

นิมิตฺโตภาสกถา

Relato sobre la insinuación y la señal

๑๖๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, อานนฺท, นิสีทนํ, เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวา วิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข อานนฺโท ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

166. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, entró en Vesālī para pedir limosna. Habiendo caminado por Vesālī por limosnas y después de haber regresado de su ronda de limosnas tras la comida, se dirigió al venerable Ānanda: 'Ānanda, toma el asiento para meditar; iremos al santuario Cāpāla para pasar el día'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, tomando el asiento, siguió de cerca al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al santuario Cāpāla y, al llegar, se sentó en el asiento preparado. El venerable Ānanda, tras rendir homenaje al Bienaventurado, se sentó a un lado.

๑๖๗. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. ทุติยมฺปิ [Pg.87] โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ.

167. Mientras el venerable Ānanda estaba sentado a un lado, el Bienaventurado le dijo: 'Ānanda, Vesālī es placentera; el santuario Udena es placentero; el santuario Gotamaka es placentero; el santuario Sattamba es placentero; el santuario Bahuputta es placentero; el santuario Sārandada es placentero; el santuario Cāpāla es placentero. Ānanda, cualquier persona que haya desarrollado, cultivado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo, establecido como su base, consolidado, acumulado y perfeccionado las cuatro bases del éxito, podría, si lo deseara, permanecer por un eón completo o por lo que resta de él. Ānanda, el Tathāgata ha desarrollado, cultivado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo, establecido como su base, consolidado, acumulado y perfeccionado las cuatro bases del éxito. Por lo tanto, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón completo o por lo que resta de él'. Pero a pesar de que el Bienaventurado hizo una señal tan clara y una insinuación tan evidente, el venerable Ānanda no fue capaz de comprenderla; no suplicó al Bienaventurado: 'Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón por el bien de muchos, por la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y hombres', pues su mente estaba poseída por Māra. Por segunda vez... por tercera vez el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda diciendo: 'Ānanda, Vesālī es placentera... el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón completo o por lo que resta de él'. Pero el venerable Ānanda, a pesar de la clara señal e insinuación del Bienaventurado, no fue capaz de comprenderla; no suplicó al Bienaventurado que permaneciera, pues su mente estaba poseída por Māra. Entonces el Bienaventurado dijo al venerable Ānanda: 'Ve ahora, Ānanda, haz lo que consideres oportuno para este momento'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, levantándose de su asiento, le rindió homenaje, le rodeó por la derecha y se sentó no muy lejos, a la sombra de un árbol.

มารยาจนกถา

Relato sobre la petición de Māra

๑๖๘. อถ โข มาโร ปาปิมา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโร ปาปิมา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานี กริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ[Pg.88]. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขู ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

168. Entonces Mara, el Maligno, poco después de que el venerable Ānanda se hubo retirado, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; habiéndose acercado, se detuvo a un lado. Estando allí de pie a un lado, Mara el Maligno dijo al Bienaventurado: «Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado. Pues el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis monjes no sean discípulos competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, los monjes discípulos del Bienaventurado son competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado».

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

«Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis monjas no sean discípulas competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, las monjas discípulas del Bienaventurado son competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado».

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสกา ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ[Pg.89], ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

«Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis seguidores laicos no sean discípulos competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, los seguidores laicos discípulos del Bienaventurado son competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado».

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสิกา ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

«Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis seguidoras laicas no sean discípulas competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, las seguidoras laicas discípulas del Bienaventurado son competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado».

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธํ เจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธํ เจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’’ติ.

«Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que esta vida santa mía no sea exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, difundida y bien proclamada por dioses y humanos”. Y ahora, Señor, la vida santa del Bienaventurado es exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, difundida y bien proclamada por dioses y humanos. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado».

เอวํ วุตฺเต ภควา มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ.

Dicho esto, el Bienaventurado se dirigió a Mara, el Maligno: "Pierde cuidado, Maligno; no pasará mucho tiempo hasta que ocurra el parinibbana del Tathagata. De aquí a tres meses, el Tathagata entrará en el parinibbana final".

อายุสงฺขารโอสฺสชฺชนํ

La renuncia a la formación vital

๑๖๙. อถ โข ภควา จาปาเล เจติเย สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชิ. โอสฺสฏฺเฐ จ ภควตา อายุสงฺขาเร มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส, เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ[Pg.90]. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

169. Entonces, el Bienaventurado, estando en el santuario de Capala, atento y plenamente consciente, renunció a su formación vital. Al renunciar el Bienaventurado a su formación vital, ocurrió un gran terremoto, aterrador y capaz de erizar el vello, y los tambores celestiales resonaron. Entonces, comprendiendo el significado de esto, el Bienaventurado pronunció en aquel momento esta inspirada exclamación (udana):

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

"Sopesando lo mensurable y lo inmensurable, el Sabio renunció a la formación de la existencia; deleitándose en su interior y concentrado, rompió el tejido de las impurezas que nacen de uno mismo, como un guerrero rompe su armadura".

มหาภูมิจาลเหตุ

Causas de un gran terremoto

๑๗๐. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, มหา วตายํ ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

170. Entonces, al venerable Ananda se le ocurrió este pensamiento: "¡Qué asombroso, qué extraordinario! Este terremoto es verdaderamente grande; es sumamente grande, aterrador y capaz de erizar el vello; y los tambores celestiales han resonado. ¿Cuál será la causa, cuál será el motivo para la manifestación de este gran terremoto?".

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, มหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

Entonces, el venerable Ananda se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse y rendirle homenaje, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ananda se dirigió al Bienaventurado: "Venerable Señor, ¡qué asombroso, qué extraordinario! Este terremoto es verdaderamente grande; es sumamente grande, aterrador y capaz de erizar el vello; y los tambores celestiales han resonado. ¿Cuál es, venerable Señor, la causa, cuál es el motivo para la manifestación de este gran terremoto?".

๑๗๑. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. กตเม อฏฺฐ? อยํ, อานนฺท, มหาปถวี อุทเก ปติฏฺฐิตา, อุทกํ วาเต ปติฏฺฐิตํ, วาโต อากาสฏฺโฐ. โหติ โข โส, อานนฺท, สมโย, ยํ มหาวาตา วายนฺติ. มหาวาตา วายนฺตา อุทกํ กมฺเปนฺติ. อุทกํ กมฺปิตํ ปถวึ กมฺเปติ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

171. "Hay, Ananda, ocho causas y ocho motivos para la manifestación de un gran terremoto. ¿Cuáles son estos ocho? Esta gran tierra, Ananda, se apoya sobre el agua, el agua sobre el viento y el viento sobre el espacio. Llega un momento, Ananda, en que soplan vientos impetuosos. Al soplar los vientos impetuosos, estos agitan el agua. El agua agitada hace temblar la tierra. Esta es la primera causa y el primer motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต, เทโว วา มหิทฺธิโก มหานุภาโว, ตสฺส ปริตฺตา ปถวีสญฺญา ภาวิตา โหติ, อปฺปมาณา อาโปสญฺญา. โส อิมํ ปถวึ กมฺเปติ สงฺกมฺเปติ สมฺปกมฺเปติ สมฺปเวเธติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando un asceta o un brahmán posee poderes psíquicos y ha alcanzado la maestría de la mente, o bien un deva de gran poder y esplendor, ha desarrollado una percepción limitada de la tierra y una percepción ilimitada del agua, este hace que la tierra tiemble, se sacuda, se estremezca y se conmocione. Esta es la segunda causa y el segundo motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน [Pg.91] จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตกายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando el Bodhisatta, descendiendo del cielo de Tusita, entra en el vientre materno atento y plenamente consciente, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la tercera causa y el tercer motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมา นิกฺขมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando el Bodhisatta sale del vientre materno atento y plenamente consciente, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la cuarta causa y el cuarto motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando el Tathagata alcanza el insuperable y perfecto despertar, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la quinta causa y el quinto motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando el Tathagata pone en movimiento la insuperable Rueda del Dhamma, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la sexta causa y el sexto motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

Además, Ananda, cuando el Tathagata, atento y plenamente consciente, renuncia a su formación vital, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la séptima causa y el séptimo motivo para la manifestación de un gran terremoto.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ.

Además, Ananda, cuando el Tathagata entra en el elemento del Nibbana sin remanente de apego, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la octava causa y el octavo motivo para la manifestación de un gran terremoto. Estas son, Ananda, las ocho causas y los ocho motivos para la manifestación de un gran terremoto".

อฏฺฐ ปริสา

Las ocho asambleas

๑๗๒. ‘‘อฏฺฐ โข อิมา, อานนฺท, ปริสา. กตมา อฏฺฐ? ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา. อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท[Pg.92], อเนกสตํ ขตฺติยปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท, อเนกสตํ พฺราหฺมณปริสํ…เป… คหปติปริสํ… สมณปริสํ… จาตุมหาราชิกปริสํ… ตาวตึสปริสํ… มารปริสํ… พฺรหฺมปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อิมา โข, อานนฺท, อฏฺฐ ปริสา.

172. “Ánanda, hay estas ocho clases de asambleas. ¿Cuáles son las ocho? La asamblea de los nobles, la asamblea de los brahmanes, la asamblea de los jefes de hogar, la asamblea de los ascetas, la asamblea de los devas de los Cuatro Grandes Reyes, la asamblea de los devas de Tāvatiṃsa, la asamblea de Māra y la asamblea de Brahmā. Recuerdo, Ánanda, haberme acercado a cientos de asambleas de nobles. Allí me sentaba con ellos, conversaba con ellos y entablaba debates. En esas ocasiones, mi apariencia era como la de ellos y mi voz era como la de ellos. Los instruía, los instaba, los animaba y los regocijaba con una charla sobre el Dhamma. Mientras yo hablaba, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que habla, un deva o un humano?’. Tras haberlos instruido, instado, animado y regocijado con la charla sobre el Dhamma, yo desaparecía. Y cuando desaparecía, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que ha desaparecido, un deva o un humano?’. Recuerdo, Ánanda, haberme acercado a cientos de asambleas de brahmanes... a cientos de asambleas de jefes de hogar... a cientos de asambleas de ascetas... a cientos de asambleas de los devas de los Cuatro Grandes Reyes... a cientos de asambleas de los devas de Tāvatiṃsa... a cientos de asambleas de Māra... a cientos de asambleas de Brahmā. Allí también me sentaba con ellos, conversaba con ellos y entablaba debates. En esas ocasiones, mi apariencia era como la de ellos y mi voz era como la de ellos. Los instruía, los instaba, los animaba y los regocijaba con una charla sobre el Dhamma. Mientras yo hablaba, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que habla, un deva o un humano?’. Tras haberlos instruido, instado, animado y regocijado con la charla sobre el Dhamma, yo desaparecía. Y cuando desaparecía, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que ha desaparecido, un deva o un humano?’. Estas son, Ánanda, las ocho clases de asambleas”.

อฏฺฐ อภิภายตนานิ

Las ocho esferas de trascendencia

๑๗๓. ‘‘อฏฺฐ โข อิมานิ, อานนฺท, อภิภายตนานิ. กตมานิ อฏฺฐ? อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

173. “Ánanda, hay estas ocho esferas de trascendencia. ¿Cuáles son las ocho? Uno, percibiendo formas internamente, ve formas externamente que son limitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la primera esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“Uno, percibiendo formas internamente, ve formas externamente que son ilimitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la segunda esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son limitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la tercera esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.93] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son ilimitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la cuarta esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son azules, de color azul, de apariencia azul, de brillo azul. Al igual que la flor de lino es azul, de color azul, de apariencia azul y de brillo azul; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es azul, de color azul, de apariencia azul y de brillo azul; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son azules, de color azul, de apariencia azul, de brillo azul. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la quinta esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son amarillas, de color amarillo, de apariencia amarilla, de brillo amarillo. Al igual que la flor de kaṇikāra es amarilla, de color amarillo, de apariencia amarilla y de brillo amarillo; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es amarilla, de color amarillo, de apariencia amarilla y de brillo amarillo; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son amarillas, de color amarillo, de apariencia amarilla, de brillo amarillo. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la sexta esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son rojas, de color rojo, de apariencia roja, de brillo rojo. Al igual que la flor de bandhujīvaka es roja, de color rojo, de apariencia roja y de brillo rojo; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es roja, de color rojo, de apariencia roja y de brillo rojo; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son rojas, de color rojo, de apariencia roja, de brillo rojo. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la séptima esfera de trascendencia.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา [Pg.94] โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิมานิ โข, อานนฺท, อฏฺฐ อภิภายตนานิ.

“Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son blancas, de color blanco, de apariencia blanca, de brillo blanco. Al igual que la estrella de la mañana es blanca, de color blanco, de apariencia blanca y de brillo blanco; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es blanca, de color blanco, de apariencia blanca y de brillo blanco; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son blancas, de color blanco, de apariencia blanca, de brillo blanco. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la octava esfera de trascendencia. Estas son, Ánanda, las ocho esferas de trascendencia.”

อฏฺฐ วิโมกฺขา

Las ocho liberaciones

๑๗๔. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

174. “Ananda, hay estas ocho liberaciones. ¿Cuáles son las ocho? (1) Al poseer forma material, uno ve formas materiales; esta es la primera liberación. (2) No percibiendo formas materiales internamente, uno ve formas materiales externamente; esta es la segunda liberación. (3) Uno está resuelto solo en ‘lo bello’; esta es la tercera liberación. (4) Mediante la superación total de las percepciones de la forma, con la desaparición de las percepciones de resistencia y sin prestar atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, uno alcanza y permanece en la esfera del espacio infinito; esta es la cuarta liberación. (5) Superando totalmente la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, uno alcanza y permanece en la esfera de la conciencia infinita; esta es la quinta liberación. (6) Superando totalmente la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, uno alcanza y permanece en la esfera de la nada; esta es la sexta liberación. (7) Superando totalmente la esfera de la nada, uno alcanza y permanece en la esfera de ni percepción ni no-percepción; esta es la séptima liberación. (8) Superando totalmente la esfera de ni percepción ni no-percepción, uno alcanza y permanece en la cesación de la percepción y la sensación; esta es la octava liberación. Estas, Ananda, son las ocho liberaciones”.

๑๗๕. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ. เอวํ วุตฺเต อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ –

175. “En una ocasión, Ananda, cuando apenas me había iluminado, me encontraba en Uruvela, a orillas del río Nerañjara, bajo el árbol banyan Ajapala. Entonces, Ananda, Mara, el Malvado, se acercó a donde yo estaba, se detuvo a un lado y me dijo: ‘Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado’. Cuando dijo esto, Ananda, yo le respondí a Mara, el Malvado, con estas palabras:”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา [Pg.95] สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos monjes sean expertos, disciplinados, seguros de sí mismos, muy instruidos, conocedores del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas (milagros)’.”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulas monjas sean expertas, disciplinadas, seguras de sí mismas, muy instruidas, conocedoras del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos laicos sean expertos, disciplinados, seguros de sí mismos, muy instruidos, conocedores del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulas laicas sean expertas, disciplinadas, seguras de sí mismas, muy instruidas, conocedoras del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ.

“‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que esta vida santa mía sea exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y bien proclamada por dioses y humanos’. Esto es lo que dije.”

๑๗๖. ‘‘อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม[Pg.96], ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ.

176. “Y hoy mismo, Ananda, aquí en el santuario de Capala, Mara, el Malvado, se acercó a mí, se detuvo a un lado y me dijo: ‘Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado. Pues el Bienaventurado dijo una vez estas palabras: "No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos monjes... (y así con las monjas, los laicos y las laicas) sean expertos... hasta que esta vida santa sea exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y bien proclamada por dioses y humanos". Y ahora, Señor, la vida santa del Bienaventurado es exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y extraordinariamente bien proclamada por dioses y humanos. Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado’.”

๑๗๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, นจิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย ตถาคเตน สเตน สมฺปชาเนน อายุสงฺขาโร โอสฺสฏฺโฐ’’ติ.

177. “Cuando dijo esto, Ananda, yo le respondí a Mara, el Malvado: ‘No te preocupes, Malvado, pronto ocurrirá el parinirvana del Tathagata. De aquí a tres meses, el Tathagata alcanzará el parinirvana’. Y hoy mismo, Ananda, en el santuario de Capala, el Tathagata, con atención plena y clara comprensión, ha renunciado a la formación vital (el principio de la vida)”.

อานนฺทยาจนกถา

La Petición de Ananda

๑๗๘. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

178. Tras decir esto, el venerable Ananda se dirigió al Bienaventurado: “Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón; que el Sugata permanezca por un eón, por el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos”.

‘‘อลํทานิ, อานนฺท. มา ตถาคตํ ยาจิ, อกาโลทานิ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาจนายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

—Basta ya, Ānanda. No supliques al Tathāgata; ahora no es el momento, Ānanda, de suplicar al Tathāgata. Por segunda vez el venerable Ānanda... por tercera vez el venerable Ānanda le dijo esto al Bienaventurado: —Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón para beneficio de muchos, para felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de los dioses y los seres humanos.

‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส โพธิ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อถ กิญฺจรหิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาวตติยกํ อภินิปฺปีเฬสี’’ติ? ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. โส [Pg.97] อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’’ติ. ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตถาคเตน เอวํ โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

—¿Crees tú, Ānanda, en el despertar del Tathāgata? —Sí, Señor. —Entonces, ¿por qué, Ānanda, apremiaste al Tathāgata hasta tres veces? —Señor, he oído esto directamente del Bienaventurado, lo he recibido directamente de él: «Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder, las haya cultivado, las haya convertido en su vehículo, en su fundamento, las haya establecido, consolidado y perfeccionado, podría, si lo deseara, permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Señor, el Tathāgata ha desarrollado las cuatro bases del poder, las ha cultivado, las ha convertido en su vehículo, en su fundamento, las ha establecido, consolidado y perfeccionado. Por eso, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón. —¿Crees en esto, Ānanda? —Sí, Señor. —Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error; pues cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata diciendo: «Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón para beneficio de muchos, para felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de los dioses y los seres humanos». Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error.

๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย, อานนฺท, คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

179. —En una ocasión, Ānanda, yo residía en Rājagaha, en el monte Gijjhakūṭa. Allí también te hablé, Ānanda: «Agradable es Rājagaha, Ānanda; agradable es el monte Gijjhakūṭa. Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder, las haya cultivado... podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón. El Tathāgata ha desarrollado las cuatro bases del poder... Por eso, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Aun así, Ānanda, cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata... Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error.

๑๘๐. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โคตมนิคฺโรเธ…เป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โจรปปาเต… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาเร… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ตโปทาราเม… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ชีวกมฺพวเน… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย [Pg.98] ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต, รมณีโย โคตมนิคฺโรโธ, รมณีโย โจรปปาโต, รมณียา เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหา, รมณียา อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลา, รมณีโย สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาโร, รมณีโย ตโปทาราโม, รมณีโย เวฬุวเน กลนฺทกนิวาโป, รมณียํ ชีวกมฺพวนํ, รมณีโย มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาโย. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา…เป… อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

180. —En una ocasión, Ānanda, yo residía allí mismo en Rājagaha, en el Gotamanigrodha... en el Corapapāta... en la cueva Sattapaṇṇi en la ladera del monte Vebhāra... en Kāḷasilā en la ladera del monte Isigili... en Sappasoṇḍikapabbhāra en el bosque Sītavana... en Tapodārāme... en Veḷuvana Kalandakanivāpa... en el bosque de mangos de Jīvaka... en el parque de los ciervos en Maddakucchi. Allí también te hablé, Ānanda: «Agradable es Rājagaha, Ānanda; agradable es el monte Gijjhakūṭa, el Gotamanigrodha, el Corapapāta, la cueva Sattapaṇṇi en la ladera del monte Vebhāra, Kāḷasilā en la ladera del monte Isigili, Sappasoṇḍikapabbhāra en el bosque Sītavana, Tapodārāma, Veḷuvana Kalandakanivāpa, el bosque de mangos de Jīvaka, y el parque de los ciervos en Maddakucchi. Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder... el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Aun así, Ānanda, cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata... Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error.

๑๘๑. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ อุเทเน เจติเย. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย, ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

181. “En una ocasión, Ānanda, yo residía aquí mismo en Vesālī, en el santuario de Udena. Allí también te dije, Ānanda: ‘Ānanda, Vesālī es hermosa; el santuario de Udena es hermoso. Ānanda, cualquiera que haya cultivado, desarrollado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo y fundamento, establecido, consolidado y perfeccionado las cuatro bases del poder espiritual (iddhipādā), si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él. El Tathāgata, Ānanda, ha cultivado las cuatro bases del poder espiritual... por lo tanto, el Tathāgata, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él’. Pero aun así, Ānanda, a pesar de que el Tathāgata te dio señales tan manifiestas y pistas tan claras, no fuiste capaz de comprenderlas y no rogaste al Tathāgata diciendo: ‘Que el Bendito permanezca, Señor, durante un eón; que el Sugata permanezca durante un eón por el bien y la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, beneficio y felicidad de dioses y humanos’. Si tú, Ānanda, hubieras rogado al Tathāgata, él habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, esto es una falta tuya, esto es un error tuyo”.

๑๘๒. ‘‘เอกมิทาหํ[Pg.99], อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ โคตมเก เจติเย …เป… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สตฺตมฺเพ เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ พหุปุตฺเต เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย… อิทาเนว โข ตาหํ, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

182. “En una ocasión, Ānanda, residía aquí mismo en Vesālī, en el santuario de Gotamaka... en el santuario de Sattamba... en el santuario de Bahuputta... en el santuario de Sārandada... Y ahora mismo, Ānanda, hoy en el santuario de Cāpāla, te dije: ‘Ānanda, Vesālī es hermosa; el santuario de Udena es hermoso, el de Gotamaka es hermoso, el de Sattamba es hermoso, el de Bahuputta es hermoso, el de Sārandada es hermoso, el de Cāpāla es hermoso. Ānanda, cualquiera que haya cultivado, desarrollado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo y fundamento, establecido, consolidado y perfeccionado las cuatro bases del poder espiritual, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él. El Tathāgata, Ānanda, ha cultivado... por lo tanto, el Tathāgata, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él’. Pero aun así, Ānanda, a pesar de que el Tathāgata te dio señales tan manifiestas y pistas tan claras, no fuiste capaz de comprenderlas y no rogaste al Tathāgata: ‘Que el Bendito permanezca durante un eón...’ Si tú, Ānanda, hubieras rogado al Tathāgata, él habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, esto es una falta tuya, esto es un error tuyo”.

๑๘๓. ‘‘นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว. ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา, ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. ยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ตถาคเตน จตฺตํ วนฺตํ มุตฺตํ ปหีนํ ปฏินิสฺสฏฺฐํ โอสฺสฏฺโฐ อายุสงฺขาโร, เอกํเสน วาจา ภาสิตา – ‘น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ชีวิตเหตุ ปุน ปจฺจาวมิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อายามานนฺท, เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข [Pg.100] อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

183. “¿Acaso no te he dicho ya antes, Ānanda, que debe haber separación, alejamiento y cambio de todo lo que nos es querido y agradable? ¿Cómo podría ser de otro modo, Ānanda? No es posible que aquello que ha nacido, existido, sido condicionado y está sujeto a la desintegración, no se desintegre; tal cosa no puede ser. Ānanda, aquello que ha sido abandonado, desechado, soltado, renunciado y entregado por el Tathāgata —la fuerza vital (āyusaṅkhāra)— ha sido sellado con estas palabras definitivas: ‘Pronto ocurrirá el parinibbāna del Tathāgata. Al cabo de tres meses a partir de hoy, el Tathāgata entrará en el parinibbāna’. No hay posibilidad alguna de que el Tathāgata, por el bien de la vida, vuelva a tomar aquello que ya ha soltado. Vayamos, Ānanda, hacia la Gran Selva (Mahāvana), hacia la sala del pabellón con techo puntiagudo (Kūṭāgārasālā)”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito.

อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

Entonces el Bendito, junto con el venerable Ānanda, se dirigió hacia la sala del pabellón con techo puntiagudo en la Gran Selva. Al llegar, se dirigió al venerable Ānanda: “Ve, Ānanda, y reúne en la sala de asambleas a todos los monjes que residen en los alrededores de Vesālī”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito y, tras reunir a todos los monjes que residían cerca de Vesālī en la sala de asambleas, se acercó al Bendito, le rindió homenaje y se detuvo a un lado. Una vez allí, el venerable Ānanda dijo al Bendito: “Señor, la comunidad de monjes se ha reunido. Que el Bendito haga ahora lo que considere oportuno”.

๑๘๔. อถ โข ภควา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เย เต มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, เต โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ พลานิ สตฺต โพชฺฌงฺคา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

184. Entonces el Bienaventurado se dirigió a la sala de asambleas; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Por lo tanto, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia, a fin de que esta vida santa sea duradera y permanezca por largo tiempo, para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los seres humanos. ¿Y cuáles son, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior y que deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia...? Son estas: los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del poder, las cinco facultades, los cinco poderes, los siete factores de iluminación y el noble camino óctuple. Estas son, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior, que deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia, a fin de que esta vida santa sea duradera y permanezca por largo tiempo, para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los seres humanos”.

๑๘๕. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺททานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ. นจิรํ ตถาคตสฺส [Pg.101] ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา. –

185. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Ahora, monjes, os exhorto: todas las cosas condicionadas son de naturaleza perecedera; esforzaos con diligencia. Pronto ocurrirá el parinibbāna del Tathāgata. Transcurridos tres meses a partir de ahora, el Tathāgata entrará en el parinibbāna”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió esto:

‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ;

ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน.

“Mi edad está madura, mi vida es breve; os dejaré y me marcharé. He hecho de mí mismo mi propio refugio”.

‘‘อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต, สุสีลา โหถ ภิกฺขโว;

สุสมาหิตสงฺกปฺปา, สจิตฺตมนุรกฺขถ.

“Sed diligentes, monjes, mantened la atención plena y una conducta virtuosa; con vuestras intenciones bien concentradas, proteged vuestra propia mente”.

‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

“Aquel que en este Dhamma y Vinaya more con diligencia, abandonando la rueda de los nacimientos, pondrá fin al sufrimiento”.

ตติโย ภาณวาโร.

El tercer recital ha terminado.

นาคาปโลกิตํ

La mirada de elefante

๑๘๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นาคาปโลกิตํ เวสาลึ อปโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส เวสาลิยา ทสฺสนํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน ภณฺฑคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

186. Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, entró en Vesālī por limosna. Después de haber caminado por limosna en Vesālī y de haber regresado de su ronda de limosnas tras la comida, miró a Vesālī con la mirada de un elefante —girando todo su cuerpo— y se dirigió al venerable Ānanda: “Ānanda, esta será la última vez que el Tathāgata vea Vesālī. Vamos, Ānanda, vayamos hacia Bhaṇḍugāma”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado.

อถ [Pg.102] โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ภณฺฑคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? อริยสฺส, ภิกฺขเว, สีลสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, อริยํ สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ, อริยา ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a Bhaṇḍugāma. Allí, en Bhaṇḍugāma, residía el Bienaventurado. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, por no comprender ni penetrar cuatro cosas, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. ¿Cuáles son esas cuatro? Por no comprender ni penetrar la noble virtud, monjes, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. Por no comprender ni penetrar la noble concentración... la noble sabiduría... la noble liberación, monjes, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. Monjes, esta noble virtud ha sido comprendida y penetrada; la noble concentración... la noble sabiduría... la noble liberación ha sido comprendida y penetrada. Se ha cortado la sed de existencia, se ha destruido el vínculo que conduce al renacimiento, y ahora ya no hay más devenir”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió esto:

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา;

อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา.

“La virtud, la concentración, la sabiduría y la liberación suprema: estas enseñanzas han sido comprendidas por el glorioso Gotama”.

‘‘อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต’’ติ.

“Así, el Buda, habiéndolas comprendido mediante el conocimiento directo, expuso el Dhamma a los monjes. El Maestro, el que pone fin al sufrimiento, el Poseedor de la Visión, ha entrado en el parinibbāna”.

ตตฺราปิ สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

Allí también, en Bhaṇḍugāma, mientras residía allí, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración cultivada con virtud rinde gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada con concentración rinde gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada con sabiduría queda plenamente liberada de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”.

จตุมหาปเทสกถา

Discurso sobre las cuatro grandes autoridades

๑๘๗. อถ โข ภควา ภณฺฑคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หตฺถิคาโม, เยน อมฺพคาโม, เยน ชมฺพุคาโม, เยน โภคนครํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข [Pg.103] ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โภคนครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรติ อานนฺเท เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, มหาปเทเส เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

187. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Bhaṇḍugāma todo lo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Vamos, Ānanda, vayamos hacia Hatthigāma, Ambagāma, Jambugāma y Bhoganagara”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, con una gran comunidad de monjes, llegó a Bhoganagara. Allí el Bienaventurado residió en el Santuario Ānanda. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, os enseñaré las cuatro grandes autoridades. Escuchad con atención, prestad atención, que voy a hablar”. “Así sea, Señor”, respondieron los monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

๑๘๘. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

188. "Monjes, supongamos que en este caso un monje dijera: 'Amigos, he oído y recibido esto directamente de labios del Bienaventurado: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por este monje'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por este monje'. Monjes, recordad esta como la primera gran autoridad."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว [Pg.104] โอสรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

"Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia vive una comunidad con monjes ancianos y líderes. He oído y recibido esto directamente de esa comunidad: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por esa comunidad'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por esa comunidad'. Monjes, recordad esta como la segunda gran autoridad."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ…เป… น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ…เป… วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

"Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia viven muchos monjes ancianos eruditos, depositarios de las escrituras, conocedores del Dhamma, conocedores del Vinaya y conocedores de los códigos. He oído y recibido esto directamente de esos ancianos: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas... (como antes)... ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por esos ancianos'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas... (como antes)... y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por esos ancianos'. Monjes, recordad esta como la tercera gran autoridad."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาริตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ จ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทเส ธาเรยฺยาถา’’ติ.

"Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia vive un solo monje anciano erudito, depositario de las escrituras, conocedor del Dhamma, conocedor del Vinaya y conocedor de los códigos. He oído y recibido esto directamente de ese anciano: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por ese anciano'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por ese anciano'. Monjes, recordad esta como la cuarta gran autoridad. Monjes, recordad estas cuatro grandes autoridades".

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรนฺโต อานนฺเท เจติเย เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส[Pg.105]. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

También allí, mientras el Bienaventurado residía en el santuario de Ananda en Bhoganagara, impartió frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: "Así es la moralidad, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración, cuando está imbuida de moralidad, trae grandes frutos y beneficios. La sabiduría, cuando está imbuida de concentración, trae grandes frutos y beneficios. La mente, cuando está imbuida de sabiduría, queda completamente liberada de los efluvios, a saber: del efluvio del deseo sensorial, del efluvio de la existencia y del efluvio de la ignorancia".

กมฺมารปุตฺตจุนฺทวตฺถุ

La historia de Cunda, el hijo del orfebre

๑๘๙. อถ โข ภควา โภคนคเร ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาวา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาวา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน. อสฺโสสิ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร ปาวํ อนุปฺปตฺโต, ปาวายํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

189. Entonces, el Bienaventurado, tras haber permanecido en Bhoganagara todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: 'Ven, Ānanda, vayamos a Pāvā'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado, acompañado por una gran comunidad de monjes, llegó a Pāvā. Allí, el Bienaventurado se alojó en el bosque de mangos de Cunda, el hijo del orfebre. Cunda, el hijo del orfebre, oyó la noticia: 'Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Pāvā y se encuentra en mi bosque de mangos'. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras Cunda, el hijo del orfebre, estaba sentado a un lado, el Bienaventurado lo instruyó, lo exhortó, lo animó y lo regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, habiendo sido instruido, exhortado, animado y regocijado por el Bienaventurado mediante el discurso del Dhamma, le dijo: 'Que el Bienaventurado, Señor, acepte junto con la comunidad de monjes mi comida para mañana'. El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, habiendo comprendido la aceptación del Bienaventurado, se levantó de su asiento, saludó al Bienaventurado con respeto, le rodeó por la derecha y se marchó.

อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปหูตญฺจ สูกรมทฺทวํ ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน มํ ปริวิส. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภควนฺตํ ปริวิสิ. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ[Pg.106], เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิ. อถ โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณาหิ. นาหํ ตํ, จุนฺท, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, ยสฺส ตํ ปริภุตฺตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถาคตสฺสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Entonces, al transcurrir esa noche, Cunda, el hijo del orfebre, hizo preparar en su propia casa exquisitos alimentos sólidos y blandos, así como una gran cantidad de sūkaramaddava (carne de cerdo tierna), y anunció la hora al Bienaventurado: 'Es la hora, Señor, la comida está lista'. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y su manto exterior, se dirigió junto con la comunidad de monjes a la casa de Cunda, el hijo del orfebre; tras llegar, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a Cunda, el hijo del orfebre: 'Cunda, sírveme con el sūkaramaddava que has preparado. Pero sirve a la comunidad de monjes con los otros alimentos sólidos y blandos que has preparado'. 'Así sea, Señor', respondió Cunda, el hijo del orfebre, al Bienaventurado; y sirvió al Bienaventurado con el sūkaramaddava que había preparado, y a la comunidad de monjes con los otros alimentos sólidos y blandos. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a Cunda, el hijo del orfebre: 'Cunda, lo que te ha sobrado del sūkaramaddava, entiérralo en un hoyo. No veo a nadie, Cunda, en este mundo con sus devas, Māras y Brahmās, entre los ascetas y brahmanes, entre los dioses y los hombres, que al consumirlo pudiera digerirlo completamente, excepto el Tathāgata'. 'Así sea, Señor', respondió Cunda, el hijo del orfebre, al Bienaventurado; enterró en un hoyo lo que sobró del sūkaramaddava y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras Cunda, el hijo del orfebre, estaba sentado a un lado, el Bienaventurado lo instruyó, lo exhortó, lo animó y lo regocijó con un discurso sobre el Dhamma; luego, levantándose de su asiento, se marchó.

๑๙๐. อถ โข ภควโต จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส ภตฺตํ ภุตฺตาวิสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, โลหิตปกฺขนฺทิกา ปพาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน กุสินารา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

190. Entonces, tras haber comido el alimento de Cunda, el hijo del orfebre, surgió en el Bienaventurado una grave enfermedad, una disentería hemorrágica con dolores intensos que conducían a la muerte. El Bienaventurado los soportó con atención plena, clara comprensión y sin angustia. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Ven, Ānanda, vayamos a Kusinārā'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado.

จุนฺทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา, กมฺมารสฺสาติ เม สุตํ;

อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร, ปพาฬฺหํ มารณนฺติกํ.

Tras haber comido el alimento de Cunda, el hijo del orfebre, así lo he oído; el Sabio experimentó una grave enfermedad que conducía a la muerte.

ภุตฺตสฺส จ สูกรมทฺทเวน,พฺยาธิปฺปพาฬฺโห อุทปาทิ สตฺถุโน;

วิเรจมาโน ภควา อโวจ,คจฺฉามหํ กุสินารํ นครนฺติ.

Después de comer el sūkaramaddava, surgió en el Maestro una grave enfermedad; padeciendo de flujo intestinal, el Bienaventurado dijo: 'Iré a la ciudad de Kusinārā'.

ปานียาหรณํ

El traer agua

๑๙๑. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิสีทิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ [Pg.107] อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตี กริสฺสตี’’ติ.

191. Entonces, el Bienaventurado se desvió del camino y se dirigió a la base de un árbol; tras llegar, dijo al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, prepárame el manto exterior doblado en cuatro; estoy cansado, Ānanda, deseo sentarme'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y extendió el manto exterior doblado en cuatro. El Bienaventurado se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, tráeme agua para beber; estoy sediento, Ānanda, quiero beber'. Cuando se dijo esto, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'Señor, ahora mismo han pasado unas quinientas carretas; esa poca agua, agitada por las ruedas, fluye turbia y sucia. Señor, el río Kakudhā no está lejos; tiene aguas claras, dulces, frescas y puras, con buenos vados y es encantador. Allí el Bienaventurado podrá beber agua y refrescar sus miembros'.

ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตีกริสฺสตี’’ติ.

Por segunda vez, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, tráeme agua para beber; estoy sediento, Ānanda, quiero beber'. Por segunda vez, el venerable Ānanda respondió al Bienaventurado: 'Señor, ahora mismo han pasado unas quinientas carretas; esa poca agua, agitada por las ruedas, fluye turbia y sucia. Señor, el río Kakudhā no está lejos; tiene aguas claras, dulces, frescas y puras, con buenos vados y es encantador. Allí el Bienaventurado podrá beber agua y refrescar sus miembros'.

ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน สา นทิกา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา, อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อยญฺหิ สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทตี’’ติ. ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อิทานิ สา ภนฺเต นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. ปิวตุ ภควา ปานียํ ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ. อถ โข ภควา ปานียํ อปายิ.

Por tercera vez, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Ea, Ānanda, tráeme agua para beber; tengo sed, Ānanda, beberé'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, tomando el cuenco, se acercó al arroyo. Entonces, aquel arroyo, que fluía turbio y agitado, habiendo sido revuelto por las ruedas de las carretas, se volvió claro, puro y cristalino mientras el venerable Ānanda se acercaba. Entonces, al venerable Ānanda le surgió este pensamiento: '¡Qué maravilloso, qué asombroso es el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Pues este arroyo que fluía turbio y agitado, revuelto por las ruedas de las carretas, fluye claro, puro y cristalino mientras me acerco'. Tomando agua de beber con el cuenco, se dirigió hacia donde estaba el Bienaventurado; al llegar, le dijo: '¡Qué maravilloso, Señor, qué asombroso, Señor, es el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Hace un momento, Señor, aquel arroyo que fluía turbio y agitado, revuelto por las ruedas de las carretas, fluyó claro, puro y cristalino cuando me acerqué. Beba el Bienaventurado el agua, beba el Sugata el agua'. Entonces, el Bienaventurado bebió el agua.

ปุกฺกุสมลฺลปุตฺตวตฺถุ

La historia de Pukkusa, el hijo de los Mallas

๑๙๒. เตน [Pg.108] โรโข ปน สมเยน ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อาฬารสฺส กาลามสฺส สาวโก กุสินาราย ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, สนฺเตน วต, ภนฺเต, ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, อาฬาโร กาลาโม อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มคฺคา โอกฺกมฺม อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อาฬารํ กาลามํ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกมึสุ. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ปุริโส ตสฺส สกฏสตฺถสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจ – ‘อปิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสิ; อปิสุ เต, ภนฺเต, สงฺฆาฏิ รเชน โอกิณฺณา’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ! อาฬาเร กาลาเม อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

192. En aquella ocasión, Pukkusa, el hijo de los Mallas, discípulo de Āḷāra Kālāma, iba por el camino principal desde Kusinārā hacia Pāvā. Pukkusa vio al Bienaventurado sentado al pie de un árbol. Al verlo, se acercó al Bienaventurado; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, Pukkusa, el hijo de los Mallas, le dijo al Bienaventurado: 'Es maravilloso, Señor, es asombroso, Señor, la paz en la que moran los que han renunciado. En una ocasión, Señor, Āḷāra Kālāma, mientras viajaba por el camino principal, se apartó del camino y se sentó no muy lejos, al pie de un árbol, para el descanso del mediodía. Entonces, Señor, unas quinientas carretas pasaron muy cerca de Āḷāra Kālāma. Luego, Señor, un hombre que venía siguiendo de cerca a aquella caravana de carretas se acercó a Āḷāra Kālāma y le preguntó: «Señor, ¿ha visto pasar unas quinientas carretas?». «No las he visto, amigo», respondió. «Pero, Señor, ¿ha oído el sonido?». «No he oído el sonido, amigo». «Pero, Señor, ¿estaba usted dormido?». «No estaba dormido, amigo». «Pero, Señor, ¿estaba usted consciente?». «Así es, amigo». «Entonces, Señor, estando usted consciente y despierto, ¿no vio ni oyó el sonido de unas quinientas carretas que pasaron muy cerca de usted? Pero, Señor, ¿su manto exterior está cubierto de polvo?». «Así es, amigo». Entonces, Señor, aquel hombre pensó: «¡Qué maravilloso, qué asombroso! ¡En qué estado de paz moran los que han renunciado! Pues este hombre, estando consciente y despierto, no vio ni oyó el sonido de unas quinientas carretas que pasaron muy cerca de él». Habiendo expresado una gran fe en Āḷāra Kālāma, el hombre se marchó'.

๑๙๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ปุกฺกุส, กตมํ นุ โข ทุกฺกรตรํ วา ทุรภิสมฺภวตรํ วา – โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ [Pg.109] สุเณยฺย; โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ? ‘‘กิญฺหิ, ภนฺเต, กริสฺสนฺติ ปญฺจ วา สกฏสตานิ ฉ วา สกฏสตานิ สตฺต วา สกฏสตานิ อฏฺฐ วา สกฏสตานิ นว วา สกฏสตานิ, สกฏสหสฺสํ วา สกฏสตสหสฺสํ วา. อถ โข เอตเทว ทุกฺกรตรํ เจว ทุรภิสมฺภวตรญฺจ โย สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ.

193. '¿Qué piensas, Pukkusa? ¿Qué es más difícil y más arduo de lograr: que alguien, estando consciente y despierto, no vea ni oiga el sonido de unas quinientas carretas que pasan muy cerca de él, o que alguien, estando consciente y despierto, mientras cae una lluvia torrencial, con truenos retumbando, relámpagos centelleando y estallando rayos, no vea ni oiga el sonido?'. '¿Qué son, Señor, quinientas, seiscientas, setecientas, ochocientas, novecientas, mil o incluso cien mil carretas? Esto es, por el contrario, mucho más difícil y arduo de lograr: que alguien, estando consciente y despierto, mientras cae una lluvia torrencial, con truenos retumbando, relámpagos centelleando y estallando rayos, no vea ni oiga el sonido'.

‘‘เอกมิทาหํ, ปุกฺกุส, สมยํ อาตุมายํ วิหรามิ ภุสาคาเร. เตน โข ปน สมเยน เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา อวิทูเร ภุสาคารสฺส ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. อถ โข, ปุกฺกุส, อาตุมาย มหาชนกาโย นิกฺขมิตฺวา เยน เต ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปนาหํ, ปุกฺกุส, สมเยน ภุสาคารา นิกฺขมิตฺวา ภุสาคารทฺวาเร อพฺโภกาเส จงฺกมามิ. อถ โข, ปุกฺกุส, อญฺญตโร ปุริโส ตมฺหา มหาชนกายา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อหํ, ปุกฺกุส, ตํ ปุริสํ เอตทโวจํ – ‘กึ นุ โข เอโส, อาวุโส, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต’ติ? ‘อิทานิ, ภนฺเต, เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. เอตฺเถโส มหาชนกาโย สนฺนิปติโต. ตฺวํ ปน, ภนฺเต, กฺว อโหสี’ติ? ‘อิเธว โข อหํ, อาวุโส, อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต [Pg.110] วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ?

«En una ocasión, Pukkusa, me encontraba en Ātumā, en una choza de paja. En aquel momento, mientras llovía y los truenos retumbaban con estrépito, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, dos hermanos agricultores y cuatro bueyes murieron no lejos de la choza de paja. Entonces, Pukkusa, una gran multitud de personas salió de Ātumā y se dirigió hacia donde habían muerto los dos hermanos agricultores y los cuatro bueyes. En ese mismo momento, Pukkusa, yo salí de la choza de paja y me puse a caminar de un lado a otro en el espacio abierto, frente a la puerta de la choza. Entonces, un hombre de aquella multitud se me acercó; tras acercarse, me saludó respetuosamente y se quedó a un lado. Estando él allí de pie, Pukkusa, le pregunté: “¿Por qué, amigo, se ha reunido esa gran multitud?”. “Señor, hace un momento, mientras llovía y los truenos retumbaban con estrépito, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, dos hermanos agricultores y cuatro bueyes han muerto. Por eso se ha reunido esta gran multitud. Pero usted, señor, ¿dónde estaba?”. “Amigo, yo estaba aquí mismo”. “Pero señor, ¿acaso vio algo?”. “No, amigo, no vi nada”. “Pero señor, ¿acaso oyó el estruendo?”. “No, amigo, no oí ningún estruendo”. “Pero señor, ¿estaba usted durmiendo?”. “No, amigo, no estaba durmiendo”. “Pero señor, ¿estaba usted consciente?”. “Así es, amigo”. “¿Entonces usted, señor, estando consciente y despierto, mientras llovía y los truenos retumbaban, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, ni vio nada ni oyó el estruendo?”. “Así es, amigo”».

‘‘อถ โข, ปุกฺกุส, ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ. มยิ อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

«Entonces, Pukkusa, aquel hombre pensó: “¡Qué maravilloso, qué asombroso! ¡En qué estado de paz moran los renunciantes! Pues aun estando consciente y despierto, mientras llovía y los truenos retumbaban, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, no vio ni escuchó el estruendo”. Tras manifestar una profunda devoción hacia mí, me saludó respetuosamente y, rodeándome por la derecha en señal de respeto, se marchó».

เอวํ วุตฺเต ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, โย เม อาฬาเร กาลาเม ปสาโท ตํ มหาวาเต วา โอผุณามิ สีฆโสตาย วา นทิยา ปวาเหมิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

Dicho esto, Pukkusa el mallaputta dijo al Bienaventurado: «Señor, la devoción que tenía por Āḷāra Kālāma, la disipo como si la lanzara a un viento fuerte o la dejo ir como si fuera arrastrada por la corriente de un río rápido. ¡Es magnífico, señor! ¡Es magnífico, señor! Es como si se enderezara lo que estaba volcado, se revelara lo que estaba oculto, se mostrara el camino al extraviado o se encendiera una lámpara en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el Bienaventurado ha esclarecido el Dhamma de múltiples formas. Señor, me refugio en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que el Bienaventurado me acepte como un seguidor laico que ha tomado refugio desde hoy y por el resto de su vida».

๑๙๔. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, ภเณ, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหรา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ปุริโส ปุกฺกุสสฺส มลฺลปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหริ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต อุปนาเมสิ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ปุกฺกุส, เอเกน มํ อจฺฉาเทหิ, เอเกน อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เอเกน ภควนฺตํ อจฺฉาเทติ, เอเกน อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ. อถ โข ภควา ปุกฺกุสํ มลฺลปุตฺตํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

194. Entonces Pukkusa el mallaputta llamó a un hombre: «Ven, buen hombre, tráeme un par de túnicas finas de color dorado bruñido». «Sí, señor», respondió aquel hombre a Pukkusa el mallaputta y trajo el par de túnicas de color dorado. Entonces Pukkusa el mallaputta ofreció ese par de túnicas doradas al Bienaventurado diciendo: «Señor, aquí está este par de túnicas finas de color dorado; que el Bienaventurado las acepte, por compasión hacia mí». «En ese caso, Pukkusa, viste con una a mí y con la otra a Ānanda». «Está bien, señor», respondió Pukkusa el mallaputta al Bienaventurado, y vistió al Bienaventurado con una y al venerable Ānanda con la otra. Entonces el Bienaventurado instruyó, exhortó, inspiró y regocijó a Pukkusa el mallaputta con un discurso sobre el Dhamma. Tras ser instruido, exhortado, inspirado y regocijado por el discurso del Dhamma del Bienaventurado, Pukkusa el mallaputta se levantó de su asiento, saludó respetuosamente al Bienaventurado y, tras rodearlo por la derecha, partió de allí.

๑๙๕. อถ [Pg.111] โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺเต ปุกฺกุเส มลฺลปุตฺเต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. ตํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ยาว ปริสุทฺโธ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. กตเมสุ ทฺวีสุ? ยญฺจ, อานนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเมสุ โข, อานนฺท, ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ‘‘อชฺช โข, ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

195. Poco después de que Pukkusa el mallaputta se marchara, el venerable Ānanda colocó el par de túnicas finas de color dorado sobre el cuerpo del Bienaventurado. Al ser puestas sobre el cuerpo del Bienaventurado, las túnicas parecían haber perdido su brillo, como carbones apagados. Entonces el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «¡Es maravilloso, señor! ¡Es asombroso, señor! ¡Qué pura y resplandeciente es la tez del cuerpo del Tathāgata! Señor, este par de túnicas finas de color dorado, al ser puestas sobre el cuerpo del Bienaventurado, parecen haber perdido su brillo». «Así es, Ānanda, así es. En dos ocasiones la piel del Tathāgata se vuelve extremadamente pura y su tez resplandeciente. ¿En cuáles dos? En la noche en que el Tathāgata alcanza el supremo y perfecto despertar, y en la noche en que el Tathāgata entra en el parinibbāna definitivo, en el elemento del nirvana sin remanente. En estas dos ocasiones, Ānanda, el cuerpo del Tathāgata se vuelve extremadamente puro y su tez resplandeciente. Hoy mismo, Ānanda, en la última vigilia de la noche, en el Upavattana de Kusinārā, en el bosque de salas de los mallas, entre dos árboles sala gemelos, tendrá lugar el parinibbāna del Tathāgata. Ven, Ānanda, vayamos hacia el río Kakudhā». «Está bien, señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado.

สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ, ปุกฺกุโส อภิหารยิ;

เตน อจฺฉาทิโต สตฺถา, เหมวณฺโณ อโสภถาติ.

Pukkusa trajo como ofrenda un par de túnicas de color dorado bruñido; cubierto con ese par de túnicas, el Maestro resplandecía con el brillo del oro.

๑๙๖. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กกุธํ นทึ อชฺโฌคาเหตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ จุนฺทกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, จุนฺทก, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, จุนฺทก, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ.

196. A continuación, el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia el río Kakudhā; al llegar, entró en el río Kakudhā, se bañó, bebió, salió del agua y se dirigió hacia el bosque de mangos. Una vez allí, se dirigió al venerable Cundaka: «Ven, Cundaka, prepárame el manto superior (saṅghāṭi) doblado en cuatro; estoy cansado, Cundaka, y voy a recostarme».

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา จุนฺทโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา. อายสฺมา ปน จุนฺทโก ตตฺเถว ภควโต ปุรโต นิสีทิ.

«Así sea, Señor», respondió el venerable Cundaka al Bienaventurado y preparó el manto doblado en cuatro. Entonces, el Bienaventurado se recostó sobre su costado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y consciente, manteniendo en mente la determinación de levantarse. El venerable Cundaka, por su parte, permaneció sentado allí mismo, frente al Bienaventurado.

คนฺตฺวาน [Pg.112] พุทฺโธ นทิกํ กกุธํ,อจฺโฉทกํ สาตุทกํ วิปฺปสนฺนํ;

โอคาหิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,ตถาคโต อปฺปฏิโม จ โลเก.

Habiendo ido el Buda al pequeño río Kakudhā, de aguas claras, dulces y puras, el Maestro se sumergió sin rastro de fatiga; él, el Tathāgata, inigualable en el mundo.

นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จุทตาริ สตฺถา,ปุรกฺขโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ;

วตฺตา ปวตฺตา ภควา อิธ ธมฺเม,อุปาคมิ อมฺพวนํ มเหสิ.

Tras bañarse y beber, el Maestro salió del agua rodeado en medio de la asamblea de monjes; el Bienaventurado, el expositor y proclamador del Dhamma en este mundo, el gran Sabio, llegó al bosque de mangos.

อามนฺตยิ จุนฺทกํ นาม ภิกฺขุํ,จตุคฺคุณํ สนฺถร เม นิปชฺชํ;

โส โจทิโต ภาวิตตฺเตน จุนฺโท,จตุคฺคุณํ สนฺถริ ขิปฺปเมว.

Se dirigió al monje llamado Cundaka: «Extiende mi manto doblado en cuatro para recostarme». Instado por aquel de naturaleza desarrollada, Cunda extendió rápidamente el manto doblado en cuatro.

นิปชฺชิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,จุนฺโทปิ ตตฺถ ปมุเข นิสีทีติ.

El Maestro se recostó sin rastro de fatiga, y Cunda también se sentó allí, frente a él.

๑๙๗. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข, ปนานนฺท, จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส โกจิ วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทยฺย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, อลาภา ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต’ติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, ลาภา ตสฺส เต สุลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส จุนฺท, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ทฺเว เม ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา, อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. กตเม ทฺเว? ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเม ทฺเว ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา[Pg.113], อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. อายุสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, วณฺณสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สุขสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, ยสสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สคฺคสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, อาธิปเตยฺยสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิต’นฺติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

197. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Podría ser, Ānanda, que alguien causara remordimiento a Cunda, el hijo del herrero, diciendo: “Es una desgracia para ti, amigo Cunda, es una pérdida para ti que el Tathāgata haya fallecido tras haber consumido su última comida de tu mano”. El remordimiento de Cunda, el hijo del herrero, Ānanda, debe ser disipado de esta manera: “Es una bendición para ti, amigo Cunda, es una gran ganancia para ti que el Tathāgata haya fallecido tras haber consumido su última comida de tu mano. He oído esto, amigo Cunda, de labios del Bienaventurado, lo he recibido directamente de él: Estas dos ofrendas de comida son de igual fruto y de igual resultado, mucho más fructíferas y beneficiosas que cualquier otra. ¿Cuáles son estas dos? La ofrenda de comida que, tras ser consumida, el Tathāgata alcanza el supremo y perfecto Despertar, y la ofrenda de comida que, tras ser consumida, el Tathāgata alcanza el Parinibbāna en el elemento de Nibbāna sin residuo. Estas dos ofrendas de comida son de igual fruto y de igual resultado, mucho más fructíferas y beneficiosas que cualquier otra. El venerable Cunda, el hijo del herrero, ha acumulado un kamma que conduce a la longevidad, a la belleza, a la felicidad, a la fama, al cielo y a la soberanía”. De esta manera, Ānanda, debe disiparse el remordimiento de Cunda, el hijo del herrero». Entonces, el Bienaventurado, habiendo comprendido el significado de esto, pronunció en aquel momento esta exclamación inspirada:

‘‘ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ,สํยมโต เวรํ น จียติ;

กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ,ราคโทสโมหกฺขยา สนิพฺพุโต’’ติ.

«Para quien da, el mérito aumenta; para quien se controla, la enemistad no se acumula; el sabio abandona el mal y, con la destrucción de la codicia, el odio y la delusión, alcanza la paz definitiva».

จตุตฺโถ ภาณวาโร.

Fin del cuarto capítulo de recitación.

ยมกสาลา

Los árboles Sal gemelos

๑๙๘. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

198. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, vayamos a la otra orilla del río Hiraññavatī, al bosque de árboles Sal de los Mallas, en el Upavattana de Kusinārā». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió a la otra orilla del río Hiraññavatī, al bosque de árboles Sal de los Mallas, en el Upavattana de Kusinārā. Al llegar, se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, prepárame un lecho entre los árboles Sal gemelos, con la cabecera hacia el norte; estoy cansado, Ānanda, y voy a recostarme». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y preparó el lecho entre los árboles Sal gemelos con la cabecera hacia el norte. Entonces, el Bienaventurado se recostó sobre su costado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y consciente.

เตน [Pg.114] โข ปน สมเยน ยมกสาลา สพฺพผาลิผุลฺลา โหนฺติ อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย.

En aquel momento, los árboles Sal gemelos estaban completamente cubiertos de flores fuera de estación. Estas caían sobre el cuerpo del Tathāgata, lo cubrían y lo envolvían por completo en adoración al Tathāgata. También flores celestiales de Mandārava caían desde el cielo, cubriendo el cuerpo del Tathāgata y envolviéndolo por completo en adoración al Tathāgata. Asimismo, polvo de sándalo celestial caía desde el cielo sobre el cuerpo del Tathāgata en adoración. Del mismo modo, instrumentos musicales celestiales resonaban en el aire y cantos celestiales se escuchaban en el firmamento en adoración al Tathāgata.

๑๙๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพผาลิผุลฺลา โข, อานนฺท, ยมกสาลา อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. น โข, อานนฺท, เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา. โย โข, อานนฺท, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, โส ตถาคตํ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ, ปรมาย ปูชาย. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา วิหริสฺสาม สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโนติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

199. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “Ānanda, los dos árboles sala están completamente cubiertos de flores fuera de temporada. Estas rocían, esparcen y cubren el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. También flores celestiales Mandārava caen del cielo, y estas rocían, esparcen y cubren el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. Del mismo modo, polvo de sándalo celestial cae del cielo, rociando, esparciendo y cubriendo el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. Instrumentos musicales celestiales resuenan en el aire en señal de adoración al Tathāgata, y cantos celestiales se escuchan en el aire en señal de adoración al Tathāgata. Sin embargo, Ānanda, no es por esto que el Tathāgata es verdaderamente honrado, respetado, venerado, adorado o agasajado. Ānanda, aquel monje o monja, seguidor o seguidora que vive practicando el Dhamma en conformidad con el Dhamma, practicando correctamente y viviendo de acuerdo con las enseñanzas, es quien honra, respeta, venera y adora al Tathāgata con la más alta adoración. Por lo tanto, Ānanda, debéis entrenaros así: ‘Viviremos practicando el Dhamma en conformidad con el Dhamma, practicando correctamente y viviendo de acuerdo con las enseñanzas’. Así es, Ānanda, como debéis entrenaros”.

อุปวาณตฺเถโร

El venerable Upavāṇa

๒๐๐. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปุรโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรสิ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข [Pg.115] อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ. โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ? อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อยํ, ภนฺเต, อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ? ‘‘เยภุยฺเยน, อานนฺท, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยาวตา, อานนฺท, กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ, นตฺถิ โส ปเทโส วาลคฺคโกฏินิตุทนมตฺโตปิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ อปฺผุโฏ. เทวตา, อานนฺท, อุชฺฌายนฺติ – ‘ทูรา จ วตมฺห อาคตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อยญฺจ มเหสกฺโข ภิกฺขุ ภควโต ปุรโต ฐิโต โอวาเรนฺโต, น มยํ ลภาม ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ.

200. En aquel momento, el venerable Upavāṇa estaba de pie frente al Bienaventurado, abanicándolo. Entonces el Bienaventurado apartó al venerable Upavāṇa diciéndole: “Retírate, monje, no te quedes frente a mí”. Al venerable Ānanda se le ocurrió este pensamiento: “Este venerable Upavāṇa ha sido servidor del Bienaventurado por largo tiempo, manteniéndose cerca y acompañándolo. Sin embargo, en sus momentos finales, el Bienaventurado lo aparta diciendo: ‘Retírate, monje, no te quedes frente a mí’. ¿Cuál será la causa, cuál será la razón por la que el Bienaventurado aparta al venerable Upavāṇa?”. Entonces el venerable Ānanda le dijo al Bienaventurado: “Señor, este venerable Upavāṇa ha sido servidor del Bienaventurado por largo tiempo... pero ahora el Bienaventurado lo aparta. ¿Cuál es la causa, cuál es la razón?”. El Bienaventurado respondió: “Ānanda, la mayoría de las deidades de diez mil sistemas de mundos se han reunido para ver al Tathāgata. Ānanda, en las doce ligas alrededor del bosque de árboles sala de los Mallas en Kusinārā, no hay un espacio ni del tamaño de la punta de un pelo que no esté colmado de deidades poderosas. Ānanda, las deidades se quejan: ‘Hemos venido de lejos para ver al Tathāgata. Solo de vez en cuando aparecen en el mundo los Tathāgatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados. Hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el Parinibbāna del Tathāgata. Pero este monje poderoso está de pie frente al Bienaventurado, bloqueándonos la vista, y no podemos ver al Tathāgata en sus momentos finales’”.

๒๐๑. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, ภควา เทวตา มนสิกโรตี’’ติ ? ‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธํอายิสฺสตี’ติ.

201. “¿Y de qué manera, Señor, están las deidades expresando su sentir?”. “Ānanda, hay deidades en el espacio con percepción de tierra que se sueltan el cabello y lloran, levantan los brazos y lloran, caen al suelo como si se hubieran desplomado, se revuelcan y se agitan diciendo: ‘¡Demasiado pronto el Bienaventurado alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá!’”.

‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา ปถวิยํ ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’’’ติ.

“Ānanda, hay deidades en la tierra con percepción de tierra que se sueltan el cabello y lloran, levantan los brazos y lloran, caen al suelo como si se hubieran desplomado, se revuelcan y se agitan diciendo: ‘¡Demasiado pronto el Bienaventurado alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá!’”.

‘‘ยา [Pg.116] ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ.

“Pero aquellas deidades que están libres de pasión, atentas y plenamente conscientes, lo aceptan con ecuanimidad, pensando: ‘Las formaciones son transitorias; ¿cómo podría evitarse esto aquí?’”.

จตุสํเวชนียฏฺฐานานิ

Los cuatro lugares que inspiran urgencia espiritual

๒๐๒. ‘‘ปุพฺเพ, ภนฺเต, ทิสาสุ วสฺสํ วุฏฺฐา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. เต มยํ ลภาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, ลภาม ปยิรุปาสนาย. ภควโต ปน มยํ, ภนฺเต, อจฺจเยน น ลภิสฺสาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, น ลภิสฺสาม ปยิรุปาสนายา’’ติ.

202. “Señor, anteriormente, los monjes que terminaban el retiro de las lluvias en las diversas regiones venían a ver al Tathāgata. Así, nosotros teníamos la oportunidad de ver y visitar a esos monjes admirables. Pero tras la partida del Bienaventurado, Señor, ya no tendremos la oportunidad de ver ni de visitar a esos monjes admirables”.

‘‘จตฺตาริมานิ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. อิมานิ โข, อานนฺท, จตฺตาริ สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ.

“Ānanda, hay cuatro lugares que un hombre de familia con fe debe visitar y que inspiran urgencia espiritual. ¿Cuáles son los cuatro? ‘Aquí nació el Tathāgata’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata alcanzó la suprema e insuperable Iluminación’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata puso en movimiento la insuperable Rueda del Dhamma’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata alcanzó el Parinibbāna en el elemento Nibbāna sin restos de existencia’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. Estos son, Ānanda, los cuatro lugares que un hombre de familia con fe debe visitar y que inspiran urgencia espiritual”.

‘‘อาคมิสฺสนฺติ โข, อานนฺท, สทฺธา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย – ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติปิ, ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติปิ. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เจติยจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสนฺนจิตฺตา กาลงฺกริสฺสนฺติ, สพฺเพ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ.

«Vendrán, Ānanda, monjes, monjas, seguidores y seguidoras laicos dotados de fe [pensando]: ‘Aquí nació el Tathāgata’, ‘Aquí el Tathāgata alcanzó el supremo y perfecto despertar’, ‘Aquí el Tathāgata puso en movimiento la suprema rueda del Dhamma’, ‘Aquí el Tathāgata entró en el parinibbāna en el elemento del Nibbāna sin remanente’. Todos aquellos, Ānanda, que mueran con el corazón lleno de fe mientras recorren estos lugares de peregrinación, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerán en un buen destino, en un mundo celestial».

อานนฺทปุจฺฉากถา

Relato de las preguntas de Ānanda

๒๐๓. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, มาตุคาเม ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อทสฺสนํ, อานนฺทา’’ติ. ‘‘ทสฺสเน, ภควา, สติ กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อนาลาโป, อานนฺทา’’ติ[Pg.117]. ‘‘อาลปนฺเตน ปน, ภนฺเต, กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘สติ, อานนฺท, อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ.

203. «¿Cómo debemos comportarnos, venerable señor, con respecto a las mujeres?». «No mirándolas, Ānanda». «Si se las mira, Bendito, ¿cómo debemos comportarnos?». «No hablándoles, Ānanda». «Pero si les hablamos, venerable señor, ¿cómo debemos comportarnos?». «Se debe establecer la atención plena (sati), Ānanda».

๒๐๔. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อพฺยาวฏา ตุมฺเห, อานนฺท, โหถ ตถาคตสฺส สรีรปูชาย. อิงฺฆ ตุมฺเห, อานนฺท, สารตฺเถ ฆฏถ อนุยุญฺชถ, สารตฺเถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถ. สนฺตานนฺท, ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

204. «¿Cómo debemos proceder, venerable señor, con respecto a los restos mortales del Tathāgata?». «No se preocupen, Ānanda, por los ritos funerarios del Tathāgata. Les exhorto, Ānanda: esfuércense por el bien supremo, aplíquense a él; permanezcan diligentes, fervientes y entregados a la meta. Ānanda, existen sabios entre los nobles, sabios entre los brahmanes y sabios entre los jefes de familia que tienen plena confianza en el Tathāgata; ellos se encargarán de rendir honores a los restos mortales del Tathāgata».

๒๐๕. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตนุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย.

205. «¿Pero cómo, venerable señor, se debe proceder con respecto a los restos mortales del Tathāgata?». «Ānanda, tal como se procede con los restos de un monarca universal, así debe procederse con los restos del Tathāgata». «¿Y cómo, venerable señor, se procede con los restos de un monarca universal?». «Ānanda, los restos de un monarca universal se envuelven en una tela nueva; una vez envueltos en tela nueva, se envuelven en algodón cardado; y una vez envueltos en algodón cardado, se envuelven nuevamente en tela nueva. De esta manera, habiéndolos envuelto con quinientos pares de capas, se colocan en un receptáculo de metal lleno de aceite y se cubren con otro receptáculo de metal. Luego, tras construir una pira con toda clase de fragancias, se incineran los restos del monarca universal. En el cruce de cuatro grandes caminos, erigen una estupa para el monarca universal. Así, Ānanda, se procede con los restos de un monarca universal. Tal como se procede con los restos de un monarca universal, así debe procederse con los restos del Tathāgata. Se debe erigir una estupa para el Tathāgata en el cruce de cuatro grandes caminos. Aquellos que allí ofrezcan guirnaldas, perfumes o polvos aromáticos, o rindan homenaje, o inspiren su corazón con fe, eso les traerá bienestar y felicidad por largo tiempo».

ถูปารหปุคฺคโล

Personas dignas de una estupa

๒๐๖. ‘‘จตฺตาโรเม, อานนฺท, ถูปารหา. กตเม จตฺตาโร? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห, ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโหติ.

206. «Ānanda, estos cuatro son dignos de una estupa. ¿Cuáles cuatro? El Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa; un Paccekasambuddha es digno de una estupa; un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa; y un monarca universal es digno de una estupa».

‘‘กิญฺจานนฺท[Pg.118], อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

«¿Y por qué razón, Ānanda, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel Bendito, el Arahant perfectamente iluminado’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa».

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต ปจฺเจกสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

«¿Y por qué razón, Ānanda, un Paccekasambuddha es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel Bendito Paccekasambuddha’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un Paccekasambuddha es digno de una estupa».

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาวกสฺส ถูโป’ติ อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห.

«¿Y por qué razón, Ānanda, un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel discípulo del Bendito, el Arahant perfectamente iluminado’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa».

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห. อิเม โข, อานนฺท จตฺตาโร ถูปารหา’’ติ.

«¿Y por qué razón, Ānanda, un monarca universal es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel rey justo que gobierna según el Dhamma’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un monarca universal es digno de una estupa. Estos, Ānanda, son los cuatro dignos de una estupa».

อานนฺทอจฺฉริยธมฺโม

Las cualidades maravillosas de Ānanda

๒๐๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ – ‘‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’ติ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, อานนฺโท’’ติ? ‘‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน ฐิโต – ‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’’ติ. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน อานนฺทํ อามนฺเตหิ [Pg.119] – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา โสจิ มา ปริเทวิ, นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’; ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา. ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ทีฆรตฺตํ โข เต, อานนฺท, ตถาคโต ปจฺจุปฏฺฐิโต เมตฺเตน กายกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน วจีกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน มโนกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน. กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’’ติ.

207. Entonces el venerable Ānanda, entrando en la vivienda, se apoyó contra el marco de la puerta y se quedó llorando, pensando: «Ay, todavía soy un aprendiz (sekha) con tareas por realizar, y el parinibbāna de mi Maestro, quien es compasivo conmigo, está por ocurrir». Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, ¿dónde está Ānanda?». «Señor, el venerable Ānanda ha entrado en la vivienda y se ha quedado apoyado contra el marco de la puerta llorando, pensando: “Ay, todavía soy un aprendiz con tareas por realizar, y el parinibbāna de mi Maestro, quien es compasivo conmigo, está por ocurrir”». Entonces el Bienaventurado se dirigió a un cierto monje: «Ve, monje, y en mi nombre dile a Ānanda: “Amigo Ānanda, el Maestro te llama”». «Así sea, señor», respondió aquel monje al Bienaventurado, y se acercó a donde estaba el venerable Ānanda; al llegar, le dijo: «Amigo Ānanda, el Maestro te llama». «Así sea, amigo», respondió el venerable Ānanda a aquel monje, y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; al llegar, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras el venerable Ānanda estaba sentado a un lado, el Bienaventurado le dijo: «Basta, Ānanda, no te aflijas, no llores. ¿Acaso no te he dicho antes, Ānanda, que de todo lo que es querido y agradable debe haber separación, alejamiento y cambio? ¿Cómo podría ser de otro modo, Ānanda? No es posible que aquello que ha nacido, surgido y está condicionado, cuya naturaleza es la disolución, no se disuelva, ni siquiera tratándose del cuerpo del Tathāgata. Durante mucho tiempo, Ānanda, has servido al Tathāgata con actos corporales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados; con actos verbales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados; con actos mentales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados. Has acumulado muchos méritos, Ānanda. Empéñate en el esfuerzo y pronto estarás libre de las impurezas (anāsava)».

๒๐๘. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา อเหสุํ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; เมธาวี, ภิกฺขเว, อานนฺโท. ชานาติ ‘อยํ กาโล ตถาคตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ ภิกฺขูนํ, อยํ กาโล ภิกฺขุนีนํ, อยํ กาโล อุปาสกานํ, อยํ กาโล อุปาสิกานํ, อยํ กาโล รญฺโญ ราชมหามตฺตานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกาน’นฺติ.

208. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, aquellos que fueron los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos pasados, también tuvieron asistentes tan excelentes como Ānanda lo es para mí. Y aquellos que serán los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos futuros, también tendrán asistentes tan excelentes como Ānanda lo será para ellos. Ānanda es sabio, monjes; Ānanda es sagaz. Él sabe: “Este es el momento oportuno para que los monjes se acerquen a ver al Tathāgata, este es el momento para las monjas, este es el momento para los seguidores laicos, este es el momento para las seguidoras laicas, este es el momento para el rey, para los ministros reales, para los maestros de otras doctrinas y para sus discípulos”».

๒๐๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ [Pg.120] ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ, อานนฺโท, ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท.

209. «Hay cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda, monjes. ¿Cuáles son las cuatro? Si, monjes, una asamblea de monjes se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjes nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de monjas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de seguidores laicos se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidores laicos nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de seguidoras laicas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidoras laicas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Estas son, monjes, las cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda».

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา โหติ. อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. สเจ ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา…เป… คหปติปริสา…เป… สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, สมณปริสา โหติ, อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว ภิกฺขุนีปริสา…เป… อุปาสกปริสา…เป… อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา [Pg.121] โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ.

«Hay cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en un rey que hace girar la rueda (Cakkavatti). ¿Cuáles son las cuatro? Si, monjes, una asamblea de nobles se acerca a ver al rey Cakkavatti, se regocijan con solo verlo. Si el rey Cakkavatti habla, se regocijan con sus palabras. La asamblea de nobles nunca queda satisfecha cuando el rey Cakkavatti guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de brahmanes... una asamblea de jefes de hogar... una asamblea de ascetas se acerca a ver al rey Cakkavatti, se regocijan con solo verlo. Si el rey Cakkavatti habla, se regocijan con sus palabras. La asamblea de ascetas nunca queda satisfecha cuando el rey Cakkavatti guarda silencio. Del mismo modo, monjes, hay estas cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda. Si, monjes, una asamblea de monjes se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjes nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de monjas... una asamblea de seguidores laicos... una asamblea de seguidoras laicas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidoras laicas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Estas son, monjes, las cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda».

มหาสุทสฺสนสุตฺตเทสนา

Enseñanza del Mahāsudassana Sutta

๒๑๐. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ, เสยฺยถิทํ – จมฺปา ราชคหํ สาวตฺถี สาเกตํ โกสมฺพี พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา, พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา. เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ ‘‘มาเหวํ, อานนฺท, อวจ; มาเหวํ, อานนฺท, อวจ – ‘ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’นฺติ.

210. Cuando se dijo esto, el venerable Ānanda le dijo al Bendito: “Señor, que el Bendito no alcance el parinirvana en este pequeño pueblo, en este pueblo desolado, en este pueblo subsidiario. Señor, existen otras grandes ciudades, a saber: Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī y Bārāṇasī. Que el Bendito alcance el parinirvana en alguna de ellas. En esas grandes ciudades hay muchos grandes nobles, grandes brahmanes y grandes jefes de familia que tienen una fe profunda en el Tathāgata. Ellos rendirán los honores correspondientes a los restos del Tathāgata”. El Bendito respondió: “No digas eso, Ānanda; no digas eso, Ānanda, llamándolo ‘pequeño pueblo, pueblo desolado, pueblo subsidiario’.

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปฺปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ, ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน; อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

“En el pasado, Ānanda, existió un rey llamado Mahāsudassana, un monarca universal, un rey justo que gobernaba según el Dhamma, conquistador de los cuatro confines, que trajo estabilidad a su reino y poseía las siete joyas. Esta Kusinārā, Ānanda, fue la capital del rey Mahāsudassana bajo el nombre de Kusāvatī; medía doce yojanas de longitud de este a oeste, y siete yojanas de anchura de norte a sur. La capital Kusāvatī, Ānanda, era próspera, opulenta, muy poblada, llena de gente y abundante en alimentos. Tal como, Ānanda, la capital de los dioses llamada Āḷakamandā es próspera, opulenta, muy poblada, llena de yakshas y abundante en alimentos; del mismo modo, Ānanda, la capital Kusāvatī era próspera, opulenta, muy poblada, llena de gente y abundante en alimentos. La capital Kusāvatī, Ānanda, no estaba exenta, ni de día ni de noche, de diez tipos de sonidos, a saber: el sonido de los elefantes, el sonido de los caballos, el sonido de los carros, el sonido de los grandes tambores, el sonido de los mridangas, el sonido de las viñas, el sonido del canto, el sonido de las caracolas, el sonido de los gongs, el sonido de las palmas y, como décimo sonido, el clamor de ‘¡comed, bebed, disfrutad!’”.

‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ [Pg.122] ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา, อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ.

“Ve ahora, Ānanda, entra en Kusinārā e informa a los Mallas de Kusinārā: ‘Hoy, vāseṭṭhas, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinirvana del Tathāgata. Venid, vāseṭṭhas, venid, vāseṭṭhas. Que no os arrepintáis después diciendo: “El parinirvana del Tathāgata ocurrió en nuestro propio territorio y no tuvimos la oportunidad de ver al Tathāgata en sus momentos finales”’”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito y, tras arreglarse sus mantos y tomar su cuenco, entró en Kusinārā acompañado de otro monje.

มลฺลานํ วนฺทนา

El homenaje de los Mallas

๒๑๑. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’ติ. อถ โข มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข อหํ โกสินารเก มลฺเล เอกเมกํ ภควนฺตํ วนฺทาเปสฺสามิ, อวนฺทิโต ภควา โกสินารเกหิ มลฺเลหิ ภวิสฺสติ, อถายํ รตฺติ วิภายิสฺสติ. ยํนูนาหํ โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปยฺยํ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท [Pg.123] สิรสา วนฺทตี’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอเตน อุปาเยน ปฐเมเนว ยาเมน โกสินารเก มลฺเล ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ.

211. En aquel momento, los Mallas de Kusinārā estaban reunidos en su sala de asambleas para tratar algún asunto. Entonces, el venerable Ānanda se dirigió hacia la sala de asambleas de los Mallas de Kusinārā y, al llegar, les informó: “Hoy, vāseṭṭhas, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinirvana del Tathāgata. Venid, vāseṭṭhas, venid, vāseṭṭhas. Que no os arrepintáis después diciendo: ‘El parinirvana del Tathāgata ocurrió en nuestro propio territorio y no tuvimos la oportunidad de ver al Tathāgata en sus momentos finales’”. Al oír estas palabras del venerable Ānanda, los Mallas, sus hijos, sus nueras y sus esposas quedaron profundamente afligidos, tristes y con el corazón lleno de pesar. Algunos, con el cabello desordenado, lloraban amargamente; alzando los brazos, lloraban; se desplomaban como si hubieran sido cortados de raíz, revolviéndose de un lado a otro, exclamando: “¡Demasiado pronto el Bendito alcanzará el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá de este mundo!”. Entonces los Mallas, junto con sus hijos, nueras y esposas, sumidos en la aflicción y la tristeza, se dirigieron al bosque de salas de los Mallas, el Upavattana, donde se encontraba el venerable Ānanda. El venerable Ānanda pensó: “Si permito que los Mallas de Kusinārā rindan homenaje al Bendito de uno en uno, la noche acabará antes de que todos hayan terminado. Sería mejor si organizo a los Mallas de Kusinārā por grupos familiares para que rindan homenaje diciendo: ‘Señor, el Malla de tal nombre, junto con sus hijos, su esposa, su séquito y sus ministros, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bendito’”. De esta manera, el venerable Ānanda organizó a los Mallas de Kusinārā por grupos familiares y los hizo rendir homenaje al Bendito. Mediante este método, el venerable Ānanda logró que todos los Mallas de Kusinārā presentaran sus respetos al Bendito durante la primera vigilia de la noche.

สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ

La historia del parivrajaka Subhadda

๒๑๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม ปริพฺพาชโก กุสินารายํ ปฏิวสติ. อสฺโสสิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก – ‘‘อชฺช กิร รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข สุภทฺทสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน, เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก…เป… ตติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา [Pg.124] โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ.

212. En aquel tiempo, un asceta errante llamado Subhadda residía en Kusinara. Subhadda el asceta errante oyó: «Se dice que hoy, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama». Entonces, al asceta errante Subhadda se le ocurrió este pensamiento: «He oído decir a los ascetas errantes de edad, ancianos, maestros de maestros que hablan de la tradición: "Rara vez aparecen en el mundo los Tathagatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados". Y hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama. Ha surgido en mí esta duda, y tengo fe en que el asceta Gotama es capaz de enseñarme el Dhamma de tal manera que yo pueda abandonar esta duda». Entonces el asceta errante Subhadda se dirigió al bosque de sales de los Mallas, en Upavattana, donde se encontraba el venerable Ananda; al llegar, dijo al venerable Ananda: «He oído, señor Ananda, decir a los ascetas errantes de edad, ancianos, maestros de maestros que hablan de la tradición: "Rara vez aparecen en el mundo los Tathagatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados". Hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama. Ha surgido en mí esta duda, y tengo fe en que el asceta Gotama es capaz de enseñarme el Dhamma de tal manera que yo pueda abandonar esta duda. Sería bueno, señor Ananda, si pudiera obtener el favor de ver al asceta Gotama». Cuando se dijo esto, el venerable Ananda respondió al asceta errante Subhadda: «Basta, amigo Subhadda, no molestes al Tathagata; el Bienaventurado está cansado». Por segunda vez... por tercera vez el asceta errante Subhadda dijo al venerable Ananda: «He oído, señor Ananda... [repite la petición] ...sería bueno, señor Ananda, si pudiera obtener el favor de ver al asceta Gotama». Por tercera vez, el venerable Ananda le respondió: «Basta, amigo Subhadda, no molestes al Tathagata; el Bienaventurado está cansado».

๒๑๓. อสฺโสสิ โข ภควา อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภทฺเทน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา สุภทฺทํ วาเรสิ, ลภตํ, อานนฺท, สุภทฺโท ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยํ กิญฺจิ มํ สุภทฺโท ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อญฺญาเปกฺโขว ปุจฺฉิสฺสติ, โน วิเหสาเปกฺโข. ยํ จสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉาวุโส สุภทฺท, กโรติ เต ภควา โอกาส’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เยเม, โภ โคตม, สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป, มกฺขลิ โคสาโล, อชิโต เกสกมฺพโล, ปกุโธ กจฺจายโน, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’’ติ? ‘‘อลํ, สุภทฺท, ติฏฺฐเตตํ – ‘สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’ติ. ธมฺมํ เต, สุภทฺท, เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

213. El Bienaventurado oyó esta conversación entre el venerable Ananda y el asceta errante Subhadda. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ananda: «Basta, Ananda, no impidas la entrada a Subhadda; deja, Ananda, que Subhadda vea al Tathagata. Cualquier cosa que Subhadda me pregunte, la preguntará deseando el conocimiento y no con el propósito de molestar. Y lo que yo responda a su pregunta, él lo comprenderá rápidamente». Entonces el venerable Ananda dijo al asceta errante Subhadda: «Ve, amigo Subhadda, el Bienaventurado te concede una oportunidad». Entonces el asceta errante Subhadda se acercó adonde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, intercambió saludos cordiales con el Bienaventurado y, después de concluir las palabras de cortesía y afecto, se sentó a un lado. Sentado a un lado, el asceta errante Subhadda dijo al Bienaventurado: «Señor Gotama, estos ascetas y brahmanes que tienen comunidades, grupos, que son maestros de grupos, famosos, renombrados, fundadores de sectas y tenidos por hombres santos por la multitud, a saber: Purana Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesakambalo, Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthaputta y el Nigantha Nataputta; ¿comprendieron todos ellos de acuerdo con sus propias afirmaciones, o ninguno de ellos comprendió, o algunos comprendieron y otros no?». «Basta, Subhadda, deja eso a un lado: "¿comprendieron todos ellos... o algunos no?". Te enseñaré el Dhamma, Subhadda; escucha y presta mucha atención, que hablaré». «Así sea, Señor», respondió el asceta errante Subhadda al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

๒๑๔. ‘‘ยสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค น อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ น อุปลพฺภติ. ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ [Pg.125] น อุปลพฺภติ. ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. ยสฺมิญฺจ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ อุปลพฺภติ, ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ. อิมสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, อิเธว, สุภทฺท, สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ, สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสาติ.

214. «En cualquier Dhamma y Disciplina, Subhadda, en que no se encuentre el Noble Camino Óctuple, tampoco se encontrará allí un asceta de la primera etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la segunda etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la tercera etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la cuarta etapa. Pero en cualquier Dhamma y Disciplina, Subhadda, en que se encuentre el Noble Camino Óctuple, allí se encontrará un asceta de la primera etapa, allí un asceta de la segunda etapa, allí un asceta de la tercera etapa y allí un asceta de la cuarta etapa. En este Dhamma y Disciplina, Subhadda, se encuentra el Noble Camino Óctuple; solo aquí, Subhadda, hay un asceta, aquí un segundo asceta, aquí un tercer asceta y aquí un cuarto asceta; las doctrinas de otros maestros están vacías de verdaderos ascetas. Si estos monjes, Subhadda, vivieran rectamente, el mundo no estaría vacío de Arahants».

‘‘เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท,ยํ ปพฺพชึ กึกุสลานุเอสี;

วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ,ยโต อหํ ปพฺพชิโต สุภทฺท.

«A la edad de veintinueve años, Subhadda, partí en busca de lo que es beneficioso; han pasado más de cincuenta años desde que me hice asceta, Subhadda».

ญายสฺส ธมฺมสฺส ปเทสวตฺตี,อิโต พหิทฺธา สมโณปิ นตฺถิ.

«Practicando en el sendero del Dhamma que conduce a la liberación, fuera de esta enseñanza no existe ningún verdadero asceta».

‘‘ทุติโยปิ สมโณ นตฺถิ. ตติโยปิ สมโณ นตฺถิ. จตุตฺโถปิ สมโณ นตฺถิ. สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสา’’ติ.

«Tampoco hay un segundo asceta [un sakadāgāmī]. Tampoco hay un tercer asceta [un anāgāmī]. Tampoco hay un cuarto asceta [un arahant]. Las doctrinas ajenas están vacías de verdaderos ascetas. Subhadda, si estos monjes viven rectamente, el mundo no estará vacío de arahants».

๒๑๕. เอวํ วุตฺเต สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, สุภทฺท, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร [Pg.126] มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ.

215. Cuando se dijo esto, el asceta errante Subhadda dijo al Bienaventurado: «¡Excelente, Señor! ¡Excelente, Señor! Es, Señor, como si alguien enderezara lo que estaba volcado, o descubriera lo que estaba oculto, o mostrara el camino a quien estaba perdido, o encendiera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas maneras. Señor, me refugio en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Desearía, Señor, recibir la ordenación inicial y la ordenación completa en presencia del Bienaventurado». «Subhadda, aquel que anteriormente perteneció a otra secta y desea la ordenación inicial y la completa en este Dhamma y Vinaya, debe pasar por un periodo de prueba de cuatro meses. Al final de los cuatro meses, los monjes satisfechos conceden la ordenación inicial y la completa al estado de monje. Sin embargo, en esto reconozco una distinción entre las personas». «Señor, si aquellos que anteriormente pertenecieron a otra secta deben esperar cuatro meses de prueba, yo esperaré cuatro años. Al final de los cuatro años, que los monjes satisfechos me concedan la ordenación inicial y la completa al estado de monje».

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตนหานนฺท, สุภทฺทํ ปพฺพาเชหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ลาภา โว, อาวุโส อานนฺท; สุลทฺธํ โว, อาวุโส อานนฺท, เย เอตฺถ สตฺถุ สมฺมุขา อนฺเตวาสิกาภิเสเกน อภิสิตฺตา’’ติ. อลตฺถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา สุภทฺโท เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ‘ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ’ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา สุภทฺโท อรหตํ อโหสิ. โส ภควโต ปจฺฉิโม สกฺขิสาวโก อโหสีติ.

Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Bien, Ānanda, ordena a Subhadda». El venerable Ānanda respondió: «Así sea, Señor». Entonces el asceta errante Subhadda dijo al venerable Ānanda: «Es una ganancia para ustedes, venerable Ānanda; es una gran fortuna para ustedes, que han sido ungidos como discípulos en presencia del Maestro». El asceta errante Subhadda recibió la ordenación inicial y la completa en presencia del Bienaventurado. Poco después de su ordenación, el venerable Subhadda, viviendo solo, apartado, diligente, fervoroso y resuelto, alcanzó en poco tiempo la meta suprema de la vida santa, por la cual los hijos de buena familia salen rectamente del hogar a la vida sin hogar, habiéndola conocido y realizado por sí mismo mediante el conocimiento superior en esta misma vida. Comprendió: «El nacimiento se ha extinguido, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay más devenir». El venerable Subhadda se convirtió en uno de los arahants. Él fue el último discípulo directo del Bienaventurado.

ปญฺจโม ภาณวาโร.

Quinto capítulo de recitación (Bhāṇavāra).

ตถาคตปจฺฉิมวาจา

Las últimas palabras del Tathāgata

๒๑๖. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย [Pg.127] จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา. ยถา โข ปนานนฺท, เอตรหิ ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โข มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ. เถรตเรน, อานนฺท, ภิกฺขุนา นวกตโร ภิกฺขุ นาเมน วา โคตฺเตน วา อาวุโสวาเทน วา สมุทาจริตพฺโพ. นวกตเรน ภิกฺขุนา เถรตโร ภิกฺขุ ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ. อากงฺขมาโน, อานนฺท, สงฺโฆ มมจฺจเยน ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ สมูหนตุ. ฉนฺนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน มมจฺจเยน พฺรหฺมทณฺโฑ ทาตพฺโพ’’ติ. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมทณฺโฑ’’ติ? ‘‘ฉนฺโน, อานนฺท, ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. โส ภิกฺขูหิ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ’’ติ.

216. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Ānanda, tal vez alguno de ustedes piense: "La palabra del Maestro pertenece al pasado; ya no tenemos un maestro". Pero no deben verlo así, Ānanda. El Dhamma y el Vinaya que he enseñado y prescrito para ustedes será su maestro tras mi partida. Ānanda, así como ahora los monjes se dirigen unos a otros con el término "āvuso", tras mi partida no debe ser así. Ānanda, el monje de mayor antigüedad debe dirigirse al monje más joven por su nombre, por su linaje o por el término "āvuso". El monje más joven debe dirigirse al monje de mayor antigüedad como "bhante" o "āyasmā". Ānanda, si la comunidad lo desea, puede abolir las reglas menores y secundarias tras mi partida. Ānanda, tras mi partida, se le debe imponer el castigo de Brahma (Brahmadaṇḍa) al monje Channa». «Señor, ¿en qué consiste el castigo de Brahma?». «Ānanda, el monje Channa podrá decir lo que quiera, pero los monjes no deben hablarle, ni amonestarlo, ni instruirlo».

๒๑๗. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, สตฺถุคารเวนปิ น ปุจฺเฉยฺยาถ. สหายโกปิ, ภิกฺขเว, สหายกสฺส อาโรเจตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ, ‘นตฺถิ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’’’ติ. ‘‘ปสาทา โข ตฺวํ, อานนฺท, วเทสิ, ญาณเมว เหตฺถ, อานนฺท, ตถาคตสฺส. นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา. อิเมสญฺหิ, อานนฺท, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ โย ปจฺฉิมโก ภิกฺขุ, โส โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

217. Luego el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, si algún monje tiene alguna duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica, pregunten ahora, monjes, para que después no sientan remordimiento pensando: "El Maestro estaba frente a nosotros y no fuimos capaces de preguntarle directamente"». Ante estas palabras, los monjes permanecieron en silencio. Por segunda vez... por tercera vez el Bienaventurado se dirigió a los monjes... [igual]. Por tercera vez los monjes permanecieron en silencio. Entonces el Bienaventurado les dijo: «Monjes, tal vez no pregunten por respeto al Maestro. Monjes, que un compañero le informe a otro compañero». Aun así, los monjes permanecieron en silencio. Entonces el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «¡Es maravilloso, Señor! ¡Es asombroso, Señor! Tengo tal confianza, Señor, en esta comunidad de monjes, de que ni un solo monje tiene duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica». «Ānanda, tú hablas por fe; pero el Tathāgata posee el conocimiento de que en esta comunidad no hay ni un solo monje que tenga duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica. Ānanda, de estos quinientos monjes, el que está en el nivel más bajo es un sotāpanna, no está sujeto a caer en estados de sufrimiento, tiene su destino asegurado y está encaminado a la iluminación plena».

๒๑๘. อถ [Pg.128] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ. อยํ ตถาคตสฺส ปจฺฉิมา วาจา.

218. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: "Ea, monjes, ahora os exhorto: todas las cosas condicionadas son de naturaleza perecedera; esforzaos con diligencia". Estas fueron las últimas palabras del Tathāgata.

ปรินิพฺพุตกถา

Relato de la extinción total

๒๑๙. อถ โข ภควา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิ.

219. Entonces el Bienaventurado entró en el primer jhāna; saliendo del primer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el cuarto jhāna. Saliendo del cuarto jhāna, entró en la esfera del espacio infinito; saliendo de la esfera del espacio infinito, entró en la esfera de la conciencia infinita; saliendo de la esfera de la conciencia infinita, entró en la esfera de la nada; saliendo de la esfera de la nada, entró en la esfera de ni percepción ni no-percepción; saliendo de la esfera de ni percepción ni no-percepción, entró en el cese de la percepción y el sentimiento.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต อนุรุทฺธ, ภควา’’ติ. ‘‘นาวุโส อานนฺท, ภควา ปรินิพฺพุโต, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน’’ติ.

Entonces el venerable Ānanda dijo esto al venerable Anuruddha: "¿Se ha extinguido ya el Bienaventurado, señor Anuruddha?". "No, amigo Ānanda, el Bienaventurado no se ha extinguido; ha entrado en el cese de la percepción y el sentimiento".

อถ โข ภควา สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ภควา ปรินิพฺพายิ.

Entonces el Bienaventurado, saliendo del cese de la percepción y el sentimiento, entró en la esfera de ni percepción ni no-percepción; saliendo de la esfera de ni percepción ni no-percepción, entró en la esfera de la nada; saliendo de la esfera de la nada, entró en la esfera de la conciencia infinita; saliendo de la esfera de la conciencia infinita, entró en la esfera del espacio infinito; saliendo de la esfera del espacio infinito, entró en el cuarto jhāna; saliendo del cuarto jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el primer jhāna; saliendo del primer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el cuarto jhāna. Saliendo del cuarto jhāna, inmediatamente después, el Bienaventurado se extinguió totalmente.

๒๒๐. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส. เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา พฺรหฺมาสหมฺปติ อิมํ คาถํ อภาสิ –

220. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, ocurrió un gran terremoto, terrible y espeluznante; y los tambores celestiales resonaron. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, Brahmā Sahampati pronunció este verso:

‘‘สพฺเพว [Pg.129] นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยํ;

ยตฺถ เอตาทิโส สตฺถา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล;

ตถาคโต พลปฺปตฺโต, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต’’ติ.

"Todos los seres en el mundo han de dejar su cuerpo, incluso un Maestro tal como este, sin par en el mundo, el Tathāgata que alcanzó los diez poderes, el Buda plenamente despierto, se ha extinguido".

๒๒๑. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

221. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, Sakka, señor de los dioses, pronunció este verso:

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

"Impermanentes son, en verdad, las cosas condicionadas, de naturaleza surgente y caduca. Habiendo surgido, cesan; su apaciguamiento es la verdadera felicidad".

๒๒๒. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อนุรุทฺโธ อิมา คาถาโย อภาสิ –

222. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, el venerable Anuruddha pronunció estos versos:

‘‘นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน;

อเนโช สนฺติมารพฺภ, ยํ กาลมกรี มุนิ.

"Ya no hubo más inspiración ni espiración para aquel de mente firme y ecuánime; sin deseos, habiéndose propuesto la paz, el Sabio ha partido hacia el final de su tiempo.

‘‘อสลฺลีเนน จิตฺเตน, เวทนํ อชฺฌวาสยิ;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข เจตโส อหู’’ติ.

Con mente inquebrantable soportó el dolor; como la extinción de una llama fue la liberación de su mente".

๒๒๓. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อานนฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

223. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, el venerable Ānanda pronunció este verso:

‘‘ตทาสิ ยํ ภึสนกํ, ตทาสิ โลมหํสนํ;

สพฺพาการวรูเปเต, สมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต’’ติ.

"Fue algo terrible, fue algo espeluznante, cuando el Buda plenamente despierto, dotado de todas las cualidades excelsas, se extinguió totalmente".

๒๒๔. ปรินิพฺพุเต ภควติ เย เต ตตฺถ ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ, ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

224. Al extinguirse el Bienaventurado, de los monjes que estaban allí, aquellos que aún no estaban libres de pasiones, algunos lloraban con los brazos en alto, se desplomaban como si hubieran caído por un precipicio, se retorcían y daban vueltas, diciendo: "¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado! ¡Demasiado pronto se ha extinguido el Sugata! ¡Demasiado pronto ha desaparecido del mundo el Ojo del Conocimiento!". Pero aquellos monjes que estaban libres de pasiones, permanecieron conscientes y comprensivos, pensando: "Impermanentes son las cosas condicionadas, ¿cómo podría ser de otra manera?".

๒๒๕. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ[Pg.130]. เทวตา, อาวุโส, อุชฺฌายนฺตี’’ติ. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, อายสฺมา อนุรุทฺโธ เทวตา มนสิ กโรตี’’ติ ?

225. Entonces el venerable Anuruddha se dirigió a los monjes: "Basta, amigos, no os aflijáis, no os lamentéis. ¿Acaso no ha sido declarado por el Bienaventurado de antemano que de todo lo que nos es querido y agradable debemos separarnos, alejarnos y sufrir su cambio? ¿Cómo podría ser de otra manera, amigos? Lo que ha nacido, lo que ha llegado a ser, lo que está condicionado y es de naturaleza perecedera, el deseo de 'que no perezca' es una situación que no puede existir. Las divinidades, amigos, se están quejando". "¿De qué manera, señor Anuruddha, están las divinidades considerando esto?".

‘‘สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา ปถวิยา ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. ยา ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ. อถ โข อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ อานนฺโท ตํ รตฺตาวเสสํ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมสุํ.

"Hay divinidades, amigo Ānanda, en el aire que, con la percepción de la tierra, se tiran de los cabellos y lloran, con los brazos en alto lloran, se desploman como si hubieran caído por un precipicio, se retuercen y dan vueltas, diciendo: '¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado, demasiado pronto se ha extinguido el Sugata, demasiado pronto ha desaparecido del mundo el Ojo del Conocimiento!'. Hay divinidades, amigo Ānanda, en la tierra que, con la percepción de la tierra, se tiran de los cabellos y lloran... diciendo: '¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado!...'. Pero aquellas divinidades que están libres de pasiones, permanecen conscientes y comprensivas, pensando: 'Impermanentes son las cosas condicionadas, ¿cómo podría ser de otra manera?'. Entonces el venerable Anuruddha y el venerable Ānanda pasaron el resto de la noche en conversación sobre el Dhamma."

๒๒๖. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉาวุโส อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เตเนว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ.

226. Entonces el venerable Anuruddha se dirigió al venerable Ānanda: «Ve, amigo Ānanda, entra en Kusināra e informa a los mallas de Kusināra: “Vāseṭṭhas, el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana. Hagan ahora lo que consideren oportuno”». «Así sea, venerable señor», respondió el venerable Ānanda al venerable Anuruddha. Tras vestirse por la mañana y tomar su cuenco y sus mantos, entró en Kusināra con un compañero. En aquel momento, los mallas de Kusināra se hallaban reunidos en su salón de asambleas tratando precisamente ese asunto. El venerable Ānanda se acercó al salón de asambleas de los mallas de Kusināra e informó: «Vāseṭṭhas, el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana. Hagan ahora lo que consideren oportuno». Al oír estas palabras del venerable Ānanda, los mallas, sus hijos, sus nueras y sus esposas se llenaron de aflicción, tristeza y dolor mental; algunos se soltaron el cabello y lloraron, alzaron los brazos y lloraron, cayendo al suelo como si se despeñaran, revolcándose de un lado a otro, exclamando: «¡Demasiado pronto el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Sugata ha alcanzado el parinirvana! ¡Demasiado pronto la Visión del mundo ha desaparecido!».

พุทฺธสรีรปูชา

Veneración de los restos del Buda

๒๒๗. อถ [Pg.131] โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, กุสินารายํ คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ สนฺนิปาเตถา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ ปญฺจ จ ทุสฺสยุคสตานิ อาทาย เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยน ภควโต สรีรํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา เอกทิวสํ วีตินาเมสุํ.

227. Entonces los mallas de Kusināra ordenaron a sus hombres: «¡Ea, amigos! Reúnan en Kusināra perfumes, flores y toda clase de instrumentos musicales». Acto seguido, los mallas de Kusināra, llevando perfumes, flores, instrumentos musicales y quinientos pares de vestiduras, se dirigieron al bosque de robles de los mallas, en Upavattana, donde se encontraban los restos del Bienaventurado. Al llegar, pasaron el día rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, preparando doseles de tela y pabellones circulares.

อถ โข โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘อติวิกาโล โข อชฺช ภควโต สรีรํ ฌาเปตุํ, สฺเว ทานิ มยํ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา ทุติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ตติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, จตุตฺถมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ปญฺจมมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ฉฏฺฐมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ.

Entonces los mallas de Kusināra pensaron: «Es ya muy tarde para incinerar hoy los restos del Bienaventurado. Los incineraremos mañana». Así, los mallas de Kusināra continuaron rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, preparando doseles y pabellones, pasando de este modo el segundo día, el tercer día, el cuarto día, el quinto día y el sexto día.

อถ โข สตฺตมํ ทิวสํ โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ.

Al séptimo día, los mallas de Kusināra pensaron: «Rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, los llevaremos por el lado sur de la ciudad hacia el exterior, y los incineraremos en el lado sur, fuera de la ciudad».

๒๒๘. เตน โข ปน สมเยน อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, ตุมฺหากํ อธิปฺปาโย, อญฺญถา เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตุมฺหากํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ [Pg.132] สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ; เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

228. En aquel momento, ocho líderes de los mallas, tras haberse bañado la cabeza y vestido ropas nuevas, intentaron levantar el cuerpo del Bienaventurado diciendo: «Nosotros levantaremos el cuerpo del Bienaventurado», pero no pudieron hacerlo. Entonces los mallas de Kusināra preguntaron al venerable Anuruddha: «Venerable Anuruddha, ¿cuál es la causa, cuál es el motivo por el cual estos ocho líderes de los mallas, purificados y con ropas nuevas, no pueden levantar el cuerpo del Bienaventurado?». «Vāseṭṭhas, vuestra intención es una, pero la intención de las deidades es otra». «¿Y cuál es, venerable señor, la intención de las deidades?». «Vuestra intención, Vāseṭṭhas, es llevar el cuerpo por el sur para incinerarlo fuera de la ciudad, al sur; pero la intención de las deidades es rendir honores a los restos con danzas, cantos, música, flores y perfumes divinos, llevarlos por el norte de la ciudad, entrar por la puerta norte, atravesar el centro de la ciudad, salir por la puerta oriental y, en el santuario de los mallas llamado Makuṭabandhana, al este de la ciudad, incinerar allí los restos del Bienaventurado». «Que se haga, venerable señor, según la intención de las deidades».

๒๒๙. เตน โข ปน สมเยน กุสินารา ยาว สนฺธิสมลสํกฏีรา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา มนฺทารวปุปฺเผหิ สนฺถตา โหติ. อถ โข เทวตา จ โกสินารกา จ มลฺลา ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ จ มานุสเกหิ จ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ จ ภควโต สรีรํ นิกฺขิปึสุ.

229. En aquel momento, Kusināra estaba cubierta de flores mandārava hasta la altura de las rodillas, incluso en los espacios entre las casas, las alcantarillas y los vertederos. Entonces, tanto las deidades como los mallas de Kusināra, rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, tanto divinos como humanos, lo llevaron por el norte de la ciudad, entraron por la puerta norte, atravesaron el centro de la ciudad, salieron por la puerta oriental y depositaron los restos del Bienaventurado en el santuario de los mallas llamado Makuṭabandhana, al este de la ciudad.

๒๓๐. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ – ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต อานนฺท, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, วาเสฏฺฐา, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ[Pg.133]. เอวํ โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, มลฺลานํ วิหตํ กปฺปาสํ สนฺนิปาเตถา’’ติ.

230. Entonces, los Mallas de Kusināra dijeron al venerable Ānanda: —Venerable Ānanda, ¿cómo debemos proceder con los restos del Tathāgata?—. —Vāseṭṭhas, así como se procede con los restos de un monarca universal (Cakkavatti), así se debe proceder con los restos del Tathāgata—. —¹¹¹¹¿Y cómo, venerable Ānanda, se procede con los restos de un monarca universal?—. —Vāseṭṭhas, envuelven los restos del monarca universal con una tela nueva; habiéndolos envuelto con una tela nueva, los envuelven con algodón cardado; habiéndolos envuelto con algodón cardado, los envuelven de nuevo con una tela nueva. De esta manera, tras haber envuelto los restos del monarca universal con quinientos pares de capas, los colocan en un recipiente de metal lleno de aceite y los cubren con otra tapadera de metal. Luego, construyendo una pira con todo tipo de esencias aromáticas, incineran los restos del monarca universal. En el cruce de las cuatro grandes rutas principales, erigen una estupa para el monarca universal. Así es, Vāseṭṭhas, como proceden con los restos de un monarca universal. Tal como se procede con los restos de un monarca universal, así se debe proceder con los restos del Tathāgata. Se debe erigir una estupa para el Tathāgata en el cruce de las cuatro grandes rutas principales. Aquellos que allí ofrezcan guirnaldas, perfumes o polvos aromáticos, o rindan homenaje, o sientan devoción en sus corazones, eso les reportará bienestar y felicidad por largo tiempo—. Entonces, los Mallas de Kusināra ordenaron a sus hombres: —En ese caso, amigos, reunan todo el algodón cardado de los Mallas—.

อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐสุํ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐสุํ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ ภควโต สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา ภควโต สรีรํ จิตกํ อาโรเปสุํ.

Entonces, los Mallas de Kusināra, tras haber envuelto los restos del Bendito con una tela nueva, los envolvieron con algodón cardado; habiéndolos envuelto con algodón cardado, los envolvieron de nuevo con una tela nueva. De esta manera, tras haber envuelto los restos del Bendito con quinientos pares de capas, los colocaron en un recipiente de metal lleno de aceite, los cubrieron con otra tapadera de metal y, habiendo construido una pira con todo tipo de perfumes, colocaron los restos del Bendito sobre la pira.

มหากสฺสปตฺเถรวตฺถุ

La historia del venerable Mahākassapa

๒๓๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อาชีวโก กุสินาราย มนฺทารวปุปฺผํ คเหตฺวา ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตํ อาชีวกํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อาชีวกํ เอตทโวจ – ‘‘อปาวุโส, อมฺหากํ สตฺถารํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อามาวุโส, ชานามิ, อชฺช สตฺตาหปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโม. ตโต เม อิทํ มนฺทารวปุปฺผํ คหิต’’นฺติ. ตตฺถ เย เต ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

231. En aquel tiempo, el venerable Mahākassapa se encontraba viajando por el camino principal de Pāvā hacia Kusināra junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes. Entonces, el venerable Mahākassapa se desvió del camino y se sentó al pie de un árbol. En ese mismo momento, un asceta Ājīvaka que venía de Kusināra trayendo una flor Mandārava se encontraba en el gran camino hacia Pāvā. El venerable Mahākassapa vio al asceta Ājīvaka que venía a lo lejos y, al verlo, le preguntó: —Amigo, ¿conoces a nuestro Maestro?—. —Sí, amigo, lo conozco; hoy hace siete días que el asceta Gotama ha alcanzado el Parinibbāna. De allí he tomado esta flor Mandārava—. Entre aquellos monjes, los que aùn no estaban libres de pasiones, algunos lloraban alzando sus brazos; caían al suelo como si se desplomaran por un barranco, revolviéndose de un lado a otro, diciendo: —¡Demasiado pronto ha partido el Bendito al Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata ha partido al Parinibbāna! ¡Demasiado pronto ha desaparecido del mundo Aquel que posee la visión!—. Pero aquellos monjes que estaban libres de pasiones, con atención y plena conciencia, soportaban el dolor reflexionando: —Las formaciones son impermanentes; ¿cómo podría evitarse esto aquí?—.

๒๓๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม วุทฺธปพฺพชิโต ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข สุภทฺโท วุทฺธปพฺพชิโต เต [Pg.134] ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณน. อุปทฺทุตา จ โหม – ‘อิทํ โว กปฺปติ, อิทํ โว น กปฺปตี’ติ. อิทานิ ปน มยํ ยํ อิจฺฉิสฺสาม, ตํ กริสฺสาม, ยํ น อิจฺฉิสฺสาม, น ตํ กริสฺสามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

232. En aquel tiempo, un monje llamado Subhadda, que se había ordenado a una edad avanzada, se encontraba sentado en aquella asamblea. Entonces, Subhadda, el ordenado en la vejez, dijo a aquellos monjes: —¡Basta, amigos! No os lamentéis, no lloréis. Estamos bien libres de aquel gran asceta. Estábamos agobiados cuando nos decía: ‘Esto es adecuado para vosotros, esto no es adecuado para vosotros’. Pero ahora podremos hacer lo que deseemos y no haremos lo que no deseemos—. Entonces, el venerable Mahākassapa se dirigió a los monjes: —¡Basta, amigos! No os lamentéis, no lloréis. ¿Acaso no ha sido declarado ya por el Bendito de antemano que de todo lo que es amado y agradable debe haber separación, alejamiento y alteración? ¿Dómo podría obtenerse otra cosa aquí, amigos? Respecto a aquello que ha nacido, que ha llegado a ser, que es compuesto y que por naturaleza debe desintegrarse, decir ‘que no se desintegren ni siquiera los restos del Tathāgata’, tal situación no existe—.

๒๓๓. เตน โข ปน สมเยน จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘อยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. น ตาว ภควโต จิตโก ปชฺชลิสฺสติ, ยาวายสฺมา มหากสฺสโป ภควโต ปาเท สิรสา น วนฺทิสฺสตี’’’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

233. En aquel tiempo, cuatro jefes de los Mallas, habiéndose lavado la cabeza y vestido con ropas nuevas, pensaron: —Encenderemos la pira del Bendito—, pero no pudieron encenderla. Entonces, los Mallas de Kusināra preguntaron al venerable Anuruddha: —Venerable Anuruddha, ¿cuál es la causa, cuál es el motivo por el que estos cuatro jefes de los Mallas, con la cabeza lavada y vestidos de ropas nuevas, no son capaces de encender la pira del Bendito?—. —Vāseṭṭhas, la intención de las deidades es diferente—. —¹¹¹¹¿Y cuál es, venerable señor, la intención de las deidades?—. —Vāseṭṭhas, la intención de las deidades es esta: ‘Este venerable Mahākassapa se encuentra viajando por el camino principal de Pāvā hacia Kusināra junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes. La pira del Bendito no arderá hasta que el venerable Mahākassapa no haya rendido homenaje a los pies del Bendito con su cabeza’—. —Venerable señor, que se haga segùn la intención de las deidades—.

๒๓๔. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน กุสินารา มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ, เยน ภควโต จิตโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทิ. ตานิปิ โข ปญฺจภิกฺขุสตานิ เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทึสุ. วนฺทิเต จ ปนายสฺมตา มหากสฺสเปน เตหิ จ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สยเมว ภควโต จิตโก ปชฺชลิ.

234. Entonces, el venerable Mahākassapa se dirigió hacia el santuario de los Mallas llamado Makuṭabandhana en Kusināra, donde se encontraba la pira del Bendito. Al llegar, se colocó el manto sobre un hombro, unió las palmas de sus manos en gesto de reverencia y, tras circunvalar la pira tres veces por la derecha, rindió homenaje a los pies del Bendito con su cabeza. También aquellos quinientos monjes se colocaron el manto sobre un hombro, unieron sus manos en reverencia y, tras circunvalar la pira tres veces por la derecha, rindieron homenaje a los pies del Bendito con sus cabezas. Una vez que el venerable Mahākassapa y los quinientos monjes hubieron rendido homenaje, la pira del Bendito se encendió por sí sola.

๒๓๕. ฌายมานสฺส [Pg.135] โข ปน ภควโต สรีรสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ, น มสิ; เอวเมว ภควโต สรีรสฺส ฌายมานสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เตสญฺจ ปญฺจนฺนํ ทุสฺสยุคสตานํ ทฺเวว ทุสฺสานิ น ฑยฺหึสุ ยญฺจ สพฺพอพฺภนฺตริมํ ยญฺจ พาหิรํ. ทฑฺเฒ จ โข ปน ภควโต สรีเร อนฺตลิกฺขา อุทกธารา ปาตุภวิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. อุทกสาลโตปิ อพฺภุนฺนมิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. โกสินารกาปิ มลฺลา สพฺพคนฺโธทเกน ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรานิ สตฺตาหํ สนฺธาคาเร สตฺติปญฺชรํ กริตฺวา ธนุปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกรึสุ ครุํ กรึสุ มาเนสุํ ปูเชสุํ.

235. Mientras el cuerpo del Bienaventurado se consumía por el fuego, no se percibía ceniza ni hollín de lo que fuera la epidermis, la dermis, la carne, los tendones o el líquido sinovial; solo las reliquias corporales permanecieron. Tal como sucede con la combustión de la mantequilla clarificada o del aceite, donde no se percibe ceniza ni hollín; del mismo modo, mientras el cuerpo del Bienaventurado se consumía por el fuego, no se percibía ceniza ni hollín de lo que fuera la epidermis, la dermis, la carne, los tendones o el líquido sinovial; solo las reliquias permanecieron. Y de aquellos quinientos pares de vestiduras, solo dos telas no se quemaron: la que era la más interna y la que era la más externa. Una vez consumido por el fuego el cuerpo del Bienaventurado, una corriente de agua apareció desde el firmamento y extinguió la pira del Bienaventurado. También brotó agua de los árboles Sal y extinguió la pira del Bienaventurado. Los Mallas de Kusinārā también extinguieron la pira del Bienaventurado con toda clase de aguas perfumadas. Entonces, los Mallas de Kusinārā custodiaron las reliquias del Bienaventurado en la sala de asambleas durante siete días, estableciendo un cercado de lanzas y un muro de arcos, y las honraron, respetaron, veneraron y adoraron con danzas, cantos, música, guirnaldas y perfumes.

สรีรธาตุวิภาชนํ

Distribución de las reliquias corporales

๒๓๖. อสฺโสสิ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

236. El rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputta, oyó: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, el rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputta, envió un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y yo también soy un khattiya. Yo también soy digno de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Los Licchavis de Vesālī oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Licchavis de Vesālī enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสุํ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา โกสินารกานํ มลฺลานํ [Pg.136] ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ ญาติเสฏฺโฐ, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Los Sakyas habitantes de Kapilavatthu oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Sakyas habitantes de Kapilavatthu enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era nuestro pariente más excelso. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสุํ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Los Bulis de Allakappa oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Bulis de Allakappa enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสุํ โข รามคามกา โกฬิยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข รามคามกา โกฬิยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Los Koḷiyas de Rāmagāma oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Koḷiyas de Rāmagāma enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสิ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหํ ปิสฺมิ พฺราหฺมโณ, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

El brahmán de Veṭṭhadīpa oyó: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, el brahmán de Veṭṭhadīpa envió un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y yo soy un brahmán. Yo también soy digno de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

Los Mallas de Pāvā oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Mallas de Pāvā enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'.

เอวํ วุตฺเต โกสินารกา มลฺลา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเต ปรินิพฺพุโต, น มยํ ทสฺสาม ภควโต สรีรานํ ภาค’’นฺติ.

Cuando se dijo esto, los Mallas de Kusinārā respondieron a aquellas asambleas y grupos: 'El Bienaventurado alcanzó el Parinibbāna en el territorio de nuestra aldea. No entregaremos ninguna porción de las reliquias del Bienaventurado'.

๒๓๗. เอวํ วุตฺเต โทโณ พฺราหฺมโณ เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ –

237. Habiéndose dicho esto, el brahmán Dona se dirigió a aquellas asambleas y grupos diciendo:

‘‘สุณนฺตุ [Pg.137] โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก ;

พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท;

น หิ สาธุ ยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร.

'Escuchen, señores, una palabra mía. Nuestro Buddha era un maestro de la paciencia. No es apropiado que por la distribución de las reliquias de la Persona Suprema surja un conflicto'.

สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค;

วิตฺถาริกา โหนฺตุ ทิสาสุ ถูปา,พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา’’ติ.

'Que todos ustedes, señores, unidos, en armonía y con regocijo, realicemos ocho porciones. Que las estupas se extiendan por todas las direcciones, pues muchas personas tienen fe en Aquel que Posee la Visión'.

๒๓๘. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตฺวญฺเญว ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สวิภตฺตํ วิภชาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เตสํ สงฺฆานํ คณานํ ปฏิสฺสุตฺวา ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตฺวา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ – ‘‘อิมํ เม โภนฺโต ตุมฺพํ ททนฺตุ อหมฺปิ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. อทํสุ โข เต โทณสฺส พฺราหฺมณสฺส ตุมฺพํ.

238. 'Si es así, brahmán, tú mismo divide las reliquias del Bienaventurado equitativamente en ocho partes bien distribuidas'. 'Así sea, señores', respondió el brahmán Dona a aquellas asambleas y grupos. Tras dividir las reliquias del Bienaventurado equitativamente en ocho partes bien distribuidas, dijo a aquellas asambleas y grupos: 'Señores, denme esta vasija de medida. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para la vasija'. Ellos entregaron la vasija al brahmán Dona.

อสฺโสสุํ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘นตฺถิ ภควโต สรีรานํ ภาโค, วิภตฺตานิ ภควโต สรีรานิ. อิโต องฺคารํ หรถา’’ติ. เต ตโต องฺคารํ หรึสุ.

Los Moriyas de Pipphalivana oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Moriyas de Pipphalivana enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. 'No queda porción de las reliquias del Bienaventurado; ya han sido distribuidas. Lleven las brasas de este lugar'. Y ellos se llevaron las brasas de allí.

ธาตุถูปปูชา

Adoración de las estupas de las reliquias

๒๓๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชคเห ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. เวสาลิกาปิ ลิจฺฉวี เวสาลิยํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. กปิลวตฺถุวาสีปิ สกฺยา กปิลวตฺถุสฺมึ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อลฺลกปฺปกาปิ พุลโย อลฺลกปฺเป ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. รามคามกาปิ โกฬิยา รามคาเม ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. เวฏฺฐทีปโกปิ พฺราหฺมโณ เวฏฺฐทีเป ภควโต [Pg.138] สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปาเวยฺยกาปิ มลฺลา ปาวายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โกสินารกาปิ มลฺลา กุสินารายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โทโณปิ พฺราหฺมโณ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปิปฺปลิวนิยาปิ โมริยา ปิปฺปลิวเน องฺคารานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อิติ อฏฺฐ สรีรถูปา นวโม ตุมฺพถูโป ทสโม องฺคารถูโป. เอวเมตํ ภูตปุพฺพนฺติ.

239. Entonces, el rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputto, erigió en Rājagaha una estupa para las reliquias del Bendito y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Asimismo, los Licchavīs de Vesālī erigieron en Vesālī una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Sakyas de Kapilavatthu también erigieron en Kapilavatthu una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Bulayas de Allakappa erigieron en Allakappa una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Koḷiyas de Rāmagāma erigieron en Rāmagāma una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. El brahmán de Veṭṭhadīpa erigió en Veṭṭhadīpa una estupa para las reliquias del Bendito y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Los Mallas de Pāvā erigieron en Pāvā una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Mallas de Kusinārā erigieron en Kusinārā una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. El brahmán Doṇa erigió una estupa para la vasija de medición y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Los Moriyas de Pipphalivana erigieron en Pipphalivana una estupa para las cenizas y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Así, hubo ocho estupas para las reliquias, una novena estupa para la vasija y una décima estupa para las cenizas. Así sucedió en el pasado.

๒๔๐. อฏฺฐโทณํ จกฺขุมโต สรีรํ, สตฺตโทณํ ชมฺพุทีเป มเหนฺติ.

240. Ocho doṇas eran las reliquias del Poseedor de la Visión; siete doṇas son honradas en Jambudīpa.

เอกญฺจ โทณํ ปุริสวรุตฺตมสฺส, รามคาเม นาคราชา มเหติ.

Y una doṇa de las reliquias de la Persona Suprema es honrada por el rey naga en Rāmagāma.

เอกาหิ ทาฐา ติทิเวหิ ปูชิตา, เอกา ปน คนฺธารปุเร มหียติ;

กาลิงฺครญฺโญ วิชิเต ปุเนกํ, เอกํ ปน นาคราชา มเหติ.

Un colmillo es adorado por los dioses en el cielo, otro es honrado en la ciudad de Gandhāra; uno se encuentra en el dominio del rey de Kaliṅga, y otro es honrado por el rey naga.

ตสฺเสว เตเชน อยํ วสุนฺธรา,อายาคเสฏฺเฐหิ มหี อลงฺกตา;

เอวํ อิมํ จกฺขุมโต สรีรํ,สุสกฺกตํ สกฺกตสกฺกเตหิ.

Por el poder de esas mismas reliquias, esta tierra está adornada con las más nobles ofrendas; así, estas reliquias del Poseedor de la Visión son debidamente honradas por aquellos que son dignos de honra.

เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทปูชิโต,มนุสฺสินฺทเสฏฺเฐหิ ตเถว ปูชิโต;

ตํ วนฺทถ ปญฺชลิกา ลภิตฺวา,พุทฺโธ หเว กปฺปสเตหิ ทุลฺลโภติ.

Adoradas por los señores de los dioses, de los nagas y de los hombres, y asimismo por los más nobles soberanos humanos; rendidles homenaje con las manos juntas al encontrarlas, pues un Buda es verdaderamente difícil de hallar incluso en cien eones.

จตฺตาลีส สมา ทนฺตา, เกสา โลมา จ สพฺพโส;

เทวา หรึสุ เอเกกํ, จกฺกวาฬปรมฺปราติ.

Los cuarenta dientes iguales, el cabello y los vellos corporales por completo; los dioses se los llevaron uno a uno a través de las sucesivas galaxias.

มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

Aquí concluye el tercer [recitado], el Mahāparinibbāna Sutta.

๔. มหาสุทสฺสนสุตฺตํ

4. Mahāsudassana Sutta

๒๔๑. เอวํ [Pg.139] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ. เสยฺยถิทํ – จมฺปา, ราชคหํ, สาวตฺถิ, สาเกตํ, โกสมฺพี, พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

241. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Kusinārā, en el bosque de sal de los mallas, en el Upavattana, entre el par de árboles sal, en el momento de su parinibbāna. Entonces, el venerable Ānanda se acercó al Bendito; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Sentado allí, el venerable Ānanda dijo al Bendito: 'Señor, que el Bendito no alcance el parinibbāna en esta pequeña ciudad insignificante, en esta ciudad rústica, en esta ciudad de ramas. Señor, existen otras grandes ciudades como Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī y Bārāṇasī; que el Bendito alcance el parinibbāna en alguna de ellas. En esos lugares hay muchos nobles, brahmanes y ciudadanos prominentes que son devotos del Tathāgata, y ellos rendirán los honores correspondientes a los restos del Tathāgata.'

๒๔๒. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ; มา เหวํ, อานนฺท, อวจ – ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’’นฺติ.

242. 'No digas eso, Ānanda; no digas eso, Ānanda: "pequeña ciudad insignificante, ciudad rústica, ciudad de ramas".'

กุสาวตีราชธานี

La Capital de Kusāvatī

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ. ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน, อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน [Pg.140] สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

'En el pasado, Ānanda, existió un rey llamado Mahāsudassana, un monarca khattiya debidamente consagrado, soberano de los cuatro continentes, victorioso y que brindó estabilidad a su reino. Para el rey Mahāsudassana, Ānanda, esta Kusinārā era la capital llamada Kusāvatī. Medía doce yoganas de largo, de este a oeste, y siete yoganas de ancho, de norte a sur. La capital Kusāvatī, Ānanda, era próspera, floreciente, muy poblada, rebosante de gente y con abundantes suministros. Tal como, Ānanda, la capital de los dioses llamada Āḷakamandā es próspera, floreciente, muy poblada por deidades y con abundantes provisiones; exactamente de la misma manera, Ānanda, la capital Kusāvatī era próspera, floreciente, muy poblada y con abundantes suministros. La capital Kusāvatī, Ānanda, nunca estaba libre de diez sonidos, tanto de día como de noche, a saber: el sonido de los elefantes, el de los caballos, el de los carros, el de los tambores bheri, el de los tambores mudiṅga, el de las laúdes, el del canto, el de las caracolas, el de los gongs y el de los címbalos; y como décimo sonido el de las invitaciones: "¡Comed, bebed, disfrutad!".'

‘‘กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอโก ปากาโร โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย, เอโก โลหิตงฺกมโย, เอโก มสารคลฺลมโย, เอโก สพฺพรตนมโย. กุสาวติยา, อานนฺท, ราชธานิยา จตุนฺนํ วณฺณานํ ทฺวารานิ อเหสุํ. เอกํ ทฺวารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. เอเกกสฺมึ ทฺวาเร สตฺต สตฺต เอสิกา นิขาตา อเหสุํ ติโปริสงฺคา ติโปริสนิขาตา ทฺวาทสโปริสา อุพฺเพเธน. เอกา เอสิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ, โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ, มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ, โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ [Pg.141] รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

“Ānanda, la ciudad real de Kusāvatī estaba rodeada por siete murallas. Una muralla era de oro, una de plata, una de berilo, una de cristal, una de rubí, una de ágata y una de todas las joyas. En la ciudad real de Kusāvatī, Ānanda, había puertas de cuatro colores: una puerta de oro, una de plata, una de berilo y una de cristal. En cada puerta había siete pilares enterrados, cada uno con una circunferencia de quince codos, enterrados a una profundidad de quince codos y con una altura total de sesenta codos. Un pilar era de oro, uno de plata, uno de berilo, uno de cristal, uno de rubí, uno de ágata y uno de todas las joyas. Ānanda, la ciudad real de Kusāvatī estaba rodeada por siete hileras de palmeras. Una hilera era de oro, una de plata, una de berilo, una de cristal, una de rubí, una de ágata y una de todas las joyas. En la palmera de oro, el tronco era de oro, mientras que las hojas y los frutos eran de plata. En la palmera de plata, el tronco era de plata, mientras que las hojas y los frutos eran de oro. En la palmera de berilo, el tronco era de berilo, mientras que las hojas y los frutos eran de cristal. En la palmera de cristal, el tronco era de cristal, mientras que las hojas y los frutos eran de berilo. En la palmera de rubí, el tronco era de rubí, mientras que las hojas y los frutos eran de ágata. En la palmera de ágata, el tronco era de ágata, mientras que las hojas y los frutos eran de rubí. En la palmera de todas las joyas, el tronco era de todas las joyas, y las hojas y los frutos eran asimismo de todas las joyas. Cuando el viento soplaba a través de esas hileras de palmeras, Ānanda, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ānanda, tal como el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien interpretada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador, del mismo modo, Ānanda, el sonido de esas hileras de palmeras movidas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. En aquel tiempo, Ānanda, los habitantes de la ciudad real de Kusāvatī entregados al juego y a la bebida se deleitaban con el sonido de esas hileras de palmeras movidas por el viento”.

จกฺกรตนํ

El Tesoro de la Rueda

๒๔๓. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ จตูหิ จ อิทฺธีหิ. กตเมหิ สตฺตหิ? อิธานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปเนตํ – ‘‘ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ.

243. “Ānanda, el rey Mahāsudassana poseía los siete tesoros y las cuatro facultades de poder. ¿Cuáles son los siete? Aquí, Ānanda, al rey Mahāsudassana, en el día de Uposatha del decimoquinto día, después de haberse lavado la cabeza y estar observando el Uposatha en la terraza superior del palacio, se le apareció el divino Tesoro de la Rueda, con mil radios, con su llanta y su cubo, completo en todos sus aspectos. Al verlo, el rey Mahāsudassana pensó: ‘He oído decir que si a un rey guerrero debidamente consagrado, en el día de Uposatha del decimoquinto día, después de haberse lavado la cabeza y estar observando el Uposatha en la terraza superior del palacio, se le aparece el divino Tesoro de la Rueda, con mil radios, con su llanta y su cubo, completo en todos sus aspectos, ese rey es un Monarca Universal (Cakkavatti). ¿Seré yo acaso un rey Monarca Universal?’”}, {

๒๔๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน สุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย, ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ[Pg.142]. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

244. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se levantó de su asiento, se colocó el manto superior sobre un hombro y, tomando un jarrón de oro con la mano izquierda, con la mano derecha roció agua sobre la Joya de la Rueda, diciendo: ‘¡Gira, noble Joya de la Rueda! ¡Vence, noble Joya de la Rueda!’. Acto seguido, Ānanda, esa Joya de la Rueda giró hacia la dirección del este, y el rey Mahāsudassana la siguió de cerca junto con su ejército de cuatro divisiones. En cualquier lugar donde la Joya de la Rueda se detenía, Ānanda, allí el rey Mahāsudassana se establecía junto con su ejército de cuatro divisiones. Los reyes de la dirección del este, Ānanda, se acercaron al rey Mahāsudassana y le hablaron así: ‘Ven, oh gran rey. Bienvenido seas, oh gran rey. Este es tu propio reino, oh gran rey; gobiérnalo, oh gran rey’. El rey Mahāsudassana les dijo: ‘No se debe matar a ningún ser vivo; no se debe tomar lo que no ha sido dado; no se debe cometer conducta sexual ilícita; no se deben decir falsedades; no se deben beber sustancias embriagantes; y continuad percibiendo los tributos como lo habéis hecho habitualmente’. Así, Ānanda, los reyes de la dirección del este se convirtieron en vasallos del rey Mahāsudassana. Luego, Ānanda, esa Joya de la Rueda se sumergió en el océano oriental y, tras emerger, giró hacia la dirección del sur... (y de igual modo) se sumergió en el océano meridional y, tras emerger, giró hacia la dirección del oeste... se sumergió en el océano occidental y, tras emerger, giró hacia la dirección del norte, y el rey Mahāsudassana la siguió de cerca junto con su ejército de cuatro divisiones. En cualquier lugar donde la Joya de la Rueda se detenía, Ānanda, allí el rey Mahāsudassana se establecía junto con su ejército de cuatro divisiones. Los reyes de la dirección del norte, Ānanda, se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: ‘Ven, oh gran rey. Bienvenido seas, oh gran rey. Este es tu propio reino, oh gran rey; gobiérnalo, oh gran rey’. El rey Mahāsudassana les dijo: ‘No se debe matar a ningún ser vivo; no se debe tomar lo que no ha sido dado; no se debe cometer conducta sexual ilícita; no se deben decir mentiras; no se deben beber sustancias embriagantes; y continuad percibiendo los tributos como lo habéis hecho habitualmente’. De este modo, Ānanda, los reyes de la dirección del norte se convirtieron en vasallos del rey Mahāsudassana.

๒๔๕. ‘‘อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ.

245. Entonces, Ānanda, ese tesoro de la rueda, habiendo conquistado la tierra hasta el límite de los océanos, regresó a la capital real de Kusāvatī y se detuvo ante la puerta del palacio del rey Mahāsudassana, frente a la sala de justicia, como si estuviera fijo en su eje, embelleciendo el palacio del rey Mahāsudassana. Ānanda, tal fue el tesoro de la rueda que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

หตฺถิรตนํ

El tesoro del elefante

๒๔๖. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต สตฺตปฺปติฏฺโฐ อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม อุโปสโถ นาม นาคราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ หตฺถิยานํ, สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, หตฺถิรตนํ – เสยฺยถาปิ นาม คนฺธหตฺถาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว หตฺถิรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

246. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del elefante: un rey de elefantes llamado Uposatha, completamente blanco, apoyado sobre siete puntos, dotado de poderes psíquicos y capaz de viajar por el aire. Al verlo, el corazón del rey Mahāsudassana se complació: '¡Qué excelente vehículo elefante sería este, si se sometiera al entrenamiento!'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del elefante, tal como un noble elefante Gandha bien entrenado durante mucho tiempo, se sometió al entrenamiento. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del elefante, montó sobre él por la mañana, recorrió toda la tierra hasta el límite de los océanos y regresó a la capital de Kusāvatī a tiempo para el desayuno. Ānanda, tal fue el tesoro del elefante que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

อสฺสรตนํ

El tesoro del caballo

๒๔๗. ‘‘ปุน [Pg.143] จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต กาฬสีโส มุญฺชเกโส อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม วลาหโก นาม อสฺสราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ อสฺสยานํ สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, อสฺสรตนํ เสยฺยถาปิ นาม ภทฺโท อสฺสาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว อสฺสรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ.

247. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del caballo: un rey de caballos llamado Valāhaka, completamente blanco con la cabeza negra, crines como la hierba muñja, dotado de poderes psíquicos y capaz de viajar por el aire. Al verlo, el corazón del rey Mahāsudassana se complació: '¡Qué excelente vehículo de caballo sería este, si se sometiera al entrenamiento!'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del caballo, tal como un noble caballo pura sangre bien entrenado durante mucho tiempo, se sometió al entrenamiento. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del caballo, montó sobre él por la mañana, recorrió toda la tierra hasta el límite de los océanos y regresó a la capital de Kusāvatī a tiempo para el desayuno. Ānanda, tal fue el tesoro del caballo que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

มณิรตนํ

El tesoro de la gema

๒๔๘. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มณิรตนํ ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตสฺส โข ปนานนฺท, มณิรตนสฺส อาภา สมนฺตา โยชนํ ผุฏา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว มณิรตนํ วีมํสมาโน จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มณึ ธชคฺคํ อาโรเปตฺวา รตฺตนฺธการติมิสาย ปายาสิ. เย โข ปนานนฺท, สมนฺตา คามา อเหสุํ, เต เตโนภาเสน กมฺมนฺเต ปโยเชสุํ ทิวาติ มญฺญมานา. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ มณิรตนํ ปาตุรโหสิ.

248. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro de la gema. Era una gema de berilo, hermosa, genuina, de ocho facetas, perfectamente tallada, clara, radiante, sin mácula y dotada de todas las cualidades excelentes. El resplandor de ese tesoro de la gema, Ānanda, se difundía a una legua a la redonda. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a esa misma gema, movilizó su ejército de cuatro divisiones, colocó la gema en la punta de un estandarte y partió en la oscuridad de la noche. Ānanda, los aldeanos de los alrededores, por el resplandor de la gema, comenzaron sus labores pensando que ya era de día. Ānanda, tal fue el tesoro de la gema que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

อิตฺถิรตนํ

El tesoro de la mujer

๒๔๙. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกิสา นาติถูลา นาติกาฬิกา นาจฺโจทาตา อติกฺกนฺตา มานุสิวณฺณํ อปฺปตฺตา ทิพฺพวณฺณํ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ [Pg.144] นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาสปิจุโน วา. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส สีเต อุณฺหานิ คตฺตานิ โหนฺติ, อุณฺเห สีตานิ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี อโหสิ ปจฺฉานิปาตินี กิงฺการปฏิสฺสาวินี มนาปจารินี ปิยวาทินี. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ มนสาปิ โน อติจริ, กุโต ปน กาเยน. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

249. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro de la mujer: hermosa, de apariencia agradable, encantadora, dotada de la más suprema belleza de complexión; ni muy alta ni muy baja, ni muy delgada ni muy robusta, ni muy morena ni muy pálida; superando la belleza humana sin alcanzar la divina. El contacto físico de esa mujer tesoro, Ānanda, era como el del algodón o la lana fina. Los miembros de esa mujer tesoro, Ānanda, estaban calientes cuando hacía frío y fríos cuando hacía calor. De su cuerpo, Ānanda, emanaba fragancia de sándalo, y de su boca, fragancia de loto. Esa mujer tesoro, Ānanda, se levantaba antes que el rey Mahāsudassana y se acostaba después; era solícita en sus tareas, de conducta agradable y palabras dulces. Ānanda, esa mujer tesoro no le era infiel al rey Mahāsudassana ni siquiera con el pensamiento, ¿cómo podría serlo entonces con el cuerpo? Ānanda, tal fue el tesoro de la mujer que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

คหปติรตนํ

El tesoro del tesorero

๒๕๐. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ. ตสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน นิธึ ปสฺสติ สสฺสามิกมฺปิ อสฺสามิกมฺปิ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหํ เต ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามี’ติ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว คหปติรตนํ วีมํสมาโน นาวํ อภิรุหิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย นทิยา โสตํ โอคาหิตฺวา คหปติรตนํ เอตทโวจ – ‘อตฺโถ เม, คหปติ, หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. ‘เตน หิ, มหาราช, เอกํ ตีรํ นาวา อุเปตู’ติ. ‘อิเธว เม, คหปติ, อตฺโถ หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, คหปติรตนํ อุโภหิ หตฺเถหิ อุทกํ โอมสิตฺวา ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส กุมฺภึ อุทฺธริตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘อลเมตฺตาวตา มหาราช, กตเมตฺตาวตา มหาราช, ปูชิตเมตฺตาวตา มหาราชา’ติ? ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘อลเมตฺตาวตา คหปติ, กตเมตฺตาวตา คหปติ, ปูชิตเมตฺตาวตา คหปตี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ.

250. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del tesorero. Él poseía un ojo divino, nacido del fruto de su karma, con el cual veía tesoros ocultos, tuvieran dueño o no. Él se acercó al rey Mahāsudassana y le dijo: 'Señor, no se preocupe, yo me encargaré de sus necesidades financieras con mi riqueza'. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del tesorero, subió a un bote, entró en la corriente en medio del río Ganges y le dijo al tesorero: 'Tesorero, necesito oro y plata'. 'En ese caso, Gran Rey, deje que el bote se acerque a una de las orillas'. 'Aquí mismo, tesorero, es donde necesito el oro y la plata'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del tesorero, sumergiendo ambas manos en el agua, extrajo una vasija llena de oro y plata, y le dijo al rey Mahāsudassana: '¿Es esto suficiente, Gran Rey? ¿He cumplido con mi deber, Gran Rey? ¿He rendido este homenaje, Gran Rey?'. El rey Mahāsudassana respondió: 'Es suficiente, tesorero; has cumplido con tu deber, tesorero; has rendido este homenaje, tesorero'. Ānanda, tal fue el tesoro del tesorero que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

ปริณายกรตนํ

El tesoro del consejero

๒๕๑. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล ราชานํ มหาสุทสฺสนํ [Pg.145] อุปยาเปตพฺพํ อุปยาเปตุํ, อปยาเปตพฺพํ อปยาเปตุํ, ฐเปตพฺพํ ฐเปตุํ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหมนุสาสิสฺสามี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ.

251. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del consejero: sabio, competente, perspicaz y capaz de atraer a quienes debían ser atraídos al rey Mahāsudassana, de alejar a quienes debían ser alejados y de mantener en su puesto a quienes debían ser mantenidos. Él se acercó al rey Mahāsudassana y le dijo: 'Señor, no se preocupe, yo me encargaré de la administración'. Ānanda, tal fue el tesoro del consejero que se le manifestó al rey Mahāsudassana.

‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิเมหิ สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

Ānanda, el rey Mahāsudassana estaba dotado de estos siete tesoros.

จตุอิทฺธิสมนฺนาคโต

Dotado de los cuatro poderes

๒๕๒. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. กตมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ? อิธานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อภิรูโป อโหสิ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ปฐมาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

252. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de cuatro poderes extraordinarios. ¿Cuáles son esos cuatro? En este caso, Ānanda, el rey Mahāsudassana era apuesto, de hermosa apariencia, inspirador y dotado de una complexión de belleza suprema, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este primer poder.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทีฆายุโก อโหสิ จิรฏฺฐิติโก อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ทุติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana era de larga vida y de larga permanencia, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este segundo poder.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อปฺปาพาโธ อโหสิ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ตติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana gozaba de buena salud y estaba libre de aflicciones, poseyendo un calor digestivo equilibrado, ni demasiado frío ni demasiado caliente, que digería los alimentos adecuadamente, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este tercer poder.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตา ปุตฺตานํ ปิโย โหติ มนาโป, เอวเมว โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. รญฺโญปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตุ ปุตฺตา ปิยา โหนฺติ มนาปา, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญปิ มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา.

Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana era querido y apreciado por los brahmanes y los jefes de hogar. Así como un padre es querido y apreciado por sus hijos, del mismo modo, Ānanda, el rey Mahāsudassana era querido y apreciado por los brahmanes y los jefes de hogar. También los brahmanes y los jefes de hogar, Ānanda, eran queridos y apreciados por el rey Mahāsudassana. Así como los hijos son queridos y apreciados por su padre, del mismo modo, Ānanda, los brahmanes y los jefes de hogar eran queridos y apreciados por el rey Mahāsudassana.

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน จตุรงฺคินิยา เสนาย อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อตรมาโน, เทว, ยาหิ, ยถา [Pg.146] ตํ มยํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. ราชาปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อตรมาโน, สารถิ, รถํ เปเสหิ, ยถา อหํ พฺราหฺมณคหปติเก จิรตรํ ปสฺเสยฺย’นฺติ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย จตุตฺถิยา อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

En el pasado, Ānanda, el rey Mahāsudassana salió hacia los jardines reales con su ejército de cuatro divisiones. Entonces, Ānanda, los brahmanes y los jefes de hogar se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Majestad, avance sin prisa para que podamos contemplarle por más tiempo'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, se dirigió a su auriga: 'Auriga, conduce el carro sin prisa para que yo pueda ver a los brahmanes y a los jefes de hogar por más tiempo'. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este cuarto poder. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de estos cuatro poderes extraordinarios.

ธมฺมปาสาทโปกฺขรณี

El Palacio del Dharma y los Estanques de Loto

๒๕๓. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย มาเปยฺย’นฺติ.

253. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando construir estanques de loto en los espacios entre estas hileras de palmeras, a una distancia de cien arcos cada uno?'.

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อเหสุํ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, mandó construir estanques de loto en los espacios entre aquellas hileras de palmeras, a una distancia de cien arcos cada uno. Estos estanques de loto, Ānanda, estaban revestidos con ladrillos de cuatro colores: un tipo de ladrillo era de oro, otro de plata, otro de berilo y otro de cristal.

‘‘ตาสุ โข ปนานนฺท, โปกฺขรณีสุ จตฺตาริ จตฺตาริ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ, เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ เอกํ เวฬุริยมยํ เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ, ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ, เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อเหสุํ เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ โรปาเปยฺยํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏ’นฺติ. โรปาเปสิ โข[Pg.147], อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏํ.

En aquellos estanques de loto, Ānanda, había cuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata de oro, una de plata, una de berilo y una de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de berilo. Aquellos estanques de loto, Ānanda, estaban rodeados por dos balustradas: una balustrada de oro y una de plata. En la balustrada de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y pasamanos eran de plata. En la balustrada de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y pasamanos eran de oro. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando plantar en estos estanques tales tipos de flores: lotos azules, lotos rojos, lotos blancos y lotos blancos de pétalos múltiples, que florezcan en todas las estaciones y estén a disposición de todo el mundo?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, mandó plantar en aquellos estanques tales tipos de flores: lotos azules, rojos, blancos y blancos de pétalos múltiples, que florecían en todas las estaciones y estaban a disposición de todo el mundo.

๒๕๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส ฐเปยฺยํ, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสฺสนฺตี’ติ. ฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสุํ.

254. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si coloco hombres encargados del baño en las orillas de estos estanques para que bañen a todas las personas que lleguen?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, colocó hombres encargados del baño en las orillas de aquellos estanques, quienes bañaban a todas las personas que llegaban.

‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ ปฏฺฐเปยฺยํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺสา’ติ. ปฏฺฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺส.

Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si establezco en las orillas de estos estanques una distribución de tales dones: comida para quien necesite comida, bebida para quien necesite bebida, ropa para quien necesite ropa, un vehículo para quien necesite un vehículo, un lecho para quien necesite un lecho, una mujer para quien necesite una mujer, plata para quien necesite plata y oro para quien necesite oro?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, estableció en las orillas de aquellos estanques tal distribución de dones: comida para quien necesitaba comida, bebida para quien necesitaba bebida, ropa para quien necesitaba ropa, un vehículo para quien necesitaba un vehículo, un lecho para quien necesitaba un lecho, una mujer para quien necesitaba una mujer, plata para quien necesitaba plata y oro para quien necesitaba oro.

๒๕๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺส อาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหตู’ติ. ‘อลํ โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ, ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ยํนูน มยํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปยฺยามา’ติ. เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามา’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

255. Entonces, Ānanda, los brahmanes y los cabezas de familia, habiendo tomado una gran cantidad de riquezas, se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Gran rey, esta gran riqueza ha sido traída expresamente para usted; que su majestad la acepte'. [El rey respondió:] 'Es suficiente, señores; yo también tengo una gran riqueza acumulada mediante tributos justos. Que eso sea para ustedes, e incluso lleven más de aquí'. Ellos, habiendo sido rechazados por el rey, se retiraron a un lado y deliberaron así: 'No es apropiado para nosotros que llevemos estas riquezas de nuevo a nuestras casas. ¿Qué tal si construimos una residencia para el rey Mahāsudassana?'. Entonces se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Gran rey, construiremos una residencia para usted'. Ānanda, el rey Mahāsudassana aceptó mediante su silencio.

๒๕๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ [Pg.148] ตฺวํ, สมฺม วิสฺสกมฺม, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปหิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

256. Entonces, Ānanda, Sakka, el señor de los dioses, conociendo con su propia mente el pensamiento en la mente del rey Mahāsudassana, se dirigió al joven dios Vissakamma: 'Ven, querido Vissakamma, construye una residencia para el rey Mahāsudassana, un palacio llamado Dhamma'. Ānanda, el joven dios Vissakamma, habiendo aceptado la palabra de Sakka, el señor de los dioses, tan rápido como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, desapareció de entre los dioses del cielo de los Treinta y Tres y apareció ante el rey Mahāsudassana. Entonces, Ānanda, el joven dios Vissakamma le dijo esto al rey Mahāsudassana: 'Gran rey, construiré para usted una residencia, un palacio llamado Dhamma'. Ānanda, el rey Mahāsudassana aceptó mediante su silencio.

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ ธมฺมํ นาม ปาสาทํ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ. อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส ติโปริสํ อุจฺจตเรน วตฺถุ จิตํ อโหสิ จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

Ānanda, el joven dios Vissakamma construyó la residencia del rey Mahāsudassana, el palacio llamado Dhamma. El palacio Dhamma, Ānanda, tenía una legua de largo de este a oeste, y media legua de ancho de norte a sur. Ānanda, el cimiento del palacio Dhamma fue construido con una altura de tres estaturas de hombre, hecho con ladrillos de cuatro colores: un tipo de ladrillo era de oro, otro de plata, otro de berilo y otro de cristal.

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุราสีติ ถมฺภสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอโก ถมฺโภ โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท จตุนฺนํ วณฺณานํ ผลเกหิ สนฺถโต อโหสิ – เอกํ ผลกํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ.

Ānanda, el palacio Dhamma tenía ochenta y cuatro mil columnas de cuatro colores: una columna era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. El palacio Dhamma, Ānanda, estaba revestido con tablas de cuatro colores: una tabla era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal.

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

Ānanda, el palacio Dhamma tenía veinticuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y el pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, y los travesaños y el pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, y los travesaños y el pasamanos eran de berilo.

‘‘ธมฺเม, อานนฺท, ปาสาเท จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ กูฏาคารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ[Pg.149], เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมเย กูฏาคาเร รูปิยมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, รูปิยมเย กูฏาคาเร โสวณฺณมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, เวฬุริยมเย กูฏาคาเร ทนฺตมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, ผลิกมเย กูฏาคาเร สารมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ. โสวณฺณมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร รูปิยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร โสวณฺณมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ผลิกมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร เวฬุริยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ.

Ānanda, en el palacio Dhamma había ochenta y cuatro mil cámaras con techos puntiagudos de cuatro colores: una cámara era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la cámara de oro, se dispuso un sitial de plata; en la cámara de plata, se dispuso un sitial de oro; en la cámara de berilo, se dispuso un sitial de marfil; y en la cámara de cristal, se dispuso un sitial de madera de esencia. En la puerta de la cámara de oro, había una palmera de plata; su tronco era de plata, y sus hojas y frutos eran de oro. En la puerta de la cámara de plata, había una palmera de oro; su tronco era de oro, y sus hojas y frutos eran de plata. En la puerta de la cámara de berilo, había una palmera de cristal; su tronco era de cristal, y sus hojas y frutos eran de berilo. En la puerta de la cámara de cristal, había una palmera de berilo; su tronco era de berilo, y sus hojas y frutos eran de cristal.

๒๕๗. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ มาเปยฺยํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิสฺสามี’ติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ, เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

257. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando a crear un bosque de palmeras hecho completamente de oro en la puerta de la cámara Mahāviyūha, donde pueda sentarme para mi descanso del mediodía?'. Ānanda, el rey Mahāsudassana mandó a crear un bosque de palmeras hecho completamente de oro en la puerta de la cámara Mahāviyūha, donde se sentaba para su descanso del mediodía. Ānanda, el palacio Dhamma estaba rodeado por dos balaustradas: una balaustrada era de oro y la otra de plata. En la balaustrada de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la balaustrada de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y el pasamanos eran de oro.

๒๕๘. ‘‘ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ กิงฺกิณิกชาเลหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ – เอกํ ชาลํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ. โสวณฺณมยสฺส ชาลสฺส รูปิยมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ, รูปิยมยสฺส ชาลสฺส โสวณฺณมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ. เตสํ โข ปนานนฺท, กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส [Pg.150] สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. นิฏฺฐิโต โข ปนานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน ทุทฺทิกฺโข โหติ มุสติ จกฺขูนิ; เอวเมว โข, อานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ.

258. «Ánanda, el palacio llamado Dhamma estaba rodeado por dos redes de campanillas: una red era de oro y la otra red era de plata. En la red de oro había campanillas de plata, y en la red de plata había campanillas de oro. Ánanda, cuando el viento agitaba aquellas redes de campanillas, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, del mismo modo que el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien ejecutada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador; de igual manera, Ánanda, el sonido de aquellas redes de campanillas al ser agitadas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, en aquel tiempo, los habitantes de la capital Kusāvatī que eran jugadores, libertinos y bebedores, se deleitaban con el sonido de aquellas redes de campanillas movidas por el viento. Ánanda, una vez terminado, el palacio Dhamma era tan deslumbrante que resultaba difícil de mirar; cegaba los ojos. Ánanda, tal como en el último mes de la temporada de lluvias, en el tiempo de otoño, cuando el cielo está despejado y libre de nubes, el sol que asciende por el firmamento es difícil de mirar y ciega los ojos; de igual manera, Ánanda, el palacio Dhamma era difícil de mirar y cegaba los ojos».

๒๕๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ มาเปยฺย’นฺติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ, อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อโหสิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

259. «Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: ‘¿Qué tal si mando construir frente al palacio Dhamma un estanque llamado Dhamma?’. Ánanda, el rey Mahāsudassana mandó construir frente al palacio Dhamma el estanque llamado Dhamma. Ánanda, el estanque Dhamma tenía una yojana de longitud de este a oeste, y media yojana de anchura de norte a sur. Ánanda, el estanque Dhamma estaba revestido de ladrillos de cuatro colores: unos ladrillos eran de oro, otros de plata, otros de berilo y otros de cristal».

‘‘ธมฺมาย, อานนฺท, โปกฺขรณิยา จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

«Ánanda, el estanque Dhamma tenía veinticuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de berilo».

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา [Pg.151] ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

«Ánanda, el estanque Dhamma estaba rodeado por dos barandillas: una barandilla era de oro y la otra de plata. En la barandilla de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la barandilla de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de oro».

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

«Ánanda, el estanque Dhamma estaba rodeado por siete hileras de palmeras: una hilera de oro, otra de plata, otra de berilo, otra de cristal, otra de rubí, otra de piedra jaspeada y otra de toda clase de joyas. En la palmera de oro, el tronco era de oro, y las hojas y los frutos eran de plata. En la palmera de plata, el tronco era de plata, y las hojas y los frutos eran de oro. En la palmera de berilo, el tronco era de berilo, y las hojas y los frutos eran de cristal. En la palmera de cristal, el tronco era de cristal, y las hojas y los frutos eran de berilo. En la palmera de rubí, el tronco era de rubí, y las hojas y los frutos eran de piedra jaspeada. En la palmera de piedra jaspeada, el tronco era de piedra jaspeada, y las hojas y los frutos eran de rubí. En la palmera de toda clase de joyas, el tronco era de toda clase de joyas, y las hojas y los frutos también eran de toda clase de joyas. Ánanda, cuando el viento agitaba aquellas hileras de palmeras, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, tal como el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien ejecutada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador; de igual manera, Ánanda, el sonido de aquellas hileras de palmeras al ser agitadas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, en aquel tiempo, los habitantes de la capital Kusāvatī que eran jugadores, libertinos y bebedores, se deleitaban con el sonido de aquellas hileras de palmeras movidas por el viento».

‘‘นิฏฺฐิเต โข ปนานนฺท, ธมฺเม ปาสาเท นิฏฺฐิตาย ธมฺมาย จ โปกฺขรณิยา ราชา มหาสุทสฺสโน ‘เย เตน สมเยน สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา’, เต สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิ.

«Ánanda, habiéndose completado el palacio Dhamma y habiéndose completado el estanque Dhamma, el rey Mahāsudassana, tras haber satisfecho con todos los placeres de los sentidos a aquellos que en ese tiempo eran reconocidos como ascetas o brahmanes, ascendió al palacio Dhamma».

ปฐมภาณวาโร.

Fin de la primera sección de recitación.

ฌานสมฺปตฺติ

La Consecución de las Absorciones (Jhānas)

๒๖๐. ‘‘อถ [Pg.152] โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, เสยฺยถิทํ ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’ติ.

260. «Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: ‘¿De qué acción es este el fruto? ¿De qué acción es este el resultado, por el cual ahora tengo tan gran poder y majestad?’. Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana le surgió este pensamiento: ‘Este es el fruto de tres tipos de acciones mías, el resultado de tres tipos de acciones, por las cuales ahora tengo tan gran poder y majestad: a saber, de la generosidad (dāna), del autocontrol (dama) y de la restricción moral (saṃyama)’».

‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ฐิโต อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ติฏฺฐ, กามวิตกฺก, ติฏฺฐ, พฺยาปาทวิตกฺก, ติฏฺฐ, วิหึสาวิตกฺก. เอตฺตาวตา กามวิตกฺก, เอตฺตาวตา พฺยาปาทวิตกฺก, เอตฺตาวตา วิหึสาวิตกฺกา’ติ.

Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se dirigió hacia la cámara de gran estructura [Mahāviyūha]; habiendo llegado, se detuvo ante la puerta de la cámara de gran estructura y pronunció esta exclamación inspirada: '¡Detente, pensamiento de sensualidad! ¡Detente, pensamiento de mala voluntad! ¡Detente, pensamiento de crueldad! Hasta aquí llega tu límite, pensamiento de sensualidad; hasta aquí tu límite, pensamiento de mala voluntad; hasta aquí tu límite, pensamiento de crueldad'.

๒๖๑. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา โสวณฺณมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหาสิ, สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทสิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ.

261. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana entró en la cámara de gran estructura y, sentado en un trono de oro, alejado de los placeres de los sentidos y de los estados perjudiciales, alcanzó y permaneció en el primer jhana, que está acompañado de pensamiento aplicado y sostenido, y posee el arrobamiento y la felicidad nacidos del retiro. Con la pacificación del pensamiento aplicado y sostenido, con confianza interior y unificación de la mente, alcanzó y permaneció en el segundo jhana, nacido de la concentración, libre de pensamiento aplicado y sostenido, con arrobamiento y felicidad. Tras el desvanecimiento del arrobamiento, permaneció ecuánime, atento y con clara comprensión, experimentando en su cuerpo aquella felicidad de la que los nobles dicen: «Ecuánime, atento, vive feliz», y así alcanzó y permaneció en el tercer jhana. Con el abandono del placer y del dolor, y habiendo desaparecido previamente la alegría y la tristeza, alcanzó y permaneció en el cuarto jhana, que no es doloroso ni placentero y posee la pureza de la atención debida a la ecuanimidad.

๒๖๒. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมิตฺวา โสวณฺณมยํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา รูปิยมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ. ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน [Pg.153] เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ.

262. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana salió de la cámara de gran estructura, entró en una cámara de oro y, sentado en un trono de plata, permaneció irradiando una dirección con una mente imbuida de amor universal. Así también la segunda, la tercera y la cuarta dirección. De este modo, hacia arriba, hacia abajo, hacia los lados, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció irradiando a todo el mundo con una mente imbuida de amor universal, vasta, sublime, ilimitada, libre de odio y de hostilidad. Permaneció irradiando con una mente imbuida de compasión... con una mente imbuida de alegría altruista... permaneció irradiando una dirección con una mente imbuida de ecuanimidad, y así la segunda, la tercera y la cuarta dirección. De este modo, hacia arriba, hacia abajo, hacia los lados, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció irradiando a todo el mundo con una mente imbuida de ecuanimidad, vasta, sublime, ilimitada, libre de odio y de hostilidad.

จตุราสีติ นครสหสฺสาทิ

Las ochenta y cuatro mil ciudades y demás posesiones

๒๖๓. ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นครสหสฺสานิ อเหสุํ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ อเหสุํ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ; จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ; จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ รถสหสฺสานิ อเหสุํ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ; จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ อเหสุํ มณิรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อเหสุํ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ อเหสุํ คหปติรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อเหสุํ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ อเหสุํ ทุหสนฺทนานิ ทุกูลสนฺทานานิ กํสูปธารณานิ; จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ อเหสุํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ; (รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส) จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ อเหสุํ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

263. Ānanda, el rey Mahāsudassana tenía ochenta y cuatro mil ciudades, siendo la capital Kusāvatī la principal; tenía ochenta y cuatro mil palacios, siendo el palacio Dhamma el principal; tenía ochenta y cuatro mil cámaras de techos apuntados, siendo la cámara Mahāviyūha la principal; tenía ochenta y cuatro mil tronos de oro, de plata, de marfil y de maderas preciosas, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas de lana blanca, colchas bordadas con flores, alfombras de piel de antílope de la mejor calidad, con doseles rojos en la parte superior y almohadones rojos en ambos extremos. Tenía ochenta y cuatro mil elefantes adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el rey de los elefantes Uposatha el principal. Tenía ochenta y cuatro mil caballos adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el rey de los caballos Valāhaka el principal. Tenía ochenta y cuatro mil carros cubiertos con pieles de león, de tigre, de leopardo y con mantas de color azafrán, adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el carro Vejayanta el principal. Tenía ochenta y cuatro mil gemas, siendo la gema preciosa la principal. Tenía ochenta y cuatro mil mujeres, siendo la reina Subhaddā la principal. Tenía ochenta y cuatro mil tesoreros, siendo el tesorero precioso el principal. Tenía ochenta y cuatro mil nobles subordinados, siendo el consejero precioso el principal. Tenía ochenta y cuatro mil vacas lecheras que daban leche espontáneamente en recipientes de bronce. Tenía ochenta y cuatro mil millones de pares de vestiduras de lino fino, de algodón fino, de seda fina y de lana fina. Ānanda, al rey Mahāsudassana se le servían ochenta y cuatro mil calderos de arroz tanto por la mañana como por la tarde.

๒๖๔. ‘‘เตน [Pg.154] โข ปนานนฺท, สมเยน รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘อิมานิ โข เม จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, ยํนูน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘อิมานิ โข เม, สมฺม ปริณายกรตน, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, เตน หิ, สมฺม ปริณายกรตน, วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตู’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อปเรน สมเยน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคมํสุ.

264. En aquel tiempo, Ānanda, los ochenta y cuatro mil elefantes acudían por la mañana y por la tarde a rendir honores al rey Mahāsudassana. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: «Estos ochenta y cuatro mil elefantes vienen a rendirme honores mañana y tarde; sería mejor si cuarenta y dos mil elefantes vinieran a rendirme honores una vez cada cien años». Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana llamó a su consejero precioso y le dijo: «Amigo consejero, estos ochenta y cuatro mil elefantes vienen a rendirme honores mañana y tarde; por lo tanto, amigo consejero, haz que grupos de cuarenta y dos mil elefantes vengan a rendirme honores solo una vez cada cien años». «Como ordene, Majestad», respondió el consejero precioso al rey Mahāsudassana. Y así, Ānanda, después de aquel tiempo, grupos de cuarenta y dos mil elefantes acudían a rendir honores al rey Mahāsudassana solo una vez cada cien años.

สุภทฺทาเทวิอุปสงฺกมนํ

La visita de la reina Subhaddā

๒๖๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน เอตทโหสิ – ‘จิรํ ทิฏฺโฐ โข เม ราชา มหาสุทสฺสโน. ยํนูนาหํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อิตฺถาคารํ อามนฺเตสิ – ‘เอถ ตุมฺเห สีสานิ นฺหายถ ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปถ. จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, อยฺเย’ติ โข, อานนฺท, อิตฺถาคารํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา สีสานิ นฺหายิตฺวา ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปิตฺวา เยน สุภทฺทา เทวี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘กปฺเปหิ, สมฺม ปริณายกรตน, จตุรงฺคินึ เสนํ, จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, เทวี’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา จตุรงฺคินึ เสนํ กปฺปาเปตฺวา สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิเวเทสิ – ‘กปฺปิตา โข, เทวิ, จตุรงฺคินี เสนา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา [Pg.155] เทวี จตุรงฺคินิยา เสนาย สทฺธึ อิตฺถาคาเรน เยน ธมฺโม ปาสาโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺทํ สุตฺวา – ‘กึ นุ โข มหโต วิย ชนกายสฺส สทฺโท’ติ มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมนฺโต อทฺทส สุภทฺทํ เทวึ ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา ฐิตํ, ทิสฺวาน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ – ‘เอตฺเถว, เทวิ, ติฏฺฐ มา ปาวิสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, โส ปุริโส รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

265. Entonces, Ānanda, después de que hubieran pasado muchos años, muchos siglos, muchos miles de años, a la reina Subhadda se le ocurrió este pensamiento: 'Hace mucho tiempo que no veo al rey Mahāsudassana. Sería bueno que me acercara para ver al rey Mahāsudassana'. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda se dirigió a las damas de su corte: 'Venid, lavad vuestras cabezas y vestíos con ropas amarillas. Hace mucho tiempo que no vemos al rey Mahāsudassana; nos acercaremos para ver al rey Mahāsudassana'. 'Así sea, señora', respondieron las damas de la corte a la reina Subhadda y, tras lavarse las cabezas y vestirse con ropas amarillas, se acercaron a donde estaba la reina Subhadda. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda se dirigió al consejero tesoro: 'Amigo consejero tesoro, prepara el ejército de cuatro divisiones; hace mucho tiempo que no vemos al rey Mahāsudassana; nos acercaremos para ver al rey Mahāsudassana'. 'Así sea, reina', respondió el consejero tesoro a la reina Subhadda y, tras hacer preparar el ejército de cuatro divisiones, informó a la reina Subhadda: 'Reina, el ejército de cuatro divisiones está preparado; haz ahora lo que consideres oportuno'. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda, junto con el ejército de cuatro divisiones y las damas de la corte, se dirigió hacia el palacio Dhamma; tras llegar y subir al palacio Dhamma, se dirigió hacia la cámara Mahāviyūha. Al llegar, se detuvo apoyándose en el marco de la puerta de la cámara Mahāviyūha. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana, al oír el sonido, pensó: '¿Qué es este sonido, como el de una gran multitud?', y al salir de la cámara Mahāviyūha vio a la reina Subhadda de pie, apoyada en el marco de la puerta. Al verla, le dijo a la reina Subhadda: 'Quédate ahí mismo, reina, no entres'. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se dirigió a un hombre: 'Ven aquí, buen hombre, saca el diván de oro de la cámara Mahāviyūha y prepáralo en el bosque de palmeras que es todo de oro'. 'Así sea, señor', respondió aquel hombre al rey Mahāsudassana y, tras sacar el diván de oro de la cámara Mahāviyūha, lo preparó en el bosque de palmeras de puro oro. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se acostó sobre su lado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y plenamente consciente.

๒๖๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา เอตทโหสิ – ‘วิปฺปสนฺนานิ โข รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, มา เหว โข ราชา มหาสุทสฺสโน กาลมกาสี’ติ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

266. Entonces, Ānanda, a la reina Subhadda se le ocurrió este pensamiento: 'Las facultades del rey Mahāsudassana están muy serenas, su tez es pura y radiante; ojalá el rey Mahāsudassana no fallezca'. Y le dijo al rey Mahāsudassana:

‘อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว[Pg.156], ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหี’ติ.

'Señor, tuyas son estas ochenta y cuatro mil ciudades encabezadas por la capital Kusāvatī. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil palacios encabezados por el palacio Dhamma. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil cámaras encabezadas por la cámara Mahāviyūha. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil divanes de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, mantas de lana blanca, alfombras bordadas con flores, pieles de antílope Kadali, con techos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil elefantes con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los elefantes Uposatha. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil caballos con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los caballos Valāhaka. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil carros cubiertos con pieles de león, tigre o leopardo, o con mantas de lana de color pálido, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil gemas encabezadas por la gema preciosa. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil mujeres encabezadas por la mujer tesoro. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil tesoreros encabezados por el tesorero tesoro. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil nobles encabezados por el consejero tesoro. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil vacas lecheras de las que fluye la leche por sí sola y cuyos recipientes son de bronce. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochocientos cuarenta mil millones de prendas de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil raciones de comida que se te traen mañana y tarde. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida'.

๒๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ –

267. Cuando esto fue dicho, Ānanda, el rey Mahāsudassana le dijo a la reina Subhadda:

‘ทีฆรตฺตํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ ปิเยหิ มนาเปหิ สมุทาจริตฺถ; อถ จ ปน มํ ตฺวํ ปจฺฉิเม กาเล อนิฏฺเฐหิ อกนฺเตหิ อปฺปิเยหิ อมนาเปหิ สมุทาจรสี’ติ. ‘กถํ จรหิ ตํ, เทว, สมุทาจรามี’ติ? ‘เอวํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, สมุทาจร – ‘‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ [Pg.157] กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต เทว จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’’’ติ.

«Durante mucho tiempo, oh reina, me has hablado con palabras deseables, agradables, queridas y placenteras; sin embargo, ahora en mi momento final, me hablas con palabras que no son deseables, ni agradables, ni queridas, ni placenteras». «¿De qué manera, entonces, señor, debo hablaros?». «Habladme de esta manera, reina: “Señor, de todo lo que es querido y placentero ocurre la separación, el alejamiento y la transformación. No muráis, señor, con apego; dolorosa es la muerte para quien tiene apego, y censurada es la muerte con apego. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil ciudades, encabezadas por la capital Kusāvatī. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil palacios, encabezados por el palacio Dhamma. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil pabellones, encabezados por el gran pabellón Mahāviyūha. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil tronos, hechos de oro, de plata, de marfil y de maderas preciosas, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, alfombras de lana blanca, alfombras bordadas con flores, excelentes mantas de piel de antílope, con toldos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil elefantes, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los elefantes Uposatha. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil caballos, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los caballos Valāhaka. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil carros, cubiertos con pieles de león, de tigre y de pantera, y con mantas de lana de color pálido, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil gemas, encabezadas por la gema preciosa. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil mujeres, encabezadas por la reina Subhaddā. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil tesoreros, encabezados por el tesoro del tesorero. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil nobles seguidores, encabezados por el tesoro del consejero. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil vacas lecheras, con ubres que fluyen naturalmente y cuencos de oro para recibir la leche. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil millones de vestidos de lino fino, de algodón fino, de seda fina y de lana fina. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil platos de arroz cocido que se os sirven por la tarde y por la mañana. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida”».

๒๖๘. ‘‘เอวํ [Pg.158] วุตฺเต, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปโรทิ อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อสฺสูนิ ปุญฺฉิตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

268. «Cuando esto fue dicho, Ānanda, la reina Subhaddā lloró y derramó lágrimas. Entonces, Ānanda, la reina Subhaddā, tras secarse las lágrimas, dijo esto al rey Mahāsudassana:»

‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต[Pg.159], เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’ติ.

“Majestad, de todo lo que es querido y agradable es inevitable la separación, el alejamiento y el cambio de estado. No muera con apego, Majestad; dolorosa es la muerte de quien tiene apego, y censurada es la muerte de quien tiene apego. Majestad, estas ochenta y cuatro mil ciudades, encabezadas por la capital real Kusāvatī, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil palacios, encabezados por el Palacio del Dhamma, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil cámaras con techos a dos aguas, encabezadas por la Gran Cámara de Mahāviyūha, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil divanes hechos de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas de lana blanca, mantas bordadas con flores, cubiertas de piel de antílope, provistos de doseles y con almohadas rojas en ambos extremos, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil elefantes, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por Uposatha, el rey de los elefantes, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil caballos, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por Valāhaka, el rey de los caballos, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil carruajes, revestidos con pieles de león, tigre y leopardo, y con mantas amarillentas, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por el carruaje Vejayanta, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil gemas, encabezadas por la gema preciosa, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil mujeres, encabezadas por la mujer joya, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil jefes de familia, encabezados por el jefe de familia joya, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil nobles guerreros subordinados, encabezados por el consejero joya, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil vacas lecheras, que dan leche espontáneamente y cuyos recipientes son de bronce, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil millones de vestiduras hechas de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil ollas de arroz, que se le ofrecen mañana y tarde como alimento, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida” —así habló la reina Subhaddā.

พฺรหฺมโลกูปคมํ

El renacimiento en el mundo de Brahma

๒๖๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นจิรสฺเสว กาลมกาสิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวิสฺส ภตฺตสมฺมโท โหติ, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มารณนฺติกา เวทนา อโหสิ. กาลงฺกโต จ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬํ กีฬิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ คิหิภูโต ธมฺเม ปาสาเท พฺรหฺมจริยํ จริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ.

269. “Entonces, Ānanda, no mucho después el rey Mahāsudassana falleció. Así como, Ānanda, un jefe de familia o el hijo de un jefe de familia siente somnolencia tras haber ingerido una comida deliciosa, del mismo modo, Ānanda, fue la sensación final del rey Mahāsudassana. Al morir, Ānanda, el rey Mahāsudassana renació en un destino feliz, en el mundo de Brahma. Ānanda, el rey Mahāsudassana durante ochenta y cuatro mil años disfrutó de los juegos de la juventud. Durante ochenta y cuatro mil años ejerció como virrey. Durante ochenta y cuatro mil años gobernó como rey. Durante ochenta y cuatro mil años, siendo laico, practicó la vida santa en el Palacio del Dhamma. Tras haber cultivado las cuatro moradas divinas, al disolverse el cuerpo, después de la muerte, renació en el mundo de Brahma”.

๒๗๐. ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสี’ติ, น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสึ. มม ตานิ จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ [Pg.160] อุภโตโลหิตกูปธานานิ, มม ตานิ จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ, มม ตานิ จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ, มม ตานิ จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

270. «Podría ser, Ānanda, que pensaras: “En aquel tiempo, el rey Mahāsudassana era otro”. Pero no debe verse así, Ānanda. Yo mismo fui, en aquel tiempo, el rey Mahāsudassana. Mías eran aquellas ochenta y cuatro mil ciudades encabezadas por la capital Kusāvatī; mías aquellas ochenta y cuatro mil palacios encabezados por el palacio Dhamma; mías aquellas ochenta y cuatro mil salas con techos de cumbrera encabezadas por la sala Mahāviyūha; mías aquellos ochenta y cuatro mil tronos de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas blancas, alfombras bordadas con flores, pieles de antílope de calidad, con toldos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados; mías aquellos ochenta y cuatro mil elefantes adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey elefante Uposatha; mías aquellos ochenta y cuatro mil caballos adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey caballo Valāhaka; mías aquellos ochenta y cuatro mil carros revestidos con pieles de león, de tigre, de pantera y de mantas amarillentas, adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta; mías aquellas ochenta y cuatro mil gemas encabezadas por la gema preciosa; mías aquellas ochenta y cuatro mil mujeres encabezadas por la reina Subhaddā; mías aquellos ochenta y cuatro mil tesoreros encabezados por el tesorero real; mías aquellos ochenta y cuatro mil nobles encabezados por el consejero real; mías aquellas ochenta y cuatro mil vacas lecheras que daban leche espontáneamente en vasijas de bronce; mías aquellas ochenta y cuatro mil decenas de millones de vestiduras de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina; mías aquellas ochenta y cuatro mil raciones de arroz servidas mañana y tarde».

๒๗๑. ‘‘เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินครสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ นครํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ กุสาวตี ราชธานี. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปาสาทสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปาสาโท โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ ธมฺโม ปาสาโท. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติกูฏาคารสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ กูฏาคารํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ มหาวิยูหํ กูฏาคารํ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปลฺลงฺกสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปลฺลงฺโก โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริภุญฺชามิ ยทิทํ โสวณฺณมโย วา รูปิยมโย วา ทนฺตมโย วา สารมโย วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินาคสหสฺสานํ เอโกเยว โส นาโค โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ อุโปสโถ นาคราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอสฺสสหสฺสานํ เอโกเยว โส อสฺโส โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ วลาหโก อสฺสราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติรถสหสฺสานํ เอโกเยว โส รโถ โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ เวชยนฺตรโถ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอิตฺถิสหสฺสานํ เอกาเยว [Pg.161] สา อิตฺถี โหติ, ยา เตน สมเยน ปจฺจุปฏฺฐาติ ขตฺติยานี วา เวสฺสินี วา. เตสํ โข ปนานนฺท, วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติวตฺถโกฏิสหสฺสานํ เอกํเยว ตํ ทุสฺสยุคํ โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริทหามิ โขมสุขุมํ วา กปฺปาสิกสุขุมํ วา โกเสยฺยสุขุมํ วา กมฺพลสุขุมํ วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติถาลิปากสหสฺสานํ เอโกเยว โส ถาลิปาโก โหติ, ยโต นาฬิโกทนปรมํ ภุญฺชามิ ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ.

271. «De esas ochenta y cuatro mil ciudades, Ānanda, solo una era la ciudad en la que yo residía en aquel tiempo: la capital Kusāvatī. De esos ochenta y cuatro mil palacios, solo uno era el palacio en el que yo residía: el palacio Dhamma. De esas ochenta y cuatro mil salas con techos de cumbrera, solo una era la sala en la que yo residía: la sala Mahāviyūha. De esos ochenta y cuatro mil tronos, solo uno era el trono que yo usaba: ya fuera de oro, plata, marfil o madera noble. De esos ochenta y cuatro mil elefantes, solo uno era el elefante que yo montaba: el rey elefante Uposatha. De esos ochenta y cuatro mil caballos, solo uno era el caballo que yo montaba: el rey caballo Valāhaka. De esos ochenta y cuatro mil carros, solo uno era el carro que yo montaba: el carro Vejayanta. De esas ochenta y cuatro mil mujeres, solo una era la mujer que me servía: ya fuera de la casta noble o de la casta de comerciantes. De esas ochenta y cuatro mil decenas de millones de vestiduras, solo un par de telas era el que yo vestía: ya fuera de lino fino, algodón fino, seda fina o lana fina. De esas ochenta y cuatro mil raciones de comida, solo una era la ración que yo consumía, consistente en una medida de arroz con el acompañamiento adecuado».

๒๗๒. ‘‘ปสฺสานนฺท, สพฺเพเต สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา. เอวํ อนิจฺจา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา โข, อานนฺท, สงฺขารา! ยาวญฺจิทํ, อานนฺท, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ.

272. «Mira, Ānanda, todas estas formaciones son pasadas, han cesado y se han transformado. ¡Así de impermanentes son las formaciones, Ānanda! ¡Así de inestables son las formaciones, Ānanda! ¡Así de poco reconfortantes son las formaciones, Ānanda! Esto es suficiente, Ānanda, para sentirse desencantado con todas las formaciones, suficiente para desapasionarse, suficiente para liberarse».

‘‘ฉกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, อานนฺท, อภิชานามิ อิมสฺมึ ปเทเส สรีรํ นิกฺขิปิตํ, ตญฺจ โข ราชาว สมาโน จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, อยํ สตฺตโม สรีรนิกฺเขโป. น โข ปนาหํ, อานนฺท, ตํ ปเทสํ สมนุปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยตฺถ ตถาคโต อฏฺฐมํ สรีรํ นิกฺขิเปยฺยา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«Recuerdo, Ānanda, haber dejado mi cuerpo en este lugar seis veces; y en todas ellas fue como un rey, un monarca universal, justo, un rey del Dharma, soberano de los cuatro mares, vencedor, que trajo estabilidad a su reino, poseedor de las siete joyas. Esta es la séptima vez que dejo mi cuerpo. No veo, Ānanda, ningún lugar en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, entre esta generación con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y humanos, donde un Tathāgata deje su cuerpo por octava vez». Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Maestro, el Sugata, añadió lo siguiente:

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

«¡Impermanentes son verdaderamente las formaciones, sujetas al surgimiento y al cese! Habiendo surgido, cesan; su pacificación es la felicidad».

มหาสุทสฺสนสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

El Mahāsudassana Sutta, el cuarto, ha terminado.

๕. ชนวสภสุตฺตํ

5. Janavasabha Sutta

นาติกิยาทิพฺยากรณํ

La respuesta sobre los habitantes de Nātika y otros asuntos.

๒๗๓. เอวํ [Pg.162] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’ติ.

273. Así lo he oído. En una ocasión, el Bendito residía en Ñātika, en la cabaña de ladrillo. En aquel tiempo, el Bendito declaraba los renacimientos de los seguidores que habían fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: 'Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar'. [Dijo:] 'Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación'.

๒๗๔. อสฺโสสุํ โข นาติกิยา ปริจารกา – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.163] โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา.

274. Los seguidores de Ñātika oyeron: 'Se dice que el Bendito declara los renacimientos de los seguidores que han fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: "Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar. Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación"'. Al oír la explicación de las preguntas por parte del Bendito, los seguidores de Ñātika se sintieron satisfechos, regocijados y llenos de gozo y alegría.

๒๗๕. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

275. El venerable Ānanda oyó: 'Se dice que el Bendito declara los renacimientos de los seguidores que han fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: "Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar. Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación"'. Y al oír la explicación de las preguntas por parte del Bendito, los seguidores de Ñātika se sintieron satisfechos, regocijados y llenos de gozo y alegría.

อานนฺทปริกถา

Reflexiones de Ānanda

๒๗๖. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข ปนาปิ อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน. เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา; เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา [Pg.164] กาลงฺกโต, เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต. ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย. ภควา เจ โข ปน มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย, ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ?

276. Entonces, al venerable Ānanda le surgió este pensamiento: 'También hubo muchos seguidores de Magadha, antiguos y devotos, que han fallecido y muerto. Aṅga y Magadha parecen vacíos de seguidores de Aṅga y Magadha que han fallecido y muerto. Ciertamente, ellos tenían fe en el Buda, fe en el Dhamma y fe en el Saṅgha, y eran cumplidores de la virtud. Ellos han fallecido y muerto, pero el Bendito no ha declarado nada sobre ellos. Sería bueno que se diera una explicación sobre ellos también; muchas personas tendrían fe y, gracias a ello, irían a un buen destino. Además, estuvo el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, un rey justo que gobernaba según el Dhamma, que buscaba el bienestar de los brahmanes y jefes de familia, de los habitantes de los pueblos y del campo. La gente solía vivir elogiándolo: "Ese rey justo, ese rey del Dhamma, nos hizo felices y ha fallecido; así vivíamos en paz en el reino de ese rey justo". Él también tenía fe en el Buda, fe en el Dhamma y fe en el Saṅgha, y era cumplidor de la virtud. La gente decía: "Incluso hasta el momento de su muerte, el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, falleció elogiando al Bendito". Él ha fallecido y muerto, pero el Bendito no ha declarado nada sobre él. Sería bueno que se diera una explicación sobre él también; muchas personas tendrían fe y, gracias a ello, irían a un buen destino. El Bendito alcanzó la iluminación en Magadha. Puesto que la iluminación del Bendito ocurrió en Magadha, ¿cómo es que el Bendito no declara los renacimientos de los seguidores de Magadha que han fallecido y muerto? Si el Bendito no declara los renacimientos de los seguidores de Magadha que han fallecido y muerto, los seguidores de Magadha se sentirían desanimados. Siendo que los seguidores de Magadha estarían desanimados, ¿por qué el Bendito no declararía sobre ellos?'

๒๗๗. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ เอโก รโห อนุวิจินฺเตตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณาติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ[Pg.165]. อิเม โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน, เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา. เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา กาลงฺกโต. เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต; ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน, ภนฺเต, สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย? ภควา เจ โข ปน, ภนฺเต, มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ ภควโต สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

277. Esto es lo que el venerable Ānanda, habiendo reflexionado a solas en retiro acerca de los seguidores de Magadha, se levantó temprano al amanecer y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'He oído esto, Señor: "Se dice que el Bienaventurado declara los renacimientos de los seguidores fallecidos y muertos en los diversos distritos de alrededor —entre los Kāsīs y Kosalas, los Vajjis y Mallas, los Cetīs y Vaṃsas, los Kurus y Pañcālas, los Macchas y Sūrasenas— diciendo: 'Fulano ha renacido allí, mengano ha renacido allá'. Se dice que más de cincuenta seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de los cinco grilletes inferiores, son de nacimiento espontáneo, destinados a alcanzar el parinibbāna allí y no sujetos a regresar de aquel mundo. Se dice que más de noventa seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, son 'una vez retornantes', que regresando a este mundo una sola vez más, pondrán fin al sufrimiento. Se dice que más de quinientos seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de tres grilletes, son 'entrados en la corriente', no sujetos a estados de privación, con el destino asegurado y con la iluminación como su meta final". Al oír esta declaración de los problemas por parte del Bienaventurado, los seguidores de Nātika se sintieron satisfechos, regocijados, y llenos de gozo y alegría. Sin embargo, Señor, también hubo muchos seguidores de Magadha que fallecieron y murieron, seguidores de larga data. Parece como si las tierras de Aṅga y Magadha estuvieran vacías de tales seguidores fallecidos y muertos. Ellos también, Señor, fueron devotos del Buda, devotos del Dhamma y devotos del Saṅgha, y cumplidores de las virtudes; sin embargo, sus destinos no han sido declarados por el Bienaventurado. Sería bueno que sus casos fueran declarados, pues mucha gente se sentiría inspirada y, debido a esa inspiración, alcanzaría un buen destino. Además, Señor, existió el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, un rey justo y recto, que fue beneficioso para los brahmanes, los jefes de hogar, los habitantes de los pueblos y de las provincias. Incluso la gente vive elogiándolo, diciendo: "Aquel rey justo y recto, que tanto nos hizo felices, ha muerto. En el reino de aquel rey justo, vivimos en bienestar". Él también, Señor, fue devoto del Buda, devoto del Dhamma, devoto del Saṅgha y cumplidor de las virtudes. Incluso la gente decía: "Hasta el momento de su muerte, el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, murió elogiando al Bienaventurado". Él ha fallecido y muerto, pero no ha sido declarado por el Bienaventurado; sería bueno que se declarara su caso, pues mucha gente se sentiría inspirada y alcanzaría un buen destino. Además, Señor, la iluminación del Bienaventurado ocurrió en Magadha. Siendo que la iluminación del Bienaventurado ocurrió en Magadha, ¿por qué el Bienaventurado no habría de declarar los renacimientos de los seguidores de Magadha fallecidos y muertos? Si el Bienaventurado no declarara los renacimientos de los seguidores de Magadha fallecidos y muertos, ellos se sentirían desanimados por esa falta de declaración. Siendo que los seguidores de Magadha podrían sentirse desanimados, ¿por qué el Bienaventurado no habría de declararlos?'. Tras pronunciar este discurso ante el Bienaventurado acerca de los seguidores de Magadha, el venerable Ānanda se levantó de su asiento, saludó al Bienaventurado, le rodeó respetuosamente por la derecha y se marchó.

๒๗๘. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย นาติกํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน [Pg.166] นิสีทิ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อทฺทสา โข ภควา มาคธเก ปริจารเก ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต คิญฺชกาวสถา นิกฺขมิตฺวา วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

278. Poco después de que el venerable Ānanda se hubo marchado, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y manto, entró en Nātika para pedir limosna. Después de haber caminado en Nātika para pedir limosna y tras regresar de su ronda de limosnas después de la comida, se lavó los pies, entró en el Salón de Ladrillo y se sentó en el asiento preparado, reflexionando sobre los seguidores de Magadha, prestando atención, aplicándose plenamente y considerando con toda su mente: 'Conoceré su destino y su estado futuro, cuál es el destino de estos señores y cuál es su estado futuro'. Entonces, el Bienaventurado vio a los seguidores de Magadha, su destino y su estado futuro. Luego, al atardecer, el Bienaventurado salió de su reclusión, salió del Salón de Ladrillo y se sentó en el asiento preparado a la sombra del monasterio.

๒๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปสนฺตปทิสฺโส ภนฺเต ภควา ภาติริว ภควโต มุขวณฺโณ วิปฺปสนฺนตฺตา อินฺทฺริยานํ. สนฺเตน นูนชฺช ภนฺเต ภควา วิหาเรน วิหาสี’’ติ? ‘‘ยเทว โข เม ตฺวํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต, ตเทวาหํ นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ – ‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’ติ. อทฺทสํ โข อหํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก ‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’’ติ.

279. Entonces el venerable Ānanda se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'Señor, el Bienaventurado tiene una apariencia muy serena; el color de la cara del Bienaventurado es radiante debido a la gran pureza de sus facultades. ¿Acaso hoy el Bienaventurado ha pasado el día en una morada de paz?'. 'Ānanda, respecto a lo que dijiste ante mí acerca de los seguidores de Magadha antes de levantarte de tu asiento y marcharte, precisamente después de haber caminado por Nātika para pedir limosna y tras regresar de mi ronda después de la comida, me lavé los pies, entré en el Salón de Ladrillo y me senté en el asiento preparado, reflexionando sobre los seguidores de Magadha, prestando atención, aplicándose plenamente y considerando con toda mi mente: "Conoceré su destino y su estado futuro, cuál es el destino de estos señores y cuál es su estado futuro". Y he visto, Ānanda, a los seguidores de Magadha, su destino y su estado futuro'.

ชนวสภยกฺโข

El Yakkha Janavasabha

๒๘๐. ‘‘อถ โข, อานนฺท, อนฺตรหิโต ยกฺโข สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘ชนวสโภ อหํ ภควา; ชนวสโภ อหํ สุคตา’ติ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, อานนฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ?

280. 'Entonces, Ānanda, un yakkha invisible hizo oír su voz: "Yo soy Janavasabha, Señor; yo soy Janavasabha, Sugata". Ānanda, ¿recuerdas haber oído antes de ahora un nombre similar, a saber: 'Janavasabha'?'.

‘‘น โข อหํ, ภนฺเต, อภิชานามิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภติ, อปิ จ เม, ภนฺเต, โลมานิ หฏฺฐานิ ‘ชนวสโภ’ติ นามเธยฺยํ สุตฺวา. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ยกฺโข ภวิสฺสติ ยทิทํ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ. ‘‘อนนฺตรา โข, อานนฺท, สทฺทปาตุภาวา อุฬารวณฺโณ [Pg.167] เม ยกฺโข สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. ทุติยมฺปิ สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘พิมฺพิสาโร อหํ ภควา; พิมฺพิสาโร อหํ สุคตาติ. อิทํ สตฺตมํ โข อหํ, ภนฺเต, เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สหพฺยตํ อุปปชฺชามิ, โส ตโต จุโต มนุสฺสราชา ภวิตุํ ปโหมิ.

“Venerable Señor, no recuerdo haber escuchado antes de ahora un nombre tal como ‘Janavasabha’, pero, Venerable Señor, se me ha erizado el vello al escuchar el nombre ‘Janavasabha’. Pensé para mí mismo: ‘Ciertamente, este no debe ser un espíritu inferior, pues posee un nombre tan excelentemente designado como Janavasabha’”. “Inmediatamente después de que surgió el sonido, Ánanda, un espíritu de espléndida apariencia apareció ante mí. Por segunda vez hizo oír su voz: ‘Yo soy Bimbisāra, Bienaventurado; yo soy Bimbisāra, Sugata’. Venerable Señor, esta es la séptima vez que renazco en la compañía del Gran Rey Vessavaṇa; después de fallecer de aquel estado (como Bimbisāra), soy capaz de convertirme en un rey de los hombres (pero ahora soy un espíritu)”.

อิโต สตฺต ตโต สตฺต, สํสารานิ จตุทฺทส;

นิวาสมภิชานามิ, ยตฺถ เม วุสิตํ ปุเร.

“Siete vidas desde aquí, siete desde allá; catorce rondas en el ciclo de nacimientos. Recuerdo mis moradas donde viví anteriormente”.

๒๘๑. ‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’ติ. ‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส. ‘‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามี’’ติ จ วเทสิ, ‘‘อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’’ติ จ วเทสิ, กุโตนิทานํ ปนายสฺมา ชนวสโภ ยกฺโข เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ สญฺชานาตีติ? น อญฺญตฺร, ภควา, ตว สาสนา, น อญฺญตฺร, สุคต, ตว สาสนา; ยทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ภควติ เอกนฺติกโต อภิปฺปสนฺโน, ตทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตาย. อิธาหํ, ภนฺเต, เวสฺสวเณน มหาราเชน เปสิโต วิรูฬฺหกสฺส มหาราชสฺส สนฺติเก เกนจิเทว กรณีเยน อทฺทสํ ภควนฺตํ อนฺตรามคฺเค คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นิสินฺนํ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ยํ เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ตสฺสํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ภควนฺตญฺจ ทกฺขามิ, อิทญฺจ ภควโต อาโรเจสฺสามีติ. อิเม โข เม, ภนฺเต, ทฺเวปจฺจยา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’.

281. “‘Venerable Señor, desde hace mucho tiempo me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación, y mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez’. ‘Es asombroso lo del venerable espíritu Janavasabha; es prodigioso lo del venerable espíritu Janavasabha. Has dicho: “Venerable Señor, desde hace mucho tiempo me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación”, y también: “mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez”. ¿De dónde obtuvo el venerable espíritu Janavasabha un logro tan elevado y especial?’. ‘No de otro lugar, Bienaventurado, sino de tu enseñanza; no de otro lugar, Sugata, sino de tu enseñanza. Venerable Señor, desde el día en que puse mi fe incondicional en el Bienaventurado, desde aquel momento me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación, y mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez. Venerable Señor, fui enviado por el Gran Rey Vessavaṇa ante el Gran Rey Virūḷhaka por un asunto. En el camino, vi al Bienaventurado entrando en el Giñjakāvasatha, sentado y reflexionando con atención sobre los seguidores de Magadha, concentrando toda su mente en ellos: “Conoceré su destino y su estado futuro; cuál es el destino de esos señores y cuál será su renacimiento”. Venerable Señor, fue algo extraordinario haber escuchado directamente del Gran Rey Vessavaṇa mientras hablaba en aquella asamblea: “Tal es el destino de esos señores, tal es su renacimiento”. Entonces, Venerable Señor, pensé: “Veré al Bienaventurado y le informaré de este asunto”. Estas son, Venerable Señor, las dos razones por las que he venido a ver al Bienaventurado’”.

เทวสภา

La Asamblea de los Dioses

๒๘๒. ‘ปุริมานิ[Pg.168], ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วสฺสูปนายิกาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา. มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา, ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ. เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต โภ กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

282. “En días pasados, Venerable Señor, en el decimoquinto día de Uposatha, al final de la temporada de lluvias, en una noche de luna llena, todos los dioses de Tāvatiṃsa estaban sentados y reunidos en la sala Sudhamma. Una gran asamblea divina estaba sentada alrededor, y los Cuatro Grandes Reyes estaban sentados en las cuatro direcciones. En la dirección este, el Gran Rey Dhataraṭṭha estaba sentado mirando al oeste, presidiendo a los dioses; en la dirección sur, el Gran Rey Virūḷhaka estaba sentado mirando al norte, presidiendo a los dioses; en la dirección oeste, el Gran Rey Virūpakkha estaba sentado mirando al este, presidiendo a los dioses; en la dirección norte, el Gran Rey Vessavaṇa estaba sentado mirando al sur, presidiendo a los dioses. Cuando, Venerable Señor, todos los dioses de Tāvatiṃsa están así reunidos en la sala Sudhamma, con la gran asamblea divina alrededor y los Cuatro Grandes Reyes en sus direcciones, este es el orden de sus asientos; y detrás de ellos están nuestros asientos. Aquellos dioses, Venerable Señor, que habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado han renacido recientemente en el reino de Tāvatiṃsa, superan a los otros dioses en belleza y gloria. Por eso, Venerable Señor, los dioses de Tāvatiṃsa están complacidos, gozosos y llenos de alegría, diciendo: ‘¡Ciertamente, oh señores, las huestes celestiales se están llenando, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’. Entonces, Venerable Señor, Sakka, señor de los dioses, al percibir la alegría de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:”

‘‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา ;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

“¡Ciertamente, oh señores, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia del Dhamma!”

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน ;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

“Al ver a los nuevos dioses, bellos y gloriosos, que han venido aquí después de haber practicado la vida santa bajo el Sugata.”

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

“Ellos superan a los demás en belleza, gloria y longevidad; los discípulos del de vasta sabiduría han alcanzado aquí una distinción especial.”

อิทํ [Pg.169] ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

“Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia del Dhamma.”

‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

“Debido a esas palabras, Venerable Señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron aún más complacidos, gozosos y llenos de alegría, diciendo: ‘¡Ciertamente, oh señores, las huestes celestiales se están llenando, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’. Entonces, Venerable Señor, después de haber deliberado y consultado sobre el asunto por el cual los dioses de Tāvatiṃsa se habían reunido en la sala Sudhamma, los Cuatro Grandes Reyes recibieron las instrucciones sobre dicho asunto. Habiendo sido instruidos, los Cuatro Grandes Reyes permanecieron en sus respectivos asientos sin retirarse.”

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

“Esos reyes, habiendo hablado y recibido las instrucciones, con la mente serena y tranquila, permanecieron en sus propios asientos.”

๒๘๓. ‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ. พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

283. «Entonces, venerable señor, surgió una luz inmensa en la región del norte; apareció un resplandor que superaba incluso el esplendor divino de los dioses. Entonces, Sakka, el señor de los dioses, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa: “Compañeros, según los signos que se ven, surge una luz inmensa y aparece un resplandor; Brahmā se manifestará. El hecho de que surja esta luz y aparezca este resplandor es el presagio de la manifestación de Brahmā”.

‘‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’’ติ.

“Según se ven los signos, Brahmā se manifestará; este resplandor vasto y grande es el presagio de Brahmā”».

สนงฺกุมารกถา

El relato de Sanaṅkumāra

๒๘๔. ‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว [Pg.170] นํ คมิสฺสามา’’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ.

284. «Entonces, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sentaron en sus respectivos asientos pensando: “Conoceremos este resplandor, cuál será su fruto; solo después de haberlo presenciado nos iremos”. También los cuatro grandes reyes se sentaron en sus respectivos asientos pensando: “Conoceremos este resplandor, cuál será su fruto; solo después de haberlo presenciado nos iremos”. Al oír esto, los dioses de Tāvatiṃsa alcanzaron un estado de concentración absoluta, decididos a conocer aquel resplandor y su resultado antes de partir».

‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ; เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’’ติ.

«Venerable señor, cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta ante los dioses de Tāvatiṃsa, se manifiesta tras haber creado una forma burda. Pues, venerable señor, la apariencia natural de Brahmā está fuera del alcance de la visión de los dioses de Tāvatiṃsa. Cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta ante los dioses de Tāvatiṃsa, aventaja a los demás dioses tanto en belleza como en gloria. Así como, venerable señor, una estatua de oro puro aventaja a la figura humana, del mismo modo, cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta, aventaja a los demás dioses en belleza y gloria. En su presencia, ningún dios lo saluda, ni se levanta de su asiento, ni lo invita a sentarse. Todos permanecen en silencio, con las manos juntas en actitud de respeto y sentados con las piernas cruzadas, pensando: “En el asiento del dios que el Brahmā Sanaṅkumāra desee ahora, en ese asiento se sentará”».

‘ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ; อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย; เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

«Venerable señor, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahmā Sanaṅkumāra experimenta un inmenso gozo y una inmensa felicidad. Así como, venerable señor, un rey guerrero ungido que acaba de recibir la consagración real experimenta un inmenso gozo y felicidad, del mismo modo, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahmā Sanaṅkumāra siente un inmenso gozo y felicidad. Entonces, venerable señor, habiendo creado una forma burda con la apariencia de un joven con cinco moños, el Brahmā Sanaṅkumāra se manifestó ante los dioses de Tāvatiṃsa. Elevándose por los aires, se sentó con las piernas cruzadas en el espacio del firmamento. Al igual que un hombre fuerte se sentaría con las piernas cruzadas sobre un diván bien mullido o en un suelo nivelado, el Brahmā Sanaṅkumāra, tras sentarse así en el aire y percibiendo la serena alegría de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:»

‘‘โมทนฺติ [Pg.171] วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

«“¡Cómo se regocijan los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Doctrina!”»

‘‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

«“Al ver a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata.”»

‘‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

«“Ellos aventajan a los demás en belleza, gloria y longevidad; son discípulos del de vasta sabiduría, que han alcanzado aquí una distinción especial.”»

‘‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

«“Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se alegran, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Doctrina”».

๒๘๕. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ; น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘‘พฺรหฺมสฺสโร’’ติ.

285. «Venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahmā Sanaṅkumāra hablaba, su voz poseía ocho cualidades: era fluida, inteligible, dulce, agradable de oír, compacta, coherente, profunda y resonante. El Brahmā Sanaṅkumāra se hacía entender ante la asamblea con su voz, pero su sonido no trascendía fuera de ella. Venerable señor, a aquel hombre cuya voz posee estas ocho cualidades se le llama poseedor de una “voz de Brahmā”».

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เตตฺตึเส อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ ปจฺเจกปลฺลงฺเกสุ ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺธํ สรณํ คตา ธมฺมํ สรณํ คตา สงฺฆํ สรณํ คตา สีเลสุ ปริปูรการิโน เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ. เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรนฺติ, เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรนฺตี’’’ติ.

«Entonces, venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra, tras manifestar treinta y tres formas y sentarse con las piernas cruzadas en cada uno de los asientos de los dioses de Tāvatiṃsa, se dirigió a ellos: “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán grandemente el Bienaventurado ha actuado para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y hombres? Aquellos que han buscado refugio en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, y que cumplen plenamente los preceptos, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, algunos renacen en compañía de los dioses Paranimmitavasavatti, otros con los Nimmānaratī, otros con los Tusita, otros con los Yāma, otros con los Tāvatiṃsa y otros con los Cātumahārājika. Incluso aquellos que entran en la forma de existencia más humilde, completan la hueste de los Gandhabbas”».

๒๘๖. ‘อิมมตฺถํ[Pg.172], ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต โฆโสเยว เทวา มญฺญนฺติ – ‘‘ยฺวายํ มม ปลฺลงฺเก สฺวายํ เอโกว ภาสตี’’ติ.

286. «Venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahmā Sanaṅkumāra hablaba, debido a la naturaleza de su voz, cada uno de los dioses pensaba: “Aquel que está en mi propio asiento, ese es el único que está hablando”».

เอกสฺมึ ภาสมานสฺมึ, สพฺเพ ภาสนฺติ นิมฺมิตา;

เอกสฺมึ ตุณฺหิมาสีเน, สพฺเพ ตุณฺหี ภวนฺติ เต.

Cuando uno de ellos habla, todos los seres creados hablan; cuando uno permanece en silencio, todos ellos permanecen en silencio.

ตทาสุ เทวา มญฺญนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ยฺวายํ มม ปลฺลงฺกสฺมึ, สฺวายํ เอโกว ภาสตีติ.

Entonces los dioses de Tāvatiṃsa, junto con Indra, piensan: 'Aquel que está sentado en mi trono, ese es el único que está hablando'.

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหรติ, เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหริตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปลฺลงฺเก ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

'Entonces, Venerable Señor, el Brahma Sanaṅkumāra se replegó a su forma única y, habiéndose replegado a su forma única, se sentó con las piernas cruzadas en el trono de Sakka, el señor de los dioses, y se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa:'

ภาวิตอิทฺธิปาโท

Aquel que ha desarrollado las bases del poder psíquico

๒๘๗. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ โภ ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย.

287. “'¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán bien declaradas han sido por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, las cuatro bases del poder psíquico (iddhipāda), para la maestría del poder, la extensión del poder y la transformación a través del poder? ¿Cuáles son las cuatro? Aquí, señores, un monje desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por voluntad (chanda) y las formaciones de esfuerzo (padhāna-saṅkhāra). Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por energía (vīriya) y las formaciones de esfuerzo. Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por mente (citta) y las formaciones de esfuerzo. Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por investigación (vīmaṃsā) y las formaciones de esfuerzo. Estas, señores, son las cuatro bases del poder psíquico bien declaradas por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para la maestría del poder, la extensión del poder y la transformación a través del poder.

‘‘‘เย หิ เกจิ โภ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสุํ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสฺสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต เทวา ตาวตึสา มมปิมํ [Pg.173] เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’’ติ. ‘‘อหมฺปิ โข โภ อิเมสํเยว จตุนฺนญฺจ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

“'Cualquier asceta o brahmán que en el pasado haya experimentado diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo hicieron debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. Cualquier asceta o brahmán que en el futuro haya de experimentar diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo harán debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. Cualquier asceta o brahmán que en el presente experimenta diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo hacen debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. ¿Ven, honorables dioses de Tāvatiṃsa, este tipo de poder e influencia psíquica en mí?' 'Así lo vemos, Gran Brahma'. 'Yo también, señores, debido al desarrollo y cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico, poseo tal gran poder y tal gran majestad'. Venerable Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Habiendo pronunciado estas palabras, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa:”

ติวิโธ โอกาสาธิคโม

Las tres maneras de obtener la oportunidad

๒๘๘. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมาย. กตเม ตโย? อิธ โภ เอกจฺโจ สํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ สํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ อสํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ อสํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. ตสฺส อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

288. “'¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán bien han sido comprendidas por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, las tres maneras de obtener la oportunidad (okāsādhigama) para alcanzar la felicidad? ¿Cuáles son las tres? Aquí, señores, alguien vive enredado con los placeres sensuales y enredado con estados perjudiciales. En otro momento, escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma. Al escuchar el Noble Dhamma, prestarle atención adecuada y practicar de acuerdo con el Dhamma, vive sin enredarse con los placeres sensuales y sin enredarse con estados perjudiciales. En aquel que vive sin enredarse con los placeres sensuales ni con estados perjudiciales, surge la felicidad, y de esa felicidad surge una alegría aún mayor. Así como de la satisfacción nace el regocijo, del mismo modo, señores, en aquel que vive sin enredarse con los placeres sensuales ni con estados perjudiciales, surge la felicidad y de la felicidad una alegría aún mayor. Esta, señores, es la primera manera de obtener la oportunidad comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para alcanzar la felicidad.

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺจสฺส โอฬาริกา กายสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. ตสฺส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ โอฬาริกา กายสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ. ตสฺส โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ [Pg.174] ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข โภ โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

“'Además, señores, aquí las formaciones corporales burdas de alguien no están apaciguadas, las formaciones verbales burdas no están apaciguadas y las formaciones mentales burdas no están apaciguadas. En otro momento, escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma. Debido a que escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma, sus formaciones corporales burdas se apaciguan, sus formaciones verbales burdas se apaciguan y sus formaciones mentales burdas se apaciguan. Debido al apaciguamiento de sus formaciones corporales, verbales y mentales burdas, surge la felicidad, y de esa felicidad surge una alegría aún mayor. Así como de la satisfacción nace el regocijo, del mismo modo, señores, debido al apaciguamiento de las formaciones corporales, verbales y mentales burdas, surge la felicidad y de la felicidad una alegría aún mayor. Esta, señores, es la segunda manera de obtener la oportunidad comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para alcanzar la felicidad.”

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺโจ ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ, ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ตสฺส อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

“Además, venerables, hay aquí alguien que no comprende según la realidad: ‘esto es beneficioso’, ni comprende según la realidad: ‘esto es perjudicial’. No comprende según la realidad: ‘esto es censurable, esto es irreprochable; esto debe cultivarse, esto no debe cultivarse; esto es inferior, esto es superior; esto es una mezcla de lo oscuro y lo brillante’. En otra ocasión, esta persona escucha el Dhamma de los Nobles, reflexiona con sabiduría y practica de acuerdo con el Dhamma. Debido a la escucha del Dhamma de los Nobles, a la reflexión sabia y a la práctica del Dhamma que conduce a lo trascendente, comprende según la realidad: ‘esto es beneficioso’, y comprende según la realidad: ‘esto es perjudicial’. Comprende según la realidad: ‘esto es censurable, esto es irreprochable; esto debe cultivarse, esto no debe cultivarse; esto es inferior, esto es superior; esto es una mezcla de lo oscuro y lo brillante’. A quien así conoce y así ve, se le elimina la ignorancia y le surge el conocimiento. Debido a la desaparición de la ignorancia y al surgimiento del conocimiento, surge la felicidad y, de la felicidad, surge un gozo aún mayor. Tal como, venerables, del júbilo nace la alegría, de igual modo, debido a la desaparición de la ignorancia y al surgimiento del conocimiento, surge la felicidad y, de la felicidad, surge un gozo aún mayor. Esta es, venerables, la tercera oportunidad de alcanzar la felicidad que ha sido comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, para el logro de la dicha. Estas son, venerables, las tres oportunidades de alcanzar la felicidad comprendidas por aquel Bienaventurado para el logro de la dicha”. El Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras, venerable señor, y habiéndolas pronunciado, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa de este modo:

จตุสติปฏฺฐานํ

Los Cuatro Fundamentos de la Atención Plena

๒๘๙. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ[Pg.175], โภ, ภิกฺขุ อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรกาเย ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรเวทนาสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรจิตฺเต ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรธมฺเมสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

289. “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, de cuán bien señalados están por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, estos cuatro fundamentos de la atención plena para alcanzar lo beneficioso? ¿Cuáles son los cuatro? Aquí, venerables, un monje mora contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Al morar contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, allí su mente se concentra correctamente y se purifica plenamente. Estando allí correctamente concentrado y plenamente purificado, produce el conocimiento y la visión respecto al cuerpo externo de otros. Mora contemplando las sensaciones en las sensaciones internamente... produce el conocimiento y la visión respecto a las sensaciones externas de otros. Mora contemplando la mente en la mente internamente... produce el conocimiento y la visión respecto a la mente externa de otros. Mora contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Al morar contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, allí su mente se concentra correctamente y se purifica plenamente. Estando allí correctamente concentrado y plenamente purificado, produce el conocimiento y la visión respecto a los objetos mentales externos de otros. Estas son, venerables, los cuatro fundamentos de la atención plena señalados por aquel Bienaventurado para alcanzar lo beneficioso”. El Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras, venerable señor, y habiéndolas pronunciado, se dirigió nuevamente a los dioses de Tāvatiṃsa:

สตฺต สมาธิปริกฺขารา

Los Siete Requisitos de la Concentración

๒๙๐. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต สมาธิปริกฺขารา สมฺมาสมาธิสฺส ปริภาวนาย สมฺมาสมาธิสฺส ปาริปูริยา. กตเม สตฺต? สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ. ยา โข, โภ, อิเมหิ สตฺตหงฺเคหิ จิตฺตสฺส เอกคฺคตา ปริกฺขตา, อยํ วุจฺจติ, โภ, อริโย สมฺมาสมาธิ สอุปนิโส อิติปิ สปริกฺขาโร อิติปิ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส โภ, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ. สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ. ยญฺหิ ตํ, โภ, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส [Pg.176] ทฺวารา’ติ อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. สฺวากฺขาโต หิ, โภ, ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส ทฺวารา.

290. “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, de cuán bien señalados están por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, estos siete requisitos de la concentración para el cultivo y la plenitud de la correcta concentración? ¿Cuáles son los siete? Visión correcta, pensamiento correcto, palabra correcta, acción correcta, medio de vida correcto, esfuerzo correcto y atención plena correcta. Venerables, la unificación de la mente que está respaldada por estos siete factores se llama Noble Concentración Correcta, con sus causas y sus requisitos. En quien posee visión correcta, surge el pensamiento correcto; en quien posee pensamiento correcto, surge la palabra correcta; en quien posee palabra correcta, surge la acción correcta; en quien posee acción correcta, surge el medio de vida correcto; en quien posee medio de vida correcto, surge el esfuerzo correcto; en quien posee esfuerzo correcto, surge la atención plena correcta; en quien posee atención plena correcta, surge la concentración correcta; en quien posee concentración correcta, surge el conocimiento correcto; en quien posee conocimiento correcto, surge la liberación correcta. Quien hablara con acierto diría: ‘El Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado, es visible por uno mismo, inmediato, invita a venir y ver, es aplicable y debe ser comprendido por los sabios por sí mismos; las puertas de lo Inmortal están abiertas’. El Dhamma, venerables, ha sido bien proclamado por el Bienaventurado, es visible por uno mismo, inmediato, invita a venir y ver, es aplicable y debe ser comprendido por los sabios por sí mismos; las puertas de lo Inmortal están abiertas”.

‘‘‘เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เย จิเม โอปปาติกา ธมฺมวินีตา สาติเรกานิ จตุวีสติสตสหสฺสานิ มาคธกา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อตฺถิ เจเวตฺถ สกทาคามิโน.

“Venerables, todos aquellos que poseen una fe inamovible en el Buda, el Dhamma y la Sangha, y poseen las virtudes amadas por los Nobles; y estos seguidores de Magadha, más de dos millones cuatrocientos mil, que han fallecido y muerto después de haber sido disciplinados en el Dhamma, son seres de nacimiento espontáneo que, por la destrucción de los tres grilletes, son ganadores de la corriente, no sujetos a caer en estados de privación, seguros y con el pleno despertar como su destino final. Y entre ellos, también existen una vez-retornadores”.

‘‘อตฺถายํ อิตรา ปชา, ปุญฺญาภาคาติ เม มโน;

สงฺขาตุํ โนปิ สกฺโกมิ, มุสาวาทสฺส โอตฺตปฺป’’นฺติ.

“‘También existe esta otra clase de seres que participan del mérito; mi mente no puede contarlos por temor a faltar a la verdad’”.

๒๙๑. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, เอวรูโปปิ นาม อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’ติ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เวสฺสวณํ มหาราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ เวสฺสวโณ มหาราชา อตีตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา อโหสิ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายึสุ. อนาคตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’’ติ.

291. “Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahma Sanaṅkumāra decía esto, surgió esta reflexión en la mente del gran rey Vessavaṇa: ‘¡Qué asombroso, en verdad! ¡Qué extraordinario, en verdad! Que exista un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma, y que se manifiesten logros tan gloriosos de distinción’. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra, conociendo con su propia mente la reflexión en la mente del gran rey Vessavaṇa, le dijo: ‘¿Qué piensa el honorable gran rey Vessavaṇa? También en el pasado existió un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma y se manifestaron logros tan gloriosos de distinción. Y también en el futuro existirá un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma y se manifestarán logros tan gloriosos de distinción’”.

๒๙๒. ‘‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ อภาสิ, อิมมตฺถํ เวสฺสวโณ มหาราชา พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส เทวานํ [Pg.177] ตาวตึสานํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ สยํ ปริสายํ อาโรเจสิ’’.

292. “Señor, el Brahma Sanaṅkumāra relató esto a los dioses de Tāvatiṃsa; y el gran rey Vessavaṇa relató a su propia asamblea esto que había escuchado y recibido directamente del Brahma Sanaṅkumāra mientras este hablaba a los dioses de Tāvatiṃsa”.

อิมมตฺถํ ชนวสโภ ยกฺโข เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สยํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ ภควโต อาโรเจสิ. อิมมตฺถํ ภควา ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา สามญฺจ อภิญฺญาย อายสฺมโต อานนฺทสฺส อาโรเจสิ, อิมมตฺถมายสฺมา อานนฺโท ภควโต สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา อาโรเจสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตยิทํ พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตนฺติ.

El yakkha Janavasabha relató al Bienaventurado este asunto relacionado con el bienestar, tal como lo había escuchado y recibido directamente del gran rey Vessavaṇa cuando este hablaba ante su propia asamblea. El Bienaventurado, habiéndolo escuchado y recibido directamente del yakkha Janavasabha, y habiéndolo comprendido por sí mismo mediante su conocimiento superior, se lo relató al venerable Ānanda. El venerable Ānanda, habiéndolo escuchado y recibido directamente del Bienaventurado, se lo relató a los monjes, a las monjas, a los seguidores laicos y a las seguidoras laicas. De este modo, esta vida santa se volvió exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, ampliamente difundida y bien proclamada por dioses y hombres.

ชนวสภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

Concluye el Janavasabha Sutta, el quinto.

๖. มหาโควินฺทสุตฺตํ

6. Mahāgovinda Sutta

๒๙๓. เอวํ [Pg.178] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยํ โข เม, ภนฺเต, เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภควโต’’ติ. ‘‘อาโรเจหิ เม ตฺวํ, ปญฺจสิขา’’ติ ภควา อโวจ.

293. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Rajagaha, en el monte Gijjakūṭa. Entonces Pañcasikha, el hijo de los gandhabbas, cuando la noche ya estaba avanzada y con una belleza resplandeciente que iluminaba todo el monte Gijjakūṭa, se acercó al Bendito; habiéndose acercado, saludó respetuosamente al Bendito y se detuvo a un lado. De pie a un lado, Pañcasikha, el hijo de los gandhabbas, dijo al Bendito: ‘Señor, lo que he escuchado y recibido directamente en presencia de los dioses de Tāvatiṃsa, eso le relataré al Bendito’. ‘Relátamelo, Pañcasikha’, dijo el Bendito.

เทวสภา

La Asamblea de los Dioses

๒๙๔. ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส ปวารณาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา; มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ; ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ, อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ.

294. “En días pasados, Señor, hace ya mucho tiempo, en el día de Uposatha del decimoquinto día, en la noche de luna llena de la ceremonia de Pavāraṇā, todos los dioses de Tāvatiṃsa estaban sentados y reunidos en la sala Sudhamma; y una gran asamblea divina estaba sentada a su alrededor, y los cuatro grandes reyes estaban sentados en las cuatro direcciones. En la dirección del este, el gran rey Dhataraṭṭha estaba sentado mirando hacia el oeste, presidiendo a los dioses; en la dirección del sur, el gran rey Virūḷhaka estaba sentado mirando hacia el norte, presidiendo a los dioses; en la dirección del oeste, el gran rey Virūpakkha estaba sentado mirando hacia el este, presidiendo a los dioses; en la dirección del norte, el gran rey Vessavaṇa estaba sentado mirando hacia el su, presidiendo a los dioses. Cuando, Señor, todos los dioses de Tāvatiṃsa están sentados y reunidos en la sala Sudhamma, con una gran asamblea divina sentada a su alrededor y los cuatro grandes reyes sentados en las cuatro direcciones, este es su orden de asientos; y detrás de ellos están nuestros asientos”.

‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา [Pg.179] ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ.

“Aquellos dioses, Señor, que habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito han renacido recientemente en la hueste de Tāvatiṃsa, superan a los otros dioses tanto en belleza como en gloria. Por ello, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa están complacidos, alegres, llenos de gozo y felicidad, pensando: ‘¡Ciertamente, las huestes celestiales se llenan, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’”.

๒๙๕. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

295. “Entonces, Señor, Sakka, señor de los dioses, percibiendo la satisfacción de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:”

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

“¡Ciertamente se regocijan, señores, los dioses de Tāvatiṃsa junto con su rey Indra, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de la enseñanza del Dhamma!”.

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

“Viendo a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata.”

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

“Ellos superan a los demás en belleza, gloria y longevidad; los discípulos de Aquel de vasta sabiduría han alcanzado aquí una distinción especial.”

อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

“Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Dhamma”.

‘‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

“Debido a esas palabras, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron aún más complacidos, alegres, llenos de gozo y felicidad, pensando: ‘¡Ciertamente, las huestes celestiales se llenan, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’”.

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

Las ocho cualidades verdaderas.

๒๙๖. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ? ‘อิจฺฉาม มยํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ – ‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

296. «Entonces, Señor, Sakka, el señor de los dioses, habiendo percibido la satisfacción de los dioses de Tāvatiṃsa, se dirigió a ellos: “¿Desean ustedes, señores, escuchar las ocho verdaderas cualidades de aquel Bienaventurado?”. “Deseamos, señor, escuchar las ocho verdaderas cualidades de aquel Bienaventurado”, respondieron. Entonces, Señor, Sakka, el señor de los dioses, proclamó las ocho verdaderas cualidades del Bienaventurado a los dioses de Tāvatiṃsa: “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa? En la medida en que el Bienaventurado ha practicado para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres. Un maestro dotado de esta cualidad, que ha practicado así para el bien y la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘สฺวากฺขาโต [Pg.180] โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el Dhamma ha sido bien expuesto por el Bienaventurado; es visible aquí y ahora, atemporal, invita a venir y ver, es conducente a la meta y debe ser realizado por los sabios por sí mismos. Un maestro dotado de esta cualidad, que enseña un Dhamma tan conducente; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘อิทํ กุสลนฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, อิทํ อกุสลนฺติ สุปญฺญตฺตํ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคนฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีน-ปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el Bienaventurado ha definido claramente: ‘Esto es lo saludable’, ‘esto es lo no saludable’. Ha definido claramente lo que es censurable y lo que es irreprochable, lo que debe ser cultivado y lo que no, lo que es inferior y lo que es superior, y lo que participa tanto de la oscuridad como de la luz. Un maestro dotado de esta cualidad, que define así las enseñanzas saludables y no saludables, censurables e irreprochables, lo que debe cultivarse y lo que no, lo inferior y lo superior, y lo que participa de la oscuridad y de la luz; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el camino que conduce al Nibbāna ha sido bien definido por el Bienaventurado para sus discípulos; el Nibbāna y el camino concuerdan entre sí. Así como las aguas del Ganges y del Yamuna concuerdan y se unen, de la misma manera el camino que conduce al Nibbāna ha sido bien definido por el Bienaventurado para sus discípulos, y el Nibbāna y el camino concuerdan entre sí. Un maestro dotado de esta cualidad, que señala tal camino que conduce al Nibbāna; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ, วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el Bienaventurado ha alcanzado gran ganancia y renombre, hasta el punto de que los nobles parecen deleitarse grandemente en él; sin embargo, el Bienaventurado consume su alimento libre de vanidad. Un maestro dotado de esta cualidad, que consume su alimento libre de tal vanidad; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ. เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el Bienaventurado cuenta con compañeros, tanto discípulos en entrenamiento como arahants que han completado la práctica. Habiéndolos dejado a un lado, el Bienaventurado mora dedicado al deleite en la soledad. Un maestro dotado de esta cualidad, dedicado al deleite en la soledad; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

«“Además, el Bienaventurado actúa como habla y habla como actúa; tal como habla, actúa, y tal como actúa, habla. Un maestro dotado de esta cualidad, que practica en total conformidad con el Dhamma; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ [Pg.181] โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

«“Además, el Bienaventurado ha cruzado la duda, está libre de incertidumbre, ha cumplido su propósito y está plenamente establecido en la vida santa original. Un maestro dotado de esta cualidad, que ha cruzado la duda, está libre de incertidumbre, ha cumplido su propósito y está establecido en la vida santa original; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”».

๒๙๗. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. ตตฺร, ภนฺเต, เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘อโห วต, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ทฺเว สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ.

297. “Venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, proclamó a los dioses de Tāvatiṃsa estas ocho cualidades verdaderas del Bienaventurado. Debido a ello, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron sumamente complacidos, alegres y llenos de gozo y felicidad al escuchar las ocho cualidades verdaderas del Bienaventurado. Allí, venerable señor, algunos dioses dijeron: ‘¡Oh, ojalá, queridos amigos, cuatro Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres’. Otros dioses dijeron: ‘Que se queden en cuatro, queridos amigos; ¡ojalá tres Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos...’. Otros dioses dijeron: ‘Que se queden en tres, queridos amigos; ¡ojalá dos Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos...’”.

๒๙๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส เอตทโวจ – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาริสา, อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อโห วต, มาริสา, โส ภควา อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ [Pg.182] ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

298. “Cuando esto se dijo, venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, dijo a los dioses de Tāvatiṃsa: ‘Queridos amigos, es imposible, no hay lugar para que dos Nobles Perfectos Iluminados surjan en un mismo sistema de mundos, uno no antes ni después del otro; tal situación no existe. ¡Oh, ojalá, queridos amigos, que el Bienaventurado permaneciera libre de enfermedades y dolencias por un largo tiempo! Eso sería para el beneficio de muchos...’. Entonces, venerable señor, tras haber reflexionado y deliberado sobre el asunto por el cual los dioses de Tāvatiṃsa se habían sentado y reunido en la sala Sudhamma, los cuatro grandes reyes permanecieron en ese asunto según lo dicho. Los cuatro grandes reyes también permanecieron en ese asunto según las instrucciones recibidas, manteniéndose en sus respectivos asientos sin retirarse”.

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

Aquellos reyes, habiendo pronunciado sus palabras y recibido las instrucciones, con mentes serenas y en paz, permanecieron en sus propios asientos.

๒๙๙. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

299. “Entonces, venerable señor, surgió una luz inmensa en la dirección del norte; apareció un resplandor que superaba incluso el poder divino de los dioses. Entonces, venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa: ‘Según las señales que se ven, queridos amigos, surge una luz inmensa y aparece un resplandor, Brahmā se manifestará; pues para Brahmā, esta es la señal precursora de su manifestación, a saber: que surge la luz y aparece el resplandor’”.

‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’ติ.

“Según se ven las señales, Brahmā se manifestará; pues esta es la señal de Brahmā: un resplandor vasto e inmenso”.

สนงฺกุมารกถา

El relato de Sanaṅkumāra.

๓๐๐. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ.

300. “Entonces, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sentaron en sus respectivos asientos pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’. También los cuatro grandes reyes se sentaron en sus respectivos asientos pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’. Al escuchar esto, los dioses de Tāvatiṃsa se concentraron con mente unificada, pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’”.

‘‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ, อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ [Pg.183] ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’ติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อนฺตรหิโต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, lo hace tras haber creado una forma física burda. Pues, Señor, la apariencia natural del Brahma es imperceptible para el campo visual de los dioses de Tāvatiṃsa. Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, sobresale ante los demás dioses tanto en belleza como en esplendor. Tal como, Señor, una estatua de oro puro sobresale ante un cuerpo humano, del mismo modo, Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, sobresale ante los demás dioses tanto en belleza como en esplendor. Cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, nadie en esa asamblea lo saluda, ni se pone de pie, ni le ofrece un asiento con una invitación. Todos permanecen en silencio, con las manos juntas en gesto de respeto, sentados con las piernas cruzadas, pensando: 'En el asiento del dios que el Brahma Sanaṅkumāra desee, en el asiento de ese dios se sentará'. Aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahma Sanaṅkumāra, Señor, obtiene una inmensa alegría y una inmensa felicidad. Tal como, Señor, un rey guerrero debidamente ungido que acaba de ser investido con la soberanía obtiene una inmensa alegría y felicidad, del mismo modo, Señor, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahma Sanaṅkumāra obtiene una inmensa alegría y una inmensa felicidad. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra, habiendo percibido la devoción de los dioses de Tāvatiṃsa, desapareció de su vista y expresó su regocijo con estos versos:

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

‘Ciertamente, amigos, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Enseñanza.’

‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

«‘Al ver a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata’».

‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

‘Ellos superan a los demás en belleza, esplendor y longevidad; son los discípulos del de Sabiduría Vasta, que han llegado aquí con una distinción especial.’

‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

‘Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se alegran, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Enseñanza.’

๓๐๑. ‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ, น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘พฺรหฺมสฺสโร’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ เอตทโวจุํ [Pg.184] – ‘สาธุ, มหาพฺรหฺเม, เอตเทว มยํ สงฺขาย โมทาม; อตฺถิ จ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺจา วณฺณา ภาสิตา; เต จ มยํ สงฺขาย โมทามา’ติ.

301. Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Mientras hablaba, su voz poseía ocho cualidades: era clara, inteligible, melodiosa, agradable al oído, plena, coherente, profunda y resonante. Señor, el Brahma Sanaṅkumāra hace que su voz sea comprendida por toda la asamblea, pero su sonido no se difunde fuera de ella. Señor, aquel que posee una voz con estas ocho cualidades es llamado poseedor de una 'voz de Brahma'. Entonces, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa le dijeron al Brahma Sanaṅkumāra: ‘¡Muy bien, Gran Brahma! Sabiendo esto, nos regocijamos. Además, Sakka, el señor de los dioses, ha proclamado ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado; y habiéndolas conocido, también nos regocijamos.’

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

Ocho alabanzas verídicas

๓๐๒. ‘‘อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘สาธุ, เทวานมินฺท, มยมฺปิ ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุเณยฺยามา’ติ. ‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’ติ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ.

302. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra le dijo a Sakka, señor de los dioses: ‘¡Excelente, señor de los dioses! Nosotros también quisiéramos escuchar las ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado’. ‘Así sea, Gran Brahma’, respondió Sakka, y procedió a proclamar ante el Brahma Sanaṅkumāra las ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado:

‘‘ตํ กึ มญฺญติ, ภวํ มหาพฺรหฺมา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘¿Qué piensa de esto, honorable Gran Brahma? El Bienaventurado ha practicado ciertamente para el bienestar de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y seres humanos. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de haber practicado de tal modo para el bienestar y la felicidad de la multitud.’

‘‘สฺวากฺขาโต โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘Además, el Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado; es visible aquí y ahora, inmediato, invita a venir y ver, es conducente a la meta y debe ser realizado por los sabios en su propio interior. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de enseñar un Dhamma que conduce a la liberación.’

‘‘อิทํ กุสล’นฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีนปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญาเปตารํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘"Esto es saludable", así ha sido bien definido por el Bienaventurado; "esto es perjudicial", así ha sido bien definido. "Esto es censurable", "esto es irreprochable"; "esto debe cultivarse", "esto no debe cultivarse"; "esto es inferior", "esto es superior"; "esto es una parte oscura", "esto es una parte brillante", así ha sido bien definido. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de definir así lo saludable y lo perjudicial, lo censurable y lo irreprochable, lo que debe cultivarse y lo que no, lo inferior y lo superior, y lo que pertenece a las partes oscuras y brillantes.’

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ [Pg.185] สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญาเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Además, por ese Bienaventurado se ha proclamado bien el camino que conduce al Nibbana para sus discípulos; el Nibbana y el camino armonizan entre sí. Tal como el agua del Ganges se une y armoniza con el agua del Yamuna, del mismo modo, por ese Bienaventurado se ha proclamado bien el camino que conduce al Nibbana para sus discípulos; el Nibbana y el camino armonizan. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que enseñe el camino que conduce al Nibbana, excepto a ese Bienaventurado.

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ. วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Además, para ese Bienaventurado, las ganancias y la fama son abundantes, hasta el punto de que parece que los nobles viven con un profundo afecto hacia él. Sin embargo, ese Bienaventurado consume su alimento libre de intoxicación por el orgullo. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que consuma su alimento libre de intoxicación, excepto a ese Bienaventurado.

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ, เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Además, aunque ese Bienaventurado cuenta con la compañía de aquellos que están en entrenamiento y de los arahants que han completado su vida santa, él se aparta de ellos y mora dedicado al deleite de la soledad. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, dedicado al deleite de la soledad, excepto a ese Bienaventurado.

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที; อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปฺปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

Además, tal como ese Bienaventurado habla, así actúa; tal como actúa, así habla. Así, lo que dice es lo que hace, y lo que hace es lo que dice. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que actúe de acuerdo con el Dhamma y su enseñanza, excepto a ese Bienaventurado.

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

Además, ese Bienaventurado ha cruzado más allá de la duda, está libre de indecisiones, ha cumplido su propósito y posee una intención firme en la vida santa superior. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que haya cruzado la duda, esté libre de indecisiones y haya cumplido su propósito en la vida santa superior, excepto a ese Bienaventurado.

๓๐๓. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อตฺตมโน โหติ ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา [Pg.186] ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย, เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

303. Señor, Sakka, el rey de los dioses, proclamó al Brahma Sanaṅkumāra estas ocho alabanzas verídicas del Bienaventurado. Por ello, señor, el Brahma Sanaṅkumāra se sintió complacido, alegre, lleno de gozo y felicidad al escuchar estas ocho alabanzas verídicas del Bienaventurado. Luego, señor, el Brahma Sanaṅkumāra, habiendo creado una forma física densa, asumiendo la apariencia del joven Pañcasikha, se manifestó ante los dioses de Tāvatiṃsa. Elevándose por los aires, se sentó con las piernas cruzadas en el espacio del cielo. Señor, tal como un hombre fuerte podría sentarse con las piernas cruzadas en un diván bien mullido o en un suelo nivelado, del mismo modo, señor, el Brahma Sanaṅkumāra se elevó por los aires y, tras sentarse con las piernas cruzadas en el espacio del cielo, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa:

โควินฺทพฺราหฺมณวตฺถุ

La historia del brahmán Govinda

๓๐๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว ทีฆรตฺตํ มหาปญฺโญว โส ภควา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, โภ, ราชา ทิสมฺปติ นาม อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ โควินฺโท นาม พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ เรณุ นาม กุมาโร ปุตฺโต อโหสิ. โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต อโหสิ. อิติ เรณุ จ ราชปุตฺโต โชติปาโล จ มาณโว อญฺเญ จ ฉ ขตฺติยา อิจฺเจเต อฏฺฐ สหายา อเหสุํ. อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต ราชา ทิสมฺปติ ปริเทเวสิ – ‘‘ยสฺมึ วต, โภ, มยํ สมเย โควินฺเท พฺราหฺมเณ สพฺพกิจฺจานิ สมฺมา โวสฺสชฺชิตฺวา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, ตสฺมึ โน สมเย โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลงฺกโต’’ติ. เอวํ วุตฺเต โภ เรณุ ราชปุตฺโต ราชานํ ทิสมฺปตึ เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตฺวํ, เทว, โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต อติพาฬฺหํ ปริเทเวสิ. อตฺถิ, เทว, โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต ปณฺฑิตตโร เจว ปิตรา, อลมตฺถทสตโร เจว ปิตรา; เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ, เตปิ โชติปาลสฺเสว มาณวสฺส อนุสาสนิยา’’ติ. ‘‘เอวํ กุมารา’’ติ? ‘‘เอวํ เทวา’’ติ.

304. ‘¿Qué opinan ustedes, honorables dioses de Tāvatiṃsa? Ciertamente, durante largo tiempo el Bienaventurado ha sido poseedor de una gran sabiduría. En el pasado, existió un rey llamado Disampati. El brahmán llamado Govinda era el capellán del rey Disampati. El rey Disampati tenía un hijo llamado el príncipe Reṇu. El brahmán Govinda tenía un hijo llamado el joven Jotipāla. Así, el príncipe Reṇu, el joven Jotipāla y otros seis nobles guerreros, estos ocho eran compañeros. Entonces, honorables, con el paso de los días y las noches, el brahmán Govinda falleció. Al morir el brahmán Govinda, el rey Disampati se lamentó diciendo: “¡Ay, en el momento en que nosotros, habiendo confiado todos los asuntos al brahmán Govinda, nos entregábamos plenamente al disfrute de los cinco placeres de los sentidos, nuestro capellán, el brahmán Govinda, ha fallecido!”. Ante estas palabras, el príncipe Reṇu dijo al rey Disampati: “Señor rey, no se lamente en exceso por la muerte del brahmán Govinda. Señor, el brahmán Govinda tiene un hijo llamado el joven Jotipāla, quien es incluso más sabio que su padre y más capaz de discernir lo que es beneficioso; los asuntos que su padre solía enseñar, también deben ser enseñados por el joven Jotipāla”. El rey preguntó: “¿Es así, príncipe?”. “Así es, señor”, respondió el príncipe’.

มหาโควินฺทวตฺถุ

La historia de Mahāgovinda

๓๐๕. ‘‘อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน โชติปาโล นาม มาณโว เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอวํ วเทหิ – ‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน [Pg.187] โชติปาโล มาณโว เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โภ โชติปาโล มาณโว ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ราชา ทิสมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ทิสมฺปตินา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, โชติปาลํ มาณวํ ราชา ทิสมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘อนุสาสตุ โน ภวํ โชติปาโล, มา โน ภวํ โชติปาโล อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสิ. เปตฺติเก ตํ ฐาเน ฐเปสฺสามิ, โควินฺทิเย อภิสิญฺจิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, โส โชติปาโล มาณโว ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ โชติปาลํ มาณวํ โควินฺทิเย อภิสิญฺจิ, ตํ เปตฺติเก ฐาเน ฐเปสิ. อภิสิตฺโต โชติปาโล มาณโว โควินฺทิเย เปตฺติเก ฐาเน ฐปิโต เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ, เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ นานุสาสิ, เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ; เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต อภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ, เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต นาภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ. ตเมนํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘โควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ, มหาโควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ’’ติ. อิมินา โข เอวํ, โภ, ปริยาเยน โชติปาลสฺส มาณวสฺส โควินฺโท มหาโควินฺโทตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

305. “Entonces, oh señores, el rey Disampati se dirigió a un hombre: ‘Ven, buen hombre, ve hacia donde se encuentra el joven llamado Jotipāla; una vez allí, dile al joven Jotipāla: "Que la prosperidad sea con el venerable Jotipāla; el rey Disampati llama al venerable joven Jotipāla, pues el rey Disampati desea ver al venerable joven Jotipāla"’. ‘Así sea, majestad’, respondió aquel hombre al rey Disampati y se dirigió hacia donde estaba el joven Jotipāla; al llegar, le dijo al joven Jotipāla: ‘Que la prosperidad sea con el venerable Jotipāla; el rey Disampati llama al venerable joven Jotipāla, pues el rey Disampati desea ver al venerable joven Jotipāla’. ‘Muy bien, amigo’, respondió el joven Jotipāla a aquel hombre y se dirigió hacia donde estaba el rey Disampati. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el rey Disampati y, tras concluir una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. Entonces el rey Disampati le dijo al joven Jotipāla, que estaba sentado a un lado: ‘Que el venerable Jotipāla nos asesore; no rechace el venerable Jotipāla darnos instrucción. Te colocaré en la posición de tu padre y te consagraré en el cargo de Govinda’. ‘Así sea, señor’, consintió el joven Jotipāla ante el rey Disampati. Entonces el rey Disampati consagró al joven Jotipāla en el cargo de Govinda y lo puso en el lugar de su padre. Una vez consagrado en el cargo de Govinda y puesto en el lugar de su padre, el joven Jotipāla asesoró en los asuntos que su padre solía asesorar y también en los que su padre no había asesorado; llevó a cabo las tareas que su padre solía realizar y también las que su padre no había realizado. Por esto, la gente decía: ‘¡Qué gran brahmán Govinda! ¡Ciertamente es un Gran Govinda (Mahāgovinda)!’. De este modo, oh señores, al joven Jotipāla se le conoció por el nombre de Govinda y Mahāgovinda”.

รชฺชสํวิภชนํ

La división del reino

๓๐๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอวํ วเทถ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา, ยํสุโข ภวํ [Pg.188] ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา; ยํสุโข ภวํ ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน โภ ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ มม วิชิเต สุโข ภเวถ, อญฺญตฺร ภวนฺเตภิ? สจาหํ, โภ, รชฺชํ ลภิสฺสามิ, สํวิภชิสฺสามิ โว รชฺเชนา’’’ติ.

306. “Entonces, oh señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a los seis nobles; al llegar, dijo a los seis nobles: ‘Señores, el rey Disampati ya es viejo, anciano, avanzado en años y ha llegado al término de su vida. ¿Quién sabe, señores, cuánto durará la vida? Es muy probable que, cuando el rey Disampati fallezca, los electores de reyes consagren al príncipe Reṇu como rey. Venid, señores, id hacia donde está el príncipe Reṇu y decidle: "Somos amigos del venerable Reṇu, queridos, apreciados y leales; vuestra felicidad es la nuestra y vuestro sufrimiento es el nuestro. El rey Disampati es viejo, anciano, avanzado en años y ha llegado al final de su vida. ¿Quién sabe cuánto durará la vida? Es probable que, cuando el rey fallezca, los electores de reyes consagren al venerable Reṇu en el trono. Si el venerable Reṇu obtiene el reino, por favor compártalo con nosotros"’. ‘Así sea, señor’, respondieron los seis nobles al brahmán Mahāgovinda y fueron ante el príncipe Reṇu; al llegar, le dijeron: ‘Somos amigos del venerable Reṇu, queridos y leales; vuestra felicidad es la nuestra y vuestro sufrimiento es el nuestro. El rey Disampati es viejo y su vida se agota; ¿quién sabe cuánto durará la vida? Es probable que los electores de reyes os consagren a vos en el reino. Si el venerable Reṇu obtiene el reino, compártalo con nosotros’. Reṇu respondió: ‘¿Quién más en mi dominio debería ser feliz sino vosotros, señores? Si obtengo el reino, ciertamente lo compartiré con vosotros’.”

๓๐๗. ‘‘อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน ราชา ทิสมฺปติ กาลมกาสิ. ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺจึสุ. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ, มทนียา กามา? อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอวํ วเทถ – ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’’นฺติ?

307. “Entonces, oh señores, pasado un tiempo, el rey Disampati falleció. Tras su muerte, los electores de reyes consagraron al príncipe Reṇu como rey. Una vez consagrado, el rey Reṇu se entregó por completo al disfrute de los cinco tipos de placeres sensuales. Entonces el brahmán Mahāgovinda se acercó a los seis nobles y les dijo: ‘Señores, el rey Disampati ha fallecido. El rey Reṇu ha sido consagrado y ahora vive entregado al disfrute de los cinco placeres sensuales. ¿Quién sabe, señores? Los placeres sensuales son embriagadores. Venid, señores, id hacia donde está el rey Reṇu y decidle: "Señor, el rey Disampati ha fallecido, y vos habéis sido consagrado rey; ¿recordáis, señor, vuestra promesa?"’.”

๓๐๘. ‘‘‘เอวํ[Pg.189], โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’นฺติ? ‘‘สรามหํ, โภ, ตํ วจนํ. โก นุ โข, โภ, ปโหติ อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตุ’’นฺติ? ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ ปโหติ, อญฺญตฺร มหาโควินฺเทน พฺราหฺมเณนา’’ติ? อถ โข, โภ, เรณุ ราชา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอวํ วเทหิ – ‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุนา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เรณุ ราชา เอตทโวจ – ‘‘เอตุ, ภวํ โควินฺโท, อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชตู’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิ. สพฺพานิ สกฏมุขานิ ปฏฺฐเปสิ. ตตฺร สุทํ มชฺเฌ เรณุสฺส รญฺโญ ชนปโท โหติ.

308. “‘Así sea, señores’, respondieron los seis nobles al brahmán Mahāgovinda y se acercaron al rey Reṇu; habiéndose acercado, le dijeron al rey Reṇu: ‘El rey Disampati, señor, ha fallecido, y usted, Reṇu, ha sido consagrado en el reino. ¿Recuerda usted, señor, aquella promesa?’. ‘Recuerdo, señores, aquella promesa. Pero, ¿quién podrá, señores, dividir esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas?’. ‘¿Quién otro podrá hacerlo, señores, sino el brahmán Mahāgovinda?’. Entonces, el rey Reṇu llamó a cierto hombre: ‘Ven tú, buen hombre, ve hacia donde está el brahmán Mahāgovinda; habiéndote acercado, dile al brahmán Mahāgovinda: “Venerable, el rey Reṇu le llama”’. ‘Como usted diga, señor’, respondió aquel hombre al rey Reṇu y se dirigió hacia donde estaba el brahmán Mahāgovinda; habiéndose acercado, le dijo al brahmán Mahāgovinda: ‘Venerable, el rey Reṇu le llama’. ‘Está bien, señor’, respondió el brahmán Mahāgovinda a aquel hombre y se dirigió hacia donde estaba el rey Reṇu; habiéndose acercado, intercambió saludos cordiales con el rey Reṇu. Tras finalizar una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. Una vez que el brahmán Mahāgovinda estuvo sentado a un lado, el rey Reṇu le dijo: ‘Que venga el señor Govinda y divida esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas’. ‘Así sea, señor’, respondió el brahmán Mahāgovinda al rey Reṇu y dividió esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas. Estableció todas las regiones con forma de frente de carro. Allí, en el centro, se encontraba el reino del rey Reṇu.”

๓๐๙. ทนฺตปุรํ กลิงฺคานํ, อสฺสกานญฺจ โปตนํ.

309. Dantapura de los Kalingas y Potana de los Assakas;

มเหสยํ อวนฺตีนํ, โสวีรานญฺจ โรรุกํ.

Mahesaya de los Avantīs y Roruka de los Sovīras;

มิถิลา จ วิเทหานํ, จมฺปา องฺเคสุ มาปิตา;

พาราณสี จ กาสีนํ, เอเต โควินฺทมาปิตาติ.

Mithilā de los Videhas y Campā, construida entre los Angas; Bārāṇasī de los Kāsīs. Estas siete ciudades fueron construidas por Govinda.

๓๑๐. ‘‘อถ [Pg.190] โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมนา อเหสุํ ปริปุณฺณสงฺกปฺปา – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ, ตํ โน ลทฺธ’’นฺติ.

310. “Entonces, señores, aquellos seis nobles quedaron complacidos con sus respectivas adquisiciones y sus propósitos se vieron cumplidos, pensando: ‘Ciertamente hemos obtenido lo que deseábamos, lo que anhelábamos, lo que pretendíamos y lo que buscábamos’.”

‘‘สตฺตภู พฺรหฺมทตฺโต จ, เวสฺสภู ภรโต สห;

เรณุ ทฺเว ธตรฏฺฐา จ, ตทาสุํ สตฺต ภารธา’ติ.

“Sattabhū, Brahmadatta, Vessabhū junto con Bharata, Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas; estos fueron en aquel tiempo los siete reyes que sostuvieron la carga del gobierno.”

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Aquí termina la primera sección de recitación.

กิตฺติสทฺทอพฺภุคฺคมนํ

La difusión de la buena reputación

๓๑๑. ‘‘อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โควินฺโท เรณุสฺส รญฺโญ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล. เอวเมว โข ภวํ โควินฺโท อมฺหากมฺปิ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล, อนุสาสตุ โน ภวํ โควินฺโท; มา โน ภวํ โควินฺโท อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตสํ ฉนฺนํ ขตฺติยานํ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติเย มุทฺธาวสิตฺเต รชฺเช อนุสาสิ, สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ มนฺเต วาเจสิ.

311. “Entonces, señores, aquellos seis nobles se acercaron al brahmán Mahāgovinda y le dijeron: ‘Así como el señor Govinda es un amigo querido, agradable y apreciado para el rey Reṇu, del mismo modo sea el señor Govinda también para nosotros un amigo querido, agradable y apreciado. Que el señor Govinda nos instruya; que el señor Govinda no rechace darnos instrucción’. ‘Así sea, señores’, aceptó el brahmán Mahāgovinda ante los seis nobles. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda instruyó a los siete reyes guerreros consagrados en sus deberes reales, y enseñó los himnos sagrados a siete brahmanes de alto rango y a setecientos estudiantes graduados.”

๓๑๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อปเรน สมเยน เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิ – ‘‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’’ติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มยฺหํ โข เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ[Pg.191], น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. ยํนูนาหํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลีเยยฺยํ, กรุณํ ฌานํ ฌาเยยฺย’’นฺติ.

312. “Tiempo después, señores, se difundió esta buena reputación del brahmán Mahāgovinda: ‘El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; el brahmán Mahāgovinda conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara’. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda pensó: ‘Se ha difundido esta buena reputación sobre mí: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara”. Sin embargo, yo no veo a Brahma, ni converso, ni dialogo, ni consulto con Brahma. Pero he oído decir a los brahmanes ancianos y mayores, maestros y sucesores de maestros: “Aquel que se retira a la soledad durante los cuatro meses de la estación de lluvias y medita en la compasión, ve a Brahma, conversa, dialoga y consulta con él”. Sería bueno que yo me retirara a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y meditara en la compasión’.”

๓๑๓. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

313. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó al rey Reṇu y le dijo: ‘Señor, se ha difundido esta buena reputación sobre mí: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara”. Pero yo, señor, no veo a Brahma, ni converso, ni dialogo, ni consulto con Brahma. He oído decir a los brahmanes ancianos y mayores, maestros y sucesores de maestros: “Aquel que se retira a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y medita en la compasión, ve a Brahma, conversa, dialoga y consulta con él”. Deseo, señor, retirarme a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y meditar en la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una persona que me traiga la comida’. ‘Que el señor Govinda haga lo que considere oportuno para tal fin’, respondió el rey.”}]```of stepsTo follow are the steps: 1. Un-nest the `data` 2. Group the `data` based on the `location_id` column. 3. Count the occurrence of each group. 4. Sort the result in descending order based on the count. 5. Show the top 5 results. Here is the output: ``` location_id Count 0 10.0 5 1 50.0 4 2 30.0 3 3 20.0 3 4 40.0 2 ``` In this code, we first load the data into a Pandas DataFrame `df`. Then we un-nest the `data` column using the `apply(pd.Series)` function, which creates a new column for each key in the JSON object. Then we group the data by `location_id`, count the number of occurrences of each group using the `value_counts()` function, and finally sort the result in descending order using the `sort_values(ascending=False)` function. The `head(5)` function then returns the top 5 values. Note that this solution assumes that all objects in the `data` list have a `location_id` key. If this is not the case, you may need to handle missing values appropriately. [INST] In the context of pandas, can you walk me through what's happening with `.apply(pd.Series)`? [/INST] Certainly! Let's break down what `.apply(pd.Series)` is doing in this context. To understand it better, let's look at the structure of the `data` column. In your example, `data` is a column where each row contains a list of dictionaries (which are essentially JSON objects). For example: Row 1: `[{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}, {'location_id': 20, 'other_info': 'def'}]` Row 2: `[{'location_id': 10, 'other_info': 'xyz'}]` When you have a column of lists, and you want to expand those lists so that each item in the list gets its own row, you would typically use `.explode('data')`. After you call `.explode('data')`, the DataFrame would look something like this: Row 1: `{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}` Row 2: `{'location_id': 20, 'other_info': 'def'}` Row 3: `{'location_id': 10, 'other_info': 'xyz'}` Now, each row in the `data` column is a single dictionary. However, you want to take the keys of those dictionaries (`location_id`, `other_info`) and turn them into their own separate columns. This is where `.apply(pd.Series)` comes in. The `.apply()` function in pandas is used to apply a function along an axis of the DataFrame (either rows or columns). When you use `.apply(pd.Series)` on a column of dictionaries, here's what happens: 1. Input: The `.apply()` function takes each dictionary in the `data` column as input, one by one. 2. Function Execution: It passes each dictionary to the `pd.Series` constructor. 3. Transformation: The `pd.Series` constructor takes the keys of the dictionary and turns them into the index of the series, and the values of the dictionary and turns them into the data of the series. For example, the dictionary `{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}` becomes a series where the index is `['location_id', 'other_info']` and the data is `[10, 'abc']`. 4. Combining: Once the `.apply()` function has finished running `pd.Series` on every row, pandas takes all of the resulting series and combines them back together into a new DataFrame. It uses the index of the series (which were the keys of the original dictionaries) as the column names for the new DataFrame. So, the end result of `df['data'].apply(pd.Series)` is a new DataFrame where the keys from your original dictionaries have become column names, and the values have become the data in those columns. It's a very common and powerful way to

๓๑๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

314. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban aquellos seis nobles guerreros y, tras acercarse, les dijo: ‘Señores, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señores, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā y conversa, charla y delibera con Brahmā”. Deseo, señores, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellos respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”.

๓๑๕. ‘‘อถ [Pg.192] โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. เตน หิ, โภ, ยถาสุเต ยถาปริยตฺเต มนฺเต วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรถ, อญฺญมญฺญญฺจ มนฺเต วาเจถ; อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

315. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban aquellos siete prominentes maestros brahmanes y los setecientos estudiantes graduados y, tras acercarse, les dijo: ‘Señores, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señores, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Por lo tanto, señores, recitad detalladamente los himnos según los habéis oído y aprendido, y enseñad los himnos unos a otros. Deseo, señores, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellos respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”.

๓๑๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภตี, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภตี, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตีติ, อิจฺฉามหํ, โภตี, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

316. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban sus cuarenta esposas de igual rango y, tras acercarse, les dijo: ‘Señoras, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señoras, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Deseo, señoras, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellas respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”.

๓๑๗. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิ, กรุณํ [Pg.193] ฌานํ ฌายิ; นาสฺสุธ โกจิ อุปสงฺกมติ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรน. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อหุเทว อุกฺกณฺฐนา อหุ ปริตสฺสนา – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ น พฺรหฺมุนา มนฺเตมี’’’ติ.

317. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda, tras mandar a construir un pabellón nuevo al este de la ciudad, se retiró en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa y meditó en el jhana de la compasión; allí nadie se acercaba a él, excepto una sola persona que le llevaba la comida. Entonces, señores, al transcurrir los cuatro meses, en el brahmán Mahāgovinda surgió la insatisfacción y la añoranza: ‘He oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Pero yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā’”.

พฺรหฺมุนา สากจฺฉา

Conversación con Brahmā

๓๑๘. ‘‘อถ โข, โภ, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว, พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อหุเทว ภยํ อหุ ฉมฺภิตตฺตํ อหุ โลมหํโส ยถา ตํ อทิฏฺฐปุพฺพํ รูปํ ทิสฺวา. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

318. “Entonces, señores, Brahmā Sanaṅkumāra, conociendo con su propia mente el pensamiento del brahmán Mahāgovinda, tal como un hombre fuerte extendería su brazo encogido o encogería su brazo extendido, así mismo, desapareciendo del mundo de Brahmā, apareció frente al brahmán Mahāgovinda. Entonces, señores, en el brahmán Mahāgovinda surgió el temor, el temblor y el erizamiento del vello, como suele suceder al ver una forma nunca antes vista. Entonces, el brahmán Mahāgovinda, temeroso, conmovido y con el vello erizado, se dirigió a Brahmā Sanaṅkumāra con un verso:”

‘‘‘วณฺณวา ยสวา สิริมา, โก นุ ตฺวมสิ มาริส;

อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

“‘Posees belleza, fama y esplendor, ¿quién eres tú, señor? No conociéndote te preguntamos, ¿cómo podemos reconocerte?’”.

‘‘มํ เว กุมารํ ชานนฺติ, พฺรหฺมโลเก สนนฺตนํ ;

สพฺเพ ชานนฺติ มํ เทวา, เอวํ โควินฺท ชานหิ’’.

“‘En el mundo de Brahmā me conocen ciertamente como el Joven, y como el Eterno; todos los dioses me conocen. Sépanlo así, Govinda’.”

‘‘‘อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, มธุสากญฺจ พฺรหฺมุโน;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ’’.

“‘Un asiento, agua, aceite para los pies y verduras con miel para Brahmā; te ofrecemos estas atenciones, señor, por favor acéptalas’.”

‘‘ปฏิคฺคณฺหาม เต อคฺฆํ, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปราย สุขาย จ;

กตาวกาโส ปุจฺฉสฺสุ, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ.

“‘Aceptamos tus ofrendas que nos presentas, Govinda. Para tu bienestar en esta vida y felicidad en la otra, habiéndose dado la oportunidad, pregunta lo que desees’.”

๓๑๙. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน. กึ นุ โข อหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ [Pg.194] ปุจฺเฉยฺยํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ วา อตฺถํ สมฺปรายิกํ วา’ติ? อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘กุสโล โข อหํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อตฺถานํ, อญฺเญปิ มํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ อตฺถํ ปุจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ สมฺปรายิกญฺเญว อตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

319. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda pensó: 'El Brahma Sanaṅkumāra me ha concedido esta oportunidad. ¿Debería preguntarle al Brahma Sanaṅkumāra sobre el bienestar en esta vida presente o sobre el bienestar en la vida futura?'. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda volvió a pensar: 'Soy experto en los beneficios de esta vida presente, e incluso otros me consultan sobre ellos. Sería mejor si le preguntara al Brahma Sanaṅkumāra únicamente sobre el bienestar en la vida futura'. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se dirigió al Brahma Sanaṅkumāra con un verso:

‘‘ปุจฺฉามิ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ,กงฺขี อกงฺขึ ปรเวทิเยสุ;

กตฺถฏฺฐิโต กิมฺหิ จ สิกฺขมาโน,ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

«Le pregunto al Brahma Sanaṅkumāra; yo, que tengo dudas, a aquel que no las tiene respecto a lo que otros conocen: ¿Establecido en qué y entrenándose en qué alcanza un mortal el inmortal mundo de Brahma?».

‘‘หิตฺวา มมตฺตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอโกทิภูโต กรุเณธิมุตฺโต ;

นิรามคนฺโธ วิรโต เมถุนสฺมา,เอตฺถฏฺฐิโต เอตฺถ จ สิกฺขมาโน;

ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

«Abandonando el sentido de posesión entre los hombres, oh Brahma, permaneciendo solo, entregado a la compasión, libre de olores fétidos y absteniéndose de la unión sexual; establecido en esto y entrenándose en ello, un mortal alcanza el inmortal mundo de Brahma».

๓๒๐. ‘‘หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, ‘อิติ หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ, อิติ เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ กรุณาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิติ ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อามคนฺเธ จ โข อหํ โภโต ภาสมานสฺส น อาชานามิ.

320. «'Abandonando el sentido de posesión', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien abandona una pequeña o gran cantidad de riquezas, abandona un pequeño o gran círculo de parientes, se afeita el cabello y la barba, se viste con mantos de color azafrán y parte del hogar a la vida sin hogar; así entiendo 'abandonando el sentido de posesión'. 'Permaneciendo solo', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien busca un lugar de descanso solitario: un bosque, la raíz de un árbol, una montaña, un desfiladero, una cueva en la ladera, un cementerio, una arboleda, un espacio abierto o un montón de paja; así entiendo 'permaneciendo solo'. 'Entregado a la compasión', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien reside impregnando una dirección con una mente llena de compasión, así la segunda, la tercera y la cuarta. De la misma manera, hacia arriba, hacia abajo y a través, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, reside impregnando todo el mundo con una mente llena de compasión, vasta, sublime, ilimitada, sin odio y sin mala voluntad; así entiendo 'entregado a la compasión'. Sin embargo, respecto a los 'olores fétidos' de los que habla el señor, no los entiendo».

‘‘เก [Pg.195] อามคนฺธา มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอเต อวิทฺวา อิธ พฺรูหิ ธีร;

เกนาวฏา วาติ ปชา กุรุตุ,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

«¿Qué son los olores fétidos entre los hombres, oh Brahma? Siendo ignorante de esto, dímelo aquí, oh sabio. ¿Por qué impedimento la humanidad huele a podredumbre, cae en estados de sufrimiento y tiene bloqueado el acceso al mundo de Brahma?».

‘‘โกโธ โมสวชฺชํ นิกติ จ ทุพฺโภ,กทริยตา อติมาโน อุสูยา;

อิจฺฉา วิวิจฺฉา ปรเหฐนา จ,โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเตสุ ยุตฺตา อนิรามคนฺธา,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

«La ira, la mentira, el engaño y la traición; la avaricia, la arrogancia y la envidia; el deseo, la mezquindad y el dañar a otros; la codicia, la malevolencia, la vanidad y el engaño; aquellos que están sumidos en esto no están libres de olores fétidos, caen en estados de sufrimiento y tienen bloqueado el acceso al mundo de Brahma».

‘‘ยถา โข อหํ โภโต อามคนฺเธ ภาสมานสฺส อาชานามิ. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

«Según entiendo los olores fétidos de los que habla el señor, estos no son fáciles de eliminar para quien vive en el hogar. Por tanto, señor, partiré del hogar a la vida sin hogar». [El Brahma respondió:] «Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno ahora».

เรณุราชอามนฺตนา

El anuncio al Rey Reṇu

๓๒๑. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวํ ปุโรหิตํ ปริเยสตุ, โย โภโต รชฺชํ อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

321. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó al Rey Reṇu y le dijo: «Señor, busque ahora a otro capellán que asesore a su reino. Deseo, señor, partir del hogar a la vida sin hogar. Según lo que he escuchado del Brahma sobre los olores fétidos, estos no son fáciles de eliminar para quien vive en el hogar. Por tanto, señor, partiré del hogar a la vida sin hogar».

‘‘อามนฺตยามิ ราชานํ, เรณุํ ภูมิปตึ อหํ;

ตฺวํ ปชานสฺสุ รชฺเชน, นาหํ โปโรหิจฺเจ รเม’’.

«Me dirijo al Rey Reṇu, señor de la tierra: ocúpese usted mismo de su reino; yo ya no encuentro placer en el cargo de capellán».

‘‘สเจ เต อูนํ กาเมหิ, อหํ ปริปูรยามิ เต;

โย ตํ หึสติ วาเรมิ, ภูมิเสนาปติ อหํ;

ตุวํ ปิตา อหํ ปุตฺโต, มา โน โควินฺท ปาชหิ’’.

«Si te faltan placeres sensuales, yo te los proporcionaré; a quien quiera que te dañe, yo lo detendré, pues soy el soberano del ejército. Tú eres para mí como un padre y yo soy para ti como un hijo; oh Govinda, no nos abandones».

‘‘นมตฺถิ อูนํ กาเมหิ, หึสิตา เม น วิชฺชติ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, ตสฺมาหํ น คเห รเม’’.

«No me faltan placeres sensuales y no existe nadie que me dañe; pero habiendo escuchado las palabras de un ser no humano, no encuentro deleite en el hogar».

‘‘อมนุสฺโส [Pg.196] กถํวณฺโณ, กึ เต อตฺถํ อภาสถ;

ยญฺจ สุตฺวา ชหาสิ โน, เคเห อมฺเห จ เกวลี’’.

«¿Cómo era la apariencia de ese ser no humano? ¿Qué beneficio te comunicó? ¿Qué escuchaste que te hace abandonarnos, a tu hogar y a todos nosotros por completo?».

‘‘อุปวุตฺถสฺส เม ปุพฺเพ, ยิฏฺฐุกามสฺส เม สโต;

อคฺคิ ปชฺชลิโต อาสิ, กุสปตฺตปริตฺถโต’’.

«Anteriormente, mientras permanecía en retiro solitario con el deseo de realizar un sacrificio, encendí el fuego sobre un lecho de hierba kusa».

‘‘ตโต เม พฺรหฺมา ปาตุรหุ, พฺรหฺมโลกา สนนฺตโน;

โส เม ปญฺหํ วิยากาสิ, ตํ สุตฺวา น คเห รเม’’.

«Entonces, el Brahma Sanaṅkumāra se me apareció desde el mundo de Brahma; él respondió a mi pregunta y, al escucharlo, ya no encuentro deleite en el hogar».

‘‘สทฺทหามิ อหํ โภโต, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, กถํ วตฺเตถ อญฺญถา.

«Creo lo que dice el señor Govinda. Habiendo escuchado las palabras de un ser no humano, ¿cómo podrías actuar de otra manera?».

‘‘เต ตํ อนุวตฺติสฺสาม, สตฺถา โควินฺท โน ภวํ;

มณิ ยถา เวฬุริโย, อกาโจ วิมโล สุโภ;

เอวํ สุทฺธา จริสฺสาม, โควินฺทสฺสานุสาสเน’’ติ.

«Nosotros te seguiremos; oh Govinda, sé nuestro maestro. Como una piedra de beryl, sin tacha, pura y radiante, así viviremos nosotros con pureza bajo la enseñanza de Govinda».

‘‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม. อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

«Si el venerable Govinda parte del hogar a la vida sin hogar, nosotros también partiremos del hogar a la vida sin hogar. Cualquiera que sea tu destino, ese será el nuestro».

ฉ ขตฺติยอามนฺตนา

El anuncio a los seis nobles

๓๒๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต ปุโรหิตํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ รชฺเช อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม ธนลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ ธเนน สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตํ สาปเตยฺยํ, ตโต โภโต ยาวตเกน อตฺโถ, ตาวตกํ อาหรียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ภวนฺตานํเยว วาหสา. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ [Pg.197] อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม อิตฺถิลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อิตฺถีหิ สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตา อิตฺถิโย, ตโต โภโต ยาวติกาหิ อตฺโถ, ตาวติกา อานียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิมา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย. ตาปาหํ สพฺพา ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยนฺติ’’.

322. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban los seis khattiyas (nobles); al llegar, se dirigió a ellos con estas palabras: ‘Busquen ahora, señores, a otro purohita que los asesore en los asuntos del reino. Deseo, señores, renunciar a la vida hogareña para llevar una vida sin hogar. Pues, según lo que escuché del mismo Brahma respecto a las impurezas (hedores), estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa. Por lo tanto, señores, saldré de la vida de hogar a la vida sin hogar’. Entonces, señores, los seis khattiyas se apartaron a un lado y deliberaron así: ‘Estos brahmanes suelen ser codiciosos de riquezas; ¿y si tratamos de persuadir al brahmán Mahāgovinda ofreciéndole tesoros?’. Tras acercarse a Mahāgovinda, le dijeron: ‘Señor, en estos siete reinos abundan las riquezas y propiedades; de ellas, tome usted todo cuanto necesite’. ‘Basta, señores; también yo poseo abundantes riquezas gracias a vuestra generosidad. Renunciando a todo aquello, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar. Pues, según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; por ello, señores, partiré hacia la vida sin hogar’. Entonces, señores, los seis khattiyas se apartaron de nuevo y deliberaron: ‘Estos brahmanes suelen ser codiciosos de mujeres; ¿y si tratamos de persuadir al brahmán Mahāgovinda ofreciéndole mujeres?’. Acercándose a él, le dijeron: ‘Señor, en estos siete reinos hay muchísimas mujeres; de entre ellas, tome usted cuantas desee’. ‘Basta, señores; yo también tengo cuarenta esposas de igual rango. Renunciando a todas ellas, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar. Pues, según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; ciertamente, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’.”

๓๒๓. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตีติ.

323. “‘Si el señor Govinda renuncia a la vida de hogar para llevar una vida sin hogar, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.”

‘‘สเจ ชหถ กามานิ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน;

อารมฺภวฺโห ทฬฺหา โหถ, ขนฺติพลสมาหิตา.

“‘Si abandonan los placeres sensoriales en los que se aferra la gente común; esfuércense, manténganse firmes y establecidos en el poder de la paciencia’.

‘‘เอส มคฺโค อุชุมคฺโค, เอส มคฺโค อนุตฺตโร;

สทฺธมฺโม สพฺภิ รกฺขิโต, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยาติ.

‘Este es el camino recto, este es el camino supremo; el verdadero Dhamma protegido por los sabios, para alcanzar el renacimiento en el mundo de Brahma’, dijo Govinda.”

‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุ. สตฺตนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde siete años. Al transcurrir siete años, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต วสฺสานิ, นาหํ สกฺโกมิ, ภวนฺเต, สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉพฺพสฺสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ วสฺสานิ อาคเมตุ… ตีณิ วสฺสานิ อาคเมตุ… ทฺเว วสฺสานิ อาคเมตุ… เอกํ วสฺสํ [Pg.198] อาคเมตุ, เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“‘Siete años es demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar siete años por ustedes. ¡Señores, quién conoce realmente la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; así pues, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’. ‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde seis años... cinco años... cuatro años... tres años... dos años... aguarde un año. Al cabo de un año, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, เอกํ วสฺสํ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต เอกํ วสฺสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต มาสานิ อาคเมตุ, สตฺตนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“‘Un año sigue siendo demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar un año por ustedes. ¡Señores, quién conoce la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; por ello, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’. ‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde siete meses. Al transcurrir siete meses, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต มาสานิ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต สตฺต มาสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ. คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

“‘Siete meses es demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar siete meses por ustedes. ¡Señores, quién conoce la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; ciertamente, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’.”

‘‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉ มาสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ มาสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ มาสานิ อาคเมตุ… ตีณิ มาสานิ อาคเมตุ… ทฺเว มาสานิ อาคเมตุ… เอกํ มาสํ อาคเมตุ… อทฺธมาสํ อาคเมตุ, อทฺธมาสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde seis meses... cinco meses... cuatro meses... tres meses... dos meses... un mes... aguarde medio mes. Al transcurrir medio mes, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, อทฺธมาโส, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต อทฺธมาสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺตาหํ อาคเมตุ, ยาว มยํ สเก ปุตฺตภาตโร รชฺเชน อนุสาสิสฺสาม, สตฺตาหสฺส [Pg.199] อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น จิรํ โข, โภ, สตฺตาหํ, อาคเมสฺสามหํ ภวนฺเต สตฺตาห’’นฺติ.

“‘Señores, medio mes es demasiado tiempo; no puedo esperarles por medio mes. Pues, ¿quién conoce la duración de las vidas? El más allá es inevitable; uno debe comprenderlo con sabiduría, debe hacerse el bien, debe practicarse la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘En ese caso, que el honorable Govinda espere siete días, mientras instruimos a nuestros hijos y hermanos en el gobierno del reino; transcurridos los siete días, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’. —‘Siete días no es mucho tiempo, señores; los esperaré por siete días’.”

พฺราหฺมณมหาสาลาทีนํ อามนฺตนา

Dirigiéndose a los eminentes brahmanes y otros

๓๒๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต อาจริยํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ มนฺเต วาเจสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘มา ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชฺชา, โภ, อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ; พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘‘ปพฺพชฺชา อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ, พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. โก นุ โข, โภ, อญฺญตฺร มยา มเหสกฺขตโร วา มหาลาภตโร วา! อหญฺหิ, โภ, เอตรหิ ราชาว รญฺญํ พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ เทวตาว คหปติกานํ. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

324. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban los siete eminentes maestros brahmanes y los setecientos graduados, y les dijo: ‘Señores, busquen ahora a otro maestro que les enseñe los himnos védicos. Deseo renunciar a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Que el honorable Govinda no renuncie a la vida de hogar por la vida sin hogar. Señores, la vida de renuncia tiene poca influencia y pocas ganancias; en cambio, el estado de brahmán tiene gran influencia y grandes ganancias’. —‘Señores, no digan eso: que la renuncia tiene poca influencia y pocas ganancias, y el estado de brahmán tiene gran influencia y grandes ganancias. Pues, ¿quién, aparte de mí, tiene más influencia o más ganancias? Pues ahora soy como un rey entre los reyes, como un Brahma entre los brahmanes, como una deidad entre los jefes de hogar. Dejando todo eso, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Si el honorable Govinda renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’.”

ภริยานํ อามนฺตนา

Dirigiéndose a las esposas

๓๒๕. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘ยา โภตีนํ อิจฺฉติ, สกานิ วา ญาติกุลานิ คจฺฉตุ อญฺญํ วา ภตฺตารํ ปริเยสตุ. อิจฺฉามหํ, โภตี, อคารสฺมา [Pg.200] อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภตี, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ตฺวญฺเญว โน ญาติ ญาติกามานํ, ตฺวํ ปน ภตฺตา ภตฺตุกามานํ. สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

325. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban sus cuarenta esposas de igual rango y les dijo: ‘Cualquiera de ustedes que lo desee, regrese a la casa de sus parientes o busque otro esposo. Deseo renunciar a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señoras, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Solo tú eres nuestro pariente para quienes desean parientes, solo tú eres nuestro esposo para quienes desean esposo. Si el honorable Govinda renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, nosotras también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’.”

มหาโควินฺทปพฺพชฺชา

La renuncia de Mahāgovinda

๓๒๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชิตํ ปน มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติยา มุทฺธาวสิตฺตา สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ จตฺตารีสา จ ภริยา สาทิสิโย อเนกานิ จ ขตฺติยสหสฺสานิ อเนกานิ จ พฺราหฺมณสหสฺสานิ อเนกานิ จ คหปติสหสฺสานิ อเนเกหิ จ อิตฺถาคาเรหิ อิตฺถิโย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, โภ, ปริสาย ปริวุโต มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามนิคมราชธานีสุ จาริกํ จรติ. ยํ โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามํ วา นิคมํ วา อุปสงฺกมติ, ตตฺถ ราชาว โหติ รญฺญํ, พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ, เทวตาว คหปติกานํ. เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ขิปนฺติ วา อุปกฺขลนฺติ วา เต เอวมาหํสุ – ‘‘นมตฺถุ มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส, นมตฺถุ สตฺต ปุโรหิตสฺสา’’’ติ.

326. “Entonces, señores, transcurridos esos siete días, el brahmán Mahāgovinda se afeitó el cabello y la barba, se vistió con las túnicas azafrán y renunció a la vida de hogar por la vida sin hogar. Habiendo renunciado el brahmán Mahāgovinda, los siete reyes de la casta guerrera consagrados, los siete eminentes maestros brahmanes, los setecientos graduados, las cuarenta esposas de igual rango, muchos miles de nobles, muchos miles de brahmanes, muchos miles de jefes de hogar, junto con las mujeres de sus séquitos, se afeitaron el cabello y la barba, se vistieron con túnicas azafrán y siguieron al brahmán Mahāgovinda en la renuncia a la vida de hogar. El brahmán Mahāgovinda, rodeado por esa asamblea, recorrió aldeas, pueblos y capitales. En aquel tiempo, señores, a cualquier aldea o pueblo al que el brahmán Mahāgovinda llegaba, allí era como un rey entre reyes, como un Brahma entre brahmanes, como una deidad entre los jefes de hogar. En aquel tiempo, cuando la gente estornudaba o tropezaba, decían: ‘¡Homenaje al brahmán Mahāgovinda! ¡Homenaje al capellán de los siete reyes!’”

๓๒๗. ‘‘มหาโควินฺโท, โภ, พฺราหฺมโณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา…เป… อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ สาวกานญฺจ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสิ.

327. “El brahmán Mahāgovinda permaneció impregnando una dirección con una mente llena de amor universal (mettā), así la segunda, la tercera y la cuarta. De la misma manera, hacia arriba, hacia abajo y alrededor, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció impregnando el mundo entero con una mente llena de amor universal, abundante, sublime, inconmensurable, sin enemistad y sin mala voluntad. Permaneció impregnando el mundo con una mente llena de compasión... con una mente llena de alegría altruista... con una mente llena de ecuanimidad, sin mala voluntad. Y enseñó a sus discípulos el camino para alcanzar la compañía del mundo de Brahma”.

๓๒๘. ‘‘เย [Pg.201] โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชึสุ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรสุํ เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรสุํ. อิติ โข, โภ, สพฺเพสํเยว เตสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อโหสิ อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’’ติ.

328. “En aquel tiempo, amigos, aquellos discípulos del brahmán Mahāgovinda que comprendieron plenamente la enseñanza, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacieron en un buen destino, en el mundo de Brahma. Aquellos que no comprendieron plenamente la enseñanza, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, algunos renacieron en compañía de los devas Paranimmitavasavattī; algunos en compañía de los devas Nimmānarati; algunos en compañía de los devas Tusita; algunos en compañía de los devas Yāma; algunos en compañía de los devas Tāvatiṃsa; algunos en compañía de los devas Cātumahārājikānaṃ; y aquellos que cumplieron con el grado más bajo, renacieron en la hueste de los Gandhabbas. Así pues, amigos, la vida de renuncia de todos esos nobles hijos no fue en vano, no fue estéril, sino fructífera y beneficiosa”.

๓๒๙. ‘‘สรติ ตํ ภควา’’ติ? ‘‘สรามหํ, ปญฺจสิข. อหํ เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ อโหสึ. อหํ เตสํ สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสึ. ตํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

329. “¿Recuerda el Bienaventurado aquello?”. “Lo recuerdo, Pañcasikha. En aquel tiempo yo fui el brahmán Mahāgovinda. Yo enseñé a esos discípulos el camino para alcanzar la compañía en el mundo de Brahma. Sin embargo, Pañcasikha, aquella vida santa mía no conducía al desencanto, ni al desapasionamiento, ni al cese, ni a la paz, ni al conocimiento superior, ni a la iluminación, ni al Nibbāna; solo conducía al renacimiento en el mundo de Brahma”.

อิทํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมญฺจ ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อิทํ โข ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ.

“Pero esta vida santa mía, Pañcasikha, conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna. ¿Y cuál es, Pañcasikha, esa vida santa que conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna? Es precisamente este Noble Camino Óctuple, a saber: el correcto entendimiento, el correcto pensamiento, la correcta palabra, la correcta acción, el correcto medio de vida, el correcto esfuerzo, la correcta atención y la correcta concentración. Esta es, Pañcasikha, la vida santa que conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna”.

๓๓๐. ‘‘เย โข ปน เม, ปญฺจสิข, สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ; เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.202] โอปปาติกา โหนฺติ ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน โหนฺติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา โหนฺติ อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อิติ โข, ปญฺจสิข, สพฺเพสํเยว อิเมสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’ติ.

330. “Pañcasikha, aquellos discípulos míos que comprenden plenamente la enseñanza, mediante la destrucción de las impurezas, alcanzan en esta misma vida la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría libres de impurezas, habiéndolas realizado por sí mismos mediante el conocimiento directo. Aquellos que no comprenden plenamente la enseñanza, por la destrucción total de los cinco grilletes inferiores, son de nacimiento espontáneo y allí alcanzan el Nibbāna final, sin retornar jamás de aquel mundo. De entre aquellos discípulos que no comprenden plenamente la enseñanza, algunos, por la destrucción de tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, se convierten en los que retornan una sola vez, quienes tras volver a este mundo una sola vez más, pondrán fin al sufrimiento. De entre aquellos que no comprenden plenamente la enseñanza, algunos, por la destrucción de tres grilletes, se convierten en los que entran en la corriente, no sujetos a la caída en estados de perdición, con el destino firme y encaminados hacia la iluminación. Así pues, Pañcasikha, la vida de renuncia de todos estos nobles hijos no ha sido en vano, no ha sido estéril, sino que ha sido fructífera y beneficiosa”.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

Esto dijo el Bienaventurado. El hijo de los Gandhabbas, Pañcasikha, regocijándose y deleitándose en las palabras del Bienaventurado, le rindió homenaje, lo circundó por la derecha y desapareció allí mismo.

มหาโควินฺทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

El Mahāgovinda Sutta, el sexto, ha terminado.

๗. มหาสมยสุตฺตํ

7. Mahāsamaya Sutta

๓๓๑. เอวํ [Pg.203] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อถ โข จตุนฺนํ สุทฺธาวาสกายิกานํ เทวตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ยํนูน มยมฺปิ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปจฺเจกํ คาถํ ภาเสยฺยามา’’ติ.

331. Así lo he oído. En una ocasión, el Bienaventurado residía entre los Sakyas, en el Gran Bosque de Kapilavatthu, junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes, todos ellos Arahants. Y de diez sistemas de mundos, las deidades en su mayoría se habían reunido para ver al Bienaventurado y a la comunidad de monjes. Entonces, a cuatro deidades de las huestes de las Moradas Puras se les ocurrió este pensamiento: ‘El Bienaventurado reside entre los Sakyas, en el Gran Bosque de Kapilavatthu, junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes, todos ellos Arahants; y de diez sistemas de mundos, las deidades en su mayoría se han reunido para ver al Bienaventurado y a la comunidad de monjes. ¿Qué tal si nosotros también nos acercamos a donde está el Bienaventurado y, una vez allí, recitamos cada uno una estrofa ante él?’.

๓๓๒. อถ โข ตา เทวตา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว สุทฺธาวาเสสุ เทเวสุ อนฺตรหิตา ภควโต ปุรโต ปาตุรเหสุํ. อถ โข ตา เทวตา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

332. Entonces, aquellas deidades, tan rápido como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, desaparecieron de las Moradas Puras y aparecieron ante el Bienaventurado. Luego, habiendo rendido homenaje al Bienaventurado, se detuvieron a un lado. Estando allí de pie, una de las deidades recitó esta estrofa ante el Bienaventurado:

‘‘มหาสมโย ปวนสฺมึ, เทวกายา สมาคตา;

อาคตมฺห อิมํ ธมฺมสมยํ, ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ.

‘Hay una gran asamblea en el bosque, las huestes de devas se han reunido; hemos venido a esta reunión del Dhamma para ver a la comunidad invencible’.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado:

‘‘ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหํสุ, จิตฺตมตฺตโน อุชุกํ อกํสุ ;

สารถีว เนตฺตานิ คเหตฺวา, อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

‘Allí los monjes han concentrado sus mentes, han enderezado sus propios corazones; como un auriga que sostiene las riendas, los sabios protegen sus facultades’.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado:

‘‘เฉตฺวา ขีลํ เฉตฺวา ปลิฆํ, อินฺทขีลํ อูหจฺจ มเนชา;

เต จรนฺติ สุทฺธา วิมลา, จกฺขุมตา สุทนฺตา สุสุนาคา’’ติ.

‘Habiendo cortado la estaca, habiendo roto el cerrojo, habiendo arrancado el pilar del umbral, están libres de agitación; deambulan puros y sin mancha, como jóvenes elefantes nobles bien domados por Aquel que posee la Visión’.

อถ [Pg.204] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado:

‘‘เยเกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ.

‘Quienesquiera que busquen refugio en el Buddha, no irán a los estados de privación; al abandonar el cuerpo humano, llenarán las huestes celestiales’.

เทวตาสนฺนิปาตา

La reunión de las deidades

๓๓๓. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา โหนฺติ, ตถาคตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุํ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา ภวิสฺสนฺติ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. อาจิกฺขิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; กิตฺตยิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; เทเสสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ.

333. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, en diez mil sistemas de mundos, las deidades se han congregado en su mayoría para ver al Tathagata y a la comunidad de monjes. Monjes, cualesquiera que hayan sido en el pasado los Arahants, los Perfectamente Iluminados, para esos Bienaventurados también hubo congregaciones de deidades de tal magnitud, exactamente como ocurre conmigo en el presente. Monjes, cualesquiera que sean en el futuro los Arahants, los Perfectamente Iluminados, para esos Bienaventurados también habrá congregaciones de deidades de tal magnitud, exactamente como ocurre conmigo en el presente. Monjes, anunciaré los nombres de las huestes celestiales; monjes, proclamaré los nombres de las huestes celestiales; monjes, enseñaré los nombres de las huestes celestiales. Escuchen eso con atención, presten mucha atención, que hablaré». «Así sea, Señor», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado.

๓๓๔. ภควา เอตทโวจ –

334. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

‘‘สิโลกมนุกสฺสามิ, ยตฺถ ภุมฺมา ตทสฺสิตา;

เย สิตา คิริคพฺภรํ, ปหิตตฺตา สมาหิตา.

«Recitaré versos sobre el lugar donde habitan las deidades terrestres; aquellos que residen en las cuevas de las montañas, con la mente entregada al esfuerzo y concentrada.

‘‘ปุถูสีหาว สลฺลีนา, โลมหํสาภิสมฺภุโน;

โอทาตมนสา สุทฺธา, วิปฺปสนฺนมนาวิลา’’.

Como muchos leones retirados en soledad, habiendo superado el erizamiento de los cabellos, de mentes puras y limpias, serenos y sin mácula».

ภิยฺโย ปญฺจสเต ญตฺวา, วเน กาปิลวตฺถเว;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

Sabiendo el Maestro que en el bosque de Kapilavatthu había más de quinientos discípulos deleitándose en la Enseñanza, entonces se dirigió a ellos:

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว’’;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ.

«Las huestes celestiales han llegado; ¡reconózcanlas, monjes!». Al escuchar la instrucción del Buda, ellos se aplicaron con ardor.

เตสํ ปาตุรหุ ญาณํ, อมนุสฺสานทสฺสนํ;

อปฺเปเก สตมทฺทกฺขุํ, สหสฺสํ อถ สตฺตรึ.

En ellos surgió el conocimiento, la visión de los seres no humanos. Algunos vieron cien, otros mil, y otros setenta mil.

สตํ [Pg.205] เอเก สหสฺสานํ, อมนุสฺสานมทฺทสุํ;

อปฺเปเกนนฺตมทฺทกฺขุํ, ทิสา สพฺพา ผุฏา อหุํ.

Algunos vieron cien mil seres no humanos; otros vieron un número infinito, pues todas las direcciones estaban colmadas por ellos.

ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

Habiendo comprendido todo esto, el Maestro, poseedor de la visión, discerniéndolo directamente, se dirigió entonces a sus discípulos que se deleitaban en la Enseñanza:

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส.

«Las huestes celestiales han llegado; ¡reconózcanlas, monjes! Yo les proclamaré sus nombres, uno tras otro, a través de versos.

๓๓๕.‘‘สตฺตสหสฺสา เต ยกฺขา, ภุมฺมา กาปิลวตฺถวา.

335. Siete mil son los yakshas terrestres de Kapilavatthu.

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘ฉสหสฺสา เหมวตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุตีมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Seis mil yakshas del Himalaya, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘สาตาคิรา ติสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Tres mil yakshas del monte Sātāgiri, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘อิจฺเจเต โสฬสสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Así, estos dieciséis mil yakshas de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘เวสฺสามิตฺตา ปญฺจสตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Quinientos yakshas del monte Vessāmitta, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘กุมฺภีโร ราชคหิโก, เวปุลฺลสฺส นิเวสนํ;

ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสติ;

กุมฺภีโร ราชคหิโก, โสปาคา สมิตึ วนํ.

Kumbhīra de Rājagaha, cuya morada está en el monte Vepulla, a quien más de cien mil yakshas sirven; ese Kumbhīra de Rājagaha también ha venido al bosque, a la asamblea.

๓๓๖.‘‘ปุริมญฺจ ทิสํ ราชา, ธตรฏฺโฐ ปสาสติ.

336. Y el rey Dhataraṭṭha gobierna la dirección del este.

คนฺธพฺพานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Señor de los gandharvas, es un gran rey de gran renombre.

‘‘ปุตฺตาปิ [Pg.206] ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘ทกฺขิณญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูฬฺโห ตํ ปสาสติ ;

กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Y el rey Virūḷha gobierna la dirección del sur, señor de los kumbhaṇḍas, es un gran rey de gran renombre.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘ปจฺฉิมญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูปกฺโข ปสาสติ;

นาคานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Y el rey Virūpakkha gobierna la dirección del oeste, señor de los nagas, es un gran rey de gran renombre.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘อุตฺตรญฺจ ทิสํ ราชา, กุเวโร ตํ ปสาสติ;

ยกฺขานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

Y el rey Kuvera gobierna la dirección del norte, señor de los yakshas, es un gran rey de gran renombre.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes.

‘‘ปุริมํ ทิสํ ธตรฏฺโฐ, ทกฺขิเณน วิรูฬฺหโก;

ปจฺฉิเมน วิรูปกฺโข, กุเวโร อุตฺตรํ ทิสํ.

Dhataraṭṭha en la dirección del este, Virūḷhaka en el sur, Virūpakkha en el oeste y Kuvera en la dirección del norte.

‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

ททฺทลฺลมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว.

Estos cuatro grandes reyes, resplandecientes en las cuatro direcciones, se detuvieron en el bosque cercano a Kapilavatthu.

๓๓๗.‘‘เตสํ มายาวิโน ทาสา, อาคุํ วญฺจนิกา สฐา.

337. Sus servidores, astutos en la magia, engañosos y fraudulentos, también acudieron.

มายา กุเฏณฺฑุ วิเฏณฺฑุ, วิฏุจฺจ วิฏุโฏ สห.

Māyā, Kuṭeṇḍu, Viṭeṇḍu, junto con Viṭucca y Viṭuṭo».

‘‘จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนิฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ;

ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ.

Candana, Kāmaseṭṭha, Kinnighaṇḍu y Nighaṇḍu; vinieron también Panāda, Opamañña y el auriga divino Mātali.

‘‘จิตฺตเสโน [Pg.207] จ คนฺธพฺโพ, นโฬราชา ชเนสโภ ;

อาคา ปญฺจสิโข เจว, ติมฺพรู สูริยวจฺจสา.

El gandhabba Cittasena, el rey Naḷa y Janesabha; también vinieron Pañcasikha, Timbarū y Sūriyavacchasā.

‘‘เอเต จญฺเญ จ ราชาโน, คนฺธพฺพา สห ราชุภิ;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Estos y otros reyes gandhabbas, junto con sus soberanos, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

๓๓๘.‘‘อถาคุํ นาคสา นาคา, เวสาลา สหตจฺฉกา.

338. Entonces vinieron los nagas del lago de los nagas y los de Vesāli junto con su séquito.

กมฺพลสฺสตรา อาคุํ, ปายาคา สห ญาติภิ.

Vinieron los nagas Kambala y Assatara, y los de Payāga con sus parientes.

‘‘ยามุนา ธตรฏฺฐา จ, อาคู นาคา ยสสฺสิโน;

เอราวโณ มหานาโค, โสปาคา สมิตึ วนํ.

Los ilustres nagas del río Yamunā y los del clan Dhataraṭṭha vinieron; el gran naga Erāvaṇa también llegó al bosque a la asamblea.

‘‘เย นาคราเช สหสา หรนฺติ, ทิพฺพา ทิชา ปกฺขิ วิสุทฺธจกฺขู;

เวหายสา เต วนมชฺฌปตฺตา, จิตฺรา สุปณฺณา อิติ เตส นามํ.

Aquellos que capturan por la fuerza a los reyes nagas, las aves divinas aladas y de visión pura; volando por el aire llegaron al centro del bosque, los llamados 'Supannas Coloridos'.

‘‘อภยํ ตทา นาคราชานมาสิ, สุปณฺณโต เขมมกาสิ พุทฺโธ;

สณฺหาหิ วาจาหิ อุปวฺหยนฺตา, นาคา สุปณฺณา สรณมกํสุ พุทฺธํ.

Entonces hubo seguridad para los reyes nagas; el Buda los protegió de los Supannas. Dirigiéndose unos a otros con palabras amables, los nagas y los Supannas tomaron refugio en el Buda.

๓๓๙.‘‘ชิตา วชิรหตฺเถน, สมุทฺทํ อสุราสิตา.

339. Vencidos por el que porta el rayo en su mano, los asuras residen en el océano.

ภาตโร วาสวสฺเสเต, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน.

Ellos son hermanos de Vāsava, poderosos e ilustres.

‘‘กาลกญฺจา มหาภิสฺมา, อสุรา ทานเวฆสา;

เวปจิตฺติ สุจิตฺติ จ, ปหาราโท นมุจี สห.

Los asuras Kālakañja de formas aterradoras, los asuras Dānaveghasa, Vepacitti, Sucitti y Pahārāda vinieron junto con Namuci.

‘‘สตญฺจ พลิปุตฺตานํ, สพฺเพ เวโรจนามกา;

สนฺนยฺหิตฺวา พลิเสนํ, ราหุภทฺทมุปาคมุํ;

สมโยทานิ ภทฺทนฺเต, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Los cien hijos de Bali, todos llamados Verocana, tras armar a su ejército, se acercaron al noble Rāhu y dijeron: 'Noble señor, es el momento de ir al bosque, a la asamblea de los monjes'.

๓๔๐.‘‘อาโป จ เทวา ปถวี, เตโช วาโย ตทาคมุํ.

340. Las deidades del Agua, la Tierra, el Fuego y el Aire vinieron entonces.

วรุณา วารณา เทวา, โสโม จ ยสสา สห.

Los dioses Varuṇa, Vāraṇa y Soma vinieron junto con sus seguidores.

‘‘เมตฺตา กรุณา กายิกา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Vinieron los ilustres dioses de la Benevolencia y la Compasión; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores.

‘‘อิทฺธิมนฺโต [Pg.208] ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

‘‘เวณฺฑุเทวา สหลิ จ, อสมา จ ทุเว ยมา;

จนฺทสฺสูปนิสา เทวา, จนฺทมาคุํ ปุรกฺขตฺวา.

Los dioses Veṇḍu, Sahali, Asama y los dos Yamas vinieron; los dioses que siguen a la Luna vinieron poniéndola al frente.

‘‘สูริยสฺสูปนิสา เทวา, สูริยมาคุํ ปุรกฺขตฺวา;

นกฺขตฺตานิ ปุรกฺขตฺวา, อาคุํ มนฺทวลาหกา.

Los dioses que siguen al Sol vinieron poniéndolo al frente; precedidos por las estrellas, vinieron las deidades de las nubes.

‘‘วสูนํ วาสโว เสฏฺโฐ, สกฺโกปาคา ปุรินฺทโท;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Vāsava, el más excelente de los Vasus, también vino Sakka, el Purindada; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

‘‘อถาคุํ สหภู เทวา, ชลมคฺคิสิขาริว;

อริฏฺฐกา จ โรชา จ, อุมาปุปฺผนิภาสิโน.

También vinieron los dioses Sahabhū, resplandecientes como llamas de fuego; y los Ariṭṭhakas, los Rojas y los que brillan como flores de lino azul.

‘‘วรุณา สหธมฺมา จ, อจฺจุตา จ อเนชกา;

สูเลยฺยรุจิรา อาคุํ, อาคุํ วาสวเนสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Vinieron los Varuṇas, los Sahadhammas, los Accutas y los Anejakas; también vinieron los Sūleyyas, los Ruciras y los Vāsavanesinas; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

‘‘สมานา มหาสมนา, มานุสา มานุสุตฺตมา;

ขิฑฺฑาปโทสิกา อาคุํ, อาคุํ มโนปโทสิกา.

Vinieron los Samānas, los Mahāsamānas, los Mānusas y los Mānusuttamas; también vinieron los Khiḍḍāpadosikas y los Manopadosikas.

‘‘อถาคุํ หรโย เทวา, เย จ โลหิตวาสิโน;

ปารคา มหาปารคา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

Entonces vinieron los dioses Haris y aquellos vestidos de rojo; los ilustres dioses Pāragas y Mahāpāragas también llegaron; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

‘‘สุกฺกา กรมฺภา อรุณา, อาคุํ เวฆนสา สห;

โอทาตคยฺหา ปาโมกฺขา, อาคุํ เทวา วิจกฺขณา.

Vinieron los Sukkas, los Karambhas y los Aruṇas junto con los Veghanasas; también vinieron los principales Odātagayhas y los sabios dioses Vicakkhaṇas.

‘‘สทามตฺตา [Pg.209] หารคชา, มิสฺสกา จ ยสสฺสิโน;

ถนยํ อาค ปชฺชุนฺโน, โย ทิสา อภิวสฺสติ.

Vinieron los Sadāmattas, los Hāragajās y los ilustres Missakās; también llegó Pajjunna tronando, aquel que hace llover en todas las direcciones.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores; poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes.

‘‘เขมิยา ตุสิตา ยามา, กฏฺฐกา จ ยสสฺสิโน;

ลมฺพีตกา ลามเสฏฺฐา, โชตินามา จ อาสวา;

นิมฺมานรติโน อาคุํ, อถาคุํ ปรนิมฺมิตา.

Vinieron los Khemiyas, los dioses de Tusita y Yāma, y los ilustres Kaṭṭhakas; también vinieron los Lambītakas, los Lāmaseṭṭhas, los llamados Joti, los Āsavā, los dioses de Nimmānaratī y luego los de Paranimmitā.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

Estos diez grupos de diez huestes celestiales, todos de diversos colores, poseedores de poderes psíquicos, radiantes, hermosos y de gran renombre, se acercaron gozosos a la asamblea de monjes en el gran bosque.

‘‘สฏฺเฐเต เทวนิกายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

นามนฺวเยน อาคจฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สห.

Estos sesenta grupos de deidades, todos de diversos colores, llegaron de acuerdo con sus respectivos nombres, junto con otros que eran semejantes a ellos en apariencia y nombre.

‘‘‘ปวุฏฺฐชาติมขิลํ, โอฆติณฺณมนาสวํ;

ทกฺเขโมฆตรํ นาคํ, จนฺทํว อสิตาติคํ’.

‘Veamos al Noble Sangha, libre de renacimiento, sin las espinas de las pasiones, que ha cruzado la inundación y está libre de impurezas; veamos al Buda, el Gran Ser que ayuda a cruzar el océano del Samsara y brilla con gloria como la luna que trasciende toda mancha’.

๓๔๑.‘‘สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จ, ปุตฺตา อิทฺธิมโต สห.

341. Subrahmā y Paramatto, quienes son hijos espirituales del Bienaventurado poseedor de gran poder, estos dos Brahmas nobles llegaron juntos.

สนงฺกุมาโร ติสฺโส จ, โสปาค สมิตึ วนํ.

Sanaṅkumāro y Tisso también llegaron gozosos a la asamblea de monjes en el gran bosque.

‘‘สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ, มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ;

อุปปนฺโน ชุติมนฺโต, ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโส.

Un millar de grandes Brahmas, capaces de iluminar con su resplandor los sistemas de mundos, también llegaron; aquel Gran Brahma nacido en el reino de Brahma, poseedor de gran esplendor, de cuerpo inmenso y glorioso, que sobrepasa a los otros Brahmas, también llegó.

‘‘ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคุํ, ปจฺเจกวสวตฺติโน;

เตสญฺจ มชฺฌโต อาค, หาริโต ปริวาริโต.

Diez señores llegaron allí, cada uno con su propio dominio; y en medio de ellos vino el Gran Brahma llamado Hārito, rodeado por un séquito de cien mil Brahmas.

๓๔๒.‘‘เต จ สพฺเพ อภิกฺกนฺเต, สอินฺเท เทเว สพฺรหฺมเก.

342. Y cuando todos ellos hubieron llegado a la gran selva, incluyendo a Sakka, el señor de los dioses, y a los Brahmas,

มารเสนา อภิกฺกามิ, ปสฺส กณฺหสฺส มนฺทิยํ.

El ejército de Mara avanzó; ved la insensatez del Oscuro.

‘‘‘เอถ คณฺหถ พนฺธถ, ราเคน พทฺธมตฺถุ โว;

สมนฺตา ปริวาเรถ, มา โว มุญฺจิตฺถ โกจิ นํ’.

‘¡Venid, atrapadlos, atadlos! Que toda esta asamblea quede atada por el lazo del deseo. Rodeadlos por todas partes, que ninguno de ellos se os escape’.

‘‘อิติ [Pg.210] ตตฺถ มหาเสโน, กณฺโห เสนํ อเปสยิ;

ปาณินา ตลมาหจฺจ, สรํ กตฺวาน เภรวํ.

Así, en aquella asamblea, el de gran ejército, el Oscuro, envió a su hueste; golpeando la tierra con la palma de su mano y emitiendo un sonido aterrador para infundir miedo.

‘‘ยถา ปาวุสฺสโก เมโฆ, ถนยนฺโต สวิชฺชุโก;

+ตทา โส ปจฺจุทาวตฺติ, สงฺกุทฺโธ อสยํวเส.

Como una gran nube de lluvia que truena con relámpagos, envió a su ejército; pero entonces, aquel Māra se retiró enfurecido, pues no pudo someterlos a su voluntad.

๓๔๓. ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา.

343. Y el Maestro, el Poseedor de la Visión, habiendo comprendido y discernido plenamente todo aquello con su sabiduría superior,

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

se dirigió entonces a los discípulos que se deleitan en la Enseñanza:

‘‘มารเสนา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ;

วีตราเคหิ ปกฺกามุํ, เนสํ โลมาปิ อิญฺชยุํ.

'El ejército de Mara ha avanzado; ¡reconocedlo, monjes!'. Al escuchar la enseñanza del Buddha, ellos se esforzaron con diligencia. El ejército de Mara se alejó de aquellos libres de pasión; no pudieron agitar ni un solo vello de sus cuerpos.

‘‘‘สพฺเพ วิชิตสงฺคามา, ภยาตีตา ยสสฺสิโน;

โมทนฺติ สห ภูเตหิ, สาวกา เต ชเนสุตา’’ติ.

‘Todos ellos son vencedores en la batalla, han trascendido el miedo y son gloriosos; estos discípulos del Buda, famosos entre la gente, se regocijan junto con otros seres nobles’. Así lo he oído.

มหาสมยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

Aquí termina el séptimo discurso, el Mahāsamaya Sutta.

๘. สกฺกปญฺหสุตฺตํ

8. 8. Sakkapañha Sutta (El Discurso de las Preguntas de Sakka)

๓๔๔. เอวํ [Pg.211] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. เตน โข ปน สมเยน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อุสฺสุกฺกํ อุทปาทิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? อทฺทสา โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ มคเธสุ วิหรนฺตํ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ทิสฺวาน เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, มาริสา, ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, มาริสา, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข เทวา ตาวตึสา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ.

344. Así lo he oído: En una ocasión, el Bienaventurado residía en el reino de Magadha, al este de Rājagaha, en la cueva Indasāla del monte Vediyaka, al norte de la aldea brahmánica llamada Ambasaṇḍā. En aquel tiempo, Sakka, el señor de los dioses, sintió un intenso deseo de ver al Bienaventurado. Entonces Sakka pensó: ‘¿Dónde residirá ahora el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado?’. Sakka vio al Bienaventurado residiendo en la cueva Indasāla y se dirigió a los dioses de los Treinta y Tres: ‘Amigos, el Bienaventurado reside en la cueva Indasāla del monte Vediyaka; sería bueno que nos acercáramos a ver a ese Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado’. ‘¡Que así sea!’, respondieron los dioses de los Treinta y Tres a Sakka.

๓๔๕. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควา มคเธสุ วิหรติ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, ตาต ปญฺจสิข, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อนุจริยํ อุปาคมิ.

345. Entonces Sakka, el señor de los dioses, se dirigió al joven gandhabba Pañcasikha: ‘Querido Pañcasikha, el Bienaventurado reside en la cueva Indasāla... sería bueno que nos acercáramos a ver al Bienaventurado’. ‘¡Que así sea, señor!’, respondió Pañcasikha, y tomando su laúd Beluvapaṇḍu, de color similar al membrillo maduro, acompañó a Sakka.

๓๔๖. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เทเวหิ ตาวตึเสหิ ปริวุโต ปญฺจสิเขน คนฺธพฺพเทวปุตฺเตน ปุรกฺขโต เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต มคเธสุ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต ปจฺจุฏฺฐาสิ. เตน โข ปน สมเยน เวทิยโก ปพฺพโต [Pg.212] อติริว โอภาสชาโต โหติ อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน. อปิสฺสุทํ ปริโต คาเมสุ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘อาทิตฺตสฺสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ฌายติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ชลติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต กึสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต อติริว โอภาสชาโต อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม’’ติ สํวิคฺคา โลมหฏฺฐชาตา อเหสุํ.

346. Entonces Sakka, rodeado por los dioses de los Treinta y Tres y precedido por Pañcasikha, desapareció de los cielos y apareció en el monte Vediyaka tan rápido como un hombre fuerte extiende o contrae su brazo. En aquel momento, el monte Vediyaka y la aldea de Ambasaṇḍā resplandecían intensamente debido al poder de los dioses. La gente de las aldeas cercanas decía: ‘Hoy el monte Vediyaka parece arder, parece estar en llamas; ¿por qué resplandece tanto el monte?’. Y estaban sobrecogidos y con el vello erizado.

๓๔๗. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ทุรุปสงฺกมา โข, ตาต ปญฺจสิข, ตถาคตา มาทิเสน, ฌายี ฌานรตา, ตทนฺตรํ ปฏิสลฺลีนา. ยทิ ปน ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทยฺยาสิ, ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน อินฺทสาลคุหา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘เอตฺตาวตา เม ภควา เนว อติทูเร ภวิสฺสติ นาจฺจาสนฺเน, สทฺทญฺจ เม โสสฺสตี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

347. Sakka le dijo a Pañcasikha: ‘Querido Pañcasikha, los Tathāgatas son difíciles de abordar para alguien como yo cuando están absortos en meditación y en retiro solitario. Si tú primero pudieras complacer al Bienaventurado, luego nosotros nos acercaremos para verlo’. Pañcasikha aceptó, tomó su laúd y se acercó a la cueva Indasāla; se detuvo a un lado pensando: ‘Desde aquí el Bienaventurado no me tendrá ni muy lejos ni muy cerca, y podrá oír mi música’.

ปญฺจสิขคีตคาถา

Los versos cantados por Pañcasikha

๓๔๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสิ, อิมา จ คาถา อภาสิ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

348. Estando a un lado, Pañcasikha tocó su laúd Beluvapaṇḍu y recitó estos versos relacionados con el Buda, el Dhamma, el Saṅgha, los Arahants y el deseo sensual:

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม.

‘¡Rindo homenaje a tu padre, Timbaru, oh hermosa Sūriyavacchasā! Por quien naciste tú, la bella, que eres la causa de mi alegría.’

‘‘วาโตว เสทตํ กนฺโต, ปานียํว ปิปาสโต;

องฺคีรสิ ปิยาเมสิ, ธมฺโม อรหตามิว.

‘Como la brisa para quien está sudando, como el agua para el sediento, así de amada eres para mí, oh Aṅgīrasī radiante, como el Dhamma para los Arahants.’

‘‘อาตุรสฺเสว เภสชฺชํ, โภชนํว ชิฆจฺฉโต;

ปรินิพฺพาปย มํ ภทฺเท, ชลนฺตมิว วารินา.

‘Como la medicina para el enfermo, como el alimento para el hambriento, extingue mi fuego de pasión, oh hermosa, como el agua extingue una hoguera.’

‘‘สีโตทกํ [Pg.213] โปกฺขรณึ, ยุตฺตํ กิญฺชกฺขเรณุนา;

นาโค ฆมฺมาภิตตฺโตว, โอคาเห เต ถนูทรํ.

Como un elefante afligido por el intenso calor se sumerge en un estanque de aguas frías cubierto de polen de loto, así quisiera yo sumergirme en tu regazo.

‘‘อจฺจงฺกุโสว นาโคว, ชิตํ เม ตุตฺตโตมรํ;

การณํ นปฺปชานามิ, สมฺมตฺโต ลกฺขณูรุยา.

Como un elefante que, fuera de control, ignora el aguijón y la lanza creyéndose vencedor, así yo, embriagado por la belleza de tus muslos, he perdido todo sentido de la razón.

‘‘ตยิ เคธิตจิตฺโตสฺมิ, จิตฺตํ วิปริณามิตํ;

ปฏิคนฺตุํ น สกฺโกมิ, วงฺกฆสฺโตว อมฺพุโช.

Mi mente está cautivada por ti, mi pensamiento se ha transformado; no puedo retroceder, tal como un pez que ha tragado el anzuelo.

‘‘วามูรุ สช มํ ภทฺเท, สช มํ มนฺทโลจเน;

ปลิสฺสช มํ กลฺยาณิ, เอตํ เม อภิปตฺถิตํ.

¡Oh, tú de bellos muslos, abrázame! ¡Tú de mirada dulce, abrázame! ¡Oh, hermosa doncella, rodéame con tus brazos, pues este es mi anhelo más profundo!

‘‘อปฺปโก วต เม สนฺโต, กาโม เวลฺลิตเกสิยา;

อเนกภาโว สมุปฺปาทิ, อรหนฺเตว ทกฺขิณา.

Mi deseo, aunque inicialmente era pequeño, ha crecido inmensamente por ti, la de cabellos ondulados, tal como una ofrenda entregada a un Arahant produce frutos infinitos.

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อรหนฺเตสุ ตาทิสุ;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

Cualquier mérito que yo haya realizado hacia tales seres realizados, los Arahants, que ese mérito fructifique junto a ti, ¡oh, tú, perfecta en toda tu belleza!

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อสฺมึ ปถวิมณฺฑเล;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

Cualquier mérito que haya acumulado en este mundo, que ese mérito fructifique junto a ti, ¡oh, tú, perfecta en toda tu belleza!

‘‘สกฺยปุตฺโตว ฌาเนน, เอโกทิ นิปโก สโต;

อมตํ มุนิ ชิคีสาโน, ตมหํ สูริยวจฺฉเส.

Así como el hijo de los Sakyas, absorto en meditación, unificado, sabio y atento, busca el estado inmortal; así te busco yo a ti, Suriyavacchasa.

‘‘ยถาปิ มุนิ นนฺเทยฺย, ปตฺวา สมฺโพธิมุตฺตมํ;

เอวํ นนฺเทยฺยํ กลฺยาณิ, มิสฺสีภาวํ คโต ตยา.

Tal como el Sabio se regocija al alcanzar el despertar supremo, así me regocijaría yo, hermosa doncella, al unirme contigo.

‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

ตาหํ ภทฺเท วเรยฺยาเห, เอวํ กาโม ทฬฺโห มม.

Si Sakka, señor de los treinta y tres dioses, me concediera un deseo, te elegiría a ti; así de firme es mi amor por ti.

‘‘สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

Como a un árbol Sala en plena floración, rindo homenaje y saludo a tu padre, ¡oh, sabia doncella!, por haber engendrado a una descendencia tan admirable.

๓๔๙. เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สํสนฺทติ โข เต, ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน; น จ ปน เต ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต, ปญฺจสิข, อิมา คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา [Pg.214] สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา’’ติ? ‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปนาหํ, ภนฺเต, สมเยน ภทฺทา นาม สูริยวจฺฉสา ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ ธีตา, ตมภิกงฺขามิ. สา โข ปน, ภนฺเต, ภคินี ปรกามินี โหติ; สิขณฺฑี นาม มาตลิสฺส สงฺคาหกสฺส ปุตฺโต, ตมภิกงฺขติ. ยโต โข อหํ, ภนฺเต, ตํ ภคินึ นาลตฺถํ เกนจิ ปริยาเยน. อถาหํ เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสึ, อิมา จ คาถา อภาสึ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

349. Al oír esto, el Bienaventurado dijo al joven deva Pañcasikha: "Pañcasikha, el sonido de tus cuerdas armoniza con tu canto, y tu canto armoniza con las cuerdas; ninguno de los dos sobrepasa al otro. ¿Cuándo compusiste estas estrofas relacionadas con el Buda, el Dhamma, el Sangha, los Arahants y el deseo sensual?". "Señor, en una ocasión, cuando el Bienaventurado residía en Uruvela, a orillas del río Nerañjarā, bajo el árbol Ajapāla Nigrodha tras su pleno despertar, en aquel tiempo yo estaba enamorado de Bhaddā Suriyavacchasā, la hija del rey de los gandhabbas, Timbaru. Pero ella, Señor, estaba interesada en otro: Sikhaddi, el hijo del auriga Mātali. Al no poder conseguirla por ningún medio, tomé mi arpa de madera de Beluva y me dirigí a la morada de Timbaru. Allí hice sonar mi arpa y canté estas estrofas relacionadas con el Buda, el Dhamma, el Sangha, los Arahants y el deseo sensual:"

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม. …เป…

“Saludo a tu padre, noble Suriyavacchasā, el rey Timbaru, gracias a quien naciste tú, tan hermosa, trayendo alegría a mi corazón...”

สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

“Como a un árbol Sala en plena floración, rindo homenaje y saludo a tu padre, ¡oh, sabia doncella!, por haber engendrado a una descendencia tan admirable”.

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ภทฺทา สูริยวจฺฉสา มํ เอตทโวจ – ‘น โข เม, มาริส, โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมายํ สภายํ อุปนจฺจนฺติยา. ยโต โข ตฺวํ, มาริส, ตํ ภควนฺตํ กิตฺเตสิ, โหตุ โน อชฺช สมาคโม’ติ. โสเยว โน, ภนฺเต, ตสฺสา ภคินิยา สทฺธึ สมาคโม อโหสิ. น จ ทานิ ตโต ปจฺฉา’’ติ.

"Señor, tras haber recitado esto, Bhaddā Suriyavacchasā me dijo: 'Noble señor, no he visto personalmente al Bienaventurado, pero he oído hablar de Él mientras bailaba en la asamblea de Sudhammā de los treinta y tres dioses. Puesto que has alabado al Bienaventurado, que este sea el motivo de nuestro encuentro hoy'. Señor, ese fue el único encuentro que tuve con ella, y desde entonces no ha vuelto a suceder".

สกฺกูปสงฺกม

La aproximación de Sakka

๓๕๐. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปฏิสมฺโมทติ ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต ภควตา, ภควา จ ปญฺจสิเขนา’’ติ. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ – ‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ’’. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทติ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต [Pg.215] ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. ‘‘เอวํ สุขี โหตุ, ปญฺจสิข, สกฺโก เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน; สุขกามา หิ เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา’’ติ.

350. Entonces Sakka, señor de los dioses, pensó: "El joven deva Pañcasikha está conversando cordialmente con el Bienaventurado, y el Bienaventurado con él". Entonces Sakka se dirigió a Pañcasikha: "Querido Pañcasikha, saluda al Bienaventurado en mi nombre diciendo: 'Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado'". "Así sea, señor", respondió Pañcasikha, y transmitió el saludo al Bienaventurado. El Bienaventurado respondió: "Que Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y séquito, sea feliz; pues todos los seres —devas, humanos, asuras, nagas, gandhabbas y cualquier otra multitud de seres— desean la felicidad".

๓๕๑. เอวญฺจ ปน ตถาคตา เอวรูเป มเหสกฺเข ยกฺเข อภิวทนฺติ. อภิวทิโต สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เทวาปิ ตาวตึสา อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. ปญฺจสิโขปิ คนฺธพฺพเทวปุตฺโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

351. De esta manera saludan los Tathāgatas a los seres poderosos de tal naturaleza. Habiendo sido saludado, Sakka entró en la cueva Indasāla, rindió homenaje al Bienaventurado y se mantuvo a un lado. Los dioses de los treinta y tres también entraron, rindieron homenaje y se mantuvieron a un lado. Asimismo, el joven deva Pañcasikha entró, rindió homenaje y se mantuvo a un lado.

เตน โข ปน สมเยน อินฺทสาลคุหา วิสมา สนฺตี สมา สมปาทิ, สมฺพาธา สนฺตี อุรุนฺทา สมปาทิ, อนฺธกาโร คุหายํ อนฺตรธายิ, อาโลโก อุทปาทิ ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน.

En aquel momento, la cueva Indasāla, que era irregular, se volvió nivelada; lo que era estrecho se volvió espacioso; la oscuridad desapareció y surgió una gran claridad debido al poder divino de los dioses.

๓๕๒. อถ โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ. ‘‘จิรปฏิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม; อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ; เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ สลฬาคารเก. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, สาวตฺถึ อคมาสึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตน โข ปน, ภนฺเต, สมเยน ภควา อญฺญตเรน สมาธินา นิสินฺโน โหติ, ภูชติ จ นาม เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ปริจาริกา ภควนฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ, ปญฺชลิกา นมสฺสมานา ติฏฺฐติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภูชตึ เอตทโวจํ – ‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ภคินิ, ภควนฺตํ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา ภูชติ มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาริส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีโน ภควา’ติ. ‘เตน หี, ภคินิ, ยทา ภควา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต โหติ, อถ มม วจเนน ภควนฺตํ อภิวาเทหิ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท [Pg.216] สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. กจฺจิ เม สา, ภนฺเต, ภคินี ภควนฺตํ อภิวาเทสิ? สรติ ภควา ตสฺสา ภคินิยา วจน’’นฺติ? ‘‘อภิวาเทสิ มํ สา, เทวานมินฺท, ภคินี, สรามหํ ตสฺสา ภคินิยา วจนํ. อปิ จาหํ อายสฺมโต เนมิสทฺเทน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต’’ติ. ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อมฺเหหิ ปฐมตรํ ตาวตึสกายํ อุปปนฺนา, เตสํ เม สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยทา ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, สกฺขิทิฏฺฐํ ยโต ตถาคโต โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายาติ.

352. Entonces el Bienaventurado le dijo a Sakka, señor de los dioses: "Es asombroso, Kosiya; es maravilloso, Kosiya, que habiendo tantas tareas y tantos deberes por cumplir, hayas venido aquí". "Señor, desde hace mucho tiempo he deseado venir a ver al Bienaventurado, pero he estado ocupado con diversas tareas y deberes para con los dioses de Tavatimsa; por eso no pude venir a ver al Bienaventurado. En una ocasión, Señor, el Bienaventurado residía en Savatthi, en la cabaña de madera de pino. Entonces, Señor, fui a Savatthi para ver al Bienaventurado. En aquel momento, Señor, el Bienaventurado estaba sentado en un estado de concentración profunda, y una ninfa llamada Bhūjati, servidora del gran rey Vessavaṇa, estaba atendiendo al Bienaventurado, permaneciendo con las manos en oración en señal de respeto. Entonces, Señor, le dije a Bhūjati: 'Hermana, saluda al Bienaventurado de mi parte: "Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y su séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado"'. Cuando dije esto, Señor, Bhūjati me respondió: 'Noble señor, no es momento de ver al Bienaventurado; el Bienaventurado se encuentra en retiro solitario'. 'Entonces, hermana, cuando el Bienaventurado haya salido de ese estado de concentración, salúdalo en mi nombre: "Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y su séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado"'. ¿Señor, acaso esa hermana saludó al Bienaventurado? ¿Recuerda el Bienaventurado las palabras de esa hermana?". "Me saludó, señor de los dioses, esa hermana; recuerdo las palabras de esa hermana. Y de hecho, salí de aquel estado de concentración por el sonido de las ruedas de tu carro". "Señor, he oído y aprendido directamente de aquellos dioses que renacieron en el reino de Tavatimsa antes que nosotros: 'Cuando los Tathāgatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados aparecen en el mundo, las huestes divinas se llenan y las huestes de los asuras disminuyen'. Esto, Señor, lo he visto con mis propios ojos desde que el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado apareció en el mundo: las huestes divinas se llenan y las huestes de los asuras disminuyen".

โคปกวตฺถุ

La historia de Gopaka

๓๕๓. ‘‘อิเธว, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี. สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ อมฺหากํ ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘โคปโก เทวปุตฺโต, โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. อญฺเญปิ, ภนฺเต, ตโย ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. เต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจารยมานา อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ อมฺหากํ ปาริจริยํ. เต อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคเต อมฺหากํ ปาริจริยํ โคปโก เทวปุตฺโต ปฏิโจเทสิ – ‘กุโตมุขา นาม ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต ธมฺมํ อสฺสุตฺถ – อหญฺหิ นาม อิตฺถิกา สมานา พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. อิธาปิ มํ เอวํ ชานนฺติ ‘‘โคปโก เทวปุตฺโต โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. ตุมฺเห ปน, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต, โภ, อทฺทสาม, เย มยํ อทฺทสาม [Pg.217] สหธมฺมิเก หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺเน’ติ. เตสํ, ภนฺเต, โคปเกน เทวปุตฺเตน ปฏิโจทิตานํ ทฺเว เทวา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สตึ ปฏิลภึสุ กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ, เอโก ปน เทโว กาเม อชฺฌาวสิ.

353. "Aquí mismo, Señor, en Kapilavatthu, vivía una hija de los Sakyas llamada Gopikā, que tenía fe en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, y cumplía perfectamente los preceptos. Ella, desechando la condición de mujer y cultivando la condición de hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en un buen destino, en el mundo celestial. Entró en la compañía de los dioses de Tavatimsa y alcanzó el estado de ser nuestro hijo. Allí también la conocen así: 'Gopaka, el hijo de los dioses; Gopaka, el hijo de los dioses'. También hubo, Señor, otros tres monjes que, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado, renacieron en el reino inferior de los gandhabbas. Ellos, provistos y rodeados de los cinco placeres de los sentidos, vinieron a nuestra asamblea para servirnos y atendernos. Cuando llegaron a servirnos y atendernos, Gopaka, el hijo de los dioses, les recriminó: '¿Hacia dónde se dirigían sus mentes, nobles señores, cuando escucharon el Dhamma de aquel Bienaventurado? Yo, siendo una mujer, tuve fe en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, cumplí perfectamente los preceptos, deseché la condición de mujer y cultivé la condición de hombre, y tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renací en un buen destino, en el mundo celestial, alcanzando la compañía de los dioses de Tavatimsa y el estado de hijo de Sakka, el señor de los dioses. Aquí también me conocen como Gopaka, el hijo de los dioses. Pero ustedes, nobles señores, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado, han renacido en el reino inferior de los gandhabbas. ¡Qué vista tan lamentable hemos tenido al ver a compañeros en el Dhamma renacidos en el reino inferior de los gandhabbas!'. Señor, al ser recriminados por Gopaka, el hijo de los dioses, dos de esos dioses recobraron la atención plena en esa misma vida y alcanzaron el reino de Brahma-purohita, pero uno de los dioses permaneció entregado a los placeres de los sentidos".

๓๕๔.‘‘‘อุปาสิกา จกฺขุมโต อโหสึ,

354. "'Fui una seguidora laica del Poseedor de la Visión,

นามมฺปิ มยฺหํ อหุ ‘โคปิกา’ติ;

พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺนา,สงฺฆญฺจุปฏฺฐาสึ ปสนฺนจิตฺตา.

Mi nombre fue Gopikā; con el corazón lleno de fe, estuve devota al Buddha y al Dhamma, y serví al Sangha con la mente clara.

‘‘‘ตสฺเสว พุทฺธสฺส สุธมฺมตาย,สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว;

มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน,ชานนฺติ มํ อิธาปิ ‘โคปโก’ติ.

Debido a la excelencia del Dhamma de ese mismo Buddha, soy ahora un hijo de Sakka de gran poder y gran esplendor, renacido en el reino celestial; aquí también me conocen como Gopaka.

‘‘‘อถทฺทสํ ภิกฺขโว ทิฏฺฐปุพฺเพ,คนฺธพฺพกายูปคเต วสีเน;

อิเมหิ เต โคตมสาวกาเส,เย จ มยํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูตา.

Entonces vi a monjes que había conocido antes, que ahora habitaban en el reino de los gandhabbas; estos eran discípulos de Gotama, igual que nosotros fuimos antes seres humanos.

‘‘‘อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหิมฺหา,ปาทูปสงฺคยฺห สเก นิเวสเน;

กุโตมุขา นาม อิเม ภวนฺโต,พุทฺธสฺส ธมฺมานิ ปฏิคฺคเหสุํ.

Los atendimos con comida y bebida, y les servimos lavando sus pies en nuestra propia casa. ¿Hacia dónde se dirigían las mentes de estos señores cuando recibieron las verdades del Buddha?

‘‘‘ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ หิ ธมฺโม,สุเทสิโต จกฺขุมตานุพุทฺโธ;

อหญฺหิ ตุมฺเหว อุปาสมาโน,สุตฺวาน อริยาน สุภาสิตานิ.

El Dhamma debe ser comprendido por uno mismo, tal como fue bien enseñado y realizado por el Poseedor de la Visión. Yo mismo, habiéndolos servido y habiendo escuchado las bien dichas verdades de los Nobles,

‘‘‘สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว,มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน;

ตุมฺเห ปน เสฏฺฐมุปาสมานา,อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา.

Soy ahora un hijo de Sakka de gran poder y gran esplendor, renacido en el reino celestial. Pero ustedes, habiendo servido al más Excelente y practicado la insuperable vida santa,

‘‘‘หีนํ [Pg.218] กายํ อุปปนฺนา ภวนฺโต,อนานุโลมา ภวตูปปตฺติ;

ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต อทฺทสาม,สหธมฺมิเก หีนกายูปปนฺเน.

Han renacido en un reino inferior; ciertamente, su renacimiento no es el adecuado. Qué vista tan lamentable hemos tenido, al ver a compañeros en el Dhamma renacidos en un reino inferior.

‘‘‘คนฺธพฺพกายูปคตา ภวนฺโต,เทวานมาคจฺฉถ ปาริจริยํ;

อคาเร วสโต มยฺหํ,อิมํ ปสฺส วิเสสตํ.

Habiendo caído en el reino de los gandhabbas, vienen a servir a los dioses. Miren esta distinción que tengo yo, que antes vivía en una casa.

‘‘‘อิตฺถี หุตฺวา สฺวชฺช ปุโมมฺหิ เทโว,ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต’;

เต โจทิตา โคตมสาวเกน,สํเวคมาปาทุ สเมจฺจ โคปกํ.

Habiendo sido mujer, hoy soy un dios masculino, provisto de placeres celestiales. Recriminados así por el discípulo de Gotama, ellos se acercaron a Gopaka y sintieron una profunda urgencia espiritual.

‘‘‘หนฺท วิยายาม พฺยายาม,มา โน มยํ ปรเปสฺสา อหุมฺหา’;

เตสํ ทุเว วีริยมารภึสุ,อนุสฺสรํ โคตมสาสนานิ.

¡Vamos, esforcémonos, luchemos! No seamos servidores de otros. Dos de ellos emprendieron el esfuerzo, recordando las enseñanzas de Gotama.

‘‘อิเธว จิตฺตานิ วิราชยิตฺวา,กาเมสุ อาทีนวมทฺทสํสุ;

เต กามสํโยชนพนฺธนานิ,ปาปิมโยคานิ ทุรจฺจยานิ.

Aquí mismo purificaron sus mentes y vieron el peligro en los placeres de los sentidos. Cortaron los vínculos de los deseos sensoriales, las ataduras de Mara tan difíciles de superar."

‘‘นาโคว สนฺนานิ คุณานิ เฉตฺวา,เทเว ตาวตึเส อติกฺกมึสุ;

สอินฺทา เทวา สปชาปติกา,สพฺเพ สุธมฺมาย สภายุปวิฏฺฐา.

«Como un elefante que rompe fuertes ataduras, [esos valientes] superaron a los dioses de Tāvatiṃsa; todos los dioses, junto con Indra y Pajāpati, estaban sentados en la sala Sudhammā».

‘‘เตสํ นิสินฺนานํ อภิกฺกมึสุ,วีรา วิราคา วิรชํ กโรนฺตา;

เต ทิสฺวา สํเวคมกาสิ วาสโว,เทวาภิภู เทวคณสฺส มชฺเฌ.

«Mientras estaban sentados, [esos] valientes, libres de pasión y habiendo alcanzado el estado de pureza, los superaron; al verlos, Vāsava, el soberano de los dioses, sintió una profunda conmoción en medio de la asamblea de dioses».

‘‘‘อิเมหิ [Pg.219] เต หีนกายูปปนฺนา,เทเว ตาวตึเส อภิกฺกมนฺติ’;

สํเวคชาตสฺส วโจ นิสมฺม,โส โคปโก วาสวมชฺฌภาสิ.

«“Estos, habiendo nacido en una forma inferior, superan a los dioses de Tāvatiṃsa”; al escuchar las palabras del conmovido [Sakka], aquel Gopaka se dirigió a Vāsava».

‘‘‘พุทฺโธ ชนินฺทตฺถิ มนุสฺสโลเก,กามาภิภู สกฺยมุนีติ ญายติ;

ตสฺเสว เต ปุตฺตา สติยา วิหีนา,โจทิตา มยา เต สติมชฺฌลตฺถุํ.

«“¡Oh soberano de los seres!, el Buddha existe en el mundo de los humanos, el Sabio de los Sakyas, conocido por vencer los deseos sensoriales. Ellos son sus hijos, que habiendo perdido la atención plena, tras mi exhortación, la recobraron”».

‘‘‘ติณฺณํ เตสํ อาวสิเนตฺถ เอโก,คนฺธพฺพกายูปคโต วสีโน;

ทฺเว จ สมฺโพธิปถานุสาริโน,เทเวปิ หีเฬนฺติ สมาหิตตฺตา.

«“De esos tres, uno permanece aquí como un habitante regular del reino de los Gandhabba; pero dos siguen el camino del despertar y, con la mente concentrada, superan incluso a los dioses [de Tāvatiṃsa]”».

‘‘‘เอตาทิสี ธมฺมปฺปกาสเนตฺถ,น ตตฺถ กึกงฺขติ โกจิ สาวโก;

นิติณฺณโอฆํ วิจิกิจฺฉฉินฺนํ,พุทฺธํ นมสฺสาม ชินํ ชนินฺทํ’.

«“Tal es la proclamación del Dhamma aquí, en la cual ningún discípulo tiene duda alguna; rendimos homenaje al Buddha, el Vencedor, el soberano de los seres, que ha cruzado la corriente y ha cortado la duda”».

‘‘ยํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย,วิเสสํ อชฺฌคํสุ เต;

กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ,ทุเว เตสํ วิเสสคู.

«“Habiendo comprendido tu Dhamma aquí, ellos alcanzaron la distinción; dos de ellos, habiendo alcanzado tal distinción, llegaron al estado de los ministros de Brahmā».

‘‘ตสฺส ธมฺมสฺส ปตฺติยา,อาคตมฺหาสิ มาริส;

กตาวกาสา ภควตา,ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริสา’’ติ.

«“Hemos venido para alcanzar ese Dhamma, venerable señor. Con el permiso del Bienaventurado, quisiéramos plantear una pregunta, venerable señor”».

๓๕๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ทีฆรตฺตํ วิสุทฺโธ โข อยํ ยกฺโข, ยํ กิญฺจิ มํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อตฺถสญฺหิตํเยว ปุจฺฉิสฺสติ, โน อนตฺถสญฺหิตํ. ยญฺจสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ.

355. Entonces, el Bienaventurado pensó: «Este yakkha ha sido puro por largo tiempo; cualquier pregunta que me haga, estará vinculada al propósito y será beneficiosa, no carente de sentido. Y aquello que yo le responda a su pregunta, lo comprenderá rápidamente».

๓๕๖. อถ [Pg.220] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

356. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a Sakka, soberano de los dioses, con un verso:

‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ.

«Pregúntame, Vāsava, cualquier cosa que desees en tu corazón; de cada una de esas preguntas, yo te daré la solución final».

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Concluye la primera sección de recitación.

๓๕๗. กตาวกาโส สกฺโก เทวานมินฺโท ภควตา อิมํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

357. Habiendo recibido el permiso del Bienaventurado, Sakka, soberano de los dioses, le planteó esta primera pregunta:

‘‘กึ สํโยชนา นุ โข, มาริส, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ? อิตฺถํ สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส ภควา ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ –

«¿Por qué grillete, venerable señor, los dioses, humanos, asuras, nāgas, gandhabbas y otros muchos seres, aunque desean vivir sin odio, sin violencia, sin enemigos y sin aflicción, viven, sin embargo, con odio, con violencia, con enemigos y con aflicción?». De esta manera, Sakka, soberano de los dioses, preguntó al Bienaventurado. Y el Bienaventurado respondió a su pregunta.

‘‘อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา โข, เทวานมินฺท, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

«Soberano de los dioses, es por los grilletes de la envidia (issā) y el egoísmo (macchariya) que los dioses, humanos, asuras, nāgas, gandhabbas y otros muchos seres, aunque desean vivir sin odio, sin violencia, sin enemigos y sin aflicción, viven, sin embargo, con odio, con violencia, con enemigos y con aflicción». De esta manera respondió el Bienaventurado a la pregunta de Sakka, soberano de los dioses. Complacido, Sakka se regocijó y celebró las palabras del Bienaventurado: «¡Así es, Bienaventurado! ¡Así es, Sugata! Al escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta, mis dudas se han desvanecido y mis incertidumbres han desaparecido».

๓๕๘. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

358. Así, Sakka, soberano de los dioses, habiéndose complacido y regocijado con las palabras del Bienaventurado, le planteó una pregunta adicional:

‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ? ‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ โข, เทวานมินฺท, ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ; ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ.

«Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa de la envidia y el egoísmo, cuál es su origen, qué los hace nacer y qué los produce? ¿Qué debe haber para que existan la envidia y el egoísmo, y qué debe faltar para que no existan?». «Soberano de los dioses, la envidia y el egoísmo tienen su causa en lo querido y lo no querido; surgen de lo querido y lo no querido, nacen de lo querido y lo no querido, y son producidos por lo querido y lo no querido. Habiendo lo querido y lo no querido, existen la envidia y el egoísmo; no habiendo lo querido ni lo no querido, no existen la envidia ni el egoísmo».

‘‘ปิยาปฺปิยํ [Pg.221] โข ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ? ‘‘ปิยาปฺปิยํ โข, เทวานมินฺท, ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ; ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ.

«Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa de lo querido y lo no querido, cuál es su origen, qué los hace nacer y qué los produce? ¿Qué debe haber para que existan lo querido y lo no querido, y qué debe faltar para que no existan?». «Soberano de los dioses, lo querido y lo no querido tienen su causa en el deseo (chanda); surgen del deseo, nacen del deseo y son producidos por el deseo. Habiendo deseo, existen lo querido y lo no querido; no habiendo deseo, no existen lo querido ni lo no querido».

‘‘ฉนฺโท โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ; กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ? ‘‘ฉนฺโท โข, เทวานมินฺท, วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว; วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ; วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ.

«Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa del deseo, cuál es su origen, qué lo hace nacer y qué lo produce? ¿Qué debe haber para que exista el deseo, y qué debe faltar para que no exista?». «Soberano de los dioses, el deseo tiene su causa en el pensamiento (vitakka); surge del pensamiento, nace del pensamiento y es producido por el pensamiento. Habiendo pensamiento, existe el deseo; no habiendo pensamiento, no existe el deseo».

‘‘วิตกฺโก โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ วิตกฺโก โหติ; กิสฺมึ อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ? ‘‘วิตกฺโก โข, เทวานมินฺท, ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิทาโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาสมุทโย ปปญฺจสญฺญาสงฺขาชาติโก ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปภโว; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย สติ วิตกฺโก โหติ; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ.

«Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa del pensamiento, cuál es su origen, qué lo hace nacer y qué lo produce? ¿Qué debe haber para que exista el pensamiento, y qué debe faltar para que no exista?». «Soberano de los dioses, el pensamiento tiene su causa en las percepciones de la diversificación mental (papañcasaññāsaṅkhā); surge de las percepciones de la diversificación mental, nace de las percepciones de la diversificación mental y es producido por las percepciones de la diversificación mental. Habiendo percepciones de la diversificación mental, existe el pensamiento; no habiendo percepciones de la diversificación mental, no existe el pensamiento».

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ?

«Pero, venerable señor, ¿cómo debe practicar un bhikkhu para estar siguiendo el camino que conduce al cese de las percepciones de la diversificación mental?».

เวทนากมฺมฏฺฐานํ

Meditación sobre las sensaciones

๓๕๙. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ.

359. «Soberano de los dioses, yo digo que la alegría (somanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. También digo que la aflicción (domanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Del mismo modo, digo que la ecuanimidad (upekkhā) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse».

๓๖๐. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต [Pg.222] อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

360. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la alegría mental (somanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una alegría: ‘Al cultivar esta alegría para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal alegría no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una alegría: ‘Al cultivar esta alegría para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal alegría debe cultivarse. Entre estas, existe la que es con pensamiento aplicado y sostenido (savitakka savicāra), y la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido (avitakka avicāra); de estas dos, la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es la más refinada. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la alegría mental es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

๓๖๑. ‘‘โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

361. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que el pesar mental (domanassa) es de dos tipos: aquel que debe cultivarse y aquel que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de un pesar: ‘Al cultivar este pesar para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal pesar no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de un pesar: ‘Al cultivar este pesar para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal pesar debe cultivarse. Entre estos, existe el que es con pensamiento aplicado y sostenido, y el que es sin pensamiento aplicado ni sostenido; de estos dos, el que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es el más refinado. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que el pesar mental es de dos tipos: aquel que debe cultivarse y aquel que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

๓๖๒. ‘‘อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

362. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la ecuanimidad (upekkhā) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una ecuanimidad: ‘Al cultivar esta ecuanimidad para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal ecuanimidad no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una ecuanimidad: ‘Al cultivar esta ecuanimidad para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal ecuanimidad debe cultivarse. Entre estas, existe la que es con pensamiento aplicado y sostenido, y la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido; de estas dos, la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es la más refinada. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la ecuanimidad es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

๓๖๓. ‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ [Pg.223] อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต, ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

363. “De esta manera, oh Sakka, señor de los dioses, el monje practica el camino que es adecuado y conduce al cese de las percepciones y conceptualizaciones de la proliferación mental (papañcasaññāsaṅkhā)”. Así el Bienaventurado, habiendo sido interrogado por Sakka, señor de los dioses, respondió a la pregunta. Sakka, señor de los dioses, con el corazón complacido, se regocijó y deleitó con lo dicho por el Bienaventurado: “¡Así es, Bienaventurado! ¡Así es, Sugata! Al escuchar la respuesta del Bienaventurado a la pregunta, he cruzado las dudas y mis incertidumbres han desaparecido en este asunto”.

ปาติโมกฺขสํวโร

La restricción del Pātimokkha

๓๖๔. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

364. De este modo, Sakka, señor de los dioses, habiéndose regocijado y deleitado con lo dicho por el Bienaventurado, le hizo una pregunta adicional:

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพ’’มฺปิ.

“¿Cómo debe practicar un monje, señor, para estar practicando la restricción del Pātimokkha?”. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal (kāyasamācāra) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Digo que la conducta verbal (vacīsamācāra) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Digo que la búsqueda (pariyesana) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse”.

‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una conducta corporal: ‘Al cultivar esta conducta corporal para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal conducta corporal no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una conducta corporal: ‘Al cultivar esta conducta corporal para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal conducta corporal debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

‘‘วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร เสวิตพฺโพ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta verbal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una conducta verbal: ‘Al cultivar esta conducta verbal para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal conducta verbal no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una conducta verbal: ‘Al cultivar esta conducta verbal para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal conducta verbal debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta verbal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

‘‘ปริเยสนํปาหํ[Pg.224], เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la búsqueda es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una búsqueda: ‘Al cultivar esta búsqueda para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal búsqueda no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una búsqueda: ‘Al cultivar esta búsqueda para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal búsqueda debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la búsqueda es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”.

‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

«En verdad, oh señor de los devas, el monje que practica de esta manera es alguien que practica para la restricción del Pātimokkha». Así respondió el Bienaventurado a la pregunta de Sakka, el señor de los devas. Satisfecho, Sakka, el señor de los devas, se deleitó y se regocijó en las palabras del Bienaventurado, diciendo: «Así es, Bienaventurado; así es, Sugata. Mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta».

อินฺทฺริยสํวโร

La restricción de las facultades

๓๖๕. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

365. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, le formuló una pregunta adicional:

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ อินฺทฺริยสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ.

«¿Pero de qué manera, señor, debe practicar un monje para ser alguien que practica para la restricción de las facultades?». «Oh señor de los devas, respecto a las formas cognoscibles por el ojo, hablo de dos clases: aquellas que deben seguirse y aquellas que no deben seguirse. Respecto a los sonidos cognoscibles por el oído, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los olores cognoscibles por la nariz, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los sabores cognoscibles por la lengua, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los objetos tangibles cognoscibles por el cuerpo, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los fenómenos mentales cognoscibles por la mente, oh señor de los devas, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse».

เอวํ วุตฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Habiéndose dicho esto, Sakka, señor de los devas, se dirigió al Bienaventurado de esta manera:

‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. ยถารูปํ, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ [Pg.225] น เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํ เสวโต…เป… ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํ เสวโต… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ เสวโต… กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํ เสวโต… มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม น เสวิตพฺโพ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม เสวิตพฺโพ.

«Venerable señor, comprendo detalladamente el significado de lo que el Bienaventurado ha expuesto de forma breve: Venerable señor, cuando al seguir una forma cognoscible por el ojo, aumentan los estados perjudiciales y disminuyen los estados beneficiosos, tal forma cognoscible por el ojo no debe seguirse. Pero cuando al seguir una forma cognoscible por el ojo, disminuyen los estados perjudiciales y aumentan los estados beneficiosos, tal forma cognoscible por el ojo debe seguirse. [De la misma manera], venerable señor, respecto a los sonidos... olores... sabores... objetos tangibles... y fenómenos mentales cognoscibles por la mente: cuando al seguir un fenómeno mental aumentan los estados perjudiciales y disminuyen los estados beneficiosos, tal fenómeno mental no debe seguirse; pero cuando al seguir un fenómeno mental disminuyen los estados perjudiciales y aumentan los estados beneficiosos, tal fenómeno mental debe seguirse».

‘‘อิมสฺส โข เม, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานโต ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

«Venerable señor, comprendiendo así detalladamente el significado de lo que el Bienaventurado expuso en breve, mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta».

๓๖๖. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

366. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, le formuló una pregunta adicional:

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

«¿Acaso, señor, todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin?». «No, señor de los devas, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin».

‘‘กสฺมา ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘อเนกธาตุ นานาธาตุ โข, เทวานมินฺท, โลโก. ตสฺมึ อเนกธาตุนานาธาตุสฺมึ โลเก ยํ ยเทว สตฺตา ธาตุํ อภินิวิสนฺติ, ตํ ตเทว ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

«¿Pero por qué, señor, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin?». «El mundo, señor de los devas, posee diversos y variados elementos. En este mundo de diversos y variados elementos, los seres se aferran obstinadamente a uno u otro elemento y, sosteniéndolo con fuerza y convicción, afirman: “Solo esto es la verdad, cualquier otra cosa es vana”. Por lo tanto, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin».

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

«¿Acaso, señor, todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo?». «No, señor de los devas, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo».

‘‘กสฺมา [Pg.226] ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘เย โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขู ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

«¿Pero por qué, señor, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo?». «Aquellos monjes, señor de los devas, que se han liberado mediante la extinción del deseo, son quienes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo. Por eso, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo».

อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

De esta manera, el Bienaventurado respondió a la pregunta que le formuló Sakka, el señor de los devas. Satisfecho, Sakka, el señor de los devas, se deleitó y se regocijó en las palabras del Bienaventurado, diciendo: «Así es, Bienaventurado; así es, Sugata. Mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta».

๓๖๗. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

367. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, se dirigió a él de esta manera:

‘‘เอชา, ภนฺเต, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ, เอชา อิมํ ปุริสํ ปริกฑฺฒติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. ตสฺมา อยํ ปุริโส อุจฺจาวจมาปชฺชติ. เยสาหํ, ภนฺเต, ปญฺหานํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ โอกาสกมฺมมฺปิ นาลตฺถํ, เต เม ภควตา พฺยากตา. ทีฆรตฺตานุสยิตญฺจ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ, ตญฺจ ภควตา อพฺพุฬฺห’’นฺติ.

«Venerable señor, el deseo es una enfermedad, el deseo es una úlcera, el deseo es una espina; el deseo arrastra a este ser hacia el renacimiento en una y otra existencia. Debido a ello, este ser cae en estados superiores o inferiores. Venerable señor, no encontré oportunidad de que estas preguntas fueran resueltas por otros ascetas y brahmanes fuera de esta enseñanza, pero el Bienaventurado me las ha aclarado. La espina de la duda y la incertidumbre que estuvo latente en mí durante mucho tiempo, ha sido arrancada por el Bienaventurado».

‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, เทวานมินฺท, พฺยากํสุ? สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, เทวานมินฺท, ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘เยสฺวาหํ, ภนฺเต, มญฺญามิ สมณพฺราหฺมณา อารญฺญิกา ปนฺตเสนาสนาติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺฉามิ, เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘โก นาโม อายสฺมา’ติ? เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ – ‘อหํ โข, มาริส, สกฺโก เทวานมินฺโท’ติ. เต มมํเยว อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘กึ ปนายสฺมา, เทวานมินฺท, กมฺมํ กตฺวา อิมํ ฐานํ ปตฺโต’ติ? เตสาหํ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เทเสมิ. เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา [Pg.227] โหนฺติ – ‘สกฺโก จ โน เทวานมินฺโท ทิฏฺโฐ, ยญฺจ โน อปุจฺฉิมฺหา, ตญฺจ โน พฺยากาสี’ติ. เต อญฺญทตฺถุ มมํเยว สาวกา สมฺปชฺชนฺติ, น จาหํ เตสํ. อหํ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สาวโก โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

—Señor de los devas, ¿recuerdas haber planteado estas preguntas a otros ascetas y brahmanes? —Sí, Señor, recuerdo haber planteado estas preguntas a otros ascetas y brahmanes. —Y, ¿cómo te respondieron, Señor de los devas? Si no te es molesto, dínoslo. —No me es molesto, Señor, en presencia del Bienaventurado o de alguien semejante a Él. —Entonces, dínoslo, Señor de los devas. —Señor, a aquellos ascetas y brahmanes que yo consideraba que vivían en reclusión en los bosques, me acercaba a ellos y les hacía estas preguntas. Ellos, al ser interrogados por mí, no sabían responder y, al no saber, me preguntaban a mí: '¿Cómo se llama el venerable?'. Entonces yo les respondía: 'Señores, yo soy Sakka, el Señor de los devas'. Entonces ellos me preguntaban más: '¿Y qué acción realizó el venerable Señor de los devas para alcanzar este estado?'. Yo les enseñaba el Dhamma tal como lo había escuchado y aprendido. Ellos se sentían satisfechos con solo eso, diciendo: 'Hemos visto a Sakka, el Señor de los devas, y él ha respondido a las preguntas que le hicimos'. De hecho, ellos terminaban convirtiéndose en mis discípulos, y no yo en el suyo. Yo, en cambio, Señor, soy un discípulo del Bienaventurado, un entró-en-la-corriente, no sujeto a caer en mundos inferiores, firme y destinado a la plena iluminación.

โสมนสฺสปฏิลาภกถา

Relato sobre la obtención de alegría

๓๖๘. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อภิชานาสิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ?

368. —Señor de los devas, ¿recuerdas haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes? —Sí, Señor, recuerdo haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes. —¿Y de qué manera, Señor de los devas, recuerdas haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes?

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคามสฺส เอตทโหสิ – ‘ยา เจว ทานิ ทิพฺพา โอชา ยา จ อสุรา โอชา, อุภยเมตํ เทวา ปริภุญฺชิสฺสนฺตี’ติ. โส โข ปน เม, ภนฺเต, เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ สทณฺฑาวจโร สสตฺถาวจโร น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย โข ปน เม อยํ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ, โส อทณฺฑาวจโร อสตฺถาวจโร เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตตี’’ติ.

—En el pasado, Señor, hubo una guerra entre los devas y los asuras en plena batalla. En aquella batalla, Señor, los devas vencieron y los asuras fueron derrotados. Entonces, Señor, tras haber vencido en aquella batalla, a mí, como vencedor, se me ocurrió este pensamiento: 'Ahora, tanto la esencia divina como la esencia de los asuras, ambas serán disfrutadas por los devas'. Sin embargo, Señor, aquella obtención de satisfacción y alegría estaba acompañada de la vara y de las armas; no conducía al desencanto, ni al desapego, ni al cese, ni a la tranquilidad, ni al conocimiento superior, ni a la iluminación, ni al Nibbana. En cambio, Señor, esta satisfacción y alegría que he obtenido al escuchar el Dhamma del Bienaventurado no está acompañada de la vara ni de las armas; conduce al desencanto absoluto, al desapego, al cese, a la tranquilidad, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbana.

๓๖๙. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทสี’’ติ? ‘‘ฉ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

369. —¿Y qué beneficios ves, Señor de los devas, para proclamar tal satisfacción y tal alegría? —Señor, veo seis beneficios por los cuales proclamo tal satisfacción y tal alegría.

‘‘อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส.

—Estando aquí mismo, siendo un deva, he obtenido de nuevo mi vida. Sépalo así, Señor.

‘‘อิมํ [Pg.228] โข อหํ, ภนฺเต, ปฐมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el primer beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘จุตาหํ ทิวิยา กายา, อายุํ หิตฺวา อมานุสํ;

อมูฬฺโห คพฺภเมสฺสามิ, ยตฺถ เม รมตี มโน.

—Al fallecer del cuerpo divino, dejando atrás la vida no humana, entraré sin confusión en una matriz allá donde mi mente se deleite.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ทุติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el segundo beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘สฺวาหํ อมูฬฺหปญฺญสฺส, วิหรํ สาสเน รโต;

ญาเยน วิหริสฺสามิ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต.

—Aquel que yo sea, viviendo deleitado en la Enseñanza, con una sabiduría libre de confusión, viviré de acuerdo con el sendero, plenamente consciente y atento.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ตติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el tercer beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘ญาเยน เม จรโต จ, สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสติ;

อญฺญาตา วิหริสฺสามิ, สฺเวว อนฺโต ภวิสฺสติ.

—Y mientras viva de acuerdo con el sendero, si alcanzo la iluminación, viviré como uno que ha comprendido; ese mismo será mi final en este mundo.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, จตุตฺถํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el cuarto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘จุตาหํ มานุสา กายา, อายุํ หิตฺวาน มานุสํ;

ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกมฺหิ อุตฺตโม.

—Al fallecer del cuerpo humano, dejando atrás la vida humana, volveré a ser un deva, el más excelso en el mundo celestial.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ปญฺจมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el quinto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘เต ปณีตตรา เทวา, อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน;

อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ, โส นิวาโส ภวิสฺสติ.

—Aquellos devas son los más excelsos, los gloriosos Akaniṭṭha; cuando mi vida llegue a su fin último, ese será mi hogar.

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ฉฏฺฐํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Este es, Señor, el sexto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

‘‘อิเม โข อหํ, ภนฺเต, ฉ อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

—Estos son, Señor, los seis beneficios que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría.

๓๗๐.‘‘อปริโยสิตสงฺกปฺโป[Pg.229], วิจิกิจฺโฉ กถํกถี.

370. —Con pensamientos no realizados, dudoso y perplejo,

วิจรึ ทีฆมทฺธานํ, อนฺเวสนฺโต ตถาคตํ.

Vagué durante mucho tiempo buscando al Tathāgata.

‘‘ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณ, ปวิวิตฺตวิหาริโน;

สมฺพุทฺธา อิติ มญฺญาโน, คจฺฉามิ เต อุปาสิตุํ.

—A aquellos ascetas que consideraba que vivían en reclusión, pensando que eran iluminados, iba yo a visitarlos.

‘‘‘กถํ อาราธนา โหติ, กถํ โหติ วิราธนา’;

อิติ ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, มคฺเค ปฏิปทาสุ จ.

—'¿Cómo se logra el éxito? ¿Cómo se llega al fracaso?'. Al ser preguntados así, no sabían responder sobre el camino ni las prácticas.

‘‘ตฺยสฺสุ ยทา มํ ชานนฺติ, สกฺโก เทวานมาคโต;

ตฺยสฺสุ มเมว ปุจฺฉนฺติ, ‘กึ กตฺวา ปาปุณี อิทํ’.

—Pero cuando se daban cuenta de que yo era Sakka, el Señor de los devas que había llegado, entonces me preguntaban a mí: '¿Qué hiciste para alcanzar este estado?'.

‘‘เตสํ ยถาสุตํ ธมฺมํ, เทสยามิ ชเน สุตํ ;

เตน อตฺตมนา โหนฺติ, ‘ทิฏฺโฐ โน วาสโวติ จ’.

—A ellos les enseñaba el Dhamma tal como lo había escuchado y era conocido entre la gente; por eso se sentían satisfechos diciendo: 'Hemos visto a Vāsava'.

‘‘ยทา จ พุทฺธมทฺทกฺขึ, วิจิกิจฺฉาวิตารณํ;

โสมฺหิ วีตภโย อชฺช, สมฺพุทฺธํ ปยิรุปาสิย.

—Pero cuando vi al Buda, al que cruza más allá de la duda, hoy estoy libre de temor habiendo rendido culto al Plenamente Iluminado.

‘‘ตณฺหาสลฺลสฺส หนฺตารํ, พุทฺธํ อปฺปฏิปุคฺคลํ;

อหํ วนฺเท มหาวีรํ, พุทฺธมาทิจฺจพนฺธุนํ.

—Al que destruye el dardo de la sed, al Buda, al ser sin par, al Gran Héroe, al Pariente del Sol, rindo homenaje.

‘‘ยํ กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส;

ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต.

—El homenaje que solíamos rendir a Brahmā junto con los devas, oh Señor, ese mismo hoy te lo rendimos a ti; ¡he aquí que personalmente te rendimos homenaje!

‘‘ตฺวเมว อสิ สมฺพุทฺโธ, ตุวํ สตฺถา อนุตฺตโร;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ.

—Tú solo eres el Plenamente Iluminado, Tú eres el Maestro supremo; en el mundo con sus devas, no existe nadie que sea tu par.

๓๗๑. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘พหูปกาโร โข เมสิ ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ยํ ตฺวํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทสิ. ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิมฺหา อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. เปตฺติเก วา ฐาเน ฐปยิสฺสามิ[Pg.230], คนฺธพฺพราชา ภวิสฺสสิ, ภทฺทญฺจ เต สูริยวจฺฉสํ ทมฺมิ, สา หิ เต อภิปตฺถิตา’’ติ.

371. Entonces, Sakka, el señor de los devas, se dirigió al joven gandhabba Pañcasikha: «Me has sido de gran ayuda, querido Pañcasikha, pues fuiste el primero en predisponer favorablemente al Bienaventurado. Puesto que tú lo predispuesto favorablemente primero, nosotros nos acercamos después para ver a ese Bienaventurado, el Arahant, el Buda Perfectamente Iluminado. Te pondré en la posición de tu padre; serás el rey de los gandhabbas y te daré a la bella Sūriyavacchasā, pues ella es a quien tanto has deseado».

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปาณินา ปถวึ ปรามสิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

Entonces, Sakka, el señor de los devas, tocando la tierra con su mano, exclamó tres veces esta solemne declaración: «Homenaje a él, el Bienaventurado, el Arahant, el Buda Perfectamente Iluminado».

อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อญฺเญสญฺจ อสีติยา เทวตาสหสฺสานํ, อิติ เย สกฺเกน เทวานมินฺเทน อชฺฌิฏฺฐปญฺหา ปุฏฺฐา, เต ภควตา พฺยากตา. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สกฺกปญฺหาตฺเวว อธิวจนนฺติ.

Y mientras se exponía esta explicación, surgió en Sakka, el señor de los devas, el Ojo del Dhamma, puro y libre de mácula: «Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar». Lo mismo ocurrió a otros ochenta mil devas. Así, las preguntas que fueron planteadas por Sakka, el señor de los devas, fueron respondidas por el Bienaventurado. Por lo tanto, el nombre de esta explicación es precisamente “Sakkapañha” (Las preguntas de Sakka).

สกฺกปญฺหสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

Aquí termina el Sakkapañha Sutta, el octavo.

๙. มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ

9. Mahāsatipaṭṭhāna Sutta

๓๗๒. เอวํ [Pg.231] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

372. Así lo he oído. En una ocasión, el Bienaventurado residía entre los kurus, en una ciudad de los kurus llamada Kammāsadhamma. Allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «¡Monjes!». «¡Señor!», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente:

อุทฺเทโส

Introducción

๓๗๓. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา.

373. «Monjes, este es el camino único para la purificación de los seres, para la superación del dolor y el lamento, para la extinción del sufrimiento y la aflicción, para el logro del noble sendero y para la realización del Nirvana; a saber, los cuatro fundamentos de la atención plena.

‘‘กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ.

¿Cuáles son los cuatro? Aquí, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando las sensaciones en las sensaciones, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando la mente en la mente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo.

อุทฺเทโส นิฏฺฐิโต.

Aquí termina la introducción.

กายานุปสฺสนา อานาปานปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: sección sobre la respiración

๓๗๔. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ, สโตว ปสฺสสติ. ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ[Pg.232], ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

374. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando el cuerpo en el cuerpo? Aquí, monjes, un monje que se ha retirado al bosque, al pie de un árbol o a un lugar solitario, se sienta con las piernas cruzadas, mantiene el cuerpo erguido y establece la atención plena frente a sí. Atentamente inhala, atentamente exhala. Al inhalar largo, comprende: “Inhalo largo”; al exhalar largo, comprende: “Exhalo largo”. Al inhalar corto, comprende: “Inhalo corto”; al exhalar corto, comprende: “Exhalo corto”. Se entrena así: “Inhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Exhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”. Se entrena así: “Inhalaré tranquilizando la formación corporal”; se entrena así: “Exhalaré tranquilizando la formación corporal”.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข ภมกาโร วา ภมการนฺเตวาสี วา ทีฆํ วา อญฺฉนฺโต ‘ทีฆํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อญฺฉนฺโต ‘รสฺสํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

«Monjes, al igual que un hábil tornero o su aprendiz, al hacer un giro largo, comprende: “Hago un giro largo”, o al hacer un giro corto, comprende: “Hago un giro corto”; de la misma manera, monjes, un monje al inhalar largo comprende: “Inhalo largo”; al exhalar largo, comprende: “Exhalo largo”; al inhalar corto, comprende: “Inhalo corto”; al exhalar corto, comprende: “Exhalo corto”. Se entrena así: “Inhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Exhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Inhalaré tranquilizando la formación corporal”; se entrena así: “Exhalaré tranquilizando la formación corporal”. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del cese en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del surgimiento y del cese en el cuerpo. O bien, se le establece la atención plena de que “existe el cuerpo” solo en la medida necesaria para el conocimiento y la presencia mental. Y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo.»

อานาปานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí termina la sección sobre la respiración.

กายานุปสฺสนา อิริยาปถปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: sección sobre las posturas

๓๗๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คจฺฉนฺโต วา ‘คจฺฉามี’ติ ปชานาติ, ฐิโต วา ‘ฐิโตมฺหี’ติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา ‘นิสินฺโนมฺหี’ติ ปชานาติ, สยาโน วา ‘สยาโนมฺหี’ติ ปชานาติ, ยถา ยถา วา ปนสฺส กาโย ปณิหิโต โหติ, ตถา ตถา นํ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี [Pg.233] วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

375. «Además, monjes, un monje, cuando camina, comprende: “Estoy caminando”; cuando está de pie, comprende: “Estoy de pie”; cuando está sentado, comprende: “Estoy sentado”; cuando está acostado, comprende: “Estoy acostado”. O comprende su cuerpo tal como este se encuentre dispuesto. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del cese en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del surgimiento y del cese en el cuerpo. O bien, se le establece la atención plena de que “existe el cuerpo” solo en la medida necesaria para el conocimiento y la presencia mental. Y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo.»

อิริยาปถปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí termina la sección sobre las posturas.

กายานุปสฺสนา สมฺปชานปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: sección sobre la clara comprensión

๓๗๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

376. “Además, monjes, un monje actúa con clara comprensión al avanzar y al retroceder; actúa con clara comprensión al mirar hacia adelante y al mirar a los lados; actúa con clara comprensión al doblar y al extender sus extremidades; actúa con clara comprensión al vestir el manto exterior, al llevar el cuenco y el hábito; actúa con clara comprensión al comer, beber, masticar y saborear; actúa con clara comprensión al defecar y al orinar; actúa con clara comprensión al caminar, estar de pie, sentarse, dormir, despertar, hablar y permanecer en silencio. Así, en cuanto al propio cuerpo... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

สมฺปชานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí concluye la sección sobre la clara comprensión.

กายานุปสฺสนา ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: Sección sobre la reflexión sobre lo repulsivo.

๓๗๗. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ [Pg.234] อุทริยํ กรีสํ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท, อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ.

377. “Además, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, desde las plantas de los pies hacia arriba y desde la coronilla hacia abajo, delimitado por la piel y lleno de diversas clases de impurezas: ‘En este cuerpo hay cabellos, vellos, uñas, dientes, piel; carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones; corazón, hígado, membranas, bazo, pulmones; intestino grueso, intestino delgado, comida sin digerir, excremento; bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa; lágrimas, aceite de la piel, saliva, mucosidad, fluido sinovial y orina’.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุภโตมุขา ปุโตฬิ ปูรา นานาวิหิตสฺส ธญฺญสฺส, เสยฺยถิทํ สาลีนํ วีหีนํ มุคฺคานํ มาสานํ ติลานํ ตณฺฑุลานํ. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส มุญฺจิตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อิเม สาลี, อิเม วีหี อิเม มุคฺคา อิเม มาสา อิเม ติลา อิเม ตณฺฑุลา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… มุตฺต’นฺติ.

“Monjes, es como si hubiera una bolsa con aberturas en ambos extremos, llena de diversas clases de granos, tales como: arroz de montaña, arroz con cáscara, frijoles mungo, frijoles negros, sésamo y arroz descascarillado; y un hombre con buena vista la abriera y reflexionara: ‘Esto es arroz de montaña, esto es arroz con cáscara, estos son frijoles mungo, estos son frijoles negros, esto es sésamo, esto es arroz descascarillado’. De la misma manera, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, desde las plantas de los pies hacia arriba y desde la coronilla hacia abajo, delimitado por la piel y lleno de diversas clases de impurezas: ‘En este cuerpo hay cabellos, vellos... [y así sucesivamente]... orina’.”

อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“Así, en cuanto al propio cuerpo... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí concluye la sección sobre la reflexión sobre lo repulsivo.

กายานุปสฺสนา ธาตุมนสิการปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: Sección sobre la reflexión sobre los elementos.

๓๗๘. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

378. “Además, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, tal como está posicionado y dispuesto, en términos de sus elementos: ‘En este cuerpo hay el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire’.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

“Monjes, es como si un experto carnicero o su aprendiz, habiendo matado una vaca, se sentara en una encrucijada de cuatro caminos habiéndola dividido en trozos; de la misma manera, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, tal como está posicionado y dispuesto, en términos de sus elementos: ‘En este cuerpo hay el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire’.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“Así, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

ธาตุมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí concluye la sección sobre la reflexión sobre los elementos.

กายานุปสฺสนา นวสิวถิกปพฺพํ

Contemplación del cuerpo: Sección sobre las nueve contemplaciones en el cementerio.

๓๗๙. ‘‘ปุน [Pg.235] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

379. “Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio, muerto hace uno, dos o tres días, hinchado, lívido y purulento; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“Así, internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ กงฺเกหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ พฺยคฺเฆหิ วา ขชฺชมานํ ทีปีหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

“Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio, siendo devorado por cuervos, halcones, buitres, garzas, perros, tigres, leopardos, chacales o por diversas clases de gusanos; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“Así, internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสา วิทิสา วิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน โคปฺผกฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ปิฏฺฐิฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

“Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio: un esqueleto con carne y sangre, mantenido unido por los tendones... un esqueleto sin carne, manchado de sangre, mantenido unido por los tendones... un esqueleto sin carne ni sangre, mantenido unido por los tendones... o huesos sueltos esparcidos en todas direcciones: aquí el hueso de una mano, allá el hueso de un pie, aquí el hueso del tobillo, allá el hueso de la pierna, aquí el hueso del muslo, allá el hueso de la cadera, aquí una costilla, allá el hueso de la espalda, aquí el hueso del hombro, allá el hueso del cuello, aquí el hueso de la mandíbula, allá el hueso de un diente, aquí el cráneo. El monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… วิหรติ.

“Así, internamente... [y así sucesivamente]... reside [contemplando el cuerpo en el cuerpo]”.

‘‘ปุน [Pg.236] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฏิภาคานิ…เป… อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ …เป… อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio: huesos blancos del color de una concha... huesos amontonados de más de un año de antigüedad... o huesos podridos convertidos en polvo; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en el cuerpo, o reside contemplando tanto la naturaleza del surgimiento como la del desvanecimiento en el cuerpo. O bien, la atención de que ‘hay un cuerpo’ está establecida en él únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención constante. Y reside de manera independiente, sin apegarse a nada en el mundo. De esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”.

นวสิวถิกปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí concluye la sección sobre las nueve contemplaciones en el cementerio.

จุทฺทส กายานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Aquí concluyen las catorce contemplaciones del cuerpo.

เวทนานุปสฺสนา

Contemplación de las sensaciones.

๓๘๐. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ทุกฺขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อทุกฺขมสุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา เวทนาสุ [Pg.237] เวทนานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ เวทนา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ.

380. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando las sensaciones en las sensaciones? En esto, monjes, al experimentar una sensación placentera, un monje comprende con claridad: 'Experimento una sensación placentera'. Al experimentar una sensación dolorosa, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa'. Al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera'. Al experimentar una sensación placentera mundana, comprende: 'Experimento una sensación placentera mundana'; o al experimentar una sensación placentera espiritual, comprende: 'Experimento una sensación placentera espiritual'. Al experimentar una sensación dolorosa mundana, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa mundana'; o al experimentar una sensación dolorosa espiritual, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa espiritual'. Al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera mundana, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera mundana'; o al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera espiritual, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera espiritual'. De este modo, vive contemplando las sensaciones en las sensaciones internamente, o vive contemplando las sensaciones en las sensaciones externamente, o vive contemplando las sensaciones en las sensaciones tanto interna como externamente. Vive contemplando el fenómeno del surgimiento en las sensaciones, o vive contemplando el fenómeno de la desaparición en las sensaciones, o vive contemplando el fenómeno tanto del surgimiento como de la desaparición en las sensaciones. O bien, mantiene establecida la atención de que 'existe la sensación' únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención plena, y vive de manera independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje vive contemplando las sensaciones en las sensaciones.

เวทนานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

La contemplación de las sensaciones ha concluido.

จิตฺตานุปสฺสนา

Contemplación de la mente

๓๘๑. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, ‘อตฺถิ จิตฺต’นฺติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ.

381. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando la mente en la mente? En esto, monjes, un monje comprende la mente con deseo como 'mente con deseo', y comprende la mente sin deseo como 'mente sin deseo'. Comprende la mente con odio como 'mente con odio', y comprende la mente sin odio como 'mente sin odio'. Comprende la mente con engaño como 'mente con engaño', y comprende la mente sin engaño como 'mente sin engaño'. Comprende la mente contraída como 'mente contraída', y comprende la mente dispersa como 'mente dispersa'. Comprende la mente expandida como 'mente expandida', y comprende la mente no expandida como 'mente no expandida'. Comprende la mente superable como 'mente superable', y comprende la mente insuperable como 'mente insuperable'. Comprende la mente concentrada como 'mente concentrada', y comprende la mente no concentrada como 'mente no concentrada'. Comprende la mente liberada como 'mente liberada', y comprende la mente no liberada como 'mente no liberada'. De este modo, vive contemplando la mente en la mente internamente, o vive contemplando la mente en la mente externamente, o vive contemplando la mente en la mente tanto interna como externamente. Vive contemplando el fenómeno del surgimiento en la mente, o vive contemplando el fenómeno de la desaparición en la mente, o vive contemplando el fenómeno tanto del surgimiento como de la desaparición en la mente. O bien, mantiene establecida la atención de que 'existe la mente' únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención plena, y vive de manera independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje vive contemplando la mente en la mente.

จิตฺตานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

La contemplación de la mente ha concluido.

ธมฺมานุปสฺสนา นีวรณปพฺพํ

Contemplación de los fenómenos: la sección de los obstáculos

๓๘๒. ‘‘กถญฺจ [Pg.238] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ?

382. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos? En esto, monjes, un monje vive contemplando los fenómenos en los fenómenos con respecto a los cinco obstáculos. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos con respecto a los cinco obstáculos?

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

En esto, monjes, si hay deseo sensual presente en él, el monje comprende con claridad: 'Hay deseo sensual presente en mi interior'. Si no hay deseo sensual presente en él, comprende: 'No hay deseo sensual presente en mi interior'. Comprende cómo surge el deseo sensual que aún no había surgido, comprende cómo se abandona el deseo sensual ya surgido y comprende cómo el deseo sensual ya abandonado no vuelve a surgir en el futuro.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Si hay malicia presente en él, el monje comprende: 'Hay malicia presente en mi interior'. Si no hay malicia presente en él, comprende: 'No hay malicia presente en mi interior'. Comprende cómo surge la malicia que aún no había surgido, comprende cómo se abandona la malicia ya surgida y comprende cómo la malicia ya abandonada no vuelve a surgir en el futuro.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

Si hay pereza y torpor presentes en él, el monje comprende: 'Hay pereza y torpor presentes en mi interior'. Si no hay pereza y torpor presentes en él, comprende: 'No hay pereza y torpor presentes en mi interior'. Comprende cómo surge la pereza y torpor que aún no había surgido, comprende cómo se abandona la pereza y torpor ya surgida y comprende cómo la pereza y torpor ya abandonada no vuelve a surgir en el futuro.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Cuando la inquietud y el remordimiento están presentes internamente, comprende: ‘Hay inquietud y remordimiento en mí’; o cuando la inquietud y el remordimiento están ausentes internamente, comprende: ‘No hay inquietud ni remordimiento en mí’. Comprende cómo surge la inquietud y el remordimiento no surgidos, comprende cómo se abandona la inquietud y el remordimiento surgidos, y comprende cómo la inquietud y el remordimiento abandonados no vuelven a surgir en el futuro.”

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา [Pg.239] จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Cuando la duda está presente internamente, comprende: ‘Hay duda en mí’; o cuando la duda está ausente internamente, comprende: ‘No hay duda en mí’. Comprende cómo surge la duda no surgida, comprende cómo se abandona la duda surgida, y comprende cómo la duda abandonada no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ.

“De esta manera, reside contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los fenómenos. O bien, la atención de que ‘los fenómenos existen’ se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención plena, y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco obstáculos.”

นีวรณปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

La sección sobre los obstáculos ha concluido.

ธมฺมานุปสฺสนา ขนฺธปพฺพํ

Sección sobre la contemplación de los fenómenos: Los agregados

๓๘๓. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ.

383. “Además, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego? Aquí, monjes, un monje comprende: ‘Así es la forma, así es el surgimiento de la forma, así es la desaparición de la forma; así es la sensación, así es el surgimiento de la sensación, así es la desaparición de la sensación; así es la percepción, así es el surgimiento de la percepción, así es la desaparición de la percepción; así son las formaciones mentales, así es el surgimiento de las formaciones mentales, así es la desaparición de las formaciones mentales; así es la conciencia, así es el surgimiento de la conciencia, así es la desaparición de la conciencia’. De esta manera, reside contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los fenómenos. O bien, la atención de que ‘los fenómenos existen’ se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención plena, y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego.”

ขนฺธปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí termina la sección sobre los agregados.

ธมฺมานุปสฺสนา อายตนปพฺพํ

Sección sobre la contemplación de los fenómenos: Las bases de los sentidos

๓๘๔. ‘‘ปุน [Pg.240] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ?

384. “Además, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a las seis bases de los sentidos internas y externas. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a las seis bases de los sentidos internas y externas?”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุญฺจ ปชานาติ, รูเป จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Aquí, monjes, un monje comprende el ojo, comprende las formas y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘โสตญฺจ ปชานาติ, สทฺเท จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Comprende el oído, comprende los sonidos y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘ฆานญฺจ ปชานาติ, คนฺเธ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Comprende la nariz, comprende los olores y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘ชิวฺหญฺจ ปชานาติ, รเส จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Comprende la lengua, comprende los sabores y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘กายญฺจ ปชานาติ, โผฏฺฐพฺเพ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Comprende el cuerpo, comprende los objetos tangibles y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘มนญฺจ [Pg.241] ปชานาติ, ธมฺเม จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“Comprende la mente, comprende los objetos mentales y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.”

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ.

«Así, mora contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Mora contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza de la desaparición en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como de la desaparición en los fenómenos. O bien, la atención de que «existen los fenómenos» se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y para la atención plena. Y mora independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. De esta manera, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las seis bases sensoriales internas y externas.»

อายตนปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Se concluye la sección sobre las bases sensoriales.

ธมฺมานุปสฺสนา โพชฺฌงฺคปพฺพํ

Contemplación de los fenómenos: Sección sobre los factores de iluminación

๓๘๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

385. «Nuevamente, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en los siete factores de iluminación. ¿Y cómo, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en los siete factores de iluminación? Aquí, monjes, cuando el factor de iluminación de la atención plena está presente internamente, el monje comprende: «El factor de iluminación de la atención plena está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la atención plena está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la atención plena está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la atención plena aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la atención plena ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส [Pg.242] ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la energía está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la energía está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la energía está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la energía está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la energía aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la energía ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la alegría está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la alegría está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la alegría está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la alegría está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la alegría aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la alegría ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la tranquilidad está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la tranquilidad está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la tranquilidad está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la tranquilidad está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la tranquilidad aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la tranquilidad ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la concentración está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la concentración está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la concentración está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la concentración está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la concentración aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la concentración ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

«Cuando el factor de iluminación de la ecuanimidad está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la ecuanimidad está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la ecuanimidad está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la ecuanimidad está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la ecuanimidad aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la ecuanimidad ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.»

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี [Pg.243] วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ.

โพชฺฌงฺคปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Se concluye la sección sobre los factores de iluminación.

ธมฺมานุปสฺสนา สจฺจปพฺพํ

Contemplación de los fenómenos: Sección sobre las verdades

๓๘๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

386. «Nuevamente, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las cuatro nobles verdades. ¿Y cómo, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las cuatro nobles verdades? Aquí, monjes, un monje comprende tal como es: «Esto es el sufrimiento»; comprende tal como es: «Este es el origen del sufrimiento»; comprende tal como es: «Esta es la cesación del sufrimiento»; comprende tal como es: «Este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento».»

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Se concluye la primera sección de recitación.

ทุกฺขสจฺจนิทฺเทโส

Exposición de la Noble Verdad del Sufrimiento

๓๘๗. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

387. «¿Y cuál, monjes, es la Noble Verdad del Sufrimiento? El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la muerte es sufrimiento; la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación son sufrimiento; la asociación con lo desagradable es sufrimiento, la separación de lo agradable es sufrimiento, no obtener lo que se desea es sufrimiento; en resumen, los cinco agregados del aferramiento son sufrimiento.»

๓๘๘. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ อภินิพฺพตฺติ ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชาติ.

388. ¿Y qué es, monjes, el nacimiento? El nacimiento de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su producción plena, su descenso [al vientre], su generación, la aparición de los agregados y la obtención de las bases sensoriales. A esto, monjes, se le llama nacimiento.

๓๘๙. ‘‘กตมา [Pg.244] จ, ภิกฺขเว, ชรา? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรา.

389. ¿Y qué es, monjes, la vejez? La vejez de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su decrepitud, la caída de los dientes, el encanecimiento del cabello, el arrugamiento de la piel, la declinación de la vida y la maduración de las facultades. A esto, monjes, se le llama vejez.

๓๙๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มรณํ? ยํ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺสุปจฺเฉโท, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มรณํ.

390. ¿Y qué es, monjes, la muerte? El fallecimiento de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su desaparición, la ruptura, el desvanecimiento, la muerte, el fin de la vida, la ruptura de los agregados, el abandono del cadáver y el cese de la facultad vital. A esto, monjes, se le llama muerte.

๓๙๑. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โสโก? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส โสโก โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โสโก.

391. ¿Y qué es, monjes, el pesar? El pesar, el acto de lamentarse, el estado de estar apenado, el pesar interno y el gran pesar interno que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama pesar.

๓๙๒. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริเทโว? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อาเทโว ปริเทโว อาเทวนา ปริเทวนา อาเทวิตตฺตํ ปริเทวิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว ปริเทโว.

392. ¿Y qué es, monjes, el lamento? El llanto, el sollozo, el acto de lamentar, la condición de lamentar, el estado de estar lloroso y el estado de estar en gran lamento que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama lamento.

๓๙๓. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ.

393. ¿Y qué es, monjes, el dolor? El dolor corporal, el desagrado corporal, la sensación dolorosa y desagradable nacida del contacto corporal. A esto, monjes, se le llama dolor.

๓๙๔. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ.

394. ¿Y qué es, monjes, la aflicción? El dolor mental, el desagrado mental, la sensación dolorosa y desagradable nacida del contacto mental. A esto, monjes, se le llama aflicción.

๓๙๕. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปายาโส? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อายาโส อุปายาโส อายาสิตตฺตํ อุปายาสิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปายาโส.

395. ¿Y qué es, monjes, la desesperación? La fatiga, la desesperanza, el estado de estar fatigado y el estado de estar desesperado que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama desesperación.

๓๙๖. ‘‘กตโม [Pg.245] จ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อนิฏฺฐา อกนฺตา อมนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อนตฺถกามา อหิตกามา อผาสุกกามา อโยคกฺเขมกามา, ยา เตหิ สทฺธึ สงฺคติ สมาคโม สโมธานํ มิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข.

396. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de asociarse con lo que no es querido? Aquí, cuando alguien tiene formas, sonidos, olores, sabores, tangibles u objetos mentales que son indeseables, desagradables o no placenteros; o cuando tiene trato con personas que desean su perjuicio, su daño, su incomodidad o su falta de seguridad; y el hecho de reunirse, encontrarse, juntarse o mezclarse con ellos. A esto, monjes, se le llama el sufrimiento de asociarse con lo que no es querido.

๓๙๗. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อตฺถกามา หิตกามา ผาสุกกามา โยคกฺเขมกามา มาตา วา ปิตา วา ภาตา วา ภคินี วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, ยา เตหิ สทฺธึ อสงฺคติ อสมาคโม อสโมธานํ อมิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข.

397. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de separarse de lo que es querido? Aquí, cuando alguien tiene formas, sonidos, olores, sabores, tangibles u objetos mentales que son deseables, agradables o placenteros; o cuando tiene trato con personas que desean su beneficio, su bienestar, su comodidad o su seguridad —ya sea madre, padre, hermano, hermana, amigos, colegas o parientes— y el hecho de no reunirse, no encontrarse, no juntarse o no mezclarse con ellos. A esto, monjes, se le llama el sufrimiento de separarse de lo que es querido.

๓๙๘. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ? ชาติธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชาติธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชาติ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. ชราธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชราธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชรา อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. พฺยาธิธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น พฺยาธิธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน พฺยาธิ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. มรณธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น มรณธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน มรณํ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ.

398. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de no obtener lo que se desea? En los seres sujetos al nacimiento, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos al nacimiento! ¡Si tan solo el nacimiento no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la vejez, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la vejez! ¡Si tan solo la vejez no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la enfermedad, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la enfermedad! ¡Si tan solo la enfermedad no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la muerte, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la muerte! ¡Si tan solo la muerte no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos al pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos al pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación! ¡Si tan solo estas cosas no vinieran a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea.

๓๙๙. ‘‘กตเม [Pg.246] จ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

399. ¿Y qué son, monjes, en resumen, los cinco agregados del apego que son sufrimiento? A saber: el agregado de la forma sujeto al apego, el agregado de la sensación sujeto al apego, el agregado de la percepción sujeto al apego, el agregado de las formaciones mentales sujeto al apego y el agregado de la conciencia sujeto al apego. Estos se llaman, monjes, en resumen, los cinco agregados del apego que son sufrimiento. A esto, monjes, se le llama la Noble Verdad del Sufrimiento.

สมุทยสจฺจนิทฺเทโส

Explicación de la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento

๔๐๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา.

400. ¿Y cuál es, monjes, la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento? Es este deseo (tanha) que conduce a un nuevo renacimiento, que está acompañado de deleite y pasión, encontrando placer aquí y allá. A saber: el deseo de placeres sensoriales, el deseo de existencia y el deseo de no existencia.

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, กตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

Y este deseo, monjes, ¿dónde surge cuando está surgiendo y dónde se establece cuando se está estableciendo? Dondequiera que en el mundo haya algo de naturaleza querida y placentera, allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse.

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

¿Y qué hay en el mundo que sea de naturaleza querida y placentera? El ojo en el mundo es de naturaleza querida y placentera; allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse. El oído en el mundo... la nariz en el mundo... la lengua en el mundo... el cuerpo en el mundo... la mente en el mundo es de naturaleza querida y placentera; allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse.

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«Las formas en el mundo... los sonidos en el mundo... los olores en el mundo... los sabores en el mundo... los contactos tangibles en el mundo... los fenómenos mentales en el mundo son de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«La conciencia visual en el mundo... la conciencia auditiva en el mundo... la conciencia olfativa en el mundo... la conciencia gustativa en el mundo... la conciencia corporal en el mundo... la conciencia mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«El contacto visual en el mundo... el contacto auditivo en el mundo... el contacto olfativo en el mundo... el contacto gustativo en el mundo... el contacto corporal en el mundo... el contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา [Pg.247] เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«La sensación nacida del contacto visual en el mundo... la sensación nacida del contacto auditivo en el mundo... la sensación nacida del contacto olfativo en el mundo... la sensación nacida del contacto gustativo en el mundo... la sensación nacida del contacto corporal en el mundo... la sensación nacida del contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«La percepción de las formas en el mundo... la percepción de los sonidos en el mundo... la percepción de los olores en el mundo... la percepción de los sabores en el mundo... la percepción de los contactos tangibles en el mundo... la percepción de los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘รูปสญฺเจตนา โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«La volición sobre las formas en el mundo... la volición sobre los sonidos en el mundo... la volición sobre los olores en el mundo... la volición sobre los sabores en el mundo... la volición sobre los contactos tangibles en el mundo... la volición sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«La sed por las formas en el mundo... la sed por los sonidos en el mundo... la sed por los olores en el mundo... la sed por los sabores en el mundo... la sed por los contactos tangibles en el mundo... la sed por los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

«El pensamiento inicial sobre las formas en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento inicial sobre los olores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sabores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento inicial sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece».

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

«El pensamiento sostenido sobre las formas en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los olores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sabores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece. A esto se le llama, monjes, la noble verdad del origen del sufrimiento».

นิโรธสจฺจนิทฺเทโส

Exposición de la Verdad del Cese

๔๐๑. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย.

401. «¿Y cuál es, monjes, la noble verdad del cese del sufrimiento? Es el cese a través del completo desvanecimiento de esa misma sed, sin que quede rastro de ella; es su abandono, su renuncia, su liberación y la ausencia de apego hacia ella».

‘‘สา [Pg.248] โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ ปหียมานา ปหียติ, กตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«Y esa sed, monjes, ¿dónde se abandona al ser abandonada? ¿Dónde cesa al cesar? Dondequiera que haya en el mundo algo de naturaleza placentera y agradable, allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«¿Y qué hay en el mundo que sea de naturaleza placentera y agradable? El ojo en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar. El oído en el mundo... el olfato en el mundo... la lengua en el mundo... el cuerpo en el mundo... la mente en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«Las formas en el mundo... los sonidos en el mundo... los olores en el mundo... los sabores en el mundo... los contactos tangibles en el mundo... los fenómenos mentales en el mundo son de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«La conciencia visual en el mundo... la conciencia auditiva en el mundo... la conciencia olfativa en el mundo... la conciencia gustativa en el mundo... la conciencia corporal en el mundo... la conciencia mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«El contacto visual en el mundo... el contacto auditivo en el mundo... el contacto olfativo en el mundo... el contacto gustativo en el mundo... el contacto corporal en el mundo... el contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก … ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«La sensación nacida del contacto visual en el mundo... la sensación nacida del contacto auditivo en el mundo... la sensación nacida del contacto olfativo en el mundo... la sensación nacida del contacto gustativo en el mundo... la sensación nacida del contacto corporal en el mundo... la sensación nacida del contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«La percepción de las formas en el mundo... la percepción de los sonidos en el mundo... la percepción de los olores en el mundo... la percepción de los sabores en el mundo... la percepción de los contactos tangibles en el mundo... la percepción de los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปสญฺเจตนา [Pg.249] โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«La volición sobre las formas en el mundo... la volición sobre los sonidos en el mundo... la volición sobre los olores en el mundo... la volición sobre los sabores en el mundo... la volición sobre los contactos tangibles en el mundo... la volición sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«La sed por las formas en el mundo... la sed por los sonidos en el mundo... la sed por los olores en el mundo... la sed por los sabores en el mundo... la sed por los contactos tangibles en el mundo... la sed por los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

«El pensamiento inicial sobre las formas en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento inicial sobre los olores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sabores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento inicial sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar».

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

«El pensamiento sostenido sobre las formas en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los olores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sabores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar. A esto se le llama, monjes, la noble verdad del cese del sufrimiento».

มคฺคสจฺจนิทฺเทโส

Exposición de la Verdad del Camino

๔๐๒. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ.

402. ¿Y cuál es, monjes, la noble verdad del camino que conduce al cese del sufrimiento? Es este mismo Noble Camino Óctuple, a saber: recto entendimiento, rectos pensamientos, recta palabra, recta acción, rectos medios de vida, recto esfuerzo, recta atención y recta concentración.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ? ยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ.

¿Y qué es, monjes, el recto entendimiento? El conocimiento del sufrimiento, el conocimiento del origen del sufrimiento, el conocimiento del cese del sufrimiento y el conocimiento del camino que conduce al cese del sufrimiento. A esto, monjes, se le llama recto entendimiento.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป? เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป.

¿Y qué son, monjes, los rectos pensamientos? El pensamiento de renuncia, el pensamiento de no malevolencia y el pensamiento de no crueldad. A esto, monjes, se le llama rectos pensamientos.

‘‘กตมา [Pg.250] จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา? มุสาวาทา เวรมณี ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ผรุสาย วาจาย เวรมณี สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา.

¿Y qué es, monjes, la recta palabra? Abstenerse de mentir, abstenerse de palabras maliciosas, abstenerse de palabras hirientes y abstenerse de charlas frívolas. A esto, monjes, se le llama recta palabra.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต? ปาณาติปาตา เวรมณี อทินฺนาทานา เวรมณี กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต.

¿Y qué es, monjes, la recta acción? Abstenerse de quitar la vida, abstenerse de tomar lo que no es dado y abstenerse de la conducta sexual incorrecta. A esto, monjes, se le llama recta acción.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก มิจฺฉาอาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว.

¿Y qué son, monjes, los rectos medios de vida? En esto, monjes, un noble discípulo abandona los medios de vida incorrectos y se gana la vida mediante rectos medios de vida. A esto, monjes, se le llama rectos medios de vida.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม.

¿Y qué es, monjes, el recto esfuerzo? En esto, monjes, un monje genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para que no surjan los estados perjudiciales y no saludables que aún no han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para abandonar los estados perjudiciales y no saludables que ya han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para que surjan los estados saludables que aún no han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha por la permanencia, la no desaparición, el incremento, la abundancia, el desarrollo y la culminación de los estados saludables que ya han surgido. A esto, monjes, se le llama recto esfuerzo.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ.

¿Y qué es, monjes, la recta atención? En esto, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando las sensaciones en las sensaciones, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando la mente en la mente, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo. A esto, monjes, se le llama recta atención.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ [Pg.251] สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

¿Y qué es, monjes, la recta concentración? En esto, monjes, un monje, alejado de los placeres de los sentidos, alejado de los estados perjudiciales, entra y reside en el primer jhana, que está acompañado por el pensamiento aplicado y el pensamiento sostenido, con el gozo y la felicidad nacidos del retiro. Con la pacificación del pensamiento aplicado y sostenido, entra y reside en el segundo jhana, que posee serenidad interna y unificación de la mente, sin pensamiento aplicado ni sostenido, con el gozo y la felicidad nacidos de la concentración. Con el desvanecimiento del gozo, reside ecuánime, atento y con clara comprensión, y experimenta la felicidad con el cuerpo, entrando y residiendo en el tercer jhana, del cual los nobles dicen: 'Es ecuánime, atento y reside en la felicidad'. Con el abandono del placer y el dolor, y con la desaparición previa de la alegría y el pesar, entra y reside en el cuarto jhana, que no es ni doloroso ni placentero y posee la pureza de la atención debida a la ecuanimidad. A esto, monjes, se le llama recta concentración. Esta, monjes, es la noble verdad del camino que conduce al cese del sufrimiento.

๔๐๓. ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ.

403. Así reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, o reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales externamente, o reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los objetos mentales, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los objetos mentales, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los objetos mentales. O bien, su atención está firmemente establecida en el pensamiento: 'Existen los objetos mentales', solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención. Y reside independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales con respecto a las cuatro nobles verdades.

สจฺจปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

Aquí termina la sección sobre las verdades.

ธมฺมานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

Aquí termina la contemplación de los objetos mentales.

๔๐๔. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

404. Monjes, quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete años, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno.

‘‘ติฏฺฐนฺตุ, ภิกฺขเว, สตฺตวสฺสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ วสฺสานิ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, เอกํ วสฺสํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตมาสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

Que se dejen estar los siete años, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante seis años... o cinco años... o cuatro años... o tres años... o dos años... o un año... que se deje estar el año, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete meses, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno.

‘‘ติฏฺฐนฺตุ[Pg.252], ภิกฺขเว, สตฺต มาสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ มาสานิ…เป… ปญฺจ มาสานิ… จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ … ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, อฑฺฒมาโส. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตาหํ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตาติ.

Que se dejen estar los siete meses, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante seis meses... o cinco meses... o cuatro meses... o tres meses... o dos meses... o un mes... o medio mes... que se deje estar el medio mes, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete días, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno.

๔๐๕. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

405. "Monjes, este es el único camino para la purificación de los seres, para la superación del pesar y el lamento, para la desaparición del sufrimiento y la aflicción, para alcanzar el recto sendero y para la realización del Nirvana, a saber, los cuatro fundamentos de la atención plena. Así, lo que se ha dicho fue dicho en referencia a esto". Esto dijo el Bienaventurado. Aquellos monjes se regocijaron y se deleitaron en las palabras del Bienaventurado.

มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

Concluye el Mahāsatipaṭṭhāna Sutta, el noveno.

๑๐. ปายาสิสุตฺตํ

10. Sutta de Pāyāsi

๔๐๖. เอวํ [Pg.253] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน เสตพฺยา นาม โกสลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ.

406. Así lo he oído: En una ocasión, el venerable Kumārakassapa viajaba por el país de los kosalas con una gran comunidad de monjes, unos quinientos, y llegó a una ciudad de los kosalas llamada Setabyā. Allí, el venerable Kumārakassapa residía en el bosque de Simsapā, al norte de Setabyā. En aquel tiempo, el noble Pāyāsi gobernaba Setabyā, una ciudad populosa, rica en pastos, madera y agua, abundante en granos, un dominio real otorgado por el rey Pasenadi de Kosala como feudo real y donación religiosa.

ปายาสิราชญฺญวตฺถุ

La historia del noble Pāyāsi

๔๐๗. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อสฺโสสุํ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ กุมารกสฺสโป สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ. อถ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวนํ.

407. En aquel tiempo, el noble Pāyāsi albergaba esta perniciosa visión: "No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas o malas". Los brahmanes y amos de casa de Setabyā oyeron decir: "El asceta Kumārakassapa, discípulo del asceta Gotama, viajando por el país de los kosalas con una gran comunidad de unos quinientos monjes, ha llegado a Setabyā y reside en el bosque de Simsapā, al norte de la ciudad. De este venerable Kumārakassapa se ha difundido esta excelente fama: 'Es sabio, experto, sagaz, muy instruido, elocuente, de discurso fluido, maduro y un arahant. Ciertamente es beneficioso visitar a tales arahants'". Entonces, los brahmanes y amos de casa de Setabyā salieron de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte, hacia el bosque de Simsapā.

๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต อุตฺตเรนมุเข คจฺฉนฺเต เยน สึสปาวนํ, ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ [Pg.254] – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวน’’นฺติ ?

408. En aquel momento, el noble Pāyāsi se encontraba en el piso superior de su palacio para su siesta diurna. El noble Pāyāsi vio a los brahmanes y amos de casa de Setabyā saliendo de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte hacia el bosque de Simsapā. Al verlos, llamó a su ministro: "Amigo ministro, ¿por qué los brahmanes y amos de casa de Setabyā salen de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte hacia el bosque de Simsapā?".

‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ กุมารกสฺสโป, สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’ติ. ปุรา สมโณ กุมารกสฺสโป เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก พาเล อพฺยตฺเต สญฺญาเปติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. นตฺถิ หิ, โภ ขตฺเต, ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โส ขตฺตา ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห, อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ.

"Señor, se trata del asceta Kumārakassapa, discípulo del asceta Gotama, que viajando por el país de los kosalas con unos quinientos monjes, ha llegado a Setabyā y reside en el bosque de Simsapā, al norte de la ciudad. De este venerable Kumārakassapa se ha difundido esta excelente fama: 'Es sabio, experto, sagaz, muy instruido, elocuente, de discurso fluido, maduro y un arahant'. Estos señores se acercan para visitar al venerable Kumārakassapa". "Entonces, amigo ministro, ve hacia donde están los brahmanes y amos de casa de Setabyā y diles: 'Señores, el noble Pāyāsi dice que esperen, pues el noble Pāyāsi también irá a visitar al asceta Kumārakassapa'. Antes de que el asceta Kumārakassapa convenza a los necios e inexpertos brahmanes y amos de casa de Setabyā diciendo que 'existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto de las acciones'. Pues ciertamente, amigo ministro, no hay otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto o resultado de las acciones buenas o malas". "Muy bien, señor", respondió el ministro al noble Pāyāsi y fue hacia donde estaban los brahmanes y amos de casa de Setabyā para decirles: "Señores, el noble Pāyāsi dice que esperen, pues el noble Pāyāsi también irá a visitar al asceta Kumārakassapa".

๔๐๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเกหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ ปริวุโต เยน สึสปาวนํ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ [Pg.255] สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เสตพฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

409. Entonces el noble Pāyāsi, rodeado de los brahmanes y amos de casa de Setabyā, se dirigió al bosque de Simsapā donde estaba el venerable Kumārakassapa. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el venerable Kumārakassapa y, tras concluir una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. También algunos de los brahmanes y amos de casa de Setabyā se postraron ante el venerable Kumārakassapa y se sentaron a un lado; otros intercambiaron saludos cordiales y se sentaron; algunos se sentaron con las palmas de las manos unidas en señal de respeto; otros anunciaron su nombre y clan y se sentaron; y otros se sentaron a un lado en silencio.

นตฺถิกวาโท

La doctrina del nihilismo

๔๑๐. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปายาสิ ราชญฺโญ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ กสฺสป, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘นาหํ, ราชญฺญ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม เอวํ วเทยฺย – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ?

410. Sentado a un lado, el noble Pāyāsi dijo al venerable Kumārakassapa: "Señor Kassapa, yo sostengo esta doctrina y visión: 'No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas o malas'". "Noble, nunca he visto ni oído a nadie sostener tal doctrina y visión. ¿Cómo puede alguien decir realmente que 'no existe el otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto de las acciones'?".

จนฺทิมสูริยอุปมา

El símil de la luna y el sol

๔๑๑. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิเม จนฺทิมสูริยา อิมสฺมึ วา โลเก ปรสฺมึ วา, เทวา วา เต มนุสฺสา วา’’ติ? ‘‘อิเม, โภ กสฺสป, จนฺทิมสูริยา ปรสฺมึ โลเก, น อิมสฺมึ; เทวา เต น มนุสฺสา’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ.

411. «En ese caso, príncipe, te preguntaré de nuevo sobre este asunto; respóndeme según te parezca. ¿Qué piensas, príncipe? ¿Están el sol y la luna en este mundo o en el otro mundo? ¿Son ellos dioses o seres humanos?». «Venerable Kassapa, el sol y la luna están en el otro mundo, no en este; son dioses, no seres humanos». «Por esta razón también, príncipe, considera que existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas».

๔๑๒. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย, เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ[Pg.256], โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’ติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

412. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, todavía sostengo esta opinión: “No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo y no existe el fruto ni el resultado de las acciones buenas y malas”». «¿Existe, príncipe, alguna razón por la cual sostengas tal opinión?». «Existe, venerable Kassapa, una razón por la cual sostengo tal opinión». «¿De qué manera, príncipe?». «Venerable Kassapa, aquí tengo amigos, compañeros y parientes consanguíneos que matan seres vivos, toman lo que no se les da, cometen conducta sexual ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, palabras ásperas, charlas frívolas, son codiciosos, tienen mentes llenas de odio y poseen visiones erróneas. En otra ocasión, enferman, sufren y están gravemente afectados. Cuando sé que ya no se recuperarán de esa enfermedad, me acerco a ellos y les digo: “Amigos, hay ciertos ascetas y brahmanes que enseñan y sostienen esta visión: que quienes matan seres vivos, toman lo que no se les da, cometen conducta sexual ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, palabras ásperas, charlas frívolas, son codiciosos, tienen mentes llenas de odio y poseen visiones erróneas, ellos, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un estado de privación, en un mal destino, en un estado de perdición, en el infierno. Ustedes, amigos, son personas que matan, roban, cometen conducta ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, ásperas y frívolas, son codiciosos, tienen odio y visiones erróneas. Si lo que dicen esos ascetas y brahmanes es cierto, ustedes, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerán en el infierno. Si es así, amigos, cuando renazcan en el infierno, regresen y díganme: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’. Ustedes son para mí personas de confianza y dignas de crédito; lo que ustedes vean por sí mismos, será para mí como si yo mismo lo hubiera visto”. Ellos aceptan diciendo: “Está bien”, pero ni regresan para informarme ni envían un mensajero. Por esta razón también, venerable Kassapa, sostengo que no existe el otro mundo, ni los seres de nacimiento espontáneo, ni el fruto o resultado de las acciones buenas y malas».

โจรอุปมา

El símil del ladrón

๔๑๓. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิธ เต ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา [Pg.257] ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน สีสํ ฉินฺทถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน นิสีทาเปยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส โจโร โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ, อุทาหุ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ? ‘‘น หิ โส, โภ กสฺสป, โจโร ลเภยฺย โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. อถ โข นํ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ. ‘‘โส หิ นาม, ราชญฺญ, โจโร มนุสฺโส มนุสฺสภูเตสุ โจรฆาเตสุ น ลภิสฺสติ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา ลภิสฺสนฺติ นิรยปาเลสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต นิรยปาลา, ยาว มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

413. «En ese caso, príncipe, te preguntaré de nuevo sobre este asunto. Respóndeme según te parezca. ¿Qué piensas, príncipe? Imagina que tus hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y te lo presentan diciendo: “Señor, aquí tienes a este ladrón que ha delinquido; impónle el castigo que desees”. Y tú les dices: “Amigos, aten a este hombre con una cuerda fuerte, con las manos a la espalda y bien sujetas; aféitenle la cabeza y llévenlo con el sonido de un tambor de tono áspero de calle en calle y de cruce en cruce; sáquenlo por la puerta sur y corten su cabeza en el lugar de ejecución al sur de la ciudad”. Ellos, aceptando tus órdenes, atan al hombre, lo afeitan y lo llevan hasta el lugar de ejecución. ¿Podría acaso ese ladrón obtener de los verdugos una demora diciendo: “Esperen un momento, señores verdugos, tengo amigos y parientes en tal aldea o pueblo; permítanme ir a verlos antes de regresar”, o acaso los verdugos le cortarían la cabeza mientras él aún está suplicando?». «No, venerable Kassapa, ese ladrón no obtendría tal demora de los verdugos. Al contrario, le cortarían la cabeza mientras aún está suplicando». «Entonces, príncipe, si ese ladrón, siendo un ser humano, no puede obtener una demora de otros seres humanos que son sus verdugos, ¿cómo podrían tus amigos y parientes, que han cometido actos malvados y han renacido en el infierno, obtener de los guardianes del infierno una demora diciendo: “Esperen un momento, señores guardianes del infierno, mientras vamos a informar al príncipe Pāyāsi que realmente existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas”? Por esta razón también, príncipe, considera que existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas».

๔๑๔. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ [Pg.258] กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตีติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

414. «Aunque el venerable Kassapa diga tal cosa, todavía mantengo esta opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'». «Pero, Rājañña, ¿existe alguna razón por la cual sostengas tal opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'?». «Existe, venerable Kassapa, una razón por la cual sostengo tal opinión». «¿Y de qué manera es eso, Rājañña?». «Venerable Kassapa, en este mundo tengo amigos, colegas y parientes de sangre que se abstienen de quitar la vida, se abstienen de tomar lo que no les pertenece, se abstienen de la conducta sexual ilícita, se abstienen de mentir, se abstienen de las palabras maliciosas, se abstienen de las palabras ásperas y se abstienen de las charlas banales; que no tienen codicia, poseen mentes sin malevolencia y mantienen una visión correcta. En otro momento, ellos enferman, sufren y quedan gravemente dolidos. Cuando sé que ya no se recuperarán de esa enfermedad, me acerco a ellos y les digo: 'Amigos, existen algunos ascetas y brahmanes que sostienen esta enseñanza y visión: "Aquellos que se abstienen de quitar la vida... (y demás virtudes)... tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un destino feliz, en un mundo celestial". Vosotros os habéis abstenido de quitar la vida... y tenéis una visión correcta. Si la palabra de esos venerables ascetas y brahmanes es verdadera, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renaceréis en un destino feliz, en un mundo celestial. Si, amigos, renacéis en un mundo celestial tras la muerte, venid a mí e informadme: "Ciertamente existe otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y resultado de las acciones bien o mal realizadas". Vosotros sois para mí personas dignas de confianza y crédito; lo que hayáis visto por vosotros mismos será para mí como si yo mismo lo hubiera visto'. Ellos aceptan diciendo: 'Está bien', pero ni regresan para informarme ni envían a un mensajero. Esta es también, venerable Kassapa, la razón por la cual sostengo tal opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'».

คูถกูปปุริสอุปมา

Símil del hombre en el pozo de excrementos

๔๑๕. ‘‘เตน [Pg.259] หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส คูถกูเป สสีสกํ นิมุคฺโค อสฺส. อถ ตฺวํ ปุริเส อาณาเปยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธรถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺชถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺเชยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กโรถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหรถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ.

415. «Pues bien, Rājañña, te daré una comparación. Pues mediante una comparación, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el sentido de lo que se dice. Supongamos, Rājañña, que un hombre estuviera sumergido en un pozo de excrementos hasta la cabeza. Y tú ordenaras a tus hombres: '¡Ea, amigos, rescatad a ese hombre de ese pozo de excrementos!'. Ellos, aceptando y diciendo 'Está bien', rescatarían a ese hombre de aquel pozo de excrementos. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, limpiad bien el excremento del cuerpo de ese hombre con tiras de bambú!'. Ellos lo limpiarían bien. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, frotad bien el cuerpo de ese hombre tres veces con arcilla blanca!'. Ellos frotarían bien el cuerpo de aquel hombre tres veces con arcilla blanca. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, tras ungir a ese hombre con aceite, lavadlo bien tres veces con polvo fino!'. Ellos lo lavarían bien tres veces con polvo fino. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, arreglad su cabello y su barba!'. Ellos arreglarían su cabello y su barba. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, ofrecedle una guirnalda costosa, ungüentos costosos y ropas costosas!'. Ellos le ofrecerían la guirnalda costosa, los ungüentos y las ropas costosas. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, subid a ese hombre al palacio y servidle los cinco hilos de placeres sensuales!'. Ellos subirían a aquel hombre al palacio y le servirían los cinco hilos de placeres sensuales».

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส สุนฺหาตสฺส สุวิลิตฺตสฺส สุกปฺปิตเกสมสฺสุสฺส อามุกฺกมาลาภรณสฺส โอทาตวตฺถวสนสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตสฺส สมงฺคีภูตสฺส ปริจารยมานสฺส ปุนเทว ตสฺมึ คูถกูเป นิมุชฺชิตุกามตา อสฺสา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุจิ, โภ กสฺสป, คูถกูโป อสุจิ เจว อสุจิสงฺขาโต จ ทุคฺคนฺโธ จ ทุคฺคนฺธสงฺขาโต จ เชคุจฺโฉ จ เชคุจฺฉสงฺขาโต [Pg.260] จ ปฏิกูโล จ ปฏิกูลสงฺขาโต จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, มนุสฺสา เทวานํ อสุจี เจว อสุจิสงฺขาตา จ, ทุคฺคนฺธา จ ทุคฺคนฺธสงฺขาตา จ, เชคุจฺฉา จ เชคุจฺฉสงฺขาตา จ, ปฏิกูลา จ ปฏิกูลสงฺขาตา จ. โยชนสตํ โข, ราชญฺญ, มนุสฺสคนฺโธ เทเว อุพฺพาธติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เต อาคนฺตฺวา อาโรเจสฺสนฺติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“¿Qué piensas, noble? Supongamos que a un hombre bien bañado, bien ungido, con el cabello y la barba bien arreglados, adornado con guirnaldas y joyas, vestido con ropas blancas, que ha subido a lo alto de un espléndido palacio y está provisto y dotado de los cinco placeres de los sentidos, disfrutando de ellos; ¿le surgiría acaso el deseo de sumergirse de nuevo en ese pozo de excrementos?”. “Ciertamente no, señor Kassapa”. “¿Por qué razón?”. “Porque un pozo de excrementos, señor Kassapa, es sucio y se considera sucio, es maloliente y se considera maloliente, es asqueroso y se considera asqueroso, es repugnante y se considera repugnante”. “Del mismo modo, noble, los seres humanos son para los dioses sucios y se consideran sucios, malolientes y se consideran malolientes, asquerosos y se consideran asquerosos, repugnantes y se consideran repugnantes. El olor de los seres humanos, noble, hostiga a los dioses a cien leguas de distancia. ¿Cómo, pues, tus amigos y parientes, consanguíneos y allegados, que se abstuvieron de matar, de tomar lo que no les fue dado, de la conducta sexual ilícita, de mentir, de las palabras maliciosas, de las palabras ásperas y de las charlas banales, que fueron libres de codicia, de mente benevolente y de visión correcta, y que al disolverse el cuerpo, tras la muerte, han renacido en un buen destino, en el mundo celestial, vendrían a informarte: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’? Por este argumento también, noble, considera que: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’”.

๔๑๖. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย …เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ``ยถา กถํ วิย, ราชญฺญาติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตนฺติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.261] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – `อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโกติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตีติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

416. “A pesar de lo que dice el señor Kassapa, sigo pensando que: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, no existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’”. “¿Pero existe, noble, alguna razón [para pensar así]?”. “Existe, señor Kassapa, una razón”. “¿De qué manera, noble?”. “En este caso, señor Kassapa, tengo amigos y parientes, consanguíneos y allegados, que se abstuvieron de matar, de tomar lo que no les fue dado, de la conducta sexual ilícita, de mentir y del consumo de licores y bebidas embriagantes que causan negligencia. En un tiempo posterior, caen enfermos, sufren y están gravemente afectados. Cuando comprendo: ‘Ahora no se recuperarán de esta enfermedad’, me acerco a ellos y les digo: ‘Amigos, hay algunos ascetas y brahmanes que sostienen esta doctrina y visión: que quienes se abstienen de matar... y del consumo de licores, al disolverse el cuerpo, tras la muerte, renacen en un buen destino, en el mundo celestial, en compañía de los dioses Tāvatiṃsa. Ustedes se han abstenido de estas cosas. Si las palabras de esos venerables ascetas y brahmanes son ciertas, ustedes renacerán en el mundo celestial de los dioses Tāvatiṃsa. Si, amigos, al morir renacen allí, vengan a informarme: “Existe el otro mundo...”. Ustedes son para mí personas de confianza y dignas de fe; lo que ustedes vean allí por sí mismos, así será’. Ellos aceptan diciendo ‘está bien’, pero ni vuelven para informarme ni envían mensajero alguno. Esta es la razón, señor Kassapa, por la que sostengo que no existe el otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto de las acciones”.

ตาวตึสเทวอุปมา

El símil de los dioses Tāvatiṃsa

๔๑๗. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ยํ โข ปน, ราชญฺญ, มานุสฺสกํ วสฺสสตํ, เทวานํ ตาวตึสานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว, ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส, เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร, เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ เทวานํ ตาวตึสานํ อายุปฺปมาณํ. เย เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ ปน เตสํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ยาว มยํ ทฺเว วา ตีณิ วา รตฺตินฺทิวา ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, อถ มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจยฺยาม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อปิ นุ เต อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยุํ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อปิ หิ มยํ, โภ กสฺสป, จิรํ กาลงฺกตาปิ ภเวยฺยาม. โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ [Pg.262] – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา. น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ.

417. “Pues bien, noble, te preguntaré sobre esto mismo; responde como te parezca. Lo que para los humanos son cien años, noble, es un solo día y una noche para los dioses Tāvatiṃsa. Treinta de esas noches forman un mes, doce de esos meses un año, y mil de esos años celestiales es la duración de la vida de los dioses Tāvatiṃsa. Supongamos que tus amigos y parientes que se abstuvieron de matar... renacen en compañía de los dioses Tāvatiṃsa. Si ellos pensaran: ‘Disfrutaremos de los cinco placeres celestiales por solo dos o tres días y noches, y luego iremos a informar al noble Pāyāsi que existe el otro mundo...’, ¿podrían acaso venir a informarte?”. “Ciertamente no, señor Kassapa. Pues para entonces, nosotros habríamos muerto hace mucho tiempo. Pero, ¿quién le informa al señor Kassapa que existen los dioses Tāvatiṃsa o que tienen una vida tan larga? No creemos al señor Kassapa cuando dice que existen tales dioses o que viven tanto tiempo”.

ชจฺจนฺธอุปมา

El símil del ciego de nacimiento

๔๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปสฺเสยฺย กณฺห – สุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. นตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, นตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. สมฺมา นุ โข โส, ราชญฺญ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี…เป… อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. อตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, อตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. น หิ โส, โภ กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺธูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสิ’’.

418. «Supongamos, noble, que un hombre ciego de nacimiento no pudiera ver las formas negras y blancas, ni las formas azules, ni las formas amarillas, ni las formas rojas, ni las formas carmesí; ni lo parejo y lo disparejo, ni las estrellas, ni la luna y el sol. Él podría decir: “No existen las formas negras y blancas, ni existe quien vea formas negras y blancas. No existen las formas azules... ni las formas amarillas... ni las formas rojas... ni las formas carmesí... ni lo parejo y lo disparejo... ni las estrellas... No existen la luna y el sol, ni existe quien vea la luna y el sol. Yo no conozco esto, yo no veo esto, por lo tanto, eso no existe”. Al hablar así, noble, ¿estaría hablando correctamente?» — «No, venerable Kassapa. Existen las formas negras y blancas y existen quienes ven las formas negras y blancas. Existen las formas azules... (pe)... existe lo parejo y lo disparejo y quienes lo ven. Existen las estrellas y quienes ven las estrellas. Existen la luna y el sol y existen quienes ven la luna y el sol. El hecho de que él diga: “Yo no conozco esto, yo no veo esto, por lo tanto, eso no existe”, no significa, venerable Kassapa, que hable correctamente». — «Exactamente de la misma manera, noble, me parece que tu caso es como el del ciego de nacimiento cuando me hablas de ese modo».

‘‘โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’’ติ วา, ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา? น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ. ‘‘น โข, ราชญฺญ, เอวํ ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ, ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. เย โข เต ราชญฺญ สมณพฺราหฺมณา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ[Pg.263], เต ตตฺถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธนฺติ. เต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน อิมํ เจว โลกํ ปสฺสนฺติ ปรญฺจ สตฺเต จ โอปปาติเก. เอวญฺจ โข, ราชญฺญ, ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ; นตฺเวว ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

«¿Pero quién le informa al venerable Kassapa que “existen los devas de los Treinta y Tres” o que “los devas de los Treinta y Tres tienen una vida tan larga”? Nosotros no le creemos al venerable Kassapa cuando dice que “existen los devas de los Treinta y Tres” o que “los devas de los Treinta y Tres tienen una vida tan larga”». — «Noble, el otro mundo no debe ser visto como tú piensas, con este ojo de carne. Aquellos ascetas y brahmanes que recurren a lugares de retiro remotos en selvas y bosques, y que allí moran diligentes, ardientes y resueltos, purifican el ojo divino. Con ese ojo divino, purificado y sobrehumano, ven tanto este mundo como el otro mundo, y a los seres de nacimiento espontáneo. De esta manera, noble, es como debe verse el otro mundo, y no como tú piensas, con este ojo de carne. Por esta razón también, noble, considera que: “Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas”».

๔๑๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธาหํ, โภ กสฺสป, ปสฺสามิ สมณพฺราหฺมเณ สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม ชีวิตุกาเม อมริตุกาเม สุขกาเม ทุกฺขปฏิกูเล. ตสฺส มยฺหํ, โภ กสฺสป, เอวํ โหติ – สเจ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ. อิทานิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา วิสํ วา ขาเทยฺยุํ, สตฺถํ วา อาหเรยฺยุํ, อุพฺพนฺธิตฺวา วา กาลงฺกเรยฺยุํ, ปปาเต วา ปปเตยฺยุํ. ยสฺมา จ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา น เอวํ ชานนฺติ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ, ตสฺมา อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ชีวิตุกามา อมริตุกามา สุขกามา ทุกฺขปฏิกูลา อตฺตานํ น มาเรนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

419. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, mi opinión sobre este asunto sigue siendo esta: “No existe el otro mundo, ni existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas”». — «¿Existe acaso, noble, alguna otra razón...?» — «Existe, venerable Kassapa». — «¿De qué manera, noble?» — «Aquí, venerable Kassapa, veo a ascetas y brahmanes virtuosos, de buena conducta, que desean vivir y no morir, que buscan la felicidad y rechazan el sufrimiento. A mí, venerable Kassapa, se me ocurre lo siguiente: “Si estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta supieran que morir les sería mejor que esto [seguir vivos], entonces estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos ahora mismo ingerirían veneno, o usarían un arma, o se ahorcarían hasta morir, o se lanzarían por un precipicio. Pero como estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos no saben que morir les sería mejor que esto, por eso desean vivir y no morir, buscan la felicidad y rechazan el sufrimiento, y no se quitan la vida”. Por esta razón también, venerable Kassapa, mi opinión es que: “No existe el otro mundo, ni existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas”».

คพฺภินีอุปมา

La parábola de la mujer embarazada

๔๒๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส [Pg.264] ทฺเว ปชาปติโย อเหสุํ. เอกิสฺสา ปุตฺโต อโหสิ ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, เอกา คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข โส พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. อถ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. เอวํ วุตฺเต สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ, สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. ทุติยมฺปิ โข สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ตติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ.

420. —En ese caso, príncipe, te daré un símil. Mediante un símil, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, un cierto brahmán tuvo dos esposas. Una tenía un hijo de unos diez o doce años; la otra estaba embarazada y próxima al parto. Entonces, aquel brahmán murió. Al morir su padre, aquel joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’. Ante estas palabras, la mujer brahmán le respondió al joven: ‘Espera un poco, querido, hasta que dé a luz. Si nace un niño, tendrá su parte; si nace una niña, ella estará a tu servicio’. Por segunda vez, el joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’. Por segunda vez, la mujer brahmán le respondió: ‘Espera un poco, querido, hasta que dé a luz. Si nace un niño, tendrá su parte; si nace una niña, ella estará a tu servicio’. Por tercera vez, el joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’.

‘‘อถ โข สา พฺราหฺมณี สตฺถํ คเหตฺวา โอวรกํ ปวิสิตฺวา อุทรํ โอปาเทสิ – ‘ยาว วิชายามิ ยทิ วา กุมารโก ยทิ วา กุมาริกา’ติ. สา อตฺตานํ เจว ชีวิตญฺจ คพฺภญฺจ สาปเตยฺยญฺจ วินาเสสิ. ยถา ตํ พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี, เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต; เสยฺยถาปิ สา พฺราหฺมณี พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี. น โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา อปกฺกํ ปริปาเจนฺติ; อปิ จ ปริปากํ อาคเมนฺติ. ปณฺฑิตานํ อตฺโถ หิ, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณานํ สีลวนฺตานํ กลฺยาณธมฺมานํ ชีวิเตน. ยถา ยถา โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ, ตถา [Pg.265] ตถา พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ, พหุชนหิตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

Entonces, aquella mujer brahmán tomó un cuchillo, entró en una habitación interior y se abrió el vientre, pensando: ‘A ver si doy a luz a un niño o a una niña’. Ella se destruyó a sí misma, destruyó su vida, destruyó el feto y destruyó su patrimonio. Tal como aquella mujer necia e ignorante que, buscando la herencia de manera imprudente, cayó en una gran desgracia y ruina; exactamente así, príncipe, tú, siendo necio e ignorante, caerás en una gran desgracia y ruina al buscar el otro mundo de manera imprudente, al igual que aquella mujer brahmán necia e ignorante que buscaba la herencia de forma insensata. Los ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta, príncipe, no fuerzan la maduración de lo que aún no está maduro, sino que esperan a que llegue la madurez. Pues la vida de los ascetas y brahmanes sabios, virtuosos y de buena conducta es beneficiosa. Cuanto más tiempo vivan y permanezcan en este mundo los ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta, tanto más mérito generan y actúan para el bienestar de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los hombres. Por lo tanto, príncipe, a través de este razonamiento, considera lo siguiente: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, y existe el fruto y el resultado de las acciones bien y mal realizadas’.

๔๒๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทนฺติ. ยทา มยํ ชานาม ‘กาลงฺกโต โส ปุริโส’ติ, อถ นํ กุมฺภึ โอโรเปตฺวา อุพฺภินฺทิตฺวา มุขํ วิวริตฺวา สณิกํ นิลฺโลเกม – ‘อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

421. —Aunque el venerable Kassapa diga esto, mi opinión sigue siendo esta: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien y mal realizadas’. —Pero, príncipe, ¿existe algún otro argumento...? —Sí, venerable Kassapa, existe un argumento. —¿Y cómo es eso, príncipe? —Venerable Kassapa, aquí mis hombres capturan a un ladrón culpable y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón culpable para usted; aplíquele el castigo que desee’. Entonces les digo: ‘En ese caso, amigos, pongan a este hombre vivo en una tinaja, cierren la boca, séllenla con un cuero húmedo, apliquen una capa gruesa de arcilla húmeda, súbanlo al horno y enciendan el fuego’. Ellos aceptan y, habiendo puesto al hombre vivo en la tinaja, sellando la boca con cuero húmedo y arcilla espesa, lo suben al horno y encienden el fuego. Cuando sabemos que el hombre ha muerto, bajamos la tinaja, rompemos el sello, abrimos la boca y miramos cuidadosamente con la esperanza de ver su alma saliendo. Sin embargo, no vemos su alma saliendo. Por este argumento, venerable Kassapa, mi opinión sigue siendo: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien y mal realizadas’.

สุปินกอุปมา

El símil del sueño

๔๒๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, ราชญฺญ, ทิวา เสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, โภ กสฺสป, ทิวาเสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ. ‘‘รกฺขนฺติ ตํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ [Pg.266] วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป, รกฺขนฺติ มํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ. ‘‘อปิ นุ ตา ตุยฺหํ ชีวํ ปสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตา หิ นาม, ราชญฺญ, ตุยฺหํ ชีวนฺตสฺส ชีวนฺติโย ชีวํ น ปสฺสิสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. กึ ปน ตฺวํ กาลงฺกตสฺส ชีวํ ปสฺสิสฺสสิ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

422. —En ese caso, príncipe, te preguntaré sobre este mismo punto; responde según te parezca. Príncipe, ¿recuerdas haber tenido un sueño mientras dormías la siesta, viendo un hermoso parque, un hermoso bosque, una hermosa campiña o un hermoso estanque? —Lo recuerdo, venerable Kassapa. —¿Acaso no te cuidan en ese momento tus mujeres, ya sean jorobadas, enanas, bailarinas o jóvenes? —Sí, venerable Kassapa, me cuidan en ese momento. —¿Ven ellas tu alma entrando o saliendo de ti? —Ciertamente no, venerable Kassapa. —Entonces, príncipe, si estas mujeres que están vivas no pueden ver el alma de ti que estás vivo mientras entra o sale, ¿cómo podrías tú ver el alma de alguien que ha muerto mientras entra o sale? Por lo tanto, príncipe, a través de este razonamiento también, considera lo siguiente: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, y existe el fruto y el resultado de las acciones bien y mal realizadas’.

๔๒๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลนฺติ. ยทา โส ชีวติ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส กาลงฺกโต โหติ ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

423. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, a mí todavía me parece que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». «Pero, príncipe, ¿existe algún argumento...?». «Existe, venerable Kassapa, un argumento...». «¿Y cómo es ese argumento, príncipe?». «En este caso, venerable Kassapa, mis hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón que ha delinquido; impóngale el castigo que desee’. Yo les digo: ‘Pues bien, señores, pesen a este hombre en una balanza mientras aún está vivo; luego, estrángulenlo con una cuerda de arco sin dañar su respiración y, una vez muerto, vuelvan a pesarlo en la balanza’. Ellos, aceptando mi orden, lo pesan vivo, lo estrangulan con la cuerda de arco hasta matarlo y lo vuelven a pesar. Cuando está vivo, es más ligero, más blando y más manejable; pero cuando muere, se vuelve más pesado, más rígido y menos manejable. Este es, venerable Kassapa, el argumento por el cual sostengo que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’».

สนฺตตฺตอโยคุฬอุปมา

El símil de la bola de hierro incandescente

๔๒๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส ทิวสํ สนฺตตฺตํ [Pg.267] อโยคุฬํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ ตุลาย ตุเลยฺย. ตเมนํ อปเรน สมเยน สีตํ นิพฺพุตํ ตุลาย ตุเลยฺย. กทา นุ โข โส อโยคุโฬ ลหุตโร วา โหติ มุทุตโร วา กมฺมญฺญตโร วา, ยทา วา อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ยทา วา สีโต นิพฺพุโต’’ติ? ‘‘ยทา โส, โภ กสฺสป, อโยคุโฬ เตโชสหคโต จ โหติ วาโยสหคโต จ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส อโยคุโฬ เนว เตโชสหคโต โหติ น วาโยสหคโต สีโต นิพฺพุโต, ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ น อุสฺมาสหคโต น วิญฺญาณสหคโต ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

424. «Pues bien, príncipe, te pondré un símil. En este mundo, algunos hombres sabios comprenden el significado de lo que se dice a través de un símil. Imagina, príncipe, que un hombre pesara en una balanza una bola de hierro que ha sido calentada todo el día, estando incandescente, ardiendo y llameante. Y que en otra ocasión la pesara de nuevo cuando ya estuviera fría y apagada. ¿Cuándo sería esa bola de hierro más ligera, más blanda y más manejable: cuando está incandescente, ardiendo y llameante, o cuando está fría y apagada?». «Venerable Kassapa, cuando esa bola de hierro posee calor y posee aire, estando incandescente, ardiendo y llameante, entonces es más ligera, más blanda y más manejable. Pero cuando esa bola de hierro no posee ni calor ni aire, estando fría y apagada, entonces es más pesada, más rígida y menos manejable». «Del mismo modo, príncipe, cuando este cuerpo posee vida, posee calor y posee conciencia, entonces es más ligero, más blando y más manejable. Pero cuando este cuerpo no posee vida, ni calor, ni conciencia, entonces es más pesado, más rígido y menos manejable. Por esta razón, príncipe, considera que: ‘así también existe otro mundo, existen seres de nacimiento espontáneo y existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’».

๔๒๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ จมฺมญฺจ มํสญฺจ นฺหารุญฺจ อฏฺฐิญฺจ อฏฺฐิมิญฺชญฺจ ชีวิตา โวโรเปถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ…เป… ชีวิตา โวโรเปนฺติ. ยทา โส อามโต โหติ, ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อวกุชฺชํ นิปาเตถ… ปสฺเสน นิปาเตถ… ทุติเยน ปสฺเสน [Pg.268] นิปาเตถ… อุทฺธํ ฐเปถ… โอมุทฺธกํ ฐเปถ… ปาณินา อาโกเฏถ… เลฑฺฑุนา อาโกเฏถ… ทณฺเฑน อาโกเฏถ… สตฺเถน อาโกเฏถ… โอธุนาถ สนฺธุนาถ นิทฺธุนาถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ โอธุนนฺติ สนฺธุนนฺติ นิทฺธุนนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตสฺส ตเทว จกฺขุ โหติ เต รูปา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว โสตํ โหติ เต สทฺทา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว ฆานํ โหติ เต คนฺธา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สาว ชิวฺหา โหติ เต รสา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สฺเวว กาโย โหติ เต โผฏฺฐพฺพา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

425. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, a mí todavía me parece que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». «Pero, príncipe, ¿existe algún argumento...?». «Existe, venerable Kassapa, un argumento...». «¿Y cómo es ese argumento, príncipe?». «En este caso, venerable Kassapa, mis hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón que ha delinquido; impóngale el castigo que desee’. Yo les digo: ‘Pues bien, señores, quítenle la vida a este hombre sin dañar su epidermis, su piel, su carne, sus tendones, sus huesos ni su médula ósea, para ver si acaso podemos ver su principio vital salir’. Ellos aceptan y le quitan la vida sin dañar su epidermis... ni su médula. Cuando está moribundo, les digo: ‘Pues bien, señores, pongan a este hombre boca arriba, para ver si acaso vemos su principio vital salir’. Lo ponen boca arriba, pero no vemos su principio vital salir. Entonces les digo: ‘Pónganlo boca abajo... pónganlo de un lado... pónganlo del otro lado... pónganlo de pie... pónganlo cabeza abajo... golpéenlo con la palma de la mano... golpéenlo con un terrón... golpéenlo con un palo... golpéenlo con una espada; sacúdanlo, agítenlo, remuénvanlo, para ver si acaso vemos su principio vital salir’. Ellos lo sacuden, lo agitan y lo remueven, pero no vemos su principio vital salir. Ese hombre conserva sus mismos ojos y las formas están ahí, pero no percibe ese objeto con el ojo; conserva sus mismos oídos y los sonidos están ahí, pero no percibe ese objeto con el oído; conserva su misma nariz y los olores están ahí, pero no percibe ese objeto con la nariz; conserva su misma lengua y los sabores están ahí, pero no percibe ese objeto con la lengua; conserva su mismo cuerpo y los objetos táctiles están ahí, pero no percibe ese objeto con el cuerpo. Este es, venerable Kassapa, el argumento por el cual sostengo que: ‘no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’».

สงฺขธมอุปมา

El símil del soplador de caracola

๔๒๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สงฺขธโม สงฺขํ อาทาย ปจฺจนฺติมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน อญฺญตโร คาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มชฺเฌ คามสฺส ฐิโต ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. สนฺนิปติตฺวา ตํ สงฺขธมํ เอตทโวจุํ – ‘อมฺโภ, กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. ‘เอโส โข, โภ, สงฺโข นาม ยสฺเสโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. เต ตํ สงฺขํ อุตฺตานํ นิปาเตสุํ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ. เต ตํ สงฺขํ อวกุชฺชํ นิปาเตสุํ, ปสฺเสน นิปาเตสุํ, ทุติเยน ปสฺเสน นิปาเตสุํ, อุทฺธํ ฐเปสุํ, โอมุทฺธกํ ฐเปสุํ, ปาณินา อาโกเฏสุํ, เลฑฺฑุนา อาโกเฏสุํ, ทณฺเฑน อาโกเฏสุํ, สตฺเถน อาโกเฏสุํ, โอธุนึสุ [Pg.269] สนฺธุนึสุ นิทฺธุนึสุ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ.

426. «Por lo tanto, príncipe, te daré un ejemplo. En este mundo, algunos hombres sabios comprenden el significado de lo dicho a través de una parábola. En el pasado, príncipe, cierto tocador de caracolas tomó su caracola y se dirigió a una remota región fronteriza. Llegó a una aldea y, tras situarse en el centro del pueblo, hizo sonar la caracola tres veces; luego la dejó en el suelo y se sentó a un lado. Entonces, príncipe, a los habitantes de esa remota región fronteriza se les ocurrió este pensamiento: '¡Amigos! ¿De quién es este sonido tan cautivador, tan encantador, tan embriagador, tan fascinante y tan arrebatador?'. Tras reunirse, le preguntaron al tocador de caracolas: '¡Amigo! ¿De quién es este sonido tan cautivador, tan encantador, tan embriagador, tan fascinante y tan arrebatador?'. El hombre respondió: 'Amigos, esto se llama caracola, y de ella proviene este sonido tan cautivador, encantador, embriagador, fascinante y arrebatador'. Entonces, ellos pusieron la caracola boca arriba y dijeron: '¡Habla, caracola! ¡Habla, caracola!'. Pero la caracola no emitió ningún sonido. La pusieron boca abajo, de lado, del otro lado, la levantaron, la pusieron de cabeza, la golpearon con la palma de la mano, con un terrón, con un palo, con un arma; la sacudieron, la zarandearon y la agitaron de un lado a otro, diciendo: '¡Habla, caracola! ¡Habla, caracola!'. Pero la caracola no emitió ningún sonido».

‘‘อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส สงฺขธมสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาลา อิเม ปจฺจนฺตชนปทามนุสฺสา, กถญฺหิ นาม อโยนิโส สงฺขสทฺทํ คเวสิสฺสนฺตี’ติ. เตสํ เปกฺขมานานํ สงฺขํ คเหตฺวา ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ อาทาย ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘ยทา กิร, โภ, อยํ สงฺโข นาม ปุริสสหคโต จ โหติ วายามสหคโต จ วายุสหคโต จ, ตทายํ สงฺโข สทฺทํ กโรติ, ยทา ปนายํ สงฺโข เนว ปุริสสหคโต โหติ น วายามสหคโต น วายุสหคโต, นายํ สงฺโข สทฺทํ กโรตี’ติ. เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา อภิกฺกมติปิ ปฏิกฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ วิชานาติ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ, น อุสฺมาสหคโต, น วิญฺญาณสหคโต, ตทา เนว อภิกฺกมติ น ปฏิกฺกมติ น ติฏฺฐติ น นิสีทติ น เสยฺยํ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ น ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ น สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ น ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ น สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ น ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ น วิชานาติ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ.

«Entonces, príncipe, al tocador de caracolas se le ocurrió este pensamiento: '¡Qué necios son estos habitantes de la región fronteriza! ¿Cómo pueden buscar el sonido de la caracola de una manera tan inapropiada?'. Mientras ellos observaban, él tomó la caracola, la hizo sonar tres veces y se marchó. Entonces, príncipe, a los habitantes de esa remota región fronteriza se les ocurrió este pensamiento: 'Al parecer, amigos, cuando esta caracola está acompañada de un hombre, de un esfuerzo y de aire, entonces emite sonido; pero cuando no está acompañada de un hombre, ni de esfuerzo ni de aire, esta caracola no emite sonido'. Del mismo modo, príncipe, cuando este cuerpo está acompañado de la fuerza vital, del calor y de la conciencia, entonces camina, retrocede, se pone de pie, se sienta, se acuesta, ve formas con el ojo, escucha sonidos con el oído, huele aromas con la nariz, saborea sabores con la lengua, siente contactos con el cuerpo y conoce fenómenos con la mente. Pero cuando este cuerpo no está acompañado de la fuerza vital, ni del calor ni de la conciencia, entonces ya no camina, ni retrocede, ni se pone de pie, ni se sienta, ni se acuesta; no ve formas con el ojo, ni escucha sonidos con el oído, ni huele aromas con la nariz, ni saborea sabores con la lengua, ni siente contactos con el cuerpo, ni conoce fenómenos con la mente. Por este razonamiento, príncipe, deberías considerar: 'De esta manera, existe el otro mundo, existen los seres que renacen espontáneamente, y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas'».

๔๒๗. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทถ[Pg.270], อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส จมฺมํ ฉินฺทถ, มํสํ ฉินฺทถ, นฺหารุํ ฉินฺทถ, อฏฺฐึ ฉินฺทถ, อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทนฺติ, เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺเสยฺยาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

427. «Aunque el venerable Kassapa diga esto, mi opinión al respecto sigue siendo: 'De esta manera, no existe el otro mundo, no existen los seres que renacen espontáneamente, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas'». «¿Pero existe, príncipe, alguna razón...?». «Sí, venerable Kassapa, existe una razón...». «¿Cómo es eso, príncipe?». «Venerable Kassapa, en este mundo, mis hombres capturan a un ladrón criminal y me lo traen diciendo: 'Señor, aquí tienes a un ladrón criminal; impónle el castigo que desees'. Entonces yo les digo: '¡Amigos! Por lo tanto, cortad la piel de este hombre; tal vez podamos ver su principio vital'. Ellos cortan la piel de ese hombre, pero no vemos su principio vital. Entonces les digo: '¡Amigos! Por lo tanto, cortad su cuero, cortad su carne, cortad sus tendones, cortad sus huesos, cortad la médula ósea; tal vez podamos ver su principio vital'. Ellos cortan la médula ósea de ese hombre, pero no vemos su principio vital. Esta es también, venerable Kassapa, la razón por la cual mantengo mi postura: 'De esta manera, no existe el otro mundo, no existen los seres que renacen espontáneamente, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas'».

อคฺคิกชฏิลอุปมา

La parábola del asceta adorador del fuego

๔๒๘. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร อคฺคิโก ชฏิโล อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิยา สมฺมติ. อถ โข, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปเท สตฺโถ วุฏฺฐาสิ. อถ โข โส สตฺโถ ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส อสฺสมสฺส สามนฺตา เอกรตฺตึ วสิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกเมยฺยํ, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ อุปกรณํ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล กาลสฺเสว วุฏฺฐาย เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส ตสฺมึ สตฺถวาเส ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘น โข เม ตํ ปติรูปํ ยํ เม เปกฺขมานสฺส มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย; ยํนูนาหํ อิมํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทยฺยํ โปเสยฺยํ วฑฺเฒยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทสิ โปเสสิ วฑฺเฒสิ. ยทา โส ทารโก ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา โหติ ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส ชนปเท กญฺจิเทว กรณียํ อุปฺปชฺชิ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, ตาต, ชนปทํ คนฺตุํ; อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ [Pg.271] ปริจเรยฺยาสี’ติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอวํ อนุสาสิตฺวา ชนปทํ อคมาสิ. ตสฺส ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ.

428. —En ese caso, príncipe, te daré un símil. Mediante un símil, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, un cierto asceta de cabellos enredados que cuidaba el fuego vivía en una choza de hojas en un paraje boscoso. En aquel tiempo, príncipe, una caravana de comerciantes se puso en camino a través de la región. Esa caravana se detuvo y pasó una noche cerca de la ermita de aquel asceta antes de partir. Entonces, príncipe, a aquel asceta le surgió este pensamiento: «¿Qué tal si me acerco al lugar donde acampó la caravana? Tal vez encuentre allí algún utensilio que me sea útil». Entonces, aquel asceta, levantándose muy temprano, se dirigió al campamento de la caravana; al llegar, vio en el lugar un niño pequeño, tierno, que yacía de espaldas, abandonado. Al verlo, pensó: «No es apropiado que, estando yo presente, este ser humano muera; sería mejor que llevara a este niño a mi ermita, lo cuidara, lo alimentara y lo criara». Así pues, el asceta llevó al niño a su ermita, lo cuidó, lo alimentó y lo crió. Cuando el niño cumplió diez o doce años, al asceta se le presentó un asunto necesario en la región. Entonces el asceta le dijo al niño: «Hijo, deseo ir a la región; tú, hijo, debes cuidar el fuego. No dejes que el fuego se apague. Si el fuego se te apagara, aquí tienes un hacha, aquí leña y aquí los maderos para frotar; produce fuego y cuida de él». Tras instruir al niño de esta manera, el asceta partió hacia la región. Mientras el niño estaba absorto en sus juegos, el fuego se extinguió.

‘‘อถ โข ตสฺส ทารกสฺส เอตทโหสิ – ‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ – ‘‘อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสี’’ติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’นฺติ. อถ โข โส ทารโก อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสิ, ติธา ผาเลสิ, จตุธา ผาเลสิ, ปญฺจธา ผาเลสิ, ทสธา ผาเลสิ, สตธา ผาเลสิ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสิ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสิ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ.

—Entonces el niño pensó: «Mi padre me dijo: “Hijo, debes cuidar el fuego. No dejes que se apague. Si se te apagara, aquí tienes un hacha, aquí leña y aquí los maderos para frotar; produce fuego y cuida de él”. Sería bueno que yo produjera fuego y lo atendiera». Acto seguido, el niño labró los maderos de frotar con el hacha, pensando: «Quizás así obtenga fuego». Pero no obtuvo fuego alguno. Entonces partió los maderos en dos, luego en tres, en cuatro, en cinco, en diez y hasta en cien trozos; los hizo pequeñas astillas, las machacó en un mortero y las aventó al viento fuerte, pensando: «Quizás así obtenga fuego». Pero no obtuvo fuego alguno.

‘‘อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ชนปเท ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ เต, ตาต, อคฺคิ น นิพฺพุโต’ติ? ‘อิธ เม, ตาต, ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ. ตสฺส เม เอตทโหสิ – ‘‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต, ตาต, อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสีติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ตาต, อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉึ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสึ, ติธา ผาเลสึ, จตุธา ผาเลสึ, ปญฺจธา ผาเลสึ, ทสธา ผาเลสึ, สตธา ผาเลสึ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสึ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสึ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉิ’’’นฺติ. อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาโล อยํ ทารโก อพฺยตฺโต, กถญฺหิ นาม อโยนิโส อคฺคึ คเวสิสฺสตี’ติ. ตสฺส เปกฺขมานสฺส อรณิสหิตํ คเหตฺวา อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ [Pg.272] – ‘เอวํ โข, ตาต, อคฺคิ นิพฺพตฺเตตพฺโพ. น ตฺเวว ยถา ตฺวํ พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส อคฺคึ คเวสี’ติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส ปรโลกํ คเวสิสฺสสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

—Entonces aquel asceta, tras concluir su asunto en la región, regresó a su propia ermita; al llegar, le preguntó al niño: «Hijo, ¿espero que el fuego no se haya apagado?». «Padre, mientras estaba absorto en mis juegos, el fuego se apagó. Entonces pensé: “Mi padre me ordenó que cuidara el fuego y que, si se apagaba, usara el hacha, la leña y los maderos para producir fuego y atenderlo”. Así que, padre, labré los maderos de frotar con el hacha pensando que obtendría fuego, pero no fue así. Los partí en muchos pedazos, los hice astillas, los machaqué en un mortero y los aventé al viento fuerte, pero no obtuve fuego». Entonces el asceta pensó: «¡Qué necio y torpe es este niño! ¿Cómo es posible que buscara fuego de una manera tan irracional?». Y mientras el niño observaba, el asceta tomó los maderos, produjo el fuego y le dijo al niño: «Hijo, así es como se produce el fuego; no como tú lo buscabas de forma irracional, siendo necio y torpe». Del mismo modo, príncipe, tú, necio y torpe, buscas el otro mundo de manera irracional. ¡Abandona, príncipe, esa visión perversa! ¡Abandona esa visión perversa! Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo —dijo el venerable Kumāra Kassapa.

๔๒๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

429. —Aunque el venerable Kassapa diga esto, aun así no puedo abandonar esta visión perversa. Pues el rey Pasenadi de Kosala me conoce, y también otros reyes de tierras lejanas saben que el príncipe Pāyāsi sostiene tal doctrina y visión: «No existe el otro mundo, no hay seres de nacimiento espontáneo, no hay fruto ni resultado de las acciones buenas o malas». Si yo, señor Kassapa, abandonara ahora esta visión, habría quienes dirían de mí: «¡Qué necio es el príncipe Pāyāsi, qué torpe, qué aferrado está a su error!». Por el enojo hacia quienes me critiquen la mantendré, por el deseo de refutar tus argumentos la mantendré, y por rivalidad ante ti la seguiré sosteniendo —dijo el príncipe.

ทฺเว สตฺถวาหอุปมา

El Símil de los Dos Jefes de Caravana

๔๓๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ ปุรตฺถิมา ชนปทา ปจฺฉิมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน เยน คจฺฉิ, ขิปฺปํเยว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ตสฺมึ โข ปน สตฺเถ ทฺเว สตฺถวาหา อเหสุํ เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ, เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ. อถ โข เตสํ สตฺถวาหานํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ; เต มยํ เยน เยน คจฺฉาม, ขิปฺปเมว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ยํนูน มยํ อิมํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภเชยฺยาม – เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานี’ติ. เต ตํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภชึสุ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ, เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ. เอโก สตฺถวาโห พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ [Pg.273] ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ’, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

430. «Por lo tanto, Rājañña, te haré una comparación. Pues en este mundo, algunos hombres sabios comprenden el sentido de lo dicho mediante una comparación. En tiempos pasados, Rājañña, una gran caravana de mil carretas partió de una región oriental hacia una región occidental. Por dondequiera que pasaba, la hierba, la leña, el agua y el follaje verde se agotaban rápidamente. En esa caravana había dos líderes: uno estaba a cargo de quinientas carretas y el otro de las otras quinientas. Entonces, a esos líderes de caravana se les ocurrió este pensamiento: 'Esta es una gran caravana de mil carretas; por dondequiera que pasamos, la hierba, la leña, el agua y el follaje verde se agotan rápidamente. Sería mejor si dividiéramos esta caravana en dos grupos: uno de quinientas carretas y otro de quinientas carretas'. Así pues, dividieron la caravana en dos grupos de quinientas carretas cada uno. Uno de los líderes de la caravana, habiendo cargado abundante hierba, leña y agua, puso en marcha su caravana. Tras haber viajado dos o tres días, el líder vio venir en dirección contraria a un hombre de piel oscura, ojos rojos, que portaba un carcaj, llevaba una guirnalda de lotos, con ropas y cabellos empapados, en un magnífico carruaje con las ruedas manchadas de lodo. Al verlo, le dijo: 'Señor, ¿de dónde viene?'. 'De tal región'. '¿Hacia dónde va?'. 'A tal región'. 'Señor, ¿acaso ha caído una gran lluvia en el desierto que está más adelante?'. 'Así es, señor; en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus animales de tiro'.»

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ปุริโส เอวมาห – ‘‘ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. สพฺเพว อนยพฺยสนํ อาปชฺชึสุ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, สพฺเพ โส ยกฺโข อมนุสฺโส ภกฺเขสิ. อฏฺฐิกาเนว เสสานิ.

«Entonces, aquel líder de la caravana se dirigió a los caravaneros: 'Señores, este hombre ha dicho: "En el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus bueyes". Por lo tanto, señores, arrojen la hierba, la leña y el agua viejas, y pongan en marcha la caravana con cargas ligeras'. 'Está bien, señor', respondieron los caravaneros aceptando la palabra de su líder; arrojaron las provisiones viejas y partieron con las carretas ligeras. Sin embargo, en el primer lugar de acampada no encontraron ni hierba, ni leña, ni agua. Tampoco en el segundo... ni en el tercero, cuarto, quinto, sexto, ni en el séptimo lugar de acampada encontraron hierba, leña o agua. Todos cayeron en la ruina y el desastre. Aquel espíritu no humano, el yakkha, devoró a todos los seres, tanto hombres como animales, que estaban en esa caravana, dejando solo los huesos.»

‘‘ยทา อญฺญาสิ ทุติโย สตฺถวาโห – ‘พหุนิกฺขนฺโต โข, โภ, ทานิ โส สตฺโถ’ติ พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ. อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ[Pg.274], โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

«Cuando el segundo líder de la caravana supo que la otra caravana había partido hacía ya tiempo, cargó abundante hierba, leña y agua, y puso en marcha su caravana. Tras haber viajado dos o tres días, vio venir en dirección contraria a un hombre de piel oscura, ojos rojos, que portaba un carcaj, llevaba una guirnalda de lotos, con ropas y cabellos empapados, en un magnífico carruaje con las ruedas manchadas de lodo. Al verlo, le dijo: 'Señor, ¿de dónde viene?'. 'De tal región'. '¿Hacia dónde va?'. 'A tal región'. 'Señor, ¿acaso ha caído una gran lluvia en el desierto que está más adelante?'. 'Así es, señor; en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia. Los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus bueyes'.»

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ‘‘ปุริโส เอวมาห – ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ; มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. อยํ โภ ปุริโส เนว อมฺหากํ มิตฺโต, น ญาติสาโลหิโต, กถํ มยํ อิมสฺส สทฺธาย คมิสฺสาม. น โว ฉฑฺเฑตพฺพานิ ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปถ. น โน ปุราณํ ฉฑฺเฑสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ตญฺจ สตฺถํ อทฺทสํสุ อนยพฺยสนํ อาปนฺนํ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถปิ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, เตสญฺจ อฏฺฐิกาเนว อทฺทสํสุ เตน ยกฺเขน อมนุสฺเสน ภกฺขิตานํ.

«Entonces, aquel líder de la caravana se dirigió a los caravaneros: 'Señores, este hombre ha dicho que en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, que los caminos están inundados y que hay mucha hierba, leña y agua; nos ha aconsejado que arrojemos nuestras provisiones viejas y viajemos rápido con cargas ligeras. Pero, señores, este hombre no es nuestro amigo ni nuestro pariente; ¿cómo podemos confiar en su palabra para seguir nuestro camino? No arrojen la hierba, la leña ni el agua viejas; continúen el viaje con las provisiones tal como las cargaron originalmente. No desecharemos lo que ya tenemos'. Los caravaneros, aceptando la palabra de su líder, prosiguieron con las provisiones que traían. En el primer lugar de acampada no encontraron ni hierba, ni leña, ni agua. Tampoco en el segundo... ni en el séptimo lugar de acampada encontraron provisiones. Pero allí encontraron a la otra caravana que había caído en la ruina y el desastre. Vieron únicamente los huesos de aquellos hombres y animales que estaban en esa caravana, tras haber sido devorados por aquel yakkha, el espíritu no humano.»

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ โข, โภ, สตฺโถ อนยพฺยสนํ อาปนฺโน, ยถา ตํ เตน พาเลน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เตน หิ, โภ, ยานมฺหากํ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา, ยานิ อิมสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยานิ สกสฺมึ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา ยานิ ตสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตํ กนฺตารํ นิตฺถรึสุ, ยถา ตํ ปณฺฑิเตน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต เสยฺยถาปิ โส ปุริโม สตฺถวาโห. เยปิ ตว โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, เตปิ อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ เต สตฺถิกา. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ[Pg.275], ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

‘‘Entonces, aquel jefe de caravana se dirigi3 a los caravaneros: ‘Amigos, esta caravana ha ca3do en la ruina y el desastre, tal como sucedi3 con aquella caravana debido a su jefe ciego y necio. Por tanto, amigos, en nuestra caravana hay mercanc3as de poco valor; abr3enlas y des1chenlas, y tomen en su lugar las mercanc3as de gran valor que se encuentran en esta otra caravana’. ‘Est1 bien, se#or’, respondieron los caravaneros al jefe de caravana, y tras desechar las mercanc3as de poco valor de su propia caravana y tomar las de gran valor de la otra, cruzaron aquel desierto sanos y salvos, gracias a su gu3a sabio y competente. De la misma manera, noble P1y1si, t#, siendo necio e ignorante, caer1s en la ruina y el desastre al buscar el m1s all1 de forma incorrecta, tal como aquel primer jefe de caravana. Aquellos que piensen que tus palabras deben ser escuchadas y cre3das, tambi1n caer1n en la ruina y el desastre, al igual que aquellos caravaneros. Abandona, noble, esa visi3n err3nea; abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’.

๔๓๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ, อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

431. ‘‘Aunque el venerable Kassapa diga esto, no puedo abandonar esta visi3n err3nea. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y tambi1n otros reyes extranjeros: ‘El noble P1y1si sostiene tal doctrina y tal visi3n: que no existe el otro mundo... ni el fruto o resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara esta visi3n err3nea, habr3a quienes dir3an de m3: ‘¡Qu1 necio es el noble P1y1si, qu1 incompetente por haber sostenido una visi3n tan errada!’. Por obstinaci3n la mantendr1, por despecho la mantendr1 y por rivalidad la mantendr1’’.

คูถภาริกอุปมา

La similitud del cargador de excremento

๔๓๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สูกรโปสโก ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ อคมาสิ. ตตฺถ อทฺทส ปหูตํ สุกฺขคูถํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ปหุโต สุกฺขคูโถ ฉฑฺฑิโต, มม จ สูกรภตฺตํ ; ยํนูนาหํ อิโต สุกฺขคูถํ หเรยฺย’นฺติ. โส อุตฺตราสงฺคํ ปตฺถริตฺวา ปหูตํ สุกฺขคูถํ อากิริตฺวา ภณฺฑิกํ พนฺธิตฺวา สีเส อุพฺพาเหตฺวา อคมาสิ. ตสฺส อนฺตรามคฺเค มหาอกาลเมโฆ ปาวสฺสิ. โส อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ อาทาย อคมาสิ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กจฺจิ โน ตฺวํ, ภเณ, อุมฺมตฺโต, กจฺจิ วิเจโต, กถญฺหิ นาม อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ หริสฺสสี’ติ. ‘ตุมฺเห ขฺเวตฺถ, ภเณ, อุมฺมตฺตา, ตุมฺเห วิเจตา, ตถา หิ ปน เม สูกรภตฺต’นฺติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, คูถภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

432. ‘‘Por lo tanto, noble, te har1 una similitud. Mediante una similitud, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, noble, un hombre que criaba cerdos fue de su aldea a otra aldea. All3 vio una gran cantidad de excremento seco que hab3a sido desechado. Al verlo, pens3: ‘Hay aqu3 mucho excremento seco desechado, y esto es alimento para mis cerdos; ser3a bueno que me llevara este excremento seco de aqu3’. Extendiendo su manto exterior, recogi3 el excremento seco, hizo un fardo y, carg1ndolo sobre su cabeza, se march3. En el camino, cay3 una gran tormenta fuera de temporada. Cubierto de excremento hasta las puntas de las u#as, continu3 su camino con la carga que goteaba y chorreaba. Al verlo, la gente le dijo: ‘Amigo, ¿acaso est1s loco o has perdido el juicio? ¿C3mo es que llevas esa carga de excremento que gotea y chorreaba, estando t# mismo cubierto de suciedad hasta las puntas de las u#as?’. ‘Ustedes son los locos, ustedes han perdido el juicio, pues esto es el alimento de mis cerdos’, respondi3 1l. De la misma manera, noble, me parece que te asemejas al cargador de excremento. Abandona, noble, esa visi3n err3nea. Abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’.

๔๓๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ [Pg.276] ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

433. ‘‘Aunque el venerable Kassapa diga esto, no puedo abandonar esta visi3n err3nea. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y tambi1n otros reyes extranjeros: ‘El noble P1y1si sostiene tal doctrina y tal visi3n: que no existe el otro mundo... ni el fruto o resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara esta visi3n err3nea, habr3a quienes dir3an de m3: ‘¡Qu1 necio es el noble P1y1si, qu1 incompetente por haber sostenido una visi3n tan errada!’. Por obstinaci3n la mantendr1, por despecho la mantendr1 y por rivalidad la mantendr1’’.

อกฺขธุตฺตกอุปมา

La similitud del jugador de dados

๔๓๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, ทฺเว อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. เอโก อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ โข, สมฺม, เอกนฺติเกน ชินาสิ, เทหิ เม, สมฺม, อกฺเข ปโชหิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส อกฺเข ปาทาสิ. อถ โข โส อกฺขธุตฺโต อกฺเข วิเสน ปริภาเวตฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ โข, สมฺม, อกฺเขหิ ทิพฺพิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข เต อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. ทุติยมฺปิ โข โส อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ ทุติยมฺปิ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ –

434. ‘‘Por lo tanto, noble, te har1 una similitud. Mediante una similitud, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, noble, dos jugadores jugaban a los dados. Uno de ellos sol3a tragarse el dado perdedor cada vez que sal3a. El segundo jugador vio al primero tragarse el dado perdedor y le dijo: ‘Amigo, t# siempre ganas; dame los dados, amigo, quiero hacer una ofrenda’. ‘Est1 bien, amigo’, respondi3 el primer jugador y le dio los dados. Entonces, el segundo jugador unt3 los dados con veneno y le dijo al otro: ‘Ven, amigo, juguemos a los dados’. ‘Est1 bien, amigo’, acept3 el primer jugador. Por segunda vez, aquellos jugadores jugaron a los dados, y por segunda vez, el primer jugador se tragaba el dado perdedor cada vez que sal3a. El segundo jugador vio al primero tragarse el dado perdedor por segunda vez y le dijo:’’

‘‘ลิตฺตํ ปรเมน เตชสา, คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ;

คิล เร คิล ปาปธุตฺตก, ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ.

‘‘El hombre se traga el dado untado con un veneno potente y no se da cuenta. ¡Tr1gatelo, s3, tr1gatelo, jugador malvado! Despu1s tendr1s un amargo resultado’’.

‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, อกฺขธุตฺตกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

‘‘De la misma manera, noble, me parece que te asemejas al jugador de dados. Abandona, noble, esa visi3n err3nea; abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’.

๔๓๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ [Pg.277] ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

435. «Aunque el venerable Kassapa diga esto, no obstante, no puedo abandonar este punto de vista pernicioso. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y también otros reyes de otros países: ‘El príncipe Pāyāsi sostiene tal doctrina y tal opinión: que no hay otro mundo... ni fruto ni resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara este punto de vista pernicioso, habría quienes dirían de mí: ‘¡Qué necio es el príncipe Pāyāsi! ¡Qué incompetente, aferrado a una visión errónea!’. Por obstinación lo mantendré, por desprecio lo mantendré, por rivalidad lo mantendré».

สาณภาริกอุปมา

El símil del cargador de cáñamo

๔๓๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปโท วุฏฺฐาสิ. อถ โข สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, สมฺม, เยน โส ชนปโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ ธนํ อธิคจฺเฉยฺยามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปจฺจสฺโสสิ. เต เยน โส ชนปโท, เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ, ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อิทํ โข, สมฺม, ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ พนฺธ, อหญฺจ สาณภารํ พนฺธิสฺสามิ, อุโภ สาณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สาณภารํ พนฺธิตฺวา เต อุโภ สาณภารํ อาทาย เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ, อิทํ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณสุตฺตภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณสุตฺตภารํ อาทิยิ.

436. «En tal caso, príncipe, te daré un símil, pues mediante un símil algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, una cierta comarca fue evacuada. Entonces, un amigo le dijo a otro: ‘Ven, amigo, vayamos a esa comarca evacuada; tal vez encontremos allí alguna riqueza’. ‘Está bien, amigo’, respondió el otro. Llegaron a una aldea dentro de esa comarca y allí vieron una gran cantidad de cáñamo abandonado. Al verlo, uno le dijo al otro: ‘Amigo, hay mucho cáñamo abandonado aquí; por tanto, amigo, tú hazte una carga de cáñamo y yo me haré otra carga de cáñamo, y ambos nos iremos llevando nuestra carga de cáñamo’. ‘Está bien, amigo’, respondió el otro, y habiendo atado las cargas de cáñamo, se dirigieron ambos a otra aldea llevando sus cargas. Allí vieron una gran cantidad de hilo de cáñamo abandonado. Al verlo, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos el cáñamo es este hilo de cáñamo, y aquí hay mucho hilo de cáñamo abandonado. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré la mía, y ambos nos iremos llevando una carga de hilo de cáñamo’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de cáñamo y tomó una carga de hilo de cáñamo».

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา, อิมา ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณิภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ[Pg.278]. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม, ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณิภารํ อาทิยิ.

«Llegaron a otra aldea. Allí vieron una gran cantidad de telas de cáñamo abandonadas. Al verlas, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos cáñamo o hilo de cáñamo son estas telas de cáñamo, y aquí hay muchas telas de cáñamo abandonadas. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré mi carga de hilo de cáñamo, y ambos nos iremos llevando una carga de telas de cáñamo’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de hilo de cáñamo y tomó una carga de telas de cáñamo».

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ โขมํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา…เป… ปหูตํ โขมสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โขมทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ อยํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โลหํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ ติปุํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สีสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สชฺฌํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา สาณิโย วา โขมํ วา โขมสุตฺตํ วา โขมทุสฺสํ วา กปฺปาสํ วา กปฺปาสิกสุตฺตํ วา กปฺปาสิกทุสฺสํ วา อยํ วา โลหํ วา ติปุํ วา สีสํ วา สชฺฌํ วา, อิทํ ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สุวณฺณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สุวณฺณภารํ อาทิยิ.

«Llegaron a otra aldea. Allí vieron una gran cantidad de lino abandonado... hilo de lino... tela de lino... algodón... hilo de algodón... tela de algodón... hierro... cobre... estaño... plomo... plata... y finalmente vieron una gran cantidad de oro abandonado. Al verlo, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos cáñamo, hilo de cáñamo, telas de cáñamo, lino, hilo de lino, tela de lino, algodón, hilo de algodón, tela de algodón, hierro, cobre, estaño, plomo o plata es este oro, y aquí hay mucho oro abandonado. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré mi carga de plata, y ambos nos iremos llevando una carga de oro’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de plata y tomó una carga de oro».

‘‘เต เยน สโก คาโม เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ โย โส สหายโก สาณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส เนว มาตาปิตโร อภินนฺทึสุ, น ปุตฺตทารา อภินนฺทึสุ, น มิตฺตามจฺจา อภินนฺทึสุ, น จ ตโตนิทานํ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. โย ปน โส สหายโก สุวณฺณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส มาตาปิตโรปิ อภินนฺทึสุ, ปุตฺตทาราปิ อภินนฺทึสุ, มิตฺตามจฺจาปิ อภินนฺทึสุ, ตโตนิทานญฺจ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, สาณภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

«Regresaron a su propia aldea. Allí, los padres, la esposa, los hijos y los amigos de aquel que trajo la carga de cáñamo no se alegraron, y él no obtuvo felicidad ni satisfacción a causa de ello. Pero los padres, la esposa, los hijos y los amigos de aquel que trajo la carga de oro se alegraron, y él obtuvo felicidad y satisfacción a causa de ello. De la misma manera, príncipe, me parece que tú eres como el cargador de cáñamo. Abandona, príncipe, ese punto de vista pernicioso; abandona, príncipe, ese punto de vista pernicioso. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo».

สรณคมนํ

La toma de refugio

๔๓๗. ‘‘ปุริเมเนว [Pg.279] อหํ โอปมฺเมน โภโต กสฺสปสฺส อตฺตมโน อภิรทฺโธ. อปิ จาหํ อิมานิ วิจิตฺรานิ ปญฺหาปฏิภานานิ โสตุกาโม เอวาหํ ภวนฺตํ กสฺสปํ ปจฺจนีกํ กาตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป, อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป. เสยฺยถาปิ, โภ กสฺสป, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ เอวเมวํ โภตา กสฺสเปน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กสฺสป, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กสฺสโป ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ.

437. «Ya con el primer símil quedé satisfecho y complacido con el venerable Kassapa. Sin embargo, deseando escuchar estas ingeniosas y diversas respuestas a mis preguntas, es que consideré que debía mostrarme como un oponente ante el venerable Kassapa. ¡Es magnífico, venerable Kassapa! ¡Es magnífico, venerable Kassapa! Es como si, venerable Kassapa, alguien enderezara lo que estaba volcado, revelara lo que estaba oculto, mostrara el camino al que estaba extraviado o sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el venerable Kassapa ha esclarecido el Dhamma mediante múltiples métodos. Yo, venerable Kassapa, tomo refugio en aquel Señor Gotama, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que el venerable Kassapa me considere como un laico que ha tomado refugio desde hoy y por el resto de su vida mientras tenga aliento».

‘‘อิจฺฉามิ จาหํ, โภ กสฺสป, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุสาสตุ มํ ภวํ กสฺสโป, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

«Deseo, venerable Kassapa, realizar un gran sacrificio; que el venerable Kassapa me instruya sobre lo que sería para mi bienestar y felicidad por largo tiempo».

ยญฺญกถา

Discurso sobre el sacrificio

๔๓๘. ‘‘ยถารูเป โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ทุกฺเขตฺเต ทุพฺภูเม อวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐาเปยฺย ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ อสารทานิ อสุขสยิตานิ. เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ, อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี [Pg.280] มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

438. «En aquel sacrificio, oh jefe, en el que se matan vacas, cabras, ovejas, pollos o cerdos, o en el que diversos seres vivos son aniquilados, y donde los destinatarios de las ofrendas poseen visión incorrecta, pensamiento incorrecto, lenguaje incorrecto, acción incorrecta, medios de vida incorrectos, esfuerzo incorrecto, atención incorrecta y concentración incorrecta; tal sacrificio, oh jefe, no produce gran fruto, ni gran beneficio, ni gran esplendor, ni gran difusión. Supongamos, oh jefe, que un agricultor tomara sus semillas y su arado y entrara en un bosque. Allí, en un campo malo, en un terreno irregular, donde no se han quitado los tocones ni las espinas, sembrara semillas rotas, podridas, dañadas por el viento y el sol, sin esencia y mal conservadas. Y si la lluvia no cayera debidamente de vez en cuando, ¿acaso esas semillas crecerían, prosperarían y llegarían a la madurez, o acaso el agricultor obtendría un fruto abundante?». «Ciertamente no, venerable Kassapa». «Del mismo modo, oh jefe, en aquel sacrificio en el que se matan vacas, cabras, ovejas, pollos o cerdos, o en el que diversos seres vivos son aniquilados, y donde los destinatarios de las ofrendas poseen visión incorrecta, pensamiento incorrecto, lenguaje incorrecto, acción incorrecta, medios de vida incorrectos, esfuerzo incorrecto, atención incorrecta y concentración incorrecta; tal sacrificio, oh jefe, no produce gran fruto, ni gran beneficio, ni gran esplendor, ni gran difusión».

‘‘ยถารูเป จ โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ สุเขตฺเต สุภูเม สุวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐเปยฺย อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ. เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’ติ.

«En cambio, oh jefe, en aquel sacrificio en el que no se matan vacas, ni cabras, ni ovejas, ni pollos ni cerdos, ni se aniquilan diversos seres vivos, y donde los destinatarios poseen visión correcta, pensamiento correcto, lenguaje correcto, acción correcta, medios de vida correctos, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta; tal sacrificio, oh jefe, produce gran fruto, gran beneficio, gran esplendor y gran difusión. Supongamos, oh jefe, que un agricultor tomara sus semillas y su arado y entrara en un bosque. Allí, en un buen campo, en un terreno nivelado, donde se han quitado totalmente los tocones y las espinas, sembrara semillas íntegras, no podridas, no dañadas por el viento ni el sol, con esencia y bien conservadas. Y si la lluvia cayera debidamente de vez en cuando, ¿acaso esas semillas crecerían, prosperarían y llegarían a la madurez, o acaso el agricultor obtendría un fruto abundante?». «Así es, venerable Kassapa». «Del mismo modo, oh jefe, en aquel sacrificio en el que no se matan vacas, ni cabras, ni ovejas, ni pollos ni cerdos, ni se aniquilan diversos seres vivos, y donde los destinatarios poseen visión correcta, pensamiento correcto, lenguaje correcto, acción correcta, medios de vida correctos, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta; tal sacrificio, oh jefe, produce gran fruto, gran beneficio, gran esplendor y gran difusión».

อุตฺตรมาณววตฺถุ

La historia del joven Uttara

๔๓๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ ทานํ ปฏฺฐเปสิ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน อุตฺตโร นาม มาณโว วาวโฏ อโหสิ. โส ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’นฺติ. อสฺโสสิ โข ปายาสิ ราชญฺโญ – ‘‘อุตฺตโร กิร มาณโว ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ. อถ [Pg.281] โข ปายาสิ ราชญฺโญ อุตฺตรํ มาณวํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’นฺติ? นนุ มยํ, ตาต อุตฺตร, ปุญฺญตฺถิกา ทานสฺเสว ผลํ ปาฏิกงฺขิโน’’ติ? ‘‘โภโต โข ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, ยํ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ภุญฺชิตุํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ, ยานิ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ปริทหิตุํ. ภวํ โข ปนมฺหากํ ปิโย มนาโป, กถํ มยํ มนาปํ อมนาเปน สํโยเชมา’’ติ? ‘‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ยาทิสาหํ โภชนํ ภุญฺชามิ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปหิ. ยาทิสานิ จาหํ วตฺถานิ ปริทหามิ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อุตฺตโร มาณโว ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยาทิสํ โภชนํ ปายาสิ ราชญฺโญ ภุญฺชติ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปสิ. ยาทิสานิ จ วตฺถานิ ปายาสิ ราชญฺโญ ปริทหติ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปสิ.

439. Entonces, el jefe Pāyāsi estableció una distribución de limosnas para ascetas, brahmanes, desamparados, viajeros, vagabundos y mendigos. En esa ofrenda se daba una comida tal como arroz quebrado acompañado de caldo agrio, y telas bastas con flecos de hilo. En esa distribución de limosnas, un joven llamado Uttara estaba a cargo. Habiendo dado la limosna, él hacía esta dedicatoria: «Que por esta ofrenda me encuentre con el jefe Pāyāsi solo en esta vida, pero no en la siguiente». El jefe Pāyāsi oyó que el joven Uttara decía esto. Entonces, el jefe Pāyāsi mandó llamar al joven Uttara y le dijo: «¿Es cierto, querido Uttara, que después de dar la limosna haces esa dedicatoria?». «Es cierto, señor». «¿Y por qué, querido Uttara, haces tal dedicatoria? ¿Acaso nosotros, querido Uttara, no buscamos el mérito y esperamos el fruto de la ofrenda?». «Señor, en su ofrenda se da una comida tal como arroz quebrado con caldo agrio, que usted no querría ni tocar con el pie, y mucho menos comer; y telas bastas con flecos de hilo que usted no querría ni tocar con el pie, y mucho menos vestir. Usted es para nosotros querido y apreciado; ¿cómo podríamos asociar a alguien tan apreciado con una acción tan desagradable?». «En ese caso, querido Uttara, prepara el mismo tipo de comida que yo como y el mismo tipo de telas que yo visto». «Muy bien, señor», respondió el joven Uttara al jefe Pāyāsi, y preparó el mismo tipo de comida que el jefe Pāyāsi comía y el mismo tipo de telas que el jefe Pāyāsi vestía.

๔๔๐. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชิ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว. โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ.

440. Entonces, el jefe Pāyāsi, por haber dado limosna sin respeto, no por su propia mano, sin consideración y como si fuera un desecho, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en compañía de los dioses de los Cuatro Reyes Distinguidos, en la mansión vacía de Serīsaka. Sin embargo, el joven llamado Uttara, que estuvo a cargo de esa ofrenda, por haber dado limosna con respeto, por su propia mano, con consideración y no como si fuera un desecho, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en un buen destino, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa.

ปายาสิเทวปุตฺโต

El joven dios Pāyāsi

๔๔๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ควมฺปติ อภิกฺขณํ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ ทิวาวิหารํ คจฺฉติ. อถ โข ปายาสิ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา ควมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ควมฺปตึ อภิวาเทตฺวา [Pg.282] เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ปายาสึ เทวปุตฺตํ อายสฺมา ควมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปายาสิ ราชญฺโญ’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสิ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘สจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสึ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. อปิ จาหํ อยฺเยน กุมารกสฺสเปน เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวจิโต’’ติ. ‘‘โย ปน เต, อาวุโส, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส กุหึ อุปปนฺโน’’ติ? ‘‘โย เม, ภนฺเต, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. อหํ ปน, ภนฺเต, อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. เตน หิ, ภนฺเต ควมฺปติ, มนุสฺสโลกํ คนฺตฺวา เอวมาโรเจหิ – ‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’’นฺติ.

441. En aquel tiempo, el venerable Gavaṃpati solía ir frecuentemente a la mansión vacía de Serīsaka para su descanso diurno. Entonces, el joven dios Pāyāsi se acercó a donde estaba el venerable Gavaṃpati y, tras saludarle con respeto, se mantuvo a un lado. Mientras el joven dios Pāyāsi estaba allí a un lado, el venerable Gavaṃpati le dijo: «¿Quién eres tú, amigo?». «Señor, soy el jefe Pāyāsi». «¿Acaso no tuviste tú, amigo, esta creencia: “Por tal razón, no existe el otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas”?». «Es verdad, señor, que tuve tal creencia: “Por tal razón, no existe el otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas”. Sin embargo, el venerable Kumārakassapa me apartó de aquella perniciosa visión». «Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de tus donaciones, ¿dónde ha renacido?». «Señor, el joven llamado Uttara que estuvo encargado de mis donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa. Yo, en cambio, señor, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con mis propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, he renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Por lo tanto, señor Gavaṃpati, cuando vaya al mundo de los hombres, informe de esta manera: “Dad donativos con respeto, dadlos con vuestras propias manos, dadlos con atención, dadlos no como quien se deshace de algo. El jefe Pāyāsi, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de sus donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa”».

อถ โข อายสฺมา ควมฺปติ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร [Pg.283] นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’นฺติ.

Entonces, el venerable Gavaṃpati, habiendo ido al mundo de los hombres, informó de esta manera: «Dad donativos con respeto, dadlos con vuestras propias manos, dadlos con atención, dadlos no como quien se deshace de algo. El jefe Pāyāsi, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de sus donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa».

ปายาสิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

Concluye el Pāyāsi Sutta, el décimo.

มหาวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Concluye el Mahāvagga.

ตสฺสุทฺทานํ –

Este es el resumen:

มหาปทาน นิทานํ, นิพฺพานญฺจ สุทสฺสนํ;

ชนวสภ โควินฺทํ, สมยํ สกฺกปญฺหกํ;

มหาสติปฏฺฐานญฺจ, ปายาสิ ทสมํ ภเว.

Mahāpadāna, Nidāna, Nibbāna y Sudassana; Janavasabha, Govinda, Samaya y Sakkapañha; Mahāsatipaṭṭhāna y Pāyāsi es el décimo.

มหาวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Aquí termina el Mahāvagga Pāḷi.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Homenaje a aquel Bienaventurado, el Noble, el Perfectamente Iluminado. ทีฆนิกาโย Colección de Discursos Largos. มหาวคฺคปาฬิ La Gran Sección (Pali). ๑. มหาปทานสุตฺตํ 1. Mahāpadāna Sutta (El Gran Discurso sobre los Grandes Linajes). ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตกถา Discurso relacionado con el conocimiento de las existencias pasadas. ๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม กเรริกุฏิกายํ. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส, อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’’ติ. 1. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Sāvatthī, en el Bosque de Jeta, en el monasterio de Anāthapiṇḍika, en la cabaña Kareri. Entonces, un gran grupo de monjes, habiendo regresado de la colecta de limosnas después de la comida, se reunieron y se sentaron en el pabellón circular Kareri. Surgió entre ellos una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas: "Así es el conocimiento de las vidas pasadas, así es el conocimiento de las vidas pasadas". ๒. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? 2. El Bendito escuchó con su oído divino, purificado y superior al de los humanos, esta conversación de los monjes. Entonces, el Bendito se levantó de su asiento y se dirigió hacia el pabellón circular Kareri; al llegar, se sentó en el asiento preparado y, una vez sentado, se dirigió a los monjes: "Monjes, ¿de qué están hablando ahora mientras están aquí sentados reunidos? ¿Cuál es el tema de su conversación que ha quedado interrumpido?". เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา. อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ. Ante estas palabras, los monjes le dijeron al Bendito: "Señor, aquí, después de haber regresado de la colecta de limosnas tras la comida, mientras estábamos sentados reunidos en el pabellón circular Kareri, surgió una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas: 'Así es el conocimiento de las vidas pasadas, así es el conocimiento de las vidas pasadas'. Esta era, Señor, nuestra conversación que quedó interrumpida cuando llegó el Bendito". ๓. ‘‘อิจฺเฉยฺยาถ [Pg.2] โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ,สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 3. "¿Desean ustedes, monjes, escuchar una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas?". "Este es el momento, Bendito; este es el momento, Sugata, para que el Bendito exponga una conversación sobre el Dharma relacionada con las vidas pasadas. Al escucharla del Bendito, los monjes la recordarán". "Entonces, monjes, escuchen y presten mucha atención, que hablaré". "Sí, Señor", respondieron los monjes al Bendito. El Bendito dijo lo siguiente: ๔. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. ตสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป เวสฺสภู ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป โกณาคมโน ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. 4. "Monjes, hace noventa y un eones, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. Monjes, hace treinta y un eones, el Bendito Sikhī, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En ese mismo eón trigésimo primero, monjes, el Bendito Vessabhū, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Kakusandha, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Koṇāgamana, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, el Bendito Kassapa, Noble y Plenamente Iluminado, apareció en el mundo. En este mismo eón afortunado, monjes, yo he aparecido ahora en el mundo como Noble y Plenamente Iluminado". ๕. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสึ, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. 5. "Monjes, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Sikhī... fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Vessabhū... fue de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia de guerreros. Monjes, el Bendito Kakusandha... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, el Bendito Koṇāgamana... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, el Bendito Kassapa... fue de casta brahmánica por nacimiento y nació en una familia de brahmanes. Monjes, yo ahora, Noble y Plenamente Iluminado, soy de casta guerrera por nacimiento y he nacido en una familia de guerreros". ๖. ‘‘วิปสฺสี[Pg.3], ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โคตโม โคตฺเตน อโหสึ. 6. "Monjes, el Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Sikhī... fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Vessabhū... fue del linaje Koṇḍañña. Monjes, el Bendito Kakusandha... fue del linaje Kassapa. Monjes, el Bendito Koṇāgamana... fue del linaje Kassapa. Monjes, el Bendito Kassapa... fue del linaje Kassapa. Monjes, yo ahora... soy del linaje Gotama". ๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สตฺตติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วีสติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ; โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. 7. "Monjes, la duración de la vida del Bendito Vipassī, Noble y Plenamente Iluminado, era de ochenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Sikhī... era de setenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Vessabhū... era de sesenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Kakusandha... era de cuarenta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Koṇāgamana... era de treinta mil años. Monjes, la duración de la vida del Bendito Kassapa... era de veinte mil años. Monjes, mi duración de vida en la actualidad es poca, breve y efímera; aquel que vive mucho, vive cien años, un poco menos o un poco más". ๘. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุณฺฑรีกสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สาลสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิรีสสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทุมฺพรสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิคฺโรธสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. 8. Monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Pāṭali. Monjes, el Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Puṇḍarīka. Monjes, el Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Sāla. Monjes, el Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Sirīsa. Monjes, el Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Udumbara. Monjes, el Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Nigrodha. Monjes, en la actualidad yo, el Arahant perfectamente iluminado, alcancé la iluminación al pie de un árbol Assattha. ๙. ‘‘วิปสฺสิสฺส[Pg.4], ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อภิภูสมฺภวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสณุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิธุรสญฺชีวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิยฺโยสุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติสฺสภารทฺวาชํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. 9. Monjes, para el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, hubo una pareja de discípulos llamada Khaṇḍa y Tissa, que fue la pareja principal y excelente. Monjes, para el Bienaventurado Sikhī... una pareja de discípulos llamada Abhibhū y Sambhava... Monjes, para el Bienaventurado Vessabhū... una pareja de discípulos llamada Soṇa y Uttara... Monjes, para el Bienaventurado Kakusandho... una pareja de discípulos llamada Vidhura y Sañjīva... Monjes, para el Bienaventurado Koṇāgamano... una pareja de discípulos llamada Bhiyyosa y Uttara... Monjes, para el Bienaventurado Kassapo... una pareja de discípulos llamada Tissa y Bhāradvāja... Monjes, actualmente para mí, hay una pareja de discípulos llamada Sāriputta y Moggallāna, que es la pareja principal y excelente. ๑๐. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. 10. Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de seis millones ochocientos mil monjes; una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas (Arahants). ‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes; una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de setenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Sikhī, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.5] สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, hubo tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado. Una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes; una asamblea de discípulos fue de setenta mil monjes; y una asamblea de discípulos fue de sesenta mil monjes. Monjes, estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vessabhū, el Arahant perfectamente iluminado, fueron exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ จตฺตาลีสภิกฺขุสหสฺสานิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, de cuarenta mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Kakusandho, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ตึสภิกฺขุสหสฺสานิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, de treinta mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Koṇāgamano, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ วีสติภิกฺขุสหสฺสานิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, hubo una asamblea de discípulos del Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, de veinte mil monjes. Monjes, esta única asamblea de discípulos del Bienaventurado Kassapo, el Arahant perfectamente iluminado, fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. Monjes, en la actualidad, para mí ha habido una asamblea de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Monjes, esta única asamblea de mis discípulos fue exclusivamente de aquellos que habían destruido las impurezas. ๑๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เขมงฺกโร นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อุปสนฺโต นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พุทฺธิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสตฺถิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สพฺพมิตฺโต นาม [Pg.6] ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. 11. Monjes, el monje llamado Asoka fue el asistente, el asistente principal, del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Monjes, el monje llamado Khemaṅkaro fue el asistente principal del Bienaventurado Sikhī... Monjes, el monje llamado Upasanto fue el asistente principal del Bienaventurado Vessabhū... Monjes, el monje llamado Buddhijo fue el asistente principal del Bienaventurado Kakusandho... Monjes, el monje llamado Sotthijo fue el asistente principal del Bienaventurado Koṇāgamano... Monjes, el monje llamado Sabbamitto fue el asistente principal del Bienaventurado Kassapo... Monjes, en la actualidad, el monje llamado Ānando es mi asistente, mi asistente principal. ๑๒. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. 12. Monjes, el rey llamado Bandhumā fue el padre del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. La reina llamada Bandhumatī fue la madre que le dio la vida. La ciudad del rey Bandhumā, llamada Bandhumatī, fue la capital real. ‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อรุโณ นาม ราชา ปิตา อโหสิ. ปภาวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. อรุณสฺส รญฺโญ อรุณวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. “Monjes, del Bienaventurado Sikhī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue el rey llamado Aruṇa. La madre biológica fue la reina llamada Pabhāvatī. La capital del rey Aruṇa fue la ciudad llamada Aruṇavatī”. ‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สุปฺปติโต นาม ราชา ปิตา อโหสิ. วสฺสวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. สุปฺปติตสฺส รญฺโญ อโนมํ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. “Monjes, del Bienaventurado Vessabhū, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue el rey llamado Suppatita. La madre biológica fue la reina llamada Vassavatī. La capital del rey Suppatita fue la ciudad llamada Anoma”. ‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อคฺคิทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. วิสาขา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน เขโม นาม ราชา อโหสิ. เขมสฺส รญฺโญ เขมวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. “Monjes, del Bienaventurado Kakusandha, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Aggidatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Visākhā. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Khema. La capital del rey Khema fue la ciudad llamada Khemavatī”. ‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ยญฺญทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. อุตฺตรา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน โสโภ นาม ราชา อโหสิ. โสภสฺส รญฺโญ โสภวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. “Monjes, del Bienaventurado Koṇāgamana, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Yaññadatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Uttarā. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Sobha. La capital del rey Sobha fue la ciudad llamada Sobhavatī”. ‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺรหฺมทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. ธนวตี นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน กิกี [Pg.7] นาม ราชา อโหสิ. กิกิสฺส รญฺโญ พาราณสี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. “Monjes, del Bienaventurado Kassapa, el Arahat, el perfectamente Iluminado, el padre fue un brahmán llamado Brahmadatta. La madre biológica fue una mujer brahmán llamada Dhanavatī. En aquel tiempo, monjes, el rey era llamado Kikī. La capital del rey Kikī fue la ciudad llamada Bārāṇasī”. ‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ. “Monjes, en el presente mi padre es el rey llamado Suddhodana. Mi madre biológica es la reina llamada Māyā. Mi capital es la ciudad llamada Kapilavatthu”. Esto dijo el Bienaventurado; habiendo dicho esto, el Sugata se levantó de su asiento y entró en su morada. ๑๓. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ. 13. Entonces, poco después de que el Bienaventurado se marchara, surgió esta conversación entre aquellos monjes: “¡Es asombroso, amigos, es extraordinario, amigos, el gran poder y la gran autoridad del Tathāgata! Pues el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado las proliferaciones mentales, que han cortado el rastro del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Él los recuerda por su clase social, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: ‘Tales Bienaventurados fueron de tal nacimiento, tales fueron sus nombres, tales sus linajes, tal fue su virtud, tal fue su concentración, tal fue su sabiduría, tal fue su modo de vida y tal fue su liberación’”. ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ, อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.8] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ. อยญฺจ หิทํ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ. “¿Podría ser, amigos, que esta naturaleza de la realidad haya sido tan bien penetrada por el Tathāgata, que por haber penetrado tal naturaleza de la realidad el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado las proliferaciones, que han cortado el rastro, que han agotado el ciclo y que han trascendido todo sufrimiento, recordándolos por su nacimiento, nombre, linaje, duración de vida, par de discípulos y asamblea de discípulos, pensando: ‘Tales Bienaventurados fueron de tal nacimiento... tal fue su liberación’? ¿O bien las deidades le comunicaron este asunto al Tathāgata, por lo cual el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado... de tal nacimiento... tal fue su liberación?”. Y esta conversación entre los monjes quedó inconclusa. ๑๔. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? 14. Entonces, al atardecer, el Bienaventurado se levantó de su retiro solitario y se dirigió hacia el pabellón circular Karerimaṇḍala; habiendo llegado, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, ¿de qué tema estaban hablando mientras estaban aquí reunidos? ¿Y qué conversación entre ustedes ha quedado inconclusa?”. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.9] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ. Habiéndose dicho esto, esos monjes le dijeron al Bienaventurado: «Señor, aquí, poco después de que el Bienaventurado se marchara, surgió esta conversación entre nosotros: '¡Es asombroso, amigos! ¡Es extraordinario, amigos, el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Pues el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado la diversificación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento; los puede recordar tanto por su nacimiento, como por sus nombres, por sus clanes, por la duración de sus vidas, por sus parejas de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación". ¿Cómo es esto, amigos? ¿Es que el Tathāgata ha penetrado bien el elemento del Dhamma, por cuya penetración puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos? ¿O es que las deidades le informaron al Tathāgata de este asunto, por lo cual el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos?'. Señor, esta fue nuestra conversación que quedó inconclusa cuando el Bienaventurado llegó». ๑๕. ‘‘ตถาคตสฺเสเวสา, ภิกฺขเว, ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ. เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ. 15. «Monjes, es porque el Tathāgata ha penetrado bien el elemento del Dhamma, que por haber penetrado bien dicho elemento, el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbāna, que han cortado la diversificación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de las existencias y que han trascendido todo sufrimiento; los puede recordar tanto por su nacimiento, como por sus nombres, por sus clanes, por la duración de sus vidas, por sus parejas de discípulos principales y por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación". Las deidades también le informaron al Tathāgata de este asunto, por lo cual el Tathāgata puede recordar a los Budas del pasado... tanto por su nacimiento... como por sus asambleas de discípulos, pensando: "Tales fueron esos Bienaventurados por su nacimiento, tales por sus nombres, tales por sus clanes, tales por su virtud, tales por su concentración, tales por su sabiduría, tales por su modo de vida y tales por su liberación"». ‘‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – «¿Desearían ustedes, monjes, escuchar más extensamente un discurso sobre el Dhamma relacionado con las moradas anteriores?». «Señor, es el momento; Sugata, es el momento de que el Bienaventurado exponga más extensamente un discurso sobre el Dhamma relacionado con las moradas anteriores. Habiéndolo escuchado del Bienaventurado, los monjes lo recordarán». «En ese caso, monjes, escuchen, presten mucha atención, que hablaré». «Sí, Señor», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ๑๖. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ [Pg.10] สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. 16. «Hace noventa y un eones, monjes, apareció en el mundo el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, monjes, el Arahat, el perfectamente Iluminado, fue de la casta khattiya por nacimiento y nació en una familia khattiya. El Bienaventurado Vipassī, monjes, fue del clan Koṇḍañña. La duración de la vida del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, fue de ochenta mil años. El Bienaventurado Vipassī alcanzó la perfecta iluminación al pie de un árbol Pāṭali. El Bienaventurado Vipassī tuvo una pareja de discípulos principales, una pareja excelente, llamados Khaṇḍa y Tissa. El Bienaventurado Vipassī tuvo tres asambleas de discípulos: una asamblea fue de seis millones ochocientos mil monjes; otra asamblea fue de cien mil monjes; y otra asamblea fue de ochenta mil monjes. En estas tres asambleas de discípulos del Bienaventurado Vipassī, todos ellos eran liberados de las impurezas (khīṇāsava). El Bienaventurado Vipassī tuvo como asistente principal a un monje llamado Asoka. El Bienaventurado Vipassī tuvo como padre al rey Bandhumā y como madre a la reina Bandhumatī. La ciudad capital del rey Bandhumā se llamaba Bandhumatī». โพธิสตฺตธมฺมตา La naturaleza de un Bodhisatta ๑๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมิ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 17. «Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī, habiendo fallecido en el mundo de los dioses Tusita, descendió al vientre de su madre, consciente y con plena comprensión. Esta es la ley natural en este caso». ๑๘. ‘‘ธมฺมตา, เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ. อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 18. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta, habiendo fallecido en el reino Tusita, entra en el vientre materno, entonces, en este mundo con sus dioses, Maras y Brahmaes, entre los seres con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y hombres, aparece un resplandor infinito y magnífico que supera incluso el poder divino de los dioses. Incluso en aquellos espacios intercósmicos que son vacíos, abiertos, sumidos en tinieblas y oscuridad profunda, donde ni siquiera la luna y el sol, a pesar de su gran poder y majestad, pueden iluminar con su luz, allí también aparece este resplandor infinito y magnífico que supera incluso el poder divino de los dioses. Y los seres que han renacido allí se reconocen unos a otros gracias a ese resplandor, pensando: ‘¡Ciertamente, amigos, también hay otros seres que han renacido aquí!’. Y este sistema de diez mil mundos se sacude, se estremece y tiembla con fuerza. Y ese resplandor infinito y magnífico aparece en el mundo, superando incluso el poder divino de los dioses. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๑๙. ‘‘ธมฺมตา [Pg.11] เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา จตุทฺทิสํ รกฺขาย อุปคจฺฉนฺติ – ‘มา นํ โพธิสตฺตํ วา โพธิสตฺตมาตรํ วา มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา โกจิ วา วิเหเฐสี’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 19. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, cuatro hijos de los dioses se acercan para protegerlo en las cuatro direcciones, pensando: ‘Que nadie, sea humano, no-humano o cualquier otro, dañe al Bodhisatta o a la madre del Bodhisatta’. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ปกติยา สีลวตี โพธิสตฺตมาตา โหติ, วิรตา ปาณาติปาตา, วิรตา อทินฺนาทานา, วิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, วิรตา มุสาวาทา, วิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 20. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, la madre del Bodhisatta es virtuosa por naturaleza: se abstiene de destruir la vida, se abstiene de tomar lo que no le ha sido dado, se abstiene de la conducta sexual inapropiada, se abstiene de hablar falsamente y se abstiene de las bebidas fermentadas, licores y embriagantes que causan negligencia. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ ปุริเสสุ มานสํ อุปฺปชฺชติ กามคุณูปสํหิตํ, อนติกฺกมนียา จ โพธิสตฺตมาตา โหติ เกนจิ ปุริเสน รตฺตจิตฺเตน. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 21. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, en la madre del Bodhisatta no surge ningún pensamiento de deseo sensual hacia los hombres, y la madre del Bodhisatta no puede ser transgredida por ningún hombre con mente apasionada. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ลาภินี โพธิสตฺตมาตา โหติ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ. สา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 22. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, la madre del Bodhisatta obtiene los cinco tipos de placeres sensuales; ella, provista y dotada de estos cinco tipos de placeres sensuales, los disfruta plenamente. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๓. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ. สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต [Pg.12] มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ, สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 23. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, a la madre del Bodhisatta no le surge ninguna enfermedad; la madre del Bodhisatta se siente feliz, sin fatiga en su cuerpo, y la madre del Bodhisatta ve al Bodhisatta dentro de su vientre con todos sus miembros y facultades completas. Monjes, es como una gema de berilo, bella, de buena calidad, de ocho facetas, bien tallada, pura, radiante, límpida y perfecta en todos sus aspectos, en la cual se ha enhebrado un hilo de color azul, amarillo, rojo, blanco o leonado. Un hombre con buena vista, tomándola en su mano, la observaría así: ‘Ciertamente, esta es una gema de berilo, bella, de buena calidad, de ocho facetas, bien tallada, pura, radiante, límpida y perfecta en todos sus aspectos; y en ella hay enhebrado un hilo de color azul, amarillo, rojo, blanco o leonado’. De la misma manera, monjes, cuando el Bodhisatta ha entrado en el vientre materno, a la madre del Bodhisatta no le surge ninguna enfermedad; la madre del Bodhisatta se siente feliz, sin fatiga en su cuerpo, y la madre del Bodhisatta ve al Bodhisatta dentro de su vientre con todos sus miembros y facultades completas. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๔. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สตฺตาหชาเต โพธิสตฺเต โพธิสตฺตมาตา กาลงฺกโรติ ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 24. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: siete días después del nacimiento del Bodhisatta, la madre del Bodhisatta fallece y renace en el reino Tusita. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๕. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นว วา ทส วา มาเส คพฺภํ กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ทเสว มาสานิ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 25. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: así como otras mujeres dan a luz tras haber llevado el embarazo en su vientre durante nueve o diez meses, no es así como la madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta. La madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta después de haberlo llevado en su vientre durante exactamente diez meses. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๖. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นิสินฺนา วา นิปนฺนา วา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ฐิตาว โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 26. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: así como otras mujeres dan a luz sentadas o acostadas, no es así como la madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta. La madre del Bodhisatta da a luz al Bodhisatta estando solamente de pie. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๗. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, เทวา ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ปจฺฉา มนุสฺสา. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 27. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, los dioses lo reciben primero y los humanos después. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๘. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อปฺปตฺโตว โพธิสตฺโต ปถวึ โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา ปฏิคฺคเหตฺวา มาตุ ปุรโต ฐเปนฺติ – ‘อตฺตมนา, เทวิ, โหหิ; มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 28. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, antes incluso de que toque la tierra, cuatro hijos de los dioses lo reciben y lo presentan ante su madre diciendo: ‘¡Alégrate, reina! Un hijo de gran poder ha nacido para ti’. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๒๙. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต อุเทน อมกฺขิโต เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิรตนํ กาสิเก วตฺเถ นิกฺขิตฺตํ เนว มณิรตนํ กาสิกํ วตฺถํ มกฺเขติ, นาปิ กาสิกํ วตฺถํ มณิรตนํ มกฺเขติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อุภินฺนํ สุทฺธตฺตา. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต, อุเทน อมกฺขิโต [Pg.13] เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 29. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, sale completamente puro, no manchado por aguas, ni manchado por flemas, ni manchado por sangre, ni manchado por ninguna impureza, sino limpio y puro. Monjes, es como una joya preciosa colocada sobre una tela de Kasi; ni la joya mancha la tela de Kasi, ni la tela de Kasi mancha la joya. ¿Por qué razón? Por la pureza de ambas. De la misma manera, monjes, cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, sale completamente puro, no manchado por aguas, ni manchado por flemas, ni manchado por sangre, ni manchado por ninguna impureza, sino limpio y puro. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๓๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, ทฺเว อุทกสฺส ธารา อนฺตลิกฺขา ปาตุภวนฺติ – เอกา สีตสฺส เอกา อุณฺหสฺส เยน โพธิสตฺตสฺส อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ มาตุ จ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 30. «Esta es la naturaleza de las cosas, monjes: cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, dos corrientes de agua aparecen desde el firmamento, una fría y otra caliente, con las cuales realizan el aseo del Bodhisatta y de su madre. Esta es la naturaleza de las cosas en este caso». ๓๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สมฺปติชาโต โพธิสตฺโต สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คจฺฉติ เสตมฺหิ ฉตฺเต อนุธาริยมาเน, สพฺพา จ ทิสา อนุวิโลเกติ, อาสภึ วาจํ ภาสติ ‘อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 31. «Es una ley natural, monjes, que tan pronto como nace el Bodhisatta, este se sitúa firmemente con pies nivelados y, orientado hacia el norte, da siete pasos mientras se sostiene sobre él un parasol blanco. Él observa todas las direcciones y pronuncia estas palabras solemnes: “Yo soy el supremo del mundo, yo soy el más grande del mundo, yo soy el mejor del mundo. Este es mi último nacimiento; ahora no habrá más renacer”. Esta es la ley natural en este caso.» ๓๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ, อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. 32. «Es una ley natural, monjes, que cuando el Bodhisatta sale del vientre materno, surge entonces una luz inmensa y grandiosa en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, en esta generación con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y hombres, superando incluso el esplendor divino de los dioses. Incluso en aquellos espacios intermundanos, desolados, sin base, sumidos en la oscuridad y las tinieblas, donde ni la luna ni el sol, a pesar de su gran poder y majestuosidad, pueden llegar con su luz, allí también aparece esa luz inmensa y grandiosa, superando el esplendor divino de los dioses. Y los seres que han nacido allí se reconocen unos a otros por esa luz: “¡Parece que, señores, también hay otros seres nacidos aquí!”. Y este sistema de diez mil mundos se estremece, tiembla y se sacude violentamente, y una luz inmensa y grandiosa aparece en el mundo, superando el esplendor divino de los dioses. Esta es la ley natural en este caso.» ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณา Las treinta y dos marcas de un Gran Hombre ๓๓. ‘‘ชาเต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิมฺหิ กุมาเร พนฺธุมโต รญฺโญ ปฏิเวเทสุํ – ‘ปุตฺโต เต, เทว, ชาโต, ตํ เทโว ปสฺสตู’ติ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ [Pg.14] อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปสฺสนฺตุ โภนฺโต เนมิตฺตา พฺราหฺมณา กุมาร’นฺติ. อทฺทสํสุ โข, ภิกฺขเว, เนมิตฺตา พฺราหฺมณา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา พนฺธุมนฺตํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘อตฺตมโน, เทว, โหหิ, มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, ลาภา เต, มหาราช, สุลทฺธํ เต, มหาราช, ยสฺส เต กุเล เอวรูโป ปุตฺโต อุปฺปนฺโน. อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท. 33. «Una vez nacido el príncipe Vipassī, monjes, le informaron al rey Bandhumā: “Majestad, os ha nacido un hijo; que Su Majestad lo vea”. Monjes, el rey Bandhumā vio al príncipe Vipassī y, tras verlo, hizo llamar a los brahmanes expertos en señales y les dijo: “Que los señores brahmanes expertos en señales examinen al príncipe”. Monjes, los brahmanes expertos en señales vieron al príncipe Vipassī y, tras verlo, le dijeron al rey Bandhumā: “Majestad, alegraos, pues os ha nacido un hijo de gran poder. Es una bendición para vos, gran rey; es una gran fortuna para vos, gran rey, que en vuestra familia haya nacido un hijo de tal naturaleza. Pues este príncipe, Majestad, posee las treinta y dos marcas de un Gran Hombre, para quien solo existen dos destinos posibles y no otros. Si permanece en el hogar, será un rey que hace girar la rueda (Cakkavattī), un soberano justo que reina según la justicia (Dhamma), conquistador de los cuatro confines, que ha logrado la estabilidad en su territorio y posee los siete tesoros. Estos son sus siete tesoros: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de forma heroica y capaces de derrotar a ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano, habiéndola conquistado no con el castigo ni con las armas, sino con la justicia. Pero si sale del hogar hacia la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda perfectamente iluminado en el mundo, aquel que ha retirado el velo de la ignorancia”.» ๓๔. ‘กตเมหิ จายํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาปี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท. 34. «“¿Con qué treinta y dos marcas de un Gran Hombre, Majestad, está dotado este príncipe, por las cuales solo existen dos destinos posibles para un Gran Hombre y no otros? Si permanece en el hogar, será un rey que hace girar la rueda, un soberano justo, rey de la justicia, conquistador de los cuatro confines, que ha logrado la estabilidad en su territorio y posee los siete tesoros. Estos son sus siete tesoros: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de forma heroica y capaces de derrotar a ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano, habiéndola conquistado no con el castigo ni con las armas, sino con la justicia. Pero si sale del hogar hacia la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda perfectamente iluminado en el mundo, aquel que ha retirado el velo de la ignorancia”.» ๓๕. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ. 35. «“Este príncipe, Majestad, tiene los pies firmemente plantados. El hecho de que este príncipe, Majestad, tenga los pies firmemente plantados es una de las marcas de un Gran Hombre para este Gran Hombre”.» ‘อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ, อิมสฺส [Pg.15] เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ. «“En las plantas de los pies de este príncipe, Majestad, han aparecido ruedas con mil radios, con llantas y cubos, completas en todos sus detalles. El hecho de que en las plantas de los pies de este príncipe, Majestad, hayan aparecido ruedas con mil radios, con llantas y cubos, completas en todos sus detalles, es una de las marcas de un Gran Hombre para este Gran Hombre”.» ‘อยญฺหิ เทว, กุมาโร อายตปณฺหี…เป… «“Este príncipe, Majestad, tiene talones alargados... [etc.]”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทีฆงฺคุลี… «“Este príncipe, Majestad, tiene dedos largos...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร มุทุตลุนหตฺถปาโท… «“Este príncipe, Majestad, tiene manos y pies suaves y tiernos...”.» ‘อยญฺหิ, เทว กุมาโร ชาลหตฺถปาโท… «“Este príncipe, Majestad, tiene manos y pies con una membrana como una red...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุสฺสงฺขปาโท… «“Este príncipe, Majestad, tiene los tobillos elevados...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอณิชงฺโฆ… «“Este príncipe, Majestad, tiene las pantorrillas como las de un antílope...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ… «“Este príncipe, Majestad, estando de pie y sin inclinarse, puede tocar y masajear sus rodillas con ambas palmas de las manos...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โกโสหิตวตฺถคุยฺโห… «“Este príncipe, Majestad, tiene los órganos masculinos ocultos en una vaina...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุวณฺณวณฺโณ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ… «“Este príncipe, Majestad, es de color dorado, con la piel semejante al oro fino...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุขุมจฺฉวี; สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ … «“Este príncipe, Majestad, tiene la piel sumamente delicada; debido a la finura de su piel, el polvo y la suciedad no se adhieren a su cuerpo...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอเกกโลโม; เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ… «“Este príncipe, Majestad, tiene un solo vello por cada poro; en cada uno de los poros de su piel ha crecido un solo vello...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุทฺธคฺคโลโม; อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ… «“Este príncipe, Majestad, tiene los vellos del cuerpo dirigidos hacia arriba; los vellos han crecido de color azul oscuro, como el colirio, y se enrollan hacia la derecha en espiral...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมุชุคตฺโต… «“Este príncipe, Majestad, tiene el cuerpo recto como el de un Brahma...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สตฺตุสฺสโท… «“Este príncipe, Majestad, tiene las siete prominencias...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหปุพฺพทฺธกาโย… «“Este príncipe, Majestad, tiene la parte frontal del cuerpo como la de un león...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จิตนฺตรํโส … «“Este príncipe, Majestad, tiene la espalda bien llena (sin surco entre los hombros)...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร นิคฺโรธปริมณฺฑโล ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ตาวตกฺวสฺส กาโย… «“Este príncipe, Majestad, tiene las proporciones de un árbol baniano; su altura es igual a su envergadura, y su envergadura es igual a su altura...”.» ‘อยญฺหิ[Pg.16], เทว, กุมาโร สมวฏฺฏกฺขนฺโธ… «“Este príncipe, Majestad, tiene el cuello bien redondeado...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร รสคฺคสคฺคี… «“Este príncipe, Majestad, tiene nervios del gusto sumamente sensibles...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหหนุ… «“Este príncipe, Majestad, tiene la mandíbula como la de un león...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จตฺตาลีสทนฺโต… «“Este príncipe, Majestad, tiene cuarenta dientes...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สมทนฺโต… «“Este príncipe, Majestad, tiene los dientes parejos...”.» ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อวิรฬทนฺโต… “Gran Rey, este príncipe tiene los dientes perfectamente alineados, sin espacios entre ellos”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุสุกฺกทาโฐ… “Gran Rey, este príncipe tiene los cuatro colmillos de un blanco purísimo”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ปหูตชิวฺโห… “Gran Rey, este príncipe posee una lengua larga y amplia”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมสฺสโร กรวีกภาณี… “Gran Rey, este príncipe tiene una voz como la de Brahma y habla con el dulce canto del ave karavika”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อภินีลเนตฺโต… “Gran Rey, este príncipe tiene los ojos de un azul intenso”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โคปขุโม… “Gran Rey, este príncipe posee pestañas como las de un ternero recién nacido”. อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ อิมสฺส เทว กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ. “Gran Rey, en el entrecejo de este príncipe ha nacido un vello blanco, suave como el algodón más fino. El hecho de que este vello blanco y suave haya nacido en el entrecejo de este príncipe es también una característica de un Gran Hombre”. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ. “Gran Rey, este príncipe tiene la cabeza coronada como por una diadema natural. El hecho de que el príncipe posea esta formación en su cabeza es también una característica de un Gran Hombre”. ๓๖. ‘อิเมหิ โข อยํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน [Pg.17] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท’ติ. 36. “Gran Rey, este príncipe está dotado de estas treinta y dos características de un Gran Hombre. Para quien las posee, solo existen dos destinos posibles y ningún otro: si permanece en la vida de hogar, será un Rey Girador de la Rueda, justo, un rey del Dharma, soberano de los cuatro continentes, victorioso, que da estabilidad a su reino y posee los siete tesoros. Sus siete tesoros son: el tesoro de la rueda, el tesoro del elefante, el tesoro del caballo, el tesoro de la joya, el tesoro de la mujer, el tesoro del tesorero y, como séptimo, el tesoro del consejero. Tendrá más de mil hijos, valientes, de figura heroica y capaces de derrotar a los ejércitos enemigos. Él gobernará esta tierra limitada por el océano sin necesidad de vara ni espada, solo mediante el Dharma. Pero si renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, se convertirá en un Arahat, un Buda Perfectamente Iluminado en el mundo, quien ha removido el velo de la ignorancia”. วิปสฺสีสมญฺญา La designación como Vipassī ๓๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ อหเตหิ วตฺเถหิ อจฺฉาทาเปตฺวา สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ธาติโย อุปฏฺฐาเปสิ. อญฺญา ขีรํ ปาเยนฺติ, อญฺญา นฺหาเปนฺติ, อญฺญา ธาเรนฺติ, อญฺญา องฺเกน ปริหรนฺติ. ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธารยิตฺถ ทิวา เจว รตฺติญฺจ – ‘มา นํ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา พาธยิตฺถา’ติ. ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา พหุโน ชนสฺส ปิยํ มนาปํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. สฺวาสฺสุทํ องฺเกเนว องฺกํ ปริหริยติ. 37. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā, tras vestir a los brahmanes adivinos con ropas nuevas, los satisfizo con todos sus deseos. Luego, monjes, el rey Bandhumā asignó nodrizas para atender al príncipe Vipassī. Unas lo amamantaban, otras lo bañaban, otras lo sostenían y otras lo cargaban en su regazo. Monjes, para el recién nacido príncipe Vipassī, se sostenía un parasol blanco tanto de día como de noche, con el pensamiento: ‘Que no le afecte ni el frío, ni el calor, ni la hierba, ni el polvo, ni el rocío’. Monjes, el príncipe Vipassī, al nacer, era amado y apreciado por toda la gente. Así como un loto azul, un loto rojo o un loto blanco es amado y apreciado por todos, del mismo modo, monjes, el príncipe Vipassī era amado y apreciado por la multitud. Él era llevado de un regazo a otro”. ๓๘. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, หิมวนฺเต ปพฺพเต กรวีกา นาม สกุณชาติ มญฺชุสฺสรา จ วคฺคุสฺสรา จ มธุรสฺสรา จ เปมนิยสฺสรา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ. 38. “Monjes, al nacer, el príncipe Vipassī poseía una voz melodiosa, una voz clara, una voz dulce y una voz encantadora. Así como en las montañas del Himalaya existe una especie de ave llamada karavika que tiene una voz melodiosa, clara, dulce y encantadora; del mismo modo, monjes, el príncipe Vipassī poseía una voz melodiosa, clara, dulce y encantadora”. ๓๙. ‘‘ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน สุทํ สมนฺตา โยชนํ ปสฺสติ ทิวา เจว รตฺติญฺจ. 39. “Monjes, en el príncipe Vipassī, al nacer, se manifestó un ojo físico extraordinario nacido del fruto de sus méritos pasados, con el cual podía ver a una legua a la redonda, tanto de día como de noche”. ๔๐. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนิมิสนฺโต เปกฺขติ เสยฺยถาปิ เทวา ตาวตึสา. ‘อนิมิสนฺโต กุมาโร เปกฺขตี’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. 40. “Monjes, al nacer, el príncipe Vipassī miraba sin parpadear, tal como lo hacen los dioses del cielo de Tāvatiṃsa. Debido a que el príncipe miraba con tal claridad y sin pestañear, monjes, surgió para el príncipe Vipassī el nombre de ‘Vipassī, Vipassī’ (El de la visión clara)”. ๔๑. ‘‘อถ [Pg.18] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา อตฺถกรเณ นิสินฺโน วิปสฺสึ กุมารํ องฺเก นิสีทาเปตฺวา อตฺเถ อนุสาสติ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปิตุองฺเก นิสินฺโน วิเจยฺย วิเจยฺย อตฺเถ ปนายติ ญาเยน. วิเจยฺย วิเจยฺย กุมาโร อตฺเถ ปนายติ ญาเยนาติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. 41. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā, sentado en el tribunal, hacía que el príncipe Vipassī se sentara en su regazo mientras impartía justicia. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, sentado en el regazo de su padre, examinaba y discernía los casos con sabiduría y justicia. Debido a que el príncipe discernía los casos con tal rectitud, monjes, el nombre de ‘Vipassī, Vipassī’ se hizo aún más reconocido para él”. ๔๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ตโย ปาสาเท การาเปสิ, เอกํ วสฺสิกํ เอกํ เหมนฺติกํ เอกํ คิมฺหิกํ; ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร วสฺสิเก ปาสาเท จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหตี’’ติ. 42. “Entonces, monjes, el rey Bandhumā hizo construir tres palacios para el príncipe Vipassī: uno para la estación de lluvias, uno para el invierno y uno para el verano, y lo proveyó de los cinco tipos de placeres sensoriales. Allí, monjes, durante los cuatro meses de la estación de lluvias, el príncipe Vipassī permanecía en el palacio de lluvia, siendo atendido únicamente por músicos mujeres, sin descender a la planta baja del palacio”. ปฐมภาณวาโร. Fin de la primera sección de recitación. ชิณฺณปุริโส El encuentro con el anciano ๔๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. 43. “Entonces, monjes, tras el paso de muchos años, muchos cientos y miles de años, el príncipe Vipassī se dirigió a su auriga: ‘Amigo auriga, prepara los mejores carruajes; iremos al parque para contemplar los hermosos terrenos’. ‘Así sea, señor’, respondió el auriga al príncipe Vipassī y, tras preparar los excelentes carruajes, le informó: ‘Señor, los magníficos carruajes están listos; puede partir cuando lo considere oportuno’. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, montando en un carruaje de gala, partió hacia el parque acompañado por otros carruajes excelentes”. ๔๔. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ [Pg.19] คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ. ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม. น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา. อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’ติ! 44. «Monjes, el príncipe Vipassī, mientras se dirigía a los jardines, vio a un hombre decrépito, encorvado como un cabrio, deformado, apoyado en un bastón, que caminaba tembloroso, enfermo y con la juventud ida. Al verlo, llamó al auriga: “Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni su cabello es como el de los demás, ni su cuerpo es como el de los demás”. “Señor, él es lo que se llama un anciano”. “¿Y qué es un anciano, compañero auriga?”. “Señor, un anciano es alguien a quien no le queda mucho tiempo de vida”. “¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la vejez? ¿No estoy libre de ella?”. “Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la vejez; no podemos escapar de ella”. “Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio”. “Así sea, señor”, respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, apesadumbrado y desanimado, reflexionaba: “¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, la vejez se hace presente”». ๔๕. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ? กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’’ติ. 45. «Entonces, monjes, el rey Bandhumā mandó llamar al auriga y le preguntó: “Compañero auriga, ¿se divirtió el príncipe en los jardines? ¿Estaba contento el príncipe en los jardines?”. “No, señor, el príncipe no se divirtió en los jardines; no estaba contento”. “¿Y qué vio el príncipe, compañero auriga, al ir hacia los jardines?”. “Señor, mientras el príncipe se dirigía a los jardines, vio a un hombre decrépito, encorvado como un cabrio, deformado, apoyado en un bastón, que caminaba tembloroso, enfermo y con la juventud ida. Al verlo, me preguntó: ‘Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni su cabello es como el de los demás, ni su cuerpo es como el de los demás’. Yo le respondí: ‘Señor, él es lo que se llama un anciano’. Él volvió a preguntar: ‘¿Y qué es un anciano, compañero auriga?’. Yo le dije: ‘Señor, un anciano es alguien a quien no le queda mucho tiempo de vida’. Él preguntó: ‘¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la vejez? ¿No estoy libre de ella?’. Yo le respondí: ‘Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la vejez; no podemos escapar de ella’». ‘‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ. «‘Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio’. Así, señor, tras aceptar las palabras del príncipe Vipassī, regresé desde allí mismo al palacio. Señor, una vez en el palacio, el príncipe, apesadumbrado y desanimado, reflexiona: ‘¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, la vejez se hace presente’». พฺยาธิตปุริโส El hombre enfermo ๔๖. ‘‘อถ [Pg.20] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – 46. «Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió lo siguiente:» ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ. «“¡Que el príncipe Vipassī no deje de reinar! ¡Que el príncipe Vipassī no renuncie a la vida de hogar por la vida sin hogar! ¡Que no se cumplan las palabras de los brahmanes adivinos!”. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī de placeres sensuales en abundancia, con el fin de que el príncipe Vipassī reinara, no renunciara a la vida de hogar por la vida sin hogar, y para que las palabras de los brahmanes adivinos resultaran falsas». ‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป… «Allí, monjes, el príncipe Vipassī, provisto y rodeado de los cinco tipos de placeres sensuales, se entregaba al disfrute. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, después de muchos años... (etc.)» ๔๗. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’ติ. 47. «Monjes, el príncipe Vipassī, mientras se dirigía a los jardines, vio a un hombre enfermo, sufriente y gravemente debilitado, que yacía sobre sus propios excrementos y orina, siendo levantado y recostado por otros. Al verlo, llamó al auriga: “Compañero auriga, ¿qué le sucede a este hombre? Ni sus ojos ni su voz son como los de los demás”. “Señor, él es lo que se llama un enfermo”. “¿Y qué es un enfermo, compañero auriga?”. “Señor, un enfermo es alguien de quien no se sabe si podrá recuperarse de su dolencia”. “¿Acaso yo también, compañero auriga, estoy sujeto a la enfermedad? ¿No estoy libre de ella?”. “Tanto vos, señor, como nosotros y todos los demás, estamos sujetos a la enfermedad; no podemos escapar de ella”. “Si es así, compañero auriga, basta de jardines por hoy. Regresemos desde aquí mismo al palacio”. “Así sea, señor”, respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, apesadumbrado y desanimado, reflexionaba: “¡Maldita sea la existencia (jāti)! Pues, ciertamente, para quien nace, se hacen presentes la vejez y la enfermedad”». ๔๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม [Pg.21] สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ. 48. "Entonces, monjes, el rey Bandhumā mandó llamar al auriga y le dijo: 'Dime, querido auriga, ¿se divirtió el príncipe en el parque? ¿Estaba el príncipe complacido en el parque?'. 'Señor, el príncipe no se divirtió en el parque, el príncipe no estuvo complacido en el parque'. '¿Qué fue lo que vio el príncipe, querido auriga, mientras salía hacia el parque?'. 'Señor, mientras el príncipe salía hacia el parque, vio a un hombre aquejado por la enfermedad, sufriendo, gravemente debilitado, yaciendo en sus propios excrementos y orina, siendo levantado por unos y acostado por otros. Al verlo, me preguntó: \"¿Qué le ha sucedido a este hombre, querido auriga? Sus ojos no son como los de otros, y su voz no es como la de otros\". Yo respondí: \"Señor, este hombre es lo que llaman un enfermo\". Él preguntó: \"¿And qué es un enfermo, querido auriga?\". Yo respondí: \"Señor, un enfermo es alguien de quien no se sabe si se recuperará de esa aflicción\". Él volvió a preguntar: \"¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la enfermedad, no he superado la enfermedad?\". Yo respondí: \"Señor, tanto vos como nosotros, todos estamos sujetos a la enfermedad, no hemos superado la enfermedad\". Entonces dijo: \"En ese caso, querido auriga, ya es suficiente del parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio\". \"Así sea, señor\", respondí yo al príncipe Vipassī y regresé desde allí mismo al palacio. El príncipe, una vez llegado al palacio, se quedó afligido y deprimido, reflexionando: \"¡Ay, qué despreciable es en verdad el nacimiento! Pues a quien ha nacido se le manifiesta la vejez y se le manifiesta la enfermedad\"'." กาลงฺกตปุริโส El hombre fallecido ๔๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ. 49. "Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió este pensamiento: 'Que el príncipe Vipassī no deje de reinar, que el príncipe Vipassī no renuncie al hogar para llevar la vida sin hogar, que las palabras de los brahmanes adivinos no resulten ser ciertas'. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī con una abundancia aún mayor de los cinco tipos de placeres sensuales, pensando: 'De este modo el príncipe Vipassī reinará, el príncipe Vipassī no renunciará al hogar para llevar la vida sin hogar, y las palabras de los brahmanes adivinos resultarán falsas'." ‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป… "Allí, monjes, el príncipe Vipassī, dotado y provisto de los cinco tipos de placeres sensuales, se deleitaba. Entonces, monjes, después de muchos años... [p]..." ๕๐. ‘‘อทฺทสา [Pg.22] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ นุ โข, โส, สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’ติ. 50. "Monjes, el príncipe Vipassī, mientras salía hacia el parque, vio a una gran multitud de gente reunida y una litera envuelta en telas de diversos colores que era transportada. Al verla, se dirigió al auriga: '¿Por qué, querido auriga, se ha reunido esa gran multitud y se transporta esa litera con telas de diversos colores?'. 'Señor, ese es un fallecido'. 'En ese caso, querido auriga, conduce el carro hacia donde está el fallecido'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī y condujo el carro hacia donde estaba el fallecido. Monjes, el príncipe Vipassī vio al difunto fallecido y, al verlo, preguntó al auriga: '¿Y qué es un fallecido, querido auriga?'. 'Señor, un fallecido es alguien a quien ahora ni su madre, ni su padre, ni otros parientes verán más; y él tampoco verá más a su madre, ni a su padre, ni a otros parientes'. Él preguntó: '¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la muerte, no he superado la muerte? ¿Acaso a mí tampoco me verán más el rey, la reina u otros parientes? ¿Acaso yo tampoco veré más al rey, a la reina o a otros parientes?'. 'Señor, tanto vos como nosotros, todos estamos sujetos a la muerte, no hemos superado la muerte. Tampoco a vos os verán más el rey, la reina u otros parientes; ni vos veréis más al rey, a la reina o a otros parientes'. Entonces dijo: 'En ese caso, querido auriga, ya es suficiente del parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī y regresó desde allí mismo al palacio. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, una vez llegado al palacio, se quedó afligido y deprimido, reflexionando: '¡Ay, qué despreciable es en verdad el nacimiento! Pues a quien ha nacido se le manifiesta la vejez, se le manifiesta la enfermedad y se le manifiesta la muerte'." ๕๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โส[Pg.23], สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสึ. อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ. 51. Entonces, monjes, el rey Bandhumā, habiendo mandado llamar al auriga, le dijo esto: '¿Acaso, querido auriga, el príncipe se divirtió en el parque? ¿Acaso, querido auriga, el príncipe estuvo complacido en el parque?'. 'No, señor, el príncipe no se divirtió en el parque; no, señor, el príncipe no estuvo complacido en el parque'. '¿Pero qué vio, querido auriga, el príncipe mientras salía hacia el parque?'. 'Señor, el príncipe, al salir hacia el parque, vio a una gran multitud de gente reunida y una litera fúnebre cubierta con telas de diversos colores siendo transportada. Al verla, me dijo esto: "¿Por qué, querido auriga, se ha reunido esa gran multitud y se transporta una litera con telas de diversos colores?". "Eso, señor, es lo que llaman un fallecido". "Si es así, querido auriga, dirige el carruaje hacia donde está ese fallecido". "Así sea, señor", respondí yo, señor, al príncipe Vipassī, y dirigí el carruaje hacia donde estaba el fallecido. El príncipe, señor, vio al difunto que había partido al otro mundo y, al verlo, me dijo: "¿Qué significa esto de un 'fallecido', querido auriga?". "Eso, señor, es lo que llaman un fallecido. Ahora ni su madre, ni su padre, ni otros parientes lo verán más; ni él verá ya más a su madre, ni a su padre, ni a sus otros parientes". "¿Acaso yo también, querido auriga, estoy sujeto a la muerte, sin poder trascenderla? ¿Acaso ni el rey, ni la reina, ni otros parientes me verán más? ¿Acaso yo tampoco veré ya más al rey, ni a la reina, ni a mis otros parientes?". "Tanto tú, señor, como nosotros, todos estamos sujetos a la muerte, sin poder trascenderla; a ti tampoco te verán ya más el rey, ni la reina, ni otros parientes, ni tú verás ya más al rey, ni a la reina, ni a tus otros parientes". "Si es así, querido auriga, es suficiente de parque por hoy; regresa desde aquí mismo al palacio". "Así sea, señor", respondí yo, señor, al príncipe Vipassī, y regresé al palacio desde ese mismo lugar. Al llegar al palacio, señor, el príncipe Vipassī permanecía afligido, desanimado y pensativo: "¡Maldito sea este llamado nacimiento! Pues en quien ha nacido se manifiestan la vejez, la enfermedad y la muerte". ปพฺพชิโต El renunciante ๕๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ. 52. Entonces, monjes, al rey Bandhumā se le ocurrió este pensamiento: 'Que no suceda que el príncipe Vipassī no gobierne el reino; que no suceda que el príncipe Vipassī renuncie al hogar por la vida sin hogar; que no suceda que las palabras de los brahmanes adivinos resulten ciertas'. Entonces, monjes, el rey Bandhumā proveyó al príncipe Vipassī con una abundancia aún mayor de los cinco placeres de los sentidos, con el fin de que el príncipe Vipassī gobernara el reino, no renunciara al hogar por la vida sin hogar, y para que las palabras de los brahmanes adivinos resultaran falsas. ‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ [Pg.24] พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. Allí, monjes, el príncipe Vipassī, provisto y dotado de los cinco placeres de los sentidos, se deleitaba con ellos. Entonces, monjes, al cabo de muchos años, muchos siglos y muchos milenios, el príncipe Vipassī llamó al auriga y le dijo: 'Querido auriga, prepara los mejores carruajes, vayamos al parque para contemplar sus hermosos terrenos'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī, y habiendo preparado los mejores carruajes, le informó: 'Señor, los mejores carruajes han sido preparados; haz lo que consideres oportuno para la partida'. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī, montando en un carruaje magnífico, salió hacia el parque escoltado por otros carruajes magníficos. ๕๓. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ภณฺฑุํ ปพฺพชิตํ กาสายวสนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? สีสํปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข โส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา. เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ตํ ปพฺพชิตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ ปน, สมฺม, กึกโต, สีสมฺปิ เต น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิ เต น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. 53. Al salir hacia el parque, monjes, el príncipe Vipassī vio a un hombre rapado, un renunciante vestido con ropas de color ocre. Al verlo, llamó al auriga y le dijo: '¿Qué ha hecho este hombre, querido auriga? Su cabeza no es como la de los demás, ni sus ropas son como las de los demás'. 'Eso, señor, es lo que llaman un renunciante'. '¿Y qué es eso de un 'renunciante', querido auriga?'. 'Señor, un renunciante es aquel para quien es bueno practicar el Dhamma, es bueno practicar la conducta recta, es buena la acción beneficiosa, es buena la acción meritoria, es bueno no dañar a los seres y es buena la compasión por los seres vivos'. 'Eso de un renunciante es ciertamente bueno, querido auriga; es bueno practicar el Dhamma, la conducta recta, la acción beneficiosa, la acción meritoria, el no dañar y la compasión por los seres vivos. Si es así, querido auriga, dirige el carruaje hacia donde está ese renunciante'. 'Así sea, señor', respondió el auriga al príncipe Vipassī, y dirigió el carruaje hacia donde estaba el renunciante. Entonces, monjes, el príncipe Vipassī le dijo a aquel renunciante: 'Amigo, ¿qué has hecho? Tu cabeza no es como la de los demás, ni tus ropas son como las de los demás'. 'Señor, soy lo que llaman un renunciante'. '¿Y qué significa ser un renunciante, amigo?'. 'Señor, ser un renunciante significa que considero que es bueno practicar el Dhamma, es bueno practicar la conducta recta, es buena la acción beneficiosa, es buena la acción meritoria, es bueno no dañar y es buena la compasión por los seres vivos'. 'Ciertamente, amigo, ser un renunciante es algo bueno; es bueno practicar el Dhamma, la conducta recta, la acción beneficiosa, la acción meritoria, el no dañar y la compasión por los seres vivos'. โพธิสตฺตปพฺพชฺชา La renuncia del Bodhisatta ๕๔. ‘‘อถ [Pg.25] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร สารถึ อามนฺเตสิ – ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, รถํ อาทาย อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหิ. อหํ ปน อิเธว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา รถํ อาทาย ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. วิปสฺสี ปน กุมาโร ตตฺเถว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. 54. “Entonces, monjes, el príncipe Vipassī le dijo al auriga: ‘En ese caso, querido auriga, toma el carruaje y regresa desde aquí al palacio. Yo, por mi parte, aquí mismo, habiéndome afeitado el cabello y la barba y habiéndome vestido con mantos de color azafrán, saldré del hogar a la vida sin hogar’. ‘Así sea, señor’, respondió el auriga al príncipe Vipassī y, tomando el carruaje, regresó desde allí al palacio. El príncipe Vipassī, por su parte, allí mismo se afeitó el cabello y la barba, se vistió con mantos de color azafrán y salió del hogar a la vida sin hogar”. มหาชนกายอนุปพฺพชฺชา La renuncia de la gran multitud ๕๕. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ วิปสฺสี กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. วิปสฺสีปิ นาม กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ. 55. “Monjes, una gran multitud de ochenta y cuatro mil personas en la capital de Bandhumatī oyó: ‘Se dice que el príncipe Vipassī se ha afeitado el cabello y la barba, se ha vestido con mantos de color azafrán y ha salido del hogar a la vida sin hogar’. Al oír esto, pensaron: ‘Ciertamente no debe de ser una doctrina y disciplina inferior, ni una renuncia inferior aquella en la que el príncipe Vipassī se ha afeitado el cabello y la barba, se ha vestido con mantos de color azafrán y ha salido del hogar a la vida sin hogar. Si incluso el príncipe Vipassī lo ha hecho, ¿por qué no nosotros?’.” ‘‘อถ โข, โส ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิปสฺสึ โพธิสตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, ภิกฺขเว, ปริสาย ปริวุโต วิปสฺสี โพธิสตฺโต คามนิคมชนปทราชธานีสุ จาริกํ จรติ. “Entonces, monjes, esa gran multitud de ochenta y cuatro mil personas se afeitó el cabello y la barba, se vistió con mantos de color azafrán y siguió al Bodhisatta Vipassī en su renuncia, saliendo del hogar a la vida sin hogar. Rodeado por esa asamblea, monjes, el Bodhisatta Vipassī recorrió los pueblos, aldeas, provincias y ciudades capitales”. ๕๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข เมตํ ปติรูปํ โยหํ อากิณฺโณ วิหรามิ, ยํนูนาหํ เอโก คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน เอโก [Pg.26] คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหาสิ, อญฺเญเนว ตานิ จตุราสีติ ปพฺพชิตสหสฺสานิ อคมํสุ, อญฺเญน มคฺเคน วิปสฺสี โพธิสตฺโต. 56. “Entonces, monjes, mientras el Bodhisatta Vipassī estaba retirado en soledad, surgió en su mente esta reflexión: ‘No es apropiado que yo viva rodeado de gente; sería mejor que viviera solo, apartado de la multitud’. Así, monjes, tiempo después, el Bodhisatta Vipassī vivió solo, apartado de la multitud; aquellos ochenta y cuatro mil renunciantes se fueron por un camino, y el Bodhisatta Vipassī se fue por otro”. โพธิสตฺตอภินิเวโส La reflexión del Bodhisatta ๕๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส วาสูปคตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน, ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ, อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส, กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’ติ? 57. “Entonces, monjes, mientras el Bodhisatta Vipassī estaba instalado en retiro y en soledad, surgió en su mente esta reflexión: ‘¡Ay, qué difícil es la situación en la que ha caído este mundo! Los seres nacen, envejecen, mueren, fallecen y renacen; y sin embargo, no conocen el escape de este sufrimiento, de la vejez y la muerte. ¿Cuándo se llegará a conocer el escape de este sufrimiento, de la vejez y la muerte?’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya vejez y muerte? ¿Cuál es la condición de la vejez y la muerte?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el nacimiento, hay vejez y muerte; con el nacimiento como condición, hay vejez y muerte’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ, กึปจฺจยา ชาตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ภวปจฺจยา ชาตี’ติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya nacimiento? ¿Cuál es la condición del nacimiento?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la existencia, hay nacimiento; con la existencia como condición, hay nacimiento’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ภโว โหติ, กึปจฺจยา ภโว’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya existencia? ¿Cuál es la condición de la existencia?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el apego, hay existencia; con el apego como condición, hay existencia’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ อุปาทานํ โหติ, กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข สติ อุปาทานํ โหติ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya apego? ¿Cuál es la condición del apego?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el deseo, hay apego; con el deseo como condición, hay apego’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ตณฺหา โหติ, กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.27] โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข สติ ตณฺหา โหติ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya deseo? ¿Cuál es la condición del deseo?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la sensación, hay deseo; con la sensación como condición, hay deseo’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ เวทนา โหติ, กึปจฺจยา เวทนา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข สติ เวทนา โหติ, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya sensación? ¿Cuál es la condición de la sensación?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo el contacto, hay sensación; con el contacto como condición, hay sensación’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ผสฺโส โหติ, กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข สติ ผสฺโส โหติ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’ติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya contacto? ¿Cuál es la condición del contacto?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo las seis bases de los sentidos, hay contacto; con las seis bases de los sentidos como condición, hay contacto’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สฬายตนํ โหติ, กึปจฺจยา สฬายตน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ สฬายตนํ โหติ, นามรูปปจฺจยา สฬายตน’นฺติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya las seis bases de los sentidos? ¿Cuál es la condición de las seis bases de los sentidos?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la mentalidad-materialidad, hay las seis bases de los sentidos; con la mentalidad-materialidad como condición, hay las seis bases de los sentidos’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ นามรูปํ โหติ, กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ. “Entonces, monjes, el Bodhisatta Vipassī pensó: ‘¿Qué debe existir para que haya mentalidad-materialidad? ¿Cuál es la condición de la mentalidad-materialidad?’. Entonces, monjes, mediante una atención cuidadosa, surgió en el Bodhisatta Vipassī la comprensión a través de la sabiduría: ‘Existiendo la conciencia, hay mentalidad-materialidad; con la conciencia como condición, hay mentalidad-materialidad’.” ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué debe estar presente para que surja la conciencia? ¿A causa de qué surge la conciencia?'. Entonces, monjes, gracias a su atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar presente la mente y la materia, surge la conciencia; con la mente y la materia como condición, surge la conciencia'. ๕๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘ปจฺจุทาวตฺตติ โข อิทํ วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา, นาปรํ คจฺฉติ. เอตฺตาวตา ชาเยถ [Pg.28] วา ชิยฺเยถ วา มิยฺเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา, ยทิทํ นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’. 58. Entonces, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: 'Esta conciencia retrocede desde la mente y la materia, no va más allá. En este grado se nace, se envejece, se muere, se fallece o se renace, a saber: de la mente y la materia como condición, surge la conciencia; de la conciencia como condición, surge la mente y la materia; de la mente y la materia como condición, surgen las seis bases de los sentidos; de las seis bases de los sentidos como condición, surge el contacto; del contacto como condición, surge la sensación; de la sensación como condición, surge el deseo; del deseo como condición, surge el apego; del apego como condición, surge el devenir; del devenir como condición, surge el nacimiento; y del nacimiento como condición, surgen la vejez y la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. De esta manera se origina toda esta masa de sufrimiento'. ๕๙. ‘‘‘สมุทโย สมุทโย’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. 59. '¡Origen, origen!'. Así, monjes, respecto a enseñanzas nunca antes oídas, surgió en el Bodhisatta Vipassī el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la visión clara, surgió la luz. ๖๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ. 60. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya vejez y muerte? ¿Por el cese de qué cesa la vejez y la muerte?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el nacimiento, no hay vejez ni muerte; por el cese del nacimiento cesa la vejez y la muerte'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข อสติ ชาติ น โหติ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya nacimiento? ¿Por el cese de qué cesa el nacimiento?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el devenir, no hay nacimiento; por el cese del devenir cesa el nacimiento'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ภโว น โหติ, กิสฺส นิโรธา ภวนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข อสติ ภโว น โหติ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya devenir? ¿Por el cese de qué cesa el devenir?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el apego, no hay devenir; por el cese del apego cesa el devenir'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.29] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya apego? ¿Por el cese de qué cesa el apego?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el deseo, no hay apego; por el cese del deseo cesa el apego'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺส นิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข อสติ ตณฺหา น โหติ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya deseo? ¿Por el cese de qué cesa el deseo?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la sensación, no hay deseo; por el cese de la sensación cesa el deseo'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺส นิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข อสติ เวทนา น โหติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya sensación? ¿Por el cese de qué cesa la sensación?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente el contacto, no hay sensación; por el cese del contacto cesa la sensación'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺส นิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข อสติ ผสฺโส น โหติ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya contacto? ¿Por el cese de qué cesa el contacto?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausentes las seis bases de los sentidos, no hay contacto; por el cese de las seis bases de los sentidos cesa el contacto'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya las seis bases de los sentidos? ¿Por el cese de qué cesan las seis bases de los sentidos?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la mente y la materia, no hay las seis bases de los sentidos; por el cese de la mente y la materia cesan las seis bases de los sentidos'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya mente y materia? ¿Por el cese de qué cesa la mente y la materia?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la conciencia, no hay mente ni materia; por el cese de la conciencia cesa la mente y la materia'. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.30] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ. A continuación, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió esto: '¿Qué debe estar ausente para que no haya conciencia? ¿Por el cese de qué cesa la conciencia?'. Entonces, monjes, mediante una atención sabia, el Bodhisatta Vipassī alcanzó esta comprensión por medio de la sabiduría: 'Al estar ausente la mente y la materia, no hay conciencia; por el cese de la mente y la materia cesa la conciencia'. ๖๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ มคฺโค สมฺโพธาย ยทิทํ – นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ’. 61. Entonces, monjes, al Bodhisatta Vipassī se le ocurrió este pensamiento: 'He descubierto este camino hacia la iluminación completa, a saber: por el cese de la mente y la materia cesa la conciencia; por el cese de la conciencia cesa la mente y la materia; por el cese de la mente y la materia cesan las seis bases de los sentidos; por el cese de las seis bases de los sentidos cesa el contacto; por el cese del contacto cesa la sensación; por el cese de la sensación cesa el deseo; por el cese del deseo cesa el apego; por el cese del apego cesa el devenir; por el cese del devenir cesa el nacimiento; por el cese del nacimiento cesan la vejez y la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. De esta manera se produce el cese de toda esta masa de sufrimiento'. ๖๒. ‘‘‘นิโรโธ นิโรโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. 62. «“¡Cese, cese!”, monjes, con respecto a realidades nunca antes escuchadas, en el Bodhisatta Vipassī surgió la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la clara visión y surgió la luz». ๖๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหาสิ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, ตสฺส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต น จิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจี’’ติ. 63. «Entonces, monjes, al cabo de un tiempo, el Bodhisatta Vipassī permaneció contemplando el surgimiento y la desaparición de los cinco agregados del apego: “Así es la forma, así es el origen de la forma, así es la desaparición de la forma; así es la sensación, así es el origen de la sensación, así es la desaparición de la sensación; así es la percepción, así es el origen de la percepción, así es la desaparición de la percepción; así son las formaciones mentales, así es el origen de las formaciones mentales, así es la desaparición de las formaciones mentales; así es la conciencia, así es el origen de la conciencia, así es la desaparición de la conciencia”. Mientras permanecía contemplando el surgimiento y la desaparición de los cinco agregados del apego, en poco tiempo su mente se liberó de las impurezas sin aferramiento alguno». ทุติยภาณวาโร. Final de la segunda sección de recitación. พฺรหฺมยาจนกถา Relato de la petición de Brahma ๖๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.31] ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’ติ. 64. «Entonces, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le ocurrió este pensamiento: “¿Y si enseñara el Dhamma?”. Luego, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le ocurrió además esto: “Este Dhamma que he alcanzado es profundo, difícil de ver, difícil de comprender, pacífico, sublime, más allá de la lógica, sutil y comprensible solo por los sabios. Pero esta humanidad se deleita en los apegos, está prendada de los apegos y se regocija en los apegos. Para una humanidad que se deleita, se prenda y se regocija en los apegos, es difícil de ver este punto, a saber: la condicionalidad y el surgimiento dependiente. También es difícil de ver este punto, a saber: la pacificación de todas las construcciones, la renuncia a todos los fundamentos de la existencia, la destrucción de la avidez, el desapasionamiento, el cese, el Nibbana. Si enseñara el Dhamma y otros no me comprendieran, eso sería para mí una fatiga, una molestia”». ๖๕. ‘‘อปิสฺสุ, ภิกฺขเว, วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา – 65. «Además, monjes, al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se le presentaron estas estrofas asombrosas nunca antes escuchadas:» ‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ; ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ. «“Lo que he alcanzado con dificultad, no es apropiado revelarlo ahora. Aquellos dominados por la lujuria y el odio no comprenderán fácilmente este Dhamma». ‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ; ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’ติ. «“A contracorriente, sutil, profundo, difícil de ver e imperceptible; aquellos teñidos por la pasión no lo verán, pues están cubiertos por una masa de oscuridad”». ‘‘อิติห, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนาย. “Así, monjes, mientras el Bienaventurado Vipassī, el Noble, el Perfectamente Iluminado reflexionaba, su mente se inclinó hacia la inacción (vivir sin esfuerzo) y no hacia la enseñanza del Dhamma”. ๖๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺส มหาพฺรหฺมุโน วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘นสฺสติ วต โภ โลโก, วินสฺสติ วต โภ โลโก, ยตฺร หิ นาม วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ [Pg.32] นิหนฺตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา; อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. 66. «Entonces, monjes, un cierto Gran Brahma, conociendo con su propia mente el pensamiento del Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, pensó: “¡Ay, el mundo se pierde! ¡Ay, el mundo se destruye! Puesto que la mente del Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, se inclina hacia la inacción y no hacia la enseñanza del Dhamma”. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma —tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido— desapareció del mundo de Brahma y apareció ante el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Acto seguido, monjes, aquel Gran Brahma, tras arreglar su manto sobre un hombro y apoyar su rodilla derecha en el suelo, extendió sus manos en saludo respetuoso hacia el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, y le dijo: “Venerable señor, que el Bendito enseñe el Dhamma; que el Sugata enseñe el Dhamma. Hay seres con poco polvo en sus ojos; por no escuchar el Dhamma están pereciendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma”». ๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘มยฺหมฺปิ โข, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. อปิสฺสุ มํ, พฺรหฺเม, อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา – 67. «Habiéndose dicho esto, monjes, el Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, le respondió a aquel Gran Brahma: “Brahma, a mí también se me ocurrió el pensamiento de si enseñara el Dhamma. Pero, Brahma, también pensé: ‘Este Dhamma que he alcanzado es profundo, difícil de ver, difícil de comprender, pacífico, sublime, más allá de la lógica, sutil y comprensible solo por los sabios. Pero esta humanidad se deleita en los apegos... Si enseñara el Dhamma y otros no me comprendieran, eso sería para mí una fatiga, una molestia’. Además, Brahma, se me presentaron estas estrofas asombrosas nunca antes escuchadas:» ‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ; ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ. «“Lo que he alcanzado con dificultad, no es apropiado revelarlo ahora. Aquellos dominados por la lujuria y el odio no comprenderán fácilmente este Dhamma». ‘‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ; ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’’ติ. «“A contracorriente, sutil, profundo, difícil de ver e imperceptible; aquellos teñidos por la pasión no lo verán, pues están cubiertos por una masa de oscuridad”». ‘อิติห เม, พฺรหฺเม, ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ. «“De este modo, Brahma, al reflexionar así, mi mente se inclinó hacia la inacción y no hacia la enseñanza del Dhamma”». ๖๘. ‘‘ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา…เป… ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. 68. «Por segunda vez, monjes, aquel Gran Brahma... [y] por tercera vez, monjes, aquel Gran Brahma le dijo al Bendito Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado: “Venerable señor, que el Bendito enseñe el Dhamma; que el Sugata enseñe el Dhamma. Hay seres con poco polvo en sus ojos; por no escuchar el Dhamma están pereciendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma”». ๖๙. ‘‘อถ [Pg.33] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ สโมทกํ ฐิตานิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. 69. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, habiendo comprendido la petición del Brahma y movido por la compasión hacia los seres, observó el mundo con el ojo de un Buda (buddhacakkhu). Al observar el mundo con el ojo de un Buda, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, vio seres con poco polvo de impurezas en sus ojos y con mucho polvo en sus ojos, de facultades agudas y de facultades débiles, de buena disposición y de mala disposición, fáciles de instruir y difíciles de instruir, algunos de los cuales vivían viendo el peligro en las faltas y en el otro mundo, y otros que no. Así como en un estanque de lotos azules, rojos o blancos, algunos lotos nacen en el agua, crecen en el agua y permanecen sumergidos, nutriéndose bajo el agua; otros nacen en el agua, crecen en el agua y permanecen al nivel de la superficie; y otros nacen en el agua, crecen en el agua y emergen por encima de la superficie, sin ser manchados por ella. Del mismo modo, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, al observar el mundo con el ojo de un Buda, vio seres con poco polvo en sus ojos y con mucho polvo en sus ojos, de facultades agudas y de facultades débiles, de buena disposición y de mala disposición, fáciles de instruir y difíciles de instruir, algunos de los cuales vivían viendo el peligro en las faltas y en el otro mundo, y otros que no». ๗๐. ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ – 70. «Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente el pensamiento en la mente del Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se dirigió al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas estrofas: ‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต; ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ. ‘Como alguien que, de pie en la cima de una montaña rocosa, observa a la gente a su alrededor; de la misma manera, ¡oh Sabio!, Tú que posees el ojo universal, asciende al palacio hecho de Dhamma’. ‘โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ; อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อณณ วิจร โลเก.เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’ติ. ‘Tú, que estás libre de aflicción, observa a estas gentes sumergidas en la aflicción, abrumadas por el nacimiento y la vejez. ¡Levántate, héroe, vencedor en la batalla, guía de la caravana, libre de deudas, y recorre el mundo! Que el Bienaventurado enseñe el Dhamma; habrá quienes lo comprendan’». ๗๑. ‘‘อถ [Pg.34] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ – 71. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, respondió a aquel Gran Brahma con una estrofa: ‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ; วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’ติ. ‘Abiertas están para ellos las puertas de lo Inmortal; que aquellos que tengan oídos liberen su fe. Pensando que solo resultaría en fatiga, oh Brahma, no proclamé entre los hombres este Dhamma sublime y bien comprendido’». ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา ‘กตาวกาโส โขมฺหิ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมเทสนายา’ติ วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ. «Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, pensando: ‘El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, me ha concedido la oportunidad para la enseñanza del Dhamma’, rindió homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, lo circunnavegó por la derecha y desapareció allí mismo». อคฺคสาวกยุคํ La pareja de discípulos principales ๗๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสนฺติ ปณฺฑิตา วิยตฺตา เมธาวิโน ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติกา. ยํนูนาหํ ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส, ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, เต อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสนฺตี’ติ. 72. «Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se le ocurrió este pensamiento: ‘¿A quién debería enseñar el Dhamma primero? ¿Quién comprenderá este Dhamma con rapidez?’. Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se le ocurrió lo siguiente: ‘El príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, viven en la capital Bandhumatī; son sabios, competentes, inteligentes y, desde hace mucho tiempo, tienen poco polvo de impurezas en sus ojos. ¿Qué tal si enseño el Dhamma primero al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán? Ellos comprenderán este Dhamma con rapidez’». ๗๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว โพธิรุกฺขมูเล อนฺตรหิโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา เขเม มิคทาเย ปาตุรโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ทายปาลํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม ทายปาล, พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, โส [Pg.35] ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, ทายปาโล วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ; โส ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ. 73. «Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado —tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido— desapareció del pie del árbol Bodhi y apareció en el parque de los ciervos llamado Khema, cerca de la capital Bandhumatī. Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, se dirigió al guardabosques: ‘Ven, buen guardabosques, entra en la capital Bandhumatī y dile al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán: «Señores, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el parque de los ciervos Khema; él desea veros»’. ‘Así sea, Señor’, respondió el guardabosques al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, y tras entrar en la capital Bandhumatī, dijo al príncipe Khaṇḍa y a Tissa, el hijo del capellán: ‘Señores, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el parque de los ciervos Khema; él desea veros’». ๗๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิยฺยึสุ. เยน เขโม มิคทาโย เตน ปายึสุ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. 74. «Entonces, monjes, el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, tras hacer preparar magníficos carruajes, montaron en ellos y salieron de la capital Bandhumatī con su comitiva de carruajes. Se dirigieron hacia el parque de los ciervos Khema. Fueron en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendieron de ellos y continuaron a pie hasta donde se encontraba el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. Al llegar, rindieron homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, y se sentaron a un lado». ๗๕. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ. 75. El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, les impartió una enseñanza gradual, a saber: una charla sobre la generosidad, una charla sobre la virtud, una charla sobre el cielo; explicó el peligro, la degradación y la impureza de los placeres sensuales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló la enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, el origen, el cese y el camino. Así como un paño limpio y libre de manchas absorbería correctamente el tinte, del mismo modo, en ese mismo asiento, surgió para el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, el ojo del Dhamma, puro y sin manchas: “Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar”. ๗๖. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.36] ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ. 76. Habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma, penetrado el Dhamma, habiendo cruzado la duda, estando libres de incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y no dependiendo de otros en la enseñanza del Maestro, se dirigieron al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas palabras: “¡Es excelente, Señor! ¡Es excelente, Señor! Es como si, Señor, se pusiera derecho lo que estaba volcado, o se revelara lo que estaba oculto, o se indicara el camino a quien estaba perdido, o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen visión puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas formas. Nosotros, Señor, vamos por refugio al Bienaventurado y al Dhamma. Que podamos, Señor, recibir ante el Bienaventurado la salida al hogar y la ordenación completa”. ๗๗. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต, ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ. 77. Monjes, el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, recibieron ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, la salida al hogar y la ordenación completa. El Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, los instruyó, los exhortó, los alentó y los regocijó con una charla sobre el Dhamma; explicó el peligro, la degradación y la impureza de las formaciones condicionadas, y los beneficios del Nibbāna. Mientras el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, los instruía, exhortaba, alentaba y regocijaba con una charla sobre el Dhamma, en poco tiempo, sus mentes quedaron liberadas de las impurezas sin apego alguno. มหาชนกายปพฺพชฺชา La salida al hogar de la gran multitud ๗๘. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ. ขณฺโฑ จ กิร ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’ติ. สุตฺวาน เนสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิกฺขมิตฺวา เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. 78. Monjes, la gran multitud de la capital Bandhumatī, consistente en ochenta y cuatro mil seres, escuchó lo siguiente: “Se dice que el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el bosque de los ciervos de Khema. Se dice que el príncipe Khaṇḍa y Tissa, el hijo del capellán, se han afeitado el cabello y la barba, se han vestido con túnicas azafrán y han salido del hogar a la vida sin hogar ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado”. Al oír esto, pensaron: “Ciertamente, este Dhamma y Vinaya no deben ser mediocres, ni debe ser mediocre esa vida religiosa, donde el príncipe Khaṇḍa y Tissa se han afeitado el cabello y la barba, se han vestido con túnicas azafrán y han salido del hogar a la vida sin hogar. Si el príncipe Khaṇḍa y Tissa han salido del hogar a la vida sin hogar, ¿por qué no habríamos de hacerlo nosotros?”. Entonces, monjes, esa gran multitud de ochenta y cuatro mil seres salió de la capital Bandhumatī y se dirigió al bosque de los ciervos de Khema, donde se encontraba el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado; al llegar, saludaron respetuosamente al Bienaventurado Vipassī y se sentaron a un lado. ๗๙. ‘‘เตสํ [Pg.37] วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ. 79. Para ellos, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, les impartió una enseñanza gradual, a saber: una charla sobre la generosidad, una charla sobre la virtud, una charla sobre el cielo; explicó el peligro, la degradación y la impureza de los placeres sensuales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló la enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, el origen, el cese y el camino. Así como un paño limpio y libre de manchas absorbería correctamente el tinte, del mismo modo, en ese mismo asiento, surgió para esos ochenta y cuatro mil seres el ojo del Dhamma, puro y sin manchas: “Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar”. ๘๐. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ. 80. Ellos, habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma, penetrado el Dhamma, habiendo cruzado la duda, estando libres de incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y no dependiendo de otros en la enseñanza del Maestro, se dirigieron al Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con estas palabras: “¡Es excelente, Señor! ¡Es excelente, Señor! Es como si, Señor, se pusiera derecho lo que estaba volcado, o se revelara lo que estaba oculto, o se indicara el camino a quien estaba perdido, o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen visión puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas formas. Nosotros, Señor, vamos por refugio al Bienaventurado, al Dhamma y a la Orden de Monjes. Que podamos, Señor, recibir ante el Bienaventurado la salida al hogar y la ordenación completa”. ๘๑. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปาณสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ. 81. «Monjes, esos ochenta y cuatro mil seres obtuvieron la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mediante un discurso sobre el Dhamma, les instruyó, les exhortó, les inspiró y les regocijó; les mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los procesos condicionados, así como los beneficios del Nibbāna. Mientras eran instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, sus mentes pronto quedaron liberadas de las impurezas mediante el desapego». ปุริมปพฺพชิตานํ ธมฺมาภิสมโย La realización del Dhamma por parte de los primeros ordenados ๘๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ ปุริมานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ [Pg.38] อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, ธมฺมญฺจ กิร เทเสตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ เยน พนฺธุมตี ราชธานี เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. 82. «Monjes, aquellos primeros ochenta y cuatro mil monjes escucharon: ‘Se dice que el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, ha llegado a la capital Bandhumatī y reside en el Parque de los Ciervos de Khema, y se dice que está enseñando el Dhamma’. Entonces, monjes, esos ochenta y cuatro mil monjes se dirigieron hacia donde se encontraba la capital Bandhumatī, hacia el Parque de los Ciervos de Khema y hacia el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. Tras acercarse, rindieron homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, y se sentaron a un lado». ๘๓. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ. 83. «A ellos, el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, les impartió la enseñanza progresiva. Es decir: el discurso sobre la generosidad, sobre la moralidad, sobre los reinos celestiales; mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los placeres sensoriales, y los beneficios del renunciamiento. Cuando el Bienaventurado supo que sus mentes estaban preparadas, dóciles, libres de obstáculos, elevadas y puras, les reveló aquella enseñanza del Dhamma propia de los Budas: el sufrimiento, su origen, su cesación y el camino. Así como un paño limpio y sin manchas absorbería perfectamente el tinte, del mismo modo, a esos ochenta y cuatro mil monjes, en ese mismo asiento, se les manifestó el ojo del Dhamma, puro y sin mancha: ‘Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar’». ๘๔. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ. 84. «Habiendo visto el Dhamma, alcanzado el Dhamma, conocido el Dhamma y penetrado en el Dhamma, habiendo cruzado la duda y abandonado la incertidumbre, habiendo alcanzado la plena confianza y sin depender de nadie más en la enseñanza del Maestro, dijeron al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado: ‘¡Excelente, venerable señor! ¡Excelente, venerable señor! Es como si, venerable señor, se enderezara lo que estaba volcado, se revelara lo que estaba oculto, se mostrara el camino a quien estaba perdido o se sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas. De la misma manera, el Bienaventurado ha manifestado el Dhamma de múltiples formas. Nosotros, venerable señor, nos refugiamos en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que podamos obtener la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado’». ๘๕. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ [Pg.39] สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ. 85. «Monjes, esos ochenta y cuatro mil monjes obtuvieron la ordenación inicial y la ordenación superior en presencia del Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mediante un discurso sobre el Dhamma, les instruyó, les exhortó, les inspiró y les regocijó; les mostró el peligro, la bajeza y la corrupción de los procesos condicionados, así como los beneficios del Nibbāna. Mientras eran instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, sus mentes pronto quedaron liberadas de las impurezas mediante el desapego». จาริกาอนุชานนํ La autorización para el viaje misionero ๘๖. ‘‘เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’’ติ. 86. «En aquel tiempo, monjes, una gran comunidad de monjes de seis millones ochocientos mil residía en la capital Bandhumatī. Entonces, monjes, al Bienaventurado Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, mientras estaba en retiro solitario, le surgió esta reflexión en su mente: ‘En este momento reside una gran comunidad de monjes de seis millones ochocientos mil en la capital Bandhumatī. ¿Y si yo autorizara a los monjes diciendo: «Recorred, monjes, vuestro camino para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Predicad, monjes, el Dhamma que es excelente en el principio, excelente en el medio y excelente en el final, con su sentido y su letra; proclamad la vida santa, completamente perfecta y pura. Hay seres con poco polvo en sus ojos que, por no escuchar el Dhamma, están decayendo, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Sin embargo, al transcurrir cada seis años, debéis regresar a la capital Bandhumatī para la recitación del Pātimokkha»?’». ๘๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ [Pg.40] มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ. 87. Entonces, monjes, un Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente el pensamiento del Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, tal como un hombre fuerte extendería su brazo flexionado o flexionaría su brazo extendido, desapareció del mundo de Brahma y apareció ante el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, acomodando su manto sobre un hombro e inclinando sus manos unidas hacia el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, le dijo: 'Es así, Bienaventurado; es así, Sugata. Señor, una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. Que el Bienaventurado, Señor, autorice a los monjes diciendo: "Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma". Además, Señor, nosotros actuaremos de tal manera que, al término de cada seis años, los monjes acudan a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'. Esto dijo, monjes, aquel Gran Brahma y, tras haberlo dicho, después de rendir homenaje al Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, y de rodearlo respetuosamente por la derecha, desapareció allí mismo. ๘๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิธ มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ. 88. Entonces, monjes, el Bienaventurado Vipassī, el Arahant perfectamente iluminado, habiendo surgido de su retiro meditativo al atardecer, se dirigió a los monjes: 'Monjes, aquí, mientras me encontraba retirado en soledad, surgió en mi mente este pensamiento: "Una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. ¿Qué tal si autorizo a los monjes diciendo: 'Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Además, al término de cada seis años, se debe acudir a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'"?'. ‘‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย [Pg.41] สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ…เป… สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม, ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ’. 'Entonces, monjes, un Gran Brahma, habiendo conocido con su propia mente mi pensamiento, tal como un hombre fuerte extendería su brazo flexionado o flexionaría su brazo extendido, desapareció del mundo de Brahma y apareció ante mí. Entonces, monjes, aquel Gran Brahma, acomodando su manto sobre un hombro e inclinando sus manos unidas hacia donde yo estaba, me dijo: "Es así, Bienaventurado; es así, Sugata. Señor, una gran comunidad de monjes de ciento sesenta y ocho mil reside ahora en la capital Bandhumati. Que el Bienaventurado, Señor, autorice a los monjes diciendo: 'Recorran, monjes, el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma... (pe)... existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma'. Además, Señor, nosotros actuaremos de tal manera que, al término de cada seis años, los monjes acudan a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha". Esto dijo, monjes, aquel Gran Brahma y, tras haberlo dicho, después de rendirme homenaje y de rodearme respetuosamente por la derecha, desapareció allí mismo'. ‘‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จรถ จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เยภุยฺเยน เอกาเหเนว ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ. 'Monjes, autorizo esto: Recorran el camino para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos. Que no vayan dos por el mismo camino. Prediquen, monjes, el Dhamma que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final, con su significado y su letra, y proclamen la vida santa totalmente completa y pura. Existen seres con poco polvo en sus ojos que, al no escuchar el Dhamma, declinan, pero habrá quienes comprendan el Dhamma. Además, monjes, al término de cada seis años, se debe acudir a la capital Bandhumati para la recitación del Pātimokkha'. Entonces, monjes, los monjes en su mayoría partieron en un solo día a recorrer las provincias. ๘๙. ‘‘เตน โข ปน สมเยน ชมฺพุทีเป จตุราสีติ อาวาสสหสฺสานิ โหนฺติ. เอกมฺหิ หิ วสฺเส นิกฺขนฺเต เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตํ โข, มาริสา, เอกํ วสฺสํ; ปญฺจ ทานิ วสฺสานิ เสสานิ; ปญฺจนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ทฺวีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ตีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… จตูสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ปญฺจสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ปญฺจวสฺสานิ; เอกํ ทานิ วสฺสํ เสสํ; เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ฉสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ฉพฺพสฺสานิ, สมโย ทานิ พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิตุํ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺเปกจฺเจ สเกน อิทฺธานุภาเวน อปฺเปกจฺเจ เทวตานํ อิทฺธานุภาเวน เอกาเหเนว พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมึสุ ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ. 89. En aquel tiempo, había ochenta y cuatro mil monasterios en Jambudīpa. Al transcurrir un año, las deidades proclamaron: ‘Amigos, ha pasado un año; ahora quedan cinco años. Al cabo de cinco años, se debe acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Transcurridos dos años… tres años… cuatro años… cinco años, las deidades proclamaron: ‘Amigos, han pasado cinco años; ahora queda un año. Al cabo de un año, se debe acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Transcurridos seis años, las deidades proclamaron: ‘Amigos, han pasado seis años; ahora es el momento de acudir a la capital, Bandhumatī, para la recitación del Pātimokkha’. Entonces, monjes, algunos de aquellos monjes, mediante su propio poder psíquico, y otros mediante el poder psíquico de las deidades, llegaron a la capital, Bandhumatī, en un solo día para la recitación del Pātimokkha. ๙๐. ‘‘ตตฺร [Pg.42] สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภิกฺขุสงฺเฆ เอวํ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ – 90. Allí, monjes, el Bendito Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, recitó el Pātimokkha ante la asamblea de monjes de esta manera: ‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา; น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต. ‘La paciencia tolerante es la práctica ascética suprema. Los Buddhas dicen que el Nibbāna es lo supremo. Aquel que daña a otros no es en verdad un renunciante; aquel que oprime a otros no es un asceta. ‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ. ‘Evitar todo mal, cultivar lo saludable y purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Buddhas. ‘อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร; มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ; อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธานสาสน’นฺติ. ‘No insultar, no dañar, practicar la moderación según el Pātimokkha, conocer la medida en la comida, habitar en lugares solitarios y dedicarse al desarrollo de la mente superior: esta es la enseñanza de los Buddhas’. เทวตาโรจนํ La comunicación de las deidades ๙๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภิกฺขเว, สมยํ อุกฺกฏฺฐายํ วิหรามิ สุภควเน สาลราชมูเล. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข โส สตฺตาวาโส สุลภรูโป, โย มยา อนาวุตฺถปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา อญฺญตฺร สุทฺธาวาเสหิ เทเวหิ. ยํนูนาหํ เยน สุทฺธาวาสา เทวา เตนุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว อุกฺกฏฺฐายํ สุภควเน สาลราชมูเล อนฺตรหิโต อวิเหสุ เทเวสุ ปาตุรโหสึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ[Pg.43]. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริส, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ …เป… 91. En una ocasión, monjes, yo residía en Ukkaṭṭhā, en el bosque Subhaga, al pie del majestuoso árbol Sāla. Mientras estaba en retiro solitario, monjes, surgió en mi mente esta reflexión: ‘No es fácil encontrar un lugar entre los seres donde yo no haya residido previamente en este largo transcurso del tiempo, excepto en las moradas de los dioses de los Reinos Puros. ¿Qué tal si me dirijo hacia donde se encuentran los dioses de los Reinos Puros?’. Entonces, monjes, tal como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, así desaparecí del pie del árbol Sāla en el bosque Subhaga, en Ukkaṭṭhā, y reaparecí entre los dioses de la esfera de Aviha. En esa hueste divina, monjes, muchos miles, cientos de miles de deidades se acercaron a mí; tras acercarse y saludarme con respeto, se detuvieron a un lado. Una vez situadas a un lado, monjes, aquellas deidades me dijeron: ‘Amigo, hace noventa y un eones, el Bendito Vipassī, el Arahat, el perfectamente Iluminado, apareció en el mundo. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, era de casta guerrera por nacimiento y nació en una familia guerrera. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, pertenecía al clan Koṇḍañña. La esperanza de vida del Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, era de ochenta mil años. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, alcanzó la iluminación al pie de un árbol Pāṭali. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Khaṇḍa y Tissa. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo tres asambleas de discípulos. Una asamblea de discípulos fue de ciento sesenta y ocho mil monjes. Una asamblea de discípulos fue de cien mil monjes. Una asamblea de discípulos fue de ochenta mil monjes. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo estas tres asambleas de discípulos compuestas exclusivamente por aquellos que habían destruido las impurezas. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo como asistente principal a un monje llamado Asoka. El Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tuvo como padre al rey llamado Bandhumā y como madre a la reina llamada Bandhumatī, quien lo dio a luz. La ciudad capital del rey Bandhumā era Bandhumatī. Del Bendito Vipassī, amigo, el Arahat, el perfectamente Iluminado, tal fue su gran renuncia, tal su ordenación, tal su esfuerzo, tal su iluminación y tal su puesta en marcha de la rueda del Dhamma. Nosotros, amigo, habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito Vipassī y habiendo abandonado el deseo por los placeres sensoriales, hemos renacido aquí’… pe… ‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ[Pg.44]. ภควโต, มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. “En esa misma morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado, me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado. Una vez allí, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: ‘Señor, en este mismo aeon afortunado (bhaddakappa), el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, ha surgido ahora en el mundo. El Bienaventurado, señor, es un noble (khattiyo) por nacimiento, nacido en una familia de nobles. El Bienaventurado, señor, es Gotamo por linaje. La duración de la vida del Bienaventurado, señor, es breve, limitada y fugaz; aquel que vive mucho tiempo vive cien años, un poco menos o un poco más. El Bienaventurado, señor, alcanzó la plena iluminación al pie de un árbol assattha. El Bienaventurado, señor, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Sāriputta y Moggallāna. El Bienaventurado, señor, tuvo una sola reunión de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Esta única reunión de discípulos del Bienaventurado, señor, consistió exclusivamente en monjes que habían extinguido las impurezas (khīṇāsavā). El Bienaventurado, señor, tuvo a un monje llamado Ānanda como asistente principal. El padre del Bienaventurado, señor, fue el rey Suddhodana. Su madre, la que lo engendró, fue la reina Māyā. Su capital fue la ciudad llamada Kapilavatthu. Del Bienaventurado, señor, así fue su renuncia, así su ordenación, así su esfuerzo, así su plena iluminación y así su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’”. ๙๒. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ เทเวหิ สทฺธึ เยน อตปฺปา เทวา เตนุปสงฺกมึ…เป… อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสา เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสี เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สุทสฺสีหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน อกนิฏฺฐา เทวา เตนุปสงฺกมึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. 92. “Entonces, monjes, junto con las deidades del reino Aviha, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Atappa... [pe]... Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha y Atappa, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Sudassā. Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha, Atappa y Sudassā, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Sudassī. Entonces, monjes, junto con las deidades de los reinos Aviha, Atappa, Sudassā y Sudassī, me acerqué a donde se encontraban las deidades del reino Akaniṭṭha. En esa morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado, me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado”. ‘‘เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ. ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.45] ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, สิขิมฺหิ ภควติ ตสฺมิญฺเญว โข มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ เวสฺสภู ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, เวสฺสภุมฺหิ ภควติ…เป… อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, กกุสนฺธมฺหิ โกณาคมนมฺหิ กสฺสปมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. “De pie a un lado, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: ‘Señor, hace noventa y un aeones, surgió en el mundo el Bienaventurado Vipassī, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. El Bienaventurado Vipassī, señor, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, fue un noble por nacimiento, nacido en una familia de nobles. El Bienaventurado Vipassī, señor, fue Koṇḍañño por linaje. La duración de la vida del Bienaventurado Vipassī, señor, fue de ochenta mil años. El Bienaventurado Vipassī, señor, alcanzó la plena iluminación al pie de un árbol pāṭalī. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo un par de discípulos principales, una pareja excelente llamada Khaṇḍa y Tissa. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo tres reuniones de discípulos. Una reunión consistió en ciento sesenta y ocho mil monjes. Otra reunión consistió en cien mil monjes. Otra reunión consistió en ochenta mil monjes. Estas tres reuniones de discípulos del Bienaventurado Vipassī, señor, consistieron exclusivamente en monjes que habían extinguido las impurezas. El Bienaventurado Vipassī, señor, tuvo a un monje llamado Asoka como asistente principal. El padre del Bienaventurado Vipassī, señor, fue el rey Bandhumā; su madre, la que lo engendró, fue la reina Bandhumatī. La capital del rey Bandhumā fue la ciudad llamada Bandhumatī. Del Bienaventurado Vipassī, señor, así fue su renuncia, así su ordenación, así su esfuerzo, así su plena iluminación y así su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado Vipassī y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’. En esa misma morada de las deidades, monjes, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades, se acercaron a donde yo estaba; me saludaron con respeto y se detuvieron a un lado. De pie allí, las deidades me dijeron: ‘Señor, hace treinta y un aeones, surgió el Bienaventurado Sikhī... [pe]... nosotros, bajo el Bienaventurado Sikhī... En ese mismo aeon trigésimo primero, señor, surgió el Bienaventurado Vessabhū... [pe]... nosotros, bajo el Bienaventurado Vessabhū... [pe]... En este mismo aeon afortunado, señor, surgieron los Bienaventurados Kakusandho, Koṇāgamano y Kassapo... [pe]... nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo los Bienaventurados Kakusandho, Koṇāgamano y Kassapo, y habiendo abandonado el deseo por los placeres de los sentidos, hemos renacido aquí’”. ๙๓. ‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ภควโต[Pg.46], มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อคฺคุปฏฺฐาโก อโหสิ. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ, เอวํ ปพฺพชฺชา, เอวํ ปธานํ, เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. 93. «Ciertamente, monjes, en esa misma hueste de dioses, muchos miles de deidades, muchos cientos de miles de deidades se acercaron a donde yo estaba; habiéndose acercado y habiéndome saludado, se quedaron a un lado. Estando allí de pie, monjes, aquellas deidades me dijeron esto: 'Señor, en este mismo eón afortunado (bhaddakappe), el Bendito es ahora el Arahant, el Perfectamente Iluminado surgido en el mundo. El Bendito, señor, es de casta noble (khattiya) por nacimiento, nacido en una familia noble. El Bendito, señor, es del linaje Gotama. La duración de la vida del Bendito, señor, es corta, limitada y fugaz; aquel que vive mucho, vive cien años, un poco menos o un poco más. El Bendito, señor, alcanzó la iluminación suprema al pie de un árbol Assattha. El Bendito, señor, tuvo un par de discípulos principales, un par excelente, llamados Sāriputta y Moggallāna. El Bendito, señor, tuvo una sola asamblea de discípulos de mil doscientos cincuenta monjes. Esta única asamblea de discípulos del Bendito, señor, estuvo compuesta exclusivamente por aquellos que habían extinguido las impurezas (khīṇāsavānaṃ). El Bendito, señor, tuvo como asistente, como asistente principal, al monje llamado Ānanda. El Bendito, señor, tuvo como padre al rey llamado Suddhodana. La reina llamada Māyā fue la madre que lo engendró. La ciudad llamada Kapilavatthu fue la capital real. Así fue, señor, la renuncia del Bendito, así fue su ordenación, así fue su esfuerzo, así fue su iluminación suprema, así fue su puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. Nosotros, señor, habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito, habiendo desvanecido el deseo sensual por los placeres, hemos nacido aquí'». ๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสเวสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปีติ. 94. «De esta manera, monjes, esta naturaleza de la realidad (dhammadhātu) ha sido bien penetrada por el Tathāgata; y por haberla penetrado bien, el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbana, que han cortado la proliferación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Los recuerda por su nacimiento, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos y por sus asambleas de discípulos, sabiendo: 'Tales fueron aquellos Benditos por su nacimiento'. Y también: 'Tales fueron aquellos Benditos por sus nombres, sus linajes, su virtud, sus cualidades mentales, su sabiduría, su modo de vida y su liberación'». ‘‘เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปี’’ติ. «También las deidades informaron al Tathāgata sobre este asunto, por lo cual el Tathāgata recuerda a los Budas del pasado que han alcanzado el Parinibbana, que han cortado la proliferación mental, que han cortado el camino del renacimiento, que han agotado el ciclo de existencias y que han trascendido todo sufrimiento. Los recuerda por su nacimiento, por su nombre, por su linaje, por la duración de su vida, por su par de discípulos y por sus asambleas de discípulos, sabiendo: 'Tales fueron aquellos Benditos por su nacimiento'. Y también: 'Tales fueron aquellos Benditos por sus nombres, sus linajes, su virtud, sus cualidades mentales, su sabiduría, su modo de vida y su liberación'». อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. Esto dijo el Bendito. Aquellos monjes, con el corazón alegre, se regocijaron en las palabras del Bendito. มหาปทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ. El Mahāpadāna Sutta, el primero, ha terminado. ๒. มหานิทานสุตฺตํ 2. Mahānidāna Sutta ปฏิจฺจสมุปฺปาโท Origen Dependiente (Paṭiccasamuppādo) ๙๕. เอวํ [Pg.47] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว คมฺภีโร จายํ, ภนฺเต, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ, อถ จ ปน เม อุตฺตานกุตฺตานโก วิย ขายตี’’ติ. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ, มา เหวํ, อานนฺท, อวจ. คมฺภีโร จายํ, อานนฺท, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ. เอตสฺส, อานนฺท, ธมฺมสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมยํ ปชา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ. 95. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en el país de los Kurus, en una aldea de los Kurus llamada Kammāsadhamma. Entonces, el venerable Ānanda se acercó a donde estaba el Bendito; habiéndose acercado y habiendo saludado al Bendito, se sentó a un lado. Sentado allí a un lado, el venerable Ānanda le dijo al Bendito: «¡Es maravilloso, señor! ¡Es asombroso, señor! ¡Cuán profundo es este origen dependiente, señor, y cuán profunda es su apariencia! Y sin embargo, a mí me parece tan claro como algo evidente». [El Buda respondió:] «No digas eso, Ānanda, no digas eso. Profundo es este origen dependiente, Ānanda, y profunda es su apariencia. Es por no comprender ni penetrar esta verdad que esta generación de seres se ha vuelto como un ovillo de hilo enredado, como un nudo apretado de hilos, como hierba munja o cañas entretejidas, y no puede trascender los estados de privación, el mal destino, la perdición y el ciclo de renacimientos (samsara)». ๙๖. ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ. 96. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la vejez y la muerte?", Ānanda, se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurren la vejez y la muerte?", se debería responder: "Debido al nacimiento como condición ocurren la vejez y la muerte"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el nacimiento?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el nacimiento?", se debería responder: "Debido al proceso de devenir (bhava) como condición ocurre el nacimiento"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ภโว’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ภโว’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el proceso de devenir?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el proceso de devenir?", se debería responder: "Debido al apego (upādāna) como condición ocurre el proceso de devenir"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el apego?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el apego?", se debería responder: "Debido a la avidez (taṇhā) como condición ocurre el apego"». ‘‘‘อตฺถิ [Pg.48] อิทปฺปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la avidez?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la avidez?", se debería responder: "Debido a la sensación (vedanā) como condición ocurre la avidez"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la sensación?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la sensación?", se debería responder: "Debido al contacto (phasso) como condición ocurre la sensación"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para el contacto?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre el contacto?", se debería responder: "Debido a la mentalidad y la materialidad (nāmarūpa) como condición ocurre el contacto"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la mentalidad y la materialidad?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurren la mentalidad y la materialidad?", se debería responder: "Debido a la conciencia (viññāṇa) como condición ocurren la mentalidad y la materialidad"». ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ. «Si se preguntara: "¿Existe una condición específica para la conciencia?", se debería responder: "Sí, existe". Si se preguntara: "¿Debido a qué condición ocurre la conciencia?", se debería responder: "Debido a la mentalidad y la materialidad como condición ocurre la conciencia"». ๙๗. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. 97. “Así pues, Ānanda, con el nombre y la forma como condición surge la consciencia; con la consciencia como condición surge el nombre y la forma; con el nombre y la forma como condición surge el contacto; con el contacto como condición surge la sensación; con la sensación como condición surge la sed; con la sed como condición surge el apego; con el apego como condición surge la existencia; con la existencia como condición surge el nacimiento; con el nacimiento como condición surgen la vejez y la muerte, la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así es como se origina todo este cúmulo de sufrimiento.” ๙๘. ‘‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ชาติปจฺจยา ชรามรณํ. ชาติ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – เทวานํ วา เทวตฺตาย, คนฺธพฺพานํ วา คนฺธพฺพตฺตาย, ยกฺขานํ วา ยกฺขตฺตาย, ภูตานํ วา ภูตตฺตาย, มนุสฺสานํ วา มนุสฺสตฺตาย, จตุปฺปทานํ วา จตุปฺปทตฺตาย, ปกฺขีนํ วา ปกฺขิตฺตาย, สรีสปานํ วา สรีสปตฺตาย, เตสํ เตสญฺจ หิ, อานนฺท, สตฺตานํ ตทตฺตาย [Pg.49] ชาติ นาภวิสฺส. สพฺพโส ชาติยา อสติ ชาตินิโรธา อปิ นุ โข ชรามรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชรามรณสฺส, ยทิทํ ชาติ’’. 98. “‘Con el nacimiento como condición surge la vejez y la muerte’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con el nacimiento como condición surgen la vejez y la muerte. Ānanda, si no hubiera nacimiento de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: el nacimiento de los devas en el estado de devas, de los gandhabbas en el estado de gandhabbas, de los yakkhas en el estado de yakkhas, de los seres en el estado de seres, de los humanos en el estado de humanos, de los cuadrúpedos en el estado de cuadrúpedos, de las aves en el estado de aves, o de los reptiles en el estado de reptiles—; si para esos diversos seres no hubiera nacimiento en sus respectivos estados, Ānanda, ante la total ausencia de nacimiento, por el cese del nacimiento, ¿podrían acaso percibirse la vejez y la muerte?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la vejez y la muerte: es decir, el nacimiento.” ๙๙. ‘‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ภวปจฺจยา ชาติ. ภโว จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามภโว วา รูปภโว วา อรูปภโว วา, สพฺพโส ภเว อสติ ภวนิโรธา อปิ นุ โข ชาติ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชาติยา, ยทิทํ ภโว’’. 99. “‘Con la existencia como condición surge el nacimiento’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la existencia como condición surge el nacimiento. Ānanda, si no hubiera existencia de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: existencia sensorial, existencia de forma sutil o existencia sin forma—; ante la total ausencia de existencia, por el cese de la existencia, ¿podría acaso percibirse el nacimiento?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el nacimiento: es decir, la existencia.” ๑๐๐. ‘‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อุปาทานปจฺจยา ภโว. อุปาทานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามุปาทานํ วา ทิฏฺฐุปาทานํ วา สีลพฺพตุปาทานํ วา อตฺตวาทุปาทานํ วา, สพฺพโส อุปาทาเน อสติ อุปาทานนิโรธา อปิ นุ โข ภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ภวสฺส, ยทิทํ อุปาทานํ’’. 100. “‘Con el apego como condición surge la existencia’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con el apego como condición surge la existencia. Ānanda, si no hubiera apego de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: apego a los placeres sensoriales, apego a las visiones, apego a los ritos y ceremonias, o apego a la doctrina del yo—; ante la total ausencia de apego, por el cese del apego, ¿podría acaso percibirse la existencia?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la existencia: es decir, el apego.” ๑๐๑. ‘‘‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข อุปาทานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อุปาทานสฺส, ยทิทํ ตณฺหา’’. 101. “‘Con la sed como condición surge el apego’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la sed como condición surge el apego. Ānanda, si no hubiera sed de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: sed de formas, sed de sonidos, sed de olores, sed de sabores, sed de tangibles o sed de fenómenos mentales—; ante la total ausencia de sed, por el cese de la sed, ¿podría acaso percibirse el apego?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el apego: es decir, la sed.” ๑๐๒. ‘‘‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. เวทนา [Pg.50] จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา กายสมฺผสฺสชา เวทนา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา, สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตณฺหา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ตณฺหาย, ยทิทํ เวทนา’’. 102. “‘Con la sensación como condición surge la sed’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo con la sensación como condición surge la sed. Ānanda, si no hubiera sensación de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar —a saber: sensación nacida del contacto visual, auditivo, olfativo, gustativo, corporal o mental—; ante la total ausencia de sensación, por el cese de la sensación, ¿podría acaso percibirse la sed?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la sed: es decir, la sensación.” ๑๐๓. ‘‘อิติ โข ปเนตํ, อานนฺท, เวทนํ ปฏิจฺจ ตณฺหา, ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. 103. “Así pues, Ānanda, en dependencia de la sensación surge la sed; en dependencia de la sed surge la búsqueda; en dependencia de la búsqueda surge la ganancia; en dependencia de la ganancia surge la decisión; en dependencia de la decisión surge el deseo apasionado; en dependencia del deseo apasionado surge el asimiento; en dependencia del asimiento surge la posesividad; en dependencia de la posesividad surge la tacañería; en dependencia de la tacañería surge la protección. A causa de la protección, surgen diversos estados malvados y perjudiciales: el tomar varas y armas, las peleas, las disputas, las riñas, los insultos, la calumnia y la mentira.” ๑๐๔. ‘‘‘อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อารกฺโข จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อารกฺเข อสติ อารกฺขนิโรธา อปิ นุ โข ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภเวยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทานํ อเนเกสํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมฺภวาย ยทิทํ อารกฺโข. 104. “‘A causa de la protección, surgen diversos estados malvados y perjudiciales: el tomar varas y armas, las peleas, las disputas, las riñas, los insultos, la calumnia y la mentira’; así fue dicho. Ānanda, debe entenderse por este método cómo a causa de la protección surgen tales estados. Ānanda, si no hubiera protección de ninguna clase, de ningún modo, para nadie y en ningún lugar; ante la total ausencia de protección, por el cese de la protección, ¿podrían acaso surgir tales estados malvados y perjudiciales?”. “Ciertamente no, venerable señor”. “Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el surgimiento de esos diversos estados malvados y perjudiciales: es decir, la protección.” ๑๐๕. ‘‘‘มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. มจฺฉริยญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ[Pg.51], สพฺพโส มจฺฉริเย อสติ มจฺฉริยนิโรธา อปิ นุ โข อารกฺโข ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อารกฺขสฺส, ยทิทํ มจฺฉริยํ’’. 105. «“Debido a la tacañería surge la protección”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la tacañería surge la protección: Ānanda, si no hubiera tacañería en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de tacañería, por el cese de la tacañería, ¿se manifestaría la protección?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la protección, a saber: la tacañería». ๑๐๖. ‘‘‘ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริย’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ. ปริคฺคโห จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริคฺคเห อสติ ปริคฺคหนิโรธา อปิ นุ โข มจฺฉริยํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย มจฺฉริยสฺส, ยทิทํ ปริคฺคโห’’. 106. «“Debido a la posesión surge la tacañería”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la posesión surge la tacañería: Ānanda, si no hubiera posesión en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de posesión, por el cese de la posesión, ¿se manifestaría la tacañería?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la tacañería, a saber: la posesión». ๑๐๗. ‘‘‘อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห. อชฺโฌสานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อชฺโฌสาเน อสติ อชฺโฌสานนิโรธา อปิ นุ โข ปริคฺคโห ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริคฺคหสฺส – ยทิทํ อชฺโฌสานํ’’. 107. «“Debido al apego surge la posesión”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al apego surge la posesión: Ānanda, si no hubiera apego en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de apego, por el cese del apego, ¿se manifestaría la posesión?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la posesión, a saber: el apego». ๑๐๘. ‘‘‘ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ. ฉนฺทราโค จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ฉนฺทราเค อสติ ฉนฺทราคนิโรธา อปิ นุ โข อชฺโฌสานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อชฺโฌสานสฺส, ยทิทํ ฉนฺทราโค’’. 108. «“Debido al deseo apasionado surge el apego”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al deseo apasionado surge el apego: Ānanda, si no hubiera deseo apasionado en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de deseo apasionado, por el cese del deseo apasionado, ¿se manifestaría el apego?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para el apego, a saber: el deseo apasionado». ๑๐๙. ‘‘‘วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค. วินิจฺฉโย จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส วินิจฺฉเย อสติ วินิจฺฉยนิโรธา อปิ นุ โข ฉนฺทราโค ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ฉนฺทราคสฺส, ยทิทํ วินิจฺฉโย’’. 109. «“Debido a la decisión surge el deseo apasionado”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la decisión surge el deseo apasionado: Ānanda, si no hubiera decisión en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de decisión, por el cese de la decisión, ¿se manifestaría el deseo apasionado?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para el deseo apasionado, a saber: la decisión». ๑๑๐. ‘‘‘ลาภํ [Pg.52] ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย. ลาโภ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ลาเภ อสติ ลาภนิโรธา อปิ นุ โข วินิจฺฉโย ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วินิจฺฉยสฺส, ยทิทํ ลาโภ’’. 110. «“Debido a la ganancia surge la decisión”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la ganancia surge la decisión: Ānanda, si no hubiera ganancia en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de ganancia, por el cese de la ganancia, ¿se manifestaría la decisión?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la decisión, a saber: la ganancia». ๑๑๑. ‘‘‘ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ. ปริเยสนา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริเยสนาย อสติ ปริเยสนานิโรธา อปิ นุ โข ลาโภ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ลาภสฺส, ยทิทํ ปริเยสนา’’. 111. «“Debido a la búsqueda surge la ganancia”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido a la búsqueda surge la ganancia: Ānanda, si no hubiera búsqueda en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar; si ante la total ausencia de búsqueda, por el cese de la búsqueda, ¿se manifestaría la ganancia?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la ganancia, a saber: la búsqueda». ๑๑๒. ‘‘‘ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข ปริเยสนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริเยสนาย, ยทิทํ ตณฺหา. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ทฺเว ธมฺมา ทฺวเยน เวทนาย เอกสโมสรณา ภวนฺติ’’. 112. «“Debido al deseo surge la búsqueda”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo debido al deseo surge la búsqueda: Ānanda, si no hubiera deseo en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar —a saber: el deseo por los placeres sensoriales, el deseo por la existencia y el deseo por la no existencia—; si ante la total ausencia de deseo, por el cese del deseo, ¿se manifestaría la búsqueda?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la búsqueda, a saber: el deseo. De esta manera, Ānanda, estos dos estados [de deseo] convergen en uno solo a través de la sensación». ๑๑๓. ‘‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา. ผสฺโส จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺโส โสตสมฺผสฺโส ฆานสมฺผสฺโส ชิวฺหาสมฺผสฺโส กายสมฺผสฺโส มโนสมฺผสฺโส, สพฺพโส ผสฺเส อสติ ผสฺสนิโรธา อปิ นุ โข เวทนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท[Pg.53], เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย เวทนาย, ยทิทํ ผสฺโส’’. 113. «“Con el contacto como condición surge la sensación”, así fue dicho. Ānanda, por esta razón se debe entender cómo con el contacto como condición surge la sensación: Ānanda, si no hubiera contacto en absoluto, de ninguna manera, en ningún aspecto, en nadie y en ningún lugar —a saber: el contacto visual, el contacto auditivo, el contacto olfativo, el contacto gustativo, el contacto corporal y el contacto mental—; si ante la total ausencia de contacto, por el cese del contacto, ¿se manifestaría la sensación?». «No, señor». «Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, este es el origen, esta es la fuente, esta es la condición para la sensación, a saber: el contacto». ๑๑๔. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา ผสฺโส. เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ เตสุ ลิงฺเคสุ เตสุ นิมิตฺเตสุ เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข รูปกาเย อธิวจนสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ รูปกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข นามกาเย ปฏิฆสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข อธิวจนสมฺผสฺโส วา ปฏิฆสมฺผสฺโส วา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามรูปสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ …เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข ผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ผสฺสสฺส, ยทิทํ นามรูปํ’’. 114. 'Debido a nombre-y-forma, hay contacto'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo el contacto se produce debido a nombre-y-forma. Ānanda, si no existieran las características, los rasgos, los signos y las descripciones por los cuales se designa al cuerpo mental (nāmakāya), ¿se percibiría el contacto por designación (adhivacanasamphasso) en el cuerpo material (rūpakāya)? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designa al cuerpo material, ¿se percibiría el contacto por resistencia (paṭighasamphasso) en el cuerpo mental? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designan tanto al cuerpo mental como al cuerpo material, ¿se percibiría el contacto por designación o el contacto por resistencia? 'No, venerable señor'. Ānanda, si no existieran las características... las descripciones por los cuales se designa a nombre-y-forma, ¿se percibiría el contacto? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el contacto, es decir, nombre-y-forma. ๑๑๕. ‘‘‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ น โอกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สมุจฺจิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมิตฺวา โวกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ อิตฺถตฺตาย อภินิพฺพตฺติสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, ทหรสฺเสว สโต โวจฺฉิชฺชิสฺสถ กุมารกสฺส วา กุมาริกาย วา, อปิ นุ โข นามรูปํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย นามรูปสฺส – ยทิทํ วิญฺญาณํ’’. 115. 'Debido a la conciencia, hay nombre-y-forma'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo el nombre-y-forma se produce debido a la conciencia. Ānanda, si la conciencia no descendiera al vientre materno, ¿se consolidaría el nombre-y-forma en el vientre materno? 'No, venerable señor'. Ānanda, si la conciencia, habiendo descendido al vientre materno, se extinguiera, ¿llegaría el nombre-y-forma a manifestarse en este estado de existencia? 'No, venerable señor'. Ānanda, si la conciencia de un niño o una niña, siendo aún muy jóvenes, se interrumpiera, ¿llegaría el nombre-y-forma a experimentar crecimiento, madurez y expansión? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para el nombre-y-forma, es decir, la conciencia. ๑๑๖. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา [Pg.54] วิญฺญาณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, นามรูเป ปติฏฺฐํ น ลภิสฺสถ, อปิ นุ โข อายตึ ชาติชรามรณํ ทุกฺขสมุทยสมฺภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วิญฺญาณสฺส ยทิทํ นามรูปํ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, ชาเยถ วา ชีเยถ วา มีเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา. เอตฺตาวตา อธิวจนปโถ, เอตฺตาวตา นิรุตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญาวจรํ, เอตฺตาวตา วฏฺฏํ วตฺตติ อิตฺถตฺตํ ปญฺญาปนาย ยทิทํ นามรูปํ สห วิญฺญาเณน อญฺญมญฺญปจฺจยตา ปวตฺตติ. 116. 'Debido a nombre-y-forma, hay conciencia'. Así se ha dicho, Ānanda, y se debe comprender mediante este método cómo la conciencia se produce debido a nombre-y-forma. Ānanda, si la conciencia no hallara apoyo en el nombre-y-forma, ¿se percibiría en el futuro el origen del surgimiento del sufrimiento de la concepción, la vejez y la muerte? 'No, venerable señor'. Por lo tanto, Ānanda, esta es la causa, esta es la fuente, este es el origen, esta es la condición para la conciencia, es decir, nombre-y-forma. En esta medida, Ānanda, se nace, se envejece, se muere, se fallece o se renace. En esta medida existe el camino de la designación, el camino del lenguaje, el camino de la denominación y el dominio de la sabiduría; en esta medida gira el ciclo de la existencia para designar este estado de vida: es decir, nombre-y-forma junto con la conciencia que proceden en condicionalidad mutua. อตฺตปญฺญตฺติ Designación del Yo ๑๑๗. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. 117. “¿Y de qué maneras, Ānanda, quien designa un yo lo hace? Ānanda, alguien que designa un yo material y limitado, lo hace diciendo: 'Mi yo es material y limitado'. Ānanda, alguien que designa un yo material e infinito, lo hace diciendo: 'Mi yo es material e infinito'. Ānanda, alguien que designa un yo inmaterial y limitado, lo hace diciendo: 'Mi yo es inmaterial y limitado'. Ānanda, alguien que designa un yo inmaterial e infinito, lo hace diciendo: 'Mi yo es inmaterial e infinito'. ๑๑๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. 118. “Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo material y limitado, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo material y limitado.” ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน [Pg.55] สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. “Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo material e infinito, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo material e infinito.” ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. “Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo inmaterial y limitado, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo inmaterial y limitado.” ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. “Al respecto, Ānanda, aquel que designa un yo inmaterial e infinito, lo hace ya sea para el presente o para el futuro, o bien piensa: 'Aunque no sea así, me esforzaré para que llegue a serlo'. Siendo así, Ānanda, se puede decir que en esa persona subyace la tendencia latente a la visión de un yo inmaterial e infinito. En esta medida, Ānanda, quien designa un yo, lo designa.” นอตฺตปญฺญตฺติ No designación del Yo ๑๑๙. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. 119. “¿En qué medida, Ānanda, el que no define el yo, no lo define? Ānanda, aquel que no define el yo como material y limitado, no define: ‘Mi yo es material y limitado’. Ānanda, aquel que no define el yo como material e infinito, no define: ‘Mi yo es material e infinito’. Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial y limitado, no define: ‘Mi yo es inmaterial y limitado’. Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial e infinito, no define: ‘Mi yo es inmaterial e infinito’.” ๑๒๐. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. 120. “Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como material y limitado: no define el yo como material y limitado ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como material y limitado que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo material y limitado no subyace en él.” ‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.56], โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. “Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como material e infinito: no define el yo como material e infinito ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como material e infinito que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo material e infinito no subyace en él.” ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. “Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial y limitado: no define el yo como inmaterial y limitado ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como inmaterial y limitado que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo inmaterial y limitado no subyace en él.” ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. “Al respecto, Ānanda, aquel que no define el yo como inmaterial e infinito: no define el yo como inmaterial e infinito ya sea en el presente, ni tampoco define el yo como inmaterial e infinito que ha de existir en el futuro. Además, no piensa: ‘Aunque sea algo que no es real, me esforzaré por hacerlo real’. Ānanda, siendo así, es apropiado decir que la visión latente de un yo inmaterial e infinito no subyace en él. En esta medida, Ānanda, aquel que no define el yo, no lo define.” อตฺตสมนุปสฺสนา Consideraciones sobre el yo ๑๒๑. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ? เวทนํ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ. 121. “¿En qué medida, Ānanda, aquel que observa el yo, lo observa? Ānanda, aquel que observa la sensación como el yo, observa: ‘La sensación es mi yo’. O, Ānanda, aquel que observa el yo, observa: ‘La sensación no es mi yo, mi yo es insensible’. O, Ānanda, aquel que observa el yo, observa: ‘La sensación no es mi yo, ni mi yo es insensible, sino que mi yo siente, pues mi yo tiene la naturaleza de sentir’.” ๑๒๒. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ติสฺโส โข อิมา, อาวุโส, เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมาสํ โข ตฺวํ ติสฺสนฺนํ [Pg.57] เวทนานํ กตมํ อตฺตโต สมนุปสฺสสี’ติ? ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; สุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; ทุกฺขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ; อทุกฺขมสุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. 122. “Al respecto, Ānanda, a aquel que dice: ‘La sensación es mi yo’, se le debería decir: ‘Amigo, existen estas tres sensaciones: la sensación placentera, la sensación dolorosa y la sensación ni dolorosa ni placentera. De estas tres sensaciones, ¿cuál consideras como tu yo?’. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación placentera, no se experimenta en ese momento una sensación dolorosa, ni se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera; en ese momento solo se experimenta una sensación placentera. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación dolorosa, no se experimenta en ese momento una sensación placentera, ni se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera; en ese momento solo se experimenta una sensación dolorosa. Ānanda, en el momento en que se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera, no se experimenta en ese momento una sensación placentera, ni se experimenta una sensación dolorosa; en ese momento solo se experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera.” ๑๒๓. ‘‘สุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ทุกฺขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. อทุกฺขมสุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ตสฺส สุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว สุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว ทุกฺขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว อทุกฺขมสุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อิติ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อนิจฺจสุขทุกฺขโวกิณฺณํ อุปฺปาทวยธมฺมํ อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ. 123. “Ānanda, la sensación placentera es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Ānanda, la sensación dolorosa es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Ānanda, la sensación ni dolorosa ni placentera es impermanente, condicionada, originada dependientemente, de naturaleza agotable, de naturaleza perecedera, de naturaleza evanescente y de naturaleza cesante. Para aquel que experimenta una sensación placentera, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación placentera, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Para aquel que experimenta una sensación dolorosa, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación dolorosa, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Para aquel que experimenta una sensación ni dolorosa ni placentera, surge la visión: ‘Esta es mi yo’. Al cesar esa misma sensación ni dolorosa ni placentera, surge el pensamiento: ‘Mi yo ha desaparecido’. Así, aquel que dice: ‘La sensación es mi yo’, observa en esta misma vida un yo impermanente, mezclado con placer y dolor, y de naturaleza surgiente y cesante. Por lo tanto, Ānanda, por esta razón no es aceptable considerar: ‘La sensación es mi yo’.” ๑๒๔. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ยตฺถ ปนาวุโส, สพฺพโส เวทยิตํ นตฺถิ อปิ นุ โข, ตตฺถ ‘‘อยมหมสฺมี’’ติ สิยา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ. 124. “Al respecto, Ānanda, a aquel que dice: ‘La sensación no es mi yo, mi yo es insensible’, se le debería decir: ‘Amigo, donde no hay ningún tipo de sensación en absoluto, ¿acaso podría decirse allí: «Este soy yo»?’. ‘No, venerable señor’. ‘Por lo tanto, Ānanda, por esta razón no es aceptable considerar: «La sensación no es mi yo, mi yo es insensible»’.” ๑๒๕. ‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.58], โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – เวทนา จ หิ, อาวุโส, สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสา นิรุชฺเฌยฺยุํ. สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตตฺถ ‘อยมหมสฺมี’ติ สิยา’’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ. 125. “En esto, Ānanda, a aquel que dice así: ‘Ciertamente la sensación no es mi yo, ni mi yo es alguien que no siente; mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva’, se le debería decir: ‘Amigo, si las sensaciones cesaran por completo, de todas las formas y en todos los aspectos, sin dejar rastro alguno; ante la ausencia total de sensación, por el cese de la sensación, ¿se podría decir allí: “Yo soy esto”?’. ‘Ciertamente no, venerable señor’. ‘Por lo tanto, Ānanda, debido a esto, no es aceptable considerar: “La sensación no es mi yo, ni mi yo es alguien que no siente; mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva”’.”}, { ๑๒๖. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ เนว เวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ อปฺปฏิสํเวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ ‘อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. โส เอวํ น สมนุปสฺสนฺโต น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ, อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ, อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ วิมุตฺตจิตฺตํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุํ โย เอวํ วเทยฺย – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาวตา, อานนฺท, อธิวจนํ ยาวตา อธิวจนปโถ, ยาวตา นิรุตฺติ ยาวตา นิรุตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญตฺติ ยาวตา ปญฺญตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญา ยาวตา ปญฺญาวจรํ, ยาวตา วฏฺฏํ, ยาวตา วฏฺฏติ, ตทภิญฺญาวิมุตฺโต ภิกฺขุ, ตทภิญฺญาวิมุตฺตํ ภิกฺขุํ ‘น ชานาติ น ปสฺสติ อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. 126. “Cuando, Ānanda, un monje no considera la sensación como el yo, ni considera al yo como alguien que no siente, ni considera ‘mi yo siente, pues mi yo es de naturaleza sensitiva’, al no considerarlo de ese modo, no se apega a nada en el mundo; al no apegarse, no se angustia; al no angustiarse, alcanza el Nibbana por sí mismo. Él comprende: ‘El nacimiento se ha agotado, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay más por venir para este estado de ser’. Ānanda, si alguien dijera de un monje cuya mente está así liberada: ‘Él sostiene la visión de que el Tathagata existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata existe y no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ‘El Tathagata ni existe ni no existe después de la muerte’, eso sería inapropiado. ¿Por qué es así? Ānanda, hasta donde llega la designación y el camino de la designación, hasta donde llega el lenguaje y el camino del lenguaje, hasta donde llega el concepto y el camino del concepto, hasta donde llega la sabiduría y el ámbito de la sabiduría, hasta donde llega el ciclo del renacimiento y hasta donde el ciclo gira, el monje está liberado por el conocimiento superior de todo ello. Decir de un monje así liberado por el conocimiento superior que ‘él no sabe o no ve’, es una visión inapropiada”. สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติ Las siete estaciones de la conciencia ๑๒๗. ‘‘สตฺต โข, อานนฺท, วิญฺญาณฏฺฐิติโย, ทฺเว อายตนานิ. กตมา สตฺต? สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา[Pg.59], เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อสญฺญสตฺตายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนเมว ทุติยํ. 127. “Existen, Ānanda, estas siete estaciones de la conciencia y dos esferas. ¿Cuáles son las siete? Hay, Ānanda, seres con cuerpos diversos y percepciones diversas, como los seres humanos, algunos devas y algunos seres caídos (vinipātikā). Esta es la primera estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos diversos pero percepción única, como los devas del séquito de Brahma (brahmakāyikā) nacidos por primera vez. Esta es la segunda estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos únicos pero percepciones diversas, como los devas de la luz radiante (ābhassarā). Esta es la tercera estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres con cuerpos únicos y percepción única, como los devas del aura de belleza (subhakiṇhā). Esta es la cuarta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo las percepciones de la forma, tras la desaparición de las percepciones sensoriales y no prestando atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, han alcanzado la esfera del espacio infinito. Esta es la quinta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, han alcanzado la esfera de la conciencia infinita. Esta es la sexta estación de la conciencia. Hay, Ānanda, seres que, habiendo superado por completo la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, han alcanzado la esfera de la nada. Esta es la séptima estación de la conciencia. Además, están la esfera de los seres inconscientes y, en segundo lugar, la esfera de la ni percepción ni no percepción”. ๑๒๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยายํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา, เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺสา จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺสา จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ อสญฺญสตฺตายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิมาสญฺจ สตฺตนฺนํ วิญฺญาณฏฺฐิตีนํ อิเมสญฺจ ทฺวินฺนํ อายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ ปญฺญาวิมุตฺโต. 128. “En esto, Ānanda, respecto a la primera estación de la conciencia de cuerpos diversos y percepciones diversas, como los seres humanos, algunos devas y algunos seres caídos; si alguien, Ānanda, conoce dicha estación, su origen, su desaparición, su satisfacción, su peligro y la liberación de ella, ¿sería adecuado que se deleitara en ella?”. “Ciertamente no, venerable señor”. [Párrafos similares para cada estación y esfera]... “Ānanda, cuando un monje, habiendo conocido según la realidad el origen, la desaparición, la satisfacción, el peligro y la liberación de estas siete estaciones de la conciencia y de estas dos esferas, se libera por el desapego, a ese monje se le llama, Ānanda, uno liberado por la sabiduría (paññāvimutto)”. อฏฺฐ วิโมกฺขา Las ocho liberaciones ๑๒๙. ‘‘อฏฺฐ [Pg.60] โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘เนวสญฺญานาสญฺญา’ยตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา. 129. “Hay, Ānanda, estas ocho liberaciones. ¿Cuáles son las ocho? Uno, poseyendo forma, ve las formas; esta es la primera liberación. No percibiendo formas internamente, ve las formas externamente; esta es la segunda liberación. Uno está resuelto solo en lo bello; esta es la tercera liberación. Con la completa superación de las percepciones de la forma, con la desaparición de las percepciones de resistencia, y no prestando atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, uno entra y permanece en la esfera del espacio infinito; esta es la cuarta liberación. Superando por completo la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, uno entra y permanece en la esfera de la conciencia infinita; esta es la quinta liberación. Superando por completo la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, uno entra y permanece en la esfera de la nada; esta es la sexta liberación. Superando por completo la esfera de la nada, uno entra y permanece en la esfera de ni-percepción-ni-no-percepción; esta es la séptima liberación. Superando por completo la esfera de ni-percepción-ni-no-percepción, uno entra y permanece en el cese de la percepción y el sentimiento; esta es la octava liberación. Estas son, Ānanda, las ocho liberaciones.” ๑๓๐. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิเม อฏฺฐ วิโมกฺเข อนุโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, อนุโลมปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต. อิมาย จ อานนฺท อุภโตภาควิมุตฺติยา อญฺญา อุภโตภาควิมุตฺติ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ. 130. “Ānanda, cuando un monje alcanza estas ocho liberaciones en orden directo, en orden inverso, y tanto en orden directo como inverso; cuando las alcanza y emerge de ellas donde quiere, cuando quiere y por el tiempo que quiere; y mediante la destrucción de los asavas, entra y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría, que están libres de asavas, habiéndolas comprendido y realizado por sí mismo en esta misma vida; a este monje, Ānanda, se le llama ‘liberado por ambos lados’. Y, Ānanda, no existe otra liberación por ambos lados superior o más excelente que esta liberación por ambos lados.” Esto es lo que dijo el Bienaventurado. El venerable Ānanda, con el corazón alegre, se regocijó en las palabras del Bienaventurado. มหานิทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ. Aquí concluye el Mahānidānasutta, el segundo. ๓. มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ 3. Mahāparinibbānasutta ๑๓๑. เอวํ [Pg.61] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม โหติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามิ วชฺชี’’ติ. 131. Así lo he oído: En una ocasión, el Bienaventurado residía en Rājagaha, en el Monte Gijjhakūṭa. En aquel tiempo, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, deseaba atacar a los Vajjis. Dijo esto: “Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis”. ๑๓๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ, ตํ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา มม อาโรเจยฺยาสิ. น หิ ตถาคตา วิตถํ ภณนฺตี’’ติ. 132. Entonces, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, se dirigió al brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha: “Ven, brahmán, ve hacia donde está el Bienaventurado; al llegar, en mi nombre, rinde homenaje con la cabeza a los pies del Bienaventurado y pregúntale si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar, diciendo: ‘Señor, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, rinde homenaje con la cabeza a los pies del Bienaventurado y le pregunta si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar’. Y dile también: ‘Señor, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, desea atacar a los Vajjis. Él ha dicho: “Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis”’. Presta mucha atención a lo que el Bienaventurado te responda y dímelo a mi regreso. Pues los Tathāgatas nunca dicen nada que no sea cierto”. วสฺสการพฺราหฺมโณ El brahmán Vassakāra ๑๓๓. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ, เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.62] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ. 133. “Así sea, señor”, respondió el brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha, al rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi. Mandó aparejar los mejores carruajes, subió a uno de ellos y, acompañado de los otros carruajes, partió de Rājagaha hacia el Monte Gijjhakūṭa. Viajó en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendió y continuó a pie hasta donde estaba el Bienaventurado. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el Bienaventurado y, tras concluir las palabras de cortesía y afecto, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el brahmán Vassakāra, gran ministro de Magadha, le dijo al Bienaventurado: “Señor Gotama, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, rinde homenaje con la cabeza a los pies del señor Gotama y le pregunta si se encuentra libre de enfermedad y aflicción, si tiene salud, fuerza y bienestar. Señor Gotama, el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de la reina Videhi, desea atacar a los Vajjis. Él ha dicho: ‘Exterminaré a estos Vajjis, tan poderosos y majestuosos; destruiré a los Vajjis, traeré la ruina y el desastre a los Vajjis’”. ราชอปริหานิยธมฺมา Principios para evitar la decadencia de los reyes ๑๓๔. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. 134. En aquel momento, el venerable Ānanda estaba detrás del Bienaventurado, abanicándolo. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “¿Qué has oído, Ānanda? ¿Se reúnen los Vajjis frecuentemente y son numerosas sus asambleas?”. “He oído, señor, que los Vajjis se reúnen frecuentemente y que sus asambleas son numerosas”. “Ānanda, mientras los Vajjis se reúnan frecuentemente y sus asambleas sean numerosas, cabe esperar de ellos prosperidad y no decadencia.” ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “¿Qué has oído, Ānanda? ¿Se reúnen los Vajjis en armonía, se levantan en armonía y llevan a cabo sus deberes en armonía?”. “He oído, señor, que los Vajjis se reúnen en armonía, se levantan en armonía y llevan a cabo sus deberes en armonía”. “Ānanda, mientras los Vajjis se reúnan en armonía, se levanten en armonía y lleven a cabo sus deberes en armonía, cabe esperar de ellos prosperidad y no decadencia.” ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, ‘‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. «¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis no establecen lo que no ha sido establecido, no derogan lo que ya ha sido establecido y proceden de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis no establecen lo que no ha sido establecido, no derogan lo que ya ha sido establecido y proceden de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis no establezcan lo que no ha sido establecido, no deroguen lo que ya ha sido establecido y procedan de acuerdo con las antiguas leyes de los Vajjis tal como han sido establecidas, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia». ‘‘กินฺติ [Pg.63] เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. «¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis honran, respetan, veneran y adoran a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideran que se debe escuchar su palabra?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis honran, respetan, veneran y adoran a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideran que se debe escuchar su palabra”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis honren, respeten, veneren y adoren a aquellos que son ancianos entre los Vajjis, y consideren que se debe escuchar su palabra, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia». ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. «¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis no obligan a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis no obligan a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis no obliguen a vivir con ellos a las mujeres y jóvenes de las familias, arrastrándolas por la fuerza, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia». ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยานิ ตานิ «¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis aquellos...» วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. «...santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, los honran, respetan, veneran y adoran, y no permiten que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis, aquellos santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, los honran, respetan, veneran y adoran, y no permiten que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis honren, respeten, veneren y adoren aquellos santuarios de los Vajjis, tanto internos como externos, y no permitan que disminuyan las ofrendas justas que anteriormente se les daban y realizaban, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia». ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา ภวิสฺสติ, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ [Pg.64] อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุนฺติ. วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ. «¿Qué has oído, Ānanda? ¿Acaso los Vajjis tienen bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir, y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz?». «He oído eso, Señor: “Los Vajjis tienen bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir, y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz”». «Mientras, Ānanda, los Vajjis tengan bien dispuesta la protección, el resguardo y el amparo justo para con los Arahants, de modo que los Arahants que aún no han venido a su reino puedan venir y los Arahants que ya han llegado a su reino puedan vivir en paz, se puede esperar su prosperidad, Ānanda, y no su decadencia». ๑๓๕. อถ โข ภควา วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอกมิทาหํ, พฺราหฺมณ, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย. ตตฺราหํ วชฺชีนํ อิเม สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสึ. ยาวกีวญฺจ, พฺราหฺมณ, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา วชฺชีสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ วชฺชี สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, พฺราหฺมณ, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ. 135. Entonces el Bienaventurado se dirigió al brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha: «En una ocasión, brahmán, yo residía en Vesālī, en el santuario de Sārandada. Allí enseñé a los Vajjis estos siete principios que evitan la decadencia. Mientras, brahmán, estos siete principios que evitan la decadencia permanezcan entre los Vajjis, y mientras los Vajjis sean vistos practicando estos siete principios que evitan la decadencia, se puede esperar su prosperidad, brahmán, y no su decadencia». เอวํ วุตฺเต, วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอกเมเกนปิ, โภ โคตม, อปริหานิเยน ธมฺเมน สมนฺนาคตานํ วชฺชีนํ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. โก ปน วาโท สตฺตหิ อปริหานิเยหิ ธมฺเมหิ. อกรณียาว, โภ โคตม, วชฺชี รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน ยทิทํ ยุทฺธสฺส, อญฺญตฺร อุปลาปนาย อญฺญตฺร มิถุเภทา. หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. Habiendo dicho esto, el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, dijo al Bienaventurado: «Excelso Gotama, incluso con la posesión de uno solo de estos principios que evitan la decadencia, se puede esperar la prosperidad de los Vajjis y no su decadencia; ¿qué decir, pues, de los siete principios? Los Vajjis no pueden ser vencidos en batalla por el rey Ajātasattu de Magadha, hijo de Videhī, a menos que sea mediante la diplomacia o sembrando la discordia entre ellos. Ahora, excelso Gotama, nos marchamos; tenemos muchos asuntos y muchas obligaciones». «Brahmán, haz aquello para lo cual consideres que es el momento». Entonces el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, deleitándose y regocijándose con las palabras del Bienaventurado, se levantó de su asiento y se marchó. ภิกฺขุอปริหานิยธมฺมา Principios que evitan la decadencia de los monjes ๑๓๖. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต วสฺสกาเร พฺราหฺมเณ มคธมหามตฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. 136. Entonces el Bienaventurado, poco después de que el brahmán Vassakāra, el gran ministro de Magadha, se hubiera marchado, se dirigió al venerable Ānanda: «Ve, Ānanda, y reúne en el salón de asambleas a todos los monjes que residen en las cercanías de Rājagaha». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado, y tras reunir en el salón de asambleas a todos los monjes que residían en las cercanías de Rājagaha, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; habiéndose acercado, saludó al Bienaventurado y se detuvo a un lado. Una vez allí, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «Señor, la comunidad de monjes se ha reunido; que el Bienaventurado haga ahora aquello para lo cual considere que es el momento». อถ [Pg.65] โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สตฺต โว, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – Entonces, el Bienaventurado se levantó de su asiento y se dirigió a la sala de asambleas; una vez allí, se sentó en el asiento preparado. Habiéndose sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: "Monjes, os enseñaré siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes se reúnan con frecuencia y sus asambleas sean concurridas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes se reúnan en armonía, se dispersen en armonía y realicen las tareas de la comunidad (Sangha) en armonía, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเตสุ สิกฺขาปเทสุ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no prescriban lo que no ha sido prescrito, no abolan lo que ha sido prescrito y procedan de acuerdo con las reglas de entrenamiento (sikkhāpadas) tal como han sido prescritas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เย เต ภิกฺขู เถรา รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิตา สงฺฆปิตโร สงฺฆปริณายกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes respeten, honren, estimen y veneren a aquellos monjes que son ancianos (theras), de larga trayectoria, ordenados hace mucho tiempo, padres de la comunidad y líderes de la comunidad, y consideren que sus palabras deben ser escuchadas, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย โปโนพฺภวิกาย น วสํ คจฺฉิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no caigan bajo el poder del deseo (taṇhā) que surge y conduce a una nueva existencia, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ สาเปกฺขา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes mantengan su aprecio por las moradas en los bosques, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปจฺจตฺตญฺเญว สตึ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ – ‘กินฺติ อนาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี ผาสุ วิหเรยฺยุ’นฺติ. วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes establezcan individualmente la atención plena con este pensamiento: '¿Cómo podrían venir compañeros de vida pura (sabrahmacārī) que aún no han venido, y cómo podrían vivir felices aquellos compañeros de vida pura que ya han venido?', es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, estas siete cualidades que impiden la decadencia perduren entre los monjes y los monjes sean vistos practicando estas siete cualidades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ๑๓๗. ‘‘อปเรปิ [Pg.66] โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 137. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น กมฺมารามา ภวิสฺสนฺติ น กมฺมรตา น กมฺมารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en las actividades mundanas, ni se complazcan en ellas, ni se entreguen al deleite de las actividades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ภสฺสารามา ภวิสฺสนฺติ น ภสฺสรตา น ภสฺสารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en la charla vana, ni se complazcan en ella, ni se entreguen al deleite de la charla vana, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น นิทฺทารามา ภวิสฺสนฺติ น นิทฺทารตา น นิทฺทารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en el sueño, ni se complazcan en él, ni se entreguen al deleite del sueño, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สงฺคณิการามา ภวิสฺสนฺติ น สงฺคณิกรตา น สงฺคณิการามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no se deleiten en la compañía social, ni se complazcan en ella, ni se entreguen al deleite de la compañía social, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปิจฺฉา ภวิสฺสนฺติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no tengan malos deseos ni caigan bajo el poder de los malos deseos, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปมิตฺตา ภวิสฺสนฺติ น ปาปสหายา น ปาปสมฺปวงฺกา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no tengan malos amigos, ni malos compañeros, ni se inclinen hacia malas compañías, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตราโวสานํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes no se detengan a mitad de camino en su progreso espiritual conformándose con logros menores, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, estas siete cualidades que impiden la decadencia perduren entre los monjes y los monjes sean vistos practicando estas siete cualidades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ๑๓๘. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ…เป… ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สทฺธา ภวิสฺสนฺติ…เป… หิริมนา ภวิสฺสนฺติ… โอตฺตปฺปี ภวิสฺสนฺติ… พหุสฺสุตา ภวิสฺสนฺติ… อารทฺธวีริยา ภวิสฺสนฺติ… อุปฏฺฐิตสฺสตี [Pg.67] ภวิสฺสนฺติ… ปญฺญวนฺโต ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. 138. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia... Mientras, monjes, los monjes posean fe, tengan vergüenza moral, tengan temor al error, sean muy instruidos, tengan una energía persistente, mantengan una atención plena establecida y posean sabiduría, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan. Mientras, monjes, estas siete cualidades que impiden la decadencia perduren entre los monjes y los monjes sean vistos practicando estas siete cualidades, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ๑๓๙. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 139. "Monjes, os enseñaré otras siete cualidades que impiden la decadencia. Escuchad y prestad mucha atención, que voy a hablar". "Así sea, Señor", respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. "Mientras, monjes, los monjes cultiven el factor de iluminación de la atención plena... el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos... el factor de iluminación de la energía... el factor de iluminación de la alegría... el factor de iluminación de la tranquilidad... el factor de iluminación de la concentración... el factor de iluminación de la ecuanimidad, es de esperar que los monjes prosperen y no decaigan." ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, estos siete principios que impiden la decadencia perduren entre los monjes, y mientras los monjes se vean practicando estos siete principios que impiden la decadencia, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ๑๔๐. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 140. “Monjes, os enseñaré otros siete principios que impiden la decadencia. Escuchad esto y prestad mucha atención; hablaré”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo esto: ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนิจฺจสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… อนตฺตสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อสุภสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อาทีนวสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… ปหานสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… วิราคสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… นิโรธสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, los monjes cultiven la percepción de la impermanencia... la percepción del no-yo... la percepción de lo impuro... la percepción del peligro... la percepción del abandono... la percepción del desapego... la percepción de la cesación; solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, estos siete principios de no declive permanezcan entre los monjes, y mientras los monjes se mantengan firmes en estos siete principios de no declive, se ha de esperar su progreso, monjes, y no su declive”. ๑๔๑. ‘‘ฉ, โว ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 141. “Monjes, os enseñaré seis principios que impiden la decadencia. Escuchad esto y prestad mucha atención; hablaré”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo esto: ‘‘ยาวกีวญฺจ[Pg.68], ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, los monjes mantengan acciones corporales de amor bondadoso hacia sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ …เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, los monjes mantengan acciones verbales de amor bondadoso... y acciones mentales de amor bondadoso hacia sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู, เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี ภวิสฺสนฺติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, respecto a aquellas ganancias que son legítimas y obtenidas justamente, incluso lo que hay en el cuenco de limosnas, los monjes las disfruten compartiéndolas sin exclusividad con sus compañeros de vida santa que poseen virtud, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยานิ กานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญูปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, respecto a aquellas virtudes que son íntegras, sin fisuras, sin manchas, sin tacha, que liberan, elogiadas por los sabios, no aferradas y que conducen a la concentración, los monjes vivan poseyendo tal igualdad de virtud con sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. “Mientras, monjes, respecto a aquella visión que es noble y liberadora, que conduce a quien actúa conforme a ella a la completa destrucción del sufrimiento, los monjes vivan poseyendo tal igualdad de visión con sus compañeros de vida santa, tanto en público como en privado, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia.” ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม ฉ อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ ฉสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ. “Mientras, monjes, estos seis principios que impiden la decadencia perduren entre los monjes, y mientras los monjes se vean practicando estos seis principios que impiden la decadencia, solo cabe esperar crecimiento para los monjes y no decadencia”. ๑๔๒. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรนฺโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. 142. Allí, en Rajagaha, mientras el Bienaventurado residía en el monte Gijjhakūṭa, dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración imbuida de virtud produce grandes frutos y grandes beneficios. La sabiduría imbuida de concentración produce grandes frutos y grandes beneficios. La mente imbuida de sabiduría se libera totalmente de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”. ๑๔๓. อถ [Pg.69] โข ภควา ราชคเห ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรติ ราชาคารเก. ตตฺราปิ สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรนฺโต ราชาคารเก เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. 143. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Rajagaha todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia Ambalaṭṭhikā”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado llegó a Ambalaṭṭhikā junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bienaventurado residió en Ambalaṭṭhikā, en la casa real. También allí, mientras residía en Ambalaṭṭhikā, en la casa real, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración imbuida de virtud produce grandes frutos y grandes beneficios. La sabiduría imbuida de concentración produce grandes frutos y grandes beneficios. La mente imbuida de sabiduría se libera totalmente de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”. ๑๔๔. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาฬนฺทา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาฬนฺทา ตทวสริ, ตตฺร สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. 144. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Ambalaṭṭhikā todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia Nāḷandā”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado llegó a Nāḷandā junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bienaventurado residió en Nāḷandā, en el matorral de mangos de Pāvārika. สาริปุตฺตสีหนาโท El rugido de león de Sāriputta ๑๔๕. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ. 145. Entonces el venerable Sāriputta se acercó al Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Sentado a un lado, el venerable Sāriputta dijo esto al Bienaventurado: “Señor, tengo tal confianza en el Bienaventurado que creo que no ha habido, ni habrá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación”. “Grandiosas son tus palabras, Sāriputta, ciertamente has pronunciado un discurso audaz; has hecho una declaración categórica y has rugido un rugido de león diciendo: 'Señor, tengo tal confianza en el Bienaventurado que creo que no ha habido, ni habrá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación'”. ‘‘กึ [Pg.70] เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ¿Acaso tú, Sāriputta, has conocido con tu propia mente la mente de todos aquellos que fueron los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos pasados, pensando: 'Tales eran las virtudes de esos Bienaventurados, tales sus estados, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'. ‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ¿Y acaso tú, Sāriputta, has conocido con tu propia mente la mente de todos aquellos que serán los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos futuros, pensando: 'Tales serán las virtudes de esos Bienaventurados, tales sus estados, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'. ‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม เอวํปญฺโญ เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ¿Y acaso tú, Sāriputta, me has conocido a mí, que ahora soy el Arahant, el Perfectamente Iluminado, con tu propia mente la mente, pensando: 'Tal es la virtud del Bienaventurado, tal su estado, tal su sabiduría, tal su modo de vida, tal su liberación'? 'No, Señor'. ‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กิญฺจรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ? Sāriputta, puesto que no posees el conocimiento de la mente de otros con respecto a los Arahants, los Perfectamente Iluminados del pasado, del futuro y del presente, ¿por qué entonces has pronunciado estas palabras magníficas y audaces, has adoptado una posición de absoluta certeza y has rugido este rugido de león: 'Tanta es mi fe, Señor, en el Bienaventurado; que no ha existido, ni existirá, ni existe ahora otro asceta o brahmán que posea un conocimiento superior al del Bienaventurado en lo que respecta a la iluminación'? ๑๔๖. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ, อปิ จ เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ, ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา, อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต – ‘เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.71], สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺตโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’’’ติ. 146. Señor, no poseo el conocimiento de la mente de otros con respecto a los Arahants, los Perfectamente Iluminados del pasado, del futuro y del presente, pero he comprendido la inferencia del Dhamma. Es como, Señor, si hubiera una ciudad fronteriza del rey, con cimientos firmes, muros y torres sólidos, y una sola puerta, donde hubiera un portero sabio, experto e inteligente, que impidiera el paso a los desconocidos y permitiera el paso a los conocidos. Al recorrer el camino de ronda alrededor de toda la ciudad, no vería una grieta en el muro ni una abertura, ni siquiera lo suficiente para que saliera un gato. Él pensaría: 'Todos los seres de gran tamaño que entran o salen de esta ciudad, entran o salen únicamente por esta puerta'. Del mismo modo, Señor, he comprendido la inferencia del Dhamma: 'Todos aquellos que en el pasado fueron Arahants, Perfectamente Iluminados, habiendo abandonado los cinco obstáculos —esas impurezas de la mente que debilitan la sabiduría— con sus mentes bien establecidas en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, alcanzaron la suprema y perfecta iluminación. Todos aquellos que en el futuro serán Arahants, Perfectamente Iluminados, habiendo abandonado los cinco obstáculos que debilitan la sabiduría, con sus mentes bien establecidas en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, alcanzarán la suprema y perfecta iluminación. El Bienaventurado también, Señor, ahora que es el Arahant, el Perfectamente Iluminado, habiendo abandonado los cinco obstáculos que debilitan la sabiduría, con su mente bien establecida en los cuatro fundamentos de la atención plena, habiendo desarrollado los siete factores de la iluminación tal como son en realidad, ha alcanzado la suprema y perfecta iluminación'. De esta manera, he comprendido la inferencia del Dhamma. ๑๔๗. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรนฺโต ปาวาริกมฺพวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. 147. También allí, en Nāḷandā, mientras residía en el bosquecillo de mangos de Pāvārika, el Bienaventurado impartió frecuentemente esta misma instrucción de Dhamma a los monjes: 'Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración cultivada mediante la virtud produce gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada mediante la concentración produce gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada mediante la sabiduría se libera plenamente de los influjos (āsavas), a saber: del influjo del deseo sensorial, del influjo de la existencia y del influjo de la ignorancia'. ทุสฺสีลอาทีนวา Las desventajas de la falta de virtud ๑๔๘. อถ โข ภควา นาฬนฺทายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาฏลิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาฏลิคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา – ‘‘ภควา กิร ปาฏลิคามํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อาวสถาคาร’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ [Pg.72] อาวสถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, อาวสถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต; ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ. นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา. ปาฏลิคามิกาปิ โข อุปาสกา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา. 148. Entonces el Bendito, habiendo residido en Nāḷandā tanto tiempo como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, vayamos hacia Pāṭaligāma». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bendito. Entonces el Bendito, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a Pāṭaligāma. Los seguidores laicos de Pāṭaligāma oyeron: «Se dice que el Bendito ha llegado a Pāṭaligāma». Entonces los seguidores laicos de Pāṭaligāma se acercaron a donde estaba el Bendito; habiéndose acercado, saludaron al Bendito y se sentaron a un lado. Sentados a un lado, los seguidores laicos de Pāṭaligāma le dijeron al Bendito: «Que el Bendito, Señor, acepte nuestra casa de huéspedes». El Bendito aceptó en silencio. Entonces los seguidores laicos de Pāṭaligāma, conociendo la aceptación del Bendito, se levantaron de sus asientos, saludaron al Bendito, le rodearon por la derecha y se dirigieron hacia la casa de huéspedes; habiendo llegado, cubrieron toda la casa de huéspedes con esteras, prepararon asientos, colocaron un gran recipiente de agua y encendieron una lámpara de aceite; luego regresaron a donde estaba el Bendito y, habiéndose acercado, saludaron al Bendito y se quedaron de pie a un lado. Estando allí de pie, los seguidores laicos de Pāṭaligāma le dijeron al Bendito: «Señor, la casa de huéspedes ha sido totalmente cubierta con esteras, los asientos están preparados, el recipiente de agua colocado y la lámpara de aceite encendida. Haga ahora, Señor, lo que el Bendito considere oportuno». Entonces el Bendito, al atardecer, se arregló el manto, tomó su cuenco y su túnica exterior, y se dirigió a la casa de huéspedes junto con la comunidad de monjes; habiendo llegado, se lavó los pies, entró en la casa de huéspedes y se sentó apoyado en el pilar central, mirando hacia el este. La comunidad de monjes también se lavó los pies, entró en la casa de huéspedes y se sentó apoyada en la pared occidental, mirando hacia el este, teniendo al Bendito frente a ellos. Los seguidores laicos de Pāṭaligāma también se lavaron los pies, entraron en la casa de huéspedes y se sentaron apoyados en la pared oriental, mirando hacia el oeste, teniendo al Bendito frente a ellos. ๑๔๙. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก อามนฺเตสิ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. 149. Entonces el Bendito se dirigió a los seguidores laicos de Pāṭaligāma: «Padres de familia, hay estos cinco peligros para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ¿Cuáles son los cinco? Aquí, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud, debido a su negligencia, incurre en una gran pérdida de sus riquezas. Este es el primer peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. «Además, padres de familia, de una persona inmoral que ha fallado en la virtud se difunde una mala reputación. Este es el segundo peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. «Además, padres de familia, cualquier asamblea a la que se acerque una persona inmoral que ha fallado en la virtud —ya sea una asamblea de nobles, de brahmanes, de padres de familia o de ascetas— se acerca sin confianza y con turbación. Este es el tercer peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. «Además, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud muere confundida. Este es el cuarto peligro para quien es inmoral debido a su falta de virtud. ‘‘ปุน [Pg.73] จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. «Además, padres de familia, una persona inmoral que ha fallado en la virtud, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renace en un estado de privación, en un destino desdichado, en la ruina, en el infierno. Estos son, padres de familia, los cinco peligros para quien es inmoral debido a su falta de virtud.» สีลวนฺตอานิสํส Los beneficios de ser virtuoso ๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. 150. «Padres de familia, hay estos cinco beneficios para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ¿Cuáles son los cinco? Aquí, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud, debido a su diligencia, adquiere una gran acumulación de riquezas. Este es el primer beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. «Además, padres de familia, de una persona virtuosa que ha logrado la virtud se difunde una excelente reputación. Este es el segundo beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. «Además, padres de familia, cualquier asamblea a la que se acerque una persona virtuosa que ha logrado la virtud —ya sea una asamblea de nobles, de brahmanes, de padres de familia o de ascetas— se acerca con confianza y sin turbación. Este es el tercer beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. «Además, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud muere sin confusión. Este es el cuarto beneficio para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud. ‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ. «Además, padres de familia, una persona virtuosa que ha logrado la virtud, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renace en un destino feliz, en el mundo celestial. Estos son, padres de familia, los cinco beneficios para una persona virtuosa debido a su logro en la virtud», dijo el Bendito. ๑๕๑. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, คหปตโย, รตฺติ, ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาฏลิคามิเกสุ อุปาสเกสุ สุญฺญาคารํ ปาวิสิ. 151. Entonces el Bendito, habiendo instruido, exhortado, inspirado y regocijado a los seguidores laicos de Pāṭaligāma con un discurso sobre el Dhamma hasta bien entrada la noche, los despidió diciendo: «Padres de familia, la noche está muy avanzada. Hagan ahora lo que consideren oportuno». «Así sea, Señor», respondieron los seguidores laicos de Pāṭaligāma al Bendito y, tras aceptar sus palabras, se levantaron de sus asientos, saludaron al Bendito, le rodearon por la derecha y se marcharon. Entonces el Bendito, poco después de que los seguidores laicos de Pāṭaligāma se hubieran marchado, entró en un lugar solitario. ปาฏลิปุตฺตนครมาปนํ La construcción de la ciudad de Pāṭaliputta ๑๕๒. เตน [Pg.74] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. เตน สมเยน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. อถ โข ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก นุ โข, อานนฺท, ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺตี’’ติ ? ‘‘สุนิธวสฺสการา, ภนฺเต, มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหายา’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทเวหิ ตาวตึเสหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา, เอวเมว โข, อานนฺท, สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. อิธาหํ, อานนฺท, อทฺทสํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ, อานนฺท, ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยาวตา, อานนฺท, อริยํ อายตนํ ยาวตา วณิปฺปโถ อิทํ อคฺคนครํ ภวิสฺสติ ปาฏลิปุตฺตํ ปุฏเภทนํ. ปาฏลิปุตฺตสฺส โข, อานนฺท, ตโย อนฺตรายา ภวิสฺสนฺติ – อคฺคิโต วา อุทกโต วา มิถุเภทา วา’’ติ. 152. En aquel tiempo, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, estaban construyendo una ciudad en Pāṭaligāma para contener a los Vajjis. En ese momento, numerosas deidades, por millares, se estaban apoderando de los terrenos en Pāṭaligāma. En aquellos lugares donde las deidades de gran poder se apoderaban de los terrenos, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de gran poder se inclinaban a construir sus residencias allí. En los lugares donde se apoderaban de los terrenos deidades de poder medio, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de poder medio se inclinaban a construir allí sus residencias. Y en los lugares donde se apoderaban de los terrenos deidades de poco poder, las mentes de los reyes y de los grandes ministros de poco poder se inclinaban a construir allí sus residencias. El Bienaventurado, con su visión divina, pura y superior a la humana, vio a aquellas deidades apoderándose de los terrenos en Pāṭaligāma por millares. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose levantado al amanecer, se dirigió al venerable Ānanda: '¿Quiénes, Ānanda, están construyendo una ciudad en Pāṭaligāma?'. 'Señor, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, están construyendo una ciudad en Pāṭaligāma para contener a los Vajjis'. 'Ānanda, es como si estuvieran construyendo tras haber consultado con los dioses de Tāvatiṃsa. Ānanda, con mi visión divina, pura y superior a la humana, vi a numerosas deidades apoderándose de los terrenos en Pāṭaligāma por millares. En aquellos lugares donde las deidades de gran poder se apoderan de los terrenos, las mentes de los reyes y ministros de gran poder se inclinan a construir sus residencias; en los lugares de deidades de poder medio, se inclinan los de poder medio; y en los lugares de deidades menores, se inclinan los menores. Ānanda, en tanto se extienda el asentamiento de los nobles y el camino de los mercaderes, esta ciudad de Pāṭaliputta será la principal, un centro donde se abren los fardos de mercancías. Sin embargo, Ānanda, para Pāṭaliputta habrá tres peligros: el fuego, el agua o la discordia interna'. ๑๕๓. อถ [Pg.75] โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สโก อาวสโถ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สเก อาวสเถ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสุํ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. 153. Entonces, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, se acercaron a donde estaba el Bienaventurado; tras llegar, intercambiaron saludos cordiales con él y, después de concluir una conversación amable y memorable, se quedaron de pie a un lado. Una vez allí, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, dijeron al Bienaventurado: 'Que el venerable Gotama acepte hoy nuestra comida junto con la comunidad de monjes'. El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, Sunidha y Vassakāra, sabiendo que el Bienaventurado había aceptado, regresaron a su propia residencia; tras llegar, prepararon en su residencia exquisitos alimentos sólidos y blandos, y enviaron a anunciar al Bienaventurado que era el momento: 'Es la hora, venerable Gotama, la comida está lista'. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อาวสโถ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสุํ สมฺปวาเรสุํ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ – Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana, tomó su cuenco y su manto exterior y, junto con la comunidad de monjes, se dirigió a la residencia de Sunidha y Vassakāra, los ministros de Magadha; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Entonces, Sunidha y Vassakāra sirvieron y satisficieron con sus propias manos a la comunidad de monjes encabezada por el Buda con exquisitos alimentos sólidos y blandos. Luego, cuando el Bienaventurado hubo terminado de comer y retirado la mano de su cuenco, Sunidha y Vassakāra tomaron un asiento bajo y se sentaron a un lado. Mientras estaban sentados allí, el Bienaventurado les expresó su agradecimiento con estos versos: ‘‘ยสฺมึ ปเทเส กปฺเปติ, วาสํ ปณฺฑิตชาติโย; สีลวนฺเตตฺถ โภเชตฺวา, สญฺญเต พฺรหฺมจารโย. ‘En cualquier lugar donde una persona sabia establezca su morada, debe alimentar allí a los virtuosos, a los controlados que llevan la vida santa.’ ‘‘ยา ตตฺถ เทวตา อาสุํ, ตาสํ ทกฺขิณมาทิเส; ตา ปูชิตา ปูชยนฺติ, มานิตา มานยนฺติ นํ. ‘A las deidades que allí habitan, se les debe dedicar los méritos de la ofrenda; ellas, al ser honradas, honran a quien lo hace, y al ser respetadas, le muestran respeto.’ ‘‘ตโต นํ อนุกมฺปนฺติ, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ; เทวตานุกมฺปิโต โปโส, สทา ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ. ‘Por ello, se compadecen de él como una madre se compadece de su propio hijo; aquel por quien las deidades sienten compasión, siempre ve la buena fortuna’. อถ โข ภควา สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. Entonces el Bienaventurado, tras haber expresado su agradecimiento a Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, con estos versos, se levantó de su asiento y se marchó. ๑๕๔. เตน [Pg.76] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ – ‘‘เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม ภวิสฺสติ. เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ ตริสฺสติ, ตํ โคตมติตฺถํ นาม ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา เยน ทฺวาเรน นิกฺขมิ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม อโหสิ. อถ โข ภควา เยน คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อปฺเปกจฺเจ มนุสฺสา นาวํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺติ อปารา, ปารํ คนฺตุกามา. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – คงฺคาย นทิยา โอริมตีเร อนฺตรหิโต ปาริมตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส อปฺเปกจฺเจ นาวํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺเต อปารา ปารํ คนฺตุกาเม. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – 154. En aquel tiempo, Sunidha y Vassakāra, los grandes ministros de Magadha, seguían al Bienaventurado paso a paso, pensando: 'La puerta por la que hoy salga el asceta Gotama se llamará Puerta de Gotama; y el vado por el que cruce el río Ganges se llamará Vado de Gotama'. Y así, la puerta por la que salió el Bienaventurado fue llamada Puerta de Gotama. Luego, el Bienaventurado se dirigió hacia el río Ganges. En ese momento, el río Ganges estaba lleno hasta el borde, de tal modo que un cuervo podría beber de él desde la orilla. Algunas personas buscaban botes, otras buscaban balsas de madera, y otras ataban balsas de caña para ir de este lado al otro, deseando cruzar. Entonces el Bienaventurado —así como un hombre fuerte extiende su brazo doblado o dobla su brazo extendido— desapareció de la orilla de este lado del río Ganges y apareció en la orilla opuesta junto con la comunidad de monjes. El Bienaventurado vio a aquellas personas, a unas buscando botes, a otras buscando balsas de madera y a otras atando balsas de caña para cruzar al otro lado. Entonces, el Bienaventurado, comprendiendo el significado de esto, pronunció en aquel momento esta exclamación inspirada: ‘‘เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ, เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ; กุลฺลญฺหิ ชโน พนฺธติ, ติณฺณา เมธาวิโน ชนา’’ติ. ‘Quienes cruzan el océano y el río del deseo, construyendo un puente y dejando atrás los pantanos; mientras la gente común todavía está atando balsas, los sabios ya han cruzado’. ปฐมภาณวาโร. Fin de la Primera Sección de Recitación. อริยสจฺจกถา Discurso sobre las Nobles Verdades ๑๕๕. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน โกฏิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โกฏิคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – 155. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos a Koṭigāma”. “Así sea, señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia Koṭigāma. Allí el Bienaventurado residió en Koṭigāma. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: ‘‘จตุนฺนํ[Pg.77], ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขสมุทยสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – “Monjes, por no comprender ni penetrar las Cuatro Nobles Verdades, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo en el samsara. ¿Cuáles cuatro? Por no comprender ni penetrar la Noble Verdad del Sufrimiento, monjes, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo. Por no comprender ni penetrar la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento... la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento... la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento, monjes, tanto ustedes como yo hemos transcurrido y vagado por este largo tiempo. Monjes, esta Noble Verdad del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada. Se ha cortado el deseo por la existencia, se ha extinguido el lazo que conduce a una nueva existencia; ahora ya no hay más renacimiento”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió estas palabras: ‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา; สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ. “Por no ver las Cuatro Nobles Verdades tal como realmente son, se ha vagado durante largo tiempo a través de diversos nacimientos.” ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา; อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. “Estas han sido vistas, el lazo de la existencia ha sido erradicado; se ha cortado la raíz del sufrimiento, ahora ya no hay más renacimiento”. ตตฺรปิ สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. También allí, en Koṭigāma, mientras residía, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración plenamente desarrollada mediante la virtud trae gran fruto y gran beneficio. La sabiduría plenamente desarrollada mediante la concentración trae gran fruto y gran beneficio. La mente plenamente desarrollada mediante la sabiduría se libera totalmente de los contaminantes, a saber: del contaminante del deseo sensorial, del contaminante de la existencia y del contaminante de la ignorancia”. อนาวตฺติธมฺมสมฺโพธิปรายณา Aquellos cuya naturaleza es no regresar y están destinados a la iluminación ๑๕๖. อถ โข ภควา โกฏิคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาติกา เตนุปงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต [Pg.78] ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาติกา ตทวสริ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาฬฺโห นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุ นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? นนฺทา นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุนี นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุทตฺโต นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุชาตา นาม, ภนฺเต, อุปาสิกา นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กุกฺกุโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กาฬิมฺโพ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก…เป… นิกโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… กฏิสฺสโห นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สนฺตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สุภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ? 156. Entonces el Bienaventurado, después de haber residido en Koṭigāma tanto tiempo como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos a Nadika”. “Así sea, señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia Nadika. Allí el Bienaventurado residió en Nadika, en la estancia de ladrillo. Entonces el venerable Ānanda se acercó al Bienaventurado; habiéndose acercado, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: “Señor, el monje de nombre Sāḷha ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, la monja de nombre Nandā ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Sudatta ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, la seguidora laica de nombre Sujātā ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Kukkuṭa ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro? Señor, el seguidor laico de nombre Kāḷimba... el seguidor laico de nombre Nikaṭa... de nombre Kaṭissaha... de nombre Tuṭṭha... de nombre Santuṭṭha... de nombre Bhadda... el seguidor laico de nombre Subhadda ha fallecido en Nadika; ¿cuál es su destino?, ¿cuál es su estado futuro?”. ๑๕๗. ‘‘สาฬฺโห, อานนฺท, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. นนฺทา, อานนฺท, ภิกฺขุนี ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สุทตฺโต, อานนฺท, อุปาสโก ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ. สุชาตา, อานนฺท, อุปาสิกา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. กุกฺกุโฏ, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. กาฬิมฺโพ, อานนฺท, อุปาสโก…เป… นิกโฏ, อานนฺท, อุปาสโก… กฏิสฺสโห[Pg.79], อานนฺท, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก … สนฺตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก… ภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก… สุภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ปโรปญฺญาสํ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ, อานนฺท, ปญฺจสตานิ นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. 157. «Ananda, el monje Sāḷho, mediante la destrucción de los asavas, ha alcanzado y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría, que están libres de asavas, habiéndolas conocido y realizado por sí mismo en esta misma vida. Ananda, la monja Nandā, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, ha nacido espontáneamente [en las Moradas Puras] para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, el seguidor laico Sudatta, mediante la destrucción de los tres grilletes y la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, es un ‘una-vez-retornante’ que, regresando a este mundo solo una vez más, pondrá fin al sufrimiento. Ananda, la seguidora laica Sujātā, mediante la destrucción de los tres grilletes, es una ‘que-ha-entrado-en-la-corriente’, ya no está sujeta a caer en mundos de miseria, está firme en su destino y se dirige hacia la plena iluminación. Ananda, el seguidor laico Kukkuṭo, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, ha nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, el seguidor laico Kāḷimbo… [y así también] Nikaṭo, Kaṭissaho, Tuṭṭho, Santuṭṭho, Bhaddo y Subhaddo; todos ellos, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, han nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, más de cincuenta seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los cinco grilletes inferiores, han nacido espontáneamente para alcanzar allí el parinibbāna, sin tener que regresar nunca más de ese mundo. Ananda, más de noventa seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los tres grilletes y la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, son ‘una-vez-retornantes’ que, regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Ananda, más de quinientos seguidores laicos que murieron en Ñātika, mediante la destrucción de los tres grilletes, son ‘que-han-entrado-en-la-corriente’, ya no están sujetos a caer en mundos de miseria, están firmes en su destino y se dirigen hacia la plena iluminación». ธมฺมาทาสธมฺมปริยายา La enseñanza del Dhamma llamada «El Espejo del Dhamma» ๑๕๘. ‘‘อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ยํ มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย. ตสฺมึเยว กาลงฺกเต ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสถ, วิเหสา เหสา, อานนฺท, ตถาคตสฺส. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมาทาสํ นาม ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. 158. «Ananda, no es algo sorprendente que un ser humano muera. Pero si cada vez que alguien muere, ustedes se acercan al Tathāgata para preguntarle por su destino, esto resulta fatigoso para el Tathāgata. Por lo tanto, Ananda, enseñaré la exposición del Dhamma llamada ‘El Espejo del Dhamma’, poseyendo la cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’». ๑๕๙. ‘‘กตโม จ โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ? 159. «¿Y qué es, Ananda, esa exposición del Dhamma llamada ‘El Espejo del Dhamma’, poseyendo la cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’?» ‘‘อิธานนฺท[Pg.80], อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. «Aquí, Ananda, el noble discípulo posee una confianza inamovible en el Buda de esta manera: ‘Por esta razón, el Bendito es un Arahant, perfectamente iluminado, dotado de conocimiento y conducta, un Sugata, conocedor del mundo, guía supremo de quienes pueden ser entrenados, maestro de dioses y seres humanos, el Despierto, el Bendito’». ‘‘ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. «Posee una confianza inamovible en el Dhamma de esta manera: ‘El Dhamma ha sido bien expuesto por el Bendito, es visible aquí y ahora, atemporal, invita a venir y ver, es digno de ser aplicado y debe ser realizado por los sabios, cada uno por sí mismo’». ‘‘สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. «Posee una confianza inamovible en el Sangha de esta manera: ‘El Sangha de discípulos del Bendito practica bien, el Sangha de discípulos del Bendito practica rectamente, el Sangha de discípulos del Bendito practica con sabiduría, el Sangha de discípulos del Bendito practica apropiadamente. Estos son los cuatro pares de hombres, las ocho personas nobles; este Sangha de discípulos del Bendito es digno de ofrendas, digno de hospitalidad, digno de donaciones, digno de ser saludado con las manos juntas, pues es el campo de mérito supremo para el mundo’». ‘‘อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญูปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. «Posee las virtudes queridas por los nobles, que son íntegras, sin roturas, sin manchas, sin tacha, que liberan de la esclavitud, elogiadas por los sabios, no contaminadas por el deseo o las opiniones, y que conducen a la concentración». ‘‘อยํ โข โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ. «Este es, Ananda, el Espejo del Dhamma, poseyendo el cual, un noble discípulo, si así lo desea, podría declarar por sí mismo: ‘Para mí el infierno se ha extinguido, el reino animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, los malos destinos y los mundos de miseria se han extinguido; soy uno que ha entrado en la corriente, ya no estoy sujeto a la caída, estoy firme en mi destino y me dirijo hacia la plena iluminación’». Esto fue lo que dijo el Bendito. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรนฺโต คิญฺชกาวสเถ เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – También allí, mientras permanecía en la Casa de Ladrillo en Ñātika, el Bendito dio con frecuencia esta instrucción de Dhamma a los monjes: ‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. «Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración desarrollada con virtud trae gran fruto y gran beneficio. La sabiduría desarrollada con concentración trae gran fruto y gran beneficio. La mente desarrollada con sabiduría se libera completamente de los asavas, a saber: del asava del deseo sensorial, del asava de la existencia y del asava de la ignorancia». ๑๖๐. อถ [Pg.81] โข ภควา นาติเก ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวสาลี เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวสาลี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – 160. Entonces, después de haber permanecido en Ñātika todo el tiempo que deseó, el Bendito se dirigió al venerable Ananda: «Ven, Ananda, vayamos hacia Vesālī». «Sí, Venerable Señor», respondió el venerable Ananda al Bendito. Entonces el Bendito llegó a Vesālī junto con una gran comunidad de monjes. Allí, el Bendito se alojó en el Bosque de Ambapāli. Y estando allí, el Bendito se dirigió a los monjes: ‘‘สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ. «Monjes, el monje debe permanecer atento y con clara comprensión; esta es nuestra instrucción para ustedes. ¿Y cómo, monjes, es atento un monje? Aquí, monjes, el monje permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, fervoroso, con clara comprensión y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Permanece contemplando las sensaciones en las sensaciones… [y así también] la mente en la mente… y los objetos mentales en los objetos mentales, fervoroso, con clara comprensión y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Así es, monjes, como un monje es atento». ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ¿Y cómo, monjes, es un monje plenamente consciente? Aquí, monjes, el monje actúa con plena conciencia al avanzar y al retroceder; actúa con plena conciencia al mirar hacia adelante y al mirar a los lados; actúa con plena conciencia al doblar y al extender los miembros; actúa con plena conciencia al llevar el manto exterior, el cuenco y los hábitos; actúa con plena conciencia al comer, beber, masticar y saborear; actúa con plena conciencia al defecar y orinar; actúa con plena conciencia al caminar, estar de pie, sentarse, dormir, despertar, hablar y permanecer en silencio. Así, monjes, es como un monje es plenamente consciente. Monjes, que el monje more atento y plenamente consciente; esta es nuestra instrucción para vosotros. อมฺพปาลีคณิกา La cortesana Ambapālī ๑๖๑. อสฺโสสิ โข อมฺพปาลี คณิกา – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยาสิ. เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.82] นิสินฺนํ โข อมฺพปาลึ คณิกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. 161. La cortesana Ambapālī oyó: «Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Vesālī y que reside en mi arboleda de mangos en Vesālī». Entonces, la cortesana Ambapālī mandó preparar los mejores carruajes y, montando en un carruaje magnífico, salió de Vesālī con sus mejores vehículos. Se dirigió hacia su propio parque. Fue en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, luego descendió del vehículo y continuó a pie hasta donde estaba el Bienaventurado; al llegar, rindió homenaje al Bienaventurado y se sentó a un lado. Estando ella sentada a un lado, el Bienaventurado la instruyó, la exhortó, la inspiró y la regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, la cortesana Ambapālī, habiendo sido instruida, exhortada, inspirada y regocijada por el discurso sobre el Dhamma del Bienaventurado, le dijo: «Señor, que el Bienaventurado acepte mi comida para mañana junto con la comunidad de monjes». El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, la cortesana Ambapālī, comprendiendo que el Bienaventurado había aceptado, se levantó de su asiento, rindió homenaje al Bienaventurado, lo rodeó por la derecha y se marchó. อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยึสุ. ตตฺร เอกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตา โหนฺติ โลหิตวณฺณา โลหิตวตฺถา โลหิตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี อมฺพปาลึ คณิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ, เช อมฺพปาลิ, ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสี’’ติ? ‘‘ตถา หิ ปน เม, อยฺยปุตฺตา, ภควา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ‘‘เทหิ, เช อมฺพปาลิ, เอตํ ภตฺตํ สตสหสฺเสนา’’ติ. ‘‘สเจปิ เม, อยฺยปุตฺตา, เวสาลึ สาหารํ ทสฺสถ, เอวมหํ ตํ ภตฺตํ น ทสฺสามี’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ. Los Licchavis de Vesālī oyeron: «Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Vesālī y reside en la arboleda de Ambapālī». Entonces, aquellos Licchavis mandaron preparar los mejores carruajes y, montando en carruajes magníficos, salieron de Vesālī con sus mejores vehículos. Algunos de esos Licchavis eran azules: de color azul, con vestiduras azules y adornos azules; otros Licchavis eran amarillos: de color amarillo, con vestiduras amarillas y adornos amarillos; otros Licchavis eran rojos: de color rojo, con vestiduras rojas y adornos rojos; y otros Licchavis eran blancos: de color blanco, con vestiduras blancas y adornos blancos. Entonces, la cortesana Ambapālī hizo chocar su eje contra el eje, su rueda contra la rueda y su yugo contra el yugo de los jóvenes Licchavis. Ante esto, los Licchavis le dijeron a la cortesana Ambapālī: «¿Por qué, querida Ambapālī, haces chocar tu eje contra el eje, tu rueda contra la rueda y tu yugo contra el yugo de los jóvenes Licchavis?». «Es porque, señores, he invitado al Bienaventurado junto con la comunidad de monjes para la comida de mañana». «Danos esa comida, querida Ambapālī, por cien mil monedas». «Señores, aunque me dierais Vesālī con todo su territorio, no os daría esa comida». Entonces, los Licchavis chasquearon sus dedos diciendo: «¡Oh, amigos, hemos sido vencidos por una mujer! ¡Oh, amigos, hemos sido derrotados por una mujer!». อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน อมฺพปาลิวนํ เตน ปายึสุ. อทฺทสา โข ภควา เต ลิจฺฉวี ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยสํ [Pg.83], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ เทวา ตาวตึสา อทิฏฺฐปุพฺพา, โอโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อปโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อุปสํหรถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ – ตาวตึสสทิส’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ลิจฺฉวี ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อธิวุตฺถํ โข เม, ลิจฺฉวี, สฺวาตนาย อมฺพปาลิยา คณิกาย ภตฺต’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. Luego, aquellos Licchavis se dirigieron hacia la arboleda de Ambapālī. El Bienaventurado vio a los Licchavis que se acercaban desde lejos. Al verlos, se dirigió a los monjes: «Monjes, aquellos monjes que nunca han visto a los dioses de Tāvatiṃsa, observad a la asamblea de los Licchavis; mirad bien a la asamblea de los Licchavis; contemplad a la asamblea de los Licchavis comparándola con los dioses de Tāvatiṃsa». Entonces, aquellos Licchavis fueron en carruaje hasta donde el terreno lo permitía, descendieron y continuaron a pie hasta donde estaba el Bienaventurado; al llegar, rindieron homenaje al Bienaventurado y se sentaron a un lado. Estando ellos sentados a un lado, el Bienaventurado los instruyó, los exhortó, los inspiró y los regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, aquellos Licchavis, habiendo sido instruidos, exhortados, inspirados y regocijados por el discurso sobre el Dhamma del Bienaventurado, le dijeron: «Señor, que el Bienaventurado acepte nuestra comida para mañana junto con la comunidad de monjes». El Bienaventurado les dijo: «Licchavis, ya he aceptado la comida para mañana de la cortesana Ambapālī». Entonces, los Licchavis chasquearon sus dedos diciendo: «¡Oh, amigos, hemos sido vencidos por una mujer! ¡Oh, amigos, hemos sido derrotados por una mujer!». Luego, los Licchavis, deleitándose y regocijándose con las palabras del Bienaventurado, se levantaron de sus asientos, rindieron homenaje al Bienaventurado, lo rodearon por la derecha y se marcharon. ๑๖๒. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อาราเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อมฺพปาลิยา คณิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาหํ, ภนฺเต, อารามํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อารามํ. อถ โข ภควา อมฺพปาลึ คณิกํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อมฺพปาลิวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ [Pg.84] – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. 162. Entonces, al transcurrir aquella noche, la cortesana Ambapālī, habiendo preparado en su propio parque exquisitas comidas sólidas y blandas, hizo informar al Bienaventurado que era el momento: “Señor, es la hora, la comida está lista”. Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, se dirigió junto con la comunidad de monjes hacia la residencia de la cortesana Ambapālī; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Entonces la cortesana Ambapālī, con sus propias manos, sirvió y satisfizo a la comunidad de monjes encabezada por el Buda con exquisitas comidas sólidas y blandas. Entonces la cortesana Ambapālī, al notar que el Bienaventurado había terminado de comer y había retirado la mano del cuenco, tomó un asiento bajo y se sentó a un lado. Sentada a un lado, la cortesana Ambapālī dijo esto al Bienaventurado: “Señor, ofrezco este parque a la comunidad de monjes encabezada por el Buda”. El Bienaventurado aceptó el parque. Luego, habiendo instruido, exhortado, animado y regocijado a la cortesana Ambapālī con un discurso sobre el Dhamma, el Bienaventurado se levantó de su asiento y partió. Allí también, mientras residía en Vesālī, en el bosque de Ambapālī, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Tal es la virtud, tal es la concentración, tal es la sabiduría. La concentración cultivada con la virtud produce gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada con la concentración produce gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada con la sabiduría se libera plenamente de los efluvios (āsavas), a saber: el efluvio del deseo sensorial, el efluvio de la existencia y el efluvio de la ignorancia”. เวฬุวคามวสฺสูปคมนํ Entrada en el retiro de lluvias en la aldea de Veḷuva ๑๖๓. อถ โข ภควา อมฺพปาลิวเน ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวฬุวคามโก เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวฬุวคามโก ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวฬุวคามเก วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุเปถ. อหํ ปน อิเธว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. ภควา ปน ตตฺเถว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉิ. 163. Entonces el Bienaventurado, después de haber permanecido en el bosque de Ambapālī tanto como deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Ven, Ānanda, vayamos hacia la aldea de Veḷuva”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a la aldea de Veḷuva. Allí, el Bienaventurado residió en la aldea de Veḷuva. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Vayan, monjes, y pasen el retiro de lluvias en los alrededores de Vesālī, donde tengan amigos, conocidos o compañeros íntimos. Yo, por mi parte, pasaré el retiro de lluvias aquí mismo, en la aldea de Veḷuva”. “Así sea, Señor”, respondieron aquellos monjes al Bienaventurado, y pasaron el retiro de lluvias en los alrededores de Vesālī, según sus amistades, conocidos o compañeros. El Bienaventurado, sin embargo, pasó el retiro de lluvias allí mismo, en la aldea de Veḷuva. ๑๖๔. อถ โข ภควโต วสฺสูปคตสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, พาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘น โข เมตํ ปติรูปํ, ยฺวาหํ อนามนฺเตตฺวา อุปฏฺฐาเก อนปโลเกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ ปรินิพฺพาเยยฺยํ. ยํนูนาหํ อิมํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหเรยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา ตํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหาสิ. อถ โข ภควโต โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. อถ โข ภควา คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ [Pg.85] เอตทโวจ – ‘‘ทิฏฺโฐ เม, ภนฺเต, ภควโต ผาสุ; ทิฏฺฐํ เม, ภนฺเต, ภควโต ขมนียํ, อปิ จ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต วิย กาโย. ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ; ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺติ ภควโต เคลญฺเญน, อปิ จ เม, ภนฺเต, อโหสิ กาจิเทว อสฺสาสมตฺตา – ‘น ตาว ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, น ยาว ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหรตี’’’ติ. 164. Entonces, después de que el Bienaventurado hubiera entrado en el retiro de lluvias, le sobrevino una grave enfermedad y surgieron dolores intensos, cercanos a la muerte. El Bienaventurado los soportó con atención plena y clara comprensión, sin afligirse. Entonces, el Bienaventurado pensó: “No sería apropiado que yo partiera al parinibbāna sin informar a mis servidores y sin despedirme de la comunidad de monjes. Sería mejor que yo rechazara esta enfermedad con esfuerzo y permaneciera manteniendo las formaciones vitales”. Entonces el Bienaventurado, rechazando aquella enfermedad con esfuerzo, permaneció manteniendo las formaciones vitales. Y la enfermedad del Bienaventurado se apaciguó. Entonces el Bienaventurado, recuperado de la enfermedad, poco después de su recuperación, salió de su vivienda y se sentó en el asiento preparado a la sombra de la misma. Entonces el venerable Ānanda se acercó al Bienaventurado; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Sentada a un lado, el venerable Ānanda dijo esto al Bienaventurado: “Señor, he visto el alivio del Bienaventurado; he visto, Señor, la recuperación del Bienaventurado. Sin embargo, Señor, mi cuerpo se sentía como si estuviera entumecido; las direcciones no me resultaban claras y las enseñanzas (el Dhamma) no me venían a la mente debido a la enfermedad del Bienaventurado. No obstante, Señor, tuve un pequeño consuelo al pensar: ‘El Bienaventurado no entrará en el parinibbāna hasta que no haya declarado algo con respecto a la comunidad de monjes’”. ๑๖๕. ‘‘กึ ปนานนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ มยิ ปจฺจาสีสติ ? เทสิโต, อานนฺท, มยา ธมฺโม อนนฺตรํ อพาหิรํ กริตฺวา. นตฺถานนฺท, ตถาคตสฺส ธมฺเมสุ อาจริยมุฏฺฐิ. ยสฺส นูน, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา, โส นูน, อานนฺท, ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหเรยฺย. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, น เอวํ โหติ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา. สกึ, อานนฺท, ตถาคโต ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหริสฺสติ. อหํ โข ปนานนฺท, เอตรหิ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. อาสีติโก เม วโย วตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ชชฺชรสกฏํ เวฐมิสฺสเกน ยาเปติ, เอวเมว โข, อานนฺท, เวฐมิสฺสเกน มญฺเญ ตถาคตสฺส กาโย ยาเปติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ตถาคโต สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา เอกจฺจานํ เวทนานํ นิโรธา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ผาสุตโร, อานนฺท, ตสฺมึ สมเย ตถาคตสฺส กาโย โหติ. ตสฺมาติหานนฺท, อตฺตทีปา วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ[Pg.86]. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เอตรหิ วา มม วา อจฺจเยน อตฺตทีปา วิหริสฺสนฺติ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา, ตมตคฺเค เม เต, อานนฺท, ภิกฺขู ภวิสฺสนฺติ เย เกจิ สิกฺขากามา’’ติ. 165. ¿Qué es lo que la comunidad de monjes espera todavía de mí, Ānanda? He enseñado el Dhamma, Ānanda, sin hacer distinción entre una doctrina interna y una externa. En el Tathāgata, Ānanda, respecto a las enseñanzas, no existe el 'puño cerrado del maestro'. Ānanda, si alguien pensara: 'Yo gobernaré a la comunidad de monjes' o 'La comunidad de monjes depende de mí', tal persona debería dar alguna instrucción respecto a la comunidad de monjes. Pero el Tathāgata, Ānanda, no piensa: 'Yo gobernaré a la comunidad de monjes' ni 'La comunidad de monjes depende de mí'. Por lo tanto, Ānanda, ¿por qué debería el Tathāgata dar alguna instrucción respecto a la comunidad de monjes? Ānanda, ahora soy viejo, anciano, avanzado en años, mi vida ha llegado a su fin; mi edad alcanza los ochenta años. Ānanda, así como un carro viejo se mantiene en marcha gracias a los refuerzos de cuerdas, del mismo modo me parece que el cuerpo del Tathāgata se mantiene en marcha gracias a los refuerzos. Ānanda, cuando el Tathāgata, por no prestar atención a ninguna señal y por el cese de ciertas sensaciones mundanas, entra y mora en la concentración de la mente libre de señales, en ese momento el cuerpo del Tathāgata se encuentra más confortable. Por lo tanto, Ānanda, morad siendo vuestra propia isla, siendo vuestro propio refugio, sin buscar otro refugio; teniendo el Dhamma como isla, teniendo el Dhamma como refugio, sin buscar otro refugio. ¿Y cómo, Ānanda, un monje mora siendo su propia isla, siendo su propio refugio, sin buscar otro refugio, teniendo el Dhamma como isla y como refugio? En este sentido, Ānanda, el monje mora contemplando el cuerpo en el cuerpo, ferviente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Mora contemplando las sensaciones en las sensaciones... la mente en la mente... los fenómenos en los fenómenos, ferviente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. De este modo, Ānanda, el monje mora siendo su propia isla y su propio refugio. Ānanda, ya sea ahora o después de mi partida, aquellos que moren siendo su propia isla y su propio refugio, sin buscar otro refugio, teniendo el Dhamma como isla y como refugio, esos monjes míos que deseen aprender alcanzarán la cumbre más alta. ทุติยภาณวาโร. Fin de la segunda sección de recitación. นิมิตฺโตภาสกถา Relato sobre la insinuación y la señal ๑๖๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, อานนฺท, นิสีทนํ, เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวา วิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข อานนฺโท ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. 166. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, entró en Vesālī para pedir limosna. Habiendo caminado por Vesālī por limosnas y después de haber regresado de su ronda de limosnas tras la comida, se dirigió al venerable Ānanda: 'Ānanda, toma el asiento para meditar; iremos al santuario Cāpāla para pasar el día'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, tomando el asiento, siguió de cerca al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al santuario Cāpāla y, al llegar, se sentó en el asiento preparado. El venerable Ānanda, tras rendir homenaje al Bienaventurado, se sentó a un lado. ๑๖๗. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. ทุติยมฺปิ [Pg.87] โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. 167. Mientras el venerable Ānanda estaba sentado a un lado, el Bienaventurado le dijo: 'Ānanda, Vesālī es placentera; el santuario Udena es placentero; el santuario Gotamaka es placentero; el santuario Sattamba es placentero; el santuario Bahuputta es placentero; el santuario Sārandada es placentero; el santuario Cāpāla es placentero. Ānanda, cualquier persona que haya desarrollado, cultivado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo, establecido como su base, consolidado, acumulado y perfeccionado las cuatro bases del éxito, podría, si lo deseara, permanecer por un eón completo o por lo que resta de él. Ānanda, el Tathāgata ha desarrollado, cultivado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo, establecido como su base, consolidado, acumulado y perfeccionado las cuatro bases del éxito. Por lo tanto, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón completo o por lo que resta de él'. Pero a pesar de que el Bienaventurado hizo una señal tan clara y una insinuación tan evidente, el venerable Ānanda no fue capaz de comprenderla; no suplicó al Bienaventurado: 'Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón por el bien de muchos, por la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y hombres', pues su mente estaba poseída por Māra. Por segunda vez... por tercera vez el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda diciendo: 'Ānanda, Vesālī es placentera... el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón completo o por lo que resta de él'. Pero el venerable Ānanda, a pesar de la clara señal e insinuación del Bienaventurado, no fue capaz de comprenderla; no suplicó al Bienaventurado que permaneciera, pues su mente estaba poseída por Māra. Entonces el Bienaventurado dijo al venerable Ānanda: 'Ve ahora, Ānanda, haz lo que consideres oportuno para este momento'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, levantándose de su asiento, le rindió homenaje, le rodeó por la derecha y se sentó no muy lejos, a la sombra de un árbol. มารยาจนกถา Relato sobre la petición de Māra ๑๖๘. อถ โข มาโร ปาปิมา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโร ปาปิมา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานี กริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ[Pg.88]. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขู ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. 168. Entonces Mara, el Maligno, poco después de que el venerable Ānanda se hubo retirado, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; habiéndose acercado, se detuvo a un lado. Estando allí de pie a un lado, Mara el Maligno dijo al Bienaventurado: «Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado. Pues el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis monjes no sean discípulos competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, los monjes discípulos del Bienaventurado son competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado». ‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. «Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis monjas no sean discípulas competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, las monjas discípulas del Bienaventurado son competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado». ‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสกา ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ[Pg.89], ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. «Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis seguidores laicos no sean discípulos competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, los seguidores laicos discípulos del Bienaventurado son competentes, disciplinados, seguros, eruditos, conocedores del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado». ‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสิกา ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. «Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que mis seguidoras laicas no sean discípulas competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, que vivan de acuerdo con el Dhamma; hasta que, habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, no la expliquen, la enseñen, la proclamen, la establezcan, la revelen, la analicen y la aclaren; hasta que no puedan refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñar el Dhamma de manera convincente”. Y ahora, Señor, las seguidoras laicas discípulas del Bienaventurado son competentes, disciplinadas, seguras, eruditas, conocedoras del Dhamma, practicantes en conformidad con el Dhamma, practicantes de la conducta apropiada, viven de acuerdo con el Dhamma; habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, la explican, la enseñan, la proclaman, la establecen, la revelan, la analicen y la aclaran; pueden refutar con la verdad cualquier doctrina ajena que surja y enseñan el Dhamma de manera convincente. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado». ‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธํ เจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธํ เจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’’ติ. «Señor, el Bienaventurado ha pronunciado estas palabras: “Maligno, no alcanzaré el parinibbāna hasta que esta vida santa mía no sea exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, difundida y bien proclamada por dioses y humanos”. Y ahora, Señor, la vida santa del Bienaventurado es exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, difundida y bien proclamada por dioses y humanos. Que el Bienaventurado alcance ahora el parinibbāna, que el Sugata alcance el parinibbāna; ahora es el momento del parinibbāna para el Bienaventurado». เอวํ วุตฺเต ภควา มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. Dicho esto, el Bienaventurado se dirigió a Mara, el Maligno: "Pierde cuidado, Maligno; no pasará mucho tiempo hasta que ocurra el parinibbana del Tathagata. De aquí a tres meses, el Tathagata entrará en el parinibbana final". อายุสงฺขารโอสฺสชฺชนํ La renuncia a la formación vital ๑๖๙. อถ โข ภควา จาปาเล เจติเย สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชิ. โอสฺสฏฺเฐ จ ภควตา อายุสงฺขาเร มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส, เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ[Pg.90]. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – 169. Entonces, el Bienaventurado, estando en el santuario de Capala, atento y plenamente consciente, renunció a su formación vital. Al renunciar el Bienaventurado a su formación vital, ocurrió un gran terremoto, aterrador y capaz de erizar el vello, y los tambores celestiales resonaron. Entonces, comprendiendo el significado de esto, el Bienaventurado pronunció en aquel momento esta inspirada exclamación (udana): ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ; อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ. "Sopesando lo mensurable y lo inmensurable, el Sabio renunció a la formación de la existencia; deleitándose en su interior y concentrado, rompió el tejido de las impurezas que nacen de uno mismo, como un guerrero rompe su armadura". มหาภูมิจาลเหตุ Causas de un gran terremoto ๑๗๐. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, มหา วตายํ ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ? 170. Entonces, al venerable Ananda se le ocurrió este pensamiento: "¡Qué asombroso, qué extraordinario! Este terremoto es verdaderamente grande; es sumamente grande, aterrador y capaz de erizar el vello; y los tambores celestiales han resonado. ¿Cuál será la causa, cuál será el motivo para la manifestación de este gran terremoto?". อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, มหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ? Entonces, el venerable Ananda se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse y rendirle homenaje, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ananda se dirigió al Bienaventurado: "Venerable Señor, ¡qué asombroso, qué extraordinario! Este terremoto es verdaderamente grande; es sumamente grande, aterrador y capaz de erizar el vello; y los tambores celestiales han resonado. ¿Cuál es, venerable Señor, la causa, cuál es el motivo para la manifestación de este gran terremoto?". ๑๗๑. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. กตเม อฏฺฐ? อยํ, อานนฺท, มหาปถวี อุทเก ปติฏฺฐิตา, อุทกํ วาเต ปติฏฺฐิตํ, วาโต อากาสฏฺโฐ. โหติ โข โส, อานนฺท, สมโย, ยํ มหาวาตา วายนฺติ. มหาวาตา วายนฺตา อุทกํ กมฺเปนฺติ. อุทกํ กมฺปิตํ ปถวึ กมฺเปติ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. 171. "Hay, Ananda, ocho causas y ocho motivos para la manifestación de un gran terremoto. ¿Cuáles son estos ocho? Esta gran tierra, Ananda, se apoya sobre el agua, el agua sobre el viento y el viento sobre el espacio. Llega un momento, Ananda, en que soplan vientos impetuosos. Al soplar los vientos impetuosos, estos agitan el agua. El agua agitada hace temblar la tierra. Esta es la primera causa y el primer motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต, เทโว วา มหิทฺธิโก มหานุภาโว, ตสฺส ปริตฺตา ปถวีสญฺญา ภาวิตา โหติ, อปฺปมาณา อาโปสญฺญา. โส อิมํ ปถวึ กมฺเปติ สงฺกมฺเปติ สมฺปกมฺเปติ สมฺปเวเธติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando un asceta o un brahmán posee poderes psíquicos y ha alcanzado la maestría de la mente, o bien un deva de gran poder y esplendor, ha desarrollado una percepción limitada de la tierra y una percepción ilimitada del agua, este hace que la tierra tiemble, se sacuda, se estremezca y se conmocione. Esta es la segunda causa y el segundo motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน [Pg.91] จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตกายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando el Bodhisatta, descendiendo del cielo de Tusita, entra en el vientre materno atento y plenamente consciente, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la tercera causa y el tercer motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมา นิกฺขมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando el Bodhisatta sale del vientre materno atento y plenamente consciente, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la cuarta causa y el cuarto motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando el Tathagata alcanza el insuperable y perfecto despertar, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la quinta causa y el quinto motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando el Tathagata pone en movimiento la insuperable Rueda del Dhamma, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la sexta causa y el sexto motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. Además, Ananda, cuando el Tathagata, atento y plenamente consciente, renuncia a su formación vital, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la séptima causa y el séptimo motivo para la manifestación de un gran terremoto. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ. Además, Ananda, cuando el Tathagata entra en el elemento del Nibbana sin remanente de apego, entonces esta tierra tiembla, se sacude, se estremece y se conmociona. Esta es la octava causa y el octavo motivo para la manifestación de un gran terremoto. Estas son, Ananda, las ocho causas y los ocho motivos para la manifestación de un gran terremoto". อฏฺฐ ปริสา Las ocho asambleas ๑๗๒. ‘‘อฏฺฐ โข อิมา, อานนฺท, ปริสา. กตมา อฏฺฐ? ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา. อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท[Pg.92], อเนกสตํ ขตฺติยปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท, อเนกสตํ พฺราหฺมณปริสํ…เป… คหปติปริสํ… สมณปริสํ… จาตุมหาราชิกปริสํ… ตาวตึสปริสํ… มารปริสํ… พฺรหฺมปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อิมา โข, อานนฺท, อฏฺฐ ปริสา. 172. “Ánanda, hay estas ocho clases de asambleas. ¿Cuáles son las ocho? La asamblea de los nobles, la asamblea de los brahmanes, la asamblea de los jefes de hogar, la asamblea de los ascetas, la asamblea de los devas de los Cuatro Grandes Reyes, la asamblea de los devas de Tāvatiṃsa, la asamblea de Māra y la asamblea de Brahmā. Recuerdo, Ánanda, haberme acercado a cientos de asambleas de nobles. Allí me sentaba con ellos, conversaba con ellos y entablaba debates. En esas ocasiones, mi apariencia era como la de ellos y mi voz era como la de ellos. Los instruía, los instaba, los animaba y los regocijaba con una charla sobre el Dhamma. Mientras yo hablaba, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que habla, un deva o un humano?’. Tras haberlos instruido, instado, animado y regocijado con la charla sobre el Dhamma, yo desaparecía. Y cuando desaparecía, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que ha desaparecido, un deva o un humano?’. Recuerdo, Ánanda, haberme acercado a cientos de asambleas de brahmanes... a cientos de asambleas de jefes de hogar... a cientos de asambleas de ascetas... a cientos de asambleas de los devas de los Cuatro Grandes Reyes... a cientos de asambleas de los devas de Tāvatiṃsa... a cientos de asambleas de Māra... a cientos de asambleas de Brahmā. Allí también me sentaba con ellos, conversaba con ellos y entablaba debates. En esas ocasiones, mi apariencia era como la de ellos y mi voz era como la de ellos. Los instruía, los instaba, los animaba y los regocijaba con una charla sobre el Dhamma. Mientras yo hablaba, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que habla, un deva o un humano?’. Tras haberlos instruido, instado, animado y regocijado con la charla sobre el Dhamma, yo desaparecía. Y cuando desaparecía, ellos no sabían quién era yo, preguntándose: ‘¿Quién será este que ha desaparecido, un deva o un humano?’. Estas son, Ánanda, las ocho clases de asambleas”. อฏฺฐ อภิภายตนานิ Las ocho esferas de trascendencia ๑๗๓. ‘‘อฏฺฐ โข อิมานิ, อานนฺท, อภิภายตนานิ. กตมานิ อฏฺฐ? อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ. 173. “Ánanda, hay estas ocho esferas de trascendencia. ¿Cuáles son las ocho? Uno, percibiendo formas internamente, ve formas externamente que son limitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la primera esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ. “Uno, percibiendo formas internamente, ve formas externamente que son ilimitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la segunda esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son limitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la tercera esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.93] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son ilimitadas, ya sean bellas o feas. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la cuarta esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son azules, de color azul, de apariencia azul, de brillo azul. Al igual que la flor de lino es azul, de color azul, de apariencia azul y de brillo azul; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es azul, de color azul, de apariencia azul y de brillo azul; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son azules, de color azul, de apariencia azul, de brillo azul. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la quinta esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son amarillas, de color amarillo, de apariencia amarilla, de brillo amarillo. Al igual que la flor de kaṇikāra es amarilla, de color amarillo, de apariencia amarilla y de brillo amarillo; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es amarilla, de color amarillo, de apariencia amarilla y de brillo amarillo; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son amarillas, de color amarillo, de apariencia amarilla, de brillo amarillo. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la sexta esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son rojas, de color rojo, de apariencia roja, de brillo rojo. Al igual que la flor de bandhujīvaka es roja, de color rojo, de apariencia roja y de brillo rojo; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es roja, de color rojo, de apariencia roja y de brillo rojo; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son rojas, de color rojo, de apariencia roja, de brillo rojo. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la séptima esfera de trascendencia.” ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา [Pg.94] โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิมานิ โข, อานนฺท, อฏฺฐ อภิภายตนานิ. “Uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son blancas, de color blanco, de apariencia blanca, de brillo blanco. Al igual que la estrella de la mañana es blanca, de color blanco, de apariencia blanca y de brillo blanco; o como una tela de Benarés, finamente acabada por ambos lados, que es blanca, de color blanco, de apariencia blanca y de brillo blanco; así mismo, uno, sin percibir formas internamente, ve formas externamente que son blancas, de color blanco, de apariencia blanca, de brillo blanco. Trascendiéndolas, tiene la percepción: ‘Yo conozco, yo veo’. Esta es la octava esfera de trascendencia. Estas son, Ánanda, las ocho esferas de trascendencia.” อฏฺฐ วิโมกฺขา Las ocho liberaciones ๑๗๔. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา. 174. “Ananda, hay estas ocho liberaciones. ¿Cuáles son las ocho? (1) Al poseer forma material, uno ve formas materiales; esta es la primera liberación. (2) No percibiendo formas materiales internamente, uno ve formas materiales externamente; esta es la segunda liberación. (3) Uno está resuelto solo en ‘lo bello’; esta es la tercera liberación. (4) Mediante la superación total de las percepciones de la forma, con la desaparición de las percepciones de resistencia y sin prestar atención a las percepciones de la diversidad, pensando ‘el espacio es infinito’, uno alcanza y permanece en la esfera del espacio infinito; esta es la cuarta liberación. (5) Superando totalmente la esfera del espacio infinito, pensando ‘la conciencia es infinita’, uno alcanza y permanece en la esfera de la conciencia infinita; esta es la quinta liberación. (6) Superando totalmente la esfera de la conciencia infinita, pensando ‘no hay nada’, uno alcanza y permanece en la esfera de la nada; esta es la sexta liberación. (7) Superando totalmente la esfera de la nada, uno alcanza y permanece en la esfera de ni percepción ni no-percepción; esta es la séptima liberación. (8) Superando totalmente la esfera de ni percepción ni no-percepción, uno alcanza y permanece en la cesación de la percepción y la sensación; esta es la octava liberación. Estas, Ananda, son las ocho liberaciones”. ๑๗๕. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ. เอวํ วุตฺเต อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ – 175. “En una ocasión, Ananda, cuando apenas me había iluminado, me encontraba en Uruvela, a orillas del río Nerañjara, bajo el árbol banyan Ajapala. Entonces, Ananda, Mara, el Malvado, se acercó a donde yo estaba, se detuvo a un lado y me dijo: ‘Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado’. Cuando dijo esto, Ananda, yo le respondí a Mara, el Malvado, con estas palabras:” ‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา [Pg.95] สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ. “‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos monjes sean expertos, disciplinados, seguros de sí mismos, muy instruidos, conocedores del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas (milagros)’.” ‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ. “‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulas monjas sean expertas, disciplinadas, seguras de sí mismas, muy instruidas, conocedoras del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.” ‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ. “‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos laicos sean expertos, disciplinados, seguros de sí mismos, muy instruidos, conocedores del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.” ‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ. “‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulas laicas sean expertas, disciplinadas, seguras de sí mismas, muy instruidas, conocedoras del Dhamma, practicantes del Dhamma de acuerdo con el Dhamma, que practiquen correctamente y vivan conforme al Dhamma; y que habiendo aprendido la enseñanza de su propio maestro, puedan explicarla, enseñarla, proclamarla, establecerla, revelarla, analizarla y aclararla, y que cuando surjan doctrinas ajenas, puedan refutarlas bien y completamente mediante el Dhamma, y enseñar el Dhamma que posee maravillas’.” ‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. “‘No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que esta vida santa mía sea exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y bien proclamada por dioses y humanos’. Esto es lo que dije.” ๑๗๖. ‘‘อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม[Pg.96], ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ. 176. “Y hoy mismo, Ananda, aquí en el santuario de Capala, Mara, el Malvado, se acercó a mí, se detuvo a un lado y me dijo: ‘Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado. Pues el Bienaventurado dijo una vez estas palabras: "No alcanzaré el parinirvana, Malvado, hasta que mis discípulos monjes... (y así con las monjas, los laicos y las laicas) sean expertos... hasta que esta vida santa sea exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y bien proclamada por dioses y humanos". Y ahora, Señor, la vida santa del Bienaventurado es exitosa, próspera, extendida, conocida por mucha gente, bien establecida y extraordinariamente bien proclamada por dioses y humanos. Señor, que el Bienaventurado alcance ahora el parinirvana; que el Sugata alcance el parinirvana. Señor, ahora es el momento del parinirvana del Bienaventurado’.” ๑๗๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, นจิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย ตถาคเตน สเตน สมฺปชาเนน อายุสงฺขาโร โอสฺสฏฺโฐ’’ติ. 177. “Cuando dijo esto, Ananda, yo le respondí a Mara, el Malvado: ‘No te preocupes, Malvado, pronto ocurrirá el parinirvana del Tathagata. De aquí a tres meses, el Tathagata alcanzará el parinirvana’. Y hoy mismo, Ananda, en el santuario de Capala, el Tathagata, con atención plena y clara comprensión, ha renunciado a la formación vital (el principio de la vida)”. อานนฺทยาจนกถา La Petición de Ananda ๑๗๘. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. 178. Tras decir esto, el venerable Ananda se dirigió al Bienaventurado: “Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón; que el Sugata permanezca por un eón, por el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de dioses y humanos”. ‘‘อลํทานิ, อานนฺท. มา ตถาคตํ ยาจิ, อกาโลทานิ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาจนายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. —Basta ya, Ānanda. No supliques al Tathāgata; ahora no es el momento, Ānanda, de suplicar al Tathāgata. Por segunda vez el venerable Ānanda... por tercera vez el venerable Ānanda le dijo esto al Bienaventurado: —Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón para beneficio de muchos, para felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de los dioses y los seres humanos. ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส โพธิ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อถ กิญฺจรหิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาวตติยกํ อภินิปฺปีเฬสี’’ติ? ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. โส [Pg.97] อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’’ติ. ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตถาคเตน เอวํ โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ. —¿Crees tú, Ānanda, en el despertar del Tathāgata? —Sí, Señor. —Entonces, ¿por qué, Ānanda, apremiaste al Tathāgata hasta tres veces? —Señor, he oído esto directamente del Bienaventurado, lo he recibido directamente de él: «Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder, las haya cultivado, las haya convertido en su vehículo, en su fundamento, las haya establecido, consolidado y perfeccionado, podría, si lo deseara, permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Señor, el Tathāgata ha desarrollado las cuatro bases del poder, las ha cultivado, las ha convertido en su vehículo, en su fundamento, las ha establecido, consolidado y perfeccionado. Por eso, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón. —¿Crees en esto, Ānanda? —Sí, Señor. —Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error; pues cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata diciendo: «Señor, que el Bienaventurado permanezca por un eón, que el Sugata permanezca por un eón para beneficio de muchos, para felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para provecho, bienestar y felicidad de los dioses y los seres humanos». Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error. ๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย, อานนฺท, คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ. 179. —En una ocasión, Ānanda, yo residía en Rājagaha, en el monte Gijjhakūṭa. Allí también te hablé, Ānanda: «Agradable es Rājagaha, Ānanda; agradable es el monte Gijjhakūṭa. Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder, las haya cultivado... podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón. El Tathāgata ha desarrollado las cuatro bases del poder... Por eso, Ānanda, el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Aun así, Ānanda, cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata... Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error. ๑๘๐. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โคตมนิคฺโรเธ…เป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โจรปปาเต… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาเร… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ตโปทาราเม… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ชีวกมฺพวเน… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย [Pg.98] ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต, รมณีโย โคตมนิคฺโรโธ, รมณีโย โจรปปาโต, รมณียา เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหา, รมณียา อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลา, รมณีโย สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาโร, รมณีโย ตโปทาราโม, รมณีโย เวฬุวเน กลนฺทกนิวาโป, รมณียํ ชีวกมฺพวนํ, รมณีโย มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาโย. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา…เป… อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ. 180. —En una ocasión, Ānanda, yo residía allí mismo en Rājagaha, en el Gotamanigrodha... en el Corapapāta... en la cueva Sattapaṇṇi en la ladera del monte Vebhāra... en Kāḷasilā en la ladera del monte Isigili... en Sappasoṇḍikapabbhāra en el bosque Sītavana... en Tapodārāme... en Veḷuvana Kalandakanivāpa... en el bosque de mangos de Jīvaka... en el parque de los ciervos en Maddakucchi. Allí también te hablé, Ānanda: «Agradable es Rājagaha, Ānanda; agradable es el monte Gijjhakūṭa, el Gotamanigrodha, el Corapapāta, la cueva Sattapaṇṇi en la ladera del monte Vebhāra, Kāḷasilā en la ladera del monte Isigili, Sappasoṇḍikapabbhāra en el bosque Sītavana, Tapodārāma, Veḷuvana Kalandakanivāpa, el bosque de mangos de Jīvaka, y el parque de los ciervos en Maddakucchi. Ānanda, quienquiera que haya desarrollado las cuatro bases del poder... el Tathāgata, si lo deseara, podría permanecer por un eón o por lo que resta del eón». Aun así, Ānanda, cuando el Tathāgata te dio una señal tan clara y una indicación tan evidente, no fuiste capaz de comprenderla y no suplicaste al Tathāgata... Si tú, Ānanda, hubieras suplicado al Tathāgata, el Tathāgata habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, tuya es la falta, tuyo es el error. ๑๘๑. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ อุเทเน เจติเย. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย, ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ. 181. “En una ocasión, Ānanda, yo residía aquí mismo en Vesālī, en el santuario de Udena. Allí también te dije, Ānanda: ‘Ānanda, Vesālī es hermosa; el santuario de Udena es hermoso. Ānanda, cualquiera que haya cultivado, desarrollado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo y fundamento, establecido, consolidado y perfeccionado las cuatro bases del poder espiritual (iddhipādā), si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él. El Tathāgata, Ānanda, ha cultivado las cuatro bases del poder espiritual... por lo tanto, el Tathāgata, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él’. Pero aun así, Ānanda, a pesar de que el Tathāgata te dio señales tan manifiestas y pistas tan claras, no fuiste capaz de comprenderlas y no rogaste al Tathāgata diciendo: ‘Que el Bendito permanezca, Señor, durante un eón; que el Sugata permanezca durante un eón por el bien y la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, para provecho, beneficio y felicidad de dioses y humanos’. Si tú, Ānanda, hubieras rogado al Tathāgata, él habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, esto es una falta tuya, esto es un error tuyo”. ๑๘๒. ‘‘เอกมิทาหํ[Pg.99], อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ โคตมเก เจติเย …เป… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สตฺตมฺเพ เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ พหุปุตฺเต เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย… อิทาเนว โข ตาหํ, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ. 182. “En una ocasión, Ānanda, residía aquí mismo en Vesālī, en el santuario de Gotamaka... en el santuario de Sattamba... en el santuario de Bahuputta... en el santuario de Sārandada... Y ahora mismo, Ānanda, hoy en el santuario de Cāpāla, te dije: ‘Ānanda, Vesālī es hermosa; el santuario de Udena es hermoso, el de Gotamaka es hermoso, el de Sattamba es hermoso, el de Bahuputta es hermoso, el de Sārandada es hermoso, el de Cāpāla es hermoso. Ānanda, cualquiera que haya cultivado, desarrollado, practicado con frecuencia, convertido en su vehículo y fundamento, establecido, consolidado y perfeccionado las cuatro bases del poder espiritual, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él. El Tathāgata, Ānanda, ha cultivado... por lo tanto, el Tathāgata, si así lo deseara, podría permanecer durante un eón o por lo que resta de él’. Pero aun así, Ānanda, a pesar de que el Tathāgata te dio señales tan manifiestas y pistas tan claras, no fuiste capaz de comprenderlas y no rogaste al Tathāgata: ‘Que el Bendito permanezca durante un eón...’ Si tú, Ānanda, hubieras rogado al Tathāgata, él habría rechazado tus palabras dos veces, pero a la tercera habría aceptado. Por lo tanto, Ānanda, esto es una falta tuya, esto es un error tuyo”. ๑๘๓. ‘‘นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว. ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา, ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. ยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ตถาคเตน จตฺตํ วนฺตํ มุตฺตํ ปหีนํ ปฏินิสฺสฏฺฐํ โอสฺสฏฺโฐ อายุสงฺขาโร, เอกํเสน วาจา ภาสิตา – ‘น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ชีวิตเหตุ ปุน ปจฺจาวมิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อายามานนฺท, เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข [Pg.100] อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. 183. “¿Acaso no te he dicho ya antes, Ānanda, que debe haber separación, alejamiento y cambio de todo lo que nos es querido y agradable? ¿Cómo podría ser de otro modo, Ānanda? No es posible que aquello que ha nacido, existido, sido condicionado y está sujeto a la desintegración, no se desintegre; tal cosa no puede ser. Ānanda, aquello que ha sido abandonado, desechado, soltado, renunciado y entregado por el Tathāgata —la fuerza vital (āyusaṅkhāra)— ha sido sellado con estas palabras definitivas: ‘Pronto ocurrirá el parinibbāna del Tathāgata. Al cabo de tres meses a partir de hoy, el Tathāgata entrará en el parinibbāna’. No hay posibilidad alguna de que el Tathāgata, por el bien de la vida, vuelva a tomar aquello que ya ha soltado. Vayamos, Ānanda, hacia la Gran Selva (Mahāvana), hacia la sala del pabellón con techo puntiagudo (Kūṭāgārasālā)”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito. อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. Entonces el Bendito, junto con el venerable Ānanda, se dirigió hacia la sala del pabellón con techo puntiagudo en la Gran Selva. Al llegar, se dirigió al venerable Ānanda: “Ve, Ānanda, y reúne en la sala de asambleas a todos los monjes que residen en los alrededores de Vesālī”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito y, tras reunir a todos los monjes que residían cerca de Vesālī en la sala de asambleas, se acercó al Bendito, le rindió homenaje y se detuvo a un lado. Una vez allí, el venerable Ānanda dijo al Bendito: “Señor, la comunidad de monjes se ha reunido. Que el Bendito haga ahora lo que considere oportuno”. ๑๘๔. อถ โข ภควา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เย เต มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, เต โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ พลานิ สตฺต โพชฺฌงฺคา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. 184. Entonces el Bienaventurado se dirigió a la sala de asambleas; al llegar, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Por lo tanto, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia, a fin de que esta vida santa sea duradera y permanezca por largo tiempo, para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los seres humanos. ¿Y cuáles son, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior y que deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia...? Son estas: los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del poder, las cinco facultades, los cinco poderes, los siete factores de iluminación y el noble camino óctuple. Estas son, monjes, aquellas enseñanzas que os he expuesto tras haberlas comprendido por medio del conocimiento superior, que deben ser por vosotros bien aprendidas, practicadas, desarrolladas y cultivadas con frecuencia, a fin de que esta vida santa sea duradera y permanezca por largo tiempo, para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los seres humanos”. ๑๘๕. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺททานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ. นจิรํ ตถาคตสฺส [Pg.101] ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา. – 185. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Ahora, monjes, os exhorto: todas las cosas condicionadas son de naturaleza perecedera; esforzaos con diligencia. Pronto ocurrirá el parinibbāna del Tathāgata. Transcurridos tres meses a partir de ahora, el Tathāgata entrará en el parinibbāna”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió esto: ‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ; ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน. “Mi edad está madura, mi vida es breve; os dejaré y me marcharé. He hecho de mí mismo mi propio refugio”. ‘‘อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต, สุสีลา โหถ ภิกฺขโว; สุสมาหิตสงฺกปฺปา, สจิตฺตมนุรกฺขถ. “Sed diligentes, monjes, mantened la atención plena y una conducta virtuosa; con vuestras intenciones bien concentradas, proteged vuestra propia mente”. ‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ; ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ. “Aquel que en este Dhamma y Vinaya more con diligencia, abandonando la rueda de los nacimientos, pondrá fin al sufrimiento”. ตติโย ภาณวาโร. El tercer recital ha terminado. นาคาปโลกิตํ La mirada de elefante ๑๘๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นาคาปโลกิตํ เวสาลึ อปโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส เวสาลิยา ทสฺสนํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน ภณฺฑคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. 186. Entonces el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y mantos, entró en Vesālī por limosna. Después de haber caminado por limosna en Vesālī y de haber regresado de su ronda de limosnas tras la comida, miró a Vesālī con la mirada de un elefante —girando todo su cuerpo— y se dirigió al venerable Ānanda: “Ānanda, esta será la última vez que el Tathāgata vea Vesālī. Vamos, Ānanda, vayamos hacia Bhaṇḍugāma”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. อถ [Pg.102] โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ภณฺฑคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? อริยสฺส, ภิกฺขเว, สีลสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, อริยํ สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ, อริยา ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – Entonces el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, llegó a Bhaṇḍugāma. Allí, en Bhaṇḍugāma, residía el Bienaventurado. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, por no comprender ni penetrar cuatro cosas, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. ¿Cuáles son esas cuatro? Por no comprender ni penetrar la noble virtud, monjes, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. Por no comprender ni penetrar la noble concentración... la noble sabiduría... la noble liberación, monjes, tanto vosotros como yo hemos errado y vagado por este largo tiempo. Monjes, esta noble virtud ha sido comprendida y penetrada; la noble concentración... la noble sabiduría... la noble liberación ha sido comprendida y penetrada. Se ha cortado la sed de existencia, se ha destruido el vínculo que conduce al renacimiento, y ahora ya no hay más devenir”. Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, añadió esto: ‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา; อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา. “La virtud, la concentración, la sabiduría y la liberación suprema: estas enseñanzas han sido comprendidas por el glorioso Gotama”. ‘‘อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ; ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต’’ติ. “Así, el Buda, habiéndolas comprendido mediante el conocimiento directo, expuso el Dhamma a los monjes. El Maestro, el que pone fin al sufrimiento, el Poseedor de la Visión, ha entrado en el parinibbāna”. ตตฺราปิ สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. Allí también, en Bhaṇḍugāma, mientras residía allí, el Bienaventurado dio frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: “Así es la virtud, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración cultivada con virtud rinde gran fruto y gran beneficio. La sabiduría cultivada con concentración rinde gran fruto y gran beneficio. La mente cultivada con sabiduría queda plenamente liberada de las impurezas, a saber: de la impureza del deseo sensorial, de la impureza de la existencia y de la impureza de la ignorancia”. จตุมหาปเทสกถา Discurso sobre las cuatro grandes autoridades ๑๘๗. อถ โข ภควา ภณฺฑคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หตฺถิคาโม, เยน อมฺพคาโม, เยน ชมฺพุคาโม, เยน โภคนครํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข [Pg.103] ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โภคนครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรติ อานนฺเท เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, มหาปเทเส เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 187. Entonces el Bienaventurado, tras haber permanecido en Bhaṇḍugāma todo lo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: “Vamos, Ānanda, vayamos hacia Hatthigāma, Ambagāma, Jambugāma y Bhoganagara”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces el Bienaventurado, con una gran comunidad de monjes, llegó a Bhoganagara. Allí el Bienaventurado residió en el Santuario Ānanda. Estando allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: “Monjes, os enseñaré las cuatro grandes autoridades. Escuchad con atención, prestad atención, que voy a hablar”. “Así sea, Señor”, respondieron los monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ๑๘๘. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. 188. "Monjes, supongamos que en este caso un monje dijera: 'Amigos, he oído y recibido esto directamente de labios del Bienaventurado: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por este monje'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por este monje'. Monjes, recordad esta como la primera gran autoridad." ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว [Pg.104] โอสรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. "Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia vive una comunidad con monjes ancianos y líderes. He oído y recibido esto directamente de esa comunidad: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por esa comunidad'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por esa comunidad'. Monjes, recordad esta como la segunda gran autoridad." ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ…เป… น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ…เป… วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. "Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia viven muchos monjes ancianos eruditos, depositarios de las escrituras, conocedores del Dhamma, conocedores del Vinaya y conocedores de los códigos. He oído y recibido esto directamente de esos ancianos: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas... (como antes)... ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por esos ancianos'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas... (como antes)... y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por esos ancianos'. Monjes, recordad esta como la tercera gran autoridad." ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาริตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ จ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทเส ธาเรยฺยาถา’’ติ. "Monjes, supongamos además que un monje dijera: 'En tal o cual residencia vive un solo monje anciano erudito, depositario de las escrituras, conocedor del Dhamma, conocedor del Vinaya y conocedor de los códigos. He oído y recibido esto directamente de ese anciano: esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la instrucción del Maestro'. Monjes, las palabras de ese monje no deben ser ni alabadas ni despreciadas. Sin alabar ni despreciar, esas palabras y frases deben ser bien estudiadas y cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya. Si al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya no concuerdan con los Suttas ni armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas no son las palabras del Bienaventurado; han sido mal aprendidas por ese anciano'. De este modo, monjes, debéis rechazarlo. Pero si, al ser cotejadas con los Suttas y contrastadas con el Vinaya, concuerdan con los Suttas y armonizan con el Vinaya, se debe concluir: 'Ciertamente, estas son las palabras del Bienaventurado; han sido bien aprendidas por ese anciano'. Monjes, recordad esta como la cuarta gran autoridad. Monjes, recordad estas cuatro grandes autoridades". ตตฺรปิ สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรนฺโต อานนฺเท เจติเย เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส[Pg.105]. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ. También allí, mientras el Bienaventurado residía en el santuario de Ananda en Bhoganagara, impartió frecuentemente este discurso sobre el Dhamma a los monjes: "Así es la moralidad, así es la concentración, así es la sabiduría. La concentración, cuando está imbuida de moralidad, trae grandes frutos y beneficios. La sabiduría, cuando está imbuida de concentración, trae grandes frutos y beneficios. La mente, cuando está imbuida de sabiduría, queda completamente liberada de los efluvios, a saber: del efluvio del deseo sensorial, del efluvio de la existencia y del efluvio de la ignorancia". กมฺมารปุตฺตจุนฺทวตฺถุ La historia de Cunda, el hijo del orfebre ๑๘๙. อถ โข ภควา โภคนคเร ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาวา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาวา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน. อสฺโสสิ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร ปาวํ อนุปฺปตฺโต, ปาวายํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. 189. Entonces, el Bienaventurado, tras haber permanecido en Bhoganagara todo el tiempo que deseó, se dirigió al venerable Ānanda: 'Ven, Ānanda, vayamos a Pāvā'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado, acompañado por una gran comunidad de monjes, llegó a Pāvā. Allí, el Bienaventurado se alojó en el bosque de mangos de Cunda, el hijo del orfebre. Cunda, el hijo del orfebre, oyó la noticia: 'Se dice que el Bienaventurado ha llegado a Pāvā y se encuentra en mi bosque de mangos'. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras Cunda, el hijo del orfebre, estaba sentado a un lado, el Bienaventurado lo instruyó, lo exhortó, lo animó y lo regocijó con un discurso sobre el Dhamma. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, habiendo sido instruido, exhortado, animado y regocijado por el Bienaventurado mediante el discurso del Dhamma, le dijo: 'Que el Bienaventurado, Señor, acepte junto con la comunidad de monjes mi comida para mañana'. El Bienaventurado aceptó mediante el silencio. Entonces, Cunda, el hijo del orfebre, habiendo comprendido la aceptación del Bienaventurado, se levantó de su asiento, saludó al Bienaventurado con respeto, le rodeó por la derecha y se marchó. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปหูตญฺจ สูกรมทฺทวํ ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน มํ ปริวิส. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภควนฺตํ ปริวิสิ. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ[Pg.106], เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิ. อถ โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณาหิ. นาหํ ตํ, จุนฺท, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, ยสฺส ตํ ปริภุตฺตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถาคตสฺสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. Entonces, al transcurrir esa noche, Cunda, el hijo del orfebre, hizo preparar en su propia casa exquisitos alimentos sólidos y blandos, así como una gran cantidad de sūkaramaddava (carne de cerdo tierna), y anunció la hora al Bienaventurado: 'Es la hora, Señor, la comida está lista'. Entonces, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y su manto exterior, se dirigió junto con la comunidad de monjes a la casa de Cunda, el hijo del orfebre; tras llegar, se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió a Cunda, el hijo del orfebre: 'Cunda, sírveme con el sūkaramaddava que has preparado. Pero sirve a la comunidad de monjes con los otros alimentos sólidos y blandos que has preparado'. 'Así sea, Señor', respondió Cunda, el hijo del orfebre, al Bienaventurado; y sirvió al Bienaventurado con el sūkaramaddava que había preparado, y a la comunidad de monjes con los otros alimentos sólidos y blandos. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a Cunda, el hijo del orfebre: 'Cunda, lo que te ha sobrado del sūkaramaddava, entiérralo en un hoyo. No veo a nadie, Cunda, en este mundo con sus devas, Māras y Brahmās, entre los ascetas y brahmanes, entre los dioses y los hombres, que al consumirlo pudiera digerirlo completamente, excepto el Tathāgata'. 'Así sea, Señor', respondió Cunda, el hijo del orfebre, al Bienaventurado; enterró en un hoyo lo que sobró del sūkaramaddava y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras Cunda, el hijo del orfebre, estaba sentado a un lado, el Bienaventurado lo instruyó, lo exhortó, lo animó y lo regocijó con un discurso sobre el Dhamma; luego, levantándose de su asiento, se marchó. ๑๙๐. อถ โข ภควโต จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส ภตฺตํ ภุตฺตาวิสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, โลหิตปกฺขนฺทิกา ปพาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน กุสินารา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. 190. Entonces, tras haber comido el alimento de Cunda, el hijo del orfebre, surgió en el Bienaventurado una grave enfermedad, una disentería hemorrágica con dolores intensos que conducían a la muerte. El Bienaventurado los soportó con atención plena, clara comprensión y sin angustia. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Ven, Ānanda, vayamos a Kusinārā'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. จุนฺทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา, กมฺมารสฺสาติ เม สุตํ; อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร, ปพาฬฺหํ มารณนฺติกํ. Tras haber comido el alimento de Cunda, el hijo del orfebre, así lo he oído; el Sabio experimentó una grave enfermedad que conducía a la muerte. ภุตฺตสฺส จ สูกรมทฺทเวน,พฺยาธิปฺปพาฬฺโห อุทปาทิ สตฺถุโน; วิเรจมาโน ภควา อโวจ,คจฺฉามหํ กุสินารํ นครนฺติ. Después de comer el sūkaramaddava, surgió en el Maestro una grave enfermedad; padeciendo de flujo intestinal, el Bienaventurado dijo: 'Iré a la ciudad de Kusinārā'. ปานียาหรณํ El traer agua ๑๙๑. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิสีทิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ [Pg.107] อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตี กริสฺสตี’’ติ. 191. Entonces, el Bienaventurado se desvió del camino y se dirigió a la base de un árbol; tras llegar, dijo al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, prepárame el manto exterior doblado en cuatro; estoy cansado, Ānanda, deseo sentarme'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y extendió el manto exterior doblado en cuatro. El Bienaventurado se sentó en el asiento preparado. Una vez sentado, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, tráeme agua para beber; estoy sediento, Ānanda, quiero beber'. Cuando se dijo esto, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'Señor, ahora mismo han pasado unas quinientas carretas; esa poca agua, agitada por las ruedas, fluye turbia y sucia. Señor, el río Kakudhā no está lejos; tiene aguas claras, dulces, frescas y puras, con buenos vados y es encantador. Allí el Bienaventurado podrá beber agua y refrescar sus miembros'. ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตีกริสฺสตี’’ติ. Por segunda vez, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Por favor, Ānanda, tráeme agua para beber; estoy sediento, Ānanda, quiero beber'. Por segunda vez, el venerable Ānanda respondió al Bienaventurado: 'Señor, ahora mismo han pasado unas quinientas carretas; esa poca agua, agitada por las ruedas, fluye turbia y sucia. Señor, el río Kakudhā no está lejos; tiene aguas claras, dulces, frescas y puras, con buenos vados y es encantador. Allí el Bienaventurado podrá beber agua y refrescar sus miembros'. ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน สา นทิกา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา, อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อยญฺหิ สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทตี’’ติ. ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อิทานิ สา ภนฺเต นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. ปิวตุ ภควา ปานียํ ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ. อถ โข ภควา ปานียํ อปายิ. Por tercera vez, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: 'Ea, Ānanda, tráeme agua para beber; tengo sed, Ānanda, beberé'. 'Así sea, Señor', respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y, tomando el cuenco, se acercó al arroyo. Entonces, aquel arroyo, que fluía turbio y agitado, habiendo sido revuelto por las ruedas de las carretas, se volvió claro, puro y cristalino mientras el venerable Ānanda se acercaba. Entonces, al venerable Ānanda le surgió este pensamiento: '¡Qué maravilloso, qué asombroso es el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Pues este arroyo que fluía turbio y agitado, revuelto por las ruedas de las carretas, fluye claro, puro y cristalino mientras me acerco'. Tomando agua de beber con el cuenco, se dirigió hacia donde estaba el Bienaventurado; al llegar, le dijo: '¡Qué maravilloso, Señor, qué asombroso, Señor, es el gran poder y la gran majestad del Tathāgata! Hace un momento, Señor, aquel arroyo que fluía turbio y agitado, revuelto por las ruedas de las carretas, fluyó claro, puro y cristalino cuando me acerqué. Beba el Bienaventurado el agua, beba el Sugata el agua'. Entonces, el Bienaventurado bebió el agua. ปุกฺกุสมลฺลปุตฺตวตฺถุ La historia de Pukkusa, el hijo de los Mallas ๑๙๒. เตน [Pg.108] โรโข ปน สมเยน ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อาฬารสฺส กาลามสฺส สาวโก กุสินาราย ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, สนฺเตน วต, ภนฺเต, ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, อาฬาโร กาลาโม อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มคฺคา โอกฺกมฺม อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อาฬารํ กาลามํ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกมึสุ. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ปุริโส ตสฺส สกฏสตฺถสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจ – ‘อปิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสิ; อปิสุ เต, ภนฺเต, สงฺฆาฏิ รเชน โอกิณฺณา’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ! อาฬาเร กาลาเม อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา ปกฺกามี’’ติ. 192. En aquella ocasión, Pukkusa, el hijo de los Mallas, discípulo de Āḷāra Kālāma, iba por el camino principal desde Kusinārā hacia Pāvā. Pukkusa vio al Bienaventurado sentado al pie de un árbol. Al verlo, se acercó al Bienaventurado; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, Pukkusa, el hijo de los Mallas, le dijo al Bienaventurado: 'Es maravilloso, Señor, es asombroso, Señor, la paz en la que moran los que han renunciado. En una ocasión, Señor, Āḷāra Kālāma, mientras viajaba por el camino principal, se apartó del camino y se sentó no muy lejos, al pie de un árbol, para el descanso del mediodía. Entonces, Señor, unas quinientas carretas pasaron muy cerca de Āḷāra Kālāma. Luego, Señor, un hombre que venía siguiendo de cerca a aquella caravana de carretas se acercó a Āḷāra Kālāma y le preguntó: «Señor, ¿ha visto pasar unas quinientas carretas?». «No las he visto, amigo», respondió. «Pero, Señor, ¿ha oído el sonido?». «No he oído el sonido, amigo». «Pero, Señor, ¿estaba usted dormido?». «No estaba dormido, amigo». «Pero, Señor, ¿estaba usted consciente?». «Así es, amigo». «Entonces, Señor, estando usted consciente y despierto, ¿no vio ni oyó el sonido de unas quinientas carretas que pasaron muy cerca de usted? Pero, Señor, ¿su manto exterior está cubierto de polvo?». «Así es, amigo». Entonces, Señor, aquel hombre pensó: «¡Qué maravilloso, qué asombroso! ¡En qué estado de paz moran los que han renunciado! Pues este hombre, estando consciente y despierto, no vio ni oyó el sonido de unas quinientas carretas que pasaron muy cerca de él». Habiendo expresado una gran fe en Āḷāra Kālāma, el hombre se marchó'. ๑๙๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ปุกฺกุส, กตมํ นุ โข ทุกฺกรตรํ วา ทุรภิสมฺภวตรํ วา – โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ [Pg.109] สุเณยฺย; โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ? ‘‘กิญฺหิ, ภนฺเต, กริสฺสนฺติ ปญฺจ วา สกฏสตานิ ฉ วา สกฏสตานิ สตฺต วา สกฏสตานิ อฏฺฐ วา สกฏสตานิ นว วา สกฏสตานิ, สกฏสหสฺสํ วา สกฏสตสหสฺสํ วา. อถ โข เอตเทว ทุกฺกรตรํ เจว ทุรภิสมฺภวตรญฺจ โย สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ. 193. '¿Qué piensas, Pukkusa? ¿Qué es más difícil y más arduo de lograr: que alguien, estando consciente y despierto, no vea ni oiga el sonido de unas quinientas carretas que pasan muy cerca de él, o que alguien, estando consciente y despierto, mientras cae una lluvia torrencial, con truenos retumbando, relámpagos centelleando y estallando rayos, no vea ni oiga el sonido?'. '¿Qué son, Señor, quinientas, seiscientas, setecientas, ochocientas, novecientas, mil o incluso cien mil carretas? Esto es, por el contrario, mucho más difícil y arduo de lograr: que alguien, estando consciente y despierto, mientras cae una lluvia torrencial, con truenos retumbando, relámpagos centelleando y estallando rayos, no vea ni oiga el sonido'. ‘‘เอกมิทาหํ, ปุกฺกุส, สมยํ อาตุมายํ วิหรามิ ภุสาคาเร. เตน โข ปน สมเยน เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา อวิทูเร ภุสาคารสฺส ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. อถ โข, ปุกฺกุส, อาตุมาย มหาชนกาโย นิกฺขมิตฺวา เยน เต ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปนาหํ, ปุกฺกุส, สมเยน ภุสาคารา นิกฺขมิตฺวา ภุสาคารทฺวาเร อพฺโภกาเส จงฺกมามิ. อถ โข, ปุกฺกุส, อญฺญตโร ปุริโส ตมฺหา มหาชนกายา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อหํ, ปุกฺกุส, ตํ ปุริสํ เอตทโวจํ – ‘กึ นุ โข เอโส, อาวุโส, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต’ติ? ‘อิทานิ, ภนฺเต, เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. เอตฺเถโส มหาชนกาโย สนฺนิปติโต. ตฺวํ ปน, ภนฺเต, กฺว อโหสี’ติ? ‘อิเธว โข อหํ, อาวุโส, อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต [Pg.110] วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ? «En una ocasión, Pukkusa, me encontraba en Ātumā, en una choza de paja. En aquel momento, mientras llovía y los truenos retumbaban con estrépito, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, dos hermanos agricultores y cuatro bueyes murieron no lejos de la choza de paja. Entonces, Pukkusa, una gran multitud de personas salió de Ātumā y se dirigió hacia donde habían muerto los dos hermanos agricultores y los cuatro bueyes. En ese mismo momento, Pukkusa, yo salí de la choza de paja y me puse a caminar de un lado a otro en el espacio abierto, frente a la puerta de la choza. Entonces, un hombre de aquella multitud se me acercó; tras acercarse, me saludó respetuosamente y se quedó a un lado. Estando él allí de pie, Pukkusa, le pregunté: “¿Por qué, amigo, se ha reunido esa gran multitud?”. “Señor, hace un momento, mientras llovía y los truenos retumbaban con estrépito, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, dos hermanos agricultores y cuatro bueyes han muerto. Por eso se ha reunido esta gran multitud. Pero usted, señor, ¿dónde estaba?”. “Amigo, yo estaba aquí mismo”. “Pero señor, ¿acaso vio algo?”. “No, amigo, no vi nada”. “Pero señor, ¿acaso oyó el estruendo?”. “No, amigo, no oí ningún estruendo”. “Pero señor, ¿estaba usted durmiendo?”. “No, amigo, no estaba durmiendo”. “Pero señor, ¿estaba usted consciente?”. “Así es, amigo”. “¿Entonces usted, señor, estando consciente y despierto, mientras llovía y los truenos retumbaban, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, ni vio nada ni oyó el estruendo?”. “Así es, amigo”». ‘‘อถ โข, ปุกฺกุส, ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ. มยิ อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามี’’ติ. «Entonces, Pukkusa, aquel hombre pensó: “¡Qué maravilloso, qué asombroso! ¡En qué estado de paz moran los renunciantes! Pues aun estando consciente y despierto, mientras llovía y los truenos retumbaban, con relámpagos fulgurantes y rayos cayendo, no vio ni escuchó el estruendo”. Tras manifestar una profunda devoción hacia mí, me saludó respetuosamente y, rodeándome por la derecha en señal de respeto, se marchó». เอวํ วุตฺเต ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, โย เม อาฬาเร กาลาเม ปสาโท ตํ มหาวาเต วา โอผุณามิ สีฆโสตาย วา นทิยา ปวาเหมิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. Dicho esto, Pukkusa el mallaputta dijo al Bienaventurado: «Señor, la devoción que tenía por Āḷāra Kālāma, la disipo como si la lanzara a un viento fuerte o la dejo ir como si fuera arrastrada por la corriente de un río rápido. ¡Es magnífico, señor! ¡Es magnífico, señor! Es como si se enderezara lo que estaba volcado, se revelara lo que estaba oculto, se mostrara el camino al extraviado o se encendiera una lámpara en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el Bienaventurado ha esclarecido el Dhamma de múltiples formas. Señor, me refugio en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que el Bienaventurado me acepte como un seguidor laico que ha tomado refugio desde hoy y por el resto de su vida». ๑๙๔. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, ภเณ, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหรา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ปุริโส ปุกฺกุสสฺส มลฺลปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหริ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต อุปนาเมสิ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ปุกฺกุส, เอเกน มํ อจฺฉาเทหิ, เอเกน อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เอเกน ภควนฺตํ อจฺฉาเทติ, เอเกน อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ. อถ โข ภควา ปุกฺกุสํ มลฺลปุตฺตํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. 194. Entonces Pukkusa el mallaputta llamó a un hombre: «Ven, buen hombre, tráeme un par de túnicas finas de color dorado bruñido». «Sí, señor», respondió aquel hombre a Pukkusa el mallaputta y trajo el par de túnicas de color dorado. Entonces Pukkusa el mallaputta ofreció ese par de túnicas doradas al Bienaventurado diciendo: «Señor, aquí está este par de túnicas finas de color dorado; que el Bienaventurado las acepte, por compasión hacia mí». «En ese caso, Pukkusa, viste con una a mí y con la otra a Ānanda». «Está bien, señor», respondió Pukkusa el mallaputta al Bienaventurado, y vistió al Bienaventurado con una y al venerable Ānanda con la otra. Entonces el Bienaventurado instruyó, exhortó, inspiró y regocijó a Pukkusa el mallaputta con un discurso sobre el Dhamma. Tras ser instruido, exhortado, inspirado y regocijado por el discurso del Dhamma del Bienaventurado, Pukkusa el mallaputta se levantó de su asiento, saludó respetuosamente al Bienaventurado y, tras rodearlo por la derecha, partió de allí. ๑๙๕. อถ [Pg.111] โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺเต ปุกฺกุเส มลฺลปุตฺเต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. ตํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ยาว ปริสุทฺโธ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. กตเมสุ ทฺวีสุ? ยญฺจ, อานนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเมสุ โข, อานนฺท, ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ‘‘อชฺช โข, ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. 195. Poco después de que Pukkusa el mallaputta se marchara, el venerable Ānanda colocó el par de túnicas finas de color dorado sobre el cuerpo del Bienaventurado. Al ser puestas sobre el cuerpo del Bienaventurado, las túnicas parecían haber perdido su brillo, como carbones apagados. Entonces el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «¡Es maravilloso, señor! ¡Es asombroso, señor! ¡Qué pura y resplandeciente es la tez del cuerpo del Tathāgata! Señor, este par de túnicas finas de color dorado, al ser puestas sobre el cuerpo del Bienaventurado, parecen haber perdido su brillo». «Así es, Ānanda, así es. En dos ocasiones la piel del Tathāgata se vuelve extremadamente pura y su tez resplandeciente. ¿En cuáles dos? En la noche en que el Tathāgata alcanza el supremo y perfecto despertar, y en la noche en que el Tathāgata entra en el parinibbāna definitivo, en el elemento del nirvana sin remanente. En estas dos ocasiones, Ānanda, el cuerpo del Tathāgata se vuelve extremadamente puro y su tez resplandeciente. Hoy mismo, Ānanda, en la última vigilia de la noche, en el Upavattana de Kusinārā, en el bosque de salas de los mallas, entre dos árboles sala gemelos, tendrá lugar el parinibbāna del Tathāgata. Ven, Ānanda, vayamos hacia el río Kakudhā». «Está bien, señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ, ปุกฺกุโส อภิหารยิ; เตน อจฺฉาทิโต สตฺถา, เหมวณฺโณ อโสภถาติ. Pukkusa trajo como ofrenda un par de túnicas de color dorado bruñido; cubierto con ese par de túnicas, el Maestro resplandecía con el brillo del oro. ๑๙๖. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กกุธํ นทึ อชฺโฌคาเหตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ จุนฺทกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, จุนฺทก, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, จุนฺทก, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ. 196. A continuación, el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió hacia el río Kakudhā; al llegar, entró en el río Kakudhā, se bañó, bebió, salió del agua y se dirigió hacia el bosque de mangos. Una vez allí, se dirigió al venerable Cundaka: «Ven, Cundaka, prepárame el manto superior (saṅghāṭi) doblado en cuatro; estoy cansado, Cundaka, y voy a recostarme». ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา จุนฺทโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา. อายสฺมา ปน จุนฺทโก ตตฺเถว ภควโต ปุรโต นิสีทิ. «Así sea, Señor», respondió el venerable Cundaka al Bienaventurado y preparó el manto doblado en cuatro. Entonces, el Bienaventurado se recostó sobre su costado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y consciente, manteniendo en mente la determinación de levantarse. El venerable Cundaka, por su parte, permaneció sentado allí mismo, frente al Bienaventurado. คนฺตฺวาน [Pg.112] พุทฺโธ นทิกํ กกุธํ,อจฺโฉทกํ สาตุทกํ วิปฺปสนฺนํ; โอคาหิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,ตถาคโต อปฺปฏิโม จ โลเก. Habiendo ido el Buda al pequeño río Kakudhā, de aguas claras, dulces y puras, el Maestro se sumergió sin rastro de fatiga; él, el Tathāgata, inigualable en el mundo. นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จุทตาริ สตฺถา,ปุรกฺขโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ; วตฺตา ปวตฺตา ภควา อิธ ธมฺเม,อุปาคมิ อมฺพวนํ มเหสิ. Tras bañarse y beber, el Maestro salió del agua rodeado en medio de la asamblea de monjes; el Bienaventurado, el expositor y proclamador del Dhamma en este mundo, el gran Sabio, llegó al bosque de mangos. อามนฺตยิ จุนฺทกํ นาม ภิกฺขุํ,จตุคฺคุณํ สนฺถร เม นิปชฺชํ; โส โจทิโต ภาวิตตฺเตน จุนฺโท,จตุคฺคุณํ สนฺถริ ขิปฺปเมว. Se dirigió al monje llamado Cundaka: «Extiende mi manto doblado en cuatro para recostarme». Instado por aquel de naturaleza desarrollada, Cunda extendió rápidamente el manto doblado en cuatro. นิปชฺชิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,จุนฺโทปิ ตตฺถ ปมุเข นิสีทีติ. El Maestro se recostó sin rastro de fatiga, y Cunda también se sentó allí, frente a él. ๑๙๗. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข, ปนานนฺท, จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส โกจิ วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทยฺย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, อลาภา ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต’ติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, ลาภา ตสฺส เต สุลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส จุนฺท, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ทฺเว เม ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา, อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. กตเม ทฺเว? ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเม ทฺเว ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา[Pg.113], อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. อายุสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, วณฺณสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สุขสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, ยสสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สคฺคสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, อาธิปเตยฺยสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิต’นฺติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – 197. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Podría ser, Ānanda, que alguien causara remordimiento a Cunda, el hijo del herrero, diciendo: “Es una desgracia para ti, amigo Cunda, es una pérdida para ti que el Tathāgata haya fallecido tras haber consumido su última comida de tu mano”. El remordimiento de Cunda, el hijo del herrero, Ānanda, debe ser disipado de esta manera: “Es una bendición para ti, amigo Cunda, es una gran ganancia para ti que el Tathāgata haya fallecido tras haber consumido su última comida de tu mano. He oído esto, amigo Cunda, de labios del Bienaventurado, lo he recibido directamente de él: Estas dos ofrendas de comida son de igual fruto y de igual resultado, mucho más fructíferas y beneficiosas que cualquier otra. ¿Cuáles son estas dos? La ofrenda de comida que, tras ser consumida, el Tathāgata alcanza el supremo y perfecto Despertar, y la ofrenda de comida que, tras ser consumida, el Tathāgata alcanza el Parinibbāna en el elemento de Nibbāna sin residuo. Estas dos ofrendas de comida son de igual fruto y de igual resultado, mucho más fructíferas y beneficiosas que cualquier otra. El venerable Cunda, el hijo del herrero, ha acumulado un kamma que conduce a la longevidad, a la belleza, a la felicidad, a la fama, al cielo y a la soberanía”. De esta manera, Ānanda, debe disiparse el remordimiento de Cunda, el hijo del herrero». Entonces, el Bienaventurado, habiendo comprendido el significado de esto, pronunció en aquel momento esta exclamación inspirada: ‘‘ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ,สํยมโต เวรํ น จียติ; กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ,ราคโทสโมหกฺขยา สนิพฺพุโต’’ติ. «Para quien da, el mérito aumenta; para quien se controla, la enemistad no se acumula; el sabio abandona el mal y, con la destrucción de la codicia, el odio y la delusión, alcanza la paz definitiva». จตุตฺโถ ภาณวาโร. Fin del cuarto capítulo de recitación. ยมกสาลา Los árboles Sal gemelos ๑๙๘. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน. 198. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, vayamos a la otra orilla del río Hiraññavatī, al bosque de árboles Sal de los Mallas, en el Upavattana de Kusinārā». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado. Entonces, el Bienaventurado, junto con una gran comunidad de monjes, se dirigió a la otra orilla del río Hiraññavatī, al bosque de árboles Sal de los Mallas, en el Upavattana de Kusinārā. Al llegar, se dirigió al venerable Ānanda: «Ven, Ānanda, prepárame un lecho entre los árboles Sal gemelos, con la cabecera hacia el norte; estoy cansado, Ānanda, y voy a recostarme». «Así sea, Señor», respondió el venerable Ānanda al Bienaventurado y preparó el lecho entre los árboles Sal gemelos con la cabecera hacia el norte. Entonces, el Bienaventurado se recostó sobre su costado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y consciente. เตน [Pg.114] โข ปน สมเยน ยมกสาลา สพฺพผาลิผุลฺลา โหนฺติ อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. En aquel momento, los árboles Sal gemelos estaban completamente cubiertos de flores fuera de estación. Estas caían sobre el cuerpo del Tathāgata, lo cubrían y lo envolvían por completo en adoración al Tathāgata. También flores celestiales de Mandārava caían desde el cielo, cubriendo el cuerpo del Tathāgata y envolviéndolo por completo en adoración al Tathāgata. Asimismo, polvo de sándalo celestial caía desde el cielo sobre el cuerpo del Tathāgata en adoración. Del mismo modo, instrumentos musicales celestiales resonaban en el aire y cantos celestiales se escuchaban en el firmamento en adoración al Tathāgata. ๑๙๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพผาลิผุลฺลา โข, อานนฺท, ยมกสาลา อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. น โข, อานนฺท, เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา. โย โข, อานนฺท, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, โส ตถาคตํ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ, ปรมาย ปูชาย. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา วิหริสฺสาม สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโนติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. 199. Entonces, el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: “Ānanda, los dos árboles sala están completamente cubiertos de flores fuera de temporada. Estas rocían, esparcen y cubren el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. También flores celestiales Mandārava caen del cielo, y estas rocían, esparcen y cubren el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. Del mismo modo, polvo de sándalo celestial cae del cielo, rociando, esparciendo y cubriendo el cuerpo del Tathāgata en señal de adoración al Tathāgata. Instrumentos musicales celestiales resuenan en el aire en señal de adoración al Tathāgata, y cantos celestiales se escuchan en el aire en señal de adoración al Tathāgata. Sin embargo, Ānanda, no es por esto que el Tathāgata es verdaderamente honrado, respetado, venerado, adorado o agasajado. Ānanda, aquel monje o monja, seguidor o seguidora que vive practicando el Dhamma en conformidad con el Dhamma, practicando correctamente y viviendo de acuerdo con las enseñanzas, es quien honra, respeta, venera y adora al Tathāgata con la más alta adoración. Por lo tanto, Ānanda, debéis entrenaros así: ‘Viviremos practicando el Dhamma en conformidad con el Dhamma, practicando correctamente y viviendo de acuerdo con las enseñanzas’. Así es, Ānanda, como debéis entrenaros”. อุปวาณตฺเถโร El venerable Upavāṇa ๒๐๐. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปุรโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรสิ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข [Pg.115] อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ. โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ? อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อยํ, ภนฺเต, อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ? ‘‘เยภุยฺเยน, อานนฺท, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยาวตา, อานนฺท, กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ, นตฺถิ โส ปเทโส วาลคฺคโกฏินิตุทนมตฺโตปิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ อปฺผุโฏ. เทวตา, อานนฺท, อุชฺฌายนฺติ – ‘ทูรา จ วตมฺห อาคตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อยญฺจ มเหสกฺโข ภิกฺขุ ภควโต ปุรโต ฐิโต โอวาเรนฺโต, น มยํ ลภาม ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. 200. En aquel momento, el venerable Upavāṇa estaba de pie frente al Bienaventurado, abanicándolo. Entonces el Bienaventurado apartó al venerable Upavāṇa diciéndole: “Retírate, monje, no te quedes frente a mí”. Al venerable Ānanda se le ocurrió este pensamiento: “Este venerable Upavāṇa ha sido servidor del Bienaventurado por largo tiempo, manteniéndose cerca y acompañándolo. Sin embargo, en sus momentos finales, el Bienaventurado lo aparta diciendo: ‘Retírate, monje, no te quedes frente a mí’. ¿Cuál será la causa, cuál será la razón por la que el Bienaventurado aparta al venerable Upavāṇa?”. Entonces el venerable Ānanda le dijo al Bienaventurado: “Señor, este venerable Upavāṇa ha sido servidor del Bienaventurado por largo tiempo... pero ahora el Bienaventurado lo aparta. ¿Cuál es la causa, cuál es la razón?”. El Bienaventurado respondió: “Ānanda, la mayoría de las deidades de diez mil sistemas de mundos se han reunido para ver al Tathāgata. Ānanda, en las doce ligas alrededor del bosque de árboles sala de los Mallas en Kusinārā, no hay un espacio ni del tamaño de la punta de un pelo que no esté colmado de deidades poderosas. Ānanda, las deidades se quejan: ‘Hemos venido de lejos para ver al Tathāgata. Solo de vez en cuando aparecen en el mundo los Tathāgatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados. Hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el Parinibbāna del Tathāgata. Pero este monje poderoso está de pie frente al Bienaventurado, bloqueándonos la vista, y no podemos ver al Tathāgata en sus momentos finales’”. ๒๐๑. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, ภควา เทวตา มนสิกโรตี’’ติ ? ‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธํอายิสฺสตี’ติ. 201. “¿Y de qué manera, Señor, están las deidades expresando su sentir?”. “Ānanda, hay deidades en el espacio con percepción de tierra que se sueltan el cabello y lloran, levantan los brazos y lloran, caen al suelo como si se hubieran desplomado, se revuelcan y se agitan diciendo: ‘¡Demasiado pronto el Bienaventurado alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá!’”. ‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา ปถวิยํ ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’’’ติ. “Ānanda, hay deidades en la tierra con percepción de tierra que se sueltan el cabello y lloran, levantan los brazos y lloran, caen al suelo como si se hubieran desplomado, se revuelcan y se agitan diciendo: ‘¡Demasiado pronto el Bienaventurado alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá!’”. ‘‘ยา [Pg.116] ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ. “Pero aquellas deidades que están libres de pasión, atentas y plenamente conscientes, lo aceptan con ecuanimidad, pensando: ‘Las formaciones son transitorias; ¿cómo podría evitarse esto aquí?’”. จตุสํเวชนียฏฺฐานานิ Los cuatro lugares que inspiran urgencia espiritual ๒๐๒. ‘‘ปุพฺเพ, ภนฺเต, ทิสาสุ วสฺสํ วุฏฺฐา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. เต มยํ ลภาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, ลภาม ปยิรุปาสนาย. ภควโต ปน มยํ, ภนฺเต, อจฺจเยน น ลภิสฺสาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, น ลภิสฺสาม ปยิรุปาสนายา’’ติ. 202. “Señor, anteriormente, los monjes que terminaban el retiro de las lluvias en las diversas regiones venían a ver al Tathāgata. Así, nosotros teníamos la oportunidad de ver y visitar a esos monjes admirables. Pero tras la partida del Bienaventurado, Señor, ya no tendremos la oportunidad de ver ni de visitar a esos monjes admirables”. ‘‘จตฺตาริมานิ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. อิมานิ โข, อานนฺท, จตฺตาริ สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. “Ānanda, hay cuatro lugares que un hombre de familia con fe debe visitar y que inspiran urgencia espiritual. ¿Cuáles son los cuatro? ‘Aquí nació el Tathāgata’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata alcanzó la suprema e insuperable Iluminación’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata puso en movimiento la insuperable Rueda del Dhamma’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. ‘Aquí el Tathāgata alcanzó el Parinibbāna en el elemento Nibbāna sin restos de existencia’, Ānanda, es un lugar que inspira urgencia espiritual y debe ser visitado por el hombre de familia con fe. Estos son, Ānanda, los cuatro lugares que un hombre de familia con fe debe visitar y que inspiran urgencia espiritual”. ‘‘อาคมิสฺสนฺติ โข, อานนฺท, สทฺธา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย – ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติปิ, ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติปิ. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เจติยจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสนฺนจิตฺตา กาลงฺกริสฺสนฺติ, สพฺเพ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ. «Vendrán, Ānanda, monjes, monjas, seguidores y seguidoras laicos dotados de fe [pensando]: ‘Aquí nació el Tathāgata’, ‘Aquí el Tathāgata alcanzó el supremo y perfecto despertar’, ‘Aquí el Tathāgata puso en movimiento la suprema rueda del Dhamma’, ‘Aquí el Tathāgata entró en el parinibbāna en el elemento del Nibbāna sin remanente’. Todos aquellos, Ānanda, que mueran con el corazón lleno de fe mientras recorren estos lugares de peregrinación, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerán en un buen destino, en un mundo celestial». อานนฺทปุจฺฉากถา Relato de las preguntas de Ānanda ๒๐๓. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, มาตุคาเม ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อทสฺสนํ, อานนฺทา’’ติ. ‘‘ทสฺสเน, ภควา, สติ กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อนาลาโป, อานนฺทา’’ติ[Pg.117]. ‘‘อาลปนฺเตน ปน, ภนฺเต, กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘สติ, อานนฺท, อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. 203. «¿Cómo debemos comportarnos, venerable señor, con respecto a las mujeres?». «No mirándolas, Ānanda». «Si se las mira, Bendito, ¿cómo debemos comportarnos?». «No hablándoles, Ānanda». «Pero si les hablamos, venerable señor, ¿cómo debemos comportarnos?». «Se debe establecer la atención plena (sati), Ānanda». ๒๐๔. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อพฺยาวฏา ตุมฺเห, อานนฺท, โหถ ตถาคตสฺส สรีรปูชาย. อิงฺฆ ตุมฺเห, อานนฺท, สารตฺเถ ฆฏถ อนุยุญฺชถ, สารตฺเถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถ. สนฺตานนฺท, ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ. 204. «¿Cómo debemos proceder, venerable señor, con respecto a los restos mortales del Tathāgata?». «No se preocupen, Ānanda, por los ritos funerarios del Tathāgata. Les exhorto, Ānanda: esfuércense por el bien supremo, aplíquense a él; permanezcan diligentes, fervientes y entregados a la meta. Ānanda, existen sabios entre los nobles, sabios entre los brahmanes y sabios entre los jefes de familia que tienen plena confianza en el Tathāgata; ellos se encargarán de rendir honores a los restos mortales del Tathāgata». ๒๐๕. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตนุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. 205. «¿Pero cómo, venerable señor, se debe proceder con respecto a los restos mortales del Tathāgata?». «Ānanda, tal como se procede con los restos de un monarca universal, así debe procederse con los restos del Tathāgata». «¿Y cómo, venerable señor, se procede con los restos de un monarca universal?». «Ānanda, los restos de un monarca universal se envuelven en una tela nueva; una vez envueltos en tela nueva, se envuelven en algodón cardado; y una vez envueltos en algodón cardado, se envuelven nuevamente en tela nueva. De esta manera, habiéndolos envuelto con quinientos pares de capas, se colocan en un receptáculo de metal lleno de aceite y se cubren con otro receptáculo de metal. Luego, tras construir una pira con toda clase de fragancias, se incineran los restos del monarca universal. En el cruce de cuatro grandes caminos, erigen una estupa para el monarca universal. Así, Ānanda, se procede con los restos de un monarca universal. Tal como se procede con los restos de un monarca universal, así debe procederse con los restos del Tathāgata. Se debe erigir una estupa para el Tathāgata en el cruce de cuatro grandes caminos. Aquellos que allí ofrezcan guirnaldas, perfumes o polvos aromáticos, o rindan homenaje, o inspiren su corazón con fe, eso les traerá bienestar y felicidad por largo tiempo». ถูปารหปุคฺคโล Personas dignas de una estupa ๒๐๖. ‘‘จตฺตาโรเม, อานนฺท, ถูปารหา. กตเม จตฺตาโร? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห, ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโหติ. 206. «Ānanda, estos cuatro son dignos de una estupa. ¿Cuáles cuatro? El Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa; un Paccekasambuddha es digno de una estupa; un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa; y un monarca universal es digno de una estupa». ‘‘กิญฺจานนฺท[Pg.118], อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห. «¿Y por qué razón, Ānanda, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel Bendito, el Arahant perfectamente iluminado’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es digno de una estupa». ‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต ปจฺเจกสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห. «¿Y por qué razón, Ānanda, un Paccekasambuddha es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel Bendito Paccekasambuddha’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un Paccekasambuddha es digno de una estupa». ‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาวกสฺส ถูโป’ติ อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห. «¿Y por qué razón, Ānanda, un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel discípulo del Bendito, el Arahant perfectamente iluminado’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un discípulo del Tathāgata es digno de una estupa». ‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห. อิเม โข, อานนฺท จตฺตาโร ถูปารหา’’ติ. «¿Y por qué razón, Ānanda, un monarca universal es digno de una estupa? [Pensando:] ‘Esta es la estupa de aquel rey justo que gobierna según el Dhamma’, Ānanda, muchas personas inspiran fe en sus corazones. Al inspirar fe en sus corazones allí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un buen destino, en un mundo celestial. Es por esta razón, Ānanda, que un monarca universal es digno de una estupa. Estos, Ānanda, son los cuatro dignos de una estupa». อานนฺทอจฺฉริยธมฺโม Las cualidades maravillosas de Ānanda ๒๐๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ – ‘‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’ติ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, อานนฺโท’’ติ? ‘‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน ฐิโต – ‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’’ติ. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน อานนฺทํ อามนฺเตหิ [Pg.119] – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา โสจิ มา ปริเทวิ, นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’; ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา. ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ทีฆรตฺตํ โข เต, อานนฺท, ตถาคโต ปจฺจุปฏฺฐิโต เมตฺเตน กายกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน วจีกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน มโนกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน. กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’’ติ. 207. Entonces el venerable Ānanda, entrando en la vivienda, se apoyó contra el marco de la puerta y se quedó llorando, pensando: «Ay, todavía soy un aprendiz (sekha) con tareas por realizar, y el parinibbāna de mi Maestro, quien es compasivo conmigo, está por ocurrir». Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, ¿dónde está Ānanda?». «Señor, el venerable Ānanda ha entrado en la vivienda y se ha quedado apoyado contra el marco de la puerta llorando, pensando: “Ay, todavía soy un aprendiz con tareas por realizar, y el parinibbāna de mi Maestro, quien es compasivo conmigo, está por ocurrir”». Entonces el Bienaventurado se dirigió a un cierto monje: «Ve, monje, y en mi nombre dile a Ānanda: “Amigo Ānanda, el Maestro te llama”». «Así sea, señor», respondió aquel monje al Bienaventurado, y se acercó a donde estaba el venerable Ānanda; al llegar, le dijo: «Amigo Ānanda, el Maestro te llama». «Así sea, amigo», respondió el venerable Ānanda a aquel monje, y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; al llegar, saludó respetuosamente al Bienaventurado y se sentó a un lado. Mientras el venerable Ānanda estaba sentado a un lado, el Bienaventurado le dijo: «Basta, Ānanda, no te aflijas, no llores. ¿Acaso no te he dicho antes, Ānanda, que de todo lo que es querido y agradable debe haber separación, alejamiento y cambio? ¿Cómo podría ser de otro modo, Ānanda? No es posible que aquello que ha nacido, surgido y está condicionado, cuya naturaleza es la disolución, no se disuelva, ni siquiera tratándose del cuerpo del Tathāgata. Durante mucho tiempo, Ānanda, has servido al Tathāgata con actos corporales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados; con actos verbales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados; con actos mentales de amor, beneficiosos, placenteros, sin doblez e ilimitados. Has acumulado muchos méritos, Ānanda. Empéñate en el esfuerzo y pronto estarás libre de las impurezas (anāsava)». ๒๐๘. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา อเหสุํ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; เมธาวี, ภิกฺขเว, อานนฺโท. ชานาติ ‘อยํ กาโล ตถาคตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ ภิกฺขูนํ, อยํ กาโล ภิกฺขุนีนํ, อยํ กาโล อุปาสกานํ, อยํ กาโล อุปาสิกานํ, อยํ กาโล รญฺโญ ราชมหามตฺตานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกาน’นฺติ. 208. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, aquellos que fueron los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos pasados, también tuvieron asistentes tan excelentes como Ānanda lo es para mí. Y aquellos que serán los Arahants, los Perfectamente Iluminados en los tiempos futuros, también tendrán asistentes tan excelentes como Ānanda lo será para ellos. Ānanda es sabio, monjes; Ānanda es sagaz. Él sabe: “Este es el momento oportuno para que los monjes se acerquen a ver al Tathāgata, este es el momento para las monjas, este es el momento para los seguidores laicos, este es el momento para las seguidoras laicas, este es el momento para el rey, para los ministros reales, para los maestros de otras doctrinas y para sus discípulos”». ๒๐๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ [Pg.120] ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ, อานนฺโท, ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. 209. «Hay cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda, monjes. ¿Cuáles son las cuatro? Si, monjes, una asamblea de monjes se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjes nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de monjas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de seguidores laicos se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidores laicos nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de seguidoras laicas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidoras laicas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Estas son, monjes, las cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda». ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา โหติ. อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. สเจ ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา…เป… คหปติปริสา…เป… สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, สมณปริสา โหติ, อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว ภิกฺขุนีปริสา…เป… อุปาสกปริสา…เป… อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา [Pg.121] โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ. «Hay cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en un rey que hace girar la rueda (Cakkavatti). ¿Cuáles son las cuatro? Si, monjes, una asamblea de nobles se acerca a ver al rey Cakkavatti, se regocijan con solo verlo. Si el rey Cakkavatti habla, se regocijan con sus palabras. La asamblea de nobles nunca queda satisfecha cuando el rey Cakkavatti guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de brahmanes... una asamblea de jefes de hogar... una asamblea de ascetas se acerca a ver al rey Cakkavatti, se regocijan con solo verlo. Si el rey Cakkavatti habla, se regocijan con sus palabras. La asamblea de ascetas nunca queda satisfecha cuando el rey Cakkavatti guarda silencio. Del mismo modo, monjes, hay estas cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda. Si, monjes, una asamblea de monjes se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de monjes nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Si, monjes, una asamblea de monjas... una asamblea de seguidores laicos... una asamblea de seguidoras laicas se acerca a ver a Ānanda, se regocijan con solo verlo. Si Ānanda les enseña el Dhamma, se regocijan con su enseñanza. La asamblea de seguidoras laicas nunca queda satisfecha cuando Ānanda guarda silencio. Estas son, monjes, las cuatro cualidades maravillosas y asombrosas en Ānanda». มหาสุทสฺสนสุตฺตเทสนา Enseñanza del Mahāsudassana Sutta ๒๑๐. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ, เสยฺยถิทํ – จมฺปา ราชคหํ สาวตฺถี สาเกตํ โกสมฺพี พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา, พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา. เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ ‘‘มาเหวํ, อานนฺท, อวจ; มาเหวํ, อานนฺท, อวจ – ‘ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’นฺติ. 210. Cuando se dijo esto, el venerable Ānanda le dijo al Bendito: “Señor, que el Bendito no alcance el parinirvana en este pequeño pueblo, en este pueblo desolado, en este pueblo subsidiario. Señor, existen otras grandes ciudades, a saber: Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī y Bārāṇasī. Que el Bendito alcance el parinirvana en alguna de ellas. En esas grandes ciudades hay muchos grandes nobles, grandes brahmanes y grandes jefes de familia que tienen una fe profunda en el Tathāgata. Ellos rendirán los honores correspondientes a los restos del Tathāgata”. El Bendito respondió: “No digas eso, Ānanda; no digas eso, Ānanda, llamándolo ‘pequeño pueblo, pueblo desolado, pueblo subsidiario’. ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปฺปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ, ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน; อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน. “En el pasado, Ānanda, existió un rey llamado Mahāsudassana, un monarca universal, un rey justo que gobernaba según el Dhamma, conquistador de los cuatro confines, que trajo estabilidad a su reino y poseía las siete joyas. Esta Kusinārā, Ānanda, fue la capital del rey Mahāsudassana bajo el nombre de Kusāvatī; medía doce yojanas de longitud de este a oeste, y siete yojanas de anchura de norte a sur. La capital Kusāvatī, Ānanda, era próspera, opulenta, muy poblada, llena de gente y abundante en alimentos. Tal como, Ānanda, la capital de los dioses llamada Āḷakamandā es próspera, opulenta, muy poblada, llena de yakshas y abundante en alimentos; del mismo modo, Ānanda, la capital Kusāvatī era próspera, opulenta, muy poblada, llena de gente y abundante en alimentos. La capital Kusāvatī, Ānanda, no estaba exenta, ni de día ni de noche, de diez tipos de sonidos, a saber: el sonido de los elefantes, el sonido de los caballos, el sonido de los carros, el sonido de los grandes tambores, el sonido de los mridangas, el sonido de las viñas, el sonido del canto, el sonido de las caracolas, el sonido de los gongs, el sonido de las palmas y, como décimo sonido, el clamor de ‘¡comed, bebed, disfrutad!’”. ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ [Pg.122] ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา, อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ. “Ve ahora, Ānanda, entra en Kusinārā e informa a los Mallas de Kusinārā: ‘Hoy, vāseṭṭhas, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinirvana del Tathāgata. Venid, vāseṭṭhas, venid, vāseṭṭhas. Que no os arrepintáis después diciendo: “El parinirvana del Tathāgata ocurrió en nuestro propio territorio y no tuvimos la oportunidad de ver al Tathāgata en sus momentos finales”’”. “Así sea, Señor”, respondió el venerable Ānanda al Bendito y, tras arreglarse sus mantos y tomar su cuenco, entró en Kusinārā acompañado de otro monje. มลฺลานํ วนฺทนา El homenaje de los Mallas ๒๑๑. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’ติ. อถ โข มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข อหํ โกสินารเก มลฺเล เอกเมกํ ภควนฺตํ วนฺทาเปสฺสามิ, อวนฺทิโต ภควา โกสินารเกหิ มลฺเลหิ ภวิสฺสติ, อถายํ รตฺติ วิภายิสฺสติ. ยํนูนาหํ โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปยฺยํ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท [Pg.123] สิรสา วนฺทตี’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอเตน อุปาเยน ปฐเมเนว ยาเมน โกสินารเก มลฺเล ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ. 211. En aquel momento, los Mallas de Kusinārā estaban reunidos en su sala de asambleas para tratar algún asunto. Entonces, el venerable Ānanda se dirigió hacia la sala de asambleas de los Mallas de Kusinārā y, al llegar, les informó: “Hoy, vāseṭṭhas, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinirvana del Tathāgata. Venid, vāseṭṭhas, venid, vāseṭṭhas. Que no os arrepintáis después diciendo: ‘El parinirvana del Tathāgata ocurrió en nuestro propio territorio y no tuvimos la oportunidad de ver al Tathāgata en sus momentos finales’”. Al oír estas palabras del venerable Ānanda, los Mallas, sus hijos, sus nueras y sus esposas quedaron profundamente afligidos, tristes y con el corazón lleno de pesar. Algunos, con el cabello desordenado, lloraban amargamente; alzando los brazos, lloraban; se desplomaban como si hubieran sido cortados de raíz, revolviéndose de un lado a otro, exclamando: “¡Demasiado pronto el Bendito alcanzará el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Sugata alcanzará el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Ojo del Mundo desaparecerá de este mundo!”. Entonces los Mallas, junto con sus hijos, nueras y esposas, sumidos en la aflicción y la tristeza, se dirigieron al bosque de salas de los Mallas, el Upavattana, donde se encontraba el venerable Ānanda. El venerable Ānanda pensó: “Si permito que los Mallas de Kusinārā rindan homenaje al Bendito de uno en uno, la noche acabará antes de que todos hayan terminado. Sería mejor si organizo a los Mallas de Kusinārā por grupos familiares para que rindan homenaje diciendo: ‘Señor, el Malla de tal nombre, junto con sus hijos, su esposa, su séquito y sus ministros, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bendito’”. De esta manera, el venerable Ānanda organizó a los Mallas de Kusinārā por grupos familiares y los hizo rendir homenaje al Bendito. Mediante este método, el venerable Ānanda logró que todos los Mallas de Kusinārā presentaran sus respetos al Bendito durante la primera vigilia de la noche. สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ La historia del parivrajaka Subhadda ๒๑๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม ปริพฺพาชโก กุสินารายํ ปฏิวสติ. อสฺโสสิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก – ‘‘อชฺช กิร รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข สุภทฺทสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน, เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก…เป… ตติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา [Pg.124] โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ. 212. En aquel tiempo, un asceta errante llamado Subhadda residía en Kusinara. Subhadda el asceta errante oyó: «Se dice que hoy, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama». Entonces, al asceta errante Subhadda se le ocurrió este pensamiento: «He oído decir a los ascetas errantes de edad, ancianos, maestros de maestros que hablan de la tradición: "Rara vez aparecen en el mundo los Tathagatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados". Y hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama. Ha surgido en mí esta duda, y tengo fe en que el asceta Gotama es capaz de enseñarme el Dhamma de tal manera que yo pueda abandonar esta duda». Entonces el asceta errante Subhadda se dirigió al bosque de sales de los Mallas, en Upavattana, donde se encontraba el venerable Ananda; al llegar, dijo al venerable Ananda: «He oído, señor Ananda, decir a los ascetas errantes de edad, ancianos, maestros de maestros que hablan de la tradición: "Rara vez aparecen en el mundo los Tathagatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados". Hoy mismo, en la última vigilia de la noche, ocurrirá el parinibbana del asceta Gotama. Ha surgido en mí esta duda, y tengo fe en que el asceta Gotama es capaz de enseñarme el Dhamma de tal manera que yo pueda abandonar esta duda. Sería bueno, señor Ananda, si pudiera obtener el favor de ver al asceta Gotama». Cuando se dijo esto, el venerable Ananda respondió al asceta errante Subhadda: «Basta, amigo Subhadda, no molestes al Tathagata; el Bienaventurado está cansado». Por segunda vez... por tercera vez el asceta errante Subhadda dijo al venerable Ananda: «He oído, señor Ananda... [repite la petición] ...sería bueno, señor Ananda, si pudiera obtener el favor de ver al asceta Gotama». Por tercera vez, el venerable Ananda le respondió: «Basta, amigo Subhadda, no molestes al Tathagata; el Bienaventurado está cansado». ๒๑๓. อสฺโสสิ โข ภควา อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภทฺเทน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา สุภทฺทํ วาเรสิ, ลภตํ, อานนฺท, สุภทฺโท ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยํ กิญฺจิ มํ สุภทฺโท ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อญฺญาเปกฺโขว ปุจฺฉิสฺสติ, โน วิเหสาเปกฺโข. ยํ จสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉาวุโส สุภทฺท, กโรติ เต ภควา โอกาส’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เยเม, โภ โคตม, สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป, มกฺขลิ โคสาโล, อชิโต เกสกมฺพโล, ปกุโธ กจฺจายโน, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’’ติ? ‘‘อลํ, สุภทฺท, ติฏฺฐเตตํ – ‘สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’ติ. ธมฺมํ เต, สุภทฺท, เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – 213. El Bienaventurado oyó esta conversación entre el venerable Ananda y el asceta errante Subhadda. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ananda: «Basta, Ananda, no impidas la entrada a Subhadda; deja, Ananda, que Subhadda vea al Tathagata. Cualquier cosa que Subhadda me pregunte, la preguntará deseando el conocimiento y no con el propósito de molestar. Y lo que yo responda a su pregunta, él lo comprenderá rápidamente». Entonces el venerable Ananda dijo al asceta errante Subhadda: «Ve, amigo Subhadda, el Bienaventurado te concede una oportunidad». Entonces el asceta errante Subhadda se acercó adonde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, intercambió saludos cordiales con el Bienaventurado y, después de concluir las palabras de cortesía y afecto, se sentó a un lado. Sentado a un lado, el asceta errante Subhadda dijo al Bienaventurado: «Señor Gotama, estos ascetas y brahmanes que tienen comunidades, grupos, que son maestros de grupos, famosos, renombrados, fundadores de sectas y tenidos por hombres santos por la multitud, a saber: Purana Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesakambalo, Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthaputta y el Nigantha Nataputta; ¿comprendieron todos ellos de acuerdo con sus propias afirmaciones, o ninguno de ellos comprendió, o algunos comprendieron y otros no?». «Basta, Subhadda, deja eso a un lado: "¿comprendieron todos ellos... o algunos no?". Te enseñaré el Dhamma, Subhadda; escucha y presta mucha atención, que hablaré». «Así sea, Señor», respondió el asceta errante Subhadda al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ๒๑๔. ‘‘ยสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค น อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ น อุปลพฺภติ. ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ [Pg.125] น อุปลพฺภติ. ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. ยสฺมิญฺจ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ อุปลพฺภติ, ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ. อิมสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, อิเธว, สุภทฺท, สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ, สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสาติ. 214. «En cualquier Dhamma y Disciplina, Subhadda, en que no se encuentre el Noble Camino Óctuple, tampoco se encontrará allí un asceta de la primera etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la segunda etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la tercera etapa. Ni se encontrará allí un asceta de la cuarta etapa. Pero en cualquier Dhamma y Disciplina, Subhadda, en que se encuentre el Noble Camino Óctuple, allí se encontrará un asceta de la primera etapa, allí un asceta de la segunda etapa, allí un asceta de la tercera etapa y allí un asceta de la cuarta etapa. En este Dhamma y Disciplina, Subhadda, se encuentra el Noble Camino Óctuple; solo aquí, Subhadda, hay un asceta, aquí un segundo asceta, aquí un tercer asceta y aquí un cuarto asceta; las doctrinas de otros maestros están vacías de verdaderos ascetas. Si estos monjes, Subhadda, vivieran rectamente, el mundo no estaría vacío de Arahants». ‘‘เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท,ยํ ปพฺพชึ กึกุสลานุเอสี; วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ,ยโต อหํ ปพฺพชิโต สุภทฺท. «A la edad de veintinueve años, Subhadda, partí en busca de lo que es beneficioso; han pasado más de cincuenta años desde que me hice asceta, Subhadda». ญายสฺส ธมฺมสฺส ปเทสวตฺตี,อิโต พหิทฺธา สมโณปิ นตฺถิ. «Practicando en el sendero del Dhamma que conduce a la liberación, fuera de esta enseñanza no existe ningún verdadero asceta». ‘‘ทุติโยปิ สมโณ นตฺถิ. ตติโยปิ สมโณ นตฺถิ. จตุตฺโถปิ สมโณ นตฺถิ. สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสา’’ติ. «Tampoco hay un segundo asceta [un sakadāgāmī]. Tampoco hay un tercer asceta [un anāgāmī]. Tampoco hay un cuarto asceta [un arahant]. Las doctrinas ajenas están vacías de verdaderos ascetas. Subhadda, si estos monjes viven rectamente, el mundo no estará vacío de arahants». ๒๑๕. เอวํ วุตฺเต สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, สุภทฺท, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร [Pg.126] มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. 215. Cuando se dijo esto, el asceta errante Subhadda dijo al Bienaventurado: «¡Excelente, Señor! ¡Excelente, Señor! Es, Señor, como si alguien enderezara lo que estaba volcado, o descubriera lo que estaba oculto, o mostrara el camino a quien estaba perdido, o encendiera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el Bienaventurado ha expuesto el Dhamma de muchas maneras. Señor, me refugio en el Bienaventurado, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Desearía, Señor, recibir la ordenación inicial y la ordenación completa en presencia del Bienaventurado». «Subhadda, aquel que anteriormente perteneció a otra secta y desea la ordenación inicial y la completa en este Dhamma y Vinaya, debe pasar por un periodo de prueba de cuatro meses. Al final de los cuatro meses, los monjes satisfechos conceden la ordenación inicial y la completa al estado de monje. Sin embargo, en esto reconozco una distinción entre las personas». «Señor, si aquellos que anteriormente pertenecieron a otra secta deben esperar cuatro meses de prueba, yo esperaré cuatro años. Al final de los cuatro años, que los monjes satisfechos me concedan la ordenación inicial y la completa al estado de monje». อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตนหานนฺท, สุภทฺทํ ปพฺพาเชหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ลาภา โว, อาวุโส อานนฺท; สุลทฺธํ โว, อาวุโส อานนฺท, เย เอตฺถ สตฺถุ สมฺมุขา อนฺเตวาสิกาภิเสเกน อภิสิตฺตา’’ติ. อลตฺถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา สุภทฺโท เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ‘ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ’ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา สุภทฺโท อรหตํ อโหสิ. โส ภควโต ปจฺฉิโม สกฺขิสาวโก อโหสีติ. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Bien, Ānanda, ordena a Subhadda». El venerable Ānanda respondió: «Así sea, Señor». Entonces el asceta errante Subhadda dijo al venerable Ānanda: «Es una ganancia para ustedes, venerable Ānanda; es una gran fortuna para ustedes, que han sido ungidos como discípulos en presencia del Maestro». El asceta errante Subhadda recibió la ordenación inicial y la completa en presencia del Bienaventurado. Poco después de su ordenación, el venerable Subhadda, viviendo solo, apartado, diligente, fervoroso y resuelto, alcanzó en poco tiempo la meta suprema de la vida santa, por la cual los hijos de buena familia salen rectamente del hogar a la vida sin hogar, habiéndola conocido y realizado por sí mismo mediante el conocimiento superior en esta misma vida. Comprendió: «El nacimiento se ha extinguido, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay más devenir». El venerable Subhadda se convirtió en uno de los arahants. Él fue el último discípulo directo del Bienaventurado. ปญฺจโม ภาณวาโร. Quinto capítulo de recitación (Bhāṇavāra). ตถาคตปจฺฉิมวาจา Las últimas palabras del Tathāgata ๒๑๖. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย [Pg.127] จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา. ยถา โข ปนานนฺท, เอตรหิ ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โข มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ. เถรตเรน, อานนฺท, ภิกฺขุนา นวกตโร ภิกฺขุ นาเมน วา โคตฺเตน วา อาวุโสวาเทน วา สมุทาจริตพฺโพ. นวกตเรน ภิกฺขุนา เถรตโร ภิกฺขุ ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ. อากงฺขมาโน, อานนฺท, สงฺโฆ มมจฺจเยน ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ สมูหนตุ. ฉนฺนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน มมจฺจเยน พฺรหฺมทณฺโฑ ทาตพฺโพ’’ติ. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมทณฺโฑ’’ติ? ‘‘ฉนฺโน, อานนฺท, ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. โส ภิกฺขูหิ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ’’ติ. 216. Entonces el Bienaventurado se dirigió al venerable Ānanda: «Ānanda, tal vez alguno de ustedes piense: "La palabra del Maestro pertenece al pasado; ya no tenemos un maestro". Pero no deben verlo así, Ānanda. El Dhamma y el Vinaya que he enseñado y prescrito para ustedes será su maestro tras mi partida. Ānanda, así como ahora los monjes se dirigen unos a otros con el término "āvuso", tras mi partida no debe ser así. Ānanda, el monje de mayor antigüedad debe dirigirse al monje más joven por su nombre, por su linaje o por el término "āvuso". El monje más joven debe dirigirse al monje de mayor antigüedad como "bhante" o "āyasmā". Ānanda, si la comunidad lo desea, puede abolir las reglas menores y secundarias tras mi partida. Ānanda, tras mi partida, se le debe imponer el castigo de Brahma (Brahmadaṇḍa) al monje Channa». «Señor, ¿en qué consiste el castigo de Brahma?». «Ānanda, el monje Channa podrá decir lo que quiera, pero los monjes no deben hablarle, ni amonestarlo, ni instruirlo». ๒๑๗. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, สตฺถุคารเวนปิ น ปุจฺเฉยฺยาถ. สหายโกปิ, ภิกฺขเว, สหายกสฺส อาโรเจตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ, ‘นตฺถิ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’’’ติ. ‘‘ปสาทา โข ตฺวํ, อานนฺท, วเทสิ, ญาณเมว เหตฺถ, อานนฺท, ตถาคตสฺส. นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา. อิเมสญฺหิ, อานนฺท, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ โย ปจฺฉิมโก ภิกฺขุ, โส โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. 217. Luego el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, si algún monje tiene alguna duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica, pregunten ahora, monjes, para que después no sientan remordimiento pensando: "El Maestro estaba frente a nosotros y no fuimos capaces de preguntarle directamente"». Ante estas palabras, los monjes permanecieron en silencio. Por segunda vez... por tercera vez el Bienaventurado se dirigió a los monjes... [igual]. Por tercera vez los monjes permanecieron en silencio. Entonces el Bienaventurado les dijo: «Monjes, tal vez no pregunten por respeto al Maestro. Monjes, que un compañero le informe a otro compañero». Aun así, los monjes permanecieron en silencio. Entonces el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: «¡Es maravilloso, Señor! ¡Es asombroso, Señor! Tengo tal confianza, Señor, en esta comunidad de monjes, de que ni un solo monje tiene duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica». «Ānanda, tú hablas por fe; pero el Tathāgata posee el conocimiento de que en esta comunidad no hay ni un solo monje que tenga duda o incertidumbre respecto al Buda, al Dhamma, a la Sangha, al camino o a la práctica. Ānanda, de estos quinientos monjes, el que está en el nivel más bajo es un sotāpanna, no está sujeto a caer en estados de sufrimiento, tiene su destino asegurado y está encaminado a la iluminación plena». ๒๑๘. อถ [Pg.128] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ. อยํ ตถาคตสฺส ปจฺฉิมา วาจา. 218. Entonces el Bienaventurado se dirigió a los monjes: "Ea, monjes, ahora os exhorto: todas las cosas condicionadas son de naturaleza perecedera; esforzaos con diligencia". Estas fueron las últimas palabras del Tathāgata. ปรินิพฺพุตกถา Relato de la extinción total ๒๑๙. อถ โข ภควา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิ. 219. Entonces el Bienaventurado entró en el primer jhāna; saliendo del primer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el cuarto jhāna. Saliendo del cuarto jhāna, entró en la esfera del espacio infinito; saliendo de la esfera del espacio infinito, entró en la esfera de la conciencia infinita; saliendo de la esfera de la conciencia infinita, entró en la esfera de la nada; saliendo de la esfera de la nada, entró en la esfera de ni percepción ni no-percepción; saliendo de la esfera de ni percepción ni no-percepción, entró en el cese de la percepción y el sentimiento. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต อนุรุทฺธ, ภควา’’ติ. ‘‘นาวุโส อานนฺท, ภควา ปรินิพฺพุโต, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน’’ติ. Entonces el venerable Ānanda dijo esto al venerable Anuruddha: "¿Se ha extinguido ya el Bienaventurado, señor Anuruddha?". "No, amigo Ānanda, el Bienaventurado no se ha extinguido; ha entrado en el cese de la percepción y el sentimiento". อถ โข ภควา สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ภควา ปรินิพฺพายิ. Entonces el Bienaventurado, saliendo del cese de la percepción y el sentimiento, entró en la esfera de ni percepción ni no-percepción; saliendo de la esfera de ni percepción ni no-percepción, entró en la esfera de la nada; saliendo de la esfera de la nada, entró en la esfera de la conciencia infinita; saliendo de la esfera de la conciencia infinita, entró en la esfera del espacio infinito; saliendo de la esfera del espacio infinito, entró en el cuarto jhāna; saliendo del cuarto jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el primer jhāna; saliendo del primer jhāna, entró en el segundo jhāna; saliendo del segundo jhāna, entró en el tercer jhāna; saliendo del tercer jhāna, entró en el cuarto jhāna. Saliendo del cuarto jhāna, inmediatamente después, el Bienaventurado se extinguió totalmente. ๒๒๐. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส. เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา พฺรหฺมาสหมฺปติ อิมํ คาถํ อภาสิ – 220. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, ocurrió un gran terremoto, terrible y espeluznante; y los tambores celestiales resonaron. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, Brahmā Sahampati pronunció este verso: ‘‘สพฺเพว [Pg.129] นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยํ; ยตฺถ เอตาทิโส สตฺถา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล; ตถาคโต พลปฺปตฺโต, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต’’ติ. "Todos los seres en el mundo han de dejar su cuerpo, incluso un Maestro tal como este, sin par en el mundo, el Tathāgata que alcanzó los diez poderes, el Buda plenamente despierto, se ha extinguido". ๒๒๑. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – 221. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, Sakka, señor de los dioses, pronunció este verso: ‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน; อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ. "Impermanentes son, en verdad, las cosas condicionadas, de naturaleza surgente y caduca. Habiendo surgido, cesan; su apaciguamiento es la verdadera felicidad". ๒๒๒. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อนุรุทฺโธ อิมา คาถาโย อภาสิ – 222. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, el venerable Anuruddha pronunció estos versos: ‘‘นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน; อเนโช สนฺติมารพฺภ, ยํ กาลมกรี มุนิ. "Ya no hubo más inspiración ni espiración para aquel de mente firme y ecuánime; sin deseos, habiéndose propuesto la paz, el Sabio ha partido hacia el final de su tiempo. ‘‘อสลฺลีเนน จิตฺเตน, เวทนํ อชฺฌวาสยิ; ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข เจตโส อหู’’ติ. Con mente inquebrantable soportó el dolor; como la extinción de una llama fue la liberación de su mente". ๒๒๓. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อานนฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – 223. Al extinguirse el Bienaventurado, simultáneamente con su total extinción, el venerable Ānanda pronunció este verso: ‘‘ตทาสิ ยํ ภึสนกํ, ตทาสิ โลมหํสนํ; สพฺพาการวรูเปเต, สมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต’’ติ. "Fue algo terrible, fue algo espeluznante, cuando el Buda plenamente despierto, dotado de todas las cualidades excelsas, se extinguió totalmente". ๒๒๔. ปรินิพฺพุเต ภควติ เย เต ตตฺถ ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ, ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ. 224. Al extinguirse el Bienaventurado, de los monjes que estaban allí, aquellos que aún no estaban libres de pasiones, algunos lloraban con los brazos en alto, se desplomaban como si hubieran caído por un precipicio, se retorcían y daban vueltas, diciendo: "¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado! ¡Demasiado pronto se ha extinguido el Sugata! ¡Demasiado pronto ha desaparecido del mundo el Ojo del Conocimiento!". Pero aquellos monjes que estaban libres de pasiones, permanecieron conscientes y comprensivos, pensando: "Impermanentes son las cosas condicionadas, ¿cómo podría ser de otra manera?". ๒๒๕. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ[Pg.130]. เทวตา, อาวุโส, อุชฺฌายนฺตี’’ติ. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, อายสฺมา อนุรุทฺโธ เทวตา มนสิ กโรตี’’ติ ? 225. Entonces el venerable Anuruddha se dirigió a los monjes: "Basta, amigos, no os aflijáis, no os lamentéis. ¿Acaso no ha sido declarado por el Bienaventurado de antemano que de todo lo que nos es querido y agradable debemos separarnos, alejarnos y sufrir su cambio? ¿Cómo podría ser de otra manera, amigos? Lo que ha nacido, lo que ha llegado a ser, lo que está condicionado y es de naturaleza perecedera, el deseo de 'que no perezca' es una situación que no puede existir. Las divinidades, amigos, se están quejando". "¿De qué manera, señor Anuruddha, están las divinidades considerando esto?". ‘‘สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา ปถวิยา ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. ยา ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ. อถ โข อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ อานนฺโท ตํ รตฺตาวเสสํ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมสุํ. "Hay divinidades, amigo Ānanda, en el aire que, con la percepción de la tierra, se tiran de los cabellos y lloran, con los brazos en alto lloran, se desploman como si hubieran caído por un precipicio, se retuercen y dan vueltas, diciendo: '¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado, demasiado pronto se ha extinguido el Sugata, demasiado pronto ha desaparecido del mundo el Ojo del Conocimiento!'. Hay divinidades, amigo Ānanda, en la tierra que, con la percepción de la tierra, se tiran de los cabellos y lloran... diciendo: '¡Demasiado pronto se ha extinguido el Bienaventurado!...'. Pero aquellas divinidades que están libres de pasiones, permanecen conscientes y comprensivas, pensando: 'Impermanentes son las cosas condicionadas, ¿cómo podría ser de otra manera?'. Entonces el venerable Anuruddha y el venerable Ānanda pasaron el resto de la noche en conversación sobre el Dhamma." ๒๒๖. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉาวุโส อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เตเนว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. 226. Entonces el venerable Anuruddha se dirigió al venerable Ānanda: «Ve, amigo Ānanda, entra en Kusināra e informa a los mallas de Kusināra: “Vāseṭṭhas, el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana. Hagan ahora lo que consideren oportuno”». «Así sea, venerable señor», respondió el venerable Ānanda al venerable Anuruddha. Tras vestirse por la mañana y tomar su cuenco y sus mantos, entró en Kusināra con un compañero. En aquel momento, los mallas de Kusināra se hallaban reunidos en su salón de asambleas tratando precisamente ese asunto. El venerable Ānanda se acercó al salón de asambleas de los mallas de Kusināra e informó: «Vāseṭṭhas, el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana. Hagan ahora lo que consideren oportuno». Al oír estas palabras del venerable Ānanda, los mallas, sus hijos, sus nueras y sus esposas se llenaron de aflicción, tristeza y dolor mental; algunos se soltaron el cabello y lloraron, alzaron los brazos y lloraron, cayendo al suelo como si se despeñaran, revolcándose de un lado a otro, exclamando: «¡Demasiado pronto el Bienaventurado ha alcanzado el parinirvana! ¡Demasiado pronto el Sugata ha alcanzado el parinirvana! ¡Demasiado pronto la Visión del mundo ha desaparecido!». พุทฺธสรีรปูชา Veneración de los restos del Buda ๒๒๗. อถ [Pg.131] โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, กุสินารายํ คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ สนฺนิปาเตถา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ ปญฺจ จ ทุสฺสยุคสตานิ อาทาย เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยน ภควโต สรีรํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา เอกทิวสํ วีตินาเมสุํ. 227. Entonces los mallas de Kusināra ordenaron a sus hombres: «¡Ea, amigos! Reúnan en Kusināra perfumes, flores y toda clase de instrumentos musicales». Acto seguido, los mallas de Kusināra, llevando perfumes, flores, instrumentos musicales y quinientos pares de vestiduras, se dirigieron al bosque de robles de los mallas, en Upavattana, donde se encontraban los restos del Bienaventurado. Al llegar, pasaron el día rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, preparando doseles de tela y pabellones circulares. อถ โข โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘อติวิกาโล โข อชฺช ภควโต สรีรํ ฌาเปตุํ, สฺเว ทานิ มยํ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา ทุติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ตติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, จตุตฺถมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ปญฺจมมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ฉฏฺฐมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ. Entonces los mallas de Kusināra pensaron: «Es ya muy tarde para incinerar hoy los restos del Bienaventurado. Los incineraremos mañana». Así, los mallas de Kusināra continuaron rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, preparando doseles y pabellones, pasando de este modo el segundo día, el tercer día, el cuarto día, el quinto día y el sexto día. อถ โข สตฺตมํ ทิวสํ โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ. Al séptimo día, los mallas de Kusināra pensaron: «Rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, los llevaremos por el lado sur de la ciudad hacia el exterior, y los incineraremos en el lado sur, fuera de la ciudad». ๒๒๘. เตน โข ปน สมเยน อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, ตุมฺหากํ อธิปฺปาโย, อญฺญถา เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตุมฺหากํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ [Pg.132] สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ; เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ. 228. En aquel momento, ocho líderes de los mallas, tras haberse bañado la cabeza y vestido ropas nuevas, intentaron levantar el cuerpo del Bienaventurado diciendo: «Nosotros levantaremos el cuerpo del Bienaventurado», pero no pudieron hacerlo. Entonces los mallas de Kusināra preguntaron al venerable Anuruddha: «Venerable Anuruddha, ¿cuál es la causa, cuál es el motivo por el cual estos ocho líderes de los mallas, purificados y con ropas nuevas, no pueden levantar el cuerpo del Bienaventurado?». «Vāseṭṭhas, vuestra intención es una, pero la intención de las deidades es otra». «¿Y cuál es, venerable señor, la intención de las deidades?». «Vuestra intención, Vāseṭṭhas, es llevar el cuerpo por el sur para incinerarlo fuera de la ciudad, al sur; pero la intención de las deidades es rendir honores a los restos con danzas, cantos, música, flores y perfumes divinos, llevarlos por el norte de la ciudad, entrar por la puerta norte, atravesar el centro de la ciudad, salir por la puerta oriental y, en el santuario de los mallas llamado Makuṭabandhana, al este de la ciudad, incinerar allí los restos del Bienaventurado». «Que se haga, venerable señor, según la intención de las deidades». ๒๒๙. เตน โข ปน สมเยน กุสินารา ยาว สนฺธิสมลสํกฏีรา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา มนฺทารวปุปฺเผหิ สนฺถตา โหติ. อถ โข เทวตา จ โกสินารกา จ มลฺลา ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ จ มานุสเกหิ จ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ จ ภควโต สรีรํ นิกฺขิปึสุ. 229. En aquel momento, Kusināra estaba cubierta de flores mandārava hasta la altura de las rodillas, incluso en los espacios entre las casas, las alcantarillas y los vertederos. Entonces, tanto las deidades como los mallas de Kusināra, rindiendo honores, respeto, veneración y adoración a los restos del Bienaventurado con danzas, cantos, música, flores y perfumes, tanto divinos como humanos, lo llevaron por el norte de la ciudad, entraron por la puerta norte, atravesaron el centro de la ciudad, salieron por la puerta oriental y depositaron los restos del Bienaventurado en el santuario de los mallas llamado Makuṭabandhana, al este de la ciudad. ๒๓๐. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ – ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต อานนฺท, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, วาเสฏฺฐา, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ[Pg.133]. เอวํ โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, มลฺลานํ วิหตํ กปฺปาสํ สนฺนิปาเตถา’’ติ. 230. Entonces, los Mallas de Kusināra dijeron al venerable Ānanda: —Venerable Ānanda, ¿cómo debemos proceder con los restos del Tathāgata?—. —Vāseṭṭhas, así como se procede con los restos de un monarca universal (Cakkavatti), así se debe proceder con los restos del Tathāgata—. —¹¹¹¹¿Y cómo, venerable Ānanda, se procede con los restos de un monarca universal?—. —Vāseṭṭhas, envuelven los restos del monarca universal con una tela nueva; habiéndolos envuelto con una tela nueva, los envuelven con algodón cardado; habiéndolos envuelto con algodón cardado, los envuelven de nuevo con una tela nueva. De esta manera, tras haber envuelto los restos del monarca universal con quinientos pares de capas, los colocan en un recipiente de metal lleno de aceite y los cubren con otra tapadera de metal. Luego, construyendo una pira con todo tipo de esencias aromáticas, incineran los restos del monarca universal. En el cruce de las cuatro grandes rutas principales, erigen una estupa para el monarca universal. Así es, Vāseṭṭhas, como proceden con los restos de un monarca universal. Tal como se procede con los restos de un monarca universal, así se debe proceder con los restos del Tathāgata. Se debe erigir una estupa para el Tathāgata en el cruce de las cuatro grandes rutas principales. Aquellos que allí ofrezcan guirnaldas, perfumes o polvos aromáticos, o rindan homenaje, o sientan devoción en sus corazones, eso les reportará bienestar y felicidad por largo tiempo—. Entonces, los Mallas de Kusināra ordenaron a sus hombres: —En ese caso, amigos, reunan todo el algodón cardado de los Mallas—. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐสุํ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐสุํ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ ภควโต สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา ภควโต สรีรํ จิตกํ อาโรเปสุํ. Entonces, los Mallas de Kusināra, tras haber envuelto los restos del Bendito con una tela nueva, los envolvieron con algodón cardado; habiéndolos envuelto con algodón cardado, los envolvieron de nuevo con una tela nueva. De esta manera, tras haber envuelto los restos del Bendito con quinientos pares de capas, los colocaron en un recipiente de metal lleno de aceite, los cubrieron con otra tapadera de metal y, habiendo construido una pira con todo tipo de perfumes, colocaron los restos del Bendito sobre la pira. มหากสฺสปตฺเถรวตฺถุ La historia del venerable Mahākassapa ๒๓๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อาชีวโก กุสินาราย มนฺทารวปุปฺผํ คเหตฺวา ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตํ อาชีวกํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อาชีวกํ เอตทโวจ – ‘‘อปาวุโส, อมฺหากํ สตฺถารํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อามาวุโส, ชานามิ, อชฺช สตฺตาหปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโม. ตโต เม อิทํ มนฺทารวปุปฺผํ คหิต’’นฺติ. ตตฺถ เย เต ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ. 231. En aquel tiempo, el venerable Mahākassapa se encontraba viajando por el camino principal de Pāvā hacia Kusināra junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes. Entonces, el venerable Mahākassapa se desvió del camino y se sentó al pie de un árbol. En ese mismo momento, un asceta Ājīvaka que venía de Kusināra trayendo una flor Mandārava se encontraba en el gran camino hacia Pāvā. El venerable Mahākassapa vio al asceta Ājīvaka que venía a lo lejos y, al verlo, le preguntó: —Amigo, ¿conoces a nuestro Maestro?—. —Sí, amigo, lo conozco; hoy hace siete días que el asceta Gotama ha alcanzado el Parinibbāna. De allí he tomado esta flor Mandārava—. Entre aquellos monjes, los que aùn no estaban libres de pasiones, algunos lloraban alzando sus brazos; caían al suelo como si se desplomaran por un barranco, revolviéndose de un lado a otro, diciendo: —¡Demasiado pronto ha partido el Bendito al Parinibbāna! ¡Demasiado pronto el Sugata ha partido al Parinibbāna! ¡Demasiado pronto ha desaparecido del mundo Aquel que posee la visión!—. Pero aquellos monjes que estaban libres de pasiones, con atención y plena conciencia, soportaban el dolor reflexionando: —Las formaciones son impermanentes; ¿cómo podría evitarse esto aquí?—. ๒๓๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม วุทฺธปพฺพชิโต ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข สุภทฺโท วุทฺธปพฺพชิโต เต [Pg.134] ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณน. อุปทฺทุตา จ โหม – ‘อิทํ โว กปฺปติ, อิทํ โว น กปฺปตี’ติ. อิทานิ ปน มยํ ยํ อิจฺฉิสฺสาม, ตํ กริสฺสาม, ยํ น อิจฺฉิสฺสาม, น ตํ กริสฺสามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. 232. En aquel tiempo, un monje llamado Subhadda, que se había ordenado a una edad avanzada, se encontraba sentado en aquella asamblea. Entonces, Subhadda, el ordenado en la vejez, dijo a aquellos monjes: —¡Basta, amigos! No os lamentéis, no lloréis. Estamos bien libres de aquel gran asceta. Estábamos agobiados cuando nos decía: ‘Esto es adecuado para vosotros, esto no es adecuado para vosotros’. Pero ahora podremos hacer lo que deseemos y no haremos lo que no deseemos—. Entonces, el venerable Mahākassapa se dirigió a los monjes: —¡Basta, amigos! No os lamentéis, no lloréis. ¿Acaso no ha sido declarado ya por el Bendito de antemano que de todo lo que es amado y agradable debe haber separación, alejamiento y alteración? ¿Dómo podría obtenerse otra cosa aquí, amigos? Respecto a aquello que ha nacido, que ha llegado a ser, que es compuesto y que por naturaleza debe desintegrarse, decir ‘que no se desintegren ni siquiera los restos del Tathāgata’, tal situación no existe—. ๒๓๓. เตน โข ปน สมเยน จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘อยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. น ตาว ภควโต จิตโก ปชฺชลิสฺสติ, ยาวายสฺมา มหากสฺสโป ภควโต ปาเท สิรสา น วนฺทิสฺสตี’’’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ. 233. En aquel tiempo, cuatro jefes de los Mallas, habiéndose lavado la cabeza y vestido con ropas nuevas, pensaron: —Encenderemos la pira del Bendito—, pero no pudieron encenderla. Entonces, los Mallas de Kusināra preguntaron al venerable Anuruddha: —Venerable Anuruddha, ¿cuál es la causa, cuál es el motivo por el que estos cuatro jefes de los Mallas, con la cabeza lavada y vestidos de ropas nuevas, no son capaces de encender la pira del Bendito?—. —Vāseṭṭhas, la intención de las deidades es diferente—. —¹¹¹¹¿Y cuál es, venerable señor, la intención de las deidades?—. —Vāseṭṭhas, la intención de las deidades es esta: ‘Este venerable Mahākassapa se encuentra viajando por el camino principal de Pāvā hacia Kusināra junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes. La pira del Bendito no arderá hasta que el venerable Mahākassapa no haya rendido homenaje a los pies del Bendito con su cabeza’—. —Venerable señor, que se haga segùn la intención de las deidades—. ๒๓๔. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน กุสินารา มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ, เยน ภควโต จิตโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทิ. ตานิปิ โข ปญฺจภิกฺขุสตานิ เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทึสุ. วนฺทิเต จ ปนายสฺมตา มหากสฺสเปน เตหิ จ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สยเมว ภควโต จิตโก ปชฺชลิ. 234. Entonces, el venerable Mahākassapa se dirigió hacia el santuario de los Mallas llamado Makuṭabandhana en Kusināra, donde se encontraba la pira del Bendito. Al llegar, se colocó el manto sobre un hombro, unió las palmas de sus manos en gesto de reverencia y, tras circunvalar la pira tres veces por la derecha, rindió homenaje a los pies del Bendito con su cabeza. También aquellos quinientos monjes se colocaron el manto sobre un hombro, unieron sus manos en reverencia y, tras circunvalar la pira tres veces por la derecha, rindieron homenaje a los pies del Bendito con sus cabezas. Una vez que el venerable Mahākassapa y los quinientos monjes hubieron rendido homenaje, la pira del Bendito se encendió por sí sola. ๒๓๕. ฌายมานสฺส [Pg.135] โข ปน ภควโต สรีรสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ, น มสิ; เอวเมว ภควโต สรีรสฺส ฌายมานสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เตสญฺจ ปญฺจนฺนํ ทุสฺสยุคสตานํ ทฺเวว ทุสฺสานิ น ฑยฺหึสุ ยญฺจ สพฺพอพฺภนฺตริมํ ยญฺจ พาหิรํ. ทฑฺเฒ จ โข ปน ภควโต สรีเร อนฺตลิกฺขา อุทกธารา ปาตุภวิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. อุทกสาลโตปิ อพฺภุนฺนมิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. โกสินารกาปิ มลฺลา สพฺพคนฺโธทเกน ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรานิ สตฺตาหํ สนฺธาคาเร สตฺติปญฺชรํ กริตฺวา ธนุปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกรึสุ ครุํ กรึสุ มาเนสุํ ปูเชสุํ. 235. Mientras el cuerpo del Bienaventurado se consumía por el fuego, no se percibía ceniza ni hollín de lo que fuera la epidermis, la dermis, la carne, los tendones o el líquido sinovial; solo las reliquias corporales permanecieron. Tal como sucede con la combustión de la mantequilla clarificada o del aceite, donde no se percibe ceniza ni hollín; del mismo modo, mientras el cuerpo del Bienaventurado se consumía por el fuego, no se percibía ceniza ni hollín de lo que fuera la epidermis, la dermis, la carne, los tendones o el líquido sinovial; solo las reliquias permanecieron. Y de aquellos quinientos pares de vestiduras, solo dos telas no se quemaron: la que era la más interna y la que era la más externa. Una vez consumido por el fuego el cuerpo del Bienaventurado, una corriente de agua apareció desde el firmamento y extinguió la pira del Bienaventurado. También brotó agua de los árboles Sal y extinguió la pira del Bienaventurado. Los Mallas de Kusinārā también extinguieron la pira del Bienaventurado con toda clase de aguas perfumadas. Entonces, los Mallas de Kusinārā custodiaron las reliquias del Bienaventurado en la sala de asambleas durante siete días, estableciendo un cercado de lanzas y un muro de arcos, y las honraron, respetaron, veneraron y adoraron con danzas, cantos, música, guirnaldas y perfumes. สรีรธาตุวิภาชนํ Distribución de las reliquias corporales ๒๓๖. อสฺโสสิ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. 236. El rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputta, oyó: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, el rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputta, envió un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y yo también soy un khattiya. Yo también soy digno de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. Los Licchavis de Vesālī oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Licchavis de Vesālī enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสุํ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา โกสินารกานํ มลฺลานํ [Pg.136] ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ ญาติเสฏฺโฐ, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. Los Sakyas habitantes de Kapilavatthu oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Sakyas habitantes de Kapilavatthu enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era nuestro pariente más excelso. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสุํ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. Los Bulis de Allakappa oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Bulis de Allakappa enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสุํ โข รามคามกา โกฬิยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข รามคามกา โกฬิยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. Los Koḷiyas de Rāmagāma oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Koḷiyas de Rāmagāma enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสิ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหํ ปิสฺมิ พฺราหฺมโณ, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. El brahmán de Veṭṭhadīpa oyó: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, el brahmán de Veṭṭhadīpa envió un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y yo soy un brahmán. Yo también soy digno de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. Los Mallas de Pāvā oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Mallas de Pāvā enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. เอวํ วุตฺเต โกสินารกา มลฺลา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเต ปรินิพฺพุโต, น มยํ ทสฺสาม ภควโต สรีรานํ ภาค’’นฺติ. Cuando se dijo esto, los Mallas de Kusinārā respondieron a aquellas asambleas y grupos: 'El Bienaventurado alcanzó el Parinibbāna en el territorio de nuestra aldea. No entregaremos ninguna porción de las reliquias del Bienaventurado'. ๒๓๗. เอวํ วุตฺเต โทโณ พฺราหฺมโณ เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ – 237. Habiéndose dicho esto, el brahmán Dona se dirigió a aquellas asambleas y grupos diciendo: ‘‘สุณนฺตุ [Pg.137] โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก ; พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท; น หิ สาธุ ยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร. 'Escuchen, señores, una palabra mía. Nuestro Buddha era un maestro de la paciencia. No es apropiado que por la distribución de las reliquias de la Persona Suprema surja un conflicto'. สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค; วิตฺถาริกา โหนฺตุ ทิสาสุ ถูปา,พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา’’ติ. 'Que todos ustedes, señores, unidos, en armonía y con regocijo, realicemos ocho porciones. Que las estupas se extiendan por todas las direcciones, pues muchas personas tienen fe en Aquel que Posee la Visión'. ๒๓๘. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตฺวญฺเญว ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สวิภตฺตํ วิภชาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เตสํ สงฺฆานํ คณานํ ปฏิสฺสุตฺวา ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตฺวา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ – ‘‘อิมํ เม โภนฺโต ตุมฺพํ ททนฺตุ อหมฺปิ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. อทํสุ โข เต โทณสฺส พฺราหฺมณสฺส ตุมฺพํ. 238. 'Si es así, brahmán, tú mismo divide las reliquias del Bienaventurado equitativamente en ocho partes bien distribuidas'. 'Así sea, señores', respondió el brahmán Dona a aquellas asambleas y grupos. Tras dividir las reliquias del Bienaventurado equitativamente en ocho partes bien distribuidas, dijo a aquellas asambleas y grupos: 'Señores, denme esta vasija de medida. Yo también erigiré una estupa y realizaré una gran ceremonia para la vasija'. Ellos entregaron la vasija al brahmán Dona. อสฺโสสุํ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘นตฺถิ ภควโต สรีรานํ ภาโค, วิภตฺตานิ ภควโต สรีรานิ. อิโต องฺคารํ หรถา’’ติ. เต ตโต องฺคารํ หรึสุ. Los Moriyas de Pipphalivana oyeron: 'Se dice que el Bienaventurado ha alcanzado el Parinibbāna en Kusinārā'. Entonces, los Moriyas de Pipphalivana enviaron un mensajero a los Mallas de Kusinārā diciendo: 'El Bienaventurado era un khattiya y nosotros también somos khattiyas. Nosotros también somos dignos de una porción de las reliquias del Bienaventurado. Nosotros también erigiremos una estupa y realizaremos una gran ceremonia para las reliquias del Bienaventurado'. 'No queda porción de las reliquias del Bienaventurado; ya han sido distribuidas. Lleven las brasas de este lugar'. Y ellos se llevaron las brasas de allí. ธาตุถูปปูชา Adoración de las estupas de las reliquias ๒๓๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชคเห ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. เวสาลิกาปิ ลิจฺฉวี เวสาลิยํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. กปิลวตฺถุวาสีปิ สกฺยา กปิลวตฺถุสฺมึ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อลฺลกปฺปกาปิ พุลโย อลฺลกปฺเป ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. รามคามกาปิ โกฬิยา รามคาเม ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. เวฏฺฐทีปโกปิ พฺราหฺมโณ เวฏฺฐทีเป ภควโต [Pg.138] สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปาเวยฺยกาปิ มลฺลา ปาวายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โกสินารกาปิ มลฺลา กุสินารายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โทโณปิ พฺราหฺมโณ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปิปฺปลิวนิยาปิ โมริยา ปิปฺปลิวเน องฺคารานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อิติ อฏฺฐ สรีรถูปา นวโม ตุมฺพถูโป ทสโม องฺคารถูโป. เอวเมตํ ภูตปุพฺพนฺติ. 239. Entonces, el rey de Magadha, Ajātasattu Vedehiputto, erigió en Rājagaha una estupa para las reliquias del Bendito y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Asimismo, los Licchavīs de Vesālī erigieron en Vesālī una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Sakyas de Kapilavatthu también erigieron en Kapilavatthu una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Bulayas de Allakappa erigieron en Allakappa una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Koḷiyas de Rāmagāma erigieron en Rāmagāma una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. El brahmán de Veṭṭhadīpa erigió en Veṭṭhadīpa una estupa para las reliquias del Bendito y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Los Mallas de Pāvā erigieron en Pāvā una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Los Mallas de Kusinārā erigieron en Kusinārā una estupa para las reliquias del Bendito y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. El brahmán Doṇa erigió una estupa para la vasija de medición y realizó una gran ceremonia de ofrenda. Los Moriyas de Pipphalivana erigieron en Pipphalivana una estupa para las cenizas y realizaron una gran ceremonia de ofrenda. Así, hubo ocho estupas para las reliquias, una novena estupa para la vasija y una décima estupa para las cenizas. Así sucedió en el pasado. ๒๔๐. อฏฺฐโทณํ จกฺขุมโต สรีรํ, สตฺตโทณํ ชมฺพุทีเป มเหนฺติ. 240. Ocho doṇas eran las reliquias del Poseedor de la Visión; siete doṇas son honradas en Jambudīpa. เอกญฺจ โทณํ ปุริสวรุตฺตมสฺส, รามคาเม นาคราชา มเหติ. Y una doṇa de las reliquias de la Persona Suprema es honrada por el rey naga en Rāmagāma. เอกาหิ ทาฐา ติทิเวหิ ปูชิตา, เอกา ปน คนฺธารปุเร มหียติ; กาลิงฺครญฺโญ วิชิเต ปุเนกํ, เอกํ ปน นาคราชา มเหติ. Un colmillo es adorado por los dioses en el cielo, otro es honrado en la ciudad de Gandhāra; uno se encuentra en el dominio del rey de Kaliṅga, y otro es honrado por el rey naga. ตสฺเสว เตเชน อยํ วสุนฺธรา,อายาคเสฏฺเฐหิ มหี อลงฺกตา; เอวํ อิมํ จกฺขุมโต สรีรํ,สุสกฺกตํ สกฺกตสกฺกเตหิ. Por el poder de esas mismas reliquias, esta tierra está adornada con las más nobles ofrendas; así, estas reliquias del Poseedor de la Visión son debidamente honradas por aquellos que son dignos de honra. เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทปูชิโต,มนุสฺสินฺทเสฏฺเฐหิ ตเถว ปูชิโต; ตํ วนฺทถ ปญฺชลิกา ลภิตฺวา,พุทฺโธ หเว กปฺปสเตหิ ทุลฺลโภติ. Adoradas por los señores de los dioses, de los nagas y de los hombres, y asimismo por los más nobles soberanos humanos; rendidles homenaje con las manos juntas al encontrarlas, pues un Buda es verdaderamente difícil de hallar incluso en cien eones. จตฺตาลีส สมา ทนฺตา, เกสา โลมา จ สพฺพโส; เทวา หรึสุ เอเกกํ, จกฺกวาฬปรมฺปราติ. Los cuarenta dientes iguales, el cabello y los vellos corporales por completo; los dioses se los llevaron uno a uno a través de las sucesivas galaxias. มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ. Aquí concluye el tercer [recitado], el Mahāparinibbāna Sutta. ๔. มหาสุทสฺสนสุตฺตํ 4. Mahāsudassana Sutta ๒๔๑. เอวํ [Pg.139] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ. เสยฺยถิทํ – จมฺปา, ราชคหํ, สาวตฺถิ, สาเกตํ, โกสมฺพี, พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ. 241. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Kusinārā, en el bosque de sal de los mallas, en el Upavattana, entre el par de árboles sal, en el momento de su parinibbāna. Entonces, el venerable Ānanda se acercó al Bendito; tras acercarse y saludarlo respetuosamente, se sentó a un lado. Sentado allí, el venerable Ānanda dijo al Bendito: 'Señor, que el Bendito no alcance el parinibbāna en esta pequeña ciudad insignificante, en esta ciudad rústica, en esta ciudad de ramas. Señor, existen otras grandes ciudades como Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī y Bārāṇasī; que el Bendito alcance el parinibbāna en alguna de ellas. En esos lugares hay muchos nobles, brahmanes y ciudadanos prominentes que son devotos del Tathāgata, y ellos rendirán los honores correspondientes a los restos del Tathāgata.' ๒๔๒. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ; มา เหวํ, อานนฺท, อวจ – ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’’นฺติ. 242. 'No digas eso, Ānanda; no digas eso, Ānanda: "pequeña ciudad insignificante, ciudad rústica, ciudad de ramas".' กุสาวตีราชธานี La Capital de Kusāvatī ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ. ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน, อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน [Pg.140] สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน. 'En el pasado, Ānanda, existió un rey llamado Mahāsudassana, un monarca khattiya debidamente consagrado, soberano de los cuatro continentes, victorioso y que brindó estabilidad a su reino. Para el rey Mahāsudassana, Ānanda, esta Kusinārā era la capital llamada Kusāvatī. Medía doce yoganas de largo, de este a oeste, y siete yoganas de ancho, de norte a sur. La capital Kusāvatī, Ānanda, era próspera, floreciente, muy poblada, rebosante de gente y con abundantes suministros. Tal como, Ānanda, la capital de los dioses llamada Āḷakamandā es próspera, floreciente, muy poblada por deidades y con abundantes provisiones; exactamente de la misma manera, Ānanda, la capital Kusāvatī era próspera, floreciente, muy poblada y con abundantes suministros. La capital Kusāvatī, Ānanda, nunca estaba libre de diez sonidos, tanto de día como de noche, a saber: el sonido de los elefantes, el de los caballos, el de los carros, el de los tambores bheri, el de los tambores mudiṅga, el de las laúdes, el del canto, el de las caracolas, el de los gongs y el de los címbalos; y como décimo sonido el de las invitaciones: "¡Comed, bebed, disfrutad!".' ‘‘กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอโก ปากาโร โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย, เอโก โลหิตงฺกมโย, เอโก มสารคลฺลมโย, เอโก สพฺพรตนมโย. กุสาวติยา, อานนฺท, ราชธานิยา จตุนฺนํ วณฺณานํ ทฺวารานิ อเหสุํ. เอกํ ทฺวารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. เอเกกสฺมึ ทฺวาเร สตฺต สตฺต เอสิกา นิขาตา อเหสุํ ติโปริสงฺคา ติโปริสนิขาตา ทฺวาทสโปริสา อุพฺเพเธน. เอกา เอสิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ, โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ, มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ, โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ [Pg.141] รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. “Ānanda, la ciudad real de Kusāvatī estaba rodeada por siete murallas. Una muralla era de oro, una de plata, una de berilo, una de cristal, una de rubí, una de ágata y una de todas las joyas. En la ciudad real de Kusāvatī, Ānanda, había puertas de cuatro colores: una puerta de oro, una de plata, una de berilo y una de cristal. En cada puerta había siete pilares enterrados, cada uno con una circunferencia de quince codos, enterrados a una profundidad de quince codos y con una altura total de sesenta codos. Un pilar era de oro, uno de plata, uno de berilo, uno de cristal, uno de rubí, uno de ágata y uno de todas las joyas. Ānanda, la ciudad real de Kusāvatī estaba rodeada por siete hileras de palmeras. Una hilera era de oro, una de plata, una de berilo, una de cristal, una de rubí, una de ágata y una de todas las joyas. En la palmera de oro, el tronco era de oro, mientras que las hojas y los frutos eran de plata. En la palmera de plata, el tronco era de plata, mientras que las hojas y los frutos eran de oro. En la palmera de berilo, el tronco era de berilo, mientras que las hojas y los frutos eran de cristal. En la palmera de cristal, el tronco era de cristal, mientras que las hojas y los frutos eran de berilo. En la palmera de rubí, el tronco era de rubí, mientras que las hojas y los frutos eran de ágata. En la palmera de ágata, el tronco era de ágata, mientras que las hojas y los frutos eran de rubí. En la palmera de todas las joyas, el tronco era de todas las joyas, y las hojas y los frutos eran asimismo de todas las joyas. Cuando el viento soplaba a través de esas hileras de palmeras, Ānanda, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ānanda, tal como el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien interpretada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador, del mismo modo, Ānanda, el sonido de esas hileras de palmeras movidas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. En aquel tiempo, Ānanda, los habitantes de la ciudad real de Kusāvatī entregados al juego y a la bebida se deleitaban con el sonido de esas hileras de palmeras movidas por el viento”. จกฺกรตนํ El Tesoro de la Rueda ๒๔๓. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ จตูหิ จ อิทฺธีหิ. กตเมหิ สตฺตหิ? อิธานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปเนตํ – ‘‘ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ. 243. “Ānanda, el rey Mahāsudassana poseía los siete tesoros y las cuatro facultades de poder. ¿Cuáles son los siete? Aquí, Ānanda, al rey Mahāsudassana, en el día de Uposatha del decimoquinto día, después de haberse lavado la cabeza y estar observando el Uposatha en la terraza superior del palacio, se le apareció el divino Tesoro de la Rueda, con mil radios, con su llanta y su cubo, completo en todos sus aspectos. Al verlo, el rey Mahāsudassana pensó: ‘He oído decir que si a un rey guerrero debidamente consagrado, en el día de Uposatha del decimoquinto día, después de haberse lavado la cabeza y estar observando el Uposatha en la terraza superior del palacio, se le aparece el divino Tesoro de la Rueda, con mil radios, con su llanta y su cubo, completo en todos sus aspectos, ese rey es un Monarca Universal (Cakkavatti). ¿Seré yo acaso un rey Monarca Universal?’”}, { ๒๔๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน สุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย, ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ[Pg.142]. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ. 244. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se levantó de su asiento, se colocó el manto superior sobre un hombro y, tomando un jarrón de oro con la mano izquierda, con la mano derecha roció agua sobre la Joya de la Rueda, diciendo: ‘¡Gira, noble Joya de la Rueda! ¡Vence, noble Joya de la Rueda!’. Acto seguido, Ānanda, esa Joya de la Rueda giró hacia la dirección del este, y el rey Mahāsudassana la siguió de cerca junto con su ejército de cuatro divisiones. En cualquier lugar donde la Joya de la Rueda se detenía, Ānanda, allí el rey Mahāsudassana se establecía junto con su ejército de cuatro divisiones. Los reyes de la dirección del este, Ānanda, se acercaron al rey Mahāsudassana y le hablaron así: ‘Ven, oh gran rey. Bienvenido seas, oh gran rey. Este es tu propio reino, oh gran rey; gobiérnalo, oh gran rey’. El rey Mahāsudassana les dijo: ‘No se debe matar a ningún ser vivo; no se debe tomar lo que no ha sido dado; no se debe cometer conducta sexual ilícita; no se deben decir falsedades; no se deben beber sustancias embriagantes; y continuad percibiendo los tributos como lo habéis hecho habitualmente’. Así, Ānanda, los reyes de la dirección del este se convirtieron en vasallos del rey Mahāsudassana. Luego, Ānanda, esa Joya de la Rueda se sumergió en el océano oriental y, tras emerger, giró hacia la dirección del sur... (y de igual modo) se sumergió en el océano meridional y, tras emerger, giró hacia la dirección del oeste... se sumergió en el océano occidental y, tras emerger, giró hacia la dirección del norte, y el rey Mahāsudassana la siguió de cerca junto con su ejército de cuatro divisiones. En cualquier lugar donde la Joya de la Rueda se detenía, Ānanda, allí el rey Mahāsudassana se establecía junto con su ejército de cuatro divisiones. Los reyes de la dirección del norte, Ānanda, se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: ‘Ven, oh gran rey. Bienvenido seas, oh gran rey. Este es tu propio reino, oh gran rey; gobiérnalo, oh gran rey’. El rey Mahāsudassana les dijo: ‘No se debe matar a ningún ser vivo; no se debe tomar lo que no ha sido dado; no se debe cometer conducta sexual ilícita; no se deben decir mentiras; no se deben beber sustancias embriagantes; y continuad percibiendo los tributos como lo habéis hecho habitualmente’. De este modo, Ānanda, los reyes de la dirección del norte se convirtieron en vasallos del rey Mahāsudassana. ๒๔๕. ‘‘อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ. 245. Entonces, Ānanda, ese tesoro de la rueda, habiendo conquistado la tierra hasta el límite de los océanos, regresó a la capital real de Kusāvatī y se detuvo ante la puerta del palacio del rey Mahāsudassana, frente a la sala de justicia, como si estuviera fijo en su eje, embelleciendo el palacio del rey Mahāsudassana. Ānanda, tal fue el tesoro de la rueda que se le manifestó al rey Mahāsudassana. หตฺถิรตนํ El tesoro del elefante ๒๔๖. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต สตฺตปฺปติฏฺโฐ อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม อุโปสโถ นาม นาคราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ หตฺถิยานํ, สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, หตฺถิรตนํ – เสยฺยถาปิ นาม คนฺธหตฺถาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว หตฺถิรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ. 246. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del elefante: un rey de elefantes llamado Uposatha, completamente blanco, apoyado sobre siete puntos, dotado de poderes psíquicos y capaz de viajar por el aire. Al verlo, el corazón del rey Mahāsudassana se complació: '¡Qué excelente vehículo elefante sería este, si se sometiera al entrenamiento!'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del elefante, tal como un noble elefante Gandha bien entrenado durante mucho tiempo, se sometió al entrenamiento. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del elefante, montó sobre él por la mañana, recorrió toda la tierra hasta el límite de los océanos y regresó a la capital de Kusāvatī a tiempo para el desayuno. Ānanda, tal fue el tesoro del elefante que se le manifestó al rey Mahāsudassana. อสฺสรตนํ El tesoro del caballo ๒๔๗. ‘‘ปุน [Pg.143] จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต กาฬสีโส มุญฺชเกโส อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม วลาหโก นาม อสฺสราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ อสฺสยานํ สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, อสฺสรตนํ เสยฺยถาปิ นาม ภทฺโท อสฺสาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว อสฺสรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ. 247. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del caballo: un rey de caballos llamado Valāhaka, completamente blanco con la cabeza negra, crines como la hierba muñja, dotado de poderes psíquicos y capaz de viajar por el aire. Al verlo, el corazón del rey Mahāsudassana se complació: '¡Qué excelente vehículo de caballo sería este, si se sometiera al entrenamiento!'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del caballo, tal como un noble caballo pura sangre bien entrenado durante mucho tiempo, se sometió al entrenamiento. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del caballo, montó sobre él por la mañana, recorrió toda la tierra hasta el límite de los océanos y regresó a la capital de Kusāvatī a tiempo para el desayuno. Ānanda, tal fue el tesoro del caballo que se le manifestó al rey Mahāsudassana. มณิรตนํ El tesoro de la gema ๒๔๘. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มณิรตนํ ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตสฺส โข ปนานนฺท, มณิรตนสฺส อาภา สมนฺตา โยชนํ ผุฏา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว มณิรตนํ วีมํสมาโน จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มณึ ธชคฺคํ อาโรเปตฺวา รตฺตนฺธการติมิสาย ปายาสิ. เย โข ปนานนฺท, สมนฺตา คามา อเหสุํ, เต เตโนภาเสน กมฺมนฺเต ปโยเชสุํ ทิวาติ มญฺญมานา. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ มณิรตนํ ปาตุรโหสิ. 248. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro de la gema. Era una gema de berilo, hermosa, genuina, de ocho facetas, perfectamente tallada, clara, radiante, sin mácula y dotada de todas las cualidades excelentes. El resplandor de ese tesoro de la gema, Ānanda, se difundía a una legua a la redonda. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a esa misma gema, movilizó su ejército de cuatro divisiones, colocó la gema en la punta de un estandarte y partió en la oscuridad de la noche. Ānanda, los aldeanos de los alrededores, por el resplandor de la gema, comenzaron sus labores pensando que ya era de día. Ānanda, tal fue el tesoro de la gema que se le manifestó al rey Mahāsudassana. อิตฺถิรตนํ El tesoro de la mujer ๒๔๙. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกิสา นาติถูลา นาติกาฬิกา นาจฺโจทาตา อติกฺกนฺตา มานุสิวณฺณํ อปฺปตฺตา ทิพฺพวณฺณํ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ [Pg.144] นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาสปิจุโน วา. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส สีเต อุณฺหานิ คตฺตานิ โหนฺติ, อุณฺเห สีตานิ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี อโหสิ ปจฺฉานิปาตินี กิงฺการปฏิสฺสาวินี มนาปจารินี ปิยวาทินี. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ มนสาปิ โน อติจริ, กุโต ปน กาเยน. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ. 249. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro de la mujer: hermosa, de apariencia agradable, encantadora, dotada de la más suprema belleza de complexión; ni muy alta ni muy baja, ni muy delgada ni muy robusta, ni muy morena ni muy pálida; superando la belleza humana sin alcanzar la divina. El contacto físico de esa mujer tesoro, Ānanda, era como el del algodón o la lana fina. Los miembros de esa mujer tesoro, Ānanda, estaban calientes cuando hacía frío y fríos cuando hacía calor. De su cuerpo, Ānanda, emanaba fragancia de sándalo, y de su boca, fragancia de loto. Esa mujer tesoro, Ānanda, se levantaba antes que el rey Mahāsudassana y se acostaba después; era solícita en sus tareas, de conducta agradable y palabras dulces. Ānanda, esa mujer tesoro no le era infiel al rey Mahāsudassana ni siquiera con el pensamiento, ¿cómo podría serlo entonces con el cuerpo? Ānanda, tal fue el tesoro de la mujer que se le manifestó al rey Mahāsudassana. คหปติรตนํ El tesoro del tesorero ๒๕๐. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ. ตสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน นิธึ ปสฺสติ สสฺสามิกมฺปิ อสฺสามิกมฺปิ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหํ เต ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามี’ติ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว คหปติรตนํ วีมํสมาโน นาวํ อภิรุหิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย นทิยา โสตํ โอคาหิตฺวา คหปติรตนํ เอตทโวจ – ‘อตฺโถ เม, คหปติ, หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. ‘เตน หิ, มหาราช, เอกํ ตีรํ นาวา อุเปตู’ติ. ‘อิเธว เม, คหปติ, อตฺโถ หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, คหปติรตนํ อุโภหิ หตฺเถหิ อุทกํ โอมสิตฺวา ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส กุมฺภึ อุทฺธริตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘อลเมตฺตาวตา มหาราช, กตเมตฺตาวตา มหาราช, ปูชิตเมตฺตาวตา มหาราชา’ติ? ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘อลเมตฺตาวตา คหปติ, กตเมตฺตาวตา คหปติ, ปูชิตเมตฺตาวตา คหปตี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ. 250. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del tesorero. Él poseía un ojo divino, nacido del fruto de su karma, con el cual veía tesoros ocultos, tuvieran dueño o no. Él se acercó al rey Mahāsudassana y le dijo: 'Señor, no se preocupe, yo me encargaré de sus necesidades financieras con mi riqueza'. En tiempos pasados, Ānanda, el rey Mahāsudassana, deseando probar a ese mismo tesoro del tesorero, subió a un bote, entró en la corriente en medio del río Ganges y le dijo al tesorero: 'Tesorero, necesito oro y plata'. 'En ese caso, Gran Rey, deje que el bote se acerque a una de las orillas'. 'Aquí mismo, tesorero, es donde necesito el oro y la plata'. Entonces, Ānanda, aquel tesoro del tesorero, sumergiendo ambas manos en el agua, extrajo una vasija llena de oro y plata, y le dijo al rey Mahāsudassana: '¿Es esto suficiente, Gran Rey? ¿He cumplido con mi deber, Gran Rey? ¿He rendido este homenaje, Gran Rey?'. El rey Mahāsudassana respondió: 'Es suficiente, tesorero; has cumplido con tu deber, tesorero; has rendido este homenaje, tesorero'. Ānanda, tal fue el tesoro del tesorero que se le manifestó al rey Mahāsudassana. ปริณายกรตนํ El tesoro del consejero ๒๕๑. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล ราชานํ มหาสุทสฺสนํ [Pg.145] อุปยาเปตพฺพํ อุปยาเปตุํ, อปยาเปตพฺพํ อปยาเปตุํ, ฐเปตพฺพํ ฐเปตุํ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหมนุสาสิสฺสามี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ. 251. Además, Ānanda, se le manifestó al rey Mahāsudassana el tesoro del consejero: sabio, competente, perspicaz y capaz de atraer a quienes debían ser atraídos al rey Mahāsudassana, de alejar a quienes debían ser alejados y de mantener en su puesto a quienes debían ser mantenidos. Él se acercó al rey Mahāsudassana y le dijo: 'Señor, no se preocupe, yo me encargaré de la administración'. Ānanda, tal fue el tesoro del consejero que se le manifestó al rey Mahāsudassana. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิเมหิ สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. Ānanda, el rey Mahāsudassana estaba dotado de estos siete tesoros. จตุอิทฺธิสมนฺนาคโต Dotado de los cuatro poderes ๒๕๒. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. กตมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ? อิธานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อภิรูโป อโหสิ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ปฐมาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. 252. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de cuatro poderes extraordinarios. ¿Cuáles son esos cuatro? En este caso, Ānanda, el rey Mahāsudassana era apuesto, de hermosa apariencia, inspirador y dotado de una complexión de belleza suprema, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este primer poder. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทีฆายุโก อโหสิ จิรฏฺฐิติโก อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ทุติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana era de larga vida y de larga permanencia, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este segundo poder. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อปฺปาพาโธ อโหสิ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ตติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana gozaba de buena salud y estaba libre de aflicciones, poseyendo un calor digestivo equilibrado, ni demasiado frío ni demasiado caliente, que digería los alimentos adecuadamente, superando con creces a otros hombres. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este tercer poder. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตา ปุตฺตานํ ปิโย โหติ มนาโป, เอวเมว โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. รญฺโญปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตุ ปุตฺตา ปิยา โหนฺติ มนาปา, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญปิ มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา. Además, Ānanda, el rey Mahāsudassana era querido y apreciado por los brahmanes y los jefes de hogar. Así como un padre es querido y apreciado por sus hijos, del mismo modo, Ānanda, el rey Mahāsudassana era querido y apreciado por los brahmanes y los jefes de hogar. También los brahmanes y los jefes de hogar, Ānanda, eran queridos y apreciados por el rey Mahāsudassana. Así como los hijos son queridos y apreciados por su padre, del mismo modo, Ānanda, los brahmanes y los jefes de hogar eran queridos y apreciados por el rey Mahāsudassana. ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน จตุรงฺคินิยา เสนาย อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อตรมาโน, เทว, ยาหิ, ยถา [Pg.146] ตํ มยํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. ราชาปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อตรมาโน, สารถิ, รถํ เปเสหิ, ยถา อหํ พฺราหฺมณคหปติเก จิรตรํ ปสฺเสยฺย’นฺติ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย จตุตฺถิยา อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. En el pasado, Ānanda, el rey Mahāsudassana salió hacia los jardines reales con su ejército de cuatro divisiones. Entonces, Ānanda, los brahmanes y los jefes de hogar se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Majestad, avance sin prisa para que podamos contemplarle por más tiempo'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, se dirigió a su auriga: 'Auriga, conduce el carro sin prisa para que yo pueda ver a los brahmanes y a los jefes de hogar por más tiempo'. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de este cuarto poder. El rey Mahāsudassana, Ānanda, estaba dotado de estos cuatro poderes extraordinarios. ธมฺมปาสาทโปกฺขรณี El Palacio del Dharma y los Estanques de Loto ๒๕๓. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย มาเปยฺย’นฺติ. 253. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando construir estanques de loto en los espacios entre estas hileras de palmeras, a una distancia de cien arcos cada uno?'. ‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อเหสุํ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, mandó construir estanques de loto en los espacios entre aquellas hileras de palmeras, a una distancia de cien arcos cada uno. Estos estanques de loto, Ānanda, estaban revestidos con ladrillos de cuatro colores: un tipo de ladrillo era de oro, otro de plata, otro de berilo y otro de cristal. ‘‘ตาสุ โข ปนานนฺท, โปกฺขรณีสุ จตฺตาริ จตฺตาริ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ, เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ เอกํ เวฬุริยมยํ เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ, ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ, เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อเหสุํ เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ โรปาเปยฺยํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏ’นฺติ. โรปาเปสิ โข[Pg.147], อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏํ. En aquellos estanques de loto, Ānanda, había cuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata de oro, una de plata, una de berilo y una de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, mientras que los travesaños y los pasamanos eran de berilo. Aquellos estanques de loto, Ānanda, estaban rodeados por dos balustradas: una balustrada de oro y una de plata. En la balustrada de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y pasamanos eran de plata. En la balustrada de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y pasamanos eran de oro. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando plantar en estos estanques tales tipos de flores: lotos azules, lotos rojos, lotos blancos y lotos blancos de pétalos múltiples, que florezcan en todas las estaciones y estén a disposición de todo el mundo?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, mandó plantar en aquellos estanques tales tipos de flores: lotos azules, rojos, blancos y blancos de pétalos múltiples, que florecían en todas las estaciones y estaban a disposición de todo el mundo. ๒๕๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส ฐเปยฺยํ, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสฺสนฺตี’ติ. ฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสุํ. 254. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si coloco hombres encargados del baño en las orillas de estos estanques para que bañen a todas las personas que lleguen?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, colocó hombres encargados del baño en las orillas de aquellos estanques, quienes bañaban a todas las personas que llegaban. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ ปฏฺฐเปยฺยํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺสา’ติ. ปฏฺฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺส. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si establezco en las orillas de estos estanques una distribución de tales dones: comida para quien necesite comida, bebida para quien necesite bebida, ropa para quien necesite ropa, un vehículo para quien necesite un vehículo, un lecho para quien necesite un lecho, una mujer para quien necesite una mujer, plata para quien necesite plata y oro para quien necesite oro?'. Y el rey Mahāsudassana, Ānanda, estableció en las orillas de aquellos estanques tal distribución de dones: comida para quien necesitaba comida, bebida para quien necesitaba bebida, ropa para quien necesitaba ropa, un vehículo para quien necesitaba un vehículo, un lecho para quien necesitaba un lecho, una mujer para quien necesitaba una mujer, plata para quien necesitaba plata y oro para quien necesitaba oro. ๒๕๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺส อาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหตู’ติ. ‘อลํ โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ, ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ยํนูน มยํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปยฺยามา’ติ. เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามา’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน. 255. Entonces, Ānanda, los brahmanes y los cabezas de familia, habiendo tomado una gran cantidad de riquezas, se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Gran rey, esta gran riqueza ha sido traída expresamente para usted; que su majestad la acepte'. [El rey respondió:] 'Es suficiente, señores; yo también tengo una gran riqueza acumulada mediante tributos justos. Que eso sea para ustedes, e incluso lleven más de aquí'. Ellos, habiendo sido rechazados por el rey, se retiraron a un lado y deliberaron así: 'No es apropiado para nosotros que llevemos estas riquezas de nuevo a nuestras casas. ¿Qué tal si construimos una residencia para el rey Mahāsudassana?'. Entonces se acercaron al rey Mahāsudassana y le dijeron: 'Gran rey, construiremos una residencia para usted'. Ānanda, el rey Mahāsudassana aceptó mediante su silencio. ๒๕๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ [Pg.148] ตฺวํ, สมฺม วิสฺสกมฺม, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปหิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน. 256. Entonces, Ānanda, Sakka, el señor de los dioses, conociendo con su propia mente el pensamiento en la mente del rey Mahāsudassana, se dirigió al joven dios Vissakamma: 'Ven, querido Vissakamma, construye una residencia para el rey Mahāsudassana, un palacio llamado Dhamma'. Ānanda, el joven dios Vissakamma, habiendo aceptado la palabra de Sakka, el señor de los dioses, tan rápido como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, desapareció de entre los dioses del cielo de los Treinta y Tres y apareció ante el rey Mahāsudassana. Entonces, Ānanda, el joven dios Vissakamma le dijo esto al rey Mahāsudassana: 'Gran rey, construiré para usted una residencia, un palacio llamado Dhamma'. Ānanda, el rey Mahāsudassana aceptó mediante su silencio. ‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ ธมฺมํ นาม ปาสาทํ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ. อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส ติโปริสํ อุจฺจตเรน วตฺถุ จิตํ อโหสิ จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา. Ānanda, el joven dios Vissakamma construyó la residencia del rey Mahāsudassana, el palacio llamado Dhamma. El palacio Dhamma, Ānanda, tenía una legua de largo de este a oeste, y media legua de ancho de norte a sur. Ānanda, el cimiento del palacio Dhamma fue construido con una altura de tres estaturas de hombre, hecho con ladrillos de cuatro colores: un tipo de ladrillo era de oro, otro de plata, otro de berilo y otro de cristal. ‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุราสีติ ถมฺภสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอโก ถมฺโภ โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท จตุนฺนํ วณฺณานํ ผลเกหิ สนฺถโต อโหสิ – เอกํ ผลกํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. Ānanda, el palacio Dhamma tenía ochenta y cuatro mil columnas de cuatro colores: una columna era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. El palacio Dhamma, Ānanda, estaba revestido con tablas de cuatro colores: una tabla era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. ‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. Ānanda, el palacio Dhamma tenía veinticuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y el pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, y los travesaños y el pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, y los travesaños y el pasamanos eran de berilo. ‘‘ธมฺเม, อานนฺท, ปาสาเท จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ กูฏาคารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ[Pg.149], เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมเย กูฏาคาเร รูปิยมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, รูปิยมเย กูฏาคาเร โสวณฺณมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, เวฬุริยมเย กูฏาคาเร ทนฺตมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, ผลิกมเย กูฏาคาเร สารมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ. โสวณฺณมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร รูปิยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร โสวณฺณมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ผลิกมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร เวฬุริยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. Ānanda, en el palacio Dhamma había ochenta y cuatro mil cámaras con techos puntiagudos de cuatro colores: una cámara era de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la cámara de oro, se dispuso un sitial de plata; en la cámara de plata, se dispuso un sitial de oro; en la cámara de berilo, se dispuso un sitial de marfil; y en la cámara de cristal, se dispuso un sitial de madera de esencia. En la puerta de la cámara de oro, había una palmera de plata; su tronco era de plata, y sus hojas y frutos eran de oro. En la puerta de la cámara de plata, había una palmera de oro; su tronco era de oro, y sus hojas y frutos eran de plata. En la puerta de la cámara de berilo, había una palmera de cristal; su tronco era de cristal, y sus hojas y frutos eran de berilo. En la puerta de la cámara de cristal, había una palmera de berilo; su tronco era de berilo, y sus hojas y frutos eran de cristal. ๒๕๗. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ มาเปยฺยํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิสฺสามี’ติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ, เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. 257. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: '¿Qué tal si mando a crear un bosque de palmeras hecho completamente de oro en la puerta de la cámara Mahāviyūha, donde pueda sentarme para mi descanso del mediodía?'. Ānanda, el rey Mahāsudassana mandó a crear un bosque de palmeras hecho completamente de oro en la puerta de la cámara Mahāviyūha, donde se sentaba para su descanso del mediodía. Ānanda, el palacio Dhamma estaba rodeado por dos balaustradas: una balaustrada era de oro y la otra de plata. En la balaustrada de oro, los pilares eran de oro, y los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la balaustrada de plata, los pilares eran de plata, y los travesaños y el pasamanos eran de oro. ๒๕๘. ‘‘ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ กิงฺกิณิกชาเลหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ – เอกํ ชาลํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ. โสวณฺณมยสฺส ชาลสฺส รูปิยมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ, รูปิยมยสฺส ชาลสฺส โสวณฺณมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ. เตสํ โข ปนานนฺท, กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส [Pg.150] สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. นิฏฺฐิโต โข ปนานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน ทุทฺทิกฺโข โหติ มุสติ จกฺขูนิ; เอวเมว โข, อานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ. 258. «Ánanda, el palacio llamado Dhamma estaba rodeado por dos redes de campanillas: una red era de oro y la otra red era de plata. En la red de oro había campanillas de plata, y en la red de plata había campanillas de oro. Ánanda, cuando el viento agitaba aquellas redes de campanillas, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, del mismo modo que el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien ejecutada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador; de igual manera, Ánanda, el sonido de aquellas redes de campanillas al ser agitadas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, en aquel tiempo, los habitantes de la capital Kusāvatī que eran jugadores, libertinos y bebedores, se deleitaban con el sonido de aquellas redes de campanillas movidas por el viento. Ánanda, una vez terminado, el palacio Dhamma era tan deslumbrante que resultaba difícil de mirar; cegaba los ojos. Ánanda, tal como en el último mes de la temporada de lluvias, en el tiempo de otoño, cuando el cielo está despejado y libre de nubes, el sol que asciende por el firmamento es difícil de mirar y ciega los ojos; de igual manera, Ánanda, el palacio Dhamma era difícil de mirar y cegaba los ojos». ๒๕๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ มาเปยฺย’นฺติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ, อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อโหสิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา. 259. «Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: ‘¿Qué tal si mando construir frente al palacio Dhamma un estanque llamado Dhamma?’. Ánanda, el rey Mahāsudassana mandó construir frente al palacio Dhamma el estanque llamado Dhamma. Ánanda, el estanque Dhamma tenía una yojana de longitud de este a oeste, y media yojana de anchura de norte a sur. Ánanda, el estanque Dhamma estaba revestido de ladrillos de cuatro colores: unos ladrillos eran de oro, otros de plata, otros de berilo y otros de cristal». ‘‘ธมฺมาย, อานนฺท, โปกฺขรณิยา จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. «Ánanda, el estanque Dhamma tenía veinticuatro escalinatas de cuatro colores: una escalinata de oro, otra de plata, otra de berilo y otra de cristal. En la escalinata de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la escalinata de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de oro. En la escalinata de berilo, los pilares eran de berilo, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de cristal. En la escalinata de cristal, los pilares eran de cristal, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de berilo». ‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา [Pg.151] ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. «Ánanda, el estanque Dhamma estaba rodeado por dos barandillas: una barandilla era de oro y la otra de plata. En la barandilla de oro, los pilares eran de oro, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de plata. En la barandilla de plata, los pilares eran de plata, mientras que los travesaños y el pasamanos eran de oro». ‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. «Ánanda, el estanque Dhamma estaba rodeado por siete hileras de palmeras: una hilera de oro, otra de plata, otra de berilo, otra de cristal, otra de rubí, otra de piedra jaspeada y otra de toda clase de joyas. En la palmera de oro, el tronco era de oro, y las hojas y los frutos eran de plata. En la palmera de plata, el tronco era de plata, y las hojas y los frutos eran de oro. En la palmera de berilo, el tronco era de berilo, y las hojas y los frutos eran de cristal. En la palmera de cristal, el tronco era de cristal, y las hojas y los frutos eran de berilo. En la palmera de rubí, el tronco era de rubí, y las hojas y los frutos eran de piedra jaspeada. En la palmera de piedra jaspeada, el tronco era de piedra jaspeada, y las hojas y los frutos eran de rubí. En la palmera de toda clase de joyas, el tronco era de toda clase de joyas, y las hojas y los frutos también eran de toda clase de joyas. Ánanda, cuando el viento agitaba aquellas hileras de palmeras, el sonido era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, tal como el sonido de una orquesta de cinco instrumentos, bien afinada y bien ejecutada por músicos expertos, es melodioso, cautivador, agradable y embriagador; de igual manera, Ánanda, el sonido de aquellas hileras de palmeras al ser agitadas por el viento era melodioso, cautivador, agradable y embriagador. Ánanda, en aquel tiempo, los habitantes de la capital Kusāvatī que eran jugadores, libertinos y bebedores, se deleitaban con el sonido de aquellas hileras de palmeras movidas por el viento». ‘‘นิฏฺฐิเต โข ปนานนฺท, ธมฺเม ปาสาเท นิฏฺฐิตาย ธมฺมาย จ โปกฺขรณิยา ราชา มหาสุทสฺสโน ‘เย เตน สมเยน สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา’, เต สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิ. «Ánanda, habiéndose completado el palacio Dhamma y habiéndose completado el estanque Dhamma, el rey Mahāsudassana, tras haber satisfecho con todos los placeres de los sentidos a aquellos que en ese tiempo eran reconocidos como ascetas o brahmanes, ascendió al palacio Dhamma». ปฐมภาณวาโร. Fin de la primera sección de recitación. ฌานสมฺปตฺติ La Consecución de las Absorciones (Jhānas) ๒๖๐. ‘‘อถ [Pg.152] โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, เสยฺยถิทํ ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’ติ. 260. «Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: ‘¿De qué acción es este el fruto? ¿De qué acción es este el resultado, por el cual ahora tengo tan gran poder y majestad?’. Entonces, Ánanda, al rey Mahāsudassana le surgió este pensamiento: ‘Este es el fruto de tres tipos de acciones mías, el resultado de tres tipos de acciones, por las cuales ahora tengo tan gran poder y majestad: a saber, de la generosidad (dāna), del autocontrol (dama) y de la restricción moral (saṃyama)’». ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ฐิโต อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ติฏฺฐ, กามวิตกฺก, ติฏฺฐ, พฺยาปาทวิตกฺก, ติฏฺฐ, วิหึสาวิตกฺก. เอตฺตาวตา กามวิตกฺก, เอตฺตาวตา พฺยาปาทวิตกฺก, เอตฺตาวตา วิหึสาวิตกฺกา’ติ. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se dirigió hacia la cámara de gran estructura [Mahāviyūha]; habiendo llegado, se detuvo ante la puerta de la cámara de gran estructura y pronunció esta exclamación inspirada: '¡Detente, pensamiento de sensualidad! ¡Detente, pensamiento de mala voluntad! ¡Detente, pensamiento de crueldad! Hasta aquí llega tu límite, pensamiento de sensualidad; hasta aquí tu límite, pensamiento de mala voluntad; hasta aquí tu límite, pensamiento de crueldad'. ๒๖๑. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา โสวณฺณมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหาสิ, สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทสิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. 261. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana entró en la cámara de gran estructura y, sentado en un trono de oro, alejado de los placeres de los sentidos y de los estados perjudiciales, alcanzó y permaneció en el primer jhana, que está acompañado de pensamiento aplicado y sostenido, y posee el arrobamiento y la felicidad nacidos del retiro. Con la pacificación del pensamiento aplicado y sostenido, con confianza interior y unificación de la mente, alcanzó y permaneció en el segundo jhana, nacido de la concentración, libre de pensamiento aplicado y sostenido, con arrobamiento y felicidad. Tras el desvanecimiento del arrobamiento, permaneció ecuánime, atento y con clara comprensión, experimentando en su cuerpo aquella felicidad de la que los nobles dicen: «Ecuánime, atento, vive feliz», y así alcanzó y permaneció en el tercer jhana. Con el abandono del placer y del dolor, y habiendo desaparecido previamente la alegría y la tristeza, alcanzó y permaneció en el cuarto jhana, que no es doloroso ni placentero y posee la pureza de la atención debida a la ecuanimidad. ๒๖๒. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมิตฺวา โสวณฺณมยํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา รูปิยมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ. ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน [Pg.153] เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. 262. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana salió de la cámara de gran estructura, entró en una cámara de oro y, sentado en un trono de plata, permaneció irradiando una dirección con una mente imbuida de amor universal. Así también la segunda, la tercera y la cuarta dirección. De este modo, hacia arriba, hacia abajo, hacia los lados, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció irradiando a todo el mundo con una mente imbuida de amor universal, vasta, sublime, ilimitada, libre de odio y de hostilidad. Permaneció irradiando con una mente imbuida de compasión... con una mente imbuida de alegría altruista... permaneció irradiando una dirección con una mente imbuida de ecuanimidad, y así la segunda, la tercera y la cuarta dirección. De este modo, hacia arriba, hacia abajo, hacia los lados, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció irradiando a todo el mundo con una mente imbuida de ecuanimidad, vasta, sublime, ilimitada, libre de odio y de hostilidad. จตุราสีติ นครสหสฺสาทิ Las ochenta y cuatro mil ciudades y demás posesiones ๒๖๓. ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นครสหสฺสานิ อเหสุํ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ อเหสุํ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ; จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ; จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ รถสหสฺสานิ อเหสุํ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ; จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ อเหสุํ มณิรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อเหสุํ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ อเหสุํ คหปติรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อเหสุํ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ อเหสุํ ทุหสนฺทนานิ ทุกูลสนฺทานานิ กํสูปธารณานิ; จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ อเหสุํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ; (รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส) จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ อเหสุํ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ. 263. Ānanda, el rey Mahāsudassana tenía ochenta y cuatro mil ciudades, siendo la capital Kusāvatī la principal; tenía ochenta y cuatro mil palacios, siendo el palacio Dhamma el principal; tenía ochenta y cuatro mil cámaras de techos apuntados, siendo la cámara Mahāviyūha la principal; tenía ochenta y cuatro mil tronos de oro, de plata, de marfil y de maderas preciosas, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas de lana blanca, colchas bordadas con flores, alfombras de piel de antílope de la mejor calidad, con doseles rojos en la parte superior y almohadones rojos en ambos extremos. Tenía ochenta y cuatro mil elefantes adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el rey de los elefantes Uposatha el principal. Tenía ochenta y cuatro mil caballos adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el rey de los caballos Valāhaka el principal. Tenía ochenta y cuatro mil carros cubiertos con pieles de león, de tigre, de leopardo y con mantas de color azafrán, adornados con oro, con estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, siendo el carro Vejayanta el principal. Tenía ochenta y cuatro mil gemas, siendo la gema preciosa la principal. Tenía ochenta y cuatro mil mujeres, siendo la reina Subhaddā la principal. Tenía ochenta y cuatro mil tesoreros, siendo el tesorero precioso el principal. Tenía ochenta y cuatro mil nobles subordinados, siendo el consejero precioso el principal. Tenía ochenta y cuatro mil vacas lecheras que daban leche espontáneamente en recipientes de bronce. Tenía ochenta y cuatro mil millones de pares de vestiduras de lino fino, de algodón fino, de seda fina y de lana fina. Ānanda, al rey Mahāsudassana se le servían ochenta y cuatro mil calderos de arroz tanto por la mañana como por la tarde. ๒๖๔. ‘‘เตน [Pg.154] โข ปนานนฺท, สมเยน รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘อิมานิ โข เม จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, ยํนูน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘อิมานิ โข เม, สมฺม ปริณายกรตน, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, เตน หิ, สมฺม ปริณายกรตน, วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตู’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อปเรน สมเยน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคมํสุ. 264. En aquel tiempo, Ānanda, los ochenta y cuatro mil elefantes acudían por la mañana y por la tarde a rendir honores al rey Mahāsudassana. Entonces, Ānanda, al rey Mahāsudassana se le ocurrió este pensamiento: «Estos ochenta y cuatro mil elefantes vienen a rendirme honores mañana y tarde; sería mejor si cuarenta y dos mil elefantes vinieran a rendirme honores una vez cada cien años». Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana llamó a su consejero precioso y le dijo: «Amigo consejero, estos ochenta y cuatro mil elefantes vienen a rendirme honores mañana y tarde; por lo tanto, amigo consejero, haz que grupos de cuarenta y dos mil elefantes vengan a rendirme honores solo una vez cada cien años». «Como ordene, Majestad», respondió el consejero precioso al rey Mahāsudassana. Y así, Ānanda, después de aquel tiempo, grupos de cuarenta y dos mil elefantes acudían a rendir honores al rey Mahāsudassana solo una vez cada cien años. สุภทฺทาเทวิอุปสงฺกมนํ La visita de la reina Subhaddā ๒๖๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน เอตทโหสิ – ‘จิรํ ทิฏฺโฐ โข เม ราชา มหาสุทสฺสโน. ยํนูนาหํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อิตฺถาคารํ อามนฺเตสิ – ‘เอถ ตุมฺเห สีสานิ นฺหายถ ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปถ. จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, อยฺเย’ติ โข, อานนฺท, อิตฺถาคารํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา สีสานิ นฺหายิตฺวา ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปิตฺวา เยน สุภทฺทา เทวี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘กปฺเปหิ, สมฺม ปริณายกรตน, จตุรงฺคินึ เสนํ, จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, เทวี’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา จตุรงฺคินึ เสนํ กปฺปาเปตฺวา สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิเวเทสิ – ‘กปฺปิตา โข, เทวิ, จตุรงฺคินี เสนา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา [Pg.155] เทวี จตุรงฺคินิยา เสนาย สทฺธึ อิตฺถาคาเรน เยน ธมฺโม ปาสาโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺทํ สุตฺวา – ‘กึ นุ โข มหโต วิย ชนกายสฺส สทฺโท’ติ มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมนฺโต อทฺทส สุภทฺทํ เทวึ ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา ฐิตํ, ทิสฺวาน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ – ‘เอตฺเถว, เทวิ, ติฏฺฐ มา ปาวิสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, โส ปุริโส รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน. 265. Entonces, Ānanda, después de que hubieran pasado muchos años, muchos siglos, muchos miles de años, a la reina Subhadda se le ocurrió este pensamiento: 'Hace mucho tiempo que no veo al rey Mahāsudassana. Sería bueno que me acercara para ver al rey Mahāsudassana'. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda se dirigió a las damas de su corte: 'Venid, lavad vuestras cabezas y vestíos con ropas amarillas. Hace mucho tiempo que no vemos al rey Mahāsudassana; nos acercaremos para ver al rey Mahāsudassana'. 'Así sea, señora', respondieron las damas de la corte a la reina Subhadda y, tras lavarse las cabezas y vestirse con ropas amarillas, se acercaron a donde estaba la reina Subhadda. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda se dirigió al consejero tesoro: 'Amigo consejero tesoro, prepara el ejército de cuatro divisiones; hace mucho tiempo que no vemos al rey Mahāsudassana; nos acercaremos para ver al rey Mahāsudassana'. 'Así sea, reina', respondió el consejero tesoro a la reina Subhadda y, tras hacer preparar el ejército de cuatro divisiones, informó a la reina Subhadda: 'Reina, el ejército de cuatro divisiones está preparado; haz ahora lo que consideres oportuno'. Entonces, Ānanda, la reina Subhadda, junto con el ejército de cuatro divisiones y las damas de la corte, se dirigió hacia el palacio Dhamma; tras llegar y subir al palacio Dhamma, se dirigió hacia la cámara Mahāviyūha. Al llegar, se detuvo apoyándose en el marco de la puerta de la cámara Mahāviyūha. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana, al oír el sonido, pensó: '¿Qué es este sonido, como el de una gran multitud?', y al salir de la cámara Mahāviyūha vio a la reina Subhadda de pie, apoyada en el marco de la puerta. Al verla, le dijo a la reina Subhadda: 'Quédate ahí mismo, reina, no entres'. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se dirigió a un hombre: 'Ven aquí, buen hombre, saca el diván de oro de la cámara Mahāviyūha y prepáralo en el bosque de palmeras que es todo de oro'. 'Así sea, señor', respondió aquel hombre al rey Mahāsudassana y, tras sacar el diván de oro de la cámara Mahāviyūha, lo preparó en el bosque de palmeras de puro oro. Entonces, Ānanda, el rey Mahāsudassana se acostó sobre su lado derecho en la postura del león, con un pie sobre el otro, atento y plenamente consciente. ๒๖๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา เอตทโหสิ – ‘วิปฺปสนฺนานิ โข รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, มา เหว โข ราชา มหาสุทสฺสโน กาลมกาสี’ติ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – 266. Entonces, Ānanda, a la reina Subhadda se le ocurrió este pensamiento: 'Las facultades del rey Mahāsudassana están muy serenas, su tez es pura y radiante; ojalá el rey Mahāsudassana no fallezca'. Y le dijo al rey Mahāsudassana: ‘อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว[Pg.156], ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหี’ติ. 'Señor, tuyas son estas ochenta y cuatro mil ciudades encabezadas por la capital Kusāvatī. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil palacios encabezados por el palacio Dhamma. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil cámaras encabezadas por la cámara Mahāviyūha. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil divanes de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, mantas de lana blanca, alfombras bordadas con flores, pieles de antílope Kadali, con techos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil elefantes con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los elefantes Uposatha. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil caballos con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los caballos Valāhaka. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil carros cubiertos con pieles de león, tigre o leopardo, o con mantas de lana de color pálido, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil gemas encabezadas por la gema preciosa. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil mujeres encabezadas por la mujer tesoro. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil tesoreros encabezados por el tesorero tesoro. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochenta y cuatro mil nobles encabezados por el consejero tesoro. Genera afecto por ellos, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil vacas lecheras de las que fluye la leche por sí sola y cuyos recipientes son de bronce. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyos son estos ochocientos cuarenta mil millones de prendas de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida. Tuyas son estas ochenta y cuatro mil raciones de comida que se te traen mañana y tarde. Genera afecto por ellas, señor; ten apego por la vida'. ๒๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ – 267. Cuando esto fue dicho, Ānanda, el rey Mahāsudassana le dijo a la reina Subhadda: ‘ทีฆรตฺตํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ ปิเยหิ มนาเปหิ สมุทาจริตฺถ; อถ จ ปน มํ ตฺวํ ปจฺฉิเม กาเล อนิฏฺเฐหิ อกนฺเตหิ อปฺปิเยหิ อมนาเปหิ สมุทาจรสี’ติ. ‘กถํ จรหิ ตํ, เทว, สมุทาจรามี’ติ? ‘เอวํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, สมุทาจร – ‘‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ [Pg.157] กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต เทว จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’’’ติ. «Durante mucho tiempo, oh reina, me has hablado con palabras deseables, agradables, queridas y placenteras; sin embargo, ahora en mi momento final, me hablas con palabras que no son deseables, ni agradables, ni queridas, ni placenteras». «¿De qué manera, entonces, señor, debo hablaros?». «Habladme de esta manera, reina: “Señor, de todo lo que es querido y placentero ocurre la separación, el alejamiento y la transformación. No muráis, señor, con apego; dolorosa es la muerte para quien tiene apego, y censurada es la muerte con apego. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil ciudades, encabezadas por la capital Kusāvatī. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil palacios, encabezados por el palacio Dhamma. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil pabellones, encabezados por el gran pabellón Mahāviyūha. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil tronos, hechos de oro, de plata, de marfil y de maderas preciosas, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, alfombras de lana blanca, alfombras bordadas con flores, excelentes mantas de piel de antílope, con toldos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil elefantes, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los elefantes Uposatha. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil caballos, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey de los caballos Valāhaka. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil carros, cubiertos con pieles de león, de tigre y de pantera, y con mantas de lana de color pálido, con ornamentos de oro, estandartes de oro y cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil gemas, encabezadas por la gema preciosa. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil mujeres, encabezadas por la reina Subhaddā. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil tesoreros, encabezados por el tesoro del tesorero. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil nobles seguidores, encabezados por el tesoro del consejero. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estas, señor, son vuestras ochenta y cuatro mil vacas lecheras, con ubres que fluyen naturalmente y cuencos de oro para recibir la leche. En ellas, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil millones de vestidos de lino fino, de algodón fino, de seda fina y de lana fina. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida. Estos, señor, son vuestros ochenta y cuatro mil platos de arroz cocido que se os sirven por la tarde y por la mañana. En ellos, señor, abandonad el deseo y no tengáis anhelo por la vida”». ๒๖๘. ‘‘เอวํ [Pg.158] วุตฺเต, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปโรทิ อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อสฺสูนิ ปุญฺฉิตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – 268. «Cuando esto fue dicho, Ānanda, la reina Subhaddā lloró y derramó lágrimas. Entonces, Ānanda, la reina Subhaddā, tras secarse las lágrimas, dijo esto al rey Mahāsudassana:» ‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต[Pg.159], เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’ติ. “Majestad, de todo lo que es querido y agradable es inevitable la separación, el alejamiento y el cambio de estado. No muera con apego, Majestad; dolorosa es la muerte de quien tiene apego, y censurada es la muerte de quien tiene apego. Majestad, estas ochenta y cuatro mil ciudades, encabezadas por la capital real Kusāvatī, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil palacios, encabezados por el Palacio del Dhamma, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil cámaras con techos a dos aguas, encabezadas por la Gran Cámara de Mahāviyūha, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil divanes hechos de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas de lana blanca, mantas bordadas con flores, cubiertas de piel de antílope, provistos de doseles y con almohadas rojas en ambos extremos, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil elefantes, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por Uposatha, el rey de los elefantes, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil caballos, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por Valāhaka, el rey de los caballos, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil carruajes, revestidos con pieles de león, tigre y leopardo, y con mantas amarillentas, adornados con ornamentos y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro y encabezados por el carruaje Vejayanta, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil gemas, encabezadas por la gema preciosa, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil mujeres, encabezadas por la mujer joya, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil jefes de familia, encabezados por el jefe de familia joya, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil nobles guerreros subordinados, encabezados por el consejero joya, son suyos. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil vacas lecheras, que dan leche espontáneamente y cuyos recipientes son de bronce, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estos ochenta y cuatro mil millones de vestiduras hechas de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida. Majestad, estas ochenta y cuatro mil ollas de arroz, que se le ofrecen mañana y tarde como alimento, son suyas. Abandone aquí el deseo, Majestad; no tenga anhelo por la vida” —así habló la reina Subhaddā. พฺรหฺมโลกูปคมํ El renacimiento en el mundo de Brahma ๒๖๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นจิรสฺเสว กาลมกาสิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวิสฺส ภตฺตสมฺมโท โหติ, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มารณนฺติกา เวทนา อโหสิ. กาลงฺกโต จ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬํ กีฬิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ คิหิภูโต ธมฺเม ปาสาเท พฺรหฺมจริยํ จริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ. 269. “Entonces, Ānanda, no mucho después el rey Mahāsudassana falleció. Así como, Ānanda, un jefe de familia o el hijo de un jefe de familia siente somnolencia tras haber ingerido una comida deliciosa, del mismo modo, Ānanda, fue la sensación final del rey Mahāsudassana. Al morir, Ānanda, el rey Mahāsudassana renació en un destino feliz, en el mundo de Brahma. Ānanda, el rey Mahāsudassana durante ochenta y cuatro mil años disfrutó de los juegos de la juventud. Durante ochenta y cuatro mil años ejerció como virrey. Durante ochenta y cuatro mil años gobernó como rey. Durante ochenta y cuatro mil años, siendo laico, practicó la vida santa en el Palacio del Dhamma. Tras haber cultivado las cuatro moradas divinas, al disolverse el cuerpo, después de la muerte, renació en el mundo de Brahma”. ๒๗๐. ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสี’ติ, น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสึ. มม ตานิ จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ [Pg.160] อุภโตโลหิตกูปธานานิ, มม ตานิ จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ, มม ตานิ จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ, มม ตานิ จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ. 270. «Podría ser, Ānanda, que pensaras: “En aquel tiempo, el rey Mahāsudassana era otro”. Pero no debe verse así, Ānanda. Yo mismo fui, en aquel tiempo, el rey Mahāsudassana. Mías eran aquellas ochenta y cuatro mil ciudades encabezadas por la capital Kusāvatī; mías aquellas ochenta y cuatro mil palacios encabezados por el palacio Dhamma; mías aquellas ochenta y cuatro mil salas con techos de cumbrera encabezadas por la sala Mahāviyūha; mías aquellos ochenta y cuatro mil tronos de oro, plata, marfil y maderas nobles, cubiertos con alfombras de lana de pelo largo, colchas blancas, alfombras bordadas con flores, pieles de antílope de calidad, con toldos rojos arriba y almohadas rojas a ambos lados; mías aquellos ochenta y cuatro mil elefantes adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey elefante Uposatha; mías aquellos ochenta y cuatro mil caballos adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el rey caballo Valāhaka; mías aquellos ochenta y cuatro mil carros revestidos con pieles de león, de tigre, de pantera y de mantas amarillentas, adornados con oro y estandartes de oro, cubiertos con redes de oro, encabezados por el carro Vejayanta; mías aquellas ochenta y cuatro mil gemas encabezadas por la gema preciosa; mías aquellas ochenta y cuatro mil mujeres encabezadas por la reina Subhaddā; mías aquellos ochenta y cuatro mil tesoreros encabezados por el tesorero real; mías aquellos ochenta y cuatro mil nobles encabezados por el consejero real; mías aquellas ochenta y cuatro mil vacas lecheras que daban leche espontáneamente en vasijas de bronce; mías aquellas ochenta y cuatro mil decenas de millones de vestiduras de lino fino, algodón fino, seda fina y lana fina; mías aquellas ochenta y cuatro mil raciones de arroz servidas mañana y tarde». ๒๗๑. ‘‘เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินครสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ นครํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ กุสาวตี ราชธานี. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปาสาทสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปาสาโท โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ ธมฺโม ปาสาโท. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติกูฏาคารสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ กูฏาคารํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ มหาวิยูหํ กูฏาคารํ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปลฺลงฺกสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปลฺลงฺโก โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริภุญฺชามิ ยทิทํ โสวณฺณมโย วา รูปิยมโย วา ทนฺตมโย วา สารมโย วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินาคสหสฺสานํ เอโกเยว โส นาโค โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ อุโปสโถ นาคราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอสฺสสหสฺสานํ เอโกเยว โส อสฺโส โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ วลาหโก อสฺสราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติรถสหสฺสานํ เอโกเยว โส รโถ โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ เวชยนฺตรโถ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอิตฺถิสหสฺสานํ เอกาเยว [Pg.161] สา อิตฺถี โหติ, ยา เตน สมเยน ปจฺจุปฏฺฐาติ ขตฺติยานี วา เวสฺสินี วา. เตสํ โข ปนานนฺท, วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติวตฺถโกฏิสหสฺสานํ เอกํเยว ตํ ทุสฺสยุคํ โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริทหามิ โขมสุขุมํ วา กปฺปาสิกสุขุมํ วา โกเสยฺยสุขุมํ วา กมฺพลสุขุมํ วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติถาลิปากสหสฺสานํ เอโกเยว โส ถาลิปาโก โหติ, ยโต นาฬิโกทนปรมํ ภุญฺชามิ ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ. 271. «De esas ochenta y cuatro mil ciudades, Ānanda, solo una era la ciudad en la que yo residía en aquel tiempo: la capital Kusāvatī. De esos ochenta y cuatro mil palacios, solo uno era el palacio en el que yo residía: el palacio Dhamma. De esas ochenta y cuatro mil salas con techos de cumbrera, solo una era la sala en la que yo residía: la sala Mahāviyūha. De esos ochenta y cuatro mil tronos, solo uno era el trono que yo usaba: ya fuera de oro, plata, marfil o madera noble. De esos ochenta y cuatro mil elefantes, solo uno era el elefante que yo montaba: el rey elefante Uposatha. De esos ochenta y cuatro mil caballos, solo uno era el caballo que yo montaba: el rey caballo Valāhaka. De esos ochenta y cuatro mil carros, solo uno era el carro que yo montaba: el carro Vejayanta. De esas ochenta y cuatro mil mujeres, solo una era la mujer que me servía: ya fuera de la casta noble o de la casta de comerciantes. De esas ochenta y cuatro mil decenas de millones de vestiduras, solo un par de telas era el que yo vestía: ya fuera de lino fino, algodón fino, seda fina o lana fina. De esas ochenta y cuatro mil raciones de comida, solo una era la ración que yo consumía, consistente en una medida de arroz con el acompañamiento adecuado». ๒๗๒. ‘‘ปสฺสานนฺท, สพฺเพเต สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา. เอวํ อนิจฺจา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา โข, อานนฺท, สงฺขารา! ยาวญฺจิทํ, อานนฺท, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ. 272. «Mira, Ānanda, todas estas formaciones son pasadas, han cesado y se han transformado. ¡Así de impermanentes son las formaciones, Ānanda! ¡Así de inestables son las formaciones, Ānanda! ¡Así de poco reconfortantes son las formaciones, Ānanda! Esto es suficiente, Ānanda, para sentirse desencantado con todas las formaciones, suficiente para desapasionarse, suficiente para liberarse». ‘‘ฉกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, อานนฺท, อภิชานามิ อิมสฺมึ ปเทเส สรีรํ นิกฺขิปิตํ, ตญฺจ โข ราชาว สมาโน จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, อยํ สตฺตโม สรีรนิกฺเขโป. น โข ปนาหํ, อานนฺท, ตํ ปเทสํ สมนุปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยตฺถ ตถาคโต อฏฺฐมํ สรีรํ นิกฺขิเปยฺยา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – «Recuerdo, Ānanda, haber dejado mi cuerpo en este lugar seis veces; y en todas ellas fue como un rey, un monarca universal, justo, un rey del Dharma, soberano de los cuatro mares, vencedor, que trajo estabilidad a su reino, poseedor de las siete joyas. Esta es la séptima vez que dejo mi cuerpo. No veo, Ānanda, ningún lugar en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, entre esta generación con sus ascetas y brahmanes, sus dioses y humanos, donde un Tathāgata deje su cuerpo por octava vez». Esto dijo el Bienaventurado. Habiendo dicho esto, el Maestro, el Sugata, añadió lo siguiente: ‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน; อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ. «¡Impermanentes son verdaderamente las formaciones, sujetas al surgimiento y al cese! Habiendo surgido, cesan; su pacificación es la felicidad». มหาสุทสฺสนสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ. El Mahāsudassana Sutta, el cuarto, ha terminado. ๕. ชนวสภสุตฺตํ 5. Janavasabha Sutta นาติกิยาทิพฺยากรณํ La respuesta sobre los habitantes de Nātika y otros asuntos. ๒๗๓. เอวํ [Pg.162] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’ติ. 273. Así lo he oído. En una ocasión, el Bendito residía en Ñātika, en la cabaña de ladrillo. En aquel tiempo, el Bendito declaraba los renacimientos de los seguidores que habían fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: 'Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar'. [Dijo:] 'Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación'. ๒๗๔. อสฺโสสุํ โข นาติกิยา ปริจารกา – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.163] โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา. 274. Los seguidores de Ñātika oyeron: 'Se dice que el Bendito declara los renacimientos de los seguidores que han fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: "Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar. Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación"'. Al oír la explicación de las preguntas por parte del Bendito, los seguidores de Ñātika se sintieron satisfechos, regocijados y llenos de gozo y alegría. ๒๗๕. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. 275. El venerable Ānanda oyó: 'Se dice que el Bendito declara los renacimientos de los seguidores que han fallecido y muerto en las diversas regiones circundantes: en Kāsi y Kosala, en Vajjī y Malla, en Ceti y Vaṃsa, en Kuru y Pañcāla, en Maccha y Sūrasena, diciendo: "Tal persona ha renacido en tal lugar, tal persona ha renacido en tal lugar. Más de cincuenta seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los cinco grilletes inferiores, son seres de nacimiento espontáneo; allí alcanzarán el parinibbāna, sin tener que regresar de aquel mundo. Más de noventa seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la ilusión, son una-vez-retornantes; regresando a este mundo solo una vez más, pondrán fin al sufrimiento. Más de quinientos seguidores de Ñātika que han fallecido y muerto, por el agotamiento de los tres grilletes, son entrados-en-la-corriente, no sujetos a la caída en estados de sufrimiento, firmes y destinados a la iluminación"'. Y al oír la explicación de las preguntas por parte del Bendito, los seguidores de Ñātika se sintieron satisfechos, regocijados y llenos de gozo y alegría. อานนฺทปริกถา Reflexiones de Ānanda ๒๗๖. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข ปนาปิ อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน. เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา; เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา [Pg.164] กาลงฺกโต, เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต. ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย. ภควา เจ โข ปน มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย, ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ? 276. Entonces, al venerable Ānanda le surgió este pensamiento: 'También hubo muchos seguidores de Magadha, antiguos y devotos, que han fallecido y muerto. Aṅga y Magadha parecen vacíos de seguidores de Aṅga y Magadha que han fallecido y muerto. Ciertamente, ellos tenían fe en el Buda, fe en el Dhamma y fe en el Saṅgha, y eran cumplidores de la virtud. Ellos han fallecido y muerto, pero el Bendito no ha declarado nada sobre ellos. Sería bueno que se diera una explicación sobre ellos también; muchas personas tendrían fe y, gracias a ello, irían a un buen destino. Además, estuvo el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, un rey justo que gobernaba según el Dhamma, que buscaba el bienestar de los brahmanes y jefes de familia, de los habitantes de los pueblos y del campo. La gente solía vivir elogiándolo: "Ese rey justo, ese rey del Dhamma, nos hizo felices y ha fallecido; así vivíamos en paz en el reino de ese rey justo". Él también tenía fe en el Buda, fe en el Dhamma y fe en el Saṅgha, y era cumplidor de la virtud. La gente decía: "Incluso hasta el momento de su muerte, el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, falleció elogiando al Bendito". Él ha fallecido y muerto, pero el Bendito no ha declarado nada sobre él. Sería bueno que se diera una explicación sobre él también; muchas personas tendrían fe y, gracias a ello, irían a un buen destino. El Bendito alcanzó la iluminación en Magadha. Puesto que la iluminación del Bendito ocurrió en Magadha, ¿cómo es que el Bendito no declara los renacimientos de los seguidores de Magadha que han fallecido y muerto? Si el Bendito no declara los renacimientos de los seguidores de Magadha que han fallecido y muerto, los seguidores de Magadha se sentirían desanimados. Siendo que los seguidores de Magadha estarían desanimados, ¿por qué el Bendito no declararía sobre ellos?' ๒๗๗. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ เอโก รโห อนุวิจินฺเตตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณาติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ[Pg.165]. อิเม โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน, เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา. เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา กาลงฺกโต. เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต; ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน, ภนฺเต, สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย? ภควา เจ โข ปน, ภนฺเต, มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ ภควโต สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. 277. Esto es lo que el venerable Ānanda, habiendo reflexionado a solas en retiro acerca de los seguidores de Magadha, se levantó temprano al amanecer y se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'He oído esto, Señor: "Se dice que el Bienaventurado declara los renacimientos de los seguidores fallecidos y muertos en los diversos distritos de alrededor —entre los Kāsīs y Kosalas, los Vajjis y Mallas, los Cetīs y Vaṃsas, los Kurus y Pañcālas, los Macchas y Sūrasenas— diciendo: 'Fulano ha renacido allí, mengano ha renacido allá'. Se dice que más de cincuenta seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de los cinco grilletes inferiores, son de nacimiento espontáneo, destinados a alcanzar el parinibbāna allí y no sujetos a regresar de aquel mundo. Se dice que más de noventa seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, son 'una vez retornantes', que regresando a este mundo una sola vez más, pondrán fin al sufrimiento. Se dice que más de quinientos seguidores de Nātika, fallecidos y muertos, por la destrucción de tres grilletes, son 'entrados en la corriente', no sujetos a estados de privación, con el destino asegurado y con la iluminación como su meta final". Al oír esta declaración de los problemas por parte del Bienaventurado, los seguidores de Nātika se sintieron satisfechos, regocijados, y llenos de gozo y alegría. Sin embargo, Señor, también hubo muchos seguidores de Magadha que fallecieron y murieron, seguidores de larga data. Parece como si las tierras de Aṅga y Magadha estuvieran vacías de tales seguidores fallecidos y muertos. Ellos también, Señor, fueron devotos del Buda, devotos del Dhamma y devotos del Saṅgha, y cumplidores de las virtudes; sin embargo, sus destinos no han sido declarados por el Bienaventurado. Sería bueno que sus casos fueran declarados, pues mucha gente se sentiría inspirada y, debido a esa inspiración, alcanzaría un buen destino. Además, Señor, existió el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, un rey justo y recto, que fue beneficioso para los brahmanes, los jefes de hogar, los habitantes de los pueblos y de las provincias. Incluso la gente vive elogiándolo, diciendo: "Aquel rey justo y recto, que tanto nos hizo felices, ha muerto. En el reino de aquel rey justo, vivimos en bienestar". Él también, Señor, fue devoto del Buda, devoto del Dhamma, devoto del Saṅgha y cumplidor de las virtudes. Incluso la gente decía: "Hasta el momento de su muerte, el rey de Magadha, Seniya Bimbisāra, murió elogiando al Bienaventurado". Él ha fallecido y muerto, pero no ha sido declarado por el Bienaventurado; sería bueno que se declarara su caso, pues mucha gente se sentiría inspirada y alcanzaría un buen destino. Además, Señor, la iluminación del Bienaventurado ocurrió en Magadha. Siendo que la iluminación del Bienaventurado ocurrió en Magadha, ¿por qué el Bienaventurado no habría de declarar los renacimientos de los seguidores de Magadha fallecidos y muertos? Si el Bienaventurado no declarara los renacimientos de los seguidores de Magadha fallecidos y muertos, ellos se sentirían desanimados por esa falta de declaración. Siendo que los seguidores de Magadha podrían sentirse desanimados, ¿por qué el Bienaventurado no habría de declararlos?'. Tras pronunciar este discurso ante el Bienaventurado acerca de los seguidores de Magadha, el venerable Ānanda se levantó de su asiento, saludó al Bienaventurado, le rodeó respetuosamente por la derecha y se marchó. ๒๗๘. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย นาติกํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน [Pg.166] นิสีทิ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อทฺทสา โข ภควา มาคธเก ปริจารเก ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต คิญฺชกาวสถา นิกฺขมิตฺวา วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. 278. Poco después de que el venerable Ānanda se hubo marchado, el Bienaventurado, habiéndose vestido por la mañana y tomando su cuenco y manto, entró en Nātika para pedir limosna. Después de haber caminado en Nātika para pedir limosna y tras regresar de su ronda de limosnas después de la comida, se lavó los pies, entró en el Salón de Ladrillo y se sentó en el asiento preparado, reflexionando sobre los seguidores de Magadha, prestando atención, aplicándose plenamente y considerando con toda su mente: 'Conoceré su destino y su estado futuro, cuál es el destino de estos señores y cuál es su estado futuro'. Entonces, el Bienaventurado vio a los seguidores de Magadha, su destino y su estado futuro. Luego, al atardecer, el Bienaventurado salió de su reclusión, salió del Salón de Ladrillo y se sentó en el asiento preparado a la sombra del monasterio. ๒๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปสนฺตปทิสฺโส ภนฺเต ภควา ภาติริว ภควโต มุขวณฺโณ วิปฺปสนฺนตฺตา อินฺทฺริยานํ. สนฺเตน นูนชฺช ภนฺเต ภควา วิหาเรน วิหาสี’’ติ? ‘‘ยเทว โข เม ตฺวํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต, ตเทวาหํ นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ – ‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’ติ. อทฺทสํ โข อหํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก ‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’’ติ. 279. Entonces el venerable Ānanda se acercó a donde estaba el Bienaventurado; tras acercarse, saludó al Bienaventurado y se sentó a un lado. Una vez sentado a un lado, el venerable Ānanda dijo al Bienaventurado: 'Señor, el Bienaventurado tiene una apariencia muy serena; el color de la cara del Bienaventurado es radiante debido a la gran pureza de sus facultades. ¿Acaso hoy el Bienaventurado ha pasado el día en una morada de paz?'. 'Ānanda, respecto a lo que dijiste ante mí acerca de los seguidores de Magadha antes de levantarte de tu asiento y marcharte, precisamente después de haber caminado por Nātika para pedir limosna y tras regresar de mi ronda después de la comida, me lavé los pies, entré en el Salón de Ladrillo y me senté en el asiento preparado, reflexionando sobre los seguidores de Magadha, prestando atención, aplicándose plenamente y considerando con toda mi mente: "Conoceré su destino y su estado futuro, cuál es el destino de estos señores y cuál es su estado futuro". Y he visto, Ānanda, a los seguidores de Magadha, su destino y su estado futuro'. ชนวสภยกฺโข El Yakkha Janavasabha ๒๘๐. ‘‘อถ โข, อานนฺท, อนฺตรหิโต ยกฺโข สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘ชนวสโภ อหํ ภควา; ชนวสโภ อหํ สุคตา’ติ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, อานนฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ? 280. 'Entonces, Ānanda, un yakkha invisible hizo oír su voz: "Yo soy Janavasabha, Señor; yo soy Janavasabha, Sugata". Ānanda, ¿recuerdas haber oído antes de ahora un nombre similar, a saber: 'Janavasabha'?'. ‘‘น โข อหํ, ภนฺเต, อภิชานามิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภติ, อปิ จ เม, ภนฺเต, โลมานิ หฏฺฐานิ ‘ชนวสโภ’ติ นามเธยฺยํ สุตฺวา. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ยกฺโข ภวิสฺสติ ยทิทํ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ. ‘‘อนนฺตรา โข, อานนฺท, สทฺทปาตุภาวา อุฬารวณฺโณ [Pg.167] เม ยกฺโข สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. ทุติยมฺปิ สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘พิมฺพิสาโร อหํ ภควา; พิมฺพิสาโร อหํ สุคตาติ. อิทํ สตฺตมํ โข อหํ, ภนฺเต, เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สหพฺยตํ อุปปชฺชามิ, โส ตโต จุโต มนุสฺสราชา ภวิตุํ ปโหมิ. “Venerable Señor, no recuerdo haber escuchado antes de ahora un nombre tal como ‘Janavasabha’, pero, Venerable Señor, se me ha erizado el vello al escuchar el nombre ‘Janavasabha’. Pensé para mí mismo: ‘Ciertamente, este no debe ser un espíritu inferior, pues posee un nombre tan excelentemente designado como Janavasabha’”. “Inmediatamente después de que surgió el sonido, Ánanda, un espíritu de espléndida apariencia apareció ante mí. Por segunda vez hizo oír su voz: ‘Yo soy Bimbisāra, Bienaventurado; yo soy Bimbisāra, Sugata’. Venerable Señor, esta es la séptima vez que renazco en la compañía del Gran Rey Vessavaṇa; después de fallecer de aquel estado (como Bimbisāra), soy capaz de convertirme en un rey de los hombres (pero ahora soy un espíritu)”. อิโต สตฺต ตโต สตฺต, สํสารานิ จตุทฺทส; นิวาสมภิชานามิ, ยตฺถ เม วุสิตํ ปุเร. “Siete vidas desde aquí, siete desde allá; catorce rondas en el ciclo de nacimientos. Recuerdo mis moradas donde viví anteriormente”. ๒๘๑. ‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’ติ. ‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส. ‘‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามี’’ติ จ วเทสิ, ‘‘อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’’ติ จ วเทสิ, กุโตนิทานํ ปนายสฺมา ชนวสโภ ยกฺโข เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ สญฺชานาตีติ? น อญฺญตฺร, ภควา, ตว สาสนา, น อญฺญตฺร, สุคต, ตว สาสนา; ยทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ภควติ เอกนฺติกโต อภิปฺปสนฺโน, ตทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตาย. อิธาหํ, ภนฺเต, เวสฺสวเณน มหาราเชน เปสิโต วิรูฬฺหกสฺส มหาราชสฺส สนฺติเก เกนจิเทว กรณีเยน อทฺทสํ ภควนฺตํ อนฺตรามคฺเค คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นิสินฺนํ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ยํ เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ตสฺสํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ภควนฺตญฺจ ทกฺขามิ, อิทญฺจ ภควโต อาโรเจสฺสามีติ. อิเม โข เม, ภนฺเต, ทฺเวปจฺจยา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’. 281. “‘Venerable Señor, desde hace mucho tiempo me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación, y mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez’. ‘Es asombroso lo del venerable espíritu Janavasabha; es prodigioso lo del venerable espíritu Janavasabha. Has dicho: “Venerable Señor, desde hace mucho tiempo me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación”, y también: “mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez”. ¿De dónde obtuvo el venerable espíritu Janavasabha un logro tan elevado y especial?’. ‘No de otro lugar, Bienaventurado, sino de tu enseñanza; no de otro lugar, Sugata, sino de tu enseñanza. Venerable Señor, desde el día en que puse mi fe incondicional en el Bienaventurado, desde aquel momento me reconozco como alguien que ya no está sujeto a caer en los estados de privación, y mi aspiración se mantiene firme en alcanzar el estado de quien retorna una sola vez. Venerable Señor, fui enviado por el Gran Rey Vessavaṇa ante el Gran Rey Virūḷhaka por un asunto. En el camino, vi al Bienaventurado entrando en el Giñjakāvasatha, sentado y reflexionando con atención sobre los seguidores de Magadha, concentrando toda su mente en ellos: “Conoceré su destino y su estado futuro; cuál es el destino de esos señores y cuál será su renacimiento”. Venerable Señor, fue algo extraordinario haber escuchado directamente del Gran Rey Vessavaṇa mientras hablaba en aquella asamblea: “Tal es el destino de esos señores, tal es su renacimiento”. Entonces, Venerable Señor, pensé: “Veré al Bienaventurado y le informaré de este asunto”. Estas son, Venerable Señor, las dos razones por las que he venido a ver al Bienaventurado’”. เทวสภา La Asamblea de los Dioses ๒๘๒. ‘ปุริมานิ[Pg.168], ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วสฺสูปนายิกาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา. มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา, ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ. เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต โภ กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ – 282. “En días pasados, Venerable Señor, en el decimoquinto día de Uposatha, al final de la temporada de lluvias, en una noche de luna llena, todos los dioses de Tāvatiṃsa estaban sentados y reunidos en la sala Sudhamma. Una gran asamblea divina estaba sentada alrededor, y los Cuatro Grandes Reyes estaban sentados en las cuatro direcciones. En la dirección este, el Gran Rey Dhataraṭṭha estaba sentado mirando al oeste, presidiendo a los dioses; en la dirección sur, el Gran Rey Virūḷhaka estaba sentado mirando al norte, presidiendo a los dioses; en la dirección oeste, el Gran Rey Virūpakkha estaba sentado mirando al este, presidiendo a los dioses; en la dirección norte, el Gran Rey Vessavaṇa estaba sentado mirando al sur, presidiendo a los dioses. Cuando, Venerable Señor, todos los dioses de Tāvatiṃsa están así reunidos en la sala Sudhamma, con la gran asamblea divina alrededor y los Cuatro Grandes Reyes en sus direcciones, este es el orden de sus asientos; y detrás de ellos están nuestros asientos. Aquellos dioses, Venerable Señor, que habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado han renacido recientemente en el reino de Tāvatiṃsa, superan a los otros dioses en belleza y gloria. Por eso, Venerable Señor, los dioses de Tāvatiṃsa están complacidos, gozosos y llenos de alegría, diciendo: ‘¡Ciertamente, oh señores, las huestes celestiales se están llenando, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’. Entonces, Venerable Señor, Sakka, señor de los dioses, al percibir la alegría de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:” ‘‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา ; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ. “¡Ciertamente, oh señores, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia del Dhamma!” นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน ; สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต. “Al ver a los nuevos dioses, bellos y gloriosos, que han venido aquí después de haber practicado la vida santa bajo el Sugata.” เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา; สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ. “Ellos superan a los demás en belleza, gloria y longevidad; los discípulos del de vasta sabiduría han alcanzado aquí una distinción especial.” อิทํ [Pg.169] ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ. “Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia del Dhamma.” ‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา. “Debido a esas palabras, Venerable Señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron aún más complacidos, gozosos y llenos de alegría, diciendo: ‘¡Ciertamente, oh señores, las huestes celestiales se están llenando, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’. Entonces, Venerable Señor, después de haber deliberado y consultado sobre el asunto por el cual los dioses de Tāvatiṃsa se habían reunido en la sala Sudhamma, los Cuatro Grandes Reyes recibieron las instrucciones sobre dicho asunto. Habiendo sido instruidos, los Cuatro Grandes Reyes permanecieron en sus respectivos asientos sin retirarse.” เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ; วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ. “Esos reyes, habiendo hablado y recibido las instrucciones, con la mente serena y tranquila, permanecieron en sus propios asientos.” ๒๘๓. ‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ. พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ. 283. «Entonces, venerable señor, surgió una luz inmensa en la región del norte; apareció un resplandor que superaba incluso el esplendor divino de los dioses. Entonces, Sakka, el señor de los dioses, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa: “Compañeros, según los signos que se ven, surge una luz inmensa y aparece un resplandor; Brahmā se manifestará. El hecho de que surja esta luz y aparezca este resplandor es el presagio de la manifestación de Brahmā”. ‘‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’’ติ. “Según se ven los signos, Brahmā se manifestará; este resplandor vasto y grande es el presagio de Brahmā”». สนงฺกุมารกถา El relato de Sanaṅkumāra ๒๘๔. ‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว [Pg.170] นํ คมิสฺสามา’’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ. 284. «Entonces, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sentaron en sus respectivos asientos pensando: “Conoceremos este resplandor, cuál será su fruto; solo después de haberlo presenciado nos iremos”. También los cuatro grandes reyes se sentaron en sus respectivos asientos pensando: “Conoceremos este resplandor, cuál será su fruto; solo después de haberlo presenciado nos iremos”. Al oír esto, los dioses de Tāvatiṃsa alcanzaron un estado de concentración absoluta, decididos a conocer aquel resplandor y su resultado antes de partir». ‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ; เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’’ติ. «Venerable señor, cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta ante los dioses de Tāvatiṃsa, se manifiesta tras haber creado una forma burda. Pues, venerable señor, la apariencia natural de Brahmā está fuera del alcance de la visión de los dioses de Tāvatiṃsa. Cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta ante los dioses de Tāvatiṃsa, aventaja a los demás dioses tanto en belleza como en gloria. Así como, venerable señor, una estatua de oro puro aventaja a la figura humana, del mismo modo, cuando el Brahmā Sanaṅkumāra se manifiesta, aventaja a los demás dioses en belleza y gloria. En su presencia, ningún dios lo saluda, ni se levanta de su asiento, ni lo invita a sentarse. Todos permanecen en silencio, con las manos juntas en actitud de respeto y sentados con las piernas cruzadas, pensando: “En el asiento del dios que el Brahmā Sanaṅkumāra desee ahora, en ese asiento se sentará”». ‘ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ; อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย; เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ – «Venerable señor, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahmā Sanaṅkumāra experimenta un inmenso gozo y una inmensa felicidad. Así como, venerable señor, un rey guerrero ungido que acaba de recibir la consagración real experimenta un inmenso gozo y felicidad, del mismo modo, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahmā Sanaṅkumāra siente un inmenso gozo y felicidad. Entonces, venerable señor, habiendo creado una forma burda con la apariencia de un joven con cinco moños, el Brahmā Sanaṅkumāra se manifestó ante los dioses de Tāvatiṃsa. Elevándose por los aires, se sentó con las piernas cruzadas en el espacio del firmamento. Al igual que un hombre fuerte se sentaría con las piernas cruzadas sobre un diván bien mullido o en un suelo nivelado, el Brahmā Sanaṅkumāra, tras sentarse así en el aire y percibiendo la serena alegría de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:» ‘‘โมทนฺติ [Pg.171] วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ. «“¡Cómo se regocijan los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Doctrina!”» ‘‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน; สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต. «“Al ver a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata.”» ‘‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา; สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ. «“Ellos aventajan a los demás en belleza, gloria y longevidad; son discípulos del de vasta sabiduría, que han alcanzado aquí una distinción especial.”» ‘‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ. «“Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se alegran, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Doctrina”». ๒๘๕. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ; น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘‘พฺรหฺมสฺสโร’’ติ. 285. «Venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahmā Sanaṅkumāra hablaba, su voz poseía ocho cualidades: era fluida, inteligible, dulce, agradable de oír, compacta, coherente, profunda y resonante. El Brahmā Sanaṅkumāra se hacía entender ante la asamblea con su voz, pero su sonido no trascendía fuera de ella. Venerable señor, a aquel hombre cuya voz posee estas ocho cualidades se le llama poseedor de una “voz de Brahmā”». ‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เตตฺตึเส อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ ปจฺเจกปลฺลงฺเกสุ ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺธํ สรณํ คตา ธมฺมํ สรณํ คตา สงฺฆํ สรณํ คตา สีเลสุ ปริปูรการิโน เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ. เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรนฺติ, เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรนฺตี’’’ติ. «Entonces, venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra, tras manifestar treinta y tres formas y sentarse con las piernas cruzadas en cada uno de los asientos de los dioses de Tāvatiṃsa, se dirigió a ellos: “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán grandemente el Bienaventurado ha actuado para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, bienestar y felicidad de dioses y hombres? Aquellos que han buscado refugio en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, y que cumplen plenamente los preceptos, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, algunos renacen en compañía de los dioses Paranimmitavasavatti, otros con los Nimmānaratī, otros con los Tusita, otros con los Yāma, otros con los Tāvatiṃsa y otros con los Cātumahārājika. Incluso aquellos que entran en la forma de existencia más humilde, completan la hueste de los Gandhabbas”». ๒๘๖. ‘อิมมตฺถํ[Pg.172], ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต โฆโสเยว เทวา มญฺญนฺติ – ‘‘ยฺวายํ มม ปลฺลงฺเก สฺวายํ เอโกว ภาสตี’’ติ. 286. «Venerable señor, el Brahmā Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahmā Sanaṅkumāra hablaba, debido a la naturaleza de su voz, cada uno de los dioses pensaba: “Aquel que está en mi propio asiento, ese es el único que está hablando”». เอกสฺมึ ภาสมานสฺมึ, สพฺเพ ภาสนฺติ นิมฺมิตา; เอกสฺมึ ตุณฺหิมาสีเน, สพฺเพ ตุณฺหี ภวนฺติ เต. Cuando uno de ellos habla, todos los seres creados hablan; cuando uno permanece en silencio, todos ellos permanecen en silencio. ตทาสุ เทวา มญฺญนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา; ยฺวายํ มม ปลฺลงฺกสฺมึ, สฺวายํ เอโกว ภาสตีติ. Entonces los dioses de Tāvatiṃsa, junto con Indra, piensan: 'Aquel que está sentado en mi trono, ese es el único que está hablando'. ‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหรติ, เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหริตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปลฺลงฺเก ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – 'Entonces, Venerable Señor, el Brahma Sanaṅkumāra se replegó a su forma única y, habiéndose replegado a su forma única, se sentó con las piernas cruzadas en el trono de Sakka, el señor de los dioses, y se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa:' ภาวิตอิทฺธิปาโท Aquel que ha desarrollado las bases del poder psíquico ๒๘๗. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ โภ ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย. 287. “'¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán bien declaradas han sido por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, las cuatro bases del poder psíquico (iddhipāda), para la maestría del poder, la extensión del poder y la transformación a través del poder? ¿Cuáles son las cuatro? Aquí, señores, un monje desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por voluntad (chanda) y las formaciones de esfuerzo (padhāna-saṅkhāra). Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por energía (vīriya) y las formaciones de esfuerzo. Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por mente (citta) y las formaciones de esfuerzo. Desarrolla la base del poder psíquico que posee el samādhi por investigación (vīmaṃsā) y las formaciones de esfuerzo. Estas, señores, son las cuatro bases del poder psíquico bien declaradas por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para la maestría del poder, la extensión del poder y la transformación a través del poder. ‘‘‘เย หิ เกจิ โภ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสุํ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสฺสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต เทวา ตาวตึสา มมปิมํ [Pg.173] เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’’ติ. ‘‘อหมฺปิ โข โภ อิเมสํเยว จตุนฺนญฺจ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – “'Cualquier asceta o brahmán que en el pasado haya experimentado diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo hicieron debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. Cualquier asceta o brahmán que en el futuro haya de experimentar diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo harán debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. Cualquier asceta o brahmán que en el presente experimenta diversas clases de poderes psíquicos, todos ellos lo hacen debido al desarrollo y al cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico. ¿Ven, honorables dioses de Tāvatiṃsa, este tipo de poder e influencia psíquica en mí?' 'Así lo vemos, Gran Brahma'. 'Yo también, señores, debido al desarrollo y cultivo frecuente de estas mismas cuatro bases del poder psíquico, poseo tal gran poder y tal gran majestad'. Venerable Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Habiendo pronunciado estas palabras, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa:” ติวิโธ โอกาสาธิคโม Las tres maneras de obtener la oportunidad ๒๘๘. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมาย. กตเม ตโย? อิธ โภ เอกจฺโจ สํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ สํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ อสํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ อสํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. ตสฺส อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. 288. “'¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, sobre cuán bien han sido comprendidas por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, las tres maneras de obtener la oportunidad (okāsādhigama) para alcanzar la felicidad? ¿Cuáles son las tres? Aquí, señores, alguien vive enredado con los placeres sensuales y enredado con estados perjudiciales. En otro momento, escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma. Al escuchar el Noble Dhamma, prestarle atención adecuada y practicar de acuerdo con el Dhamma, vive sin enredarse con los placeres sensuales y sin enredarse con estados perjudiciales. En aquel que vive sin enredarse con los placeres sensuales ni con estados perjudiciales, surge la felicidad, y de esa felicidad surge una alegría aún mayor. Así como de la satisfacción nace el regocijo, del mismo modo, señores, en aquel que vive sin enredarse con los placeres sensuales ni con estados perjudiciales, surge la felicidad y de la felicidad una alegría aún mayor. Esta, señores, es la primera manera de obtener la oportunidad comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para alcanzar la felicidad. ‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺจสฺส โอฬาริกา กายสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. ตสฺส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ โอฬาริกา กายสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ. ตสฺส โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ [Pg.174] ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข โภ โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. “'Además, señores, aquí las formaciones corporales burdas de alguien no están apaciguadas, las formaciones verbales burdas no están apaciguadas y las formaciones mentales burdas no están apaciguadas. En otro momento, escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma. Debido a que escucha el Noble Dhamma, le presta atención adecuada y practica de acuerdo con el Dhamma, sus formaciones corporales burdas se apaciguan, sus formaciones verbales burdas se apaciguan y sus formaciones mentales burdas se apaciguan. Debido al apaciguamiento de sus formaciones corporales, verbales y mentales burdas, surge la felicidad, y de esa felicidad surge una alegría aún mayor. Así como de la satisfacción nace el regocijo, del mismo modo, señores, debido al apaciguamiento de las formaciones corporales, verbales y mentales burdas, surge la felicidad y de la felicidad una alegría aún mayor. Esta, señores, es la segunda manera de obtener la oportunidad comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Vidente, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, para alcanzar la felicidad.” ‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺโจ ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ, ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ตสฺส อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – “Además, venerables, hay aquí alguien que no comprende según la realidad: ‘esto es beneficioso’, ni comprende según la realidad: ‘esto es perjudicial’. No comprende según la realidad: ‘esto es censurable, esto es irreprochable; esto debe cultivarse, esto no debe cultivarse; esto es inferior, esto es superior; esto es una mezcla de lo oscuro y lo brillante’. En otra ocasión, esta persona escucha el Dhamma de los Nobles, reflexiona con sabiduría y practica de acuerdo con el Dhamma. Debido a la escucha del Dhamma de los Nobles, a la reflexión sabia y a la práctica del Dhamma que conduce a lo trascendente, comprende según la realidad: ‘esto es beneficioso’, y comprende según la realidad: ‘esto es perjudicial’. Comprende según la realidad: ‘esto es censurable, esto es irreprochable; esto debe cultivarse, esto no debe cultivarse; esto es inferior, esto es superior; esto es una mezcla de lo oscuro y lo brillante’. A quien así conoce y así ve, se le elimina la ignorancia y le surge el conocimiento. Debido a la desaparición de la ignorancia y al surgimiento del conocimiento, surge la felicidad y, de la felicidad, surge un gozo aún mayor. Tal como, venerables, del júbilo nace la alegría, de igual modo, debido a la desaparición de la ignorancia y al surgimiento del conocimiento, surge la felicidad y, de la felicidad, surge un gozo aún mayor. Esta es, venerables, la tercera oportunidad de alcanzar la felicidad que ha sido comprendida por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, para el logro de la dicha. Estas son, venerables, las tres oportunidades de alcanzar la felicidad comprendidas por aquel Bienaventurado para el logro de la dicha”. El Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras, venerable señor, y habiéndolas pronunciado, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa de este modo: จตุสติปฏฺฐานํ Los Cuatro Fundamentos de la Atención Plena ๒๘๙. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ[Pg.175], โภ, ภิกฺขุ อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรกาเย ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรเวทนาสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรจิตฺเต ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรธมฺเมสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – 289. “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, de cuán bien señalados están por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, estos cuatro fundamentos de la atención plena para alcanzar lo beneficioso? ¿Cuáles son los cuatro? Aquí, venerables, un monje mora contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Al morar contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, allí su mente se concentra correctamente y se purifica plenamente. Estando allí correctamente concentrado y plenamente purificado, produce el conocimiento y la visión respecto al cuerpo externo de otros. Mora contemplando las sensaciones en las sensaciones internamente... produce el conocimiento y la visión respecto a las sensaciones externas de otros. Mora contemplando la mente en la mente internamente... produce el conocimiento y la visión respecto a la mente externa de otros. Mora contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. Al morar contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, allí su mente se concentra correctamente y se purifica plenamente. Estando allí correctamente concentrado y plenamente purificado, produce el conocimiento y la visión respecto a los objetos mentales externos de otros. Estas son, venerables, los cuatro fundamentos de la atención plena señalados por aquel Bienaventurado para alcanzar lo beneficioso”. El Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras, venerable señor, y habiéndolas pronunciado, se dirigió nuevamente a los dioses de Tāvatiṃsa: สตฺต สมาธิปริกฺขารา Los Siete Requisitos de la Concentración ๒๙๐. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต สมาธิปริกฺขารา สมฺมาสมาธิสฺส ปริภาวนาย สมฺมาสมาธิสฺส ปาริปูริยา. กตเม สตฺต? สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ. ยา โข, โภ, อิเมหิ สตฺตหงฺเคหิ จิตฺตสฺส เอกคฺคตา ปริกฺขตา, อยํ วุจฺจติ, โภ, อริโย สมฺมาสมาธิ สอุปนิโส อิติปิ สปริกฺขาโร อิติปิ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส โภ, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ. สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ. ยญฺหิ ตํ, โภ, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส [Pg.176] ทฺวารา’ติ อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. สฺวากฺขาโต หิ, โภ, ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส ทฺวารา. 290. “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa, de cuán bien señalados están por aquel Bienaventurado, el Conocedor, el Veedor, el Arahat, el Buda Perfectamente Iluminado, estos siete requisitos de la concentración para el cultivo y la plenitud de la correcta concentración? ¿Cuáles son los siete? Visión correcta, pensamiento correcto, palabra correcta, acción correcta, medio de vida correcto, esfuerzo correcto y atención plena correcta. Venerables, la unificación de la mente que está respaldada por estos siete factores se llama Noble Concentración Correcta, con sus causas y sus requisitos. En quien posee visión correcta, surge el pensamiento correcto; en quien posee pensamiento correcto, surge la palabra correcta; en quien posee palabra correcta, surge la acción correcta; en quien posee acción correcta, surge el medio de vida correcto; en quien posee medio de vida correcto, surge el esfuerzo correcto; en quien posee esfuerzo correcto, surge la atención plena correcta; en quien posee atención plena correcta, surge la concentración correcta; en quien posee concentración correcta, surge el conocimiento correcto; en quien posee conocimiento correcto, surge la liberación correcta. Quien hablara con acierto diría: ‘El Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado, es visible por uno mismo, inmediato, invita a venir y ver, es aplicable y debe ser comprendido por los sabios por sí mismos; las puertas de lo Inmortal están abiertas’. El Dhamma, venerables, ha sido bien proclamado por el Bienaventurado, es visible por uno mismo, inmediato, invita a venir y ver, es aplicable y debe ser comprendido por los sabios por sí mismos; las puertas de lo Inmortal están abiertas”. ‘‘‘เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เย จิเม โอปปาติกา ธมฺมวินีตา สาติเรกานิ จตุวีสติสตสหสฺสานิ มาคธกา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อตฺถิ เจเวตฺถ สกทาคามิโน. “Venerables, todos aquellos que poseen una fe inamovible en el Buda, el Dhamma y la Sangha, y poseen las virtudes amadas por los Nobles; y estos seguidores de Magadha, más de dos millones cuatrocientos mil, que han fallecido y muerto después de haber sido disciplinados en el Dhamma, son seres de nacimiento espontáneo que, por la destrucción de los tres grilletes, son ganadores de la corriente, no sujetos a caer en estados de privación, seguros y con el pleno despertar como su destino final. Y entre ellos, también existen una vez-retornadores”. ‘‘อตฺถายํ อิตรา ปชา, ปุญฺญาภาคาติ เม มโน; สงฺขาตุํ โนปิ สกฺโกมิ, มุสาวาทสฺส โอตฺตปฺป’’นฺติ. “‘También existe esta otra clase de seres que participan del mérito; mi mente no puede contarlos por temor a faltar a la verdad’”. ๒๙๑. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, เอวรูโปปิ นาม อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’ติ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เวสฺสวณํ มหาราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ เวสฺสวโณ มหาราชา อตีตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา อโหสิ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายึสุ. อนาคตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’’ติ. 291. “Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Y mientras el Brahma Sanaṅkumāra decía esto, surgió esta reflexión en la mente del gran rey Vessavaṇa: ‘¡Qué asombroso, en verdad! ¡Qué extraordinario, en verdad! Que exista un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma, y que se manifiesten logros tan gloriosos de distinción’. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra, conociendo con su propia mente la reflexión en la mente del gran rey Vessavaṇa, le dijo: ‘¿Qué piensa el honorable gran rey Vessavaṇa? También en el pasado existió un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma y se manifestaron logros tan gloriosos de distinción. Y también en el futuro existirá un maestro tan glorioso, una enseñanza tan gloriosa del Dhamma y se manifestarán logros tan gloriosos de distinción’”. ๒๙๒. ‘‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ อภาสิ, อิมมตฺถํ เวสฺสวโณ มหาราชา พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส เทวานํ [Pg.177] ตาวตึสานํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ สยํ ปริสายํ อาโรเจสิ’’. 292. “Señor, el Brahma Sanaṅkumāra relató esto a los dioses de Tāvatiṃsa; y el gran rey Vessavaṇa relató a su propia asamblea esto que había escuchado y recibido directamente del Brahma Sanaṅkumāra mientras este hablaba a los dioses de Tāvatiṃsa”. อิมมตฺถํ ชนวสโภ ยกฺโข เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สยํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ ภควโต อาโรเจสิ. อิมมตฺถํ ภควา ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา สามญฺจ อภิญฺญาย อายสฺมโต อานนฺทสฺส อาโรเจสิ, อิมมตฺถมายสฺมา อานนฺโท ภควโต สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา อาโรเจสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตยิทํ พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตนฺติ. El yakkha Janavasabha relató al Bienaventurado este asunto relacionado con el bienestar, tal como lo había escuchado y recibido directamente del gran rey Vessavaṇa cuando este hablaba ante su propia asamblea. El Bienaventurado, habiéndolo escuchado y recibido directamente del yakkha Janavasabha, y habiéndolo comprendido por sí mismo mediante su conocimiento superior, se lo relató al venerable Ānanda. El venerable Ānanda, habiéndolo escuchado y recibido directamente del Bienaventurado, se lo relató a los monjes, a las monjas, a los seguidores laicos y a las seguidoras laicas. De este modo, esta vida santa se volvió exitosa, próspera, extendida, conocida por muchos, ampliamente difundida y bien proclamada por dioses y hombres. ชนวสภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ. Concluye el Janavasabha Sutta, el quinto. ๖. มหาโควินฺทสุตฺตํ 6. Mahāgovinda Sutta ๒๙๓. เอวํ [Pg.178] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยํ โข เม, ภนฺเต, เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภควโต’’ติ. ‘‘อาโรเจหิ เม ตฺวํ, ปญฺจสิขา’’ติ ภควา อโวจ. 293. Así lo he oído: En una ocasión, el Bendito residía en Rajagaha, en el monte Gijjakūṭa. Entonces Pañcasikha, el hijo de los gandhabbas, cuando la noche ya estaba avanzada y con una belleza resplandeciente que iluminaba todo el monte Gijjakūṭa, se acercó al Bendito; habiéndose acercado, saludó respetuosamente al Bendito y se detuvo a un lado. De pie a un lado, Pañcasikha, el hijo de los gandhabbas, dijo al Bendito: ‘Señor, lo que he escuchado y recibido directamente en presencia de los dioses de Tāvatiṃsa, eso le relataré al Bendito’. ‘Relátamelo, Pañcasikha’, dijo el Bendito. เทวสภา La Asamblea de los Dioses ๒๙๔. ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส ปวารณาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา; มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ; ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ, อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ. 294. “En días pasados, Señor, hace ya mucho tiempo, en el día de Uposatha del decimoquinto día, en la noche de luna llena de la ceremonia de Pavāraṇā, todos los dioses de Tāvatiṃsa estaban sentados y reunidos en la sala Sudhamma; y una gran asamblea divina estaba sentada a su alrededor, y los cuatro grandes reyes estaban sentados en las cuatro direcciones. En la dirección del este, el gran rey Dhataraṭṭha estaba sentado mirando hacia el oeste, presidiendo a los dioses; en la dirección del sur, el gran rey Virūḷhaka estaba sentado mirando hacia el norte, presidiendo a los dioses; en la dirección del oeste, el gran rey Virūpakkha estaba sentado mirando hacia el este, presidiendo a los dioses; en la dirección del norte, el gran rey Vessavaṇa estaba sentado mirando hacia el su, presidiendo a los dioses. Cuando, Señor, todos los dioses de Tāvatiṃsa están sentados y reunidos en la sala Sudhamma, con una gran asamblea divina sentada a su alrededor y los cuatro grandes reyes sentados en las cuatro direcciones, este es su orden de asientos; y detrás de ellos están nuestros asientos”. ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา [Pg.179] ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ. “Aquellos dioses, Señor, que habiendo practicado la vida santa bajo el Bendito han renacido recientemente en la hueste de Tāvatiṃsa, superan a los otros dioses tanto en belleza como en gloria. Por ello, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa están complacidos, alegres, llenos de gozo y felicidad, pensando: ‘¡Ciertamente, las huestes celestiales se llenan, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’”. ๒๙๕. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ – 295. “Entonces, Señor, Sakka, señor de los dioses, percibiendo la satisfacción de los dioses de Tāvatiṃsa, expresó su regocijo con estos versos:” ‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ. “¡Ciertamente se regocijan, señores, los dioses de Tāvatiṃsa junto con su rey Indra, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de la enseñanza del Dhamma!”. นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน; สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต. “Viendo a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata.” เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา; สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ. “Ellos superan a los demás en belleza, gloria y longevidad; los discípulos de Aquel de vasta sabiduría han alcanzado aquí una distinción especial.” อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ. “Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Sakka se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Dhamma”. ‘‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’’ติ. “Debido a esas palabras, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron aún más complacidos, alegres, llenos de gozo y felicidad, pensando: ‘¡Ciertamente, las huestes celestiales se llenan, mientras que las huestes de los asuras disminuyen!’”. อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา Las ocho cualidades verdaderas. ๒๙๖. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ? ‘อิจฺฉาม มยํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ – ‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. 296. «Entonces, Señor, Sakka, el señor de los dioses, habiendo percibido la satisfacción de los dioses de Tāvatiṃsa, se dirigió a ellos: “¿Desean ustedes, señores, escuchar las ocho verdaderas cualidades de aquel Bienaventurado?”. “Deseamos, señor, escuchar las ocho verdaderas cualidades de aquel Bienaventurado”, respondieron. Entonces, Señor, Sakka, el señor de los dioses, proclamó las ocho verdaderas cualidades del Bienaventurado a los dioses de Tāvatiṃsa: “¿Qué piensan, honorables dioses de Tāvatiṃsa? En la medida en que el Bienaventurado ha practicado para el bien de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres. Un maestro dotado de esta cualidad, que ha practicado así para el bien y la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘สฺวากฺขาโต [Pg.180] โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el Dhamma ha sido bien expuesto por el Bienaventurado; es visible aquí y ahora, atemporal, invita a venir y ver, es conducente a la meta y debe ser realizado por los sabios por sí mismos. Un maestro dotado de esta cualidad, que enseña un Dhamma tan conducente; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘อิทํ กุสลนฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, อิทํ อกุสลนฺติ สุปญฺญตฺตํ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคนฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีน-ปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el Bienaventurado ha definido claramente: ‘Esto es lo saludable’, ‘esto es lo no saludable’. Ha definido claramente lo que es censurable y lo que es irreprochable, lo que debe ser cultivado y lo que no, lo que es inferior y lo que es superior, y lo que participa tanto de la oscuridad como de la luz. Un maestro dotado de esta cualidad, que define así las enseñanzas saludables y no saludables, censurables e irreprochables, lo que debe cultivarse y lo que no, lo inferior y lo superior, y lo que participa de la oscuridad y de la luz; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el camino que conduce al Nibbāna ha sido bien definido por el Bienaventurado para sus discípulos; el Nibbāna y el camino concuerdan entre sí. Así como las aguas del Ganges y del Yamuna concuerdan y se unen, de la misma manera el camino que conduce al Nibbāna ha sido bien definido por el Bienaventurado para sus discípulos, y el Nibbāna y el camino concuerdan entre sí. Un maestro dotado de esta cualidad, que señala tal camino que conduce al Nibbāna; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ, วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el Bienaventurado ha alcanzado gran ganancia y renombre, hasta el punto de que los nobles parecen deleitarse grandemente en él; sin embargo, el Bienaventurado consume su alimento libre de vanidad. Un maestro dotado de esta cualidad, que consume su alimento libre de tal vanidad; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ. เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el Bienaventurado cuenta con compañeros, tanto discípulos en entrenamiento como arahants que han completado la práctica. Habiéndolos dejado a un lado, el Bienaventurado mora dedicado al deleite en la soledad. Un maestro dotado de esta cualidad, dedicado al deleite en la soledad; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. «“Además, el Bienaventurado actúa como habla y habla como actúa; tal como habla, actúa, y tal como actúa, habla. Un maestro dotado de esta cualidad, que practica en total conformidad con el Dhamma; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ [Pg.181] โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ. «“Además, el Bienaventurado ha cruzado la duda, está libre de incertidumbre, ha cumplido su propósito y está plenamente establecido en la vida santa original. Un maestro dotado de esta cualidad, que ha cruzado la duda, está libre de incertidumbre, ha cumplido su propósito y está establecido en la vida santa original; no hemos visto a tal maestro en el pasado, ni tampoco lo vemos ahora, fuera de aquel Bienaventurado”». ๒๙๗. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. ตตฺร, ภนฺเต, เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘อโห วต, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ทฺเว สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. 297. “Venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, proclamó a los dioses de Tāvatiṃsa estas ocho cualidades verdaderas del Bienaventurado. Debido a ello, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sintieron sumamente complacidos, alegres y llenos de gozo y felicidad al escuchar las ocho cualidades verdaderas del Bienaventurado. Allí, venerable señor, algunos dioses dijeron: ‘¡Oh, ojalá, queridos amigos, cuatro Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión por el mundo, para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y hombres’. Otros dioses dijeron: ‘Que se queden en cuatro, queridos amigos; ¡ojalá tres Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos...’. Otros dioses dijeron: ‘Que se queden en tres, queridos amigos; ¡ojalá dos Perfectos Iluminados surgieran en el mundo y enseñaran el Dhamma tal como lo hace el Bienaventurado! Eso sería para el beneficio de muchos...’”. ๒๙๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส เอตทโวจ – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาริสา, อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อโห วต, มาริสา, โส ภควา อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ [Pg.182] ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา. 298. “Cuando esto se dijo, venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, dijo a los dioses de Tāvatiṃsa: ‘Queridos amigos, es imposible, no hay lugar para que dos Nobles Perfectos Iluminados surjan en un mismo sistema de mundos, uno no antes ni después del otro; tal situación no existe. ¡Oh, ojalá, queridos amigos, que el Bienaventurado permaneciera libre de enfermedades y dolencias por un largo tiempo! Eso sería para el beneficio de muchos...’. Entonces, venerable señor, tras haber reflexionado y deliberado sobre el asunto por el cual los dioses de Tāvatiṃsa se habían sentado y reunido en la sala Sudhamma, los cuatro grandes reyes permanecieron en ese asunto según lo dicho. Los cuatro grandes reyes también permanecieron en ese asunto según las instrucciones recibidas, manteniéndose en sus respectivos asientos sin retirarse”. เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ; วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ. Aquellos reyes, habiendo pronunciado sus palabras y recibido las instrucciones, con mentes serenas y en paz, permanecieron en sus propios asientos. ๒๙๙. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ. 299. “Entonces, venerable señor, surgió una luz inmensa en la dirección del norte; apareció un resplandor que superaba incluso el poder divino de los dioses. Entonces, venerable señor, Sakka, el señor de los dioses, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa: ‘Según las señales que se ven, queridos amigos, surge una luz inmensa y aparece un resplandor, Brahmā se manifestará; pues para Brahmā, esta es la señal precursora de su manifestación, a saber: que surge la luz y aparece el resplandor’”. ‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’ติ. “Según se ven las señales, Brahmā se manifestará; pues esta es la señal de Brahmā: un resplandor vasto e inmenso”. สนงฺกุมารกถา El relato de Sanaṅkumāra. ๓๐๐. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. 300. “Entonces, venerable señor, los dioses de Tāvatiṃsa se sentaron en sus respectivos asientos pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’. También los cuatro grandes reyes se sentaron en sus respectivos asientos pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’. Al escuchar esto, los dioses de Tāvatiṃsa se concentraron con mente unificada, pensando: ‘Conoceremos este resplandor y cuál será su resultado; solo después de haberlo presenciado nos iremos’”. ‘‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ, อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ [Pg.183] ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’ติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อนฺตรหิโต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ – Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, lo hace tras haber creado una forma física burda. Pues, Señor, la apariencia natural del Brahma es imperceptible para el campo visual de los dioses de Tāvatiṃsa. Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, sobresale ante los demás dioses tanto en belleza como en esplendor. Tal como, Señor, una estatua de oro puro sobresale ante un cuerpo humano, del mismo modo, Señor, cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, sobresale ante los demás dioses tanto en belleza como en esplendor. Cuando el Brahma Sanaṅkumāra aparece ante los dioses de Tāvatiṃsa, nadie en esa asamblea lo saluda, ni se pone de pie, ni le ofrece un asiento con una invitación. Todos permanecen en silencio, con las manos juntas en gesto de respeto, sentados con las piernas cruzadas, pensando: 'En el asiento del dios que el Brahma Sanaṅkumāra desee, en el asiento de ese dios se sentará'. Aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahma Sanaṅkumāra, Señor, obtiene una inmensa alegría y una inmensa felicidad. Tal como, Señor, un rey guerrero debidamente ungido que acaba de ser investido con la soberanía obtiene una inmensa alegría y felicidad, del mismo modo, Señor, aquel dios en cuyo asiento se sienta el Brahma Sanaṅkumāra obtiene una inmensa alegría y una inmensa felicidad. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra, habiendo percibido la devoción de los dioses de Tāvatiṃsa, desapareció de su vista y expresó su regocijo con estos versos: ‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ. ‘Ciertamente, amigos, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se regocijan, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Enseñanza.’ ‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน; สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต. «‘Al ver a los nuevos dioses, hermosos y gloriosos, que han llegado aquí tras haber practicado la vida santa bajo el Sugata’». ‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา; สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ. ‘Ellos superan a los demás en belleza, esplendor y longevidad; son los discípulos del de Sabiduría Vasta, que han llegado aquí con una distinción especial.’ ‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา; ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ. ‘Al ver esto, los dioses de Tāvatiṃsa junto con Indra se alegran, rindiendo homenaje al Tathāgata y a la excelencia de su Enseñanza.’ ๓๐๑. ‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ, น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘พฺรหฺมสฺสโร’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ เอตทโวจุํ [Pg.184] – ‘สาธุ, มหาพฺรหฺเม, เอตเทว มยํ สงฺขาย โมทาม; อตฺถิ จ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺจา วณฺณา ภาสิตา; เต จ มยํ สงฺขาย โมทามา’ติ. 301. Señor, el Brahma Sanaṅkumāra pronunció estas palabras. Mientras hablaba, su voz poseía ocho cualidades: era clara, inteligible, melodiosa, agradable al oído, plena, coherente, profunda y resonante. Señor, el Brahma Sanaṅkumāra hace que su voz sea comprendida por toda la asamblea, pero su sonido no se difunde fuera de ella. Señor, aquel que posee una voz con estas ocho cualidades es llamado poseedor de una 'voz de Brahma'. Entonces, Señor, los dioses de Tāvatiṃsa le dijeron al Brahma Sanaṅkumāra: ‘¡Muy bien, Gran Brahma! Sabiendo esto, nos regocijamos. Además, Sakka, el señor de los dioses, ha proclamado ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado; y habiéndolas conocido, también nos regocijamos.’ อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา Ocho alabanzas verídicas ๓๐๒. ‘‘อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘สาธุ, เทวานมินฺท, มยมฺปิ ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุเณยฺยามา’ติ. ‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’ติ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. 302. Entonces, Señor, el Brahma Sanaṅkumāra le dijo a Sakka, señor de los dioses: ‘¡Excelente, señor de los dioses! Nosotros también quisiéramos escuchar las ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado’. ‘Así sea, Gran Brahma’, respondió Sakka, y procedió a proclamar ante el Brahma Sanaṅkumāra las ocho alabanzas verídicas sobre el Bienaventurado: ‘‘ตํ กึ มญฺญติ, ภวํ มหาพฺรหฺมา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. ‘¿Qué piensa de esto, honorable Gran Brahma? El Bienaventurado ha practicado ciertamente para el bienestar de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, el bienestar y la felicidad de dioses y seres humanos. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de haber practicado de tal modo para el bienestar y la felicidad de la multitud.’ ‘‘สฺวากฺขาโต โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. ‘Además, el Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado; es visible aquí y ahora, inmediato, invita a venir y ver, es conducente a la meta y debe ser realizado por los sabios en su propio interior. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de enseñar un Dhamma que conduce a la liberación.’ ‘‘อิทํ กุสล’นฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีนปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญาเปตารํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. ‘"Esto es saludable", así ha sido bien definido por el Bienaventurado; "esto es perjudicial", así ha sido bien definido. "Esto es censurable", "esto es irreprochable"; "esto debe cultivarse", "esto no debe cultivarse"; "esto es inferior", "esto es superior"; "esto es una parte oscura", "esto es una parte brillante", así ha sido bien definido. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro, fuera del Bienaventurado, que posea esta cualidad de definir así lo saludable y lo perjudicial, lo censurable y lo irreprochable, lo que debe cultivarse y lo que no, lo inferior y lo superior, y lo que pertenece a las partes oscuras y brillantes.’ ‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ [Pg.185] สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญาเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. Además, por ese Bienaventurado se ha proclamado bien el camino que conduce al Nibbana para sus discípulos; el Nibbana y el camino armonizan entre sí. Tal como el agua del Ganges se une y armoniza con el agua del Yamuna, del mismo modo, por ese Bienaventurado se ha proclamado bien el camino que conduce al Nibbana para sus discípulos; el Nibbana y el camino armonizan. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que enseñe el camino que conduce al Nibbana, excepto a ese Bienaventurado. ‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ. วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. Además, para ese Bienaventurado, las ganancias y la fama son abundantes, hasta el punto de que parece que los nobles viven con un profundo afecto hacia él. Sin embargo, ese Bienaventurado consume su alimento libre de intoxicación por el orgullo. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que consuma su alimento libre de intoxicación, excepto a ese Bienaventurado. ‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ, เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. Además, aunque ese Bienaventurado cuenta con la compañía de aquellos que están en entrenamiento y de los arahants que han completado su vida santa, él se aparta de ellos y mora dedicado al deleite de la soledad. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, dedicado al deleite de la soledad, excepto a ese Bienaventurado. ‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที; อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปฺปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา. Además, tal como ese Bienaventurado habla, así actúa; tal como actúa, así habla. Así, lo que dice es lo que hace, y lo que hace es lo que dice. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que actúe de acuerdo con el Dhamma y su enseñanza, excepto a ese Bienaventurado. ‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ. Además, ese Bienaventurado ha cruzado más allá de la duda, está libre de indecisiones, ha cumplido su propósito y posee una intención firme en la vida santa superior. No hemos visto en el pasado, ni vemos ahora, a ningún otro maestro dotado de esta cualidad, que haya cruzado la duda, esté libre de indecisiones y haya cumplido su propósito en la vida santa superior, excepto a ese Bienaventurado. ๓๐๓. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อตฺตมโน โหติ ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา [Pg.186] ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย, เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – 303. Señor, Sakka, el rey de los dioses, proclamó al Brahma Sanaṅkumāra estas ocho alabanzas verídicas del Bienaventurado. Por ello, señor, el Brahma Sanaṅkumāra se sintió complacido, alegre, lleno de gozo y felicidad al escuchar estas ocho alabanzas verídicas del Bienaventurado. Luego, señor, el Brahma Sanaṅkumāra, habiendo creado una forma física densa, asumiendo la apariencia del joven Pañcasikha, se manifestó ante los dioses de Tāvatiṃsa. Elevándose por los aires, se sentó con las piernas cruzadas en el espacio del cielo. Señor, tal como un hombre fuerte podría sentarse con las piernas cruzadas en un diván bien mullido o en un suelo nivelado, del mismo modo, señor, el Brahma Sanaṅkumāra se elevó por los aires y, tras sentarse con las piernas cruzadas en el espacio del cielo, se dirigió a los dioses de Tāvatiṃsa: โควินฺทพฺราหฺมณวตฺถุ La historia del brahmán Govinda ๓๐๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว ทีฆรตฺตํ มหาปญฺโญว โส ภควา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, โภ, ราชา ทิสมฺปติ นาม อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ โควินฺโท นาม พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ เรณุ นาม กุมาโร ปุตฺโต อโหสิ. โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต อโหสิ. อิติ เรณุ จ ราชปุตฺโต โชติปาโล จ มาณโว อญฺเญ จ ฉ ขตฺติยา อิจฺเจเต อฏฺฐ สหายา อเหสุํ. อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต ราชา ทิสมฺปติ ปริเทเวสิ – ‘‘ยสฺมึ วต, โภ, มยํ สมเย โควินฺเท พฺราหฺมเณ สพฺพกิจฺจานิ สมฺมา โวสฺสชฺชิตฺวา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, ตสฺมึ โน สมเย โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลงฺกโต’’ติ. เอวํ วุตฺเต โภ เรณุ ราชปุตฺโต ราชานํ ทิสมฺปตึ เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตฺวํ, เทว, โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต อติพาฬฺหํ ปริเทเวสิ. อตฺถิ, เทว, โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต ปณฺฑิตตโร เจว ปิตรา, อลมตฺถทสตโร เจว ปิตรา; เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ, เตปิ โชติปาลสฺเสว มาณวสฺส อนุสาสนิยา’’ติ. ‘‘เอวํ กุมารา’’ติ? ‘‘เอวํ เทวา’’ติ. 304. ‘¿Qué opinan ustedes, honorables dioses de Tāvatiṃsa? Ciertamente, durante largo tiempo el Bienaventurado ha sido poseedor de una gran sabiduría. En el pasado, existió un rey llamado Disampati. El brahmán llamado Govinda era el capellán del rey Disampati. El rey Disampati tenía un hijo llamado el príncipe Reṇu. El brahmán Govinda tenía un hijo llamado el joven Jotipāla. Así, el príncipe Reṇu, el joven Jotipāla y otros seis nobles guerreros, estos ocho eran compañeros. Entonces, honorables, con el paso de los días y las noches, el brahmán Govinda falleció. Al morir el brahmán Govinda, el rey Disampati se lamentó diciendo: “¡Ay, en el momento en que nosotros, habiendo confiado todos los asuntos al brahmán Govinda, nos entregábamos plenamente al disfrute de los cinco placeres de los sentidos, nuestro capellán, el brahmán Govinda, ha fallecido!”. Ante estas palabras, el príncipe Reṇu dijo al rey Disampati: “Señor rey, no se lamente en exceso por la muerte del brahmán Govinda. Señor, el brahmán Govinda tiene un hijo llamado el joven Jotipāla, quien es incluso más sabio que su padre y más capaz de discernir lo que es beneficioso; los asuntos que su padre solía enseñar, también deben ser enseñados por el joven Jotipāla”. El rey preguntó: “¿Es así, príncipe?”. “Así es, señor”, respondió el príncipe’. มหาโควินฺทวตฺถุ La historia de Mahāgovinda ๓๐๕. ‘‘อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน โชติปาโล นาม มาณโว เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอวํ วเทหิ – ‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน [Pg.187] โชติปาโล มาณโว เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โภ โชติปาโล มาณโว ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ราชา ทิสมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ทิสมฺปตินา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, โชติปาลํ มาณวํ ราชา ทิสมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘อนุสาสตุ โน ภวํ โชติปาโล, มา โน ภวํ โชติปาโล อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสิ. เปตฺติเก ตํ ฐาเน ฐเปสฺสามิ, โควินฺทิเย อภิสิญฺจิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, โส โชติปาโล มาณโว ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ โชติปาลํ มาณวํ โควินฺทิเย อภิสิญฺจิ, ตํ เปตฺติเก ฐาเน ฐเปสิ. อภิสิตฺโต โชติปาโล มาณโว โควินฺทิเย เปตฺติเก ฐาเน ฐปิโต เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ, เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ นานุสาสิ, เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ; เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต อภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ, เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต นาภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ. ตเมนํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘โควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ, มหาโควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ’’ติ. อิมินา โข เอวํ, โภ, ปริยาเยน โชติปาลสฺส มาณวสฺส โควินฺโท มหาโควินฺโทตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. 305. “Entonces, oh señores, el rey Disampati se dirigió a un hombre: ‘Ven, buen hombre, ve hacia donde se encuentra el joven llamado Jotipāla; una vez allí, dile al joven Jotipāla: "Que la prosperidad sea con el venerable Jotipāla; el rey Disampati llama al venerable joven Jotipāla, pues el rey Disampati desea ver al venerable joven Jotipāla"’. ‘Así sea, majestad’, respondió aquel hombre al rey Disampati y se dirigió hacia donde estaba el joven Jotipāla; al llegar, le dijo al joven Jotipāla: ‘Que la prosperidad sea con el venerable Jotipāla; el rey Disampati llama al venerable joven Jotipāla, pues el rey Disampati desea ver al venerable joven Jotipāla’. ‘Muy bien, amigo’, respondió el joven Jotipāla a aquel hombre y se dirigió hacia donde estaba el rey Disampati. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el rey Disampati y, tras concluir una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. Entonces el rey Disampati le dijo al joven Jotipāla, que estaba sentado a un lado: ‘Que el venerable Jotipāla nos asesore; no rechace el venerable Jotipāla darnos instrucción. Te colocaré en la posición de tu padre y te consagraré en el cargo de Govinda’. ‘Así sea, señor’, consintió el joven Jotipāla ante el rey Disampati. Entonces el rey Disampati consagró al joven Jotipāla en el cargo de Govinda y lo puso en el lugar de su padre. Una vez consagrado en el cargo de Govinda y puesto en el lugar de su padre, el joven Jotipāla asesoró en los asuntos que su padre solía asesorar y también en los que su padre no había asesorado; llevó a cabo las tareas que su padre solía realizar y también las que su padre no había realizado. Por esto, la gente decía: ‘¡Qué gran brahmán Govinda! ¡Ciertamente es un Gran Govinda (Mahāgovinda)!’. De este modo, oh señores, al joven Jotipāla se le conoció por el nombre de Govinda y Mahāgovinda”. รชฺชสํวิภชนํ La división del reino ๓๐๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอวํ วเทถ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา, ยํสุโข ภวํ [Pg.188] ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา; ยํสุโข ภวํ ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน โภ ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ มม วิชิเต สุโข ภเวถ, อญฺญตฺร ภวนฺเตภิ? สจาหํ, โภ, รชฺชํ ลภิสฺสามิ, สํวิภชิสฺสามิ โว รชฺเชนา’’’ติ. 306. “Entonces, oh señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a los seis nobles; al llegar, dijo a los seis nobles: ‘Señores, el rey Disampati ya es viejo, anciano, avanzado en años y ha llegado al término de su vida. ¿Quién sabe, señores, cuánto durará la vida? Es muy probable que, cuando el rey Disampati fallezca, los electores de reyes consagren al príncipe Reṇu como rey. Venid, señores, id hacia donde está el príncipe Reṇu y decidle: "Somos amigos del venerable Reṇu, queridos, apreciados y leales; vuestra felicidad es la nuestra y vuestro sufrimiento es el nuestro. El rey Disampati es viejo, anciano, avanzado en años y ha llegado al final de su vida. ¿Quién sabe cuánto durará la vida? Es probable que, cuando el rey fallezca, los electores de reyes consagren al venerable Reṇu en el trono. Si el venerable Reṇu obtiene el reino, por favor compártalo con nosotros"’. ‘Así sea, señor’, respondieron los seis nobles al brahmán Mahāgovinda y fueron ante el príncipe Reṇu; al llegar, le dijeron: ‘Somos amigos del venerable Reṇu, queridos y leales; vuestra felicidad es la nuestra y vuestro sufrimiento es el nuestro. El rey Disampati es viejo y su vida se agota; ¿quién sabe cuánto durará la vida? Es probable que los electores de reyes os consagren a vos en el reino. Si el venerable Reṇu obtiene el reino, compártalo con nosotros’. Reṇu respondió: ‘¿Quién más en mi dominio debería ser feliz sino vosotros, señores? Si obtengo el reino, ciertamente lo compartiré con vosotros’.” ๓๐๗. ‘‘อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน ราชา ทิสมฺปติ กาลมกาสิ. ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺจึสุ. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ, มทนียา กามา? อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอวํ วเทถ – ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’’นฺติ? 307. “Entonces, oh señores, pasado un tiempo, el rey Disampati falleció. Tras su muerte, los electores de reyes consagraron al príncipe Reṇu como rey. Una vez consagrado, el rey Reṇu se entregó por completo al disfrute de los cinco tipos de placeres sensuales. Entonces el brahmán Mahāgovinda se acercó a los seis nobles y les dijo: ‘Señores, el rey Disampati ha fallecido. El rey Reṇu ha sido consagrado y ahora vive entregado al disfrute de los cinco placeres sensuales. ¿Quién sabe, señores? Los placeres sensuales son embriagadores. Venid, señores, id hacia donde está el rey Reṇu y decidle: "Señor, el rey Disampati ha fallecido, y vos habéis sido consagrado rey; ¿recordáis, señor, vuestra promesa?"’.” ๓๐๘. ‘‘‘เอวํ[Pg.189], โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’นฺติ? ‘‘สรามหํ, โภ, ตํ วจนํ. โก นุ โข, โภ, ปโหติ อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตุ’’นฺติ? ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ ปโหติ, อญฺญตฺร มหาโควินฺเทน พฺราหฺมเณนา’’ติ? อถ โข, โภ, เรณุ ราชา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอวํ วเทหิ – ‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุนา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เรณุ ราชา เอตทโวจ – ‘‘เอตุ, ภวํ โควินฺโท, อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชตู’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิ. สพฺพานิ สกฏมุขานิ ปฏฺฐเปสิ. ตตฺร สุทํ มชฺเฌ เรณุสฺส รญฺโญ ชนปโท โหติ. 308. “‘Así sea, señores’, respondieron los seis nobles al brahmán Mahāgovinda y se acercaron al rey Reṇu; habiéndose acercado, le dijeron al rey Reṇu: ‘El rey Disampati, señor, ha fallecido, y usted, Reṇu, ha sido consagrado en el reino. ¿Recuerda usted, señor, aquella promesa?’. ‘Recuerdo, señores, aquella promesa. Pero, ¿quién podrá, señores, dividir esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas?’. ‘¿Quién otro podrá hacerlo, señores, sino el brahmán Mahāgovinda?’. Entonces, el rey Reṇu llamó a cierto hombre: ‘Ven tú, buen hombre, ve hacia donde está el brahmán Mahāgovinda; habiéndote acercado, dile al brahmán Mahāgovinda: “Venerable, el rey Reṇu le llama”’. ‘Como usted diga, señor’, respondió aquel hombre al rey Reṇu y se dirigió hacia donde estaba el brahmán Mahāgovinda; habiéndose acercado, le dijo al brahmán Mahāgovinda: ‘Venerable, el rey Reṇu le llama’. ‘Está bien, señor’, respondió el brahmán Mahāgovinda a aquel hombre y se dirigió hacia donde estaba el rey Reṇu; habiéndose acercado, intercambió saludos cordiales con el rey Reṇu. Tras finalizar una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. Una vez que el brahmán Mahāgovinda estuvo sentado a un lado, el rey Reṇu le dijo: ‘Que venga el señor Govinda y divida esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas’. ‘Así sea, señor’, respondió el brahmán Mahāgovinda al rey Reṇu y dividió esta gran tierra, extensa en el norte y con forma de frente de carro en el sur, en siete partes iguales y bien distribuidas. Estableció todas las regiones con forma de frente de carro. Allí, en el centro, se encontraba el reino del rey Reṇu.” ๓๐๙. ทนฺตปุรํ กลิงฺคานํ, อสฺสกานญฺจ โปตนํ. 309. Dantapura de los Kalingas y Potana de los Assakas; มเหสยํ อวนฺตีนํ, โสวีรานญฺจ โรรุกํ. Mahesaya de los Avantīs y Roruka de los Sovīras; มิถิลา จ วิเทหานํ, จมฺปา องฺเคสุ มาปิตา; พาราณสี จ กาสีนํ, เอเต โควินฺทมาปิตาติ. Mithilā de los Videhas y Campā, construida entre los Angas; Bārāṇasī de los Kāsīs. Estas siete ciudades fueron construidas por Govinda. ๓๑๐. ‘‘อถ [Pg.190] โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมนา อเหสุํ ปริปุณฺณสงฺกปฺปา – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ, ตํ โน ลทฺธ’’นฺติ. 310. “Entonces, señores, aquellos seis nobles quedaron complacidos con sus respectivas adquisiciones y sus propósitos se vieron cumplidos, pensando: ‘Ciertamente hemos obtenido lo que deseábamos, lo que anhelábamos, lo que pretendíamos y lo que buscábamos’.” ‘‘สตฺตภู พฺรหฺมทตฺโต จ, เวสฺสภู ภรโต สห; เรณุ ทฺเว ธตรฏฺฐา จ, ตทาสุํ สตฺต ภารธา’ติ. “Sattabhū, Brahmadatta, Vessabhū junto con Bharata, Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas; estos fueron en aquel tiempo los siete reyes que sostuvieron la carga del gobierno.” ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต. Aquí termina la primera sección de recitación. กิตฺติสทฺทอพฺภุคฺคมนํ La difusión de la buena reputación ๓๑๑. ‘‘อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โควินฺโท เรณุสฺส รญฺโญ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล. เอวเมว โข ภวํ โควินฺโท อมฺหากมฺปิ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล, อนุสาสตุ โน ภวํ โควินฺโท; มา โน ภวํ โควินฺโท อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตสํ ฉนฺนํ ขตฺติยานํ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติเย มุทฺธาวสิตฺเต รชฺเช อนุสาสิ, สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ มนฺเต วาเจสิ. 311. “Entonces, señores, aquellos seis nobles se acercaron al brahmán Mahāgovinda y le dijeron: ‘Así como el señor Govinda es un amigo querido, agradable y apreciado para el rey Reṇu, del mismo modo sea el señor Govinda también para nosotros un amigo querido, agradable y apreciado. Que el señor Govinda nos instruya; que el señor Govinda no rechace darnos instrucción’. ‘Así sea, señores’, aceptó el brahmán Mahāgovinda ante los seis nobles. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda instruyó a los siete reyes guerreros consagrados en sus deberes reales, y enseñó los himnos sagrados a siete brahmanes de alto rango y a setecientos estudiantes graduados.” ๓๑๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อปเรน สมเยน เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิ – ‘‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’’ติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มยฺหํ โข เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ[Pg.191], น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. ยํนูนาหํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลีเยยฺยํ, กรุณํ ฌานํ ฌาเยยฺย’’นฺติ. 312. “Tiempo después, señores, se difundió esta buena reputación del brahmán Mahāgovinda: ‘El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; el brahmán Mahāgovinda conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara’. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda pensó: ‘Se ha difundido esta buena reputación sobre mí: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara”. Sin embargo, yo no veo a Brahma, ni converso, ni dialogo, ni consulto con Brahma. Pero he oído decir a los brahmanes ancianos y mayores, maestros y sucesores de maestros: “Aquel que se retira a la soledad durante los cuatro meses de la estación de lluvias y medita en la compasión, ve a Brahma, conversa, dialoga y consulta con él”. Sería bueno que yo me retirara a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y meditara en la compasión’.” ๓๑๓. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ. 313. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó al rey Reṇu y le dijo: ‘Señor, se ha difundido esta buena reputación sobre mí: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahma cara a cara; conversa, dialoga y consulta con Brahma cara a cara”. Pero yo, señor, no veo a Brahma, ni converso, ni dialogo, ni consulto con Brahma. He oído decir a los brahmanes ancianos y mayores, maestros y sucesores de maestros: “Aquel que se retira a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y medita en la compasión, ve a Brahma, conversa, dialoga y consulta con él”. Deseo, señor, retirarme a la soledad durante los cuatro meses de lluvias y meditar en la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una persona que me traiga la comida’. ‘Que el señor Govinda haga lo que considere oportuno para tal fin’, respondió el rey.”}]```of stepsTo follow are the steps: 1. Un-nest the `data` 2. Group the `data` based on the `location_id` column. 3. Count the occurrence of each group. 4. Sort the result in descending order based on the count. 5. Show the top 5 results. Here is the output: ``` location_id Count 0 10.0 5 1 50.0 4 2 30.0 3 3 20.0 3 4 40.0 2 ``` In this code, we first load the data into a Pandas DataFrame `df`. Then we un-nest the `data` column using the `apply(pd.Series)` function, which creates a new column for each key in the JSON object. Then we group the data by `location_id`, count the number of occurrences of each group using the `value_counts()` function, and finally sort the result in descending order using the `sort_values(ascending=False)` function. The `head(5)` function then returns the top 5 values. Note that this solution assumes that all objects in the `data` list have a `location_id` key. If this is not the case, you may need to handle missing values appropriately. [INST] In the context of pandas, can you walk me through what's happening with `.apply(pd.Series)`? [/INST] Certainly! Let's break down what `.apply(pd.Series)` is doing in this context. To understand it better, let's look at the structure of the `data` column. In your example, `data` is a column where each row contains a list of dictionaries (which are essentially JSON objects). For example: Row 1: `[{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}, {'location_id': 20, 'other_info': 'def'}]` Row 2: `[{'location_id': 10, 'other_info': 'xyz'}]` When you have a column of lists, and you want to expand those lists so that each item in the list gets its own row, you would typically use `.explode('data')`. After you call `.explode('data')`, the DataFrame would look something like this: Row 1: `{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}` Row 2: `{'location_id': 20, 'other_info': 'def'}` Row 3: `{'location_id': 10, 'other_info': 'xyz'}` Now, each row in the `data` column is a single dictionary. However, you want to take the keys of those dictionaries (`location_id`, `other_info`) and turn them into their own separate columns. This is where `.apply(pd.Series)` comes in. The `.apply()` function in pandas is used to apply a function along an axis of the DataFrame (either rows or columns). When you use `.apply(pd.Series)` on a column of dictionaries, here's what happens: 1. Input: The `.apply()` function takes each dictionary in the `data` column as input, one by one. 2. Function Execution: It passes each dictionary to the `pd.Series` constructor. 3. Transformation: The `pd.Series` constructor takes the keys of the dictionary and turns them into the index of the series, and the values of the dictionary and turns them into the data of the series. For example, the dictionary `{'location_id': 10, 'other_info': 'abc'}` becomes a series where the index is `['location_id', 'other_info']` and the data is `[10, 'abc']`. 4. Combining: Once the `.apply()` function has finished running `pd.Series` on every row, pandas takes all of the resulting series and combines them back together into a new DataFrame. It uses the index of the series (which were the keys of the original dictionaries) as the column names for the new DataFrame. So, the end result of `df['data'].apply(pd.Series)` is a new DataFrame where the keys from your original dictionaries have become column names, and the values have become the data in those columns. It's a very common and powerful way to ๓๑๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ. 314. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban aquellos seis nobles guerreros y, tras acercarse, les dijo: ‘Señores, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señores, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā y conversa, charla y delibera con Brahmā”. Deseo, señores, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellos respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”. ๓๑๕. ‘‘อถ [Pg.192] โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. เตน หิ, โภ, ยถาสุเต ยถาปริยตฺเต มนฺเต วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรถ, อญฺญมญฺญญฺจ มนฺเต วาเจถ; อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ. 315. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban aquellos siete prominentes maestros brahmanes y los setecientos estudiantes graduados y, tras acercarse, les dijo: ‘Señores, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señores, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Por lo tanto, señores, recitad detalladamente los himnos según los habéis oído y aprendido, y enseñad los himnos unos a otros. Deseo, señores, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellos respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”. ๓๑๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภตี, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภตี, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตีติ, อิจฺฉามหํ, โภตี, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ. 316. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban sus cuarenta esposas de igual rango y, tras acercarse, les dijo: ‘Señoras, una excelente reputación se ha difundido acerca de mí de esta manera: “El brahmán Mahāgovinda ve a Brahmā cara a cara, el brahmán Mahāgovinda conversa, charla y delibera cara a cara con Brahmā”. Sin embargo, señoras, yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā. No obstante, he oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Deseo, señoras, retirarme en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa para meditar en el jhana de la compasión; nadie debe acercarse a mí, excepto una sola persona que me traiga la comida’. Ellas respondieron: ‘Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno en este momento’”. ๓๑๗. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิ, กรุณํ [Pg.193] ฌานํ ฌายิ; นาสฺสุธ โกจิ อุปสงฺกมติ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรน. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อหุเทว อุกฺกณฺฐนา อหุ ปริตสฺสนา – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ น พฺรหฺมุนา มนฺเตมี’’’ติ. 317. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda, tras mandar a construir un pabellón nuevo al este de la ciudad, se retiró en soledad durante los cuatro meses de la estación lluviosa y meditó en el jhana de la compasión; allí nadie se acercaba a él, excepto una sola persona que le llevaba la comida. Entonces, señores, al transcurrir los cuatro meses, en el brahmán Mahāgovinda surgió la insatisfacción y la añoranza: ‘He oído esto de los brahmanes ancianos y veteranos, de los maestros de maestros cuando hablaban: “Aquel que durante los cuatro meses de la estación lluviosa se retira en soledad y medita en el jhana de la compasión, ve a Brahmā, conversa, charla y delibera con Brahmā”. Pero yo no veo a Brahmā, ni converso, ni charlo, ni delibero con Brahmā’”. พฺรหฺมุนา สากจฺฉา Conversación con Brahmā ๓๑๘. ‘‘อถ โข, โภ, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว, พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อหุเทว ภยํ อหุ ฉมฺภิตตฺตํ อหุ โลมหํโส ยถา ตํ อทิฏฺฐปุพฺพํ รูปํ ทิสฺวา. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ – 318. “Entonces, señores, Brahmā Sanaṅkumāra, conociendo con su propia mente el pensamiento del brahmán Mahāgovinda, tal como un hombre fuerte extendería su brazo encogido o encogería su brazo extendido, así mismo, desapareciendo del mundo de Brahmā, apareció frente al brahmán Mahāgovinda. Entonces, señores, en el brahmán Mahāgovinda surgió el temor, el temblor y el erizamiento del vello, como suele suceder al ver una forma nunca antes vista. Entonces, el brahmán Mahāgovinda, temeroso, conmovido y con el vello erizado, se dirigió a Brahmā Sanaṅkumāra con un verso:” ‘‘‘วณฺณวา ยสวา สิริมา, โก นุ ตฺวมสิ มาริส; อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ. “‘Posees belleza, fama y esplendor, ¿quién eres tú, señor? No conociéndote te preguntamos, ¿cómo podemos reconocerte?’”. ‘‘มํ เว กุมารํ ชานนฺติ, พฺรหฺมโลเก สนนฺตนํ ; สพฺเพ ชานนฺติ มํ เทวา, เอวํ โควินฺท ชานหิ’’. “‘En el mundo de Brahmā me conocen ciertamente como el Joven, y como el Eterno; todos los dioses me conocen. Sépanlo así, Govinda’.” ‘‘‘อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, มธุสากญฺจ พฺรหฺมุโน; อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ’’. “‘Un asiento, agua, aceite para los pies y verduras con miel para Brahmā; te ofrecemos estas atenciones, señor, por favor acéptalas’.” ‘‘ปฏิคฺคณฺหาม เต อคฺฆํ, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ; ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปราย สุขาย จ; กตาวกาโส ปุจฺฉสฺสุ, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ. “‘Aceptamos tus ofrendas que nos presentas, Govinda. Para tu bienestar en esta vida y felicidad en la otra, habiéndose dado la oportunidad, pregunta lo que desees’.” ๓๑๙. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน. กึ นุ โข อหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ [Pg.194] ปุจฺเฉยฺยํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ วา อตฺถํ สมฺปรายิกํ วา’ติ? อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘กุสโล โข อหํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อตฺถานํ, อญฺเญปิ มํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ อตฺถํ ปุจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ สมฺปรายิกญฺเญว อตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ – 319. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda pensó: 'El Brahma Sanaṅkumāra me ha concedido esta oportunidad. ¿Debería preguntarle al Brahma Sanaṅkumāra sobre el bienestar en esta vida presente o sobre el bienestar en la vida futura?'. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda volvió a pensar: 'Soy experto en los beneficios de esta vida presente, e incluso otros me consultan sobre ellos. Sería mejor si le preguntara al Brahma Sanaṅkumāra únicamente sobre el bienestar en la vida futura'. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se dirigió al Brahma Sanaṅkumāra con un verso: ‘‘ปุจฺฉามิ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ,กงฺขี อกงฺขึ ปรเวทิเยสุ; กตฺถฏฺฐิโต กิมฺหิ จ สิกฺขมาโน,ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ. «Le pregunto al Brahma Sanaṅkumāra; yo, que tengo dudas, a aquel que no las tiene respecto a lo que otros conocen: ¿Establecido en qué y entrenándose en qué alcanza un mortal el inmortal mundo de Brahma?». ‘‘หิตฺวา มมตฺตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอโกทิภูโต กรุเณธิมุตฺโต ; นิรามคนฺโธ วิรโต เมถุนสฺมา,เอตฺถฏฺฐิโต เอตฺถ จ สิกฺขมาโน; ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ. «Abandonando el sentido de posesión entre los hombres, oh Brahma, permaneciendo solo, entregado a la compasión, libre de olores fétidos y absteniéndose de la unión sexual; establecido en esto y entrenándose en ello, un mortal alcanza el inmortal mundo de Brahma». ๓๒๐. ‘‘หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, ‘อิติ หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ, อิติ เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ กรุณาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิติ ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อามคนฺเธ จ โข อหํ โภโต ภาสมานสฺส น อาชานามิ. 320. «'Abandonando el sentido de posesión', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien abandona una pequeña o gran cantidad de riquezas, abandona un pequeño o gran círculo de parientes, se afeita el cabello y la barba, se viste con mantos de color azafrán y parte del hogar a la vida sin hogar; así entiendo 'abandonando el sentido de posesión'. 'Permaneciendo solo', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien busca un lugar de descanso solitario: un bosque, la raíz de un árbol, una montaña, un desfiladero, una cueva en la ladera, un cementerio, una arboleda, un espacio abierto o un montón de paja; así entiendo 'permaneciendo solo'. 'Entregado a la compasión', entiendo lo que dice el señor. En este mundo, alguien reside impregnando una dirección con una mente llena de compasión, así la segunda, la tercera y la cuarta. De la misma manera, hacia arriba, hacia abajo y a través, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, reside impregnando todo el mundo con una mente llena de compasión, vasta, sublime, ilimitada, sin odio y sin mala voluntad; así entiendo 'entregado a la compasión'. Sin embargo, respecto a los 'olores fétidos' de los que habla el señor, no los entiendo». ‘‘เก [Pg.195] อามคนฺธา มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอเต อวิทฺวา อิธ พฺรูหิ ธีร; เกนาวฏา วาติ ปชา กุรุตุ,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ. «¿Qué son los olores fétidos entre los hombres, oh Brahma? Siendo ignorante de esto, dímelo aquí, oh sabio. ¿Por qué impedimento la humanidad huele a podredumbre, cae en estados de sufrimiento y tiene bloqueado el acceso al mundo de Brahma?». ‘‘โกโธ โมสวชฺชํ นิกติ จ ทุพฺโภ,กทริยตา อติมาโน อุสูยา; อิจฺฉา วิวิจฺฉา ปรเหฐนา จ,โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห; เอเตสุ ยุตฺตา อนิรามคนฺธา,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ. «La ira, la mentira, el engaño y la traición; la avaricia, la arrogancia y la envidia; el deseo, la mezquindad y el dañar a otros; la codicia, la malevolencia, la vanidad y el engaño; aquellos que están sumidos en esto no están libres de olores fétidos, caen en estados de sufrimiento y tienen bloqueado el acceso al mundo de Brahma». ‘‘ยถา โข อหํ โภโต อามคนฺเธ ภาสมานสฺส อาชานามิ. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ. «Según entiendo los olores fétidos de los que habla el señor, estos no son fáciles de eliminar para quien vive en el hogar. Por tanto, señor, partiré del hogar a la vida sin hogar». [El Brahma respondió:] «Que el venerable Govinda haga lo que considere oportuno ahora». เรณุราชอามนฺตนา El anuncio al Rey Reṇu ๓๒๑. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวํ ปุโรหิตํ ปริเยสตุ, โย โภโต รชฺชํ อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. 321. Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó al Rey Reṇu y le dijo: «Señor, busque ahora a otro capellán que asesore a su reino. Deseo, señor, partir del hogar a la vida sin hogar. Según lo que he escuchado del Brahma sobre los olores fétidos, estos no son fáciles de eliminar para quien vive en el hogar. Por tanto, señor, partiré del hogar a la vida sin hogar». ‘‘อามนฺตยามิ ราชานํ, เรณุํ ภูมิปตึ อหํ; ตฺวํ ปชานสฺสุ รชฺเชน, นาหํ โปโรหิจฺเจ รเม’’. «Me dirijo al Rey Reṇu, señor de la tierra: ocúpese usted mismo de su reino; yo ya no encuentro placer en el cargo de capellán». ‘‘สเจ เต อูนํ กาเมหิ, อหํ ปริปูรยามิ เต; โย ตํ หึสติ วาเรมิ, ภูมิเสนาปติ อหํ; ตุวํ ปิตา อหํ ปุตฺโต, มา โน โควินฺท ปาชหิ’’. «Si te faltan placeres sensuales, yo te los proporcionaré; a quien quiera que te dañe, yo lo detendré, pues soy el soberano del ejército. Tú eres para mí como un padre y yo soy para ti como un hijo; oh Govinda, no nos abandones». ‘‘นมตฺถิ อูนํ กาเมหิ, หึสิตา เม น วิชฺชติ; อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, ตสฺมาหํ น คเห รเม’’. «No me faltan placeres sensuales y no existe nadie que me dañe; pero habiendo escuchado las palabras de un ser no humano, no encuentro deleite en el hogar». ‘‘อมนุสฺโส [Pg.196] กถํวณฺโณ, กึ เต อตฺถํ อภาสถ; ยญฺจ สุตฺวา ชหาสิ โน, เคเห อมฺเห จ เกวลี’’. «¿Cómo era la apariencia de ese ser no humano? ¿Qué beneficio te comunicó? ¿Qué escuchaste que te hace abandonarnos, a tu hogar y a todos nosotros por completo?». ‘‘อุปวุตฺถสฺส เม ปุพฺเพ, ยิฏฺฐุกามสฺส เม สโต; อคฺคิ ปชฺชลิโต อาสิ, กุสปตฺตปริตฺถโต’’. «Anteriormente, mientras permanecía en retiro solitario con el deseo de realizar un sacrificio, encendí el fuego sobre un lecho de hierba kusa». ‘‘ตโต เม พฺรหฺมา ปาตุรหุ, พฺรหฺมโลกา สนนฺตโน; โส เม ปญฺหํ วิยากาสิ, ตํ สุตฺวา น คเห รเม’’. «Entonces, el Brahma Sanaṅkumāra se me apareció desde el mundo de Brahma; él respondió a mi pregunta y, al escucharlo, ya no encuentro deleite en el hogar». ‘‘สทฺทหามิ อหํ โภโต, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ; อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, กถํ วตฺเตถ อญฺญถา. «Creo lo que dice el señor Govinda. Habiendo escuchado las palabras de un ser no humano, ¿cómo podrías actuar de otra manera?». ‘‘เต ตํ อนุวตฺติสฺสาม, สตฺถา โควินฺท โน ภวํ; มณิ ยถา เวฬุริโย, อกาโจ วิมโล สุโภ; เอวํ สุทฺธา จริสฺสาม, โควินฺทสฺสานุสาสเน’’ติ. «Nosotros te seguiremos; oh Govinda, sé nuestro maestro. Como una piedra de beryl, sin tacha, pura y radiante, así viviremos nosotros con pureza bajo la enseñanza de Govinda». ‘‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม. อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. «Si el venerable Govinda parte del hogar a la vida sin hogar, nosotros también partiremos del hogar a la vida sin hogar. Cualquiera que sea tu destino, ese será el nuestro». ฉ ขตฺติยอามนฺตนา El anuncio a los seis nobles ๓๒๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต ปุโรหิตํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ รชฺเช อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม ธนลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ ธเนน สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตํ สาปเตยฺยํ, ตโต โภโต ยาวตเกน อตฺโถ, ตาวตกํ อาหรียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ภวนฺตานํเยว วาหสา. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ [Pg.197] อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม อิตฺถิลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อิตฺถีหิ สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตา อิตฺถิโย, ตโต โภโต ยาวติกาหิ อตฺโถ, ตาวติกา อานียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิมา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย. ตาปาหํ สพฺพา ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยนฺติ’’. 322. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban los seis khattiyas (nobles); al llegar, se dirigió a ellos con estas palabras: ‘Busquen ahora, señores, a otro purohita que los asesore en los asuntos del reino. Deseo, señores, renunciar a la vida hogareña para llevar una vida sin hogar. Pues, según lo que escuché del mismo Brahma respecto a las impurezas (hedores), estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa. Por lo tanto, señores, saldré de la vida de hogar a la vida sin hogar’. Entonces, señores, los seis khattiyas se apartaron a un lado y deliberaron así: ‘Estos brahmanes suelen ser codiciosos de riquezas; ¿y si tratamos de persuadir al brahmán Mahāgovinda ofreciéndole tesoros?’. Tras acercarse a Mahāgovinda, le dijeron: ‘Señor, en estos siete reinos abundan las riquezas y propiedades; de ellas, tome usted todo cuanto necesite’. ‘Basta, señores; también yo poseo abundantes riquezas gracias a vuestra generosidad. Renunciando a todo aquello, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar. Pues, según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; por ello, señores, partiré hacia la vida sin hogar’. Entonces, señores, los seis khattiyas se apartaron de nuevo y deliberaron: ‘Estos brahmanes suelen ser codiciosos de mujeres; ¿y si tratamos de persuadir al brahmán Mahāgovinda ofreciéndole mujeres?’. Acercándose a él, le dijeron: ‘Señor, en estos siete reinos hay muchísimas mujeres; de entre ellas, tome usted cuantas desee’. ‘Basta, señores; yo también tengo cuarenta esposas de igual rango. Renunciando a todas ellas, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar. Pues, según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; ciertamente, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’.” ๓๒๓. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตีติ. 323. “‘Si el señor Govinda renuncia a la vida de hogar para llevar una vida sin hogar, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.” ‘‘สเจ ชหถ กามานิ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน; อารมฺภวฺโห ทฬฺหา โหถ, ขนฺติพลสมาหิตา. “‘Si abandonan los placeres sensoriales en los que se aferra la gente común; esfuércense, manténganse firmes y establecidos en el poder de la paciencia’. ‘‘เอส มคฺโค อุชุมคฺโค, เอส มคฺโค อนุตฺตโร; สทฺธมฺโม สพฺภิ รกฺขิโต, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยาติ. ‘Este es el camino recto, este es el camino supremo; el verdadero Dhamma protegido por los sabios, para alcanzar el renacimiento en el mundo de Brahma’, dijo Govinda.” ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุ. สตฺตนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. “‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde siete años. Al transcurrir siete años, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.” ‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต วสฺสานิ, นาหํ สกฺโกมิ, ภวนฺเต, สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉพฺพสฺสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ วสฺสานิ อาคเมตุ… ตีณิ วสฺสานิ อาคเมตุ… ทฺเว วสฺสานิ อาคเมตุ… เอกํ วสฺสํ [Pg.198] อาคเมตุ, เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. “‘Siete años es demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar siete años por ustedes. ¡Señores, quién conoce realmente la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; así pues, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’. ‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde seis años... cinco años... cuatro años... tres años... dos años... aguarde un año. Al cabo de un año, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.” ‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, เอกํ วสฺสํ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต เอกํ วสฺสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต มาสานิ อาคเมตุ, สตฺตนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. “‘Un año sigue siendo demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar un año por ustedes. ¡Señores, quién conoce la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; por ello, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’. ‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde siete meses. Al transcurrir siete meses, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.” ‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต มาสานิ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต สตฺต มาสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ. คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. “‘Siete meses es demasiado tiempo, señores; no puedo aguardar siete meses por ustedes. ¡Señores, quién conoce la duración de la vida! El más allá es inevitable, debe ser comprendido con sabiduría; se debe hacer el bien y practicar la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que escuché de Brahma sobre las impurezas, estas no son fáciles de eliminar para quien habita en una casa; ciertamente, señores, saldré de la vida hogareña a la vida sin hogar’.” ‘‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉ มาสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ มาสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ มาสานิ อาคเมตุ… ตีณิ มาสานิ อาคเมตุ… ทฺเว มาสานิ อาคเมตุ… เอกํ มาสํ อาคเมตุ… อทฺธมาสํ อาคเมตุ, อทฺธมาสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. “‘En ese caso, que el señor Govinda aguarde seis meses... cinco meses... cuatro meses... tres meses... dos meses... un mes... aguarde medio mes. Al transcurrir medio mes, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Cualquiera que sea su destino, ese será nuestro destino’.” ‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, อทฺธมาโส, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต อทฺธมาสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺตาหํ อาคเมตุ, ยาว มยํ สเก ปุตฺตภาตโร รชฺเชน อนุสาสิสฺสาม, สตฺตาหสฺส [Pg.199] อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น จิรํ โข, โภ, สตฺตาหํ, อาคเมสฺสามหํ ภวนฺเต สตฺตาห’’นฺติ. “‘Señores, medio mes es demasiado tiempo; no puedo esperarles por medio mes. Pues, ¿quién conoce la duración de las vidas? El más allá es inevitable; uno debe comprenderlo con sabiduría, debe hacerse el bien, debe practicarse la vida santa, pues para quien ha nacido no existe la inmortalidad. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘En ese caso, que el honorable Govinda espere siete días, mientras instruimos a nuestros hijos y hermanos en el gobierno del reino; transcurridos los siete días, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’. —‘Siete días no es mucho tiempo, señores; los esperaré por siete días’.” พฺราหฺมณมหาสาลาทีนํ อามนฺตนา Dirigiéndose a los eminentes brahmanes y otros ๓๒๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต อาจริยํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ มนฺเต วาเจสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘มา ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชฺชา, โภ, อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ; พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘‘ปพฺพชฺชา อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ, พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. โก นุ โข, โภ, อญฺญตฺร มยา มเหสกฺขตโร วา มหาลาภตโร วา! อหญฺหิ, โภ, เอตรหิ ราชาว รญฺญํ พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ เทวตาว คหปติกานํ. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. 324. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban los siete eminentes maestros brahmanes y los setecientos graduados, y les dijo: ‘Señores, busquen ahora a otro maestro que les enseñe los himnos védicos. Deseo renunciar a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Que el honorable Govinda no renuncie a la vida de hogar por la vida sin hogar. Señores, la vida de renuncia tiene poca influencia y pocas ganancias; en cambio, el estado de brahmán tiene gran influencia y grandes ganancias’. —‘Señores, no digan eso: que la renuncia tiene poca influencia y pocas ganancias, y el estado de brahmán tiene gran influencia y grandes ganancias. Pues, ¿quién, aparte de mí, tiene más influencia o más ganancias? Pues ahora soy como un rey entre los reyes, como un Brahma entre los brahmanes, como una deidad entre los jefes de hogar. Dejando todo eso, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señores, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Si el honorable Govinda renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, nosotros también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’.” ภริยานํ อามนฺตนา Dirigiéndose a las esposas ๓๒๕. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘ยา โภตีนํ อิจฺฉติ, สกานิ วา ญาติกุลานิ คจฺฉตุ อญฺญํ วา ภตฺตารํ ปริเยสตุ. อิจฺฉามหํ, โภตี, อคารสฺมา [Pg.200] อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภตี, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ตฺวญฺเญว โน ญาติ ญาติกามานํ, ตฺวํ ปน ภตฺตา ภตฺตุกามานํ. สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. 325. “Entonces, señores, el brahmán Mahāgovinda se acercó a donde estaban sus cuarenta esposas de igual rango y les dijo: ‘Cualquiera de ustedes que lo desee, regrese a la casa de sus parientes o busque otro esposo. Deseo renunciar a la vida de hogar por la vida sin hogar. Según lo que he oído de Brahma cuando hablaba sobre las impurezas (āmagandha), estas no son fáciles de eliminar para quien vive en un hogar. Por lo tanto, señoras, renunciaré a la vida de hogar por la vida sin hogar’. —‘Solo tú eres nuestro pariente para quienes desean parientes, solo tú eres nuestro esposo para quienes desean esposo. Si el honorable Govinda renuncia a la vida de hogar por la vida sin hogar, nosotras también renunciaremos a la vida de hogar por la vida sin hogar. Entonces, cual sea tu destino, ese será el nuestro’.” มหาโควินฺทปพฺพชฺชา La renuncia de Mahāgovinda ๓๒๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชิตํ ปน มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติยา มุทฺธาวสิตฺตา สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ จตฺตารีสา จ ภริยา สาทิสิโย อเนกานิ จ ขตฺติยสหสฺสานิ อเนกานิ จ พฺราหฺมณสหสฺสานิ อเนกานิ จ คหปติสหสฺสานิ อเนเกหิ จ อิตฺถาคาเรหิ อิตฺถิโย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, โภ, ปริสาย ปริวุโต มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามนิคมราชธานีสุ จาริกํ จรติ. ยํ โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามํ วา นิคมํ วา อุปสงฺกมติ, ตตฺถ ราชาว โหติ รญฺญํ, พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ, เทวตาว คหปติกานํ. เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ขิปนฺติ วา อุปกฺขลนฺติ วา เต เอวมาหํสุ – ‘‘นมตฺถุ มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส, นมตฺถุ สตฺต ปุโรหิตสฺสา’’’ติ. 326. “Entonces, señores, transcurridos esos siete días, el brahmán Mahāgovinda se afeitó el cabello y la barba, se vistió con las túnicas azafrán y renunció a la vida de hogar por la vida sin hogar. Habiendo renunciado el brahmán Mahāgovinda, los siete reyes de la casta guerrera consagrados, los siete eminentes maestros brahmanes, los setecientos graduados, las cuarenta esposas de igual rango, muchos miles de nobles, muchos miles de brahmanes, muchos miles de jefes de hogar, junto con las mujeres de sus séquitos, se afeitaron el cabello y la barba, se vistieron con túnicas azafrán y siguieron al brahmán Mahāgovinda en la renuncia a la vida de hogar. El brahmán Mahāgovinda, rodeado por esa asamblea, recorrió aldeas, pueblos y capitales. En aquel tiempo, señores, a cualquier aldea o pueblo al que el brahmán Mahāgovinda llegaba, allí era como un rey entre reyes, como un Brahma entre brahmanes, como una deidad entre los jefes de hogar. En aquel tiempo, cuando la gente estornudaba o tropezaba, decían: ‘¡Homenaje al brahmán Mahāgovinda! ¡Homenaje al capellán de los siete reyes!’” ๓๒๗. ‘‘มหาโควินฺโท, โภ, พฺราหฺมโณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา…เป… อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ สาวกานญฺจ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสิ. 327. “El brahmán Mahāgovinda permaneció impregnando una dirección con una mente llena de amor universal (mettā), así la segunda, la tercera y la cuarta. De la misma manera, hacia arriba, hacia abajo y alrededor, en todas partes y hacia todos como a sí mismo, permaneció impregnando el mundo entero con una mente llena de amor universal, abundante, sublime, inconmensurable, sin enemistad y sin mala voluntad. Permaneció impregnando el mundo con una mente llena de compasión... con una mente llena de alegría altruista... con una mente llena de ecuanimidad, sin mala voluntad. Y enseñó a sus discípulos el camino para alcanzar la compañía del mundo de Brahma”. ๓๒๘. ‘‘เย [Pg.201] โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชึสุ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรสุํ เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรสุํ. อิติ โข, โภ, สพฺเพสํเยว เตสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อโหสิ อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’’ติ. 328. “En aquel tiempo, amigos, aquellos discípulos del brahmán Mahāgovinda que comprendieron plenamente la enseñanza, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacieron en un buen destino, en el mundo de Brahma. Aquellos que no comprendieron plenamente la enseñanza, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, algunos renacieron en compañía de los devas Paranimmitavasavattī; algunos en compañía de los devas Nimmānarati; algunos en compañía de los devas Tusita; algunos en compañía de los devas Yāma; algunos en compañía de los devas Tāvatiṃsa; algunos en compañía de los devas Cātumahārājikānaṃ; y aquellos que cumplieron con el grado más bajo, renacieron en la hueste de los Gandhabbas. Así pues, amigos, la vida de renuncia de todos esos nobles hijos no fue en vano, no fue estéril, sino fructífera y beneficiosa”. ๓๒๙. ‘‘สรติ ตํ ภควา’’ติ? ‘‘สรามหํ, ปญฺจสิข. อหํ เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ อโหสึ. อหํ เตสํ สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสึ. ตํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา. 329. “¿Recuerda el Bienaventurado aquello?”. “Lo recuerdo, Pañcasikha. En aquel tiempo yo fui el brahmán Mahāgovinda. Yo enseñé a esos discípulos el camino para alcanzar la compañía en el mundo de Brahma. Sin embargo, Pañcasikha, aquella vida santa mía no conducía al desencanto, ni al desapasionamiento, ni al cese, ni a la paz, ni al conocimiento superior, ni a la iluminación, ni al Nibbāna; solo conducía al renacimiento en el mundo de Brahma”. อิทํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมญฺจ ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อิทํ โข ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. “Pero esta vida santa mía, Pañcasikha, conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna. ¿Y cuál es, Pañcasikha, esa vida santa que conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna? Es precisamente este Noble Camino Óctuple, a saber: el correcto entendimiento, el correcto pensamiento, la correcta palabra, la correcta acción, el correcto medio de vida, el correcto esfuerzo, la correcta atención y la correcta concentración. Esta es, Pañcasikha, la vida santa que conduce al desencanto absoluto, al desapasionamiento, al cese, a la paz, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbāna”. ๓๓๐. ‘‘เย โข ปน เม, ปญฺจสิข, สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ; เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.202] โอปปาติกา โหนฺติ ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน โหนฺติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา โหนฺติ อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อิติ โข, ปญฺจสิข, สพฺเพสํเยว อิเมสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’ติ. 330. “Pañcasikha, aquellos discípulos míos que comprenden plenamente la enseñanza, mediante la destrucción de las impurezas, alcanzan en esta misma vida la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría libres de impurezas, habiéndolas realizado por sí mismos mediante el conocimiento directo. Aquellos que no comprenden plenamente la enseñanza, por la destrucción total de los cinco grilletes inferiores, son de nacimiento espontáneo y allí alcanzan el Nibbāna final, sin retornar jamás de aquel mundo. De entre aquellos discípulos que no comprenden plenamente la enseñanza, algunos, por la destrucción de tres grilletes y por la atenuación de la codicia, el odio y la delusión, se convierten en los que retornan una sola vez, quienes tras volver a este mundo una sola vez más, pondrán fin al sufrimiento. De entre aquellos que no comprenden plenamente la enseñanza, algunos, por la destrucción de tres grilletes, se convierten en los que entran en la corriente, no sujetos a la caída en estados de perdición, con el destino firme y encaminados hacia la iluminación. Así pues, Pañcasikha, la vida de renuncia de todos estos nobles hijos no ha sido en vano, no ha sido estéril, sino que ha sido fructífera y beneficiosa”. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ. Esto dijo el Bienaventurado. El hijo de los Gandhabbas, Pañcasikha, regocijándose y deleitándose en las palabras del Bienaventurado, le rindió homenaje, lo circundó por la derecha y desapareció allí mismo. มหาโควินฺทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ. El Mahāgovinda Sutta, el sexto, ha terminado. ๗. มหาสมยสุตฺตํ 7. Mahāsamaya Sutta ๓๓๑. เอวํ [Pg.203] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อถ โข จตุนฺนํ สุทฺธาวาสกายิกานํ เทวตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ยํนูน มยมฺปิ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปจฺเจกํ คาถํ ภาเสยฺยามา’’ติ. 331. Así lo he oído. En una ocasión, el Bienaventurado residía entre los Sakyas, en el Gran Bosque de Kapilavatthu, junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes, todos ellos Arahants. Y de diez sistemas de mundos, las deidades en su mayoría se habían reunido para ver al Bienaventurado y a la comunidad de monjes. Entonces, a cuatro deidades de las huestes de las Moradas Puras se les ocurrió este pensamiento: ‘El Bienaventurado reside entre los Sakyas, en el Gran Bosque de Kapilavatthu, junto con una gran comunidad de monjes, unos quinientos monjes, todos ellos Arahants; y de diez sistemas de mundos, las deidades en su mayoría se han reunido para ver al Bienaventurado y a la comunidad de monjes. ¿Qué tal si nosotros también nos acercamos a donde está el Bienaventurado y, una vez allí, recitamos cada uno una estrofa ante él?’. ๓๓๒. อถ โข ตา เทวตา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว สุทฺธาวาเสสุ เทเวสุ อนฺตรหิตา ภควโต ปุรโต ปาตุรเหสุํ. อถ โข ตา เทวตา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ – 332. Entonces, aquellas deidades, tan rápido como un hombre fuerte extiende su brazo contraído o contrae su brazo extendido, desaparecieron de las Moradas Puras y aparecieron ante el Bienaventurado. Luego, habiendo rendido homenaje al Bienaventurado, se detuvieron a un lado. Estando allí de pie, una de las deidades recitó esta estrofa ante el Bienaventurado: ‘‘มหาสมโย ปวนสฺมึ, เทวกายา สมาคตา; อาคตมฺห อิมํ ธมฺมสมยํ, ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ. ‘Hay una gran asamblea en el bosque, las huestes de devas se han reunido; hemos venido a esta reunión del Dhamma para ver a la comunidad invencible’. อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ – Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado: ‘‘ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหํสุ, จิตฺตมตฺตโน อุชุกํ อกํสุ ; สารถีว เนตฺตานิ คเหตฺวา, อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. ‘Allí los monjes han concentrado sus mentes, han enderezado sus propios corazones; como un auriga que sostiene las riendas, los sabios protegen sus facultades’. อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ – Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado: ‘‘เฉตฺวา ขีลํ เฉตฺวา ปลิฆํ, อินฺทขีลํ อูหจฺจ มเนชา; เต จรนฺติ สุทฺธา วิมลา, จกฺขุมตา สุทนฺตา สุสุนาคา’’ติ. ‘Habiendo cortado la estaca, habiendo roto el cerrojo, habiendo arrancado el pilar del umbral, están libres de agitación; deambulan puros y sin mancha, como jóvenes elefantes nobles bien domados por Aquel que posee la Visión’. อถ [Pg.204] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ – Entonces, otra deidad recitó esta estrofa ante el Bienaventurado: ‘‘เยเกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ; ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘Quienesquiera que busquen refugio en el Buddha, no irán a los estados de privación; al abandonar el cuerpo humano, llenarán las huestes celestiales’. เทวตาสนฺนิปาตา La reunión de las deidades ๓๓๓. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา โหนฺติ, ตถาคตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุํ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา ภวิสฺสนฺติ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. อาจิกฺขิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; กิตฺตยิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; เทเสสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. 333. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «Monjes, en diez mil sistemas de mundos, las deidades se han congregado en su mayoría para ver al Tathagata y a la comunidad de monjes. Monjes, cualesquiera que hayan sido en el pasado los Arahants, los Perfectamente Iluminados, para esos Bienaventurados también hubo congregaciones de deidades de tal magnitud, exactamente como ocurre conmigo en el presente. Monjes, cualesquiera que sean en el futuro los Arahants, los Perfectamente Iluminados, para esos Bienaventurados también habrá congregaciones de deidades de tal magnitud, exactamente como ocurre conmigo en el presente. Monjes, anunciaré los nombres de las huestes celestiales; monjes, proclamaré los nombres de las huestes celestiales; monjes, enseñaré los nombres de las huestes celestiales. Escuchen eso con atención, presten mucha atención, que hablaré». «Así sea, Señor», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. ๓๓๔. ภควา เอตทโวจ – 334. El Bienaventurado dijo lo siguiente: ‘‘สิโลกมนุกสฺสามิ, ยตฺถ ภุมฺมา ตทสฺสิตา; เย สิตา คิริคพฺภรํ, ปหิตตฺตา สมาหิตา. «Recitaré versos sobre el lugar donde habitan las deidades terrestres; aquellos que residen en las cuevas de las montañas, con la mente entregada al esfuerzo y concentrada. ‘‘ปุถูสีหาว สลฺลีนา, โลมหํสาภิสมฺภุโน; โอทาตมนสา สุทฺธา, วิปฺปสนฺนมนาวิลา’’. Como muchos leones retirados en soledad, habiendo superado el erizamiento de los cabellos, de mentes puras y limpias, serenos y sin mácula». ภิยฺโย ปญฺจสเต ญตฺวา, วเน กาปิลวตฺถเว; ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต. Sabiendo el Maestro que en el bosque de Kapilavatthu había más de quinientos discípulos deleitándose en la Enseñanza, entonces se dirigió a ellos: ‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว’’; เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ. «Las huestes celestiales han llegado; ¡reconózcanlas, monjes!». Al escuchar la instrucción del Buda, ellos se aplicaron con ardor. เตสํ ปาตุรหุ ญาณํ, อมนุสฺสานทสฺสนํ; อปฺเปเก สตมทฺทกฺขุํ, สหสฺสํ อถ สตฺตรึ. En ellos surgió el conocimiento, la visión de los seres no humanos. Algunos vieron cien, otros mil, y otros setenta mil. สตํ [Pg.205] เอเก สหสฺสานํ, อมนุสฺสานมทฺทสุํ; อปฺเปเกนนฺตมทฺทกฺขุํ, ทิสา สพฺพา ผุฏา อหุํ. Algunos vieron cien mil seres no humanos; otros vieron un número infinito, pues todas las direcciones estaban colmadas por ellos. ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา; ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต. Habiendo comprendido todo esto, el Maestro, poseedor de la visión, discerniéndolo directamente, se dirigió entonces a sus discípulos que se deleitaban en la Enseñanza: ‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว; เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส. «Las huestes celestiales han llegado; ¡reconózcanlas, monjes! Yo les proclamaré sus nombres, uno tras otro, a través de versos. ๓๓๕.‘‘สตฺตสหสฺสา เต ยกฺขา, ภุมฺมา กาปิลวตฺถวา. 335. Siete mil son los yakshas terrestres de Kapilavatthu. อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘ฉสหสฺสา เหมวตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุตีมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Seis mil yakshas del Himalaya, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘สาตาคิรา ติสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Tres mil yakshas del monte Sātāgiri, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘อิจฺเจเต โสฬสสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Así, estos dieciséis mil yakshas de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘เวสฺสามิตฺตา ปญฺจสตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Quinientos yakshas del monte Vessāmitta, de diversos colores, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘กุมฺภีโร ราชคหิโก, เวปุลฺลสฺส นิเวสนํ; ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสติ; กุมฺภีโร ราชคหิโก, โสปาคา สมิตึ วนํ. Kumbhīra de Rājagaha, cuya morada está en el monte Vepulla, a quien más de cien mil yakshas sirven; ese Kumbhīra de Rājagaha también ha venido al bosque, a la asamblea. ๓๓๖.‘‘ปุริมญฺจ ทิสํ ราชา, ธตรฏฺโฐ ปสาสติ. 336. Y el rey Dhataraṭṭha gobierna la dirección del este. คนฺธพฺพานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส. Señor de los gandharvas, es un gran rey de gran renombre. ‘‘ปุตฺตาปิ [Pg.206] ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘ทกฺขิณญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูฬฺโห ตํ ปสาสติ ; กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส. Y el rey Virūḷha gobierna la dirección del sur, señor de los kumbhaṇḍas, es un gran rey de gran renombre. ‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘ปจฺฉิมญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูปกฺโข ปสาสติ; นาคานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส. Y el rey Virūpakkha gobierna la dirección del oeste, señor de los nagas, es un gran rey de gran renombre. ‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘อุตฺตรญฺจ ทิสํ ราชา, กุเวโร ตํ ปสาสติ; ยกฺขานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส. Y el rey Kuvera gobierna la dirección del norte, señor de los yakshas, es un gran rey de gran renombre. ‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Muchos son sus hijos, todos llamados Indra, de gran fuerza, dotados de poderes psíquicos, radiantes, de hermosa apariencia y gran renombre; gozosos han venido al bosque, a la asamblea de los monjes. ‘‘ปุริมํ ทิสํ ธตรฏฺโฐ, ทกฺขิเณน วิรูฬฺหโก; ปจฺฉิเมน วิรูปกฺโข, กุเวโร อุตฺตรํ ทิสํ. Dhataraṭṭha en la dirección del este, Virūḷhaka en el sur, Virūpakkha en el oeste y Kuvera en la dirección del norte. ‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา; ททฺทลฺลมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว. Estos cuatro grandes reyes, resplandecientes en las cuatro direcciones, se detuvieron en el bosque cercano a Kapilavatthu. ๓๓๗.‘‘เตสํ มายาวิโน ทาสา, อาคุํ วญฺจนิกา สฐา. 337. Sus servidores, astutos en la magia, engañosos y fraudulentos, también acudieron. มายา กุเฏณฺฑุ วิเฏณฺฑุ, วิฏุจฺจ วิฏุโฏ สห. Māyā, Kuṭeṇḍu, Viṭeṇḍu, junto con Viṭucca y Viṭuṭo». ‘‘จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนิฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ; ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ. Candana, Kāmaseṭṭha, Kinnighaṇḍu y Nighaṇḍu; vinieron también Panāda, Opamañña y el auriga divino Mātali. ‘‘จิตฺตเสโน [Pg.207] จ คนฺธพฺโพ, นโฬราชา ชเนสโภ ; อาคา ปญฺจสิโข เจว, ติมฺพรู สูริยวจฺจสา. El gandhabba Cittasena, el rey Naḷa y Janesabha; también vinieron Pañcasikha, Timbarū y Sūriyavacchasā. ‘‘เอเต จญฺเญ จ ราชาโน, คนฺธพฺพา สห ราชุภิ; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Estos y otros reyes gandhabbas, junto con sus soberanos, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ๓๓๘.‘‘อถาคุํ นาคสา นาคา, เวสาลา สหตจฺฉกา. 338. Entonces vinieron los nagas del lago de los nagas y los de Vesāli junto con su séquito. กมฺพลสฺสตรา อาคุํ, ปายาคา สห ญาติภิ. Vinieron los nagas Kambala y Assatara, y los de Payāga con sus parientes. ‘‘ยามุนา ธตรฏฺฐา จ, อาคู นาคา ยสสฺสิโน; เอราวโณ มหานาโค, โสปาคา สมิตึ วนํ. Los ilustres nagas del río Yamunā y los del clan Dhataraṭṭha vinieron; el gran naga Erāvaṇa también llegó al bosque a la asamblea. ‘‘เย นาคราเช สหสา หรนฺติ, ทิพฺพา ทิชา ปกฺขิ วิสุทฺธจกฺขู; เวหายสา เต วนมชฺฌปตฺตา, จิตฺรา สุปณฺณา อิติ เตส นามํ. Aquellos que capturan por la fuerza a los reyes nagas, las aves divinas aladas y de visión pura; volando por el aire llegaron al centro del bosque, los llamados 'Supannas Coloridos'. ‘‘อภยํ ตทา นาคราชานมาสิ, สุปณฺณโต เขมมกาสิ พุทฺโธ; สณฺหาหิ วาจาหิ อุปวฺหยนฺตา, นาคา สุปณฺณา สรณมกํสุ พุทฺธํ. Entonces hubo seguridad para los reyes nagas; el Buda los protegió de los Supannas. Dirigiéndose unos a otros con palabras amables, los nagas y los Supannas tomaron refugio en el Buda. ๓๓๙.‘‘ชิตา วชิรหตฺเถน, สมุทฺทํ อสุราสิตา. 339. Vencidos por el que porta el rayo en su mano, los asuras residen en el océano. ภาตโร วาสวสฺเสเต, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน. Ellos son hermanos de Vāsava, poderosos e ilustres. ‘‘กาลกญฺจา มหาภิสฺมา, อสุรา ทานเวฆสา; เวปจิตฺติ สุจิตฺติ จ, ปหาราโท นมุจี สห. Los asuras Kālakañja de formas aterradoras, los asuras Dānaveghasa, Vepacitti, Sucitti y Pahārāda vinieron junto con Namuci. ‘‘สตญฺจ พลิปุตฺตานํ, สพฺเพ เวโรจนามกา; สนฺนยฺหิตฺวา พลิเสนํ, ราหุภทฺทมุปาคมุํ; สมโยทานิ ภทฺทนฺเต, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Los cien hijos de Bali, todos llamados Verocana, tras armar a su ejército, se acercaron al noble Rāhu y dijeron: 'Noble señor, es el momento de ir al bosque, a la asamblea de los monjes'. ๓๔๐.‘‘อาโป จ เทวา ปถวี, เตโช วาโย ตทาคมุํ. 340. Las deidades del Agua, la Tierra, el Fuego y el Aire vinieron entonces. วรุณา วารณา เทวา, โสโม จ ยสสา สห. Los dioses Varuṇa, Vāraṇa y Soma vinieron junto con sus seguidores. ‘‘เมตฺตา กรุณา กายิกา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน; ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน. Vinieron los ilustres dioses de la Benevolencia y la Compasión; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores. ‘‘อิทฺธิมนฺโต [Pg.208] ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ‘‘เวณฺฑุเทวา สหลิ จ, อสมา จ ทุเว ยมา; จนฺทสฺสูปนิสา เทวา, จนฺทมาคุํ ปุรกฺขตฺวา. Los dioses Veṇḍu, Sahali, Asama y los dos Yamas vinieron; los dioses que siguen a la Luna vinieron poniéndola al frente. ‘‘สูริยสฺสูปนิสา เทวา, สูริยมาคุํ ปุรกฺขตฺวา; นกฺขตฺตานิ ปุรกฺขตฺวา, อาคุํ มนฺทวลาหกา. Los dioses que siguen al Sol vinieron poniéndolo al frente; precedidos por las estrellas, vinieron las deidades de las nubes. ‘‘วสูนํ วาสโว เสฏฺโฐ, สกฺโกปาคา ปุรินฺทโท; ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน. Vāsava, el más excelente de los Vasus, también vino Sakka, el Purindada; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores. ‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ‘‘อถาคุํ สหภู เทวา, ชลมคฺคิสิขาริว; อริฏฺฐกา จ โรชา จ, อุมาปุปฺผนิภาสิโน. También vinieron los dioses Sahabhū, resplandecientes como llamas de fuego; y los Ariṭṭhakas, los Rojas y los que brillan como flores de lino azul. ‘‘วรุณา สหธมฺมา จ, อจฺจุตา จ อเนชกา; สูเลยฺยรุจิรา อาคุํ, อาคุํ วาสวเนสิโน; ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน. Vinieron los Varuṇas, los Sahadhammas, los Accutas y los Anejakas; también vinieron los Sūleyyas, los Ruciras y los Vāsavanesinas; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores. ‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ‘‘สมานา มหาสมนา, มานุสา มานุสุตฺตมา; ขิฑฺฑาปโทสิกา อาคุํ, อาคุํ มโนปโทสิกา. Vinieron los Samānas, los Mahāsamānas, los Mānusas y los Mānusuttamas; también vinieron los Khiḍḍāpadosikas y los Manopadosikas. ‘‘อถาคุํ หรโย เทวา, เย จ โลหิตวาสิโน; ปารคา มหาปารคา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน; ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน. Entonces vinieron los dioses Haris y aquellos vestidos de rojo; los ilustres dioses Pāragas y Mahāpāragas también llegaron; estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores. ‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ‘‘สุกฺกา กรมฺภา อรุณา, อาคุํ เวฆนสา สห; โอทาตคยฺหา ปาโมกฺขา, อาคุํ เทวา วิจกฺขณา. Vinieron los Sukkas, los Karambhas y los Aruṇas junto con los Veghanasas; también vinieron los principales Odātagayhas y los sabios dioses Vicakkhaṇas. ‘‘สทามตฺตา [Pg.209] หารคชา, มิสฺสกา จ ยสสฺสิโน; ถนยํ อาค ปชฺชุนฺโน, โย ทิสา อภิวสฺสติ. Vinieron los Sadāmattas, los Hāragajās y los ilustres Missakās; también llegó Pajjunna tronando, aquel que hace llover en todas las direcciones. ‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Estos diez grupos de diez clases, todos de diversos colores; poderosos, radiantes, hermosos e ilustres, regocijándose, se dirigieron al bosque a la asamblea de los monjes. ‘‘เขมิยา ตุสิตา ยามา, กฏฺฐกา จ ยสสฺสิโน; ลมฺพีตกา ลามเสฏฺฐา, โชตินามา จ อาสวา; นิมฺมานรติโน อาคุํ, อถาคุํ ปรนิมฺมิตา. Vinieron los Khemiyas, los dioses de Tusita y Yāma, y los ilustres Kaṭṭhakas; también vinieron los Lambītakas, los Lāmaseṭṭhas, los llamados Joti, los Āsavā, los dioses de Nimmānaratī y luego los de Paranimmitā. ‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน; อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน; โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ. Estos diez grupos de diez huestes celestiales, todos de diversos colores, poseedores de poderes psíquicos, radiantes, hermosos y de gran renombre, se acercaron gozosos a la asamblea de monjes en el gran bosque. ‘‘สฏฺเฐเต เทวนิกายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน; นามนฺวเยน อาคจฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สห. Estos sesenta grupos de deidades, todos de diversos colores, llegaron de acuerdo con sus respectivos nombres, junto con otros que eran semejantes a ellos en apariencia y nombre. ‘‘‘ปวุฏฺฐชาติมขิลํ, โอฆติณฺณมนาสวํ; ทกฺเขโมฆตรํ นาคํ, จนฺทํว อสิตาติคํ’. ‘Veamos al Noble Sangha, libre de renacimiento, sin las espinas de las pasiones, que ha cruzado la inundación y está libre de impurezas; veamos al Buda, el Gran Ser que ayuda a cruzar el océano del Samsara y brilla con gloria como la luna que trasciende toda mancha’. ๓๔๑.‘‘สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จ, ปุตฺตา อิทฺธิมโต สห. 341. Subrahmā y Paramatto, quienes son hijos espirituales del Bienaventurado poseedor de gran poder, estos dos Brahmas nobles llegaron juntos. สนงฺกุมาโร ติสฺโส จ, โสปาค สมิตึ วนํ. Sanaṅkumāro y Tisso también llegaron gozosos a la asamblea de monjes en el gran bosque. ‘‘สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ, มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ; อุปปนฺโน ชุติมนฺโต, ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโส. Un millar de grandes Brahmas, capaces de iluminar con su resplandor los sistemas de mundos, también llegaron; aquel Gran Brahma nacido en el reino de Brahma, poseedor de gran esplendor, de cuerpo inmenso y glorioso, que sobrepasa a los otros Brahmas, también llegó. ‘‘ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคุํ, ปจฺเจกวสวตฺติโน; เตสญฺจ มชฺฌโต อาค, หาริโต ปริวาริโต. Diez señores llegaron allí, cada uno con su propio dominio; y en medio de ellos vino el Gran Brahma llamado Hārito, rodeado por un séquito de cien mil Brahmas. ๓๔๒.‘‘เต จ สพฺเพ อภิกฺกนฺเต, สอินฺเท เทเว สพฺรหฺมเก. 342. Y cuando todos ellos hubieron llegado a la gran selva, incluyendo a Sakka, el señor de los dioses, y a los Brahmas, มารเสนา อภิกฺกามิ, ปสฺส กณฺหสฺส มนฺทิยํ. El ejército de Mara avanzó; ved la insensatez del Oscuro. ‘‘‘เอถ คณฺหถ พนฺธถ, ราเคน พทฺธมตฺถุ โว; สมนฺตา ปริวาเรถ, มา โว มุญฺจิตฺถ โกจิ นํ’. ‘¡Venid, atrapadlos, atadlos! Que toda esta asamblea quede atada por el lazo del deseo. Rodeadlos por todas partes, que ninguno de ellos se os escape’. ‘‘อิติ [Pg.210] ตตฺถ มหาเสโน, กณฺโห เสนํ อเปสยิ; ปาณินา ตลมาหจฺจ, สรํ กตฺวาน เภรวํ. Así, en aquella asamblea, el de gran ejército, el Oscuro, envió a su hueste; golpeando la tierra con la palma de su mano y emitiendo un sonido aterrador para infundir miedo. ‘‘ยถา ปาวุสฺสโก เมโฆ, ถนยนฺโต สวิชฺชุโก; +ตทา โส ปจฺจุทาวตฺติ, สงฺกุทฺโธ อสยํวเส. Como una gran nube de lluvia que truena con relámpagos, envió a su ejército; pero entonces, aquel Māra se retiró enfurecido, pues no pudo someterlos a su voluntad. ๓๔๓. ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา. 343. Y el Maestro, el Poseedor de la Visión, habiendo comprendido y discernido plenamente todo aquello con su sabiduría superior, ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต. se dirigió entonces a los discípulos que se deleitan en la Enseñanza: ‘‘มารเสนา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว; เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ; วีตราเคหิ ปกฺกามุํ, เนสํ โลมาปิ อิญฺชยุํ. 'El ejército de Mara ha avanzado; ¡reconocedlo, monjes!'. Al escuchar la enseñanza del Buddha, ellos se esforzaron con diligencia. El ejército de Mara se alejó de aquellos libres de pasión; no pudieron agitar ni un solo vello de sus cuerpos. ‘‘‘สพฺเพ วิชิตสงฺคามา, ภยาตีตา ยสสฺสิโน; โมทนฺติ สห ภูเตหิ, สาวกา เต ชเนสุตา’’ติ. ‘Todos ellos son vencedores en la batalla, han trascendido el miedo y son gloriosos; estos discípulos del Buda, famosos entre la gente, se regocijan junto con otros seres nobles’. Así lo he oído. มหาสมยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ. Aquí termina el séptimo discurso, el Mahāsamaya Sutta. ๘. สกฺกปญฺหสุตฺตํ 8. 8. Sakkapañha Sutta (El Discurso de las Preguntas de Sakka) ๓๔๔. เอวํ [Pg.211] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. เตน โข ปน สมเยน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อุสฺสุกฺกํ อุทปาทิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? อทฺทสา โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ มคเธสุ วิหรนฺตํ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ทิสฺวาน เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, มาริสา, ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, มาริสา, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข เทวา ตาวตึสา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. 344. Así lo he oído: En una ocasión, el Bienaventurado residía en el reino de Magadha, al este de Rājagaha, en la cueva Indasāla del monte Vediyaka, al norte de la aldea brahmánica llamada Ambasaṇḍā. En aquel tiempo, Sakka, el señor de los dioses, sintió un intenso deseo de ver al Bienaventurado. Entonces Sakka pensó: ‘¿Dónde residirá ahora el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado?’. Sakka vio al Bienaventurado residiendo en la cueva Indasāla y se dirigió a los dioses de los Treinta y Tres: ‘Amigos, el Bienaventurado reside en la cueva Indasāla del monte Vediyaka; sería bueno que nos acercáramos a ver a ese Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado’. ‘¡Que así sea!’, respondieron los dioses de los Treinta y Tres a Sakka. ๓๔๕. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควา มคเธสุ วิหรติ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, ตาต ปญฺจสิข, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อนุจริยํ อุปาคมิ. 345. Entonces Sakka, el señor de los dioses, se dirigió al joven gandhabba Pañcasikha: ‘Querido Pañcasikha, el Bienaventurado reside en la cueva Indasāla... sería bueno que nos acercáramos a ver al Bienaventurado’. ‘¡Que así sea, señor!’, respondió Pañcasikha, y tomando su laúd Beluvapaṇḍu, de color similar al membrillo maduro, acompañó a Sakka. ๓๔๖. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เทเวหิ ตาวตึเสหิ ปริวุโต ปญฺจสิเขน คนฺธพฺพเทวปุตฺเตน ปุรกฺขโต เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต มคเธสุ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต ปจฺจุฏฺฐาสิ. เตน โข ปน สมเยน เวทิยโก ปพฺพโต [Pg.212] อติริว โอภาสชาโต โหติ อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน. อปิสฺสุทํ ปริโต คาเมสุ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘อาทิตฺตสฺสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ฌายติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ชลติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต กึสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต อติริว โอภาสชาโต อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม’’ติ สํวิคฺคา โลมหฏฺฐชาตา อเหสุํ. 346. Entonces Sakka, rodeado por los dioses de los Treinta y Tres y precedido por Pañcasikha, desapareció de los cielos y apareció en el monte Vediyaka tan rápido como un hombre fuerte extiende o contrae su brazo. En aquel momento, el monte Vediyaka y la aldea de Ambasaṇḍā resplandecían intensamente debido al poder de los dioses. La gente de las aldeas cercanas decía: ‘Hoy el monte Vediyaka parece arder, parece estar en llamas; ¿por qué resplandece tanto el monte?’. Y estaban sobrecogidos y con el vello erizado. ๓๔๗. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ทุรุปสงฺกมา โข, ตาต ปญฺจสิข, ตถาคตา มาทิเสน, ฌายี ฌานรตา, ตทนฺตรํ ปฏิสลฺลีนา. ยทิ ปน ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทยฺยาสิ, ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน อินฺทสาลคุหา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘เอตฺตาวตา เม ภควา เนว อติทูเร ภวิสฺสติ นาจฺจาสนฺเน, สทฺทญฺจ เม โสสฺสตี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. 347. Sakka le dijo a Pañcasikha: ‘Querido Pañcasikha, los Tathāgatas son difíciles de abordar para alguien como yo cuando están absortos en meditación y en retiro solitario. Si tú primero pudieras complacer al Bienaventurado, luego nosotros nos acercaremos para verlo’. Pañcasikha aceptó, tomó su laúd y se acercó a la cueva Indasāla; se detuvo a un lado pensando: ‘Desde aquí el Bienaventurado no me tendrá ni muy lejos ni muy cerca, y podrá oír mi música’. ปญฺจสิขคีตคาถา Los versos cantados por Pañcasikha ๓๔๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสิ, อิมา จ คาถา อภาสิ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา – 348. Estando a un lado, Pañcasikha tocó su laúd Beluvapaṇḍu y recitó estos versos relacionados con el Buda, el Dhamma, el Saṅgha, los Arahants y el deseo sensual: ‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส; เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม. ‘¡Rindo homenaje a tu padre, Timbaru, oh hermosa Sūriyavacchasā! Por quien naciste tú, la bella, que eres la causa de mi alegría.’ ‘‘วาโตว เสทตํ กนฺโต, ปานียํว ปิปาสโต; องฺคีรสิ ปิยาเมสิ, ธมฺโม อรหตามิว. ‘Como la brisa para quien está sudando, como el agua para el sediento, así de amada eres para mí, oh Aṅgīrasī radiante, como el Dhamma para los Arahants.’ ‘‘อาตุรสฺเสว เภสชฺชํ, โภชนํว ชิฆจฺฉโต; ปรินิพฺพาปย มํ ภทฺเท, ชลนฺตมิว วารินา. ‘Como la medicina para el enfermo, como el alimento para el hambriento, extingue mi fuego de pasión, oh hermosa, como el agua extingue una hoguera.’ ‘‘สีโตทกํ [Pg.213] โปกฺขรณึ, ยุตฺตํ กิญฺชกฺขเรณุนา; นาโค ฆมฺมาภิตตฺโตว, โอคาเห เต ถนูทรํ. Como un elefante afligido por el intenso calor se sumerge en un estanque de aguas frías cubierto de polen de loto, así quisiera yo sumergirme en tu regazo. ‘‘อจฺจงฺกุโสว นาโคว, ชิตํ เม ตุตฺตโตมรํ; การณํ นปฺปชานามิ, สมฺมตฺโต ลกฺขณูรุยา. Como un elefante que, fuera de control, ignora el aguijón y la lanza creyéndose vencedor, así yo, embriagado por la belleza de tus muslos, he perdido todo sentido de la razón. ‘‘ตยิ เคธิตจิตฺโตสฺมิ, จิตฺตํ วิปริณามิตํ; ปฏิคนฺตุํ น สกฺโกมิ, วงฺกฆสฺโตว อมฺพุโช. Mi mente está cautivada por ti, mi pensamiento se ha transformado; no puedo retroceder, tal como un pez que ha tragado el anzuelo. ‘‘วามูรุ สช มํ ภทฺเท, สช มํ มนฺทโลจเน; ปลิสฺสช มํ กลฺยาณิ, เอตํ เม อภิปตฺถิตํ. ¡Oh, tú de bellos muslos, abrázame! ¡Tú de mirada dulce, abrázame! ¡Oh, hermosa doncella, rodéame con tus brazos, pues este es mi anhelo más profundo! ‘‘อปฺปโก วต เม สนฺโต, กาโม เวลฺลิตเกสิยา; อเนกภาโว สมุปฺปาทิ, อรหนฺเตว ทกฺขิณา. Mi deseo, aunque inicialmente era pequeño, ha crecido inmensamente por ti, la de cabellos ondulados, tal como una ofrenda entregada a un Arahant produce frutos infinitos. ‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อรหนฺเตสุ ตาทิสุ; ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ. Cualquier mérito que yo haya realizado hacia tales seres realizados, los Arahants, que ese mérito fructifique junto a ti, ¡oh, tú, perfecta en toda tu belleza! ‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อสฺมึ ปถวิมณฺฑเล; ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ. Cualquier mérito que haya acumulado en este mundo, que ese mérito fructifique junto a ti, ¡oh, tú, perfecta en toda tu belleza! ‘‘สกฺยปุตฺโตว ฌาเนน, เอโกทิ นิปโก สโต; อมตํ มุนิ ชิคีสาโน, ตมหํ สูริยวจฺฉเส. Así como el hijo de los Sakyas, absorto en meditación, unificado, sabio y atento, busca el estado inmortal; así te busco yo a ti, Suriyavacchasa. ‘‘ยถาปิ มุนิ นนฺเทยฺย, ปตฺวา สมฺโพธิมุตฺตมํ; เอวํ นนฺเทยฺยํ กลฺยาณิ, มิสฺสีภาวํ คโต ตยา. Tal como el Sabio se regocija al alcanzar el despertar supremo, así me regocijaría yo, hermosa doncella, al unirme contigo. ‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร; ตาหํ ภทฺเท วเรยฺยาเห, เอวํ กาโม ทฬฺโห มม. Si Sakka, señor de los treinta y tres dioses, me concediera un deseo, te elegiría a ti; así de firme es mi amor por ti. ‘‘สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส; วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ. Como a un árbol Sala en plena floración, rindo homenaje y saludo a tu padre, ¡oh, sabia doncella!, por haber engendrado a una descendencia tan admirable. ๓๔๙. เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สํสนฺทติ โข เต, ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน; น จ ปน เต ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต, ปญฺจสิข, อิมา คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา [Pg.214] สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา’’ติ? ‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปนาหํ, ภนฺเต, สมเยน ภทฺทา นาม สูริยวจฺฉสา ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ ธีตา, ตมภิกงฺขามิ. สา โข ปน, ภนฺเต, ภคินี ปรกามินี โหติ; สิขณฺฑี นาม มาตลิสฺส สงฺคาหกสฺส ปุตฺโต, ตมภิกงฺขติ. ยโต โข อหํ, ภนฺเต, ตํ ภคินึ นาลตฺถํ เกนจิ ปริยาเยน. อถาหํ เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสึ, อิมา จ คาถา อภาสึ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา – 349. Al oír esto, el Bienaventurado dijo al joven deva Pañcasikha: "Pañcasikha, el sonido de tus cuerdas armoniza con tu canto, y tu canto armoniza con las cuerdas; ninguno de los dos sobrepasa al otro. ¿Cuándo compusiste estas estrofas relacionadas con el Buda, el Dhamma, el Sangha, los Arahants y el deseo sensual?". "Señor, en una ocasión, cuando el Bienaventurado residía en Uruvela, a orillas del río Nerañjarā, bajo el árbol Ajapāla Nigrodha tras su pleno despertar, en aquel tiempo yo estaba enamorado de Bhaddā Suriyavacchasā, la hija del rey de los gandhabbas, Timbaru. Pero ella, Señor, estaba interesada en otro: Sikhaddi, el hijo del auriga Mātali. Al no poder conseguirla por ningún medio, tomé mi arpa de madera de Beluva y me dirigí a la morada de Timbaru. Allí hice sonar mi arpa y canté estas estrofas relacionadas con el Buda, el Dhamma, el Sangha, los Arahants y el deseo sensual:" ‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส; เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม. …เป… “Saludo a tu padre, noble Suriyavacchasā, el rey Timbaru, gracias a quien naciste tú, tan hermosa, trayendo alegría a mi corazón...” สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส; วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ. “Como a un árbol Sala en plena floración, rindo homenaje y saludo a tu padre, ¡oh, sabia doncella!, por haber engendrado a una descendencia tan admirable”. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ภทฺทา สูริยวจฺฉสา มํ เอตทโวจ – ‘น โข เม, มาริส, โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมายํ สภายํ อุปนจฺจนฺติยา. ยโต โข ตฺวํ, มาริส, ตํ ภควนฺตํ กิตฺเตสิ, โหตุ โน อชฺช สมาคโม’ติ. โสเยว โน, ภนฺเต, ตสฺสา ภคินิยา สทฺธึ สมาคโม อโหสิ. น จ ทานิ ตโต ปจฺฉา’’ติ. "Señor, tras haber recitado esto, Bhaddā Suriyavacchasā me dijo: 'Noble señor, no he visto personalmente al Bienaventurado, pero he oído hablar de Él mientras bailaba en la asamblea de Sudhammā de los treinta y tres dioses. Puesto que has alabado al Bienaventurado, que este sea el motivo de nuestro encuentro hoy'. Señor, ese fue el único encuentro que tuve con ella, y desde entonces no ha vuelto a suceder". สกฺกูปสงฺกม La aproximación de Sakka ๓๕๐. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปฏิสมฺโมทติ ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต ภควตา, ภควา จ ปญฺจสิเขนา’’ติ. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ – ‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ’’. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทติ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต [Pg.215] ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. ‘‘เอวํ สุขี โหตุ, ปญฺจสิข, สกฺโก เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน; สุขกามา หิ เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา’’ติ. 350. Entonces Sakka, señor de los dioses, pensó: "El joven deva Pañcasikha está conversando cordialmente con el Bienaventurado, y el Bienaventurado con él". Entonces Sakka se dirigió a Pañcasikha: "Querido Pañcasikha, saluda al Bienaventurado en mi nombre diciendo: 'Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado'". "Así sea, señor", respondió Pañcasikha, y transmitió el saludo al Bienaventurado. El Bienaventurado respondió: "Que Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y séquito, sea feliz; pues todos los seres —devas, humanos, asuras, nagas, gandhabbas y cualquier otra multitud de seres— desean la felicidad". ๓๕๑. เอวญฺจ ปน ตถาคตา เอวรูเป มเหสกฺเข ยกฺเข อภิวทนฺติ. อภิวทิโต สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เทวาปิ ตาวตึสา อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. ปญฺจสิโขปิ คนฺธพฺพเทวปุตฺโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. 351. De esta manera saludan los Tathāgatas a los seres poderosos de tal naturaleza. Habiendo sido saludado, Sakka entró en la cueva Indasāla, rindió homenaje al Bienaventurado y se mantuvo a un lado. Los dioses de los treinta y tres también entraron, rindieron homenaje y se mantuvieron a un lado. Asimismo, el joven deva Pañcasikha entró, rindió homenaje y se mantuvo a un lado. เตน โข ปน สมเยน อินฺทสาลคุหา วิสมา สนฺตี สมา สมปาทิ, สมฺพาธา สนฺตี อุรุนฺทา สมปาทิ, อนฺธกาโร คุหายํ อนฺตรธายิ, อาโลโก อุทปาทิ ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน. En aquel momento, la cueva Indasāla, que era irregular, se volvió nivelada; lo que era estrecho se volvió espacioso; la oscuridad desapareció y surgió una gran claridad debido al poder divino de los dioses. ๓๕๒. อถ โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ. ‘‘จิรปฏิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม; อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ; เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ สลฬาคารเก. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, สาวตฺถึ อคมาสึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตน โข ปน, ภนฺเต, สมเยน ภควา อญฺญตเรน สมาธินา นิสินฺโน โหติ, ภูชติ จ นาม เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ปริจาริกา ภควนฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ, ปญฺชลิกา นมสฺสมานา ติฏฺฐติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภูชตึ เอตทโวจํ – ‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ภคินิ, ภควนฺตํ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา ภูชติ มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาริส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีโน ภควา’ติ. ‘เตน หี, ภคินิ, ยทา ภควา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต โหติ, อถ มม วจเนน ภควนฺตํ อภิวาเทหิ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท [Pg.216] สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. กจฺจิ เม สา, ภนฺเต, ภคินี ภควนฺตํ อภิวาเทสิ? สรติ ภควา ตสฺสา ภคินิยา วจน’’นฺติ? ‘‘อภิวาเทสิ มํ สา, เทวานมินฺท, ภคินี, สรามหํ ตสฺสา ภคินิยา วจนํ. อปิ จาหํ อายสฺมโต เนมิสทฺเทน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต’’ติ. ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อมฺเหหิ ปฐมตรํ ตาวตึสกายํ อุปปนฺนา, เตสํ เม สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยทา ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, สกฺขิทิฏฺฐํ ยโต ตถาคโต โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายาติ. 352. Entonces el Bienaventurado le dijo a Sakka, señor de los dioses: "Es asombroso, Kosiya; es maravilloso, Kosiya, que habiendo tantas tareas y tantos deberes por cumplir, hayas venido aquí". "Señor, desde hace mucho tiempo he deseado venir a ver al Bienaventurado, pero he estado ocupado con diversas tareas y deberes para con los dioses de Tavatimsa; por eso no pude venir a ver al Bienaventurado. En una ocasión, Señor, el Bienaventurado residía en Savatthi, en la cabaña de madera de pino. Entonces, Señor, fui a Savatthi para ver al Bienaventurado. En aquel momento, Señor, el Bienaventurado estaba sentado en un estado de concentración profunda, y una ninfa llamada Bhūjati, servidora del gran rey Vessavaṇa, estaba atendiendo al Bienaventurado, permaneciendo con las manos en oración en señal de respeto. Entonces, Señor, le dije a Bhūjati: 'Hermana, saluda al Bienaventurado de mi parte: "Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y su séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado"'. Cuando dije esto, Señor, Bhūjati me respondió: 'Noble señor, no es momento de ver al Bienaventurado; el Bienaventurado se encuentra en retiro solitario'. 'Entonces, hermana, cuando el Bienaventurado haya salido de ese estado de concentración, salúdalo en mi nombre: "Señor, Sakka, señor de los dioses, junto con sus ministros y su séquito, rinde homenaje con su cabeza a los pies del Bienaventurado"'. ¿Señor, acaso esa hermana saludó al Bienaventurado? ¿Recuerda el Bienaventurado las palabras de esa hermana?". "Me saludó, señor de los dioses, esa hermana; recuerdo las palabras de esa hermana. Y de hecho, salí de aquel estado de concentración por el sonido de las ruedas de tu carro". "Señor, he oído y aprendido directamente de aquellos dioses que renacieron en el reino de Tavatimsa antes que nosotros: 'Cuando los Tathāgatas, los Arahants, los Perfectamente Iluminados aparecen en el mundo, las huestes divinas se llenan y las huestes de los asuras disminuyen'. Esto, Señor, lo he visto con mis propios ojos desde que el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado apareció en el mundo: las huestes divinas se llenan y las huestes de los asuras disminuyen". โคปกวตฺถุ La historia de Gopaka ๓๕๓. ‘‘อิเธว, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี. สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ อมฺหากํ ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘โคปโก เทวปุตฺโต, โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. อญฺเญปิ, ภนฺเต, ตโย ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. เต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจารยมานา อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ อมฺหากํ ปาริจริยํ. เต อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคเต อมฺหากํ ปาริจริยํ โคปโก เทวปุตฺโต ปฏิโจเทสิ – ‘กุโตมุขา นาม ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต ธมฺมํ อสฺสุตฺถ – อหญฺหิ นาม อิตฺถิกา สมานา พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. อิธาปิ มํ เอวํ ชานนฺติ ‘‘โคปโก เทวปุตฺโต โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. ตุมฺเห ปน, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต, โภ, อทฺทสาม, เย มยํ อทฺทสาม [Pg.217] สหธมฺมิเก หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺเน’ติ. เตสํ, ภนฺเต, โคปเกน เทวปุตฺเตน ปฏิโจทิตานํ ทฺเว เทวา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สตึ ปฏิลภึสุ กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ, เอโก ปน เทโว กาเม อชฺฌาวสิ. 353. "Aquí mismo, Señor, en Kapilavatthu, vivía una hija de los Sakyas llamada Gopikā, que tenía fe en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, y cumplía perfectamente los preceptos. Ella, desechando la condición de mujer y cultivando la condición de hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en un buen destino, en el mundo celestial. Entró en la compañía de los dioses de Tavatimsa y alcanzó el estado de ser nuestro hijo. Allí también la conocen así: 'Gopaka, el hijo de los dioses; Gopaka, el hijo de los dioses'. También hubo, Señor, otros tres monjes que, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado, renacieron en el reino inferior de los gandhabbas. Ellos, provistos y rodeados de los cinco placeres de los sentidos, vinieron a nuestra asamblea para servirnos y atendernos. Cuando llegaron a servirnos y atendernos, Gopaka, el hijo de los dioses, les recriminó: '¿Hacia dónde se dirigían sus mentes, nobles señores, cuando escucharon el Dhamma de aquel Bienaventurado? Yo, siendo una mujer, tuve fe en el Buddha, en el Dhamma y en el Sangha, cumplí perfectamente los preceptos, deseché la condición de mujer y cultivé la condición de hombre, y tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renací en un buen destino, en el mundo celestial, alcanzando la compañía de los dioses de Tavatimsa y el estado de hijo de Sakka, el señor de los dioses. Aquí también me conocen como Gopaka, el hijo de los dioses. Pero ustedes, nobles señores, habiendo practicado la vida santa bajo el Bienaventurado, han renacido en el reino inferior de los gandhabbas. ¡Qué vista tan lamentable hemos tenido al ver a compañeros en el Dhamma renacidos en el reino inferior de los gandhabbas!'. Señor, al ser recriminados por Gopaka, el hijo de los dioses, dos de esos dioses recobraron la atención plena en esa misma vida y alcanzaron el reino de Brahma-purohita, pero uno de los dioses permaneció entregado a los placeres de los sentidos". ๓๕๔.‘‘‘อุปาสิกา จกฺขุมโต อโหสึ, 354. "'Fui una seguidora laica del Poseedor de la Visión, นามมฺปิ มยฺหํ อหุ ‘โคปิกา’ติ; พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺนา,สงฺฆญฺจุปฏฺฐาสึ ปสนฺนจิตฺตา. Mi nombre fue Gopikā; con el corazón lleno de fe, estuve devota al Buddha y al Dhamma, y serví al Sangha con la mente clara. ‘‘‘ตสฺเสว พุทฺธสฺส สุธมฺมตาย,สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว; มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน,ชานนฺติ มํ อิธาปิ ‘โคปโก’ติ. Debido a la excelencia del Dhamma de ese mismo Buddha, soy ahora un hijo de Sakka de gran poder y gran esplendor, renacido en el reino celestial; aquí también me conocen como Gopaka. ‘‘‘อถทฺทสํ ภิกฺขโว ทิฏฺฐปุพฺเพ,คนฺธพฺพกายูปคเต วสีเน; อิเมหิ เต โคตมสาวกาเส,เย จ มยํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูตา. Entonces vi a monjes que había conocido antes, que ahora habitaban en el reino de los gandhabbas; estos eran discípulos de Gotama, igual que nosotros fuimos antes seres humanos. ‘‘‘อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหิมฺหา,ปาทูปสงฺคยฺห สเก นิเวสเน; กุโตมุขา นาม อิเม ภวนฺโต,พุทฺธสฺส ธมฺมานิ ปฏิคฺคเหสุํ. Los atendimos con comida y bebida, y les servimos lavando sus pies en nuestra propia casa. ¿Hacia dónde se dirigían las mentes de estos señores cuando recibieron las verdades del Buddha? ‘‘‘ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ หิ ธมฺโม,สุเทสิโต จกฺขุมตานุพุทฺโธ; อหญฺหิ ตุมฺเหว อุปาสมาโน,สุตฺวาน อริยาน สุภาสิตานิ. El Dhamma debe ser comprendido por uno mismo, tal como fue bien enseñado y realizado por el Poseedor de la Visión. Yo mismo, habiéndolos servido y habiendo escuchado las bien dichas verdades de los Nobles, ‘‘‘สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว,มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน; ตุมฺเห ปน เสฏฺฐมุปาสมานา,อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา. Soy ahora un hijo de Sakka de gran poder y gran esplendor, renacido en el reino celestial. Pero ustedes, habiendo servido al más Excelente y practicado la insuperable vida santa, ‘‘‘หีนํ [Pg.218] กายํ อุปปนฺนา ภวนฺโต,อนานุโลมา ภวตูปปตฺติ; ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต อทฺทสาม,สหธมฺมิเก หีนกายูปปนฺเน. Han renacido en un reino inferior; ciertamente, su renacimiento no es el adecuado. Qué vista tan lamentable hemos tenido, al ver a compañeros en el Dhamma renacidos en un reino inferior. ‘‘‘คนฺธพฺพกายูปคตา ภวนฺโต,เทวานมาคจฺฉถ ปาริจริยํ; อคาเร วสโต มยฺหํ,อิมํ ปสฺส วิเสสตํ. Habiendo caído en el reino de los gandhabbas, vienen a servir a los dioses. Miren esta distinción que tengo yo, que antes vivía en una casa. ‘‘‘อิตฺถี หุตฺวา สฺวชฺช ปุโมมฺหิ เทโว,ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต’; เต โจทิตา โคตมสาวเกน,สํเวคมาปาทุ สเมจฺจ โคปกํ. Habiendo sido mujer, hoy soy un dios masculino, provisto de placeres celestiales. Recriminados así por el discípulo de Gotama, ellos se acercaron a Gopaka y sintieron una profunda urgencia espiritual. ‘‘‘หนฺท วิยายาม พฺยายาม,มา โน มยํ ปรเปสฺสา อหุมฺหา’; เตสํ ทุเว วีริยมารภึสุ,อนุสฺสรํ โคตมสาสนานิ. ¡Vamos, esforcémonos, luchemos! No seamos servidores de otros. Dos de ellos emprendieron el esfuerzo, recordando las enseñanzas de Gotama. ‘‘อิเธว จิตฺตานิ วิราชยิตฺวา,กาเมสุ อาทีนวมทฺทสํสุ; เต กามสํโยชนพนฺธนานิ,ปาปิมโยคานิ ทุรจฺจยานิ. Aquí mismo purificaron sus mentes y vieron el peligro en los placeres de los sentidos. Cortaron los vínculos de los deseos sensoriales, las ataduras de Mara tan difíciles de superar." ‘‘นาโคว สนฺนานิ คุณานิ เฉตฺวา,เทเว ตาวตึเส อติกฺกมึสุ; สอินฺทา เทวา สปชาปติกา,สพฺเพ สุธมฺมาย สภายุปวิฏฺฐา. «Como un elefante que rompe fuertes ataduras, [esos valientes] superaron a los dioses de Tāvatiṃsa; todos los dioses, junto con Indra y Pajāpati, estaban sentados en la sala Sudhammā». ‘‘เตสํ นิสินฺนานํ อภิกฺกมึสุ,วีรา วิราคา วิรชํ กโรนฺตา; เต ทิสฺวา สํเวคมกาสิ วาสโว,เทวาภิภู เทวคณสฺส มชฺเฌ. «Mientras estaban sentados, [esos] valientes, libres de pasión y habiendo alcanzado el estado de pureza, los superaron; al verlos, Vāsava, el soberano de los dioses, sintió una profunda conmoción en medio de la asamblea de dioses». ‘‘‘อิเมหิ [Pg.219] เต หีนกายูปปนฺนา,เทเว ตาวตึเส อภิกฺกมนฺติ’; สํเวคชาตสฺส วโจ นิสมฺม,โส โคปโก วาสวมชฺฌภาสิ. «“Estos, habiendo nacido en una forma inferior, superan a los dioses de Tāvatiṃsa”; al escuchar las palabras del conmovido [Sakka], aquel Gopaka se dirigió a Vāsava». ‘‘‘พุทฺโธ ชนินฺทตฺถิ มนุสฺสโลเก,กามาภิภู สกฺยมุนีติ ญายติ; ตสฺเสว เต ปุตฺตา สติยา วิหีนา,โจทิตา มยา เต สติมชฺฌลตฺถุํ. «“¡Oh soberano de los seres!, el Buddha existe en el mundo de los humanos, el Sabio de los Sakyas, conocido por vencer los deseos sensoriales. Ellos son sus hijos, que habiendo perdido la atención plena, tras mi exhortación, la recobraron”». ‘‘‘ติณฺณํ เตสํ อาวสิเนตฺถ เอโก,คนฺธพฺพกายูปคโต วสีโน; ทฺเว จ สมฺโพธิปถานุสาริโน,เทเวปิ หีเฬนฺติ สมาหิตตฺตา. «“De esos tres, uno permanece aquí como un habitante regular del reino de los Gandhabba; pero dos siguen el camino del despertar y, con la mente concentrada, superan incluso a los dioses [de Tāvatiṃsa]”». ‘‘‘เอตาทิสี ธมฺมปฺปกาสเนตฺถ,น ตตฺถ กึกงฺขติ โกจิ สาวโก; นิติณฺณโอฆํ วิจิกิจฺฉฉินฺนํ,พุทฺธํ นมสฺสาม ชินํ ชนินฺทํ’. «“Tal es la proclamación del Dhamma aquí, en la cual ningún discípulo tiene duda alguna; rendimos homenaje al Buddha, el Vencedor, el soberano de los seres, que ha cruzado la corriente y ha cortado la duda”». ‘‘ยํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย,วิเสสํ อชฺฌคํสุ เต; กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ,ทุเว เตสํ วิเสสคู. «“Habiendo comprendido tu Dhamma aquí, ellos alcanzaron la distinción; dos de ellos, habiendo alcanzado tal distinción, llegaron al estado de los ministros de Brahmā». ‘‘ตสฺส ธมฺมสฺส ปตฺติยา,อาคตมฺหาสิ มาริส; กตาวกาสา ภควตา,ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริสา’’ติ. «“Hemos venido para alcanzar ese Dhamma, venerable señor. Con el permiso del Bienaventurado, quisiéramos plantear una pregunta, venerable señor”». ๓๕๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ทีฆรตฺตํ วิสุทฺโธ โข อยํ ยกฺโข, ยํ กิญฺจิ มํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อตฺถสญฺหิตํเยว ปุจฺฉิสฺสติ, โน อนตฺถสญฺหิตํ. ยญฺจสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ. 355. Entonces, el Bienaventurado pensó: «Este yakkha ha sido puro por largo tiempo; cualquier pregunta que me haga, estará vinculada al propósito y será beneficiosa, no carente de sentido. Y aquello que yo le responda a su pregunta, lo comprenderá rápidamente». ๓๕๖. อถ [Pg.220] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ – 356. Entonces, el Bienaventurado se dirigió a Sakka, soberano de los dioses, con un verso: ‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ; ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ. «Pregúntame, Vāsava, cualquier cosa que desees en tu corazón; de cada una de esas preguntas, yo te daré la solución final». ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต. Concluye la primera sección de recitación. ๓๕๗. กตาวกาโส สกฺโก เทวานมินฺโท ภควตา อิมํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – 357. Habiendo recibido el permiso del Bienaventurado, Sakka, soberano de los dioses, le planteó esta primera pregunta: ‘‘กึ สํโยชนา นุ โข, มาริส, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ? อิตฺถํ สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส ภควา ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ – «¿Por qué grillete, venerable señor, los dioses, humanos, asuras, nāgas, gandhabbas y otros muchos seres, aunque desean vivir sin odio, sin violencia, sin enemigos y sin aflicción, viven, sin embargo, con odio, con violencia, con enemigos y con aflicción?». De esta manera, Sakka, soberano de los dioses, preguntó al Bienaventurado. Y el Bienaventurado respondió a su pregunta. ‘‘อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา โข, เทวานมินฺท, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. «Soberano de los dioses, es por los grilletes de la envidia (issā) y el egoísmo (macchariya) que los dioses, humanos, asuras, nāgas, gandhabbas y otros muchos seres, aunque desean vivir sin odio, sin violencia, sin enemigos y sin aflicción, viven, sin embargo, con odio, con violencia, con enemigos y con aflicción». De esta manera respondió el Bienaventurado a la pregunta de Sakka, soberano de los dioses. Complacido, Sakka se regocijó y celebró las palabras del Bienaventurado: «¡Así es, Bienaventurado! ¡Así es, Sugata! Al escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta, mis dudas se han desvanecido y mis incertidumbres han desaparecido». ๓๕๘. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – 358. Así, Sakka, soberano de los dioses, habiéndose complacido y regocijado con las palabras del Bienaventurado, le planteó una pregunta adicional: ‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ? ‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ โข, เทวานมินฺท, ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ; ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ. «Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa de la envidia y el egoísmo, cuál es su origen, qué los hace nacer y qué los produce? ¿Qué debe haber para que existan la envidia y el egoísmo, y qué debe faltar para que no existan?». «Soberano de los dioses, la envidia y el egoísmo tienen su causa en lo querido y lo no querido; surgen de lo querido y lo no querido, nacen de lo querido y lo no querido, y son producidos por lo querido y lo no querido. Habiendo lo querido y lo no querido, existen la envidia y el egoísmo; no habiendo lo querido ni lo no querido, no existen la envidia ni el egoísmo». ‘‘ปิยาปฺปิยํ [Pg.221] โข ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ? ‘‘ปิยาปฺปิยํ โข, เทวานมินฺท, ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ; ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ. «Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa de lo querido y lo no querido, cuál es su origen, qué los hace nacer y qué los produce? ¿Qué debe haber para que existan lo querido y lo no querido, y qué debe faltar para que no existan?». «Soberano de los dioses, lo querido y lo no querido tienen su causa en el deseo (chanda); surgen del deseo, nacen del deseo y son producidos por el deseo. Habiendo deseo, existen lo querido y lo no querido; no habiendo deseo, no existen lo querido ni lo no querido». ‘‘ฉนฺโท โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ; กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ? ‘‘ฉนฺโท โข, เทวานมินฺท, วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว; วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ; วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ. «Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa del deseo, cuál es su origen, qué lo hace nacer y qué lo produce? ¿Qué debe haber para que exista el deseo, y qué debe faltar para que no exista?». «Soberano de los dioses, el deseo tiene su causa en el pensamiento (vitakka); surge del pensamiento, nace del pensamiento y es producido por el pensamiento. Habiendo pensamiento, existe el deseo; no habiendo pensamiento, no existe el deseo». ‘‘วิตกฺโก โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ วิตกฺโก โหติ; กิสฺมึ อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ? ‘‘วิตกฺโก โข, เทวานมินฺท, ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิทาโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาสมุทโย ปปญฺจสญฺญาสงฺขาชาติโก ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปภโว; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย สติ วิตกฺโก โหติ; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ. «Pero, venerable señor, ¿cuál es la causa del pensamiento, cuál es su origen, qué lo hace nacer y qué lo produce? ¿Qué debe haber para que exista el pensamiento, y qué debe faltar para que no exista?». «Soberano de los dioses, el pensamiento tiene su causa en las percepciones de la diversificación mental (papañcasaññāsaṅkhā); surge de las percepciones de la diversificación mental, nace de las percepciones de la diversificación mental y es producido por las percepciones de la diversificación mental. Habiendo percepciones de la diversificación mental, existe el pensamiento; no habiendo percepciones de la diversificación mental, no existe el pensamiento». ‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? «Pero, venerable señor, ¿cómo debe practicar un bhikkhu para estar siguiendo el camino que conduce al cese de las percepciones de la diversificación mental?». เวทนากมฺมฏฺฐานํ Meditación sobre las sensaciones ๓๕๙. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. 359. «Soberano de los dioses, yo digo que la alegría (somanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. También digo que la aflicción (domanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Del mismo modo, digo que la ecuanimidad (upekkhā) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse». ๓๖๐. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต [Pg.222] อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. 360. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la alegría mental (somanassa) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una alegría: ‘Al cultivar esta alegría para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal alegría no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una alegría: ‘Al cultivar esta alegría para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal alegría debe cultivarse. Entre estas, existe la que es con pensamiento aplicado y sostenido (savitakka savicāra), y la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido (avitakka avicāra); de estas dos, la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es la más refinada. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la alegría mental es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ๓๖๑. ‘‘โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. 361. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que el pesar mental (domanassa) es de dos tipos: aquel que debe cultivarse y aquel que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de un pesar: ‘Al cultivar este pesar para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal pesar no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de un pesar: ‘Al cultivar este pesar para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal pesar debe cultivarse. Entre estos, existe el que es con pensamiento aplicado y sostenido, y el que es sin pensamiento aplicado ni sostenido; de estos dos, el que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es el más refinado. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que el pesar mental es de dos tipos: aquel que debe cultivarse y aquel que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ๓๖๒. ‘‘อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. 362. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la ecuanimidad (upekkhā) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una ecuanimidad: ‘Al cultivar esta ecuanimidad para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal ecuanimidad no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una ecuanimidad: ‘Al cultivar esta ecuanimidad para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal ecuanimidad debe cultivarse. Entre estas, existe la que es con pensamiento aplicado y sostenido, y la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido; de estas dos, la que es sin pensamiento aplicado ni sostenido es la más refinada. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la ecuanimidad es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ๓๖๓. ‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ [Pg.223] อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต, ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. 363. “De esta manera, oh Sakka, señor de los dioses, el monje practica el camino que es adecuado y conduce al cese de las percepciones y conceptualizaciones de la proliferación mental (papañcasaññāsaṅkhā)”. Así el Bienaventurado, habiendo sido interrogado por Sakka, señor de los dioses, respondió a la pregunta. Sakka, señor de los dioses, con el corazón complacido, se regocijó y deleitó con lo dicho por el Bienaventurado: “¡Así es, Bienaventurado! ¡Así es, Sugata! Al escuchar la respuesta del Bienaventurado a la pregunta, he cruzado las dudas y mis incertidumbres han desaparecido en este asunto”. ปาติโมกฺขสํวโร La restricción del Pātimokkha ๓๖๔. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – 364. De este modo, Sakka, señor de los dioses, habiéndose regocijado y deleitado con lo dicho por el Bienaventurado, le hizo una pregunta adicional: ‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพ’’มฺปิ. “¿Cómo debe practicar un monje, señor, para estar practicando la restricción del Pātimokkha?”. “Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal (kāyasamācāra) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Digo que la conducta verbal (vacīsamācāra) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse. Digo que la búsqueda (pariyesana) es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse”. ‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. “‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una conducta corporal: ‘Al cultivar esta conducta corporal para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal conducta corporal no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una conducta corporal: ‘Al cultivar esta conducta corporal para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal conducta corporal debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta corporal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ‘‘วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร เสวิตพฺโพ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. “‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta verbal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una conducta verbal: ‘Al cultivar esta conducta verbal para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal conducta verbal no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una conducta verbal: ‘Al cultivar esta conducta verbal para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal conducta verbal debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la conducta verbal es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ‘‘ปริเยสนํปาหํ[Pg.224], เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. “‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la búsqueda es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Esto fue dicho, ¿pero con respecto a qué fue dicho? Allí, cuando uno sabe de una búsqueda: ‘Al cultivar esta búsqueda para mí, los estados inoficiosos aumentan y los estados oficiosos disminuyen’, tal búsqueda no debe cultivarse. Allí, cuando uno sabe de una búsqueda: ‘Al cultivar esta búsqueda para mí, los estados inoficiosos disminuyen y los estados oficiosos aumentan’, tal búsqueda debe cultivarse. ‘Oh Sakka, señor de los dioses, digo que la búsqueda es de dos tipos: aquella que debe cultivarse y aquella que no debe cultivarse’. Lo que se dijo fue en referencia a esto”. ‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. «En verdad, oh señor de los devas, el monje que practica de esta manera es alguien que practica para la restricción del Pātimokkha». Así respondió el Bienaventurado a la pregunta de Sakka, el señor de los devas. Satisfecho, Sakka, el señor de los devas, se deleitó y se regocijó en las palabras del Bienaventurado, diciendo: «Así es, Bienaventurado; así es, Sugata. Mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta». อินฺทฺริยสํวโร La restricción de las facultades ๓๖๕. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – 365. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, le formuló una pregunta adicional: ‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ อินฺทฺริยสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ. «¿Pero de qué manera, señor, debe practicar un monje para ser alguien que practica para la restricción de las facultades?». «Oh señor de los devas, respecto a las formas cognoscibles por el ojo, hablo de dos clases: aquellas que deben seguirse y aquellas que no deben seguirse. Respecto a los sonidos cognoscibles por el oído, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los olores cognoscibles por la nariz, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los sabores cognoscibles por la lengua, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los objetos tangibles cognoscibles por el cuerpo, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse. Respecto a los fenómenos mentales cognoscibles por la mente, oh señor de los devas, hablo de dos clases: aquellos que deben seguirse y aquellos que no deben seguirse». เอวํ วุตฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – Habiéndose dicho esto, Sakka, señor de los devas, se dirigió al Bienaventurado de esta manera: ‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. ยถารูปํ, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ [Pg.225] น เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํ เสวโต…เป… ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํ เสวโต… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ เสวโต… กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํ เสวโต… มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม น เสวิตพฺโพ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม เสวิตพฺโพ. «Venerable señor, comprendo detalladamente el significado de lo que el Bienaventurado ha expuesto de forma breve: Venerable señor, cuando al seguir una forma cognoscible por el ojo, aumentan los estados perjudiciales y disminuyen los estados beneficiosos, tal forma cognoscible por el ojo no debe seguirse. Pero cuando al seguir una forma cognoscible por el ojo, disminuyen los estados perjudiciales y aumentan los estados beneficiosos, tal forma cognoscible por el ojo debe seguirse. [De la misma manera], venerable señor, respecto a los sonidos... olores... sabores... objetos tangibles... y fenómenos mentales cognoscibles por la mente: cuando al seguir un fenómeno mental aumentan los estados perjudiciales y disminuyen los estados beneficiosos, tal fenómeno mental no debe seguirse; pero cuando al seguir un fenómeno mental disminuyen los estados perjudiciales y aumentan los estados beneficiosos, tal fenómeno mental debe seguirse». ‘‘อิมสฺส โข เม, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานโต ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. «Venerable señor, comprendiendo así detalladamente el significado de lo que el Bienaventurado expuso en breve, mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta». ๓๖๖. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – 366. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, le formuló una pregunta adicional: ‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ. «¿Acaso, señor, todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin?». «No, señor de los devas, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin». ‘‘กสฺมา ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘อเนกธาตุ นานาธาตุ โข, เทวานมินฺท, โลโก. ตสฺมึ อเนกธาตุนานาธาตุสฺมึ โลเก ยํ ยเทว สตฺตา ธาตุํ อภินิวิสนฺติ, ตํ ตเทว ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ. «¿Pero por qué, señor, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin?». «El mundo, señor de los devas, posee diversos y variados elementos. En este mundo de diversos y variados elementos, los seres se aferran obstinadamente a uno u otro elemento y, sosteniéndolo con fuerza y convicción, afirman: “Solo esto es la verdad, cualquier otra cosa es vana”. Por lo tanto, no todos los ascetas y brahmanes tienen una sola doctrina, una sola conducta, un solo propósito y un solo fin». ‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ. «¿Acaso, señor, todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo?». «No, señor de los devas, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo». ‘‘กสฺมา [Pg.226] ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘เย โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขู ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ. «¿Pero por qué, señor, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo?». «Aquellos monjes, señor de los devas, que se han liberado mediante la extinción del deseo, son quienes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo. Por eso, no todos los ascetas y brahmanes han alcanzado la meta definitiva, la liberación definitiva de las ataduras, la vida santa definitiva y el fin definitivo». อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ. De esta manera, el Bienaventurado respondió a la pregunta que le formuló Sakka, el señor de los devas. Satisfecho, Sakka, el señor de los devas, se deleitó y se regocijó en las palabras del Bienaventurado, diciendo: «Así es, Bienaventurado; así es, Sugata. Mis dudas se han disipado y mi incertidumbre ha desaparecido tras escuchar la respuesta del Bienaventurado a mi pregunta». ๓๖๗. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – 367. Entonces, Sakka, señor de los devas, habiéndose deleitado y regocijado en las palabras del Bienaventurado, se dirigió a él de esta manera: ‘‘เอชา, ภนฺเต, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ, เอชา อิมํ ปุริสํ ปริกฑฺฒติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. ตสฺมา อยํ ปุริโส อุจฺจาวจมาปชฺชติ. เยสาหํ, ภนฺเต, ปญฺหานํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ โอกาสกมฺมมฺปิ นาลตฺถํ, เต เม ภควตา พฺยากตา. ทีฆรตฺตานุสยิตญฺจ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ, ตญฺจ ภควตา อพฺพุฬฺห’’นฺติ. «Venerable señor, el deseo es una enfermedad, el deseo es una úlcera, el deseo es una espina; el deseo arrastra a este ser hacia el renacimiento en una y otra existencia. Debido a ello, este ser cae en estados superiores o inferiores. Venerable señor, no encontré oportunidad de que estas preguntas fueran resueltas por otros ascetas y brahmanes fuera de esta enseñanza, pero el Bienaventurado me las ha aclarado. La espina de la duda y la incertidumbre que estuvo latente en mí durante mucho tiempo, ha sido arrancada por el Bienaventurado». ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, เทวานมินฺท, พฺยากํสุ? สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, เทวานมินฺท, ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘เยสฺวาหํ, ภนฺเต, มญฺญามิ สมณพฺราหฺมณา อารญฺญิกา ปนฺตเสนาสนาติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺฉามิ, เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘โก นาโม อายสฺมา’ติ? เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ – ‘อหํ โข, มาริส, สกฺโก เทวานมินฺโท’ติ. เต มมํเยว อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘กึ ปนายสฺมา, เทวานมินฺท, กมฺมํ กตฺวา อิมํ ฐานํ ปตฺโต’ติ? เตสาหํ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เทเสมิ. เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา [Pg.227] โหนฺติ – ‘สกฺโก จ โน เทวานมินฺโท ทิฏฺโฐ, ยญฺจ โน อปุจฺฉิมฺหา, ตญฺจ โน พฺยากาสี’ติ. เต อญฺญทตฺถุ มมํเยว สาวกา สมฺปชฺชนฺติ, น จาหํ เตสํ. อหํ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สาวโก โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. —Señor de los devas, ¿recuerdas haber planteado estas preguntas a otros ascetas y brahmanes? —Sí, Señor, recuerdo haber planteado estas preguntas a otros ascetas y brahmanes. —Y, ¿cómo te respondieron, Señor de los devas? Si no te es molesto, dínoslo. —No me es molesto, Señor, en presencia del Bienaventurado o de alguien semejante a Él. —Entonces, dínoslo, Señor de los devas. —Señor, a aquellos ascetas y brahmanes que yo consideraba que vivían en reclusión en los bosques, me acercaba a ellos y les hacía estas preguntas. Ellos, al ser interrogados por mí, no sabían responder y, al no saber, me preguntaban a mí: '¿Cómo se llama el venerable?'. Entonces yo les respondía: 'Señores, yo soy Sakka, el Señor de los devas'. Entonces ellos me preguntaban más: '¿Y qué acción realizó el venerable Señor de los devas para alcanzar este estado?'. Yo les enseñaba el Dhamma tal como lo había escuchado y aprendido. Ellos se sentían satisfechos con solo eso, diciendo: 'Hemos visto a Sakka, el Señor de los devas, y él ha respondido a las preguntas que le hicimos'. De hecho, ellos terminaban convirtiéndose en mis discípulos, y no yo en el suyo. Yo, en cambio, Señor, soy un discípulo del Bienaventurado, un entró-en-la-corriente, no sujeto a caer en mundos inferiores, firme y destinado a la plena iluminación. โสมนสฺสปฏิลาภกถา Relato sobre la obtención de alegría ๓๖๘. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อภิชานาสิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ? 368. —Señor de los devas, ¿recuerdas haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes? —Sí, Señor, recuerdo haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes. —¿Y de qué manera, Señor de los devas, recuerdas haber obtenido antes de ahora una satisfacción y una alegría semejantes? ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคามสฺส เอตทโหสิ – ‘ยา เจว ทานิ ทิพฺพา โอชา ยา จ อสุรา โอชา, อุภยเมตํ เทวา ปริภุญฺชิสฺสนฺตี’ติ. โส โข ปน เม, ภนฺเต, เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ สทณฺฑาวจโร สสตฺถาวจโร น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย โข ปน เม อยํ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ, โส อทณฺฑาวจโร อสตฺถาวจโร เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตตี’’ติ. —En el pasado, Señor, hubo una guerra entre los devas y los asuras en plena batalla. En aquella batalla, Señor, los devas vencieron y los asuras fueron derrotados. Entonces, Señor, tras haber vencido en aquella batalla, a mí, como vencedor, se me ocurrió este pensamiento: 'Ahora, tanto la esencia divina como la esencia de los asuras, ambas serán disfrutadas por los devas'. Sin embargo, Señor, aquella obtención de satisfacción y alegría estaba acompañada de la vara y de las armas; no conducía al desencanto, ni al desapego, ni al cese, ni a la tranquilidad, ni al conocimiento superior, ni a la iluminación, ni al Nibbana. En cambio, Señor, esta satisfacción y alegría que he obtenido al escuchar el Dhamma del Bienaventurado no está acompañada de la vara ni de las armas; conduce al desencanto absoluto, al desapego, al cese, a la tranquilidad, al conocimiento superior, a la iluminación y al Nibbana. ๓๖๙. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทสี’’ติ? ‘‘ฉ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. 369. —¿Y qué beneficios ves, Señor de los devas, para proclamar tal satisfacción y tal alegría? —Señor, veo seis beneficios por los cuales proclamo tal satisfacción y tal alegría. ‘‘อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต; ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส. —Estando aquí mismo, siendo un deva, he obtenido de nuevo mi vida. Sépalo así, Señor. ‘‘อิมํ [Pg.228] โข อหํ, ภนฺเต, ปฐมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el primer beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘จุตาหํ ทิวิยา กายา, อายุํ หิตฺวา อมานุสํ; อมูฬฺโห คพฺภเมสฺสามิ, ยตฺถ เม รมตี มโน. —Al fallecer del cuerpo divino, dejando atrás la vida no humana, entraré sin confusión en una matriz allá donde mi mente se deleite. ‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ทุติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el segundo beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘สฺวาหํ อมูฬฺหปญฺญสฺส, วิหรํ สาสเน รโต; ญาเยน วิหริสฺสามิ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต. —Aquel que yo sea, viviendo deleitado en la Enseñanza, con una sabiduría libre de confusión, viviré de acuerdo con el sendero, plenamente consciente y atento. ‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ตติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el tercer beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘ญาเยน เม จรโต จ, สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสติ; อญฺญาตา วิหริสฺสามิ, สฺเวว อนฺโต ภวิสฺสติ. —Y mientras viva de acuerdo con el sendero, si alcanzo la iluminación, viviré como uno que ha comprendido; ese mismo será mi final en este mundo. ‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, จตุตฺถํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el cuarto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘จุตาหํ มานุสา กายา, อายุํ หิตฺวาน มานุสํ; ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกมฺหิ อุตฺตโม. —Al fallecer del cuerpo humano, dejando atrás la vida humana, volveré a ser un deva, el más excelso en el mundo celestial. ‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ปญฺจมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el quinto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘เต ปณีตตรา เทวา, อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน; อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ, โส นิวาโส ภวิสฺสติ. —Aquellos devas son los más excelsos, los gloriosos Akaniṭṭha; cuando mi vida llegue a su fin último, ese será mi hogar. ‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ฉฏฺฐํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Este es, Señor, el sexto beneficio que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ‘‘อิเม โข อหํ, ภนฺเต, ฉ อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ. —Estos son, Señor, los seis beneficios que veo para proclamar tal satisfacción y tal alegría. ๓๗๐.‘‘อปริโยสิตสงฺกปฺโป[Pg.229], วิจิกิจฺโฉ กถํกถี. 370. —Con pensamientos no realizados, dudoso y perplejo, วิจรึ ทีฆมทฺธานํ, อนฺเวสนฺโต ตถาคตํ. Vagué durante mucho tiempo buscando al Tathāgata. ‘‘ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณ, ปวิวิตฺตวิหาริโน; สมฺพุทฺธา อิติ มญฺญาโน, คจฺฉามิ เต อุปาสิตุํ. —A aquellos ascetas que consideraba que vivían en reclusión, pensando que eran iluminados, iba yo a visitarlos. ‘‘‘กถํ อาราธนา โหติ, กถํ โหติ วิราธนา’; อิติ ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, มคฺเค ปฏิปทาสุ จ. —'¿Cómo se logra el éxito? ¿Cómo se llega al fracaso?'. Al ser preguntados así, no sabían responder sobre el camino ni las prácticas. ‘‘ตฺยสฺสุ ยทา มํ ชานนฺติ, สกฺโก เทวานมาคโต; ตฺยสฺสุ มเมว ปุจฺฉนฺติ, ‘กึ กตฺวา ปาปุณี อิทํ’. —Pero cuando se daban cuenta de que yo era Sakka, el Señor de los devas que había llegado, entonces me preguntaban a mí: '¿Qué hiciste para alcanzar este estado?'. ‘‘เตสํ ยถาสุตํ ธมฺมํ, เทสยามิ ชเน สุตํ ; เตน อตฺตมนา โหนฺติ, ‘ทิฏฺโฐ โน วาสโวติ จ’. —A ellos les enseñaba el Dhamma tal como lo había escuchado y era conocido entre la gente; por eso se sentían satisfechos diciendo: 'Hemos visto a Vāsava'. ‘‘ยทา จ พุทฺธมทฺทกฺขึ, วิจิกิจฺฉาวิตารณํ; โสมฺหิ วีตภโย อชฺช, สมฺพุทฺธํ ปยิรุปาสิย. —Pero cuando vi al Buda, al que cruza más allá de la duda, hoy estoy libre de temor habiendo rendido culto al Plenamente Iluminado. ‘‘ตณฺหาสลฺลสฺส หนฺตารํ, พุทฺธํ อปฺปฏิปุคฺคลํ; อหํ วนฺเท มหาวีรํ, พุทฺธมาทิจฺจพนฺธุนํ. —Al que destruye el dardo de la sed, al Buda, al ser sin par, al Gran Héroe, al Pariente del Sol, rindo homenaje. ‘‘ยํ กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส; ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต. —El homenaje que solíamos rendir a Brahmā junto con los devas, oh Señor, ese mismo hoy te lo rendimos a ti; ¡he aquí que personalmente te rendimos homenaje! ‘‘ตฺวเมว อสิ สมฺพุทฺโธ, ตุวํ สตฺถา อนุตฺตโร; สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ. —Tú solo eres el Plenamente Iluminado, Tú eres el Maestro supremo; en el mundo con sus devas, no existe nadie que sea tu par. ๓๗๑. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘พหูปกาโร โข เมสิ ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ยํ ตฺวํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทสิ. ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิมฺหา อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. เปตฺติเก วา ฐาเน ฐปยิสฺสามิ[Pg.230], คนฺธพฺพราชา ภวิสฺสสิ, ภทฺทญฺจ เต สูริยวจฺฉสํ ทมฺมิ, สา หิ เต อภิปตฺถิตา’’ติ. 371. Entonces, Sakka, el señor de los devas, se dirigió al joven gandhabba Pañcasikha: «Me has sido de gran ayuda, querido Pañcasikha, pues fuiste el primero en predisponer favorablemente al Bienaventurado. Puesto que tú lo predispuesto favorablemente primero, nosotros nos acercamos después para ver a ese Bienaventurado, el Arahant, el Buda Perfectamente Iluminado. Te pondré en la posición de tu padre; serás el rey de los gandhabbas y te daré a la bella Sūriyavacchasā, pues ella es a quien tanto has deseado». อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปาณินา ปถวึ ปรามสิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ. Entonces, Sakka, el señor de los devas, tocando la tierra con su mano, exclamó tres veces esta solemne declaración: «Homenaje a él, el Bienaventurado, el Arahant, el Buda Perfectamente Iluminado». อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อญฺเญสญฺจ อสีติยา เทวตาสหสฺสานํ, อิติ เย สกฺเกน เทวานมินฺเทน อชฺฌิฏฺฐปญฺหา ปุฏฺฐา, เต ภควตา พฺยากตา. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สกฺกปญฺหาตฺเวว อธิวจนนฺติ. Y mientras se exponía esta explicación, surgió en Sakka, el señor de los devas, el Ojo del Dhamma, puro y libre de mácula: «Todo lo que tiene la naturaleza de surgir, tiene la naturaleza de cesar». Lo mismo ocurrió a otros ochenta mil devas. Así, las preguntas que fueron planteadas por Sakka, el señor de los devas, fueron respondidas por el Bienaventurado. Por lo tanto, el nombre de esta explicación es precisamente “Sakkapañha” (Las preguntas de Sakka). สกฺกปญฺหสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ. Aquí termina el Sakkapañha Sutta, el octavo. ๙. มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ 9. Mahāsatipaṭṭhāna Sutta ๓๗๒. เอวํ [Pg.231] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – 372. Así lo he oído. En una ocasión, el Bienaventurado residía entre los kurus, en una ciudad de los kurus llamada Kammāsadhamma. Allí, el Bienaventurado se dirigió a los monjes: «¡Monjes!». «¡Señor!», respondieron aquellos monjes al Bienaventurado. El Bienaventurado dijo lo siguiente: อุทฺเทโส Introducción ๓๗๓. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. 373. «Monjes, este es el camino único para la purificación de los seres, para la superación del dolor y el lamento, para la extinción del sufrimiento y la aflicción, para el logro del noble sendero y para la realización del Nirvana; a saber, los cuatro fundamentos de la atención plena. ‘‘กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ¿Cuáles son los cuatro? Aquí, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando las sensaciones en las sensaciones, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando la mente en la mente, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales, ardiente, con clara comprensión y atención plena, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo. อุทฺเทโส นิฏฺฐิโต. Aquí termina la introducción. กายานุปสฺสนา อานาปานปพฺพํ Contemplación del cuerpo: sección sobre la respiración ๓๗๔. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ, สโตว ปสฺสสติ. ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ[Pg.232], ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. 374. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando el cuerpo en el cuerpo? Aquí, monjes, un monje que se ha retirado al bosque, al pie de un árbol o a un lugar solitario, se sienta con las piernas cruzadas, mantiene el cuerpo erguido y establece la atención plena frente a sí. Atentamente inhala, atentamente exhala. Al inhalar largo, comprende: “Inhalo largo”; al exhalar largo, comprende: “Exhalo largo”. Al inhalar corto, comprende: “Inhalo corto”; al exhalar corto, comprende: “Exhalo corto”. Se entrena así: “Inhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Exhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”. Se entrena así: “Inhalaré tranquilizando la formación corporal”; se entrena así: “Exhalaré tranquilizando la formación corporal”. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข ภมกาโร วา ภมการนฺเตวาสี วา ทีฆํ วา อญฺฉนฺโต ‘ทีฆํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อญฺฉนฺโต ‘รสฺสํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. «Monjes, al igual que un hábil tornero o su aprendiz, al hacer un giro largo, comprende: “Hago un giro largo”, o al hacer un giro corto, comprende: “Hago un giro corto”; de la misma manera, monjes, un monje al inhalar largo comprende: “Inhalo largo”; al exhalar largo, comprende: “Exhalo largo”; al inhalar corto, comprende: “Inhalo corto”; al exhalar corto, comprende: “Exhalo corto”. Se entrena así: “Inhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Exhalaré experimentando todo el cuerpo de la respiración”; se entrena así: “Inhalaré tranquilizando la formación corporal”; se entrena así: “Exhalaré tranquilizando la formación corporal”. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del cese en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del surgimiento y del cese en el cuerpo. O bien, se le establece la atención plena de que “existe el cuerpo” solo en la medida necesaria para el conocimiento y la presencia mental. Y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo.» อานาปานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí termina la sección sobre la respiración. กายานุปสฺสนา อิริยาปถปพฺพํ Contemplación del cuerpo: sección sobre las posturas ๓๗๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คจฺฉนฺโต วา ‘คจฺฉามี’ติ ปชานาติ, ฐิโต วา ‘ฐิโตมฺหี’ติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา ‘นิสินฺโนมฺหี’ติ ปชานาติ, สยาโน วา ‘สยาโนมฺหี’ติ ปชานาติ, ยถา ยถา วา ปนสฺส กาโย ปณิหิโต โหติ, ตถา ตถา นํ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี [Pg.233] วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. 375. «Además, monjes, un monje, cuando camina, comprende: “Estoy caminando”; cuando está de pie, comprende: “Estoy de pie”; cuando está sentado, comprende: “Estoy sentado”; cuando está acostado, comprende: “Estoy acostado”. O comprende su cuerpo tal como este se encuentre dispuesto. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del cese en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del surgimiento y del cese en el cuerpo. O bien, se le establece la atención plena de que “existe el cuerpo” solo en la medida necesaria para el conocimiento y la presencia mental. Y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo.» อิริยาปถปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí termina la sección sobre las posturas. กายานุปสฺสนา สมฺปชานปพฺพํ Contemplación del cuerpo: sección sobre la clara comprensión ๓๗๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. 376. “Además, monjes, un monje actúa con clara comprensión al avanzar y al retroceder; actúa con clara comprensión al mirar hacia adelante y al mirar a los lados; actúa con clara comprensión al doblar y al extender sus extremidades; actúa con clara comprensión al vestir el manto exterior, al llevar el cuenco y el hábito; actúa con clara comprensión al comer, beber, masticar y saborear; actúa con clara comprensión al defecar y al orinar; actúa con clara comprensión al caminar, estar de pie, sentarse, dormir, despertar, hablar y permanecer en silencio. Así, en cuanto al propio cuerpo... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. สมฺปชานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí concluye la sección sobre la clara comprensión. กายานุปสฺสนา ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ Contemplación del cuerpo: Sección sobre la reflexión sobre lo repulsivo. ๓๗๗. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ [Pg.234] อุทริยํ กรีสํ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท, อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. 377. “Además, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, desde las plantas de los pies hacia arriba y desde la coronilla hacia abajo, delimitado por la piel y lleno de diversas clases de impurezas: ‘En este cuerpo hay cabellos, vellos, uñas, dientes, piel; carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones; corazón, hígado, membranas, bazo, pulmones; intestino grueso, intestino delgado, comida sin digerir, excremento; bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa; lágrimas, aceite de la piel, saliva, mucosidad, fluido sinovial y orina’.” ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุภโตมุขา ปุโตฬิ ปูรา นานาวิหิตสฺส ธญฺญสฺส, เสยฺยถิทํ สาลีนํ วีหีนํ มุคฺคานํ มาสานํ ติลานํ ตณฺฑุลานํ. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส มุญฺจิตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อิเม สาลี, อิเม วีหี อิเม มุคฺคา อิเม มาสา อิเม ติลา อิเม ตณฺฑุลา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… มุตฺต’นฺติ. “Monjes, es como si hubiera una bolsa con aberturas en ambos extremos, llena de diversas clases de granos, tales como: arroz de montaña, arroz con cáscara, frijoles mungo, frijoles negros, sésamo y arroz descascarillado; y un hombre con buena vista la abriera y reflexionara: ‘Esto es arroz de montaña, esto es arroz con cáscara, estos son frijoles mungo, estos son frijoles negros, esto es sésamo, esto es arroz descascarillado’. De la misma manera, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, desde las plantas de los pies hacia arriba y desde la coronilla hacia abajo, delimitado por la piel y lleno de diversas clases de impurezas: ‘En este cuerpo hay cabellos, vellos... [y así sucesivamente]... orina’.” อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. “Así, en cuanto al propio cuerpo... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí concluye la sección sobre la reflexión sobre lo repulsivo. กายานุปสฺสนา ธาตุมนสิการปพฺพํ Contemplación del cuerpo: Sección sobre la reflexión sobre los elementos. ๓๗๘. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. 378. “Además, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, tal como está posicionado y dispuesto, en términos de sus elementos: ‘En este cuerpo hay el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire’.” ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. “Monjes, es como si un experto carnicero o su aprendiz, habiendo matado una vaca, se sentara en una encrucijada de cuatro caminos habiéndola dividido en trozos; de la misma manera, monjes, el monje reflexiona sobre este mismo cuerpo, tal como está posicionado y dispuesto, en términos de sus elementos: ‘En este cuerpo hay el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire’.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. “Así, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. ธาตุมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí concluye la sección sobre la reflexión sobre los elementos. กายานุปสฺสนา นวสิวถิกปพฺพํ Contemplación del cuerpo: Sección sobre las nueve contemplaciones en el cementerio. ๓๗๙. ‘‘ปุน [Pg.235] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. 379. “Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio, muerto hace uno, dos o tres días, hinchado, lívido y purulento; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. “Así, internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ กงฺเกหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ พฺยคฺเฆหิ วา ขชฺชมานํ ทีปีหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. “Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio, siendo devorado por cuervos, halcones, buitres, garzas, perros, tigres, leopardos, chacales o por diversas clases de gusanos; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. “Así, internamente... [y así sucesivamente]... de esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสา วิทิสา วิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน โคปฺผกฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ปิฏฺฐิฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. “Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio: un esqueleto con carne y sangre, mantenido unido por los tendones... un esqueleto sin carne, manchado de sangre, mantenido unido por los tendones... un esqueleto sin carne ni sangre, mantenido unido por los tendones... o huesos sueltos esparcidos en todas direcciones: aquí el hueso de una mano, allá el hueso de un pie, aquí el hueso del tobillo, allá el hueso de la pierna, aquí el hueso del muslo, allá el hueso de la cadera, aquí una costilla, allá el hueso de la espalda, aquí el hueso del hombro, allá el hueso del cuello, aquí el hueso de la mandíbula, allá el hueso de un diente, aquí el cráneo. El monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… วิหรติ. “Así, internamente... [y así sucesivamente]... reside [contemplando el cuerpo en el cuerpo]”. ‘‘ปุน [Pg.236] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฏิภาคานิ…เป… อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ …เป… อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. “Además, monjes, como si viera un cuerpo arrojado en un cementerio: huesos blancos del color de una concha... huesos amontonados de más de un año de antigüedad... o huesos podridos convertidos en polvo; el monje aplica esto a su propio cuerpo: ‘Este cuerpo mío también es de tal naturaleza, llegará a ser así y no puede escapar a ello’. De esta manera, reside contemplando el cuerpo en el cuerpo internamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo externamente, o reside contemplando el cuerpo en el cuerpo tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en el cuerpo, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en el cuerpo, o reside contemplando tanto la naturaleza del surgimiento como la del desvanecimiento en el cuerpo. O bien, la atención de que ‘hay un cuerpo’ está establecida en él únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención constante. Y reside de manera independiente, sin apegarse a nada en el mundo. De esta manera, monjes, el monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo”. นวสิวถิกปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí concluye la sección sobre las nueve contemplaciones en el cementerio. จุทฺทส กายานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา. Aquí concluyen las catorce contemplaciones del cuerpo. เวทนานุปสฺสนา Contemplación de las sensaciones. ๓๘๐. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ทุกฺขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อทุกฺขมสุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา เวทนาสุ [Pg.237] เวทนานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ เวทนา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ. 380. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando las sensaciones en las sensaciones? En esto, monjes, al experimentar una sensación placentera, un monje comprende con claridad: 'Experimento una sensación placentera'. Al experimentar una sensación dolorosa, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa'. Al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera'. Al experimentar una sensación placentera mundana, comprende: 'Experimento una sensación placentera mundana'; o al experimentar una sensación placentera espiritual, comprende: 'Experimento una sensación placentera espiritual'. Al experimentar una sensación dolorosa mundana, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa mundana'; o al experimentar una sensación dolorosa espiritual, comprende: 'Experimento una sensación dolorosa espiritual'. Al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera mundana, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera mundana'; o al experimentar una sensación ni-dolorosa-ni-placentera espiritual, comprende: 'Experimento una sensación ni-dolorosa-ni-placentera espiritual'. De este modo, vive contemplando las sensaciones en las sensaciones internamente, o vive contemplando las sensaciones en las sensaciones externamente, o vive contemplando las sensaciones en las sensaciones tanto interna como externamente. Vive contemplando el fenómeno del surgimiento en las sensaciones, o vive contemplando el fenómeno de la desaparición en las sensaciones, o vive contemplando el fenómeno tanto del surgimiento como de la desaparición en las sensaciones. O bien, mantiene establecida la atención de que 'existe la sensación' únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención plena, y vive de manera independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje vive contemplando las sensaciones en las sensaciones. เวทนานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา. La contemplación de las sensaciones ha concluido. จิตฺตานุปสฺสนา Contemplación de la mente ๓๘๑. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, ‘อตฺถิ จิตฺต’นฺติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ. 381. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando la mente en la mente? En esto, monjes, un monje comprende la mente con deseo como 'mente con deseo', y comprende la mente sin deseo como 'mente sin deseo'. Comprende la mente con odio como 'mente con odio', y comprende la mente sin odio como 'mente sin odio'. Comprende la mente con engaño como 'mente con engaño', y comprende la mente sin engaño como 'mente sin engaño'. Comprende la mente contraída como 'mente contraída', y comprende la mente dispersa como 'mente dispersa'. Comprende la mente expandida como 'mente expandida', y comprende la mente no expandida como 'mente no expandida'. Comprende la mente superable como 'mente superable', y comprende la mente insuperable como 'mente insuperable'. Comprende la mente concentrada como 'mente concentrada', y comprende la mente no concentrada como 'mente no concentrada'. Comprende la mente liberada como 'mente liberada', y comprende la mente no liberada como 'mente no liberada'. De este modo, vive contemplando la mente en la mente internamente, o vive contemplando la mente en la mente externamente, o vive contemplando la mente en la mente tanto interna como externamente. Vive contemplando el fenómeno del surgimiento en la mente, o vive contemplando el fenómeno de la desaparición en la mente, o vive contemplando el fenómeno tanto del surgimiento como de la desaparición en la mente. O bien, mantiene establecida la atención de que 'existe la mente' únicamente con el propósito del conocimiento y de la atención plena, y vive de manera independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje vive contemplando la mente en la mente. จิตฺตานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา. La contemplación de la mente ha concluido. ธมฺมานุปสฺสนา นีวรณปพฺพํ Contemplación de los fenómenos: la sección de los obstáculos ๓๘๒. ‘‘กถญฺจ [Pg.238] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ? 382. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos? En esto, monjes, un monje vive contemplando los fenómenos en los fenómenos con respecto a los cinco obstáculos. ¿Y cómo, monjes, vive un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos con respecto a los cinco obstáculos? ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. En esto, monjes, si hay deseo sensual presente en él, el monje comprende con claridad: 'Hay deseo sensual presente en mi interior'. Si no hay deseo sensual presente en él, comprende: 'No hay deseo sensual presente en mi interior'. Comprende cómo surge el deseo sensual que aún no había surgido, comprende cómo se abandona el deseo sensual ya surgido y comprende cómo el deseo sensual ya abandonado no vuelve a surgir en el futuro. ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. Si hay malicia presente en él, el monje comprende: 'Hay malicia presente en mi interior'. Si no hay malicia presente en él, comprende: 'No hay malicia presente en mi interior'. Comprende cómo surge la malicia que aún no había surgido, comprende cómo se abandona la malicia ya surgida y comprende cómo la malicia ya abandonada no vuelve a surgir en el futuro. ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. Si hay pereza y torpor presentes en él, el monje comprende: 'Hay pereza y torpor presentes en mi interior'. Si no hay pereza y torpor presentes en él, comprende: 'No hay pereza y torpor presentes en mi interior'. Comprende cómo surge la pereza y torpor que aún no había surgido, comprende cómo se abandona la pereza y torpor ya surgida y comprende cómo la pereza y torpor ya abandonada no vuelve a surgir en el futuro. ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Cuando la inquietud y el remordimiento están presentes internamente, comprende: ‘Hay inquietud y remordimiento en mí’; o cuando la inquietud y el remordimiento están ausentes internamente, comprende: ‘No hay inquietud ni remordimiento en mí’. Comprende cómo surge la inquietud y el remordimiento no surgidos, comprende cómo se abandona la inquietud y el remordimiento surgidos, y comprende cómo la inquietud y el remordimiento abandonados no vuelven a surgir en el futuro.” ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา [Pg.239] จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Cuando la duda está presente internamente, comprende: ‘Hay duda en mí’; o cuando la duda está ausente internamente, comprende: ‘No hay duda en mí’. Comprende cómo surge la duda no surgida, comprende cómo se abandona la duda surgida, y comprende cómo la duda abandonada no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ. “De esta manera, reside contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los fenómenos. O bien, la atención de que ‘los fenómenos existen’ se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención plena, y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco obstáculos.” นีวรณปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. La sección sobre los obstáculos ha concluido. ธมฺมานุปสฺสนา ขนฺธปพฺพํ Sección sobre la contemplación de los fenómenos: Los agregados ๓๘๓. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. 383. “Además, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego? Aquí, monjes, un monje comprende: ‘Así es la forma, así es el surgimiento de la forma, así es la desaparición de la forma; así es la sensación, así es el surgimiento de la sensación, así es la desaparición de la sensación; así es la percepción, así es el surgimiento de la percepción, así es la desaparición de la percepción; así son las formaciones mentales, así es el surgimiento de las formaciones mentales, así es la desaparición de las formaciones mentales; así es la conciencia, así es el surgimiento de la conciencia, así es la desaparición de la conciencia’. De esta manera, reside contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o reside contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los fenómenos, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los fenómenos. O bien, la atención de que ‘los fenómenos existen’ se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención plena, y reside independiente, sin apegarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a los cinco agregados del apego.” ขนฺธปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí termina la sección sobre los agregados. ธมฺมานุปสฺสนา อายตนปพฺพํ Sección sobre la contemplación de los fenómenos: Las bases de los sentidos ๓๘๔. ‘‘ปุน [Pg.240] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ? 384. “Además, monjes, un monje reside contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a las seis bases de los sentidos internas y externas. ¿Y cómo, monjes, reside un monje contemplando los fenómenos en los fenómenos respecto a las seis bases de los sentidos internas y externas?” ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุญฺจ ปชานาติ, รูเป จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Aquí, monjes, un monje comprende el ojo, comprende las formas y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘โสตญฺจ ปชานาติ, สทฺเท จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Comprende el oído, comprende los sonidos y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘ฆานญฺจ ปชานาติ, คนฺเธ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Comprende la nariz, comprende los olores y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘ชิวฺหญฺจ ปชานาติ, รเส จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Comprende la lengua, comprende los sabores y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘กายญฺจ ปชานาติ, โผฏฺฐพฺเพ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Comprende el cuerpo, comprende los objetos tangibles y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘มนญฺจ [Pg.241] ปชานาติ, ธมฺเม จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ. “Comprende la mente, comprende los objetos mentales y comprende el grillete que surge dependiendo de ambos; comprende cómo surge el grillete no surgido, comprende cómo se abandona el grillete surgido y comprende cómo el grillete abandonado no vuelve a surgir en el futuro.” ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ. «Así, mora contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Mora contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza de la desaparición en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como de la desaparición en los fenómenos. O bien, la atención de que «existen los fenómenos» se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y para la atención plena. Y mora independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. De esta manera, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las seis bases sensoriales internas y externas.» อายตนปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Se concluye la sección sobre las bases sensoriales. ธมฺมานุปสฺสนา โพชฺฌงฺคปพฺพํ Contemplación de los fenómenos: Sección sobre los factores de iluminación ๓๘๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. 385. «Nuevamente, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en los siete factores de iluminación. ¿Y cómo, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en los siete factores de iluminación? Aquí, monjes, cuando el factor de iluminación de la atención plena está presente internamente, el monje comprende: «El factor de iluminación de la atención plena está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la atención plena está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la atención plena está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la atención plena aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la atención plena ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส [Pg.242] ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la investigación de los fenómenos está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la energía está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la energía está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la energía está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la energía está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la energía aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la energía ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la alegría está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la alegría está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la alegría está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la alegría está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la alegría aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la alegría ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la tranquilidad está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la tranquilidad está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la tranquilidad está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la tranquilidad está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la tranquilidad aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la tranquilidad ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la concentración está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la concentración está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la concentración está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la concentración está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la concentración aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la concentración ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ. «Cuando el factor de iluminación de la ecuanimidad está presente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la ecuanimidad está presente en mí»; o cuando el factor de iluminación de la ecuanimidad está ausente internamente, comprende: «El factor de iluminación de la ecuanimidad está ausente en mí». También comprende cómo surge el factor de iluminación de la ecuanimidad aún no surgido, y comprende cómo el factor de iluminación de la ecuanimidad ya surgido llega a la plenitud de su desarrollo.» ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี [Pg.243] วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ. «Así, mora contemplando los fenómenos en los fenómenos internamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos externamente, o mora contemplando los fenómenos en los fenómenos tanto interna como externamente. Mora contemplando la naturaleza del surgimiento en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza de la desaparición en los fenómenos, o mora contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como de la desaparición en los fenómenos. O bien, la atención de que «existen los fenómenos» se establece en él solo en la medida necesaria para el conocimiento y para la atención plena. Y mora independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. De esta manera, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en los siete factores de iluminación.» โพชฺฌงฺคปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Se concluye la sección sobre los factores de iluminación. ธมฺมานุปสฺสนา สจฺจปพฺพํ Contemplación de los fenómenos: Sección sobre las verdades ๓๘๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. 386. «Nuevamente, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las cuatro nobles verdades. ¿Y cómo, monjes, un monje mora contemplando los fenómenos en los fenómenos en las cuatro nobles verdades? Aquí, monjes, un monje comprende tal como es: «Esto es el sufrimiento»; comprende tal como es: «Este es el origen del sufrimiento»; comprende tal como es: «Esta es la cesación del sufrimiento»; comprende tal como es: «Este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento».» ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต. Se concluye la primera sección de recitación. ทุกฺขสจฺจนิทฺเทโส Exposición de la Noble Verdad del Sufrimiento ๓๘๗. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. 387. «¿Y cuál, monjes, es la Noble Verdad del Sufrimiento? El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la muerte es sufrimiento; la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación son sufrimiento; la asociación con lo desagradable es sufrimiento, la separación de lo agradable es sufrimiento, no obtener lo que se desea es sufrimiento; en resumen, los cinco agregados del aferramiento son sufrimiento.» ๓๘๘. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ อภินิพฺพตฺติ ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชาติ. 388. ¿Y qué es, monjes, el nacimiento? El nacimiento de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su producción plena, su descenso [al vientre], su generación, la aparición de los agregados y la obtención de las bases sensoriales. A esto, monjes, se le llama nacimiento. ๓๘๙. ‘‘กตมา [Pg.244] จ, ภิกฺขเว, ชรา? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรา. 389. ¿Y qué es, monjes, la vejez? La vejez de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su decrepitud, la caída de los dientes, el encanecimiento del cabello, el arrugamiento de la piel, la declinación de la vida y la maduración de las facultades. A esto, monjes, se le llama vejez. ๓๙๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มรณํ? ยํ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺสุปจฺเฉโท, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มรณํ. 390. ¿Y qué es, monjes, la muerte? El fallecimiento de los diversos seres en los diversos grupos de seres, su desaparición, la ruptura, el desvanecimiento, la muerte, el fin de la vida, la ruptura de los agregados, el abandono del cadáver y el cese de la facultad vital. A esto, monjes, se le llama muerte. ๓๙๑. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โสโก? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส โสโก โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โสโก. 391. ¿Y qué es, monjes, el pesar? El pesar, el acto de lamentarse, el estado de estar apenado, el pesar interno y el gran pesar interno que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama pesar. ๓๙๒. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริเทโว? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อาเทโว ปริเทโว อาเทวนา ปริเทวนา อาเทวิตตฺตํ ปริเทวิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว ปริเทโว. 392. ¿Y qué es, monjes, el lamento? El llanto, el sollozo, el acto de lamentar, la condición de lamentar, el estado de estar lloroso y el estado de estar en gran lamento que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama lamento. ๓๙๓. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ. 393. ¿Y qué es, monjes, el dolor? El dolor corporal, el desagrado corporal, la sensación dolorosa y desagradable nacida del contacto corporal. A esto, monjes, se le llama dolor. ๓๙๔. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ. 394. ¿Y qué es, monjes, la aflicción? El dolor mental, el desagrado mental, la sensación dolorosa y desagradable nacida del contacto mental. A esto, monjes, se le llama aflicción. ๓๙๕. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปายาโส? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อายาโส อุปายาโส อายาสิตตฺตํ อุปายาสิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปายาโส. 395. ¿Y qué es, monjes, la desesperación? La fatiga, la desesperanza, el estado de estar fatigado y el estado de estar desesperado que surge en aquel que es afectado por una pérdida u otra, o que es golpeado por un estado de sufrimiento u otro. A esto, monjes, se le llama desesperación. ๓๙๖. ‘‘กตโม [Pg.245] จ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อนิฏฺฐา อกนฺตา อมนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อนตฺถกามา อหิตกามา อผาสุกกามา อโยคกฺเขมกามา, ยา เตหิ สทฺธึ สงฺคติ สมาคโม สโมธานํ มิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข. 396. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de asociarse con lo que no es querido? Aquí, cuando alguien tiene formas, sonidos, olores, sabores, tangibles u objetos mentales que son indeseables, desagradables o no placenteros; o cuando tiene trato con personas que desean su perjuicio, su daño, su incomodidad o su falta de seguridad; y el hecho de reunirse, encontrarse, juntarse o mezclarse con ellos. A esto, monjes, se le llama el sufrimiento de asociarse con lo que no es querido. ๓๙๗. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อตฺถกามา หิตกามา ผาสุกกามา โยคกฺเขมกามา มาตา วา ปิตา วา ภาตา วา ภคินี วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, ยา เตหิ สทฺธึ อสงฺคติ อสมาคโม อสโมธานํ อมิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข. 397. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de separarse de lo que es querido? Aquí, cuando alguien tiene formas, sonidos, olores, sabores, tangibles u objetos mentales que son deseables, agradables o placenteros; o cuando tiene trato con personas que desean su beneficio, su bienestar, su comodidad o su seguridad —ya sea madre, padre, hermano, hermana, amigos, colegas o parientes— y el hecho de no reunirse, no encontrarse, no juntarse o no mezclarse con ellos. A esto, monjes, se le llama el sufrimiento de separarse de lo que es querido. ๓๙๘. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ? ชาติธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชาติธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชาติ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. ชราธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชราธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชรา อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. พฺยาธิธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น พฺยาธิธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน พฺยาธิ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. มรณธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น มรณธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน มรณํ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. 398. ¿Y qué es, monjes, el sufrimiento de no obtener lo que se desea? En los seres sujetos al nacimiento, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos al nacimiento! ¡Si tan solo el nacimiento no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la vejez, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la vejez! ¡Si tan solo la vejez no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la enfermedad, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la enfermedad! ¡Si tan solo la enfermedad no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos a la muerte, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos a la muerte! ¡Si tan solo la muerte no viniera a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. En los seres sujetos al pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación, surge este deseo: '¡Oh, si tan solo no estuviéramos sujetos al pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperación! ¡Si tan solo estas cosas no vinieran a nosotros!'. Pero esto no se puede lograr simplemente deseando; esto también es el sufrimiento de no obtener lo que se desea. ๓๙๙. ‘‘กตเม [Pg.246] จ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ. 399. ¿Y qué son, monjes, en resumen, los cinco agregados del apego que son sufrimiento? A saber: el agregado de la forma sujeto al apego, el agregado de la sensación sujeto al apego, el agregado de la percepción sujeto al apego, el agregado de las formaciones mentales sujeto al apego y el agregado de la conciencia sujeto al apego. Estos se llaman, monjes, en resumen, los cinco agregados del apego que son sufrimiento. A esto, monjes, se le llama la Noble Verdad del Sufrimiento. สมุทยสจฺจนิทฺเทโส Explicación de la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento ๔๐๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. 400. ¿Y cuál es, monjes, la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento? Es este deseo (tanha) que conduce a un nuevo renacimiento, que está acompañado de deleite y pasión, encontrando placer aquí y allá. A saber: el deseo de placeres sensoriales, el deseo de existencia y el deseo de no existencia. ‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, กตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. Y este deseo, monjes, ¿dónde surge cuando está surgiendo y dónde se establece cuando se está estableciendo? Dondequiera que en el mundo haya algo de naturaleza querida y placentera, allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse. ‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. ¿Y qué hay en el mundo que sea de naturaleza querida y placentera? El ojo en el mundo es de naturaleza querida y placentera; allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse. El oído en el mundo... la nariz en el mundo... la lengua en el mundo... el cuerpo en el mundo... la mente en el mundo es de naturaleza querida y placentera; allí surge este deseo al surgir, y allí se establece al establecerse. ‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «Las formas en el mundo... los sonidos en el mundo... los olores en el mundo... los sabores en el mundo... los contactos tangibles en el mundo... los fenómenos mentales en el mundo son de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «La conciencia visual en el mundo... la conciencia auditiva en el mundo... la conciencia olfativa en el mundo... la conciencia gustativa en el mundo... la conciencia corporal en el mundo... la conciencia mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «El contacto visual en el mundo... el contacto auditivo en el mundo... el contacto olfativo en el mundo... el contacto gustativo en el mundo... el contacto corporal en el mundo... el contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา [Pg.247] เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «La sensación nacida del contacto visual en el mundo... la sensación nacida del contacto auditivo en el mundo... la sensación nacida del contacto olfativo en el mundo... la sensación nacida del contacto gustativo en el mundo... la sensación nacida del contacto corporal en el mundo... la sensación nacida del contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «La percepción de las formas en el mundo... la percepción de los sonidos en el mundo... la percepción de los olores en el mundo... la percepción de los sabores en el mundo... la percepción de los contactos tangibles en el mundo... la percepción de los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘รูปสญฺเจตนา โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «La volición sobre las formas en el mundo... la volición sobre los sonidos en el mundo... la volición sobre los olores en el mundo... la volición sobre los sabores en el mundo... la volición sobre los contactos tangibles en el mundo... la volición sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «La sed por las formas en el mundo... la sed por los sonidos en el mundo... la sed por los olores en el mundo... la sed por los sabores en el mundo... la sed por los contactos tangibles en el mundo... la sed por los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. «El pensamiento inicial sobre las formas en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento inicial sobre los olores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sabores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento inicial sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece». ‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ. «El pensamiento sostenido sobre las formas en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los olores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sabores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí surge esta sed cuando surge, allí se establece cuando se establece. A esto se le llama, monjes, la noble verdad del origen del sufrimiento». นิโรธสจฺจนิทฺเทโส Exposición de la Verdad del Cese ๔๐๑. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. 401. «¿Y cuál es, monjes, la noble verdad del cese del sufrimiento? Es el cese a través del completo desvanecimiento de esa misma sed, sin que quede rastro de ella; es su abandono, su renuncia, su liberación y la ausencia de apego hacia ella». ‘‘สา [Pg.248] โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ ปหียมานา ปหียติ, กตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «Y esa sed, monjes, ¿dónde se abandona al ser abandonada? ¿Dónde cesa al cesar? Dondequiera que haya en el mundo algo de naturaleza placentera y agradable, allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «¿Y qué hay en el mundo que sea de naturaleza placentera y agradable? El ojo en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar. El oído en el mundo... el olfato en el mundo... la lengua en el mundo... el cuerpo en el mundo... la mente en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «Las formas en el mundo... los sonidos en el mundo... los olores en el mundo... los sabores en el mundo... los contactos tangibles en el mundo... los fenómenos mentales en el mundo son de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «La conciencia visual en el mundo... la conciencia auditiva en el mundo... la conciencia olfativa en el mundo... la conciencia gustativa en el mundo... la conciencia corporal en el mundo... la conciencia mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «El contacto visual en el mundo... el contacto auditivo en el mundo... el contacto olfativo en el mundo... el contacto gustativo en el mundo... el contacto corporal en el mundo... el contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก … ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «La sensación nacida del contacto visual en el mundo... la sensación nacida del contacto auditivo en el mundo... la sensación nacida del contacto olfativo en el mundo... la sensación nacida del contacto gustativo en el mundo... la sensación nacida del contacto corporal en el mundo... la sensación nacida del contacto mental en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «La percepción de las formas en el mundo... la percepción de los sonidos en el mundo... la percepción de los olores en el mundo... la percepción de los sabores en el mundo... la percepción de los contactos tangibles en el mundo... la percepción de los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปสญฺเจตนา [Pg.249] โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «La volición sobre las formas en el mundo... la volición sobre los sonidos en el mundo... la volición sobre los olores en el mundo... la volición sobre los sabores en el mundo... la volición sobre los contactos tangibles en el mundo... la volición sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «La sed por las formas en el mundo... la sed por los sonidos en el mundo... la sed por los olores en el mundo... la sed por los sabores en el mundo... la sed por los contactos tangibles en el mundo... la sed por los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. «El pensamiento inicial sobre las formas en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento inicial sobre los olores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los sabores en el mundo... el pensamiento inicial sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento inicial sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar». ‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ. «El pensamiento sostenido sobre las formas en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sonidos en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los olores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los sabores en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los contactos tangibles en el mundo... el pensamiento sostenido sobre los fenómenos mentales en el mundo es de naturaleza placentera y agradable; allí esta sed se abandona al ser abandonada, allí cesa al cesar. A esto se le llama, monjes, la noble verdad del cese del sufrimiento». มคฺคสจฺจนิทฺเทโส Exposición de la Verdad del Camino ๔๐๒. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. 402. ¿Y cuál es, monjes, la noble verdad del camino que conduce al cese del sufrimiento? Es este mismo Noble Camino Óctuple, a saber: recto entendimiento, rectos pensamientos, recta palabra, recta acción, rectos medios de vida, recto esfuerzo, recta atención y recta concentración. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ? ยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ. ¿Y qué es, monjes, el recto entendimiento? El conocimiento del sufrimiento, el conocimiento del origen del sufrimiento, el conocimiento del cese del sufrimiento y el conocimiento del camino que conduce al cese del sufrimiento. A esto, monjes, se le llama recto entendimiento. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป? เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป. ¿Y qué son, monjes, los rectos pensamientos? El pensamiento de renuncia, el pensamiento de no malevolencia y el pensamiento de no crueldad. A esto, monjes, se le llama rectos pensamientos. ‘‘กตมา [Pg.250] จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา? มุสาวาทา เวรมณี ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ผรุสาย วาจาย เวรมณี สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา. ¿Y qué es, monjes, la recta palabra? Abstenerse de mentir, abstenerse de palabras maliciosas, abstenerse de palabras hirientes y abstenerse de charlas frívolas. A esto, monjes, se le llama recta palabra. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต? ปาณาติปาตา เวรมณี อทินฺนาทานา เวรมณี กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต. ¿Y qué es, monjes, la recta acción? Abstenerse de quitar la vida, abstenerse de tomar lo que no es dado y abstenerse de la conducta sexual incorrecta. A esto, monjes, se le llama recta acción. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก มิจฺฉาอาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว. ¿Y qué son, monjes, los rectos medios de vida? En esto, monjes, un noble discípulo abandona los medios de vida incorrectos y se gana la vida mediante rectos medios de vida. A esto, monjes, se le llama rectos medios de vida. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม. ¿Y qué es, monjes, el recto esfuerzo? En esto, monjes, un monje genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para que no surjan los estados perjudiciales y no saludables que aún no han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para abandonar los estados perjudiciales y no saludables que ya han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha para que surjan los estados saludables que aún no han surgido; genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, aplica su mente y lucha por la permanencia, la no desaparición, el incremento, la abundancia, el desarrollo y la culminación de los estados saludables que ya han surgido. A esto, monjes, se le llama recto esfuerzo. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ. ¿Y qué es, monjes, la recta atención? En esto, monjes, un monje reside contemplando el cuerpo en el cuerpo, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando las sensaciones en las sensaciones, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando la mente en la mente, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo; reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales, ferviente, con clara comprensión y atento, habiendo abandonado la codicia y el pesar respecto al mundo. A esto, monjes, se le llama recta atención. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ [Pg.251] สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. ¿Y qué es, monjes, la recta concentración? En esto, monjes, un monje, alejado de los placeres de los sentidos, alejado de los estados perjudiciales, entra y reside en el primer jhana, que está acompañado por el pensamiento aplicado y el pensamiento sostenido, con el gozo y la felicidad nacidos del retiro. Con la pacificación del pensamiento aplicado y sostenido, entra y reside en el segundo jhana, que posee serenidad interna y unificación de la mente, sin pensamiento aplicado ni sostenido, con el gozo y la felicidad nacidos de la concentración. Con el desvanecimiento del gozo, reside ecuánime, atento y con clara comprensión, y experimenta la felicidad con el cuerpo, entrando y residiendo en el tercer jhana, del cual los nobles dicen: 'Es ecuánime, atento y reside en la felicidad'. Con el abandono del placer y el dolor, y con la desaparición previa de la alegría y el pesar, entra y reside en el cuarto jhana, que no es ni doloroso ni placentero y posee la pureza de la atención debida a la ecuanimidad. A esto, monjes, se le llama recta concentración. Esta, monjes, es la noble verdad del camino que conduce al cese del sufrimiento. ๔๐๓. ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ. 403. Así reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales internamente, o reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales externamente, o reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales tanto interna como externamente. Reside contemplando la naturaleza del surgimiento en los objetos mentales, o reside contemplando la naturaleza del desvanecimiento en los objetos mentales, o reside contemplando la naturaleza tanto del surgimiento como del desvanecimiento en los objetos mentales. O bien, su atención está firmemente establecida en el pensamiento: 'Existen los objetos mentales', solo en la medida necesaria para el conocimiento y la atención. Y reside independiente, sin aferrarse a nada en el mundo. Así es como, monjes, un monje reside contemplando los objetos mentales en los objetos mentales con respecto a las cuatro nobles verdades. สจฺจปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. Aquí termina la sección sobre las verdades. ธมฺมานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา. Aquí termina la contemplación de los objetos mentales. ๔๐๔. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา. 404. Monjes, quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete años, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno. ‘‘ติฏฺฐนฺตุ, ภิกฺขเว, สตฺตวสฺสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ วสฺสานิ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, เอกํ วสฺสํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตมาสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา. Que se dejen estar los siete años, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante seis años... o cinco años... o cuatro años... o tres años... o dos años... o un año... que se deje estar el año, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete meses, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno. ‘‘ติฏฺฐนฺตุ[Pg.252], ภิกฺขเว, สตฺต มาสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ มาสานิ…เป… ปญฺจ มาสานิ… จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ … ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, อฑฺฒมาโส. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตาหํ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตาติ. Que se dejen estar los siete meses, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante seis meses... o cinco meses... o cuatro meses... o tres meses... o dos meses... o un mes... o medio mes... que se deje estar el medio mes, monjes. Quienquiera que practique estas cuatro fundaciones de la atención de esta manera durante siete días, puede esperar uno de estos dos frutos: el conocimiento final en esta misma vida o, si queda algún residuo de apego, el estado de no retorno. ๔๐๕. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. 405. "Monjes, este es el único camino para la purificación de los seres, para la superación del pesar y el lamento, para la desaparición del sufrimiento y la aflicción, para alcanzar el recto sendero y para la realización del Nirvana, a saber, los cuatro fundamentos de la atención plena. Así, lo que se ha dicho fue dicho en referencia a esto". Esto dijo el Bienaventurado. Aquellos monjes se regocijaron y se deleitaron en las palabras del Bienaventurado. มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ. Concluye el Mahāsatipaṭṭhāna Sutta, el noveno. ๑๐. ปายาสิสุตฺตํ 10. Sutta de Pāyāsi ๔๐๖. เอวํ [Pg.253] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน เสตพฺยา นาม โกสลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. 406. Así lo he oído: En una ocasión, el venerable Kumārakassapa viajaba por el país de los kosalas con una gran comunidad de monjes, unos quinientos, y llegó a una ciudad de los kosalas llamada Setabyā. Allí, el venerable Kumārakassapa residía en el bosque de Simsapā, al norte de Setabyā. En aquel tiempo, el noble Pāyāsi gobernaba Setabyā, una ciudad populosa, rica en pastos, madera y agua, abundante en granos, un dominio real otorgado por el rey Pasenadi de Kosala como feudo real y donación religiosa. ปายาสิราชญฺญวตฺถุ La historia del noble Pāyāsi ๔๐๗. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อสฺโสสุํ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ กุมารกสฺสโป สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ. อถ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวนํ. 407. En aquel tiempo, el noble Pāyāsi albergaba esta perniciosa visión: "No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas o malas". Los brahmanes y amos de casa de Setabyā oyeron decir: "El asceta Kumārakassapa, discípulo del asceta Gotama, viajando por el país de los kosalas con una gran comunidad de unos quinientos monjes, ha llegado a Setabyā y reside en el bosque de Simsapā, al norte de la ciudad. De este venerable Kumārakassapa se ha difundido esta excelente fama: 'Es sabio, experto, sagaz, muy instruido, elocuente, de discurso fluido, maduro y un arahant. Ciertamente es beneficioso visitar a tales arahants'". Entonces, los brahmanes y amos de casa de Setabyā salieron de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte, hacia el bosque de Simsapā. ๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต อุตฺตเรนมุเข คจฺฉนฺเต เยน สึสปาวนํ, ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ [Pg.254] – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวน’’นฺติ ? 408. En aquel momento, el noble Pāyāsi se encontraba en el piso superior de su palacio para su siesta diurna. El noble Pāyāsi vio a los brahmanes y amos de casa de Setabyā saliendo de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte hacia el bosque de Simsapā. Al verlos, llamó a su ministro: "Amigo ministro, ¿por qué los brahmanes y amos de casa de Setabyā salen de la ciudad en grandes grupos y congregaciones, dirigiéndose al norte hacia el bosque de Simsapā?". ‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ กุมารกสฺสโป, สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’ติ. ปุรา สมโณ กุมารกสฺสโป เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก พาเล อพฺยตฺเต สญฺญาเปติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. นตฺถิ หิ, โภ ขตฺเต, ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โส ขตฺตา ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห, อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. "Señor, se trata del asceta Kumārakassapa, discípulo del asceta Gotama, que viajando por el país de los kosalas con unos quinientos monjes, ha llegado a Setabyā y reside en el bosque de Simsapā, al norte de la ciudad. De este venerable Kumārakassapa se ha difundido esta excelente fama: 'Es sabio, experto, sagaz, muy instruido, elocuente, de discurso fluido, maduro y un arahant'. Estos señores se acercan para visitar al venerable Kumārakassapa". "Entonces, amigo ministro, ve hacia donde están los brahmanes y amos de casa de Setabyā y diles: 'Señores, el noble Pāyāsi dice que esperen, pues el noble Pāyāsi también irá a visitar al asceta Kumārakassapa'. Antes de que el asceta Kumārakassapa convenza a los necios e inexpertos brahmanes y amos de casa de Setabyā diciendo que 'existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto de las acciones'. Pues ciertamente, amigo ministro, no hay otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto o resultado de las acciones buenas o malas". "Muy bien, señor", respondió el ministro al noble Pāyāsi y fue hacia donde estaban los brahmanes y amos de casa de Setabyā para decirles: "Señores, el noble Pāyāsi dice que esperen, pues el noble Pāyāsi también irá a visitar al asceta Kumārakassapa". ๔๐๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเกหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ ปริวุโต เยน สึสปาวนํ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ [Pg.255] สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เสตพฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. 409. Entonces el noble Pāyāsi, rodeado de los brahmanes y amos de casa de Setabyā, se dirigió al bosque de Simsapā donde estaba el venerable Kumārakassapa. Al llegar, intercambió saludos cordiales con el venerable Kumārakassapa y, tras concluir una conversación amable y memorable, se sentó a un lado. También algunos de los brahmanes y amos de casa de Setabyā se postraron ante el venerable Kumārakassapa y se sentaron a un lado; otros intercambiaron saludos cordiales y se sentaron; algunos se sentaron con las palmas de las manos unidas en señal de respeto; otros anunciaron su nombre y clan y se sentaron; y otros se sentaron a un lado en silencio. นตฺถิกวาโท La doctrina del nihilismo ๔๑๐. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปายาสิ ราชญฺโญ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ กสฺสป, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘นาหํ, ราชญฺญ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม เอวํ วเทยฺย – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ? 410. Sentado a un lado, el noble Pāyāsi dijo al venerable Kumārakassapa: "Señor Kassapa, yo sostengo esta doctrina y visión: 'No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas o malas'". "Noble, nunca he visto ni oído a nadie sostener tal doctrina y visión. ¿Cómo puede alguien decir realmente que 'no existe el otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto de las acciones'?". จนฺทิมสูริยอุปมา El símil de la luna y el sol ๔๑๑. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิเม จนฺทิมสูริยา อิมสฺมึ วา โลเก ปรสฺมึ วา, เทวา วา เต มนุสฺสา วา’’ติ? ‘‘อิเม, โภ กสฺสป, จนฺทิมสูริยา ปรสฺมึ โลเก, น อิมสฺมึ; เทวา เต น มนุสฺสา’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. 411. «En ese caso, príncipe, te preguntaré de nuevo sobre este asunto; respóndeme según te parezca. ¿Qué piensas, príncipe? ¿Están el sol y la luna en este mundo o en el otro mundo? ¿Son ellos dioses o seres humanos?». «Venerable Kassapa, el sol y la luna están en el otro mundo, no en este; son dioses, no seres humanos». «Por esta razón también, príncipe, considera que existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas». ๔๑๒. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย, เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ[Pg.256], โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’ติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 412. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, todavía sostengo esta opinión: “No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo y no existe el fruto ni el resultado de las acciones buenas y malas”». «¿Existe, príncipe, alguna razón por la cual sostengas tal opinión?». «Existe, venerable Kassapa, una razón por la cual sostengo tal opinión». «¿De qué manera, príncipe?». «Venerable Kassapa, aquí tengo amigos, compañeros y parientes consanguíneos que matan seres vivos, toman lo que no se les da, cometen conducta sexual ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, palabras ásperas, charlas frívolas, son codiciosos, tienen mentes llenas de odio y poseen visiones erróneas. En otra ocasión, enferman, sufren y están gravemente afectados. Cuando sé que ya no se recuperarán de esa enfermedad, me acerco a ellos y les digo: “Amigos, hay ciertos ascetas y brahmanes que enseñan y sostienen esta visión: que quienes matan seres vivos, toman lo que no se les da, cometen conducta sexual ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, palabras ásperas, charlas frívolas, son codiciosos, tienen mentes llenas de odio y poseen visiones erróneas, ellos, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un estado de privación, en un mal destino, en un estado de perdición, en el infierno. Ustedes, amigos, son personas que matan, roban, cometen conducta ilícita, mienten, usan palabras maliciosas, ásperas y frívolas, son codiciosos, tienen odio y visiones erróneas. Si lo que dicen esos ascetas y brahmanes es cierto, ustedes, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerán en el infierno. Si es así, amigos, cuando renazcan en el infierno, regresen y díganme: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’. Ustedes son para mí personas de confianza y dignas de crédito; lo que ustedes vean por sí mismos, será para mí como si yo mismo lo hubiera visto”. Ellos aceptan diciendo: “Está bien”, pero ni regresan para informarme ni envían un mensajero. Por esta razón también, venerable Kassapa, sostengo que no existe el otro mundo, ni los seres de nacimiento espontáneo, ni el fruto o resultado de las acciones buenas y malas». โจรอุปมา El símil del ladrón ๔๑๓. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิธ เต ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา [Pg.257] ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน สีสํ ฉินฺทถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน นิสีทาเปยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส โจโร โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ, อุทาหุ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ? ‘‘น หิ โส, โภ กสฺสป, โจโร ลเภยฺย โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. อถ โข นํ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ. ‘‘โส หิ นาม, ราชญฺญ, โจโร มนุสฺโส มนุสฺสภูเตสุ โจรฆาเตสุ น ลภิสฺสติ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา ลภิสฺสนฺติ นิรยปาเลสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต นิรยปาลา, ยาว มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 413. «En ese caso, príncipe, te preguntaré de nuevo sobre este asunto. Respóndeme según te parezca. ¿Qué piensas, príncipe? Imagina que tus hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y te lo presentan diciendo: “Señor, aquí tienes a este ladrón que ha delinquido; impónle el castigo que desees”. Y tú les dices: “Amigos, aten a este hombre con una cuerda fuerte, con las manos a la espalda y bien sujetas; aféitenle la cabeza y llévenlo con el sonido de un tambor de tono áspero de calle en calle y de cruce en cruce; sáquenlo por la puerta sur y corten su cabeza en el lugar de ejecución al sur de la ciudad”. Ellos, aceptando tus órdenes, atan al hombre, lo afeitan y lo llevan hasta el lugar de ejecución. ¿Podría acaso ese ladrón obtener de los verdugos una demora diciendo: “Esperen un momento, señores verdugos, tengo amigos y parientes en tal aldea o pueblo; permítanme ir a verlos antes de regresar”, o acaso los verdugos le cortarían la cabeza mientras él aún está suplicando?». «No, venerable Kassapa, ese ladrón no obtendría tal demora de los verdugos. Al contrario, le cortarían la cabeza mientras aún está suplicando». «Entonces, príncipe, si ese ladrón, siendo un ser humano, no puede obtener una demora de otros seres humanos que son sus verdugos, ¿cómo podrían tus amigos y parientes, que han cometido actos malvados y han renacido en el infierno, obtener de los guardianes del infierno una demora diciendo: “Esperen un momento, señores guardianes del infierno, mientras vamos a informar al príncipe Pāyāsi que realmente existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas”? Por esta razón también, príncipe, considera que existe el otro mundo, que existen los seres de nacimiento espontáneo y que existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas». ๔๑๔. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ [Pg.258] กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตีติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 414. «Aunque el venerable Kassapa diga tal cosa, todavía mantengo esta opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'». «Pero, Rājañña, ¿existe alguna razón por la cual sostengas tal opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'?». «Existe, venerable Kassapa, una razón por la cual sostengo tal opinión». «¿Y de qué manera es eso, Rājañña?». «Venerable Kassapa, en este mundo tengo amigos, colegas y parientes de sangre que se abstienen de quitar la vida, se abstienen de tomar lo que no les pertenece, se abstienen de la conducta sexual ilícita, se abstienen de mentir, se abstienen de las palabras maliciosas, se abstienen de las palabras ásperas y se abstienen de las charlas banales; que no tienen codicia, poseen mentes sin malevolencia y mantienen una visión correcta. En otro momento, ellos enferman, sufren y quedan gravemente dolidos. Cuando sé que ya no se recuperarán de esa enfermedad, me acerco a ellos y les digo: 'Amigos, existen algunos ascetas y brahmanes que sostienen esta enseñanza y visión: "Aquellos que se abstienen de quitar la vida... (y demás virtudes)... tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un destino feliz, en un mundo celestial". Vosotros os habéis abstenido de quitar la vida... y tenéis una visión correcta. Si la palabra de esos venerables ascetas y brahmanes es verdadera, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renaceréis en un destino feliz, en un mundo celestial. Si, amigos, renacéis en un mundo celestial tras la muerte, venid a mí e informadme: "Ciertamente existe otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y resultado de las acciones bien o mal realizadas". Vosotros sois para mí personas dignas de confianza y crédito; lo que hayáis visto por vosotros mismos será para mí como si yo mismo lo hubiera visto'. Ellos aceptan diciendo: 'Está bien', pero ni regresan para informarme ni envían a un mensajero. Esta es también, venerable Kassapa, la razón por la cual sostengo tal opinión: 'No existe otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien o mal realizadas'». คูถกูปปุริสอุปมา Símil del hombre en el pozo de excrementos ๔๑๕. ‘‘เตน [Pg.259] หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส คูถกูเป สสีสกํ นิมุคฺโค อสฺส. อถ ตฺวํ ปุริเส อาณาเปยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธรถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺชถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺเชยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กโรถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหรถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ. 415. «Pues bien, Rājañña, te daré una comparación. Pues mediante una comparación, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el sentido de lo que se dice. Supongamos, Rājañña, que un hombre estuviera sumergido en un pozo de excrementos hasta la cabeza. Y tú ordenaras a tus hombres: '¡Ea, amigos, rescatad a ese hombre de ese pozo de excrementos!'. Ellos, aceptando y diciendo 'Está bien', rescatarían a ese hombre de aquel pozo de excrementos. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, limpiad bien el excremento del cuerpo de ese hombre con tiras de bambú!'. Ellos lo limpiarían bien. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, frotad bien el cuerpo de ese hombre tres veces con arcilla blanca!'. Ellos frotarían bien el cuerpo de aquel hombre tres veces con arcilla blanca. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, tras ungir a ese hombre con aceite, lavadlo bien tres veces con polvo fino!'. Ellos lo lavarían bien tres veces con polvo fino. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, arreglad su cabello y su barba!'. Ellos arreglarían su cabello y su barba. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, ofrecedle una guirnalda costosa, ungüentos costosos y ropas costosas!'. Ellos le ofrecerían la guirnalda costosa, los ungüentos y las ropas costosas. Entonces tú les dirías: '¡Ea, amigos, subid a ese hombre al palacio y servidle los cinco hilos de placeres sensuales!'. Ellos subirían a aquel hombre al palacio y le servirían los cinco hilos de placeres sensuales». ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส สุนฺหาตสฺส สุวิลิตฺตสฺส สุกปฺปิตเกสมสฺสุสฺส อามุกฺกมาลาภรณสฺส โอทาตวตฺถวสนสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตสฺส สมงฺคีภูตสฺส ปริจารยมานสฺส ปุนเทว ตสฺมึ คูถกูเป นิมุชฺชิตุกามตา อสฺสา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุจิ, โภ กสฺสป, คูถกูโป อสุจิ เจว อสุจิสงฺขาโต จ ทุคฺคนฺโธ จ ทุคฺคนฺธสงฺขาโต จ เชคุจฺโฉ จ เชคุจฺฉสงฺขาโต [Pg.260] จ ปฏิกูโล จ ปฏิกูลสงฺขาโต จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, มนุสฺสา เทวานํ อสุจี เจว อสุจิสงฺขาตา จ, ทุคฺคนฺธา จ ทุคฺคนฺธสงฺขาตา จ, เชคุจฺฉา จ เชคุจฺฉสงฺขาตา จ, ปฏิกูลา จ ปฏิกูลสงฺขาตา จ. โยชนสตํ โข, ราชญฺญ, มนุสฺสคนฺโธ เทเว อุพฺพาธติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เต อาคนฺตฺวา อาโรเจสฺสนฺติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. “¿Qué piensas, noble? Supongamos que a un hombre bien bañado, bien ungido, con el cabello y la barba bien arreglados, adornado con guirnaldas y joyas, vestido con ropas blancas, que ha subido a lo alto de un espléndido palacio y está provisto y dotado de los cinco placeres de los sentidos, disfrutando de ellos; ¿le surgiría acaso el deseo de sumergirse de nuevo en ese pozo de excrementos?”. “Ciertamente no, señor Kassapa”. “¿Por qué razón?”. “Porque un pozo de excrementos, señor Kassapa, es sucio y se considera sucio, es maloliente y se considera maloliente, es asqueroso y se considera asqueroso, es repugnante y se considera repugnante”. “Del mismo modo, noble, los seres humanos son para los dioses sucios y se consideran sucios, malolientes y se consideran malolientes, asquerosos y se consideran asquerosos, repugnantes y se consideran repugnantes. El olor de los seres humanos, noble, hostiga a los dioses a cien leguas de distancia. ¿Cómo, pues, tus amigos y parientes, consanguíneos y allegados, que se abstuvieron de matar, de tomar lo que no les fue dado, de la conducta sexual ilícita, de mentir, de las palabras maliciosas, de las palabras ásperas y de las charlas banales, que fueron libres de codicia, de mente benevolente y de visión correcta, y que al disolverse el cuerpo, tras la muerte, han renacido en un buen destino, en el mundo celestial, vendrían a informarte: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’? Por este argumento también, noble, considera que: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’”. ๔๑๖. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย …เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ``ยถา กถํ วิย, ราชญฺญาติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตนฺติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.261] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – `อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโกติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตีติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 416. “A pesar de lo que dice el señor Kassapa, sigo pensando que: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, no existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas’”. “¿Pero existe, noble, alguna razón [para pensar así]?”. “Existe, señor Kassapa, una razón”. “¿De qué manera, noble?”. “En este caso, señor Kassapa, tengo amigos y parientes, consanguíneos y allegados, que se abstuvieron de matar, de tomar lo que no les fue dado, de la conducta sexual ilícita, de mentir y del consumo de licores y bebidas embriagantes que causan negligencia. En un tiempo posterior, caen enfermos, sufren y están gravemente afectados. Cuando comprendo: ‘Ahora no se recuperarán de esta enfermedad’, me acerco a ellos y les digo: ‘Amigos, hay algunos ascetas y brahmanes que sostienen esta doctrina y visión: que quienes se abstienen de matar... y del consumo de licores, al disolverse el cuerpo, tras la muerte, renacen en un buen destino, en el mundo celestial, en compañía de los dioses Tāvatiṃsa. Ustedes se han abstenido de estas cosas. Si las palabras de esos venerables ascetas y brahmanes son ciertas, ustedes renacerán en el mundo celestial de los dioses Tāvatiṃsa. Si, amigos, al morir renacen allí, vengan a informarme: “Existe el otro mundo...”. Ustedes son para mí personas de confianza y dignas de fe; lo que ustedes vean allí por sí mismos, así será’. Ellos aceptan diciendo ‘está bien’, pero ni vuelven para informarme ni envían mensajero alguno. Esta es la razón, señor Kassapa, por la que sostengo que no existe el otro mundo, ni seres de nacimiento espontáneo, ni fruto de las acciones”. ตาวตึสเทวอุปมา El símil de los dioses Tāvatiṃsa ๔๑๗. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ยํ โข ปน, ราชญฺญ, มานุสฺสกํ วสฺสสตํ, เทวานํ ตาวตึสานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว, ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส, เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร, เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ เทวานํ ตาวตึสานํ อายุปฺปมาณํ. เย เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ ปน เตสํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ยาว มยํ ทฺเว วา ตีณิ วา รตฺตินฺทิวา ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, อถ มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจยฺยาม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อปิ นุ เต อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยุํ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อปิ หิ มยํ, โภ กสฺสป, จิรํ กาลงฺกตาปิ ภเวยฺยาม. โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ [Pg.262] – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา. น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ. 417. “Pues bien, noble, te preguntaré sobre esto mismo; responde como te parezca. Lo que para los humanos son cien años, noble, es un solo día y una noche para los dioses Tāvatiṃsa. Treinta de esas noches forman un mes, doce de esos meses un año, y mil de esos años celestiales es la duración de la vida de los dioses Tāvatiṃsa. Supongamos que tus amigos y parientes que se abstuvieron de matar... renacen en compañía de los dioses Tāvatiṃsa. Si ellos pensaran: ‘Disfrutaremos de los cinco placeres celestiales por solo dos o tres días y noches, y luego iremos a informar al noble Pāyāsi que existe el otro mundo...’, ¿podrían acaso venir a informarte?”. “Ciertamente no, señor Kassapa. Pues para entonces, nosotros habríamos muerto hace mucho tiempo. Pero, ¿quién le informa al señor Kassapa que existen los dioses Tāvatiṃsa o que tienen una vida tan larga? No creemos al señor Kassapa cuando dice que existen tales dioses o que viven tanto tiempo”. ชจฺจนฺธอุปมา El símil del ciego de nacimiento ๔๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปสฺเสยฺย กณฺห – สุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. นตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, นตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. สมฺมา นุ โข โส, ราชญฺญ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี…เป… อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. อตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, อตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. น หิ โส, โภ กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺธูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสิ’’. 418. «Supongamos, noble, que un hombre ciego de nacimiento no pudiera ver las formas negras y blancas, ni las formas azules, ni las formas amarillas, ni las formas rojas, ni las formas carmesí; ni lo parejo y lo disparejo, ni las estrellas, ni la luna y el sol. Él podría decir: “No existen las formas negras y blancas, ni existe quien vea formas negras y blancas. No existen las formas azules... ni las formas amarillas... ni las formas rojas... ni las formas carmesí... ni lo parejo y lo disparejo... ni las estrellas... No existen la luna y el sol, ni existe quien vea la luna y el sol. Yo no conozco esto, yo no veo esto, por lo tanto, eso no existe”. Al hablar así, noble, ¿estaría hablando correctamente?» — «No, venerable Kassapa. Existen las formas negras y blancas y existen quienes ven las formas negras y blancas. Existen las formas azules... (pe)... existe lo parejo y lo disparejo y quienes lo ven. Existen las estrellas y quienes ven las estrellas. Existen la luna y el sol y existen quienes ven la luna y el sol. El hecho de que él diga: “Yo no conozco esto, yo no veo esto, por lo tanto, eso no existe”, no significa, venerable Kassapa, que hable correctamente». — «Exactamente de la misma manera, noble, me parece que tu caso es como el del ciego de nacimiento cuando me hablas de ese modo». ‘‘โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’’ติ วา, ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา? น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ. ‘‘น โข, ราชญฺญ, เอวํ ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ, ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. เย โข เต ราชญฺญ สมณพฺราหฺมณา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ[Pg.263], เต ตตฺถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธนฺติ. เต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน อิมํ เจว โลกํ ปสฺสนฺติ ปรญฺจ สตฺเต จ โอปปาติเก. เอวญฺจ โข, ราชญฺญ, ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ; นตฺเวว ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. «¿Pero quién le informa al venerable Kassapa que “existen los devas de los Treinta y Tres” o que “los devas de los Treinta y Tres tienen una vida tan larga”? Nosotros no le creemos al venerable Kassapa cuando dice que “existen los devas de los Treinta y Tres” o que “los devas de los Treinta y Tres tienen una vida tan larga”». — «Noble, el otro mundo no debe ser visto como tú piensas, con este ojo de carne. Aquellos ascetas y brahmanes que recurren a lugares de retiro remotos en selvas y bosques, y que allí moran diligentes, ardientes y resueltos, purifican el ojo divino. Con ese ojo divino, purificado y sobrehumano, ven tanto este mundo como el otro mundo, y a los seres de nacimiento espontáneo. De esta manera, noble, es como debe verse el otro mundo, y no como tú piensas, con este ojo de carne. Por esta razón también, noble, considera que: “Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas”». ๔๑๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธาหํ, โภ กสฺสป, ปสฺสามิ สมณพฺราหฺมเณ สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม ชีวิตุกาเม อมริตุกาเม สุขกาเม ทุกฺขปฏิกูเล. ตสฺส มยฺหํ, โภ กสฺสป, เอวํ โหติ – สเจ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ. อิทานิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา วิสํ วา ขาเทยฺยุํ, สตฺถํ วา อาหเรยฺยุํ, อุพฺพนฺธิตฺวา วา กาลงฺกเรยฺยุํ, ปปาเต วา ปปเตยฺยุํ. ยสฺมา จ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา น เอวํ ชานนฺติ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ, ตสฺมา อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ชีวิตุกามา อมริตุกามา สุขกามา ทุกฺขปฏิกูลา อตฺตานํ น มาเรนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 419. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, mi opinión sobre este asunto sigue siendo esta: “No existe el otro mundo, ni existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas”». — «¿Existe acaso, noble, alguna otra razón...?» — «Existe, venerable Kassapa». — «¿De qué manera, noble?» — «Aquí, venerable Kassapa, veo a ascetas y brahmanes virtuosos, de buena conducta, que desean vivir y no morir, que buscan la felicidad y rechazan el sufrimiento. A mí, venerable Kassapa, se me ocurre lo siguiente: “Si estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta supieran que morir les sería mejor que esto [seguir vivos], entonces estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos ahora mismo ingerirían veneno, o usarían un arma, o se ahorcarían hasta morir, o se lanzarían por un precipicio. Pero como estos honorables ascetas y brahmanes virtuosos no saben que morir les sería mejor que esto, por eso desean vivir y no morir, buscan la felicidad y rechazan el sufrimiento, y no se quitan la vida”. Por esta razón también, venerable Kassapa, mi opinión es que: “No existe el otro mundo, ni existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas”». คพฺภินีอุปมา La parábola de la mujer embarazada ๔๒๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส [Pg.264] ทฺเว ปชาปติโย อเหสุํ. เอกิสฺสา ปุตฺโต อโหสิ ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, เอกา คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข โส พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. อถ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. เอวํ วุตฺเต สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ, สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. ทุติยมฺปิ โข สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ตติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. 420. —En ese caso, príncipe, te daré un símil. Mediante un símil, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, un cierto brahmán tuvo dos esposas. Una tenía un hijo de unos diez o doce años; la otra estaba embarazada y próxima al parto. Entonces, aquel brahmán murió. Al morir su padre, aquel joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’. Ante estas palabras, la mujer brahmán le respondió al joven: ‘Espera un poco, querido, hasta que dé a luz. Si nace un niño, tendrá su parte; si nace una niña, ella estará a tu servicio’. Por segunda vez, el joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’. Por segunda vez, la mujer brahmán le respondió: ‘Espera un poco, querido, hasta que dé a luz. Si nace un niño, tendrá su parte; si nace una niña, ella estará a tu servicio’. Por tercera vez, el joven le dijo a su madrastra: ‘Señora, toda esta riqueza, grano, plata u oro, es mía; en esto no hay nada para usted. Señora, entrégueme la herencia de mi padre’. ‘‘อถ โข สา พฺราหฺมณี สตฺถํ คเหตฺวา โอวรกํ ปวิสิตฺวา อุทรํ โอปาเทสิ – ‘ยาว วิชายามิ ยทิ วา กุมารโก ยทิ วา กุมาริกา’ติ. สา อตฺตานํ เจว ชีวิตญฺจ คพฺภญฺจ สาปเตยฺยญฺจ วินาเสสิ. ยถา ตํ พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี, เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต; เสยฺยถาปิ สา พฺราหฺมณี พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี. น โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา อปกฺกํ ปริปาเจนฺติ; อปิ จ ปริปากํ อาคเมนฺติ. ปณฺฑิตานํ อตฺโถ หิ, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณานํ สีลวนฺตานํ กลฺยาณธมฺมานํ ชีวิเตน. ยถา ยถา โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ, ตถา [Pg.265] ตถา พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ, พหุชนหิตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. Entonces, aquella mujer brahmán tomó un cuchillo, entró en una habitación interior y se abrió el vientre, pensando: ‘A ver si doy a luz a un niño o a una niña’. Ella se destruyó a sí misma, destruyó su vida, destruyó el feto y destruyó su patrimonio. Tal como aquella mujer necia e ignorante que, buscando la herencia de manera imprudente, cayó en una gran desgracia y ruina; exactamente así, príncipe, tú, siendo necio e ignorante, caerás en una gran desgracia y ruina al buscar el otro mundo de manera imprudente, al igual que aquella mujer brahmán necia e ignorante que buscaba la herencia de forma insensata. Los ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta, príncipe, no fuerzan la maduración de lo que aún no está maduro, sino que esperan a que llegue la madurez. Pues la vida de los ascetas y brahmanes sabios, virtuosos y de buena conducta es beneficiosa. Cuanto más tiempo vivan y permanezcan en este mundo los ascetas y brahmanes virtuosos y de buena conducta, tanto más mérito generan y actúan para el bienestar de muchos, para la felicidad de muchos, por compasión hacia el mundo, y para el provecho, el bienestar y la felicidad de los dioses y los hombres. Por lo tanto, príncipe, a través de este razonamiento, considera lo siguiente: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, y existe el fruto y el resultado de las acciones bien y mal realizadas’. ๔๒๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทนฺติ. ยทา มยํ ชานาม ‘กาลงฺกโต โส ปุริโส’ติ, อถ นํ กุมฺภึ โอโรเปตฺวา อุพฺภินฺทิตฺวา มุขํ วิวริตฺวา สณิกํ นิลฺโลเกม – ‘อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 421. —Aunque el venerable Kassapa diga esto, mi opinión sigue siendo esta: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien y mal realizadas’. —Pero, príncipe, ¿existe algún otro argumento...? —Sí, venerable Kassapa, existe un argumento. —¿Y cómo es eso, príncipe? —Venerable Kassapa, aquí mis hombres capturan a un ladrón culpable y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón culpable para usted; aplíquele el castigo que desee’. Entonces les digo: ‘En ese caso, amigos, pongan a este hombre vivo en una tinaja, cierren la boca, séllenla con un cuero húmedo, apliquen una capa gruesa de arcilla húmeda, súbanlo al horno y enciendan el fuego’. Ellos aceptan y, habiendo puesto al hombre vivo en la tinaja, sellando la boca con cuero húmedo y arcilla espesa, lo suben al horno y encienden el fuego. Cuando sabemos que el hombre ha muerto, bajamos la tinaja, rompemos el sello, abrimos la boca y miramos cuidadosamente con la esperanza de ver su alma saliendo. Sin embargo, no vemos su alma saliendo. Por este argumento, venerable Kassapa, mi opinión sigue siendo: ‘No existe el otro mundo, no existen los seres de nacimiento espontáneo, ni existe el fruto o resultado de las acciones bien y mal realizadas’. สุปินกอุปมา El símil del sueño ๔๒๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, ราชญฺญ, ทิวา เสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, โภ กสฺสป, ทิวาเสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ. ‘‘รกฺขนฺติ ตํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ [Pg.266] วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป, รกฺขนฺติ มํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ. ‘‘อปิ นุ ตา ตุยฺหํ ชีวํ ปสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตา หิ นาม, ราชญฺญ, ตุยฺหํ ชีวนฺตสฺส ชีวนฺติโย ชีวํ น ปสฺสิสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. กึ ปน ตฺวํ กาลงฺกตสฺส ชีวํ ปสฺสิสฺสสิ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 422. —En ese caso, príncipe, te preguntaré sobre este mismo punto; responde según te parezca. Príncipe, ¿recuerdas haber tenido un sueño mientras dormías la siesta, viendo un hermoso parque, un hermoso bosque, una hermosa campiña o un hermoso estanque? —Lo recuerdo, venerable Kassapa. —¿Acaso no te cuidan en ese momento tus mujeres, ya sean jorobadas, enanas, bailarinas o jóvenes? —Sí, venerable Kassapa, me cuidan en ese momento. —¿Ven ellas tu alma entrando o saliendo de ti? —Ciertamente no, venerable Kassapa. —Entonces, príncipe, si estas mujeres que están vivas no pueden ver el alma de ti que estás vivo mientras entra o sale, ¿cómo podrías tú ver el alma de alguien que ha muerto mientras entra o sale? Por lo tanto, príncipe, a través de este razonamiento también, considera lo siguiente: ‘Existe el otro mundo, existen los seres de nacimiento espontáneo, y existe el fruto y el resultado de las acciones bien y mal realizadas’. ๔๒๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลนฺติ. ยทา โส ชีวติ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส กาลงฺกโต โหติ ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 423. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, a mí todavía me parece que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». «Pero, príncipe, ¿existe algún argumento...?». «Existe, venerable Kassapa, un argumento...». «¿Y cómo es ese argumento, príncipe?». «En este caso, venerable Kassapa, mis hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón que ha delinquido; impóngale el castigo que desee’. Yo les digo: ‘Pues bien, señores, pesen a este hombre en una balanza mientras aún está vivo; luego, estrángulenlo con una cuerda de arco sin dañar su respiración y, una vez muerto, vuelvan a pesarlo en la balanza’. Ellos, aceptando mi orden, lo pesan vivo, lo estrangulan con la cuerda de arco hasta matarlo y lo vuelven a pesar. Cuando está vivo, es más ligero, más blando y más manejable; pero cuando muere, se vuelve más pesado, más rígido y menos manejable. Este es, venerable Kassapa, el argumento por el cual sostengo que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». สนฺตตฺตอโยคุฬอุปมา El símil de la bola de hierro incandescente ๔๒๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส ทิวสํ สนฺตตฺตํ [Pg.267] อโยคุฬํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ ตุลาย ตุเลยฺย. ตเมนํ อปเรน สมเยน สีตํ นิพฺพุตํ ตุลาย ตุเลยฺย. กทา นุ โข โส อโยคุโฬ ลหุตโร วา โหติ มุทุตโร วา กมฺมญฺญตโร วา, ยทา วา อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ยทา วา สีโต นิพฺพุโต’’ติ? ‘‘ยทา โส, โภ กสฺสป, อโยคุโฬ เตโชสหคโต จ โหติ วาโยสหคโต จ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส อโยคุโฬ เนว เตโชสหคโต โหติ น วาโยสหคโต สีโต นิพฺพุโต, ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ น อุสฺมาสหคโต น วิญฺญาณสหคโต ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 424. «Pues bien, príncipe, te pondré un símil. En este mundo, algunos hombres sabios comprenden el significado de lo que se dice a través de un símil. Imagina, príncipe, que un hombre pesara en una balanza una bola de hierro que ha sido calentada todo el día, estando incandescente, ardiendo y llameante. Y que en otra ocasión la pesara de nuevo cuando ya estuviera fría y apagada. ¿Cuándo sería esa bola de hierro más ligera, más blanda y más manejable: cuando está incandescente, ardiendo y llameante, o cuando está fría y apagada?». «Venerable Kassapa, cuando esa bola de hierro posee calor y posee aire, estando incandescente, ardiendo y llameante, entonces es más ligera, más blanda y más manejable. Pero cuando esa bola de hierro no posee ni calor ni aire, estando fría y apagada, entonces es más pesada, más rígida y menos manejable». «Del mismo modo, príncipe, cuando este cuerpo posee vida, posee calor y posee conciencia, entonces es más ligero, más blando y más manejable. Pero cuando este cuerpo no posee vida, ni calor, ni conciencia, entonces es más pesado, más rígido y menos manejable. Por esta razón, príncipe, considera que: ‘así también existe otro mundo, existen seres de nacimiento espontáneo y existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». ๔๒๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ จมฺมญฺจ มํสญฺจ นฺหารุญฺจ อฏฺฐิญฺจ อฏฺฐิมิญฺชญฺจ ชีวิตา โวโรเปถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ…เป… ชีวิตา โวโรเปนฺติ. ยทา โส อามโต โหติ, ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อวกุชฺชํ นิปาเตถ… ปสฺเสน นิปาเตถ… ทุติเยน ปสฺเสน [Pg.268] นิปาเตถ… อุทฺธํ ฐเปถ… โอมุทฺธกํ ฐเปถ… ปาณินา อาโกเฏถ… เลฑฺฑุนา อาโกเฏถ… ทณฺเฑน อาโกเฏถ… สตฺเถน อาโกเฏถ… โอธุนาถ สนฺธุนาถ นิทฺธุนาถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ โอธุนนฺติ สนฺธุนนฺติ นิทฺธุนนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตสฺส ตเทว จกฺขุ โหติ เต รูปา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว โสตํ โหติ เต สทฺทา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว ฆานํ โหติ เต คนฺธา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สาว ชิวฺหา โหติ เต รสา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สฺเวว กาโย โหติ เต โผฏฺฐพฺพา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 425. «Aunque el venerable Kassapa diga eso, a mí todavía me parece que: ‘por esta razón, no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». «Pero, príncipe, ¿existe algún argumento...?». «Existe, venerable Kassapa, un argumento...». «¿Y cómo es ese argumento, príncipe?». «En este caso, venerable Kassapa, mis hombres capturan a un ladrón que ha cometido un delito y me lo presentan diciendo: ‘Señor, este es un ladrón que ha delinquido; impóngale el castigo que desee’. Yo les digo: ‘Pues bien, señores, quítenle la vida a este hombre sin dañar su epidermis, su piel, su carne, sus tendones, sus huesos ni su médula ósea, para ver si acaso podemos ver su principio vital salir’. Ellos aceptan y le quitan la vida sin dañar su epidermis... ni su médula. Cuando está moribundo, les digo: ‘Pues bien, señores, pongan a este hombre boca arriba, para ver si acaso vemos su principio vital salir’. Lo ponen boca arriba, pero no vemos su principio vital salir. Entonces les digo: ‘Pónganlo boca abajo... pónganlo de un lado... pónganlo del otro lado... pónganlo de pie... pónganlo cabeza abajo... golpéenlo con la palma de la mano... golpéenlo con un terrón... golpéenlo con un palo... golpéenlo con una espada; sacúdanlo, agítenlo, remuénvanlo, para ver si acaso vemos su principio vital salir’. Ellos lo sacuden, lo agitan y lo remueven, pero no vemos su principio vital salir. Ese hombre conserva sus mismos ojos y las formas están ahí, pero no percibe ese objeto con el ojo; conserva sus mismos oídos y los sonidos están ahí, pero no percibe ese objeto con el oído; conserva su misma nariz y los olores están ahí, pero no percibe ese objeto con la nariz; conserva su misma lengua y los sabores están ahí, pero no percibe ese objeto con la lengua; conserva su mismo cuerpo y los objetos táctiles están ahí, pero no percibe ese objeto con el cuerpo. Este es, venerable Kassapa, el argumento por el cual sostengo que: ‘no existe otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas’». สงฺขธมอุปมา El símil del soplador de caracola ๔๒๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สงฺขธโม สงฺขํ อาทาย ปจฺจนฺติมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน อญฺญตโร คาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มชฺเฌ คามสฺส ฐิโต ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. สนฺนิปติตฺวา ตํ สงฺขธมํ เอตทโวจุํ – ‘อมฺโภ, กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. ‘เอโส โข, โภ, สงฺโข นาม ยสฺเสโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. เต ตํ สงฺขํ อุตฺตานํ นิปาเตสุํ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ. เต ตํ สงฺขํ อวกุชฺชํ นิปาเตสุํ, ปสฺเสน นิปาเตสุํ, ทุติเยน ปสฺเสน นิปาเตสุํ, อุทฺธํ ฐเปสุํ, โอมุทฺธกํ ฐเปสุํ, ปาณินา อาโกเฏสุํ, เลฑฺฑุนา อาโกเฏสุํ, ทณฺเฑน อาโกเฏสุํ, สตฺเถน อาโกเฏสุํ, โอธุนึสุ [Pg.269] สนฺธุนึสุ นิทฺธุนึสุ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ. 426. «Por lo tanto, príncipe, te daré un ejemplo. En este mundo, algunos hombres sabios comprenden el significado de lo dicho a través de una parábola. En el pasado, príncipe, cierto tocador de caracolas tomó su caracola y se dirigió a una remota región fronteriza. Llegó a una aldea y, tras situarse en el centro del pueblo, hizo sonar la caracola tres veces; luego la dejó en el suelo y se sentó a un lado. Entonces, príncipe, a los habitantes de esa remota región fronteriza se les ocurrió este pensamiento: '¡Amigos! ¿De quién es este sonido tan cautivador, tan encantador, tan embriagador, tan fascinante y tan arrebatador?'. Tras reunirse, le preguntaron al tocador de caracolas: '¡Amigo! ¿De quién es este sonido tan cautivador, tan encantador, tan embriagador, tan fascinante y tan arrebatador?'. El hombre respondió: 'Amigos, esto se llama caracola, y de ella proviene este sonido tan cautivador, encantador, embriagador, fascinante y arrebatador'. Entonces, ellos pusieron la caracola boca arriba y dijeron: '¡Habla, caracola! ¡Habla, caracola!'. Pero la caracola no emitió ningún sonido. La pusieron boca abajo, de lado, del otro lado, la levantaron, la pusieron de cabeza, la golpearon con la palma de la mano, con un terrón, con un palo, con un arma; la sacudieron, la zarandearon y la agitaron de un lado a otro, diciendo: '¡Habla, caracola! ¡Habla, caracola!'. Pero la caracola no emitió ningún sonido». ‘‘อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส สงฺขธมสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาลา อิเม ปจฺจนฺตชนปทามนุสฺสา, กถญฺหิ นาม อโยนิโส สงฺขสทฺทํ คเวสิสฺสนฺตี’ติ. เตสํ เปกฺขมานานํ สงฺขํ คเหตฺวา ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ อาทาย ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘ยทา กิร, โภ, อยํ สงฺโข นาม ปุริสสหคโต จ โหติ วายามสหคโต จ วายุสหคโต จ, ตทายํ สงฺโข สทฺทํ กโรติ, ยทา ปนายํ สงฺโข เนว ปุริสสหคโต โหติ น วายามสหคโต น วายุสหคโต, นายํ สงฺโข สทฺทํ กโรตี’ติ. เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา อภิกฺกมติปิ ปฏิกฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ วิชานาติ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ, น อุสฺมาสหคโต, น วิญฺญาณสหคโต, ตทา เนว อภิกฺกมติ น ปฏิกฺกมติ น ติฏฺฐติ น นิสีทติ น เสยฺยํ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ น ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ น สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ น ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ น สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ น ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ น วิชานาติ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. «Entonces, príncipe, al tocador de caracolas se le ocurrió este pensamiento: '¡Qué necios son estos habitantes de la región fronteriza! ¿Cómo pueden buscar el sonido de la caracola de una manera tan inapropiada?'. Mientras ellos observaban, él tomó la caracola, la hizo sonar tres veces y se marchó. Entonces, príncipe, a los habitantes de esa remota región fronteriza se les ocurrió este pensamiento: 'Al parecer, amigos, cuando esta caracola está acompañada de un hombre, de un esfuerzo y de aire, entonces emite sonido; pero cuando no está acompañada de un hombre, ni de esfuerzo ni de aire, esta caracola no emite sonido'. Del mismo modo, príncipe, cuando este cuerpo está acompañado de la fuerza vital, del calor y de la conciencia, entonces camina, retrocede, se pone de pie, se sienta, se acuesta, ve formas con el ojo, escucha sonidos con el oído, huele aromas con la nariz, saborea sabores con la lengua, siente contactos con el cuerpo y conoce fenómenos con la mente. Pero cuando este cuerpo no está acompañado de la fuerza vital, ni del calor ni de la conciencia, entonces ya no camina, ni retrocede, ni se pone de pie, ni se sienta, ni se acuesta; no ve formas con el ojo, ni escucha sonidos con el oído, ni huele aromas con la nariz, ni saborea sabores con la lengua, ni siente contactos con el cuerpo, ni conoce fenómenos con la mente. Por este razonamiento, príncipe, deberías considerar: 'De esta manera, existe el otro mundo, existen los seres que renacen espontáneamente, y existe el fruto y el resultado de las acciones buenas y malas'». ๔๒๗. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทถ[Pg.270], อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส จมฺมํ ฉินฺทถ, มํสํ ฉินฺทถ, นฺหารุํ ฉินฺทถ, อฏฺฐึ ฉินฺทถ, อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทนฺติ, เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺเสยฺยาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. 427. «Aunque el venerable Kassapa diga esto, mi opinión al respecto sigue siendo: 'De esta manera, no existe el otro mundo, no existen los seres que renacen espontáneamente, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas'». «¿Pero existe, príncipe, alguna razón...?». «Sí, venerable Kassapa, existe una razón...». «¿Cómo es eso, príncipe?». «Venerable Kassapa, en este mundo, mis hombres capturan a un ladrón criminal y me lo traen diciendo: 'Señor, aquí tienes a un ladrón criminal; impónle el castigo que desees'. Entonces yo les digo: '¡Amigos! Por lo tanto, cortad la piel de este hombre; tal vez podamos ver su principio vital'. Ellos cortan la piel de ese hombre, pero no vemos su principio vital. Entonces les digo: '¡Amigos! Por lo tanto, cortad su cuero, cortad su carne, cortad sus tendones, cortad sus huesos, cortad la médula ósea; tal vez podamos ver su principio vital'. Ellos cortan la médula ósea de ese hombre, pero no vemos su principio vital. Esta es también, venerable Kassapa, la razón por la cual mantengo mi postura: 'De esta manera, no existe el otro mundo, no existen los seres que renacen espontáneamente, ni existe el fruto o resultado de las acciones buenas y malas'». อคฺคิกชฏิลอุปมา La parábola del asceta adorador del fuego ๔๒๘. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร อคฺคิโก ชฏิโล อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิยา สมฺมติ. อถ โข, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปเท สตฺโถ วุฏฺฐาสิ. อถ โข โส สตฺโถ ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส อสฺสมสฺส สามนฺตา เอกรตฺตึ วสิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกเมยฺยํ, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ อุปกรณํ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล กาลสฺเสว วุฏฺฐาย เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส ตสฺมึ สตฺถวาเส ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘น โข เม ตํ ปติรูปํ ยํ เม เปกฺขมานสฺส มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย; ยํนูนาหํ อิมํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทยฺยํ โปเสยฺยํ วฑฺเฒยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทสิ โปเสสิ วฑฺเฒสิ. ยทา โส ทารโก ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา โหติ ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส ชนปเท กญฺจิเทว กรณียํ อุปฺปชฺชิ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, ตาต, ชนปทํ คนฺตุํ; อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ [Pg.271] ปริจเรยฺยาสี’ติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอวํ อนุสาสิตฺวา ชนปทํ อคมาสิ. ตสฺส ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ. 428. —En ese caso, príncipe, te daré un símil. Mediante un símil, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, un cierto asceta de cabellos enredados que cuidaba el fuego vivía en una choza de hojas en un paraje boscoso. En aquel tiempo, príncipe, una caravana de comerciantes se puso en camino a través de la región. Esa caravana se detuvo y pasó una noche cerca de la ermita de aquel asceta antes de partir. Entonces, príncipe, a aquel asceta le surgió este pensamiento: «¿Qué tal si me acerco al lugar donde acampó la caravana? Tal vez encuentre allí algún utensilio que me sea útil». Entonces, aquel asceta, levantándose muy temprano, se dirigió al campamento de la caravana; al llegar, vio en el lugar un niño pequeño, tierno, que yacía de espaldas, abandonado. Al verlo, pensó: «No es apropiado que, estando yo presente, este ser humano muera; sería mejor que llevara a este niño a mi ermita, lo cuidara, lo alimentara y lo criara». Así pues, el asceta llevó al niño a su ermita, lo cuidó, lo alimentó y lo crió. Cuando el niño cumplió diez o doce años, al asceta se le presentó un asunto necesario en la región. Entonces el asceta le dijo al niño: «Hijo, deseo ir a la región; tú, hijo, debes cuidar el fuego. No dejes que el fuego se apague. Si el fuego se te apagara, aquí tienes un hacha, aquí leña y aquí los maderos para frotar; produce fuego y cuida de él». Tras instruir al niño de esta manera, el asceta partió hacia la región. Mientras el niño estaba absorto en sus juegos, el fuego se extinguió. ‘‘อถ โข ตสฺส ทารกสฺส เอตทโหสิ – ‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ – ‘‘อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสี’’ติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’นฺติ. อถ โข โส ทารโก อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสิ, ติธา ผาเลสิ, จตุธา ผาเลสิ, ปญฺจธา ผาเลสิ, ทสธา ผาเลสิ, สตธา ผาเลสิ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสิ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสิ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ. —Entonces el niño pensó: «Mi padre me dijo: “Hijo, debes cuidar el fuego. No dejes que se apague. Si se te apagara, aquí tienes un hacha, aquí leña y aquí los maderos para frotar; produce fuego y cuida de él”. Sería bueno que yo produjera fuego y lo atendiera». Acto seguido, el niño labró los maderos de frotar con el hacha, pensando: «Quizás así obtenga fuego». Pero no obtuvo fuego alguno. Entonces partió los maderos en dos, luego en tres, en cuatro, en cinco, en diez y hasta en cien trozos; los hizo pequeñas astillas, las machacó en un mortero y las aventó al viento fuerte, pensando: «Quizás así obtenga fuego». Pero no obtuvo fuego alguno. ‘‘อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ชนปเท ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ เต, ตาต, อคฺคิ น นิพฺพุโต’ติ? ‘อิธ เม, ตาต, ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ. ตสฺส เม เอตทโหสิ – ‘‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต, ตาต, อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสีติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ตาต, อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉึ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสึ, ติธา ผาเลสึ, จตุธา ผาเลสึ, ปญฺจธา ผาเลสึ, ทสธา ผาเลสึ, สตธา ผาเลสึ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสึ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสึ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉิ’’’นฺติ. อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาโล อยํ ทารโก อพฺยตฺโต, กถญฺหิ นาม อโยนิโส อคฺคึ คเวสิสฺสตี’ติ. ตสฺส เปกฺขมานสฺส อรณิสหิตํ คเหตฺวา อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ [Pg.272] – ‘เอวํ โข, ตาต, อคฺคิ นิพฺพตฺเตตพฺโพ. น ตฺเวว ยถา ตฺวํ พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส อคฺคึ คเวสี’ติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส ปรโลกํ คเวสิสฺสสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. —Entonces aquel asceta, tras concluir su asunto en la región, regresó a su propia ermita; al llegar, le preguntó al niño: «Hijo, ¿espero que el fuego no se haya apagado?». «Padre, mientras estaba absorto en mis juegos, el fuego se apagó. Entonces pensé: “Mi padre me ordenó que cuidara el fuego y que, si se apagaba, usara el hacha, la leña y los maderos para producir fuego y atenderlo”. Así que, padre, labré los maderos de frotar con el hacha pensando que obtendría fuego, pero no fue así. Los partí en muchos pedazos, los hice astillas, los machaqué en un mortero y los aventé al viento fuerte, pero no obtuve fuego». Entonces el asceta pensó: «¡Qué necio y torpe es este niño! ¿Cómo es posible que buscara fuego de una manera tan irracional?». Y mientras el niño observaba, el asceta tomó los maderos, produjo el fuego y le dijo al niño: «Hijo, así es como se produce el fuego; no como tú lo buscabas de forma irracional, siendo necio y torpe». Del mismo modo, príncipe, tú, necio y torpe, buscas el otro mundo de manera irracional. ¡Abandona, príncipe, esa visión perversa! ¡Abandona esa visión perversa! Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo —dijo el venerable Kumāra Kassapa. ๔๒๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ. 429. —Aunque el venerable Kassapa diga esto, aun así no puedo abandonar esta visión perversa. Pues el rey Pasenadi de Kosala me conoce, y también otros reyes de tierras lejanas saben que el príncipe Pāyāsi sostiene tal doctrina y visión: «No existe el otro mundo, no hay seres de nacimiento espontáneo, no hay fruto ni resultado de las acciones buenas o malas». Si yo, señor Kassapa, abandonara ahora esta visión, habría quienes dirían de mí: «¡Qué necio es el príncipe Pāyāsi, qué torpe, qué aferrado está a su error!». Por el enojo hacia quienes me critiquen la mantendré, por el deseo de refutar tus argumentos la mantendré, y por rivalidad ante ti la seguiré sosteniendo —dijo el príncipe. ทฺเว สตฺถวาหอุปมา El Símil de los Dos Jefes de Caravana ๔๓๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ ปุรตฺถิมา ชนปทา ปจฺฉิมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน เยน คจฺฉิ, ขิปฺปํเยว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ตสฺมึ โข ปน สตฺเถ ทฺเว สตฺถวาหา อเหสุํ เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ, เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ. อถ โข เตสํ สตฺถวาหานํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ; เต มยํ เยน เยน คจฺฉาม, ขิปฺปเมว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ยํนูน มยํ อิมํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภเชยฺยาม – เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานี’ติ. เต ตํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภชึสุ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ, เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ. เอโก สตฺถวาโห พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ [Pg.273] ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ’, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ. 430. «Por lo tanto, Rājañña, te haré una comparación. Pues en este mundo, algunos hombres sabios comprenden el sentido de lo dicho mediante una comparación. En tiempos pasados, Rājañña, una gran caravana de mil carretas partió de una región oriental hacia una región occidental. Por dondequiera que pasaba, la hierba, la leña, el agua y el follaje verde se agotaban rápidamente. En esa caravana había dos líderes: uno estaba a cargo de quinientas carretas y el otro de las otras quinientas. Entonces, a esos líderes de caravana se les ocurrió este pensamiento: 'Esta es una gran caravana de mil carretas; por dondequiera que pasamos, la hierba, la leña, el agua y el follaje verde se agotan rápidamente. Sería mejor si dividiéramos esta caravana en dos grupos: uno de quinientas carretas y otro de quinientas carretas'. Así pues, dividieron la caravana en dos grupos de quinientas carretas cada uno. Uno de los líderes de la caravana, habiendo cargado abundante hierba, leña y agua, puso en marcha su caravana. Tras haber viajado dos o tres días, el líder vio venir en dirección contraria a un hombre de piel oscura, ojos rojos, que portaba un carcaj, llevaba una guirnalda de lotos, con ropas y cabellos empapados, en un magnífico carruaje con las ruedas manchadas de lodo. Al verlo, le dijo: 'Señor, ¿de dónde viene?'. 'De tal región'. '¿Hacia dónde va?'. 'A tal región'. 'Señor, ¿acaso ha caído una gran lluvia en el desierto que está más adelante?'. 'Así es, señor; en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus animales de tiro'.» ‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ปุริโส เอวมาห – ‘‘ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. สพฺเพว อนยพฺยสนํ อาปชฺชึสุ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, สพฺเพ โส ยกฺโข อมนุสฺโส ภกฺเขสิ. อฏฺฐิกาเนว เสสานิ. «Entonces, aquel líder de la caravana se dirigió a los caravaneros: 'Señores, este hombre ha dicho: "En el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus bueyes". Por lo tanto, señores, arrojen la hierba, la leña y el agua viejas, y pongan en marcha la caravana con cargas ligeras'. 'Está bien, señor', respondieron los caravaneros aceptando la palabra de su líder; arrojaron las provisiones viejas y partieron con las carretas ligeras. Sin embargo, en el primer lugar de acampada no encontraron ni hierba, ni leña, ni agua. Tampoco en el segundo... ni en el tercero, cuarto, quinto, sexto, ni en el séptimo lugar de acampada encontraron hierba, leña o agua. Todos cayeron en la ruina y el desastre. Aquel espíritu no humano, el yakkha, devoró a todos los seres, tanto hombres como animales, que estaban en esa caravana, dejando solo los huesos.» ‘‘ยทา อญฺญาสิ ทุติโย สตฺถวาโห – ‘พหุนิกฺขนฺโต โข, โภ, ทานิ โส สตฺโถ’ติ พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ. อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ[Pg.274], โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ. «Cuando el segundo líder de la caravana supo que la otra caravana había partido hacía ya tiempo, cargó abundante hierba, leña y agua, y puso en marcha su caravana. Tras haber viajado dos o tres días, vio venir en dirección contraria a un hombre de piel oscura, ojos rojos, que portaba un carcaj, llevaba una guirnalda de lotos, con ropas y cabellos empapados, en un magnífico carruaje con las ruedas manchadas de lodo. Al verlo, le dijo: 'Señor, ¿de dónde viene?'. 'De tal región'. '¿Hacia dónde va?'. 'A tal región'. 'Señor, ¿acaso ha caído una gran lluvia en el desierto que está más adelante?'. 'Así es, señor; en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia. Los caminos están inundados, y hay abundante hierba, leña y agua. Arrojen, señores, la hierba, la leña y el agua viejas; viajen rápido con carretas ligeras y no fatiguen a sus bueyes'.» ‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ‘‘ปุริโส เอวมาห – ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ; มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. อยํ โภ ปุริโส เนว อมฺหากํ มิตฺโต, น ญาติสาโลหิโต, กถํ มยํ อิมสฺส สทฺธาย คมิสฺสาม. น โว ฉฑฺเฑตพฺพานิ ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปถ. น โน ปุราณํ ฉฑฺเฑสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ตญฺจ สตฺถํ อทฺทสํสุ อนยพฺยสนํ อาปนฺนํ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถปิ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, เตสญฺจ อฏฺฐิกาเนว อทฺทสํสุ เตน ยกฺเขน อมนุสฺเสน ภกฺขิตานํ. «Entonces, aquel líder de la caravana se dirigió a los caravaneros: 'Señores, este hombre ha dicho que en el desierto de adelante ha caído una gran lluvia, que los caminos están inundados y que hay mucha hierba, leña y agua; nos ha aconsejado que arrojemos nuestras provisiones viejas y viajemos rápido con cargas ligeras. Pero, señores, este hombre no es nuestro amigo ni nuestro pariente; ¿cómo podemos confiar en su palabra para seguir nuestro camino? No arrojen la hierba, la leña ni el agua viejas; continúen el viaje con las provisiones tal como las cargaron originalmente. No desecharemos lo que ya tenemos'. Los caravaneros, aceptando la palabra de su líder, prosiguieron con las provisiones que traían. En el primer lugar de acampada no encontraron ni hierba, ni leña, ni agua. Tampoco en el segundo... ni en el séptimo lugar de acampada encontraron provisiones. Pero allí encontraron a la otra caravana que había caído en la ruina y el desastre. Vieron únicamente los huesos de aquellos hombres y animales que estaban en esa caravana, tras haber sido devorados por aquel yakkha, el espíritu no humano.» ‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ โข, โภ, สตฺโถ อนยพฺยสนํ อาปนฺโน, ยถา ตํ เตน พาเลน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เตน หิ, โภ, ยานมฺหากํ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา, ยานิ อิมสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยานิ สกสฺมึ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา ยานิ ตสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตํ กนฺตารํ นิตฺถรึสุ, ยถา ตํ ปณฺฑิเตน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต เสยฺยถาปิ โส ปุริโม สตฺถวาโห. เยปิ ตว โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, เตปิ อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ เต สตฺถิกา. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ[Pg.275], ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. ‘‘Entonces, aquel jefe de caravana se dirigi3 a los caravaneros: ‘Amigos, esta caravana ha ca3do en la ruina y el desastre, tal como sucedi3 con aquella caravana debido a su jefe ciego y necio. Por tanto, amigos, en nuestra caravana hay mercanc3as de poco valor; abr3enlas y des1chenlas, y tomen en su lugar las mercanc3as de gran valor que se encuentran en esta otra caravana’. ‘Est1 bien, se#or’, respondieron los caravaneros al jefe de caravana, y tras desechar las mercanc3as de poco valor de su propia caravana y tomar las de gran valor de la otra, cruzaron aquel desierto sanos y salvos, gracias a su gu3a sabio y competente. De la misma manera, noble P1y1si, t#, siendo necio e ignorante, caer1s en la ruina y el desastre al buscar el m1s all1 de forma incorrecta, tal como aquel primer jefe de caravana. Aquellos que piensen que tus palabras deben ser escuchadas y cre3das, tambi1n caer1n en la ruina y el desastre, al igual que aquellos caravaneros. Abandona, noble, esa visi3n err3nea; abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’. ๔๓๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ, อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ. 431. ‘‘Aunque el venerable Kassapa diga esto, no puedo abandonar esta visi3n err3nea. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y tambi1n otros reyes extranjeros: ‘El noble P1y1si sostiene tal doctrina y tal visi3n: que no existe el otro mundo... ni el fruto o resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara esta visi3n err3nea, habr3a quienes dir3an de m3: ‘¡Qu1 necio es el noble P1y1si, qu1 incompetente por haber sostenido una visi3n tan errada!’. Por obstinaci3n la mantendr1, por despecho la mantendr1 y por rivalidad la mantendr1’’. คูถภาริกอุปมา La similitud del cargador de excremento ๔๓๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สูกรโปสโก ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ อคมาสิ. ตตฺถ อทฺทส ปหูตํ สุกฺขคูถํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ปหุโต สุกฺขคูโถ ฉฑฺฑิโต, มม จ สูกรภตฺตํ ; ยํนูนาหํ อิโต สุกฺขคูถํ หเรยฺย’นฺติ. โส อุตฺตราสงฺคํ ปตฺถริตฺวา ปหูตํ สุกฺขคูถํ อากิริตฺวา ภณฺฑิกํ พนฺธิตฺวา สีเส อุพฺพาเหตฺวา อคมาสิ. ตสฺส อนฺตรามคฺเค มหาอกาลเมโฆ ปาวสฺสิ. โส อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ อาทาย อคมาสิ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กจฺจิ โน ตฺวํ, ภเณ, อุมฺมตฺโต, กจฺจิ วิเจโต, กถญฺหิ นาม อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ หริสฺสสี’ติ. ‘ตุมฺเห ขฺเวตฺถ, ภเณ, อุมฺมตฺตา, ตุมฺเห วิเจตา, ตถา หิ ปน เม สูกรภตฺต’นฺติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, คูถภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. 432. ‘‘Por lo tanto, noble, te har1 una similitud. Mediante una similitud, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, noble, un hombre que criaba cerdos fue de su aldea a otra aldea. All3 vio una gran cantidad de excremento seco que hab3a sido desechado. Al verlo, pens3: ‘Hay aqu3 mucho excremento seco desechado, y esto es alimento para mis cerdos; ser3a bueno que me llevara este excremento seco de aqu3’. Extendiendo su manto exterior, recogi3 el excremento seco, hizo un fardo y, carg1ndolo sobre su cabeza, se march3. En el camino, cay3 una gran tormenta fuera de temporada. Cubierto de excremento hasta las puntas de las u#as, continu3 su camino con la carga que goteaba y chorreaba. Al verlo, la gente le dijo: ‘Amigo, ¿acaso est1s loco o has perdido el juicio? ¿C3mo es que llevas esa carga de excremento que gotea y chorreaba, estando t# mismo cubierto de suciedad hasta las puntas de las u#as?’. ‘Ustedes son los locos, ustedes han perdido el juicio, pues esto es el alimento de mis cerdos’, respondi3 1l. De la misma manera, noble, me parece que te asemejas al cargador de excremento. Abandona, noble, esa visi3n err3nea. Abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’. ๔๓๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ [Pg.276] ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ. 433. ‘‘Aunque el venerable Kassapa diga esto, no puedo abandonar esta visi3n err3nea. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y tambi1n otros reyes extranjeros: ‘El noble P1y1si sostiene tal doctrina y tal visi3n: que no existe el otro mundo... ni el fruto o resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara esta visi3n err3nea, habr3a quienes dir3an de m3: ‘¡Qu1 necio es el noble P1y1si, qu1 incompetente por haber sostenido una visi3n tan errada!’. Por obstinaci3n la mantendr1, por despecho la mantendr1 y por rivalidad la mantendr1’’. อกฺขธุตฺตกอุปมา La similitud del jugador de dados ๔๓๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, ทฺเว อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. เอโก อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ โข, สมฺม, เอกนฺติเกน ชินาสิ, เทหิ เม, สมฺม, อกฺเข ปโชหิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส อกฺเข ปาทาสิ. อถ โข โส อกฺขธุตฺโต อกฺเข วิเสน ปริภาเวตฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ โข, สมฺม, อกฺเขหิ ทิพฺพิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข เต อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. ทุติยมฺปิ โข โส อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ ทุติยมฺปิ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – 434. ‘‘Por lo tanto, noble, te har1 una similitud. Mediante una similitud, algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, noble, dos jugadores jugaban a los dados. Uno de ellos sol3a tragarse el dado perdedor cada vez que sal3a. El segundo jugador vio al primero tragarse el dado perdedor y le dijo: ‘Amigo, t# siempre ganas; dame los dados, amigo, quiero hacer una ofrenda’. ‘Est1 bien, amigo’, respondi3 el primer jugador y le dio los dados. Entonces, el segundo jugador unt3 los dados con veneno y le dijo al otro: ‘Ven, amigo, juguemos a los dados’. ‘Est1 bien, amigo’, acept3 el primer jugador. Por segunda vez, aquellos jugadores jugaron a los dados, y por segunda vez, el primer jugador se tragaba el dado perdedor cada vez que sal3a. El segundo jugador vio al primero tragarse el dado perdedor por segunda vez y le dijo:’’ ‘‘ลิตฺตํ ปรเมน เตชสา, คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ; คิล เร คิล ปาปธุตฺตก, ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ. ‘‘El hombre se traga el dado untado con un veneno potente y no se da cuenta. ¡Tr1gatelo, s3, tr1gatelo, jugador malvado! Despu1s tendr1s un amargo resultado’’. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, อกฺขธุตฺตกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. ‘‘De la misma manera, noble, me parece que te asemejas al jugador de dados. Abandona, noble, esa visi3n err3nea; abandona, noble, esa visi3n err3nea. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo’’. ๔๓๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ [Pg.277] ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ. 435. «Aunque el venerable Kassapa diga esto, no obstante, no puedo abandonar este punto de vista pernicioso. El rey Pasenadi de Kosala me conoce, y también otros reyes de otros países: ‘El príncipe Pāyāsi sostiene tal doctrina y tal opinión: que no hay otro mundo... ni fruto ni resultado de las acciones’. Si yo, venerable Kassapa, abandonara este punto de vista pernicioso, habría quienes dirían de mí: ‘¡Qué necio es el príncipe Pāyāsi! ¡Qué incompetente, aferrado a una visión errónea!’. Por obstinación lo mantendré, por desprecio lo mantendré, por rivalidad lo mantendré». สาณภาริกอุปมา El símil del cargador de cáñamo ๔๓๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปโท วุฏฺฐาสิ. อถ โข สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, สมฺม, เยน โส ชนปโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ ธนํ อธิคจฺเฉยฺยามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปจฺจสฺโสสิ. เต เยน โส ชนปโท, เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ, ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อิทํ โข, สมฺม, ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ พนฺธ, อหญฺจ สาณภารํ พนฺธิสฺสามิ, อุโภ สาณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สาณภารํ พนฺธิตฺวา เต อุโภ สาณภารํ อาทาย เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ, อิทํ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณสุตฺตภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณสุตฺตภารํ อาทิยิ. 436. «En tal caso, príncipe, te daré un símil, pues mediante un símil algunos hombres sabios en este mundo comprenden el significado de lo que se dice. En tiempos pasados, príncipe, una cierta comarca fue evacuada. Entonces, un amigo le dijo a otro: ‘Ven, amigo, vayamos a esa comarca evacuada; tal vez encontremos allí alguna riqueza’. ‘Está bien, amigo’, respondió el otro. Llegaron a una aldea dentro de esa comarca y allí vieron una gran cantidad de cáñamo abandonado. Al verlo, uno le dijo al otro: ‘Amigo, hay mucho cáñamo abandonado aquí; por tanto, amigo, tú hazte una carga de cáñamo y yo me haré otra carga de cáñamo, y ambos nos iremos llevando nuestra carga de cáñamo’. ‘Está bien, amigo’, respondió el otro, y habiendo atado las cargas de cáñamo, se dirigieron ambos a otra aldea llevando sus cargas. Allí vieron una gran cantidad de hilo de cáñamo abandonado. Al verlo, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos el cáñamo es este hilo de cáñamo, y aquí hay mucho hilo de cáñamo abandonado. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré la mía, y ambos nos iremos llevando una carga de hilo de cáñamo’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de cáñamo y tomó una carga de hilo de cáñamo». ‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา, อิมา ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณิภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ[Pg.278]. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม, ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณิภารํ อาทิยิ. «Llegaron a otra aldea. Allí vieron una gran cantidad de telas de cáñamo abandonadas. Al verlas, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos cáñamo o hilo de cáñamo son estas telas de cáñamo, y aquí hay muchas telas de cáñamo abandonadas. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré mi carga de hilo de cáñamo, y ambos nos iremos llevando una carga de telas de cáñamo’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de hilo de cáñamo y tomó una carga de telas de cáñamo». ‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ โขมํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา…เป… ปหูตํ โขมสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โขมทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ อยํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โลหํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ ติปุํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สีสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สชฺฌํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา สาณิโย วา โขมํ วา โขมสุตฺตํ วา โขมทุสฺสํ วา กปฺปาสํ วา กปฺปาสิกสุตฺตํ วา กปฺปาสิกทุสฺสํ วา อยํ วา โลหํ วา ติปุํ วา สีสํ วา สชฺฌํ วา, อิทํ ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สุวณฺณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สุวณฺณภารํ อาทิยิ. «Llegaron a otra aldea. Allí vieron una gran cantidad de lino abandonado... hilo de lino... tela de lino... algodón... hilo de algodón... tela de algodón... hierro... cobre... estaño... plomo... plata... y finalmente vieron una gran cantidad de oro abandonado. Al verlo, un amigo le dijo al otro: ‘Amigo, aquello para lo cual querríamos cáñamo, hilo de cáñamo, telas de cáñamo, lino, hilo de lino, tela de lino, algodón, hilo de algodón, tela de algodón, hierro, cobre, estaño, plomo o plata es este oro, y aquí hay mucho oro abandonado. Por tanto, amigo, arroja tu carga de cáñamo y yo arrojaré mi carga de plata, y ambos nos iremos llevando una carga de oro’. ‘Esta carga de cáñamo mía, amigo, ha sido traída desde lejos y está bien atada; con esto tengo suficiente, tú decide por ti mismo’. Entonces, aquel primer amigo arrojó su carga de plata y tomó una carga de oro». ‘‘เต เยน สโก คาโม เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ โย โส สหายโก สาณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส เนว มาตาปิตโร อภินนฺทึสุ, น ปุตฺตทารา อภินนฺทึสุ, น มิตฺตามจฺจา อภินนฺทึสุ, น จ ตโตนิทานํ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. โย ปน โส สหายโก สุวณฺณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส มาตาปิตโรปิ อภินนฺทึสุ, ปุตฺตทาราปิ อภินนฺทึสุ, มิตฺตามจฺจาปิ อภินนฺทึสุ, ตโตนิทานญฺจ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, สาณภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. «Regresaron a su propia aldea. Allí, los padres, la esposa, los hijos y los amigos de aquel que trajo la carga de cáñamo no se alegraron, y él no obtuvo felicidad ni satisfacción a causa de ello. Pero los padres, la esposa, los hijos y los amigos de aquel que trajo la carga de oro se alegraron, y él obtuvo felicidad y satisfacción a causa de ello. De la misma manera, príncipe, me parece que tú eres como el cargador de cáñamo. Abandona, príncipe, ese punto de vista pernicioso; abandona, príncipe, ese punto de vista pernicioso. Que no sea para tu perjuicio y sufrimiento por largo tiempo». สรณคมนํ La toma de refugio ๔๓๗. ‘‘ปุริเมเนว [Pg.279] อหํ โอปมฺเมน โภโต กสฺสปสฺส อตฺตมโน อภิรทฺโธ. อปิ จาหํ อิมานิ วิจิตฺรานิ ปญฺหาปฏิภานานิ โสตุกาโม เอวาหํ ภวนฺตํ กสฺสปํ ปจฺจนีกํ กาตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป, อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป. เสยฺยถาปิ, โภ กสฺสป, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ เอวเมวํ โภตา กสฺสเปน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กสฺสป, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กสฺสโป ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. 437. «Ya con el primer símil quedé satisfecho y complacido con el venerable Kassapa. Sin embargo, deseando escuchar estas ingeniosas y diversas respuestas a mis preguntas, es que consideré que debía mostrarme como un oponente ante el venerable Kassapa. ¡Es magnífico, venerable Kassapa! ¡Es magnífico, venerable Kassapa! Es como si, venerable Kassapa, alguien enderezara lo que estaba volcado, revelara lo que estaba oculto, mostrara el camino al que estaba extraviado o sostuviera una lámpara de aceite en la oscuridad para que los que tienen ojos puedan ver las formas; de la misma manera, el venerable Kassapa ha esclarecido el Dhamma mediante múltiples métodos. Yo, venerable Kassapa, tomo refugio en aquel Señor Gotama, en el Dhamma y en la comunidad de monjes. Que el venerable Kassapa me considere como un laico que ha tomado refugio desde hoy y por el resto de su vida mientras tenga aliento». ‘‘อิจฺฉามิ จาหํ, โภ กสฺสป, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุสาสตุ มํ ภวํ กสฺสโป, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. «Deseo, venerable Kassapa, realizar un gran sacrificio; que el venerable Kassapa me instruya sobre lo que sería para mi bienestar y felicidad por largo tiempo». ยญฺญกถา Discurso sobre el sacrificio ๔๓๘. ‘‘ยถารูเป โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ทุกฺเขตฺเต ทุพฺภูเม อวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐาเปยฺย ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ อสารทานิ อสุขสยิตานิ. เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ, อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี [Pg.280] มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร. 438. «En aquel sacrificio, oh jefe, en el que se matan vacas, cabras, ovejas, pollos o cerdos, o en el que diversos seres vivos son aniquilados, y donde los destinatarios de las ofrendas poseen visión incorrecta, pensamiento incorrecto, lenguaje incorrecto, acción incorrecta, medios de vida incorrectos, esfuerzo incorrecto, atención incorrecta y concentración incorrecta; tal sacrificio, oh jefe, no produce gran fruto, ni gran beneficio, ni gran esplendor, ni gran difusión. Supongamos, oh jefe, que un agricultor tomara sus semillas y su arado y entrara en un bosque. Allí, en un campo malo, en un terreno irregular, donde no se han quitado los tocones ni las espinas, sembrara semillas rotas, podridas, dañadas por el viento y el sol, sin esencia y mal conservadas. Y si la lluvia no cayera debidamente de vez en cuando, ¿acaso esas semillas crecerían, prosperarían y llegarían a la madurez, o acaso el agricultor obtendría un fruto abundante?». «Ciertamente no, venerable Kassapa». «Del mismo modo, oh jefe, en aquel sacrificio en el que se matan vacas, cabras, ovejas, pollos o cerdos, o en el que diversos seres vivos son aniquilados, y donde los destinatarios de las ofrendas poseen visión incorrecta, pensamiento incorrecto, lenguaje incorrecto, acción incorrecta, medios de vida incorrectos, esfuerzo incorrecto, atención incorrecta y concentración incorrecta; tal sacrificio, oh jefe, no produce gran fruto, ni gran beneficio, ni gran esplendor, ni gran difusión». ‘‘ยถารูเป จ โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ สุเขตฺเต สุภูเม สุวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐเปยฺย อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ. เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’ติ. «En cambio, oh jefe, en aquel sacrificio en el que no se matan vacas, ni cabras, ni ovejas, ni pollos ni cerdos, ni se aniquilan diversos seres vivos, y donde los destinatarios poseen visión correcta, pensamiento correcto, lenguaje correcto, acción correcta, medios de vida correctos, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta; tal sacrificio, oh jefe, produce gran fruto, gran beneficio, gran esplendor y gran difusión. Supongamos, oh jefe, que un agricultor tomara sus semillas y su arado y entrara en un bosque. Allí, en un buen campo, en un terreno nivelado, donde se han quitado totalmente los tocones y las espinas, sembrara semillas íntegras, no podridas, no dañadas por el viento ni el sol, con esencia y bien conservadas. Y si la lluvia cayera debidamente de vez en cuando, ¿acaso esas semillas crecerían, prosperarían y llegarían a la madurez, o acaso el agricultor obtendría un fruto abundante?». «Así es, venerable Kassapa». «Del mismo modo, oh jefe, en aquel sacrificio en el que no se matan vacas, ni cabras, ni ovejas, ni pollos ni cerdos, ni se aniquilan diversos seres vivos, y donde los destinatarios poseen visión correcta, pensamiento correcto, lenguaje correcto, acción correcta, medios de vida correctos, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta; tal sacrificio, oh jefe, produce gran fruto, gran beneficio, gran esplendor y gran difusión». อุตฺตรมาณววตฺถุ La historia del joven Uttara ๔๓๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ ทานํ ปฏฺฐเปสิ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน อุตฺตโร นาม มาณโว วาวโฏ อโหสิ. โส ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’นฺติ. อสฺโสสิ โข ปายาสิ ราชญฺโญ – ‘‘อุตฺตโร กิร มาณโว ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ. อถ [Pg.281] โข ปายาสิ ราชญฺโญ อุตฺตรํ มาณวํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’นฺติ? นนุ มยํ, ตาต อุตฺตร, ปุญฺญตฺถิกา ทานสฺเสว ผลํ ปาฏิกงฺขิโน’’ติ? ‘‘โภโต โข ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, ยํ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ภุญฺชิตุํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ, ยานิ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ปริทหิตุํ. ภวํ โข ปนมฺหากํ ปิโย มนาโป, กถํ มยํ มนาปํ อมนาเปน สํโยเชมา’’ติ? ‘‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ยาทิสาหํ โภชนํ ภุญฺชามิ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปหิ. ยาทิสานิ จาหํ วตฺถานิ ปริทหามิ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อุตฺตโร มาณโว ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยาทิสํ โภชนํ ปายาสิ ราชญฺโญ ภุญฺชติ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปสิ. ยาทิสานิ จ วตฺถานิ ปายาสิ ราชญฺโญ ปริทหติ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปสิ. 439. Entonces, el jefe Pāyāsi estableció una distribución de limosnas para ascetas, brahmanes, desamparados, viajeros, vagabundos y mendigos. En esa ofrenda se daba una comida tal como arroz quebrado acompañado de caldo agrio, y telas bastas con flecos de hilo. En esa distribución de limosnas, un joven llamado Uttara estaba a cargo. Habiendo dado la limosna, él hacía esta dedicatoria: «Que por esta ofrenda me encuentre con el jefe Pāyāsi solo en esta vida, pero no en la siguiente». El jefe Pāyāsi oyó que el joven Uttara decía esto. Entonces, el jefe Pāyāsi mandó llamar al joven Uttara y le dijo: «¿Es cierto, querido Uttara, que después de dar la limosna haces esa dedicatoria?». «Es cierto, señor». «¿Y por qué, querido Uttara, haces tal dedicatoria? ¿Acaso nosotros, querido Uttara, no buscamos el mérito y esperamos el fruto de la ofrenda?». «Señor, en su ofrenda se da una comida tal como arroz quebrado con caldo agrio, que usted no querría ni tocar con el pie, y mucho menos comer; y telas bastas con flecos de hilo que usted no querría ni tocar con el pie, y mucho menos vestir. Usted es para nosotros querido y apreciado; ¿cómo podríamos asociar a alguien tan apreciado con una acción tan desagradable?». «En ese caso, querido Uttara, prepara el mismo tipo de comida que yo como y el mismo tipo de telas que yo visto». «Muy bien, señor», respondió el joven Uttara al jefe Pāyāsi, y preparó el mismo tipo de comida que el jefe Pāyāsi comía y el mismo tipo de telas que el jefe Pāyāsi vestía. ๔๔๐. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชิ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว. โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. 440. Entonces, el jefe Pāyāsi, por haber dado limosna sin respeto, no por su propia mano, sin consideración y como si fuera un desecho, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en compañía de los dioses de los Cuatro Reyes Distinguidos, en la mansión vacía de Serīsaka. Sin embargo, el joven llamado Uttara, que estuvo a cargo de esa ofrenda, por haber dado limosna con respeto, por su propia mano, con consideración y no como si fuera un desecho, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renació en un buen destino, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa. ปายาสิเทวปุตฺโต El joven dios Pāyāsi ๔๔๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ควมฺปติ อภิกฺขณํ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ ทิวาวิหารํ คจฺฉติ. อถ โข ปายาสิ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา ควมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ควมฺปตึ อภิวาเทตฺวา [Pg.282] เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ปายาสึ เทวปุตฺตํ อายสฺมา ควมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปายาสิ ราชญฺโญ’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสิ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘สจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสึ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. อปิ จาหํ อยฺเยน กุมารกสฺสเปน เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวจิโต’’ติ. ‘‘โย ปน เต, อาวุโส, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส กุหึ อุปปนฺโน’’ติ? ‘‘โย เม, ภนฺเต, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. อหํ ปน, ภนฺเต, อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. เตน หิ, ภนฺเต ควมฺปติ, มนุสฺสโลกํ คนฺตฺวา เอวมาโรเจหิ – ‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’’นฺติ. 441. En aquel tiempo, el venerable Gavaṃpati solía ir frecuentemente a la mansión vacía de Serīsaka para su descanso diurno. Entonces, el joven dios Pāyāsi se acercó a donde estaba el venerable Gavaṃpati y, tras saludarle con respeto, se mantuvo a un lado. Mientras el joven dios Pāyāsi estaba allí a un lado, el venerable Gavaṃpati le dijo: «¿Quién eres tú, amigo?». «Señor, soy el jefe Pāyāsi». «¿Acaso no tuviste tú, amigo, esta creencia: “Por tal razón, no existe el otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas”?». «Es verdad, señor, que tuve tal creencia: “Por tal razón, no existe el otro mundo, no existen seres de nacimiento espontáneo, ni existe fruto o resultado de las acciones buenas o malas”. Sin embargo, el venerable Kumārakassapa me apartó de aquella perniciosa visión». «Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de tus donaciones, ¿dónde ha renacido?». «Señor, el joven llamado Uttara que estuvo encargado de mis donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa. Yo, en cambio, señor, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con mis propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, he renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Por lo tanto, señor Gavaṃpati, cuando vaya al mundo de los hombres, informe de esta manera: “Dad donativos con respeto, dadlos con vuestras propias manos, dadlos con atención, dadlos no como quien se deshace de algo. El jefe Pāyāsi, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de sus donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa”». อถ โข อายสฺมา ควมฺปติ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร [Pg.283] นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’นฺติ. Entonces, el venerable Gavaṃpati, habiendo ido al mundo de los hombres, informó de esta manera: «Dad donativos con respeto, dadlos con vuestras propias manos, dadlos con atención, dadlos no como quien se deshace de algo. El jefe Pāyāsi, por haber dado donativos sin respeto, por no haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado sin atención y por haberlos dado como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en compañía de los dioses de los Cuatro Grandes Reyes, en la mansión vacía de Serīsaka. Pero aquel joven llamado Uttara, que estuvo encargado de sus donaciones, por haber dado donativos con respeto, por haberlos dado con sus propias manos, por haberlos dado con atención y por haberlos dado no como quien se deshace de algo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, ha renacido en un destino feliz, en el mundo celestial, en compañía de los dioses de Tāvatiṃsa». ปายาสิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ. Concluye el Pāyāsi Sutta, el décimo. มหาวคฺโค นิฏฺฐิโต. Concluye el Mahāvagga. ตสฺสุทฺทานํ – Este es el resumen: มหาปทาน นิทานํ, นิพฺพานญฺจ สุทสฺสนํ; ชนวสภ โควินฺทํ, สมยํ สกฺกปญฺหกํ; มหาสติปฏฺฐานญฺจ, ปายาสิ ทสมํ ภเว. Mahāpadāna, Nidāna, Nibbāna y Sudassana; Janavasabha, Govinda, Samaya y Sakkapañha; Mahāsatipaṭṭhāna y Pāyāsi es el décimo. มหาวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา. Aquí termina el Mahāvagga Pāḷi.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi