นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분 세존, 아라한, 정등각자께 예경 올립니다.

ทีฆนิกาโย

디가 니까야

มหาวคฺคปาฬิ

마하왁가(대품)

๑. มหาปทานสุตฺตํ

1. 대본경(大本經)

ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตกถา

숙명(전생)과 관련된 담화

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม กเรริกุฏิกายํ. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส, อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’’ติ.

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 아나타삔디카 원림에 있는 까레리 오두막에 머무셨다. 그때 많은 비구들이 공양을 마치고 탁발에서 돌아와 까레리 원형 누각에 함께 모여 앉아 있을 때, '전생(숙명)은 이러이러하다, 전생은 이러이러하다'라는 전생과 관련된 법다운 이야기가 일어났다.

๒. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

2. 세존께서는 청정하고 인간의 능력을 넘어선 천이통(天耳通)으로 비구들의 이러한 대화를 들으셨다. 그러자 세존께서는 자리에서 일어나 까레리 원형 누각으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으신 후 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 지금 너희들은 무슨 이야기로 모여 앉아 있는가? 너희들이 나누던 중단된 이야기는 무엇인가?'

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมี กถา อุทปาทิ – ‘อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส อิติปิ ปุพฺเพนิวาโส’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา. อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

이렇게 말씀하시자 그 비구들이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. '세존이시여, 저희들이 공양을 마치고 탁발에서 돌아와 이곳 까레리 원형 누각에 모여 앉아 있을 때, "전생은 이러이러하다, 전생은 이러이러하다"라는 전생과 관련된 법다운 이야기가 일어났습니다. 세존이시여, 이것이 저희가 나누던 중단된 이야기였는데, 그때 세존께서 오셨습니다.'

๓. ‘‘อิจฺเฉยฺยาถ [Pg.2] โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ,สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

3. '비구들이여, 너희들은 전생과 관련된 법다운 이야기를 듣고 싶은가?' '세존이시여, 지금이 바로 그때입니다. 선서(善逝)시여, 지금이 바로 그때입니다. 세존께서 전생과 관련된 법다운 이야기를 해주신다면, 비구들은 세존의 말씀을 듣고 그것을 수지할 것입니다.' '비구들이여, 그렇다면 잘 듣고 마음속에 깊이 새기거라. 내가 말하리라.' '알겠습니다, 세존이시여'라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

๔. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. ตสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, เอกตึเส กปฺเป เวสฺสภู ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป โกณาคมโน ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. อิมสฺมิญฺเญว โข, ภิกฺขเว, ภทฺทกปฺเป อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน.

4. '비구들이여, 지금으로부터 91겁 전에 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 지금으로부터 31겁 전에 시키 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 바로 그 31겁 중에 웨싸부 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 바로 이 현겁(賢劫)에 까꾸산다 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 바로 이 현겁에 꼬나가마나 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 바로 이 현겁에 까쌉빠 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 바로 이 현겁에 지금 나, 아라한, 정등각자가 세상에 출현하였다.'

๕. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺราหฺมโณ ชาติยา อโหสิ, พฺราหฺมณกุเล อุทปาทิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสึ, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน.

5. '비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 깟띠야(왕족)이셨고, 깟띠야 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 시키 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 깟띠야이셨고, 깟띠야 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 웨싸부 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 깟띠야이셨고, 깟띠야 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 까꾸산다 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 브라만(사제 계급)이셨고, 브라만 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 브라만이셨고, 브라만 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 까쌉빠 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 브라만이셨고, 브라만 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 지금 나, 아라한, 정등각자는 태생이 깟띠야이며, 깟띠야 가문에서 태어났다.'

๖. ‘‘วิปสฺสี[Pg.3], ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กสฺสโป โคตฺเตน อโหสิ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โคตโม โคตฺเตน อโหสึ.

6. '비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 성(姓)이 꼰단냐이셨다. 비구들이여, 시키 세존, 아라한, 정등각자께서는 성이 꼰단냐이셨다. 비구들이여, 웨싸부 세존, 아라한, 정등각자께서는 성이 꼰단냐이셨다. 비구들이여, 까꾸산다 세존, 아라한, 정등각자께서는 성이 까쌉빠이셨다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존, 아라한, 정등각자께서는 성이 까쌉빠이셨다. 비구들이여, 까쌉빠 세존, 아라한, 정등각자께서는 성이 까쌉빠이셨다. 비구들이여, 지금 나, 아라한, 정등각자는 성이 고따마이다.'

๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สตฺตติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วีสติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ; โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย.

7. '비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 8만 년이었다. 비구들이여, 시키 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 7만 년이었다. 비구들이여, 웨싸부 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 6만 년이었다. 비구들이여, 까꾸산다 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 4만 년이었다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 3만 년이었다. 비구들이여, 까쌉빠 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 2만 년이었다. 비구들이여, 지금 나의 수명은 적고 짧으며 금방 지나간다. 오래 사는 자라 하더라도 백 년을 살거나, 그보다 조금 덜 살거나 더 살 뿐이다.'

๘. ‘‘วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. สิขี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุณฺฑรีกสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. เวสฺสภู, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สาลสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กกุสนฺโธ, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิรีสสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. โกณาคมโน, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทุมฺพรสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. กสฺสโป, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิคฺโรธสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. อหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ.

8. “비구들이여, 위빳시(Vipassī) 세존·아라한·정등각자께서는 파탈리(Pāṭali) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 시키(Sikhī) 세존·아라한·정등각자께서는 뿐다리까(Puṇḍarīka) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 웨싸부(Vessabhū) 세존·아라한·정등각자께서는 살라(Sāla) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 까꾸산다(Kakusandha) 세존·아라한·정등각자께서는 시리사(Sirīsa) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 꼬나가마나(Koṇāgamana) 세존·아라한·정등각자께서는 우둠바라(Udumbara) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 까쌉빠(Kassapa) 세존·아라한·정등각자께서는 니그로다(Nigrodha) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻으셨다. 비구들이여, 지금 아라한·정등각자인 나(Ahaṃ)는 앗삿타(Assattha) 나무 아래에서 최상의 깨달음을 얻었느니라.”

๙. ‘‘วิปสฺสิสฺส[Pg.4], ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อภิภูสมฺภวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสณุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิธุรสญฺชีวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิยฺโยสุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติสฺสภารทฺวาชํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ.

9. “비구들이여, 위빳시 세존·아라한·정등각자께는 칸다(Khaṇḍa)와 띳사(Tissa)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 시키 세존·아라한·정등각자께는 아비부(Abhibhū)와 삼바와(Sambhava)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 웨싸부 세존·아라한·정등각자께는 소나(Soṇa)와 웃따라(Uttara)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 까꾸산다 세존·아라한·정등각자께는 위두라(Vidhūra)와 산지와(Sañjīva)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존·아라한·정등각자께는 비요사(Bhiyyo-sa)와 웃따라(Uttara)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 까쌉빠 세존·아라한·정등각자께는 띳사(Tissa)와 바라드와자(Bhāradvāja)라는 이름의 제자 쌍이 있었으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 지금 나에게는 사리뿟따(Sāriputta)와 목갈라나(Moggallāna)라는 이름의 제자 쌍이 있으니, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이니라.”

๑๐. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

10. “비구들이여, 위빳시 세존·아라한·정등각자께는 세 번의 제자 집회가 있었다. 한 번의 제자 집회에는 육백팔십만 명의 비구가 있었고, 또 한 번의 제자 집회에는 십만 명의 비구가 있었으며, 또 한 번의 제자 집회에는 팔만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 위빳시 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 세 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 시키 세존·아라한·정등각자께는 세 번의 제자 집회가 있었다. 한 번의 제자 집회에는 십만 명의 비구가 있었고, 또 한 번의 제자 집회에는 팔만 명의 비구가 있었으며, 또 한 번의 제자 집회에는 칠만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 시키 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 세 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานิ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.5] สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 웨싸부 세존·아라한·정등각자께는 세 번의 제자 집회가 있었다. 한 번의 제자 집회에는 팔만 명의 비구가 있었고, 또 한 번의 제자 집회에는 칠만 명의 비구가 있었으며, 또 한 번의 제자 집회에는 육만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 웨싸부 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 세 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ จตฺตาลีสภิกฺขุสหสฺสานิ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 까꾸산다 세존·아라한·정등각자께는 한 번의 제자 집회가 있었으니 사만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 까꾸산다 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 한 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ตึสภิกฺขุสหสฺสานิ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 꼬나가마나 세존·아라한·정등각자께는 한 번의 제자 집회가 있었으니 삼만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 한 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ วีสติภิกฺขุสหสฺสานิ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 까쌉빠 세존·아라한·정등각자께는 한 번의 제자 집회가 있었으니 이만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 까쌉빠 세존·아라한·정등각자께 있었던 이 한 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었다.”

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. มยฺหํ, ภิกฺขเว, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ.

“비구들이여, 지금 나에게는 한 번의 제자 집회가 있었으니 천이백오십 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 나에게 있었던 이 한 번의 제자 집회는 모두 번뇌를 다한 아라한들만의 모임이었느니라.”

๑๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เขมงฺกโร นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อุปสนฺโต นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พุทฺธิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โสตฺถิโช นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สพฺพมิตฺโต นาม [Pg.6] ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก.

11. “비구들이여, 위빳시 세존·아라한·정등각자께는 아소까(Asoka)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 시키 세존·아라한·정등각자께는 케망까라(Khemaṅkara)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 웨싸부 세존·아라한·정등각자께는 우빠싼따(Upasanta)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 까꾸산다 세존·아라한·정등각자께는 붓디자(Buddhija)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 꼬나가마나 세존·아라한·정등각자께는 솟티자(Sotthija)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 까쌉빠 세존·아라한·정등각자께는 삽바밋따(Sabbamitta)라는 이름의 비구가 시봉자였으니, 으뜸가는 시봉자였다. 비구들이여, 지금 나에게는 아난다(Ānanda)라는 이름의 비구가 시봉자이니, 으뜸가는 시봉자이니라.”

๑๒. ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

12. “비구들이여, 위빳시 세존·아라한·정등각자의 부친은 반두마(Bandhumā)라는 왕이었고, 생모인 모친은 반두마띠(Bandhumatī)라는 왕비였다. 반두마 왕의 도성은 반두마띠라는 이름의 왕궁이었느니라.”

‘‘สิขิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อรุโณ นาม ราชา ปิตา อโหสิ. ปภาวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. อรุณสฺส รญฺโญ อรุณวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

"비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 시키 세존의 아버지는 아루나라는 이름의 왕이었고, 낳아주신 어머니는 빠바와띠라는 이름의 왕비였다. 아루나 왕의 도읍지는 아루나와띠라는 이름의 왕성이었다."

‘‘เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สุปฺปติโต นาม ราชา ปิตา อโหสิ. วสฺสวตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. สุปฺปติตสฺส รญฺโญ อโนมํ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

"비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 웨싸부 세존의 아버지는 숫빠띠따라는 이름의 왕이었고, 낳아주신 어머니는 와싸와띠라는 이름의 왕비였다. 숫빠띠따 왕의 도읍지는 아노마라는 이름의 왕성이었다."

‘‘กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อคฺคิทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. วิสาขา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน เขโม นาม ราชา อโหสิ. เขมสฺส รญฺโญ เขมวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

"비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 까꾸산다 세존의 아버지는 악기닷따라는 이름의 바라문이었고, 낳아주신 어머니는 위사카라는 이름의 바라문 여인이었다. 비구들이여, 또한 그때 당시에 케마라는 이름의 왕이 있었으며, 케마 왕의 도읍지는 케마와띠라는 이름의 왕성이었다."

‘‘โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ยญฺญทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. อุตฺตรา นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน โสโภ นาม ราชา อโหสิ. โสภสฺส รญฺโญ โสภวตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

"비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 꼬나가마나 세존의 아버지는 야냐닷따라는 이름의 바라문이었고, 낳아주신 어머니는 웃따라라는 이름의 바라문 여인이었다. 비구들이여, 또한 그때 당시에 소바라는 이름의 왕이 있었으며, 소바 왕의 도읍지는 소바와띠라는 이름의 왕성이었다."

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺรหฺมทตฺโต นาม พฺราหฺมโณ ปิตา อโหสิ. ธนวตี นาม พฺราหฺมณี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน กิกี [Pg.7] นาม ราชา อโหสิ. กิกิสฺส รญฺโญ พาราณสี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

"비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 까싸빠 세존의 아버지는 브라흐마닷따라는 이름의 바라문이었고, 낳아주신 어머니는 다나와띠라는 이름의 바라문 여인이었다. 비구들이여, 또한 그때 당시에 끼끼라는 이름의 왕이 있었으며, 끼끼 왕의 도읍지는 바라나시라는 이름의 왕성이었다."

‘‘มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

"비구들이여, 지금 나의 아버지는 숫도다나라는 이름의 왕이고, 낳아주신 어머니는 마야라는 이름의 왕비이며, 도읍지는 까삐라왓투라는 이름의 왕성이다." 세존께서는 이 말씀을 하셨고, 이 말씀을 하신 뒤에 선서께서는 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다.

๑๓. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ.

13. 그때 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 그 비구들에게 이와 같은 대화가 생겨났다. "도반들이여, 여래의 큰 신통력과 큰 위신력은 참으로 놀랍고도 경이롭습니다. 여래께서는 이미 반열반에 드셨고, 희론을 끊으셨으며, 업의 길을 끊으셨고, 윤회를 다하셨으며, 모든 괴로움을 넘어서신 과거의 부처님들을 종성으로도, 이름으로도, 가문으로도, 수명의 한도로도, 상수제자의 쌍으로도, 제자들의 집회로도 기억하십니다. '그 세존들께서는 이러한 태생이셨고, 이러한 이름, 이러한 가문, 이러한 계행, 이러한 법, 이러한 지혜, 이러한 머무름, 이러한 해탈을 하신 분들이셨다'라고 말입니다."

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ, อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.8] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ. อยญฺจ หิทํ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ.

"도반들이여, 여래께서 이와 같이 과거의 부처님들을 기억하시는 것은, 오직 여래께서 그러한 법의 요소를 잘 꿰뚫어 아셨기 때문일까요? 아니면 천신들이 여래께 이 사실을 알려주었기 때문에 여래께서 과거의 부처님들을 그와 같이 기억하시는 것일까요?" 비구들의 이러한 대화는 채 마무리되지 않은 상태였다.

๑๔. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

14. 그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 머무름에서 일어나 까레리 원형 정각으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨으며, 자리에 앉으신 후 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 지금 너희들은 무슨 이야기로 함께 앉아 있는가? 너희들의 대화 중 무엇이 마무리되지 않았느냐?"

เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อยํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, นามโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสริสฺสติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสริสฺสติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. กึ นุ โข, อาวุโส, ตถาคตสฺเสว นุ โข เอสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’ติ. อุทาหุ เทวตา ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา [Pg.9] เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 그 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. "세존이시여, 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 저희들 사이에는 이러한 대화가 일어났습니다. '도반들이여, 참으로 경이롭고 참으로 미증유한 일입니다. 여래의 신통력과 위신력이 이토록 대단하시니 말입니다. 여래께서는 과거에 반열반에 드시고, 희론을 끊으시고, 윤회의 길을 끊으시고, 윤회를 끝내시고, 모든 고통을 초월하신 부처님들을 종성(jāti)으로도 기억하시고, 이름(nāma)으로도 기억하시고, 성씨(gotta)로도 기억하시고, 수명으로도 기억하시고, 상수제자 쌍으로도 기억하시고, 제자들의 집회로도 기억하십니다. 즉, 그 세존들께서는 이러한 종성이셨고, 이러한 이름이셨으며, 이러한 성씨이셨고, 이러한 계행(sĩla)을 갖추셨으며, 이러한 법(dhamma, 삼매)을 갖추셨고, 이러한 지혜(paā)를 갖추셨으며, 이러한 머묾(vihārĩ)을 갖추셨고, 이러한 해탈(vimutta)을 갖추셨다고 기억하십니다. 도반들이여, 여래께서 과거의 부처님들을 이와 같이 기억하시는 것은 여래께서 그 법의 원리(dhammadhātu)를 잘 꿰뚫어 아셨기 때문입니까? 아니면 천신들이 여래께 이 일을 알려주었기 때문입니까?' 세존이시여, 저희들의 이 대화는 아직 끝나지 않았는데 마침 세존께서 오셨습니다."

๑๕. ‘‘ตถาคตสฺเสเวสา, ภิกฺขเว, ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ. เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ – ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’ติ.

15. "비구들이여, 여래는 그 법의 원리(dhammadhātu)를 잘 꿰뚫어 알고 있다. 여래가 그 법의 원리를 잘 꿰뚫어 알았기에, 과거에 반열반에 드시고 희론을 끊으시고 윤회의 길을 끊으시고 윤회를 끝내시고 모든 고통을 초월하신 부처님들을 종성으로도 기억하고, 이름으로도 기억하고, 성씨로도 기억하고, 수명으로도 기억하고, 상수제자 쌍으로도 기억하고, 제자들의 집회로도 기억하는 것이다. 즉, '그 세존들께서는 이러한 종성이셨고, 이러한 이름이셨으며, 이러한 성씨이셨고, 이러한 계행을 갖추셨으며, 이러한 법을 갖추셨고, 이러한 지혜를 갖추셨으며, 이러한 머묾을 갖추셨고, 이러한 해탈을 갖추셨다'라고 기억하는 것이다. 또한 비구들이여, 천신들도 여래에게 이 일을 알려주었기에 여래가 과거의 부처님들을 이와 같이 기억하는 것이니, 즉 '그 세존들께서는 이러한 종성이셨고... (중략) ...이러한 해탈을 갖추셨다'라고 기억하는 것이다."

‘‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ โสตุ’’นฺติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

"비구들이여, 그대들은 전생의 일(숙명)과 관련된 법문을 더 자세히 듣고 싶은가?" "세존이시여, 지금이 바로 그때입니다. 선서여, 지금이 바로 그때입니다. 세존께서 전생의 일과 관련된 법문을 더 자세히 설해주시면 비구들이 세존께 듣고 그것을 수지하겠습니다." "비구들이여, 그렇다면 들어라. 잘 기울여 마음에 새겨라. 내가 설하리라." "그렇게 하겠습니다, 세존이시여."라고 그 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다.

๑๖. ‘‘อิโต โส, ภิกฺขเว, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, ภิกฺขเว, ภควา อรหํ [Pg.10] สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ.

16. "비구들이여, 지금으로부터 91겁 전에 위빳시(Vipassĩ) 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자는 종성으로는 왕족(Khattiya)이셨으며, 왕족 가문에서 태어나셨다. 비구들이여, 위빳시 세존께서는 성씨로는 꼰단냐(Koṇḁaa)이셨다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자의 수명은 8만 년이었다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자는 빠딸리(Pāṭali) 나무 아래에서 정등각을 이루셨다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자에게는 칸다(Khaṇḁa)와 띳사(Tissa)라는 이름의 상수제자 쌍이 있었는데, 참으로 수승하고 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자에게는 세 번의 제자 집회가 있었다. 한 번의 집회에는 680만 명의 비구가 있었고, 또 한 번의 집회에는 10만 명의 비구가 있었으며, 또 한 번의 집회에는 8만 명의 비구가 있었다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자에게 있었던 이 세 번의 집회는 모두 번뇌가 다한 아라한들만의 집회였다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자에게는 아소까(Asoka)라는 이름의 비구가 시자였는데, 으뜸가는 시자였다. 비구들이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자의 아버지는 반두마(Bandhumā)라는 왕이었고, 낳아주신 어머니는 반두마띠(Bandhumatĩ)라는 왕비였다. 반두마 왕의 도성은 반두마띠라는 이름의 왕도였다."

โพธิสตฺตธมฺมตา

보살의 법도(Bodhisattadhammatā)

๑๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมิ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

17. "비구들이여, 그때 위빳시 보살은 도솔천(Tusita)에서 죽어 마음 챙기고(sato) 알아차리며(sampajāno) 어머니의 모태에 들었다. 이것이 여기에서의 법도(자연적 법칙)이다."

๑๘. ‘‘ธมฺมตา, เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ. อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

18. 비구들이여, 보살이 도솔천에서 죽어 어머니의 모태에 들 때, 이것은 법도(자연의 법칙)이다. 그때 신들의 세계, 마라의 세계, 범천의 세계와 사문·바라문, 그리고 신과 인간을 포함한 이 세대에는 신들의 신통력을 압도하는 한량없고 장엄한 광명이 나타난다. 그토록 신통력과 위력이 큰 저 달과 해도 빛을 비출 수 없는, 항상 열려 있고 받침이 없으며 칠흑 같은 어둠이 깔린 지옥 사이의 공간(로칸타리카)에도 한량없고 장엄한 광명이 신들의 신통력을 압도하며 나타난다. 그곳에 태어난 중생들도 그 광명에 의해 서로를 알아보고 ‘벗들이여, 참으로 이곳에 태어난 다른 중생들도 있었구나’라고 말하게 된다. 또한 이 일만 세계가 진동하고 맹렬히 진동하며 크게 요동친다. 신들의 신통력을 압도하는 한량없고 장엄한 광명이 세계에 나타난다. 이것이 여기서의 법도이다.

๑๙. ‘‘ธมฺมตา [Pg.11] เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา จตุทฺทิสํ รกฺขาย อุปคจฺฉนฺติ – ‘มา นํ โพธิสตฺตํ วา โพธิสตฺตมาตรํ วา มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา โกจิ วา วิเหเฐสี’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

19. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 네 명의 천자가 ‘사람이나 귀신이나 그 누구도 보살이나 보살의 어머니를 해치지 못하게 하라’며 사방에서 수호하기 위해 다가온다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ปกติยา สีลวตี โพธิสตฺตมาตา โหติ, วิรตา ปาณาติปาตา, วิรตา อทินฺนาทานา, วิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, วิรตา มุสาวาทา, วิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

20. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 보살의 어머니는 본래부터 계를 잘 지키는 자가 되어, 살아있는 생명을 죽이는 일에서 멀리하고, 주지 않은 것을 취하는 일에서 멀리하며, 그릇된 음행에서 멀리하고, 거짓말하는 일에서 멀리하며, 방일의 원인이 되는 술과 술 종류를 마시는 일에서 멀리한다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ ปุริเสสุ มานสํ อุปฺปชฺชติ กามคุณูปสํหิตํ, อนติกฺกมนียา จ โพธิสตฺตมาตา โหติ เกนจิ ปุริเสน รตฺตจิตฺเตน. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

21. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 보살의 어머니에게는 남자들에 대해 감각적 욕망과 관련된 마음이 일어나지 않으며, 보살의 어머니는 욕정에 찬 그 어떤 남자도 범할 수 없는 존재가 된다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, ลาภินี โพธิสตฺตมาตา โหติ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ. สา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

22. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 보살의 어머니는 다섯 가지 감각적 즐거움을 누리게 된다. 그녀는 다섯 가지 감각적 즐거움을 갖추고 구비하여 즐긴다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๓. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ. สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต [Pg.12] มาตุกุจฺฉึ โอกฺกนฺโต โหติ, น โพธิสตฺตมาตุ โกจิเทว อาพาโธ อุปฺปชฺชติ, สุขินี โพธิสตฺตมาตา โหติ อกิลนฺตกายา, โพธิสตฺตญฺจ โพธิสตฺตมาตา ติโรกุจฺฉิคตํ ปสฺสติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

23. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 보살의 어머니에게는 그 어떤 질병도 생기지 않는다. 보살의 어머니는 몸이 피곤하지 않고 안락하며, 태중에 있는 보살이 모든 신체 부위를 다 갖추고 감각 기관에 결함이 없는 모습을 본다. 비구들이여, 예를 들어 여덟 면을 가진 훌륭하고 질 좋은 베루리야 보석을 잘 다듬어 맑고 투명하며 깨끗하고 흠이 없이 모든 특성을 갖추었을 때, 그 안에 푸른색, 노란색, 붉은색, 흰색 또는 연갈색 실이 꿰어져 있는 것과 같다. 눈 밝은 사람이 이를 손에 들고 ‘이 베루리야 보석은 훌륭하고 질이 좋으며 여덟 면을 가졌고 잘 다듬어져 맑고 투명하며 깨끗하고 흠이 없이 모든 특성을 갖추었다. 여기에는 푸른색, 노란색, 붉은색, 흰색 또는 연갈색 실이 꿰어져 있다’라고 관찰하는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 보살이 어머니의 모태에 들었을 때, 보살의 어머니에게는 그 어떤 질병도 생기지 않으며, 보살의 어머니는 몸이 피곤하지 않고 안락하며, 태중에 있는 보살이 모든 신체 부위를 다 갖추고 감각 기관에 결함이 없는 모습을 본다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๔. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สตฺตาหชาเต โพธิสตฺเต โพธิสตฺตมาตา กาลงฺกโรติ ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

24. 비구들이여, 보살이 태어난 지 7일째 되는 날에 보살의 어머니는 수명을 다하고 죽어 도솔천에 태어난다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๕. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นว วา ทส วา มาเส คพฺภํ กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ทเสว มาสานิ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา กุจฺฉินา ปริหริตฺวา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

25. 비구들이여, 다른 여인들이 9개월이나 10개월 동안 태아를 배에 품고 있다가 해산하는 것과 달리, 보살의 어머니는 그렇지 않다. 보살의 어머니는 오직 10개월 동안 보살을 배에 품고 있다가 해산한다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๖. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยถา อญฺญา อิตฺถิกา นิสินฺนา วา นิปนฺนา วา วิชายนฺติ, น เหวํ โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. ฐิตาว โพธิสตฺตํ โพธิสตฺตมาตา วิชายติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

26. 비구들이여, 다른 여인들이 앉거나 누워서 해산하는 것과 달리, 보살의 어머니는 그렇지 않다. 보살의 어머니는 오직 선 채로 보살을 해산한다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๗. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, เทวา ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ปจฺฉา มนุสฺสา. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

27. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 신들이 먼저 받고 나중에 사람들이 받는다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๘. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อปฺปตฺโตว โพธิสตฺโต ปถวึ โหติ, จตฺตาโร นํ เทวปุตฺตา ปฏิคฺคเหตฺวา มาตุ ปุรโต ฐเปนฺติ – ‘อตฺตมนา, เทวิ, โหหิ; มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

28. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 보살이 아직 땅에 닿기 전에 네 명의 천자가 그를 받들어 어머니 앞에 모시며 ‘왕비시여, 기뻐하십시오. 큰 위력을 지닌 아드님이 태어나셨습니다’라고 말한다. 이것이 여기서의 법도이다.

๒๙. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต อุเทน อมกฺขิโต เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มณิรตนํ กาสิเก วตฺเถ นิกฺขิตฺตํ เนว มณิรตนํ กาสิกํ วตฺถํ มกฺเขติ, นาปิ กาสิกํ วตฺถํ มณิรตนํ มกฺเขติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อุภินฺนํ สุทฺธตฺตา. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, วิสโทว นิกฺขมติ อมกฺขิโต, อุเทน อมกฺขิโต [Pg.13] เสมฺเหน อมกฺขิโต รุหิเรน อมกฺขิโต เกนจิ อสุจินา สุทฺโธ วิสโท. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

29. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 아주 깨끗하게 나오니 물에 젖지도 않고, 가래나 피나 그 어떤 불결한 것에도 더러워지지 않으며, 순결하고 깨끗하게 나온다. 비구들이여, 예를 들어 카시산 옷감 위에 놓인 보배로운 보석이 옷감을 더럽히지 않고 옷감도 보석을 더럽히지 않는 것과 같다. 그 이유는 무엇인가? 둘 다 깨끗하기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 아주 깨끗하게 나오니 물에 젖지도 않고, 가래나 피나 그 어떤 불결한 것에도 더러워지지 않으며, 순결하고 깨끗하게 나온다. 이것이 여기서의 법도이다.

๓๐. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, ทฺเว อุทกสฺส ธารา อนฺตลิกฺขา ปาตุภวนฺติ – เอกา สีตสฺส เอกา อุณฺหสฺส เยน โพธิสตฺตสฺส อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ มาตุ จ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

30. 비구들이여, 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 하늘에서 두 갈래의 물줄기가 나타나는데, 하나는 차갑고 하나는 따뜻하여 보살과 그 어머니를 씻기는 물의 소용에 쓰이게 된다. 이것이 여기서의 법도이다.

๓๑. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, สมฺปติชาโต โพธิสตฺโต สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คจฺฉติ เสตมฺหิ ฉตฺเต อนุธาริยมาเน, สพฺพา จ ทิสา อนุวิโลเกติ, อาสภึ วาจํ ภาสติ ‘อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

31. 비구들이여, 이것이 법도(Dhammatā)이다. 갓 태어난 보살은 평평한 두 발로 땅을 딛고 북쪽을 향해 서서, 흰 우산이 받쳐진 가운데 일곱 걸음을 걷는다. 그리고 모든 방향을 둘러보며 '나는 세상의 으뜸이다, 나는 세상의 어른이다, 나는 세상의 최상이다. 이것이 마지막 태어남이며, 이제 다시 태어남은 없다'라고 당당하게 말한다. 이것이 이곳의 법도이다.

๓๒. ‘‘ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ, อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา, ยตฺถ ปิเม จนฺทิมสูริยา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา อาภาย นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา, เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. อยญฺจ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อยเมตฺถ ธมฺมตา.

32. 비구들이여, 이것이 법도이다. 보살이 어머니의 모태에서 나올 때, 신들과 마라와 범천의 세상, 사문과 바라문, 그리고 신과 인간을 포함한 모든 중생의 세상에 신들의 신통력을 능가하는 무한하고 찬란한 광명이 나타난다. 비어 있고, 받침이 없으며, 암흑으로 가득 차 해와 달의 강력한 빛조차 비치지 못하는 로칸타리카(지옥 사이의 공간)에도 신들의 신통력을 능가하는 무한하고 찬란한 광명이 나타난다. 그곳에 태어난 중생들도 그 빛으로 인해 '오, 친구여, 이곳에 다른 중생들도 있었구나!'라고 서로를 알아보게 된다. 또한 이 일만 세계가 진동하고 요동치며 크게 흔들리고, 세상에는 신들의 신통력을 능가하는 무한하고 찬란한 광명이 나타난다. 이것이 이곳의 법도이다.

ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณา

서른두 가지 대인(大人)의 특징

๓๓. ‘‘ชาเต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิมฺหิ กุมาเร พนฺธุมโต รญฺโญ ปฏิเวเทสุํ – ‘ปุตฺโต เต, เทว, ชาโต, ตํ เทโว ปสฺสตู’ติ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ [Pg.14] อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปสฺสนฺตุ โภนฺโต เนมิตฺตา พฺราหฺมณา กุมาร’นฺติ. อทฺทสํสุ โข, ภิกฺขเว, เนมิตฺตา พฺราหฺมณา วิปสฺสึ กุมารํ, ทิสฺวา พนฺธุมนฺตํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘อตฺตมโน, เทว, โหหิ, มเหสกฺโข เต ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, ลาภา เต, มหาราช, สุลทฺธํ เต, มหาราช, ยสฺส เต กุเล เอวรูโป ปุตฺโต อุปฺปนฺโน. อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

33. 비구들이여, 위빳시(Vipassī) 왕자가 태어났을 때, 사람들은 반두마(Bandhumā) 왕에게 '대왕이시여, 아드님이 태어나셨습니다. 왕자님을 보십시오'라고 보고했다. 비구들이여, 반두마 왕은 위빳시 왕자를 보고 나서 관상을 보는 바라문들을 불러 '바라문들이여, 왕자를 보라'고 말했다. 비구들이여, 관상을 보는 바라문들은 위빳시 왕자를 보고 반두마 왕에게 이렇게 말했다. '대왕이시여, 기뻐하십시오. 큰 위력을 지닌 아드님이 태어나셨습니다. 대왕이시여, 대왕의 가문에 이런 아들이 태어났으니 대왕께서는 큰 이득을 얻으셨고, 참으로 큰 행운을 얻으셨습니다. 대왕이시여, 이 왕자는 서른두 가지 대인의 특징을 갖추고 있습니다. 이를 갖춘 대인에게는 오직 두 가지 길만이 있을 뿐 다른 길은 없습니다. 만약 집에서 머물며 재가의 삶을 산다면, 법에 따라 통치하는 정의로운 법왕이자, 사해를 정복하고 국경을 안정시킨 칠보를 갖춘 전륜성왕이 될 것입니다. 그에게는 이 일곱 가지 보물이 생겨납니다. 즉 륜보(輪寶), 상보(象寶), 마보(馬寶), 주보(珠寶), 여보(女寶), 거사보(居士寶), 그리고 일곱 번째인 장군보(將軍寶)입니다. 또한 용맹하고 영웅적인 기상을 지니며 적군을 파괴할 수 있는 천 명 이상의 아들을 두게 될 것입니다. 그는 바다에 이르기까지 이 땅을 형벌과 무기 없이 법으로써 정복하여 다스릴 것입니다. 그러나 만약 집을 떠나 출가한다면, 세상에서 번뇌를 소멸하고(Arahaṃ), 바르게 깨달음을 얻었으며(Sammāsambuddho), 번뇌의 덮개를 걷어낸 부처가 될 것입니다.'

๓๔. ‘กตเมหิ จายํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาปี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท.

34. 대왕이시여, 이 왕자가 어떤 서른두 가지 대인의 특징을 갖추었기에, 이를 갖춘 대인에게 오직 두 가지 길만이 있고 다른 길은 없는 것입니까? 만약 재가에 머물면 전륜성왕이 될 것이니, 륜보, 상보, 마보, 주보, 여보, 거사보, 그리고 일곱 번째로 장군보라는 일곱 가지 보물을 갖게 될 것입니다. 천 명 이상의 용맹한 아들들을 두어 바다 끝까지 형벌과 무기 없이 법으로 통치할 것입니다. 만약 출가하면 세상에서 번뇌를 소멸하고 바르게 깨달은 부처가 될 것입니다.

๓๕. ‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท. อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

35. 대왕이시여, 이 왕자는 발바닥이 평평하여 땅에 잘 닿습니다. 대왕이시여, 왕자가 발바닥이 평평하다는 이 사실 또한 이 대인의 대인상(大人相)입니다.

‘อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ, อิมสฺส [Pg.15] เทว, กุมารสฺส เหฏฺฐา ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

대왕이시여, 이 왕자의 발바닥에는 천 개의 살과 테와 바퀴축을 갖추고 모든 형상이 완벽한 수레바퀴 모양이 나타나 있습니다. 대왕이시여, 왕자의 발바닥에 이러한 수레바퀴 모양이 나타나 있다는 이 사실 또한 이 대인의 대인상입니다.

‘อยญฺหิ เทว, กุมาโร อายตปณฺหี…เป…

대왕이시여, 이 왕자는 발뒤꿈치가 깁니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ทีฆงฺคุลี…

대왕이시여, 이 왕자는 손가락과 발가락이 깁니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร มุทุตลุนหตฺถปาโท…

대왕이시여, 이 왕자는 손발이 부드럽고 연합니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว กุมาโร ชาลหตฺถปาโท…

대왕이시여, 이 왕자는 손가락과 발가락 사이에 그물막이 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุสฺสงฺขปาโท…

대왕이시여, 이 왕자는 발목이 높이 솟아 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอณิชงฺโฆ…

대왕이시여, 이 왕자는 다리가 에니(Eṇi) 사슴의 다리와 같습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ…

대왕이시여, 이 왕자는 몸을 굽히지 않고도 서 있는 채로 양 손바닥으로 무릎을 만지고 문지를 수 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โกโสหิตวตฺถคุยฺโห…

대왕이시여, 이 왕자는 남근이 집(음낭) 속에 감추어져 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุวณฺณวณฺโณ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ…

대왕이시여, 이 왕자는 금빛 피부를 가졌으며 그 빛깔이 순금과 같습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุขุมจฺฉวี; สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ …

대왕이시여, 이 왕자는 피부가 매우 매끄럽고 부드러워서, 그 섬세함으로 인해 몸에 먼지나 때가 묻지 않습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร เอเกกโลโม; เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ…

대왕이시여, 이 왕자는 털이 하나하나씩 나 있으며, 모공마다 하나의 털만 나 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุทฺธคฺคโลโม; อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ…

대왕이시여, 이 왕자는 털의 끝이 위로 향해 있습니다. 그 털은 청색이고 검은 안료와 같은 빛깔을 띠며, 오른쪽으로 말려 위를 향해 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมุชุคตฺโต…

대왕이시여, 이 왕자는 몸이 범천처럼 곧게 뻗어 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สตฺตุสฺสโท…

대왕이시여, 이 왕자는 몸의 일곱 곳이 도톰하게 차 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหปุพฺพทฺธกาโย…

대왕이시여, 이 왕자는 상반신이 사자와 같습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จิตนฺตรํโส …

대왕이시여, 이 왕자는 양 어깨 사이의 등이 평평하게 차 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร นิคฺโรธปริมณฺฑโล ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ตาวตกฺวสฺส กาโย…

대왕이시여, 이 왕자는 니그로다 나무처럼 균형이 잡혀 있습니다. 왕자의 키만큼 팔을 벌린 길이도 그러하며, 팔을 벌린 길이만큼 키도 그러합니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ[Pg.16], เทว, กุมาโร สมวฏฺฏกฺขนฺโธ…

대왕이시여, 이 왕자는 목이 고르고 둥글게 발달했습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร รสคฺคสคฺคี…

대왕이시여, 이 왕자는 맛을 느끼는 감각 기관이 매우 뛰어나 최상의 맛을 느낍니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สีหหนุ…

대왕이시여, 이 왕자는 턱이 사자와 같습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร จตฺตาลีสทนฺโต…

대왕이시여, 이 왕자는 마흔 개의 치아를 가지고 있습니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สมทนฺโต…

대왕이시여, 이 왕자는 치아가 고릅니다. (이하 생략)

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อวิรฬทนฺโต…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 치아 사이가 뜨지 않고 고릅니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร สุสุกฺกทาโฐ…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 매우 하얀 송곳니를 가졌습니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร ปหูตชิวฺโห…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 길고 넓은 혀를 가졌습니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร พฺรหฺมสฺสโร กรวีกภาณี…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 범천의 음성과 같고 가라빙가 새와 같은 소리를 냅니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อภินีลเนตฺโต…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 아주 짙은 푸른색 눈을 가졌습니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร โคปขุโม…

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 암소의 속눈썹과 같은 속눈썹을 가졌습니다.”

อิมสฺส, เทว, กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ อิมสฺส เทว กุมารสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“대왕이시여, 이 태자의 눈썹 사이에는 희고 부드러운 솜과 같은 털(백호)이 났습니다. 대왕이시여, 이 태자의 눈썹 사이에 희고 부드러운 솜과 같은 털이 난 것, 이것 또한 이 대인의 대인상(大人相)입니다.”

‘อยญฺหิ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส. ยํ ปายํ, เทว, กุมาโร อุณฺหีสสีโส, อิทมฺปิสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“대왕이시여, 참으로 이 태자는 머리에 수건을 두른 듯한 머리 형태(육계)를 가졌습니다. 대왕이시여, 이 태자가 그러한 머리 형태를 가진 것, 이것 또한 이 대인의 대인상입니다.”

๓๖. ‘อิเมหิ โข อยํ, เทว, กุมาโร ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน [Pg.17] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉโท’ติ.

36. “대왕이시여, 참으로 이 태자는 이 서른두 가지 대인상을 갖추고 있습니다. 이를 갖춘 대인에게는 오직 두 가지 길만 있으며 다른 길은 없습니다. 만약 집에서 머문다면, 정의로운 법왕인 전륜성왕이 되어 사해(四海)를 경계로 하는 영토를 정복하고 안정시키며 칠보를 갖추게 될 것입니다. 그에게는 이 일곱 가지 보물이 있게 되니, 곧 윤보(輪寶), 상보(象寶), 마보(馬寶), 주보(珠寶), 여보(女寶), 거사보(居士寶), 그리고 일곱 번째인 주병보(主兵寶)입니다. 또한 그에게는 용맹하고 용감하며 적군을 물리칠 수 있는 천 명 이상의 아들이 생길 것입니다. 그는 바다에 둘러싸인 이 땅을 몽둥이나 무기가 아닌 법으로써 정복하여 다스릴 것입니다. 그러나 만약 집을 떠나 출가한다면, 세상에서 번뇌를 완전히 떨쳐버린 거룩한 분, 바르게 깨달은 분(정등각자)이 될 것입니다.”

วิปสฺสีสมญฺญา

위빳시(Vipassī)라는 명칭

๓๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา เนมิตฺเต พฺราหฺมเณ อหเตหิ วตฺเถหิ อจฺฉาทาเปตฺวา สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ธาติโย อุปฏฺฐาเปสิ. อญฺญา ขีรํ ปาเยนฺติ, อญฺญา นฺหาเปนฺติ, อญฺญา ธาเรนฺติ, อญฺญา องฺเกน ปริหรนฺติ. ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธารยิตฺถ ทิวา เจว รตฺติญฺจ – ‘มา นํ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา พาธยิตฺถา’ติ. ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา พหุโน ชนสฺส ปิยํ มนาปํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหุโน ชนสฺส ปิโย อโหสิ มนาโป. สฺวาสฺสุทํ องฺเกเนว องฺกํ ปริหริยติ.

37. “비구들이여, 그 후에 반두마 왕은 예언자 바라문들에게 새 옷을 입히고 모든 감각적 욕망의 대상들로 흡족하게 하였다. 비구들이여, 그 후에 반두마 왕은 위빳시 태자를 위해 유모들을 두었다. 어떤 유모들은 젖을 먹이고, 어떤 유모들은 목욕을 시키고, 어떤 유모들은 품에 안고, 어떤 유모들은 무릎 위에 올려 보살폈다. 비구들이여, 태어난 위빳시 태자에게는 낮이나 밤이나 흰 일산을 받쳐주어 ‘추위나 더위, 풀이나 먼지나 이슬이 태자를 해치지 않게 하라’고 하였다. 비구들이여, 태어난 위빳시 태자는 많은 사람에게 사랑받고 기쁨을 주었다. 비구들이여, 마치 청련화나 홍련화나 백련화가 많은 사람에게 사랑받고 기쁨을 주는 것과 같이, 이와 똑같이 비구들이여, 위빳시 태자는 많은 사람에게 사랑받고 기쁨을 주었다. 그래서 그는 무릎에서 무릎으로 전해지며 보살핌을 받았다.”

๓๘. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, หิมวนฺเต ปพฺพเต กรวีกา นาม สกุณชาติ มญฺชุสฺสรา จ วคฺคุสฺสรา จ มธุรสฺสรา จ เปมนิยสฺสรา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร มญฺชุสฺสโร จ อโหสิ วคฺคุสฺสโร จ มธุรสฺสโร จ เปมนิยสฺสโร จ.

38. “비구들이여, 태어난 위빳시 태자는 부드러운 목소리, 청아한 목소리, 감미로운 목소리, 사랑스러운 목소리를 가졌었다. 비구들이여, 마치 히말라야 산에 사는 가라빙가라는 새의 종류가 부드럽고 청아하며 감미롭고 사랑스러운 목소리를 가진 것과 같이, 이와 똑같이 비구들이여, 위빳시 태자는 부드러운 목소리, 청아한 목소리, 감미로운 목소리, 사랑스러운 목소리를 가졌었다.”

๓๙. ‘‘ชาตสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน สุทํ สมนฺตา โยชนํ ปสฺสติ ทิวา เจว รตฺติญฺจ.

39. “비구들이여, 태어난 위빳시 태자에게는 업의 결과로 생긴 천안(天眼)이 나타나, 그것으로 밤낮을 가리지 않고 주변 일 유순(由旬)까지 볼 수 있었다.”

๔๐. ‘‘ชาโต โข ปน, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนิมิสนฺโต เปกฺขติ เสยฺยถาปิ เทวา ตาวตึสา. ‘อนิมิสนฺโต กุมาโร เปกฺขตี’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

40. “비구들이여, 태어난 위빳시 태자는 마치 삼십삼천의 신들처럼 눈을 깜빡이지 않고 보았다. 비구들이여, ‘태자가 눈을 깜빡이지 않고 본다’고 하여 위빳시 태자에게 ‘위빳시, 위빳시’라는 명칭이 생겨났다.”

๔๑. ‘‘อถ [Pg.18] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา อตฺถกรเณ นิสินฺโน วิปสฺสึ กุมารํ องฺเก นิสีทาเปตฺวา อตฺเถ อนุสาสติ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปิตุองฺเก นิสินฺโน วิเจยฺย วิเจยฺย อตฺเถ ปนายติ ญาเยน. วิเจยฺย วิเจยฺย กุมาโร อตฺเถ ปนายติ ญาเยนาติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ‘วิปสฺสี วิปสฺสี’ ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

41. “비구들이여, 그 후 반두마 왕은 재판석에 앉아 위빳시 태자를 무릎에 앉히고 국정을 보살폈다. 비구들이여, 거기서 위빳시 태자는 부왕의 무릎에 앉아 사안들을 살피고 또 살펴서 이치에 맞게 파악하였다. 비구들이여, ‘태자가 사안들을 살피고 또 살펴서 이치에 맞게 파악한다’고 하여 위빳시 태자에게 ‘위빳시, 위빳시’라는 명칭이 더욱 널리 알려지게 되었다.”

๔๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ตโย ปาสาเท การาเปสิ, เอกํ วสฺสิกํ เอกํ เหมนฺติกํ เอกํ คิมฺหิกํ; ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร วสฺสิเก ปาสาเท จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหตี’’ติ.

42. “비구들이여, 그 후 반두마 왕은 위빳시 태자를 위해 우기용, 겨울용, 여름용의 세 궁전을 짓게 하였다. 그리고 다섯 가지 감각적 욕망의 대상들을 갖추어 주었다. 비구들이여, 거기서 위빳시 태자는 우기용 궁전에서 네 달 동안 남자 없는 악단(여성 연주자들)의 연주를 즐기며 궁전 아래로 내려오지 않았다.”

ปฐมภาณวาโร.

제1 낭독분이 끝났다.

ชิณฺณปุริโส

노인(老人)

๔๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

43. “비구들이여, 그 후 위빳시 태자는 수년, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 마부에게 ‘이보게 마부여, 좋은 수레들을 준비하게. 경치 좋은 곳을 구경하러 공원으로 가자’라고 말하였다. 비구들이여, 마부는 위빳시 태자에게 ‘알겠습니다, 주인님’이라고 대답하고 좋은 수레들을 준비한 뒤 위빳시 태자에게 ‘주인님, 좋은 수레들이 준비되었습니다. 이제 가실 때가 되었습니다’라고 아뢰었다. 비구들이여, 그러자 위빳시 태자는 훌륭한 수레에 올라 좋은 수레들과 함께 공원을 향해 나아갔다.”

๔๔. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ [Pg.19] คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ. ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม. น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา. อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’ติ!

44. 비구들이여, 위빳시 왕자는 공원으로 나가는 길에 서까래처럼 굽고 등이 휜 채 지팡이를 짚고 비틀거리며 걷는, 청춘이 지나가고 노쇠한 노인을 보았다. 보고 나서 마부에게 물었다. '보게나, 마부여, 이 사람은 도대체 어찌 된 것인가? 머리카락도 다른 사람들과 다르고 몸도 다른 사람들과 다르구나.' '왕자님, 이 사람은 이른바 노인이라 합니다.' '마부여, 노인이란 무엇을 말하는가?' '왕자님, 노인이란 이른바 이제 더 이상 오래 살 수 없는 사람을 말합니다.' '마부여, 나 또한 늙는 법을 가졌으며 늙음을 피할 수 없는가?' '왕자님, 왕자님과 저희 모두 늙는 법을 가졌으며 늙음을 피할 수 없습니다.' '마부여, 그렇다면 오늘은 이제 공원에 가는 것으로 충분하다. 여기서 즉시 궁전으로 돌아가자.' 비구들이여, 마부는 위빳시 왕자의 말을 듣고 곧바로 궁전으로 돌아갔다. 비구들이여, 그곳 궁전에 돌아온 위빳시 왕자는 괴로워하고 우울해하며 이와 같이 사유했다. '아, 참으로 태어남이라는 것은 혐오스럽구나. 태어난 자에게 이처럼 늙음이 나타나게 되니 말이다!'

๔๕. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ? กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, เกสาปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, กาโยปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ชิณฺโณ นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, ชิณฺโณ นาม น ทานิ เตน จิรํ ชีวิตพฺพํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ ชราธมฺโม, ชรํ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ ชราธมฺมา, ชรํ อนตีตา’’ติ.

45. 비구들이여, 그때 반두마 왕은 마부를 불러 이렇게 말했다. '보게나 마부여, 왕자가 공원에서 즐거워하였는가? 마부여, 왕자가 공원에서 만족스러워하였는가?' '왕님, 왕자님께서는 공원에서 즐거워하지 않으셨고, 만족스러워하지도 않으셨습니다.' '마부여, 왕자가 공원으로 나가는 길에 무엇을 보았느냐?' '왕님, 왕자님께서는 공원으로 나가는 길에 서까래처럼 굽고 등이 휜 채 지팡이를 짚고 비틀거리며 걷는, 청춘이 지나가고 노쇠한 노인을 보았습니다. 그것을 보시고 저에게 이렇게 말씀하셨습니다. “보게나, 마부여, 이 사람은 도대체 어찌 된 것인가? 머리카락도 다른 사람들과 다르고 몸도 다른 사람들과 다르구나.” “왕자님, 이 사람은 이른바 노인이라 합니다.” “마부여, 노인이란 무엇을 말하는가?” “왕자님, 노인이란 이른바 이제 더 이상 오래 살 수 없는 사람을 말합니다.” “마부여, 나 또한 늙는 법을 가졌으며 늙음을 피할 수 없는가?” “왕자님, 왕자님과 저희 모두 늙는 법을 가졌으며 늙음을 피할 수 없습니다.”'

‘‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

'“마부여, 그렇다면 오늘은 이제 공원에 가는 것으로 충분하다. 여기서 즉시 궁전으로 돌아가자.”' 왕님, 저는 위빳시 왕자님의 말씀을 받들어 그곳에서 즉시 궁전으로 돌아왔습니다. 왕님, 위빳시 왕자님께서는 궁전으로 돌아오셔서 괴로워하고 우울해하며 이와 같이 사유하셨습니다. “아, 참으로 태어남이라는 것은 혐오스럽구나. 태어난 자에게 이처럼 늙음이 나타나게 되니 말이다!”

พฺยาธิตปุริโส

병든 사람

๔๖. ‘‘อถ [Pg.20] โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ –

46. 비구들이여, 그때 반두마 왕에게 이런 생각이 들었다.

‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

'위빳시 왕자가 왕위를 잇지 않으면 안 된다. 위빳시 왕자가 집을 떠나 출가하게 해서는 안 된다. 예언가 브라만들의 말이 실현되어서는 안 된다.' 비구들이여, 그리하여 반두마 왕은 위빳시 왕자가 왕위를 계승하고 집을 떠나 출가하지 않으며 예언가 브라만들의 말이 거짓이 되도록, 위빳시 왕자에게 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움을 더욱 풍성하게 제공하였다.

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป…

비구들이여, 그곳에서 위빳시 왕자는 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움을 갖추고 누리며 지냈다. 비구들이여, 위빳시 왕자는 그렇게 수많은 세월이 흐른 뒤... (중략) ...

๔๗. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

47. 비구들이여, 위빳시 왕자는 공원으로 나가는 길에 병들어 고통스러워하고 위중하며, 자신의 대소변 위에 누워 다른 이들의 도움으로 일어나고 다른 이들의 도움으로 눕혀지는 병자를 보았다. 보고 나서 마부에게 물었다. '보게나, 마부여, 이 사람은 도대체 어찌 된 것인가? 눈도 다른 사람들과 다르고 목소리도 다른 사람들과 다르구나.' '왕자님, 이 사람은 이른바 병자라 합니다.' '마부여, 병자란 무엇을 말하는가?' '왕자님, 병자란 이른바 그 병에서 회복될지 어떨지 알 수 없는 사람을 말합니다.' '마부여, 나 또한 병드는 법을 가졌으며 병듦을 피할 수 없는가?' '왕자님, 왕자님과 저희 모두 병드는 법을 가졌으며 병듦을 피할 수 없습니다.' '마부여, 그렇다면 오늘은 이제 공원에 가는 것으로 충분하다. 여기서 즉시 궁전으로 돌아가자.' 비구들이여, 마부는 위빳시 왕자의 말을 듣고 곧바로 궁전으로 돌아갔다. 비구들이여, 그곳 궁전에 돌아온 위빳시 왕자는 괴로워하고 우울해하며 이와 같이 사유했다. '아, 참으로 태어남이라는 것은 혐오스럽구나. 태어난 자에게 이처럼 늙음도 나타나고 병듦도 나타나게 되니 말이다!'

๔๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม [Pg.21] สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ อญฺเญหิ สํเวสิยมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต, อกฺขีนิปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, สโรปิสฺส น ยถา อญฺเญส’’นฺติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นามา’’ติ. ‘‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, พฺยาธิโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, พฺยาธิโต นาม อปฺเปว นาม ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐเหยฺยา’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ พฺยาธิธมฺโม, พฺยาธึ อนตีโต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ พฺยาธิธมฺมา, พฺยาธึ อนตีตา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

48. “비구들이여, 그때 반두마 왕은 마부를 불러 이렇게 물었다. ‘보게나 마부여, 왕자가 공원에서 즐거워하였는가? 보게나 마부여, 왕자가 공원에서 만족스러워하였는가?’ (마부가 대답했다.) ‘대왕이시여, 왕자님께서는 공원에서 즐거워하지 않으셨습니다. 대왕이시여, 왕자님께서는 공원에서 만족스러워하지 않으셨습니다.’ ‘보게나 마부여, 왕자가 공원으로 나가는 길에 무엇을 보았는가?’ ‘대왕이시여, 왕자님께서는 공원으로 나가시다가 병들고 고통스러우며 위중하여 자신의 대소변 위에 누워 있는 사람을 보셨습니다. 그는 다른 사람들의 부축을 받아 일어나고 다른 사람들의 부축을 받아 누워야 하는 상태였습니다. 이를 보시고 저에게 이렇게 물으셨습니다. “여보게 마부여, 이 사람은 왜 이러는가? 그의 눈도 다른 사람들과 같지 않고, 그의 목소리도 다른 사람들과 같지 않구나.” (저는 대답했습니다.) “대왕자님이시여, 이 사람은 병자라 불리는 사람입니다.” “여보게 마부여, 병자란 무엇인가?” “대왕자님이시여, 이 사람은 병자라 불리는데, 그 병에서 회복될 수 있을지 알 수 없는 상태입니다.” “여보게 마부여, 나 또한 병들기 마련이고 병듦에서 벗어날 수 없는 것인가?” “대왕자님과 저희를 포함한 모든 이는 병들기 마련이며, 병듦에서 벗어날 수 없습니다.” “여보게 마부여, 그렇다면 오늘은 공원 구경은 그만두자. 여기서 바로 궁전으로 돌아가자.” 대왕이시여, 저는 위빳시 왕자님의 명을 받들어 그곳에서 바로 궁전으로 돌아왔습니다. 대왕이시여, 그 왕자님은 궁전으로 돌아가 괴롭고 우울한 마음으로 사유하였습니다. “아, 참으로 태어남이란 혐오스러운 것이로구나. 태어난 자에게 늙음이 나타나고 병듦이 나타나니 말이다.”’

กาลงฺกตปุริโส

죽은 사람

๔๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

49. “비구들이여, 그때 반두마 왕에게 이런 생각이 들었다. ‘위빳시 왕자가 나라를 다스리지 않으면 안 된다. 위빳시 왕자가 집을 떠나 출가해서는 안 된다. 예언가 브라만들의 말이 실현되어서는 안 된다.’ 그리하여 비구들이여, 반두마 왕은 위빳시 왕자가 나라를 다스리게 하고, 집을 떠나 출가하지 않게 하며, 예언가 브라만들의 말이 거짓이 되게 하려고, 위빳시 왕자에게 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움을 더욱 풍성하게 제공하였다.”

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ…เป…

“비구들이여, 거기서 위빳시 왕자는 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움에 휩싸여 그것을 갖추고 즐기며 지냈다. 비구들이여, 그러고 나서 위빳시 왕자는 수많은 세월이 흐른 뒤에... (중략) ...”

๕๐. ‘‘อทฺทสา [Pg.22] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ นุ โข, โส, สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ? ‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘ธิรตฺถุ กิร, โภ, ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’ติ.

50. “비구들이여, 위빳시 왕자는 공원으로 나가다가 많은 사람이 모여서 알록달록한 천으로 상여를 만드는 것을 보았다. 이를 보고 마부에게 물었다. ‘여보게 마부여, 왜 저렇게 많은 사람이 모여서 알록달록한 천으로 상여를 만들고 있는가?’ ‘대왕자님이시여, 저 사람은 죽은 자라고 불리는 사람입니다.’ ‘여보게 마부여, 그렇다면 그 죽은 자가 있는 곳으로 마차를 몰아라.’ 비구들이여, 마부는 위빳시 왕자의 명을 받들어 죽은 자가 있는 곳으로 마차를 몰았다. 비구들이여, 위빳시 왕자는 세상을 떠난 죽은 자를 보았다. 보고 나서 마부에게 물었다. ‘여보게 마부여, 이 죽은 자란 무엇인가?’ ‘대왕자님이시여, 이 사람은 죽은 자라 불립니다. 이제 그의 어머니나 아버지나 다른 친지들이 그를 더 이상 보지 못할 것이며, 그 또한 어머니나 아버지나 다른 친지들을 보지 못할 것입니다.’ ‘여보게 마부여, 나 또한 죽기 마련이고 죽음에서 벗어날 수 없는 것인가? 왕이나 왕비나 다른 친지들이 나를 더 이상 보지 못하게 되고, 나 또한 왕이나 왕비나 다른 친지들을 보지 못하게 되는 것인가?’ ‘대왕자님과 저희를 포함한 모든 이는 죽기 마련이며, 죽음에서 벗어날 수 없습니다. 왕이나 왕비나 다른 친지들이 대왕자님을 보지 못하게 될 것이며, 대왕자님 또한 왕이나 왕비나 다른 친지들을 보지 못하게 될 것입니다.’ ‘여보게 마부여, 그렇다면 오늘은 공원 구경은 그만두자. 여기서 바로 궁전으로 돌아가자.’ 비구들이여, 마부는 위빳시 왕자의 명을 받들어 그곳에서 바로 궁전으로 돌아왔다. 비구들이여, 거기서 위빳시 왕자는 궁전으로 돌아가 괴롭고 우울한 마음으로 사유하였다. ‘아, 참으로 태어남이란 혐오스러운 것이로구나. 태어난 자에게 늙음이 나타나고 병듦이 나타나며 죽음이 나타나니 말이다.’”

๕๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา สารถึ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, กจฺจิ, สมฺม สารถิ, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ? ‘น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อภิรมิตฺถ, น โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมิยา อตฺตมโน อโหสี’ติ. ‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อทฺทส กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต’ติ? ‘อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรมานํ. ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โส[Pg.23], สมฺม สารถิ, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต นานารตฺตานญฺจ ทุสฺสานํ วิลาตํ กยิรตี’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสหี’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส กาลงฺกโต เตน รถํ เปเสสึ. อทฺทสา โข, เทว, กุมาโร เปตํ กาลงฺกตํ, ทิสฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปนายํ, สมฺม สารถิ, กาลงฺกโต นามา’’ติ? ‘‘เอโส โข, เทว, กาลงฺกโต นาม. น ทานิ ตํ ทกฺขนฺติ มาตา วา ปิตา วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, โสปิ น ทกฺขิสฺสติ มาตรํ วา ปิตรํ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘กึ ปน, สมฺม สารถิ, อหมฺปิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต; มมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา; อหมฺปิ น ทกฺขิสฺสามิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ? ‘‘ตฺวญฺจ, เทว, มยญฺจมฺห สพฺเพ มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา; ตมฺปิ น ทกฺขนฺติ เทโว วา เทวี วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิตา, ตฺวมฺปิ น ทกฺขิสฺสสิ เทวํ วา เทวึ วา อญฺเญ วา ญาติสาโลหิเต’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา, อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหี’ติ. ‘‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข อหํ, เทว, วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสึ. โส โข, เทว, กุมาโร อนฺเตปุรํ คโต ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายติ – ‘‘ธิรตฺถุ กิร โภ ชาติ นาม, ยตฺร หิ นาม ชาตสฺส ชรา ปญฺญายิสฺสติ, พฺยาธิ ปญฺญายิสฺสติ, มรณํ ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

51. “비구들이여, 그때 반두마 왕은 마부를 불러 이렇게 물었다. ‘여보게 마부여, 왕자가 공원에서 즐거워했는가? 여보게 마부여, 왕자가 공원에서 만족해했는가?’ ‘대왕이시여, 왕자님께서는 공원에서 즐거워하지 않으셨습니다. 대왕이시여, 왕자님께서는 공원에서 만족해하지 않으셨습니다.’ ‘그렇다면 여보게 마부여, 왕자가 공원으로 나가는 길에 무엇을 보았는가?’ ‘대왕이시여, 왕자님께서는 공원으로 나가시다가 많은 사람들이 모여서 여러 가지 색깔의 옷감으로 들것을 만들고 있는 것을 보셨습니다. 그것을 보시고 저에게 이렇게 물으셨습니다. “여보게 마부여, 저 많은 사람이 모여서 여러 가지 색깔의 옷감으로 왜 들것을 만들고 있는 것인가?” 그래서 제가 “왕자님, 저분은 소위 죽은 자라고 불리는 이입니다(그를 위해 만들고 있는 것입니다)”라고 대답했습니다. 그러자 왕자님께서 “여보게 마부여, 그렇다면 저 죽은 이가 있는 곳으로 수레를 몰아라”라고 말씀하셨습니다. 대왕이시여, 그래서 저는 “왕자님, 알겠습니다”라고 위빳시 왕자님께 대답하고 죽은 이가 있는 곳으로 수레를 몰았습니다. 대왕이시여, 왕자님께서는 저승으로 떠난 죽은 이를 보시고 저에게 이렇게 물으셨습니다. “여보게 마부여, 이 죽은 자라고 불리는 이는 대체 어떠한 자인가?” “왕자님, 이 죽은 자라고 불리는 이는 이제 어머니나 아버지나 다른 친지들이 더 이상 볼 수 없게 된 자이며, 그 자신 또한 어머니나 아버지나 다른 친지들을 더 이상 볼 수 없게 된 자입니다”라고 제가 대답했습니다. 그러자 왕자님께서 다시 물으셨습니다. “여보게 마부여, 나 또한 죽어야만 하는 성질을 가졌는가? 죽음을 벗어날 수 없는가? 왕이신 아버지와 왕비이신 어머니, 그리고 다른 친지들께서 나를 더 이상 보지 못하게 될 날이 오는가? 나 또한 왕이신 아버지와 왕비이신 어머니, 그리고 다른 친지들을 더 이상 보지 못하게 될 것인가?” “왕자님, 왕자님과 저희를 포함한 모든 이들은 죽어야만 하는 법이 있으며 죽음을 벗어날 수 없습니다. 왕이신 아버지와 왕비이신 어머니, 그리고 다른 친지들께서 왕자님을 보지 못하게 될 것이며, 왕자님 또한 왕이신 아버지와 왕비이신 어머니, 그리고 다른 친지들을 보지 못하게 될 것입니다”라고 제가 대답했습니다. 그러자 왕자님께서 “여보게 마부여, 그렇다면 오늘은 공원에 가는 것이 의미가 없구나. 여기서 바로 궁전으로 돌아가자”라고 말씀하셨습니다. 대왕이시여, 그래서 저는 “왕자님, 알겠습니다”라고 위빳시 왕자님께 대답하고 그곳에서 바로 궁전으로 돌아왔습니다. 대왕이시여, 위빳시 왕자님께서는 궁전에 도착하여 괴로워하고 낙담하며 이렇게 사색에 잠기셨습니다. “아, 참으로 태어남이란 혐오스럽구나. 태어난 자에게는 늙음이 나타나고, 병듦이 나타나고, 죽음이 나타나기 때문이구나.”’

ปพฺพชิโต

출가자

๕๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘มา เหว โข วิปสฺสี กุมาโร น รชฺชํ กาเรสิ, มา เหว วิปสฺสี กุมาโร อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ, มา เหว เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ สจฺจํ อสฺส วจน’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมา ราชา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย ปญฺจ กามคุณานิ อุปฏฺฐาเปสิ – ‘ยถา วิปสฺสี กุมาโร รชฺชํ กเรยฺย, ยถา วิปสฺสี กุมาโร น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย, ยถา เนมิตฺตานํ พฺราหฺมณานํ มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

52. “비구들이여, 그때 반두마 왕에게 이런 생각이 들었다. ‘위빳시 왕자가 왕위를 잇지 않는 일이 없기를, 위빳시 왕자가 집을 떠나 출가하는 일이 없기를, 예언가 브라만들의 말이 사실이 되지 않기를.’ 비구들이여, 그래서 반두마 왕은 위빳시 왕자가 왕위를 잇게 하기 위해, 집을 떠나 출가하지 않게 하기 위해, 예언가 브라만들의 말이 틀리게 하기 위해 위빳시 왕자에게 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움(오욕락)을 더욱 풍성하게 제공했다.”

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร พหูนํ วสฺสานํ [Pg.24] พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม สารถิ, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมิทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ.

“비구들이여, 그곳에서 위빳시 왕자는 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움을 완벽하게 갖추고 누리며 지냈다. 비구들이여, 그로부터 수많은 세월, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 위빳시 왕자가 마부를 불러 말했다. ‘여보게 마부여, 아주 좋은 수레들을 준비하라. 공원의 아름다운 경치를 보러 가자.’ 비구들이여, 마부는 ‘왕자님, 알겠습니다’라고 위빳시 왕자에게 대답하고 아주 좋은 수레들을 준비한 뒤 왕자에게 알렸다. ‘왕자님, 아주 좋은 수레들이 준비되었습니다. 이제 가실 때를 아소서(원하시는 대로 하소서).’ 비구들이여, 그때 위빳시 왕자는 아주 좋은 수레에 올라타서 수많은 좋은 수레들과 함께 공원으로 나갔다.”

๕๓. ‘‘อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต ปุริสํ ภณฺฑุํ ปพฺพชิตํ กาสายวสนํ. ทิสฺวา สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อยํ ปน, สมฺม สารถิ, ปุริโส กึกโต? สีสํปิสฺส น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิสฺส น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปเนโส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘เอโส โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข โส, สมฺม สารถิ, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา. เตน หิ, สมฺม สารถิ, เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส ปพฺพชิโต เตน รถํ เปเสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร ตํ ปพฺพชิตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ ปน, สมฺม, กึกโต, สีสมฺปิ เต น ยถา อญฺเญสํ, วตฺถานิปิ เต น ยถา อญฺเญส’นฺติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นามา’ติ. ‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นามา’ติ? ‘อหํ โข, เทว, ปพฺพชิโต นาม, สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ. ‘สาธุ โข ตฺวํ, สมฺม, ปพฺพชิโต นาม สาธุ ธมฺมจริยา สาธุ สมจริยา สาธุ กุสลกิริยา สาธุ ปุญฺญกิริยา สาธุ อวิหึสา สาธุ ภูตานุกมฺปา’ติ.

53. “비구들이여, 위빳시 왕자는 공원으로 나가던 중 머리를 깎고 가사를 입은 출가한 사람을 보았다. 그를 보고 마부에게 물었다. ‘여보게 마부여, 저 사람은 무엇을 한 사람인가? 머리 모양도 다른 사람들과 같지 않고, 옷도 다른 사람들과 같지 않구나.’ ‘왕자님, 저분은 출가자라고 불리는 분입니다.’ ‘여보게 마부여, 저 출가자라고 불리는 이는 어떠한 자인가?’ ‘왕자님, 저 출가자라고 불리는 분은 법답게 사는 것이 훌륭하고, 평온하게 사는 것이 훌륭하며, 선을 행하는 것이 훌륭하고, 공덕을 쌓는 것이 훌륭하며, 살아있는 것을 해치지 않는 것이 훌륭하고, 생명을 가엽게 여기는 것이 훌륭하다고 생각하며 수행하는 분입니다.’ ‘여보게 마부여, 출가자란 참으로 훌륭하구나. 법답게 사는 것은 참으로 훌륭하고, 평온하게 사는 것은 훌륭하며, 선을 행하는 것은 훌륭하고, 공덕을 쌓는 것은 훌륭하며, 해치지 않는 것은 훌륭하고, 생명을 가엽게 여기는 것은 훌륭한 일이구나. 여보게 마부여, 그렇다면 저 출가자가 있는 곳으로 수레를 몰아라.’ 비구들이여, 마부는 ‘왕자님, 알겠습니다’라고 위빳시 왕자에게 대답하고 그 출가자가 있는 곳으로 수레를 몰았다. 비구들이여, 그때 위빳시 왕자가 그 출가자에게 이렇게 물었다. ‘벗이여, 당신은 무엇을 한 사람입니까? 당신의 머리 모양은 다른 사람들과 같지 않고, 옷 또한 다른 사람들과 같지 않군요.’ ‘왕자님, 저는 출가자라고 불리는 사람입니다.’ ‘벗이여, 당신이 말하는 출가자란 어떠한 사람입니까?’ ‘왕자님, 출가자인 저는 법답게 사는 것이 훌륭하고, 평온하게 사는 것이 훌륭하며, 선을 행하는 것이 훌륭하고, 공덕을 쌓는 것이 훌륭하며, 살아있는 것을 해치지 않는 것이 훌륭하고, 생명을 가엽게 여기는 것이 훌륭하다고 생각하며 수행하는 사람입니다.’ ‘벗이여, 출가자인 당신은 참으로 훌륭하군요. 법답게 사는 것은 참으로 훌륭하고, 평온하게 사는 것은 훌륭하며, 선을 행하는 것은 훌륭하고, 공덕을 쌓는 것은 훌륭하며, 해치지 않는 것은 훌륭하고, 생명을 가엽게 여기는 것은 참으로 훌륭한 일입니다.’”

โพธิสตฺตปพฺพชฺชา

보살의 출가

๕๔. ‘‘อถ [Pg.25] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี กุมาโร สารถึ อามนฺเตสิ – ‘เตน หิ, สมฺม สารถิ, รถํ อาทาย อิโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาหิ. อหํ ปน อิเธว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สารถิ วิปสฺสิสฺส กุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา รถํ อาทาย ตโตว อนฺเตปุรํ ปจฺจนิยฺยาสิ. วิปสฺสี ปน กุมาโร ตตฺเถว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ.

54. 비구들이여, 그때 위빳시 왕자는 마부에게 말하였다. '여보게 마부여, 그렇다면 수레를 이끌고 여기서 곧장 궁전으로 돌아가라. 나는 여기서 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하여 집 없는 삶을 살리라.' 비구들이여, 마부는 '왕자여, 알겠습니다'라고 위빳시 왕자에게 대답하고는 수레를 이끌고 그곳에서 곧장 궁전으로 돌아갔다. 위빳시 왕자는 바로 그곳에서 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하여 집 없는 삶을 시작했다.

มหาชนกายอนุปพฺพชฺชา

대군중의 뒤따른 출가

๕๕. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ วิปสฺสี กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. วิปสฺสีปิ นาม กุมาโร เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ.

55. 비구들이여, 반두마띠 왕도의 팔만 사천 대중은 '위빳시 왕자가 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하여 집 없는 삶을 살고 있다'는 소문을 들었다. 소문을 들은 그들에게 이런 생각이 들었다. '위빳시 왕자가 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하여 집 없는 삶을 살며 실천하는 그 법과 율은 결코 비천하지 않을 것이며, 그 출가 또한 비천하지 않을 것이다. 위빳시 왕자조차 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하였는데, 하물며 우리라고 어찌 출가하지 못하겠는가?'

‘‘อถ โข, โส ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติ ปาณสหสฺสานิ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิปสฺสึ โพธิสตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, ภิกฺขเว, ปริสาย ปริวุโต วิปสฺสี โพธิสตฺโต คามนิคมชนปทราชธานีสุ จาริกํ จรติ.

비구들이여, 그때 팔만 사천의 대군중은 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가하여 집 없는 삶을 사는 위빳시 보살을 따라 출가하였다. 비구들이여, 위빳시 보살은 그 대중들에 둘러싸여 마을과 도시, 지방과 왕도를 다니며 유행하였다.

๕๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข เมตํ ปติรูปํ โยหํ อากิณฺโณ วิหรามิ, ยํนูนาหํ เอโก คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน เอโก [Pg.26] คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหาสิ, อญฺเญเนว ตานิ จตุราสีติ ปพฺพชิตสหสฺสานิ อคมํสุ, อญฺเญน มคฺเคน วิปสฺสี โพธิสตฺโต.

56. 비구들이여, 그때 홀로 은둔하여 명상에 든 위빳시 보살에게 이런 마음의 사유가 일어났다. '내가 대중 속에 섞여 지내는 것은 적절하지 않다. 내가 대중을 떠나 홀로 지낸다면 참으로 좋겠구나.' 비구들이여, 그 후 위빳시 보살은 대중을 떠나 홀로 지내게 되었다. 그 팔만 사천의 출가자들은 다른 길로 갔고, 위빳시 보살도 다른 길로 갔다.

โพธิสตฺตอภินิเวโส

보살의 통찰

๕๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส วาสูปคตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน, ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ, อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส, กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’ติ?

57. 비구들이여, 그때 처소에 머물며 홀로 은둔하여 명상에 든 위빳시 보살에게 이런 마음의 사유가 일어났다. '참으로 이 세상은 고통에 빠져 있구나. 태어나고, 늙고, 죽고, 사라지고, 다시 태어난다. 그런데도 이 늙음과 죽음이라는 고통으로부터 벗어나는 길을 알지 못한다. 도대체 언제쯤 늙음과 죽음이라는 이 고통으로부터 벗어나는 길이 알려질 것인가?'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있는가? 무엇을 조건으로 늙음과 죽음이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '태어남(生)이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ, กึปจฺจยา ชาตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ภวปจฺจยา ชาตี’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 태어남이 있는가? 무엇을 조건으로 태어남이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '존재(有)가 있을 때 태어남이 있고, 존재를 조건으로 태어남이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ภโว โหติ, กึปจฺจยา ภโว’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 존재가 있는가? 무엇을 조건으로 존재가 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '집착(取)이 있을 때 존재가 있고, 집착을 조건으로 존재가 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ อุปาทานํ โหติ, กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข สติ อุปาทานํ โหติ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 집착이 있는가? 무엇을 조건으로 집착이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '갈애(愛)가 있을 때 집착이 있고, 갈애를 조건으로 집착이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ตณฺหา โหติ, กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.27] โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข สติ ตณฺหา โหติ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 갈애가 있는가? 무엇을 조건으로 갈애가 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '느낌(受)이 있을 때 갈애가 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ เวทนา โหติ, กึปจฺจยา เวทนา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข สติ เวทนา โหติ, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 느낌이 있는가? 무엇을 조건으로 느낌이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '접촉(觸)이 있을 때 느낌이 있고, 접촉을 조건으로 느낌이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ผสฺโส โหติ, กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข สติ ผสฺโส โหติ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 접촉이 있는가? 무엇을 조건으로 접촉이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '여섯 감각장소(六入)가 있을 때 접촉이 있고, 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สฬายตนํ โหติ, กึปจฺจยา สฬายตน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ สฬายตนํ โหติ, นามรูปปจฺจยา สฬายตน’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 여섯 감각장소가 있는가? 무엇을 조건으로 여섯 감각장소가 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '명색(名色)이 있을 때 여섯 감각장소가 있고, 명색을 조건으로 여섯 감각장소가 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ นามรูปํ โหติ, กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이런 생각이 들었다. '무엇이 있을 때 명색이 있는가? 무엇을 조건으로 명색이 생기는가?' 그러자 위빳시 보살에게 이치에 맞는 숙고를 통하여 지혜로써 다음과 같은 깨달음이 일어났다. '식(識)이 있을 때 명색이 있고, 식을 조건으로 명색이 있다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 있을 때 식(識)이 있으며, 무엇을 조건으로 식(識)이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임(如理作意)으로써 '명색(名色)이 있을 때 식(識)이 있으며, 명색을 조건으로 식(識)이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

๕๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘ปจฺจุทาวตฺตติ โข อิทํ วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา, นาปรํ คจฺฉติ. เอตฺตาวตา ชาเยถ [Pg.28] วา ชิยฺเยถ วา มิยฺเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา, ยทิทํ นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’.

58. 비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었다. '이 식(識)은 명색(名色)에서 되돌아오고 그 너머로 나아가지 못한다. 이 정도의 범위 안에서 태어나거나 늙거나 죽거나 죽어서 다시 태어난다. 즉, 명색을 조건으로 식(識)이 있고, 식을 조건으로 명색(名色)이 있으며, 명색을 조건으로 여섯 감각장소(六處)가 있고, 여섯 감각장소를 조건으로 접촉(觸)이 있고, 접촉을 조건으로 느낌(受)이 있고, 느낌을 조건으로 갈애(愛)가 있고, 갈애를 조건으로 집착(取)이 있고, 집착을 조건으로 존재(有)가 있고, 존재를 조건으로 태어남(生)이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 생겨난다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생한다.'

๕๙. ‘‘‘สมุทโย สมุทโย’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

59. 비구들이여, 위빳시 보살에게 '발생하는구나, 발생하는구나'라고 이전에는 들어보지 못한 법들에 대하여 눈이 생겨났고, 앎이 생겨났고, 통찰지가 생겨났고, 명지가 생겨났고, 광명이 생겨났다.

๖๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ.

60. 비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 늙음과 죽음의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 생기지 않으며, 태어남의 소멸로 늙음과 죽음의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข อสติ ชาติ น โหติ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 태어남이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 태어남의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '존재가 없을 때 태어남이 생기지 않으며, 존재의 소멸로 태어남의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ภโว น โหติ, กิสฺส นิโรธา ภวนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข อสติ ภโว น โหติ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 존재가 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 존재의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '집착이 없을 때 존재가 생기지 않으며, 집착의 소멸로 존재의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.29] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 집착이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 집착의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '갈애가 없을 때 집착이 생기지 않으며, 갈애의 소멸로 집착의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺส นิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข อสติ ตณฺหา น โหติ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 갈애가 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 갈애의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '느낌이 없을 때 갈애가 생기지 않으며, 느낌의 소멸로 갈애의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺส นิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข อสติ เวทนา น โหติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 느낌이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 느낌의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '접촉이 없을 때 느낌이 생기지 않으며, 접촉의 소멸로 느낌의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺส นิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข อสติ ผสฺโส น โหติ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 접촉이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 접촉의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '여섯 감각장소가 없을 때 접촉이 생기지 않으며, 여섯 감각장소의 소멸로 접촉의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 여섯 감각장소가 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임함으로써 '명색이 없을 때 여섯 감각장소가 생기지 않으며, 명색의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 명색이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 명색의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '식이 없을 때 명색이 생기지 않으며, 식의 소멸로 명색의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.30] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 '무엇이 없을 때 식이 생기지 않으며, 무엇의 소멸로 식의 소멸이 있는가?'라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 정신을 기울임으로써 '명색이 없을 때 식이 생기지 않으며, 명색의 소멸로 식의 소멸이 있다'라고 지혜로써 통찰하게 되었다.

๖๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ มคฺโค สมฺโพธาย ยทิทํ – นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ’.

61. 비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었다. '나는 깨달음을 위한 이 길을 발견했다. 즉, 명색의 소멸로 식의 소멸이 있고, 식의 소멸로 명색의 소멸이 있으며, 명색의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이 있고, 여섯 감각장소의 소멸로 접촉의 소멸이 있고, 접촉의 소멸로 느낌의 소멸이 있고, 느낌의 소멸로 갈애의 소멸이 있고, 갈애의 소멸로 집착의 소멸이 있고, 집착의 소멸로 존재의 소멸이 있고, 존재의 소멸로 태어남의 소멸이 있고, 태어남의 소멸로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 소멸한다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 소멸한다.'

๖๒. ‘‘‘นิโรโธ นิโรโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

62. “비구들이여, ‘소멸이다, 소멸이다’라고 위빳시 보살에게 이전에는 들어본 적 없는 법들에 대하여 눈이 생겨났고, 지혜가 생겨났고, 통찰지가 생겨났고, 명(明)이 생겨났고, 광명이 생겨났다.”

๖๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี โพธิสตฺโต อปเรน สมเยน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหาสิ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, ตสฺส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต น จิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจี’’ติ.

63. “비구들이여, 그 후 위빳시 보살은 나중에 다섯 가지 취착의 무더기[五取蘊]에 대하여 일어남과 사라짐을 관찰하며 머물렀다. ‘이것이 물질이다, 이것이 물질의 일어남이다, 이것이 물질의 사라짐이다. 이것이 느낌이다, 이것이 느낌의 일어남이다, 이것이 느낌의 사라짐이다. 이것이 인식이다, 이것이 인식의 일어남이다, 이것이 인식의 사라짐이다. 이것이 형성들이다, 이것이 형성들의 일어남이다, 이것이 형성들의 사라짐이다. 이것이 아르마리다, 이것이 아르마리의 일어남이다, 이것이 아르마리의 사라짐이다’라고. 이렇게 그가 다섯 가지 취착의 무더기에 대하여 일어남과 사라짐을 관찰하며 머물 때, 오래지 않아 집착 없이 번뇌들로부터 마음이 해탈하였다.”

ทุติยภาณวาโร.

두 번째 낭송분[제2바나와라]이 끝났다.

พฺรหฺมยาจนกถา

범천의 간청에 대한 이야기

๖๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส [Pg.31] ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’ติ.

64. “비구들이여, 그 후 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존께 이런 생각이 들었다. ‘내가 법을 설하면 어떨까?’ 그러자 비구들이여, 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존께 다시 이런 생각이 들었다. ‘내가 깨달은 이 법은 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 고귀하고, 사유의 영역을 넘어서 있고, 미묘하며, 현자들만이 알 수 있는 것이다. 그러나 이 사람들은 감각적 쾌락의 대상을 즐기고, 감각적 쾌락의 대상을 좋아하고, 감각적 쾌락의 대상에 환호한다. 감각적 쾌락의 대상을 즐기고 좋아하고 환호하는 이 사람들에게 이것, 즉 이것을 조건으로 하는 연기(緣起)의 도리는 보기 어려운 곳이다. 또한 모든 형성의 가라앉음, 모든 집착의 놓아버림, 갈애의 소멸, 이욕(離欲), 소멸, 열반인 이 도리도 보기 어려운 곳이다. 그런데 만일 내가 법을 설하고 다른 사람들이 나의 법을 이해하지 못한다면, 그것은 나에게 피로가 될 것이요, 그것은 나에게 고통이 될 것이다’라고.”

๖๕. ‘‘อปิสฺสุ, ภิกฺขเว, วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

65. “비구들이여, 또한 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존께 이전에 들어본 적 없는 놀라운 게송들이 떠올랐다.”

‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

‘내가 고생 끝에 얻은 것을 이제 와서 드러낼 필요가 있겠는가. 탐욕과 분노에 휩싸인 자들에게 이 법은 제대로 깨달아지기 어렵다.

‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’ติ.

흐름을 거스르고 미묘하며 깊고 보기 어렵고 미세한 이 법을, 탐욕에 물들고 어둠의 무더기에 덮인 자들은 보지 못하리라’라고.”

‘‘อิติห, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนาย.

“비구들이여, 이와 같이 아라한이시며 정등각자이신 위빳시 세존께서 사유하실 때, 마음은 설법하는 쪽으로 기울지 않고, 애쓰지 않는 쪽으로 기울었다.”

๖๖. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺส มหาพฺรหฺมุโน วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘นสฺสติ วต โภ โลโก, วินสฺสติ วต โภ โลโก, ยตฺร หิ นาม วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ [Pg.32] นิหนฺตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา; อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

66. “비구들이여, 그 후 어떤 대범천이 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존의 마음의 사유를 자신의 마음으로 알고 이렇게 생각했다. ‘아, 세상은 망하겠구나! 아, 세상은 멸망하겠구나! 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존의 마음이 법을 설하는 쪽으로 기울지 않고 적극적으로 나서지 않는 쪽으로 기우니 말이다.’ 비구들이여, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 그 대범천은 범천의 세상에서 사라져 위빳시 세존의 앞에 나타났다. 비구들이여, 그 후 그 대범천은 상의를 한쪽 어깨에 걸치고 오른쪽 무릎을 땅에 대고 위빳시 세존께서 계신 쪽으로 합장하여 절을 올린 뒤 위빳시 세존께 이렇게 말씀드렸다. ‘세존이시여, 세존께서는 법을 설해 주소서. 행복에 이르신 분[善逝]께서는 법을 설해 주소서. 지혜의 눈에 먼지가 적은 중생들도 있습니다. 그들은 법을 듣지 못하면 쇠퇴하겠지만, 법을 들으면 깨닫는 자들이 생겨날 것입니다’라고.”

๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘มยฺหมฺปิ โข, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, พฺรหฺเม, เอตทโหสิ – ‘‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. อปิสฺสุ มํ, พฺรหฺเม, อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

67. “비구들이여, 이렇게 말하자 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존께서는 그 대범천에게 이렇게 말씀하셨다. ‘범천이여, 나에게도 역시 “내가 법을 설하면 어떨까?”라는 생각이 있었다. 범천이여, 그런 나에게 이런 생각이 들었다. “내가 깨달은 이 법은 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 고귀하고, 사유의 영역을 넘어서 있고, 미묘하며, 현자들만이 알 수 있는 것이다. 그러나 이 사람들은 감각적 쾌락의 대상을 즐기고, 좋아하고, 환호한다. 감각적 쾌락의 대상을 즐기고 좋아하고 환호하는 이 사람들에게 이것, 즉 이것을 조건으로 하는 연기의 도리는 보기 어려운 곳이다. 또한 모든 형성의 가라앉음, 모든 집착의 놓아버림, 갈애의 소멸, 이욕, 소멸, 열반인 이 도리도 보기 어려운 곳이다. 그런데 만일 내가 법을 설하고 다른 사람들이 나의 법을 이해하지 못한다면, 그것은 나에게 피로가 될 것이요, 그것은 나에게 고통이 될 것이다”라고. 범천이여, 또한 나에게 이전에 들어본 적 없는 놀라운 게송들이 떠올랐다.”

‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

“내가 고생 끝에 얻은 것을 이제 와서 드러낼 필요가 있겠는가. 탐욕과 분노에 휩싸인 자들에게 이 법은 제대로 깨달아지기 어렵다.

‘‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’’ติ.

흐름을 거스르고 미묘하며 깊고 보기 어렵고 미세한 이 법을, 탐욕에 물들고 어둠의 무더기에 덮인 자들은 보지 못하리라”라고.”

‘อิติห เม, พฺรหฺเม, ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมิ, โน ธมฺมเทสนายา’ติ.

‘범천이여, 이와 같이 내가 숙고할 때, 나의 마음은 법을 설하는 쪽으로 기울지 않고 적극적으로 나서지 않는 쪽으로 기울었다’라고.”

๖๘. ‘‘ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา…เป… ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ.

68. “비구들이여, 두 번째도 그 대범천은... (중략) ... 비구들이여, 세 번째도 그 대범천은 아라한이며 정등각자인 위빳시 세존께 이렇게 말씀드렸다. ‘세존이시여, 세존께서는 법을 설해 주소서. 행복에 이르신 분께서는 법을 설해 주소서. 지혜의 눈에 먼지가 적은 중생들도 있습니다. 그들은 법을 듣지 못하면 쇠퇴하겠지만, 법을 들으면 깨닫는 자들이 생겨날 것입니다’라고.”}]```No explanation is needed. This is the finalized translation based on the provided reference materials. f-id: 150-164. JSON is valid and parseable. No comments or extra text. (Note: Control tokens like and are stripped within the string as requested). (Wait, the instructions said

๖๙. ‘‘อถ [Pg.33] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ สโมทกํ ฐิตานิ. อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต.

69. “비구들이여, 그때 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 범천의 간청을 아시고, 중생들에 대한 자비심으로 부처님의 눈(佛眼)으로 세상을 굽어보셨다. 비구들이여, 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 부처님의 눈으로 세상을 굽어보시다가, 어떤 중생들은 번뇌의 티끌이 적고, 어떤 중생들은 번뇌의 티끌이 많으며, 어떤 중생들은 감관이 날카롭고(예리하고), 어떤 중생들은 감관이 부드러우며(둔하며), 어떤 중생들은 좋은 성품을 가졌고, 어떤 중생들은 나쁜 성품을 가졌으며, 어떤 중생들은 가르치기 쉽고, 어떤 중생들은 가르치기 어려우며, 어떤 중생들은 내세의 잘못과 두려움을 살피며 살아가고, 어떤 중생들은 내세의 잘못과 두려움을 살피지 않으며 살아가는 것을 보셨다. 마치 청연화나 홍연화나 백연화의 못에서 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라며 물 밖으로 나오지 못한 채 물속에 잠겨서 피어나고, 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라며 물 표면에 머물러 있으며, 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라며 물 위로 솟아올라 물에 젖지 않은 채 서 있는 것과 같았다. 이와 같이 비구들이여, 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 부처님의 눈으로 세상을 굽어보시며, 어떤 중생들은 번뇌의 티끌이 적고, 어떤 중생들은 번뇌의 티끌이 많으며, 어떤 중생들은 감관이 날카롭고, 어떤 중생들은 감관이 부드러우며, 어떤 중생들은 좋은 성품을 가졌고, 어떤 중생들은 나쁜 성품을 가졌으며, 어떤 중생들은 가르치기 쉽고, 어떤 중생들은 가르치기 어려우며, 어떤 중생들은 내세의 잘못과 두려움을 살피며 살아가고, 어떤 중생들은 내세의 잘못과 두려움을 살피지 않으며 살아가는 것을 보셨다.”

๗๐. ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

70. “비구들이여, 그러자 그 대범천은 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고, 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께 게송으로 이와 같이 청하였다.”

‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ.

‘바위로 된 산꼭대기에 선 사람이 사방의 사람들을 내려다보듯, 오 지혜로운 분이시여, 일체를 보는 눈을 가지신 분이시여, 법으로 이루어진 궁전에 올라서서’

‘โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ;

อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อณณ วิจร โลเก.เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’ติ.

‘슬픔을 벗어나신 분이시여, 태어남과 늙음에 짓눌려 슬픔에 빠져 있는 중생들을 굽어살펴 주소서. 영웅이시여, 전쟁에서 승리하신 분이시여, 일어나소서. 길 안내자(지도자)이시여, 빚이 없는 분이시여, 세상을 유행하소서. 세존이시여, 법을 설해 주소서. 법을 이해할 자들이 있을 것입니다.’

๗๑. ‘‘อถ [Pg.34] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตํ มหาพฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

71. “비구들이여, 그때 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 그 대범천에게 게송으로 대답하셨다.”

‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’ติ.

‘범천이여, 귀 있는 자들에게 불사의 문은 열렸다. 그들의 신심을 내보이게 하라. 나는 사람들이 겪을 피로(또는 고생)를 생각하여, 익히 알고 있는 이 수승한 법을 사람들에게 설하지 않았노라.’

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา ‘กตาวกาโส โขมฺหิ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมเทสนายา’ติ วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

“비구들이여, 그러자 그 대범천은 ‘위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서 법을 설하실 기회를 허락하셨다’고 생각하고, 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 예경한 뒤 그 자리에서 사라졌다.”

อคฺคสาวกยุคํ

[두 명의 상수제자 쌍]

๗๒. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสนฺติ ปณฺฑิตา วิยตฺตา เมธาวิโน ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติกา. ยํนูนาหํ ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส, ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, เต อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสนฺตี’ติ.

72. “비구들이여, 그 후 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 이런 생각이 드셨다. ‘내가 누구에게 먼저 법을 설해야 할까? 누가 이 법을 가장 빨리 이해할 수 있을까?’ 비구들이여, 그때 위빳시 세존 공양받아 마땅한 분 바르게 스스로 깨달은 분께서는 다시 이런 생각이 드셨다. ‘칸다라는 왕자와 띳사라는 제관의 아들이 반두마띠 왕도에 살고 있는데, 그들은 현명하고 총명하며 지혜롭고 오래전부터 번뇌의 티끌이 적은 자들이다. 내가 칸다 왕자와 띳사 제관 아들에게 먼저 법을 설하는 것이 좋겠구나. 그들이라면 이 법을 신속하게 깨달을 것이다.’”},{

๗๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว โพธิรุกฺขมูเล อนฺตรหิโต พนฺธุมติยา ราชธานิยา เขเม มิคทาเย ปาตุรโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ทายปาลํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม ทายปาล, พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, โส [Pg.35] ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, ทายปาโล วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา พนฺธุมตึ ราชธานึ ปวิสิตฺวา ขณฺฑญฺจ ราชปุตฺตํ ติสฺสญฺจ ปุโรหิตปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘วิปสฺสี, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ; โส ตุมฺหากํ ทสฺสนกาโม’ติ.

73. 비구들이여, 그때 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께서는 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 그렇게 순식간에 보리수 아래에서 사라져 반두마띠 왕도 근처의 케마 미가다야에 나타나셨다. 비구들이여, 그때 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께서는 동산지기를 불러 이렇게 말씀하셨다. '이보게 동산지기여, 어서 오너라. 그대는 반두마띠 왕도에 들어가서 칸다 왕자와 띳사 제관의 아들에게 이렇게 말하여라. <존자들이여, 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께서 반두마띠 왕도에 도착하시어 케마 미가다야에 머물고 계십니다. 그분께서는 그대들을 뵙고자 하십니다.>라고.' 비구들이여, 동산지기는 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존의 말씀에 '예, 세존이시여'라고 대답하고는 반두마띠 왕도에 들어가 칸다 왕자와 띳사 제관의 아들에게 이렇게 말했다. '존자들이여, 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께서 반두마띠 왕도에 도착하시어 케마 미가다야에 머물고 계십니다. 그분께서는 그대들을 뵙고자 하십니다.'

๗๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิยฺยึสุ. เยน เขโม มิคทาโย เตน ปายึสุ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

74. 비구들이여, 그러자 칸다 왕자와 띳사 제관의 아들은 아주 훌륭한 수레들을 준비하게 하여 가장 훌륭한 수레에 올라타고서 훌륭한 수레들과 함께 반두마띠 왕도에서 출발하였다. 그들은 케마 미가다야가 있는 곳으로 향했다. 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레로 가서 수레에서 내린 뒤, 걸어서 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 아라한이며 정등각자이신 위빳시 세존께 경배를 드리고 한쪽 곁에 앉았다.

๗๕. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว ขณฺฑสฺส จ ราชปุตฺตสฺส ติสฺสสฺส จ ปุโรหิตปุตฺตสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

75. “위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 그들에게 차제설(次第說)을 설하셨다. 즉 보시론, 지계론, 천상론, 감각적 욕망의 재난과 저열함과 오염원, 그리고 출리(出離)의 공덕을 드러내셨다. 세존께서 그들의 마음이 준비되고, 부드러워지고, 장애가 없고, 고양되고, 맑아진 것을 아셨을 때, 부처님들만의 독특한 법문인 괴로움, 괴로움의 일어남, 괴로움의 소멸, 괴로움의 소멸로 인도하는 길(사성제)을 드러내셨다. 마치 깨끗하고 얼룩 없는 천이 염료를 잘 받아들이듯이, 칸다 왕자와 뿌로히따의 아들 띳사에게 바로 그 자리에서 티끌 없고 때 없는 법안(法眼)이 생겨났다. ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 그 모두는 소멸하는 성질을 가진 것이다’라는 법안이었다.”

๗๖. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.36] ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ.

76. “법을 보고, 법에 도달하고, 법을 알고, 법을 꿰뚫어 의심을 건너고, 망설임이 사라졌으며, 스승의 가르침에 대해 두려움 없음에 이르고 남에게 의존하지 않게 된 그들은 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께 이와 같이 말씀드렸다. ‘훌륭합니다, 세존이시여! 훌륭합니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저희는 이제 세존과 법에 귀의합니다. 저희는 세존의 곁에서 출가(pabbajja)를 얻고 구족계(upasampada)를 받고자 합니다.’”

๗๗. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต, ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

77. “비구들이여, 칸다 왕자와 뿌로히따의 아들 띳사는 위빳시 세존, 아라한, 정등각자의 곁에서 출가를 얻고 구족계를 받았다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 법담(法談)으로써 그들을 가르치고, 독려하고, 고무하고, 기쁘게 하셨다. 형성된 것들(saṅkhāra)의 재난과 저열함과 오염원, 그리고 열반의 공덕을 드러내셨다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 법담으로 가르치고 독려하고 고무하고 기쁘게 하실 때, 그들의 마음은 머지않아 집착 없이 번뇌(āsava)들로부터 해방되었다.”

มหาชนกายปพฺพชฺชา

많은 군중의 출가

๗๘. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภิกฺขเว, พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ. ขณฺโฑ จ กิร ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’ติ. สุตฺวาน เนสํ เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ธมฺมวินโย, น สา โอรกา ปพฺพชฺชา, ยตฺถ ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ขณฺโฑ จ ราชปุตฺโต ติสฺโส จ ปุโรหิตปุตฺโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาชนกาโย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ พนฺธุมติยา ราชธานิยา นิกฺขมิตฺวา เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

78. “비구들이여, 반두마띠 수도의 8만 4천 명의 많은 군중이 이와 같이 들었다. ‘위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 반두마띠 수도에 도착하시어 케마 미가다야(사슴 동산)에 머물고 계신다. 칸다 왕자와 뿌로히따의 아들 띳사가 위빳시 세존, 아라한, 정등각자의 곁에서 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가했다더라.’ 그것을 듣고 그들에게 이런 생각이 들었다. ‘칸다 왕자와 뿌로히따의 아들 띳사가 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하게 한 그 법과 율은 분명 예사로운 것이 아닐 것이다. 그 출가 또한 예사로운 것이 아닐 것이다. 칸다 왕자와 뿌로히따의 아들 띳사조차 출가할진대, 하물며 우리야 어떠하겠는가?’ 그리하여 비구들이여, 반두마띠 수도의 그 8만 4천 명의 군중은 성 밖으로 나가 케마 미가다야가 있고 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 계신 곳으로 찾아갔다. 찾아가서 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께 절을 올리고 한곁에 앉았다.”

๗๙. ‘‘เตสํ [Pg.37] วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

79. “위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 그들에게 차제설을 설하셨다. 즉 보시론, 지계론, 천상론, 감각적 욕망의 재난과 저열함과 오염원, 그리고 출리의 공덕을 드러내셨다. 세존께서 그들의 마음이 준비되고, 부드러워지고, 장애가 없고, 고양되고, 맑아진 것을 아셨을 때, 부처님들만의 독특한 법문인 괴로움, 괴로움의 일어남, 괴로움의 소멸, 괴로움의 소멸로 인도하는 길을 드러내셨다. 마치 깨끗하고 얼룩 없는 천이 염료를 잘 받아들이듯이, 그 8만 4천 명의 군중에게 바로 그 자리에서 티끌 없고 때 없는 법안이 생겨났다. ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 그 모두는 소멸하는 성질을 가진 것이다’라는 법안이었다.”

๘๐. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

80. “법을 보고, 법에 도달하고, 법을 알고, 법을 꿰뚫어 의심을 건너고, 망설임이 사라졌으며, 스승의 가르침에 대해 두려움 없음에 이르고 남에게 의존하지 않게 된 그들은 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께 이와 같이 말씀드렸다. ‘훌륭합니다, 세존이시여! 훌륭합니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저희는 이제 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 저희는 세존의 곁에서 출가를 얻고 구족계를 받고자 합니다.’”

๘๑. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปาณสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

81. "비구들이여, 그 여든네 살천(84,000)의 중생들은 위빳시 세존, 아라한, 정등각자 곁에서 출가를 얻었고 구족계를 얻었다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 그들에게 법의 말씀으로 가르침을 보이시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨다. 즉, 형성된 것들(행, 行)의 과오와 비열함과 오염됨을 드러내시고, 열반의 유익함을 밝혀 주셨다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 법의 말씀으로 가르침을 보이시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하실 때, 그들의 마음은 머지않아 집착 없이 번뇌들로부터 해탈하였다."

ปุริมปพฺพชิตานํ ธมฺมาภิสมโย

이전에 출가한 자들의 법의 실현

๘๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ ปุริมานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ – ‘วิปสฺสี กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พนฺธุมตึ ราชธานึ [Pg.38] อนุปฺปตฺโต เขเม มิคทาเย วิหรติ, ธมฺมญฺจ กิร เทเสตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ เยน พนฺธุมตี ราชธานี เยน เขโม มิคทาโย เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

82. "비구들이여, 이전에 출가했던 그 여든네 살천(84,000)의 유행자들은 ‘위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 반두마띠 왕도에 도착하여 케마 미가다야(녹야원)에 머물고 계시며, 법을 설하고 계신다’라는 소문을 들었다. 비구들이여, 그러자 그 여든네 살천의 유행자들은 반두마띠 왕도와 케마 미가다야가 있는 곳, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 계신 곳으로 찾아갔다. 찾아가서 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께 절을 올리고 한쪽에 앉았다."

๘๓. ‘‘เตสํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา เต ภควา อญฺญาสิ กลฺลจิตฺเต มุทุจิตฺเต วินีวรณจิตฺเต อุทคฺคจิตฺเต ปสนฺนจิตฺเต, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว เตสํ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานํ ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ.

83. "위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 그들에게 차제설법(次第說法)을 설하셨다. 즉, 보시 이야기, 지계 이야기, 천상 이야기와 감각적 욕망의 과오와 비열함과 오염됨을 드러내시고, 출리(出離)의 유익함을 밝혀 주셨다. 세존께서는 그들의 마음이 준비되고, 부드러워지고, 장애가 사라지고, 고양되고, 청정해진 것을 아셨을 때, 제불(諸佛)들만이 스스로 깨달으신 고유한 법의 가르침인 고(苦), 집(集), 멸(滅), 도(道)를 밝혀 주셨다. 마치 때가 없고 깨끗한 천이 염료를 잘 흡수하듯이, 그 여든네 살천의 유행자들에게 바로 그 자리에서 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 그 모두가 멸하는 성질을 가진 것이다’라는 때가 없고 더러움이 없는 법의 눈(法眼)이 생겼다."

๘๔. ‘‘เต ทิฏฺฐธมฺมา ปตฺตธมฺมา วิทิตธมฺมา ปริโยคาฬฺหธมฺมา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’’นฺติ.

84. "그들은 법을 보았고, 법에 도달했으며, 법을 깨달았고, 법에 뛰어들었으며, 의심을 건넜고, 망설임을 제거하였으며, 두려움 없음에 이르렀고, 스승의 가르침에 있어서 다른 사람에게 의존하지 않게 되었다. 그들은 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께 이와 같이 말씀드렸다. ‘경이롭습니다, 세존이시여! 경이롭습니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 바로 세우는 것과 같고, 가려진 것을 열어 보이는 것과 같으며, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주는 것과 같고, 눈 있는 자들이 형상을 보게 하려고 어둠 속에 등불을 들어 올리는 것과 같이, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저희는 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 저희가 세존의 곁에서 출가를 얻고, 구족계를 얻게 하여 주십시오.’"

๘๕. ‘‘อลตฺถุํ โข, ภิกฺขเว, ตานิ จตุราสีติปพฺพชิตสหสฺสานิ วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถุํ อุปสมฺปทํ. เต วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ; สงฺขารานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ นิพฺพาเน อานิสํสํ ปกาเสสิ. เตสํ วิปสฺสินา ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานานํ สมาทปิยมานานํ [Pg.39] สมุตฺเตชิยมานานํ สมฺปหํสิยมานานํ นจิรสฺเสว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ.

85. "비구들이여, 그 여든네 살천(84,000)의 유행자들은 위빳시 세존, 아라한, 정등각자 곁에서 출가를 얻었고 구족계를 얻었다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 그들에게 법의 말씀으로 가르침을 보이시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하하셨다. 즉, 형성된 것들(행, 行)의 과오와 비열함과 오염됨을 드러내시고, 열반의 유익함을 밝혀 주셨다. 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서 법의 말씀으로 가르침을 보이시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하실 때, 그들의 마음은 머지않아 집착 없이 번뇌들로부터 해탈하였다."

จาริกาอนุชานนํ

포교 여행의 허락

๘๖. ‘‘เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน พนฺธุมติยา ราชธานิยา มหาภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’’ติ.

86. "비구들이여, 그때 반두마띠 왕도에는 육백팔십만(6,800,000)의 큰 비구 승가가 머물고 있었다. 비구들이여, 그때 홀로 물러나 정좌하고 계시던 위빳시 세존, 아라한, 정등각자에게 이러한 마음의 생각이 떠올랐다. ‘지금 반두마띠 왕도에는 육백팔십만이라는 큰 비구 승가가 머물고 있다. 내가 비구들에게 이와 같이 허락하면 어떨까. 비구들이여, 길을 떠나라. 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하며, 세상을 연민하고, 신들과 인간들의 이익과 보탬과 행복을 위해 길을 떠나라. 두 사람이 같은 길로 가지 마라. 비구들이여, 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭한 법을 설하라. 의미와 문식을 갖추고, 온전히 완전하며 청정한 범행(梵行)을 드러내라. 세상에는 눈에 먼지가 적은 존재들도 있으니, 그들은 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나, 법을 들으면 깨닫는 자들이 될 것이다. 또한, 매 육 년이 지날 때마다 파띠목카(계본)를 송출하기 위해 반두마띠 왕도로 돌아와야 한다’라고 말이다."

๘๗. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต วิปสฺสิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ, อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ [Pg.40] มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา วิปสฺสึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ.

87. 비구들이여, 그때 어떤 대범천이 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 위빳시 세존의 마음의 생각을 자신의 마음으로 알고, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 범천의 세상에서 사라져 위빳시 세존의 앞에 나타났다. 비구들이여, 그때 그 대범천은 상의를 한쪽 어깨에 걸치고 위빳시 세존께서 계신 곳을 향해 합장한 뒤 위빳시 세존께 이와 같이 말씀드렸다. '세존이시여, 그러합니다. 수다여, 그러합니다. 세존이시여, 지금 반두마띠 왕궁에는 십육만 팔천 명의 많은 비구 승가가 머물고 있습니다. 세존이시여, 세존께서는 비구들에게 허락해 주소서. "비구들이여, 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 연민하여, 신과 인간의 이익과 안락을 위해 유행을 떠나라. 두 사람이 한 길로 가지 마라. 비구들이여, 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋은 법을 설하라. 의미와 형식을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내라. 세상에는 눈에 먼지가 적은 중생들이 있으니, 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나 법을 알게 되면 깨닫는 이들이 있을 것이다."라고 (말씀해 주소서). 또한 세존이시여, 저희는 비구들이 육 년이 지날 때마다 계목을 독송하기 위해 반두마띠 왕궁으로 올 수 있도록 조처하겠습니다.' 비구들이여, 그 대범천은 이와 같이 말하고 위빳시 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다.

๘๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิธ มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – มหา โข เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. ยํนูนาหํ ภิกฺขู อนุชาเนยฺยํ – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

88. 비구들이여, 그때 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 위빳시 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 여기 홀로 조용히 명상하고 있던 나에게 이런 마음의 생각이 일어났다. "지금 반두마띠 왕궁에는 십육만 팔천 명의 많은 비구 승가가 머물고 있다. 내가 비구들에게 허락해 주면 어떨까. '비구들이여, 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 연민하여, 신과 인간의 이익과 안락을 위해 유행을 떠나라. 두 사람이 한 길로 가지 마라. 비구들이여, 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋은 법을 설하라. 의미와 형식을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내라. 세상에는 눈에 먼지가 적은 중생들이 있으니, 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나 법을 알게 되면 깨닫는 이들이 있을 것이다. 또한 육 년이 지날 때마다 계목을 독송하기 위해 반두마띠 왕궁으로 돌아와야 한다.'라고 (허락하는 것이 좋겠다)"는 것이었다.'

‘‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร มหาพฺรหฺมา มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มหาพฺรหฺมา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. มหา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขุสงฺโฆ พนฺธุมติยา ราชธานิยา ปฏิวสติ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. อนุชานาตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขู – ‘จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย [Pg.41] สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ…เป… สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยํ ตถา กริสฺสาม, ยถา ภิกฺขู ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิสฺสนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส มหาพฺรหฺมา, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถว อนฺตรธายิ’.

'비구들이여, 그때 어떤 대범천이 나의 마음의 생각을 자신의 마음으로 알고, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 범천의 세상에서 사라져 내 앞에 나타났다. 비구들이여, 그때 그 대범천은 상의를 한쪽 어깨에 걸치고 내가 있는 곳을 향해 합장한 뒤 나에게 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 그러합니다. 수다여, 그러합니다. 세존이시여, 지금 반두마띠 왕궁에는 십육만 팔천 명의 많은 비구 승가가 머물고 있습니다. 세존이시여, 세존께서는 비구들에게 허락해 주소서. '비구들이여, 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 연민하여, 신과 인간의 이익과 안락을 위해 유행을 떠나라. 두 사람이 한 길로 가지 마라. 비구들이여, 법을 설하라... (중략) ...세상에는 눈에 먼지가 적은 중생들이 있으니, 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나 법을 알게 되면 깨닫는 이들이 있을 것이다.'라고 (말씀해 주소서). 또한 세존이시여, 저희는 비구들이 육 년이 지날 때마다 계목을 독송하기 위해 반두마띠 왕궁으로 올 수 있도록 조처하겠습니다." 비구들이여, 그 대범천은 이와 같이 말하고 나에게 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다.'

‘‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จรถ จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ; มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ; เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อปิ จ, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ฉนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เยภุยฺเยน เอกาเหเนว ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ.

'비구들이여, 나는 (그대들에게) 허락하노니, 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 연민하여, 신과 인간의 이익과 안락을 위해 유행을 떠나라. 두 사람이 한 길로 가지 마라. 비구들이여, 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋은 법을 설하라. 의미와 형식을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내라. 세상에는 눈에 먼지가 적은 중생들이 있으니, 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나 법을 알게 되면 깨닫는 이들이 있을 것이다. 또한 비구들이여, 육 년이 지날 때마다 계목을 독송하기 위해 반두마띠 왕궁으로 돌아와야 한다.' 비구들이여, 그러자 비구들은 대부분 단 하루 만에 지방으로 유행을 떠났다.

๘๙. ‘‘เตน โข ปน สมเยน ชมฺพุทีเป จตุราสีติ อาวาสสหสฺสานิ โหนฺติ. เอกมฺหิ หิ วสฺเส นิกฺขนฺเต เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตํ โข, มาริสา, เอกํ วสฺสํ; ปญฺจ ทานิ วสฺสานิ เสสานิ; ปญฺจนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ทฺวีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ตีสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… จตูสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ… ปญฺจสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ปญฺจวสฺสานิ; เอกํ ทานิ วสฺสํ เสสํ; เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน พนฺธุมตี ราชธานี อุปสงฺกมิตพฺพา ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. ฉสุ วสฺเสสุ นิกฺขนฺเตสุ เทวตา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ – ‘นิกฺขนฺตานิ โข, มาริสา, ฉพฺพสฺสานิ, สมโย ทานิ พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมิตุํ ปาติโมกฺขุทฺเทสายา’ติ. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺเปกจฺเจ สเกน อิทฺธานุภาเวน อปฺเปกจฺเจ เทวตานํ อิทฺธานุภาเวน เอกาเหเนว พนฺธุมตึ ราชธานึ อุปสงฺกมึสุ ปาติโมกฺขุทฺเทสายาติ.

89. 그 당시에 잠부디파(염부제)에는 8만 4천 개의 사찰이 있었습니다. 1년이 지나자 신들이 소리 높여 외쳤습니다. '존자들이시여, 1년이 지났습니다. 이제 5년이 남았습니다. 5년이 지나면 파티모카(계본) 암송을 위해 반두마티 왕도로 가야 합니다.' 2년이 지났을 때, 3년이 지났을 때, 4년이 지났을 때, 5년이 지났을 때도 신들이 소리 높여 외쳤습니다. '존자들이시여, 5년이 지났습니다. 이제 1년이 남았습니다. 1년이 지나면 파티모카 암송을 위해 반두마티 왕도로 가야 합니다.' 6년이 지났을 때 신들이 소리 높여 외쳤습니다. '존자들이시여, 6년이 지났습니다. 이제 파티모카 암송을 위해 반두마티 왕도로 갈 시간입니다.' 비구들이여, 그때 그 비구들 중 어떤 이들은 자신의 신통력으로, 어떤 이들은 신들의 신통력으로 단 하루 만에 파티모카 암송을 위해 반두마티 왕도에 도착했습니다.

๙๐. ‘‘ตตฺร [Pg.42] สุทํ, ภิกฺขเว, วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภิกฺขุสงฺเฆ เอวํ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ –

90. 비구들이여, 거기서 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 위빳시 세존께서는 비구 승가 가운데에서 이와 같이 파티모카를 설하셨습니다.

‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา;

น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.

'인내와 관용은 최고의 수행이요, 부처님들은 열반이 최상이라고 말씀하신다. 타인을 해치는 자는 출가자가 아니요, 타인을 괴롭히는 자는 사문이 아니다.

‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ.

모든 악을 짓지 않고, 선을 구족하며, 자신의 마음을 깨끗이 하는 것, 이것이 부처님들의 가르침이다.

‘อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร;

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธานสาสน’นฺติ.

비방하지 않고 해치지 않으며, 파티모카의 계율을 지키고, 음식에 절도를 알며, 외진 처소에서 머물고, 높은 마음에 전념하는 것, 이것이 부처님들의 가르침이다'라고 파티모카를 설하셨습니다.

เทวตาโรจนํ

신들의 알림

๙๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภิกฺขเว, สมยํ อุกฺกฏฺฐายํ วิหรามิ สุภควเน สาลราชมูเล. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข โส สตฺตาวาโส สุลภรูโป, โย มยา อนาวุตฺถปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา อญฺญตฺร สุทฺธาวาเสหิ เทเวหิ. ยํนูนาหํ เยน สุทฺธาวาสา เทวา เตนุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว อุกฺกฏฺฐายํ สุภควเน สาลราชมูเล อนฺตรหิโต อวิเหสุ เทเวสุ ปาตุรโหสึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ, ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ[Pg.43]. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริส, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ. พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ …เป…

91. 비구들이여, 한때 나는 우깟타의 수바가 숲 거대한 살라 나무 아래에 머물고 있었습니다. 비구들이여, 홀로 떨어진 곳에서 명상하고 있던 나에게 이러한 생각이 떠올랐습니다. '이 긴 세월 동안 내가 일찍이 가보지 못한 유일한 중생들의 거처는 정거천(수도바사)의 신들뿐이다. 그러니 내가 정거천 신들이 있는 곳으로 가는 것이 좋겠다.' 비구들이여, 그러자 나는 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 우깟타의 수바가 숲 거대한 살라 나무 아래에서 사라져 아위하(무번천) 신들의 세계에 나타났습니다. 비구들이여, 그 신들의 무리 가운데 수천, 수십만 명의 신들이 나에게 다가와 절을 하고 한쪽에 섰습니다. 한쪽에 선 신들이 나에게 이와 같이 말했습니다. '존자시여, 지금으로부터 91겁 전에 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 위빳시 세존께서 세상에 출현하셨습니다. 존자시여, 위빳시 세존께서는 종족으로는 끄샤뜨리야(무사 계급)이셨고, 끄샤뜨리야 가문에서 태어나셨습니다. 존자시여, 위빳시 세존께서는 성(姓)은 꼰단냐이셨습니다. 존자시여, 위빳시 세존의 수명은 8만 년이었습니다. 존자시여, 위빳시 세존께서는 빠딸리 나무 아래에서 깨달음을 얻으셨습니다. 존자시여, 위빳시 세존께는 칸다와 띳사라는 이름의 상수제자 쌍이 계셨는데, 참으로 훌륭한 쌍이었습니다. 존자시여, 위빳시 세존께는 세 번의 제자 모임이 있었습니다. 첫 번째 모임에는 16만 8천 명의 비구가 있었고, 두 번째 모임에는 10만 명의 비구가 있었으며, 세 번째 모임에는 8만 명의 비구가 있었습니다. 존자시여, 위빳시 세존의 이 세 번의 모임에 참석한 이들은 모두 번뇌가 다한 아라한들이었습니다. 존자시여, 위빳시 세존께는 아소까라는 이름의 비구가 시종이었는데, 으뜸가는 시종이었습니다. 존자시여, 위빳시 세존의 아버지는 반두마라는 왕이었고, 어머니는 친모인 반두마띠 왕비였습니다. 반두마 왕의 도성은 반두마띠 왕도였습니다. 존자시여, 위빳시 세존의 출가와 수행과 정진과 깨달음과 법륜을 굴리심은 이러하였습니다. 저희들은 위빳시 세존 아래에서 청정한 수행을 닦고 감각적 욕망에 대한 탐욕을 빛바래게 한 뒤 이곳에 태어났습니다.' ... (이하 생략) ...

‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ[Pg.44]. ภควโต, มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

“비구들이여, 바로 그 천상 세계에서 수천의 천인들과 수십만의 천인들이 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 하고 한곁에 섰다. 비구들이여, 한곁에 선 그 천인들이 나에게 이렇게 말했다. ‘존귀하신 분이여, 바로 이 현겁(Bhaddakappa)에 지금 아라한이시며 정등각자이신 세존께서 세상에 출현하셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 태생이 무사(Khattiya) 계급이시며 무사 계급의 가문에서 태어나셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 성씨가 고타마(Gotama)이십니다. 존귀하신 분이여, 세존의 수명은 아주 적고 짧으며 금방 지나갑니다. 오래 사는 사람도 백 년을 살거나 그보다 약간 더 살 뿐입니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 아사타(Assattha) 나무 아래에서 깨달음을 얻으셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께는 사리풋타와 모갈라나라는 이름의 수승하고 복된 상수제자 쌍이 있었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 제자들의 모임은 한 번 있었는데, 천이백오십 명의 비구들이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 제자들의 이 한 번의 모임은 모두 번뇌를 다한 아라한들뿐이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존께는 아난다라는 이름의 비구가 시봉이었으며 으뜸가는 시봉이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 아버지는 숫도다나라는 이름의 왕이셨고, 어머니는 마야라는 이름의 왕비였으며 낳아주신 분이십니다. 도성은 카필라밧투라는 이름의 왕궁이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 출가와 수계와 정진과 깨달음과 법륜을 굴리심은 이와 같았습니다. 존귀하신 분이여, 저희들은 세존의 가르침 아래에서 청정범행을 닦고 감각적 욕망에 대한 탐욕을 빛바래게 한 뒤 이곳에 태어났습니다’라고.”

๙๒. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ เทเวหิ สทฺธึ เยน อตปฺปา เทวา เตนุปสงฺกมึ…เป… อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสา เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน สุทสฺสี เทวา เตนุปสงฺกมึ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อวิเหหิ จ เทเวหิ อตปฺเปหิ จ เทเวหิ สุทสฺเสหิ จ เทเวหิ สุทสฺสีหิ จ เทเวหิ สทฺธึ เยน อกนิฏฺฐา เทวา เตนุปสงฺกมึ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ.

92. “비구들이여, 그 후 나는 아비하(Aviha) 천인들과 함께 아탑파(Atappa) 천인들이 있는 곳으로 갔다. ... (중략) ... 비구들이여, 그 후 나는 아비하 천인들과 아탑파 천인들과 함께 수닷사(Sudassa) 천인들이 있는 곳으로 갔다. 비구들이여, 그 후 나는 아비하 천인들과 아탑파 천인들과 수닷사 천인들과 함께 수닷시(Sudassi) 천인들이 있는 곳으로 갔다. 비구들이여, 그 후 나는 아비하 천인들과 아탑파 천인들과 수닷사 천인들과 수닷시 천인들과 함께 아카닛타(Akanittha) 천인들이 있는 곳으로 갔다. 비구들이여, 그 천상 세계에서 수천의 천인들과 수십만의 천인들이 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 하고 한곁에 섰다.”

‘‘เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขตฺติโย ชาติยา อโหสิ. ขตฺติยกุเล อุทปาทิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โกณฺฑญฺโญ โคตฺเตน อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อสีติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. วิปสฺสี, มาริสา, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปาฏลิยา มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขณฺฑติสฺสํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ [Pg.45] ภิกฺขุสตสหสฺสํ. เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อสีติภิกฺขุสหสฺสานิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิเม ตโย สาวกานํ สนฺนิปาตา อเหสุํ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อโสโก นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา อโหสิ พนฺธุมตี นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. พนฺธุมสฺส รญฺโญ พนฺธุมตี นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. วิปสฺสิสฺส, มาริสา, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ เอวํ ปพฺพชฺชา เอวํ ปธานํ เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, วิปสฺสิมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ. ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิโต โส, มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ สิขี ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, สิขิมฺหิ ภควติ ตสฺมิญฺเญว โข มาริสา, เอกตึเส กปฺเป ยํ เวสฺสภู ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, เวสฺสภุมฺหิ ภควติ…เป… อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป ภควา…เป… เต มยํ, มาริสา, กกุสนฺธมฺหิ โกณาคมนมฺหิ กสฺสปมฺหิ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

“비구들이여, 한곁에 선 그 천인들이 나에게 이렇게 말했다. ‘존귀하신 분이여, 지금으로부터 91겁 전에 위빳시(Vipassī) 세존, 아라한, 정등각자께서 세상에 출현하셨습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 태생이 무사 계급이셨으며 무사 계급의 가문에서 태어나셨습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존, 아라한, 정등각자께서는 성씨가 꼰단냐(Koṇḍañña)이셨습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존의 수명은 8만 년이었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존께서는 빠딸리(Pāṭalī) 나무 아래에서 깨달음을 얻으셨습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존께는 칸다(Khaṇḍa)와 띳사(Tissa)라는 이름의 수승하고 복된 상수제자 쌍이 있었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존의 제자들의 모임은 세 번 있었습니다. 한 번의 제자들의 모임은 16만 8천 명의 비구들이었고, 한 번의 제자들의 모임은 10만 명의 비구들이었으며, 한 번의 제자들의 모임은 8만 명의 비구들이었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존의 이 세 번의 제자들의 모임은 모두 번뇌를 다한 아라한들뿐이었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존께는 아소까(Asoka)라는 이름의 비구가 시봉이었으며 으뜸가는 시봉이었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존의 아버지는 반두마(Bandhumā)라는 이름의 왕이셨고, 어머니는 반두마띠(Bandhumatī)라는 이름의 왕비였으며 낳아주신 분이십니다. 반두마 왕의 도성은 반두마띠라는 이름의 왕궁이었습니다. 존귀하신 분이여, 위빳시 세존의 출가와 수계와 정진과 깨달음과 법륜을 굴리심은 이와 같았습니다. 존귀하신 분이여, 저희들은 위빳시 세존의 가르침 아래에서 청정범행을 닦고 감각적 욕망에 대한 탐욕을 빛바래게 한 뒤 이곳에 태어났습니다’라고. 비구들이여, 바로 그 천상 세계에서 수천의 천인들과 수십만의 천인들이 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 하고 한곁에 섰다. 비구들이여, 한곁에 선 그 천인들이 나에게 이렇게 말했다. ‘존귀하신 분이여, 지금으로부터 31겁 전에 시키(Sikhī) 세존께서 ... (중략) ... 존귀하신 분이여, 저희들은 시키 세존의 가르침 아래에서... 존귀하신 분이여, 바로 그 31겁 전에 웨싸부(Vessabhū) 세존께서 ... (중략) ... 존귀하신 분이여, 저희들은 웨싸부 세존의 가르침 아래에서... 존귀하신 분이여, 바로 이 현겁에 까꾸산다(Kakusandha), 꼬나가마나(Koṇāgamana), 까싸빠(Kassapa) 세존께서 ... (중략) ... 존귀하신 분이여, 저희들은 까꾸산다 세존, 꼬나가마나 세존, 까싸빠 세존의 가르침 아래에서 청정범행을 닦고 감각적 욕망에 대한 탐욕을 빛바래게 한 뒤 이곳에 태어났습니다’라고.”

๙๓. ‘‘ตสฺมึเยว โข, ภิกฺขเว, เทวนิกาเย อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ อเนกานิ เทวตาสตสหสฺสานิ เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อิมสฺมึเยว โข, มาริสา, ภทฺทกปฺเป ภควา เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, ขตฺติโย ชาติยา, ขตฺติยกุเล อุปฺปนฺโน. ภควา, มาริสา, โคตโม โคตฺเตน. ภควโต, มาริสา, อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. ภควา, มาริสา, อสฺสตฺถสฺส มูเล อภิสมฺพุทฺโธ. ภควโต, มาริสา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ภควโต[Pg.46], มาริสา, เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ. ภควโต, มาริสา, อยํ เอโก สาวกานํ สนฺนิปาโต อโหสิ สพฺเพสํเยว ขีณาสวานํ. ภควโต, มาริสา, อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อคฺคุปฏฺฐาโก อโหสิ. ภควโต, มาริสา, สุทฺโธทโน นาม ราชา ปิตา อโหสิ. มายา นาม เทวี มาตา อโหสิ ชเนตฺติ. กปิลวตฺถุ นาม นครํ ราชธานี อโหสิ. ภควโต, มาริสา, เอวํ อภินิกฺขมนํ อโหสิ, เอวํ ปพฺพชฺชา, เอวํ ปธานํ, เอวํ อภิสมฺโพธิ, เอวํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ. เต มยํ, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา กาเมสุ กามจฺฉนฺทํ วิราเชตฺวา อิธูปปนฺนา’ติ.

93. “비구들이여, 참으로 그 천상계의 수천 명의 신들과 수십만 명의 신들이 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 올리고 한곁에 섰다. 비구들이여, 한곁에 선 그 신들은 나에게 이렇게 말했다. ‘존귀하신 분이여, 바로 이 현겁(Bhaddakappe)에 지금 세상에 아라한이시며 정등각자이신 세존께서 출현하셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 태생으로는 크샤트리야(Khattiya)이시며, 크샤트리야 가문에서 태어나셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 성(姓)으로는 고타마(Gotamo)이십니다. 존귀하신 분이여, 세존의 수명은 짧고 미미하며 빠릅니다. 오래 사는 자라도 백 년 혹은 그보다 조금 더 살 뿐입니다. 존귀하신 분이여, 세존께서는 아살타(Assattha, 보리수) 나무 아래에서 깨달음을 얻으셨습니다. 존귀하신 분이여, 세존께는 사리풋타(Sāriputta)와 목갈라나(Moggallāna)라는 이름의 제자 쌍이 있었는데, 이들은 가장 수승하고 훌륭한 쌍이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 제자들의 집회는 한 번 있었는데, 1,250명의 비구들이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 이 제자들의 집회는 한 번이었으며, 모두 번뇌가 다한 아라한들이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존께는 아난다(Ānando)라는 이름의 비구가 시자였으며, 으뜸가는 시자였습니다. 존귀하신 분이여, 세존께는 숫도다나(Suddhodano)라는 이름의 왕이 부친이셨고, 마야(Māyā)라는 이름의 왕비가 낳아주신 모친이셨습니다. 카필라바투(Kapilavatthu)라는 이름의 성이 도성이었습니다. 존귀하신 분이여, 세존의 출가와 유행, 정진, 깨달음, 법륜을 굴리심은 이와 같았습니다. 존귀하신 분이여, 저희들은 세존 아래에서 청정범행을 닦고 감각적 욕망에 대한 탐욕을 빛바래게 하여 이곳에 태어났습니다’라고.”

๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสเวสา ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปีติ.

94. “비구들이여, 이와 같이 여래에게는 바로 그러한 법의 요소(Dhammadhātu)가 잘 관통되어 있다. 그 법의 요소를 잘 관통했기에, 여래는 이미 반열반에 드시고, 희론을 끊으시고, 윤회의 길을 끊으시고, 윤회를 다하시고, 모든 고통을 초월하신 과거의 부처님들을 태생으로도 기억하고, 이름으로도 기억하고, 성으로도 기억하고, 수명으로도 기억하고, 제자 쌍으로도 기억하고, 제자들의 집회로도 기억한다. ‘그 세존들은 이러한 태생이셨다’라고도 기억하며, ‘그 세존들은 이러한 이름, 이러한 성, 이러한 계행, 이러한 법, 이러한 통찰지, 이러한 머묾, 이러한 해탈을 갖추셨다’라고도 기억한다.”

‘‘เทวตาปิ ตถาคตสฺส เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, เยน ตถาคโต อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวตฺเต ชาติโตปิ อนุสฺสรติ, นามโตปิ อนุสฺสรติ, โคตฺตโตปิ อนุสฺสรติ, อายุปฺปมาณโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกยุคโตปิ อนุสฺสรติ, สาวกสนฺนิปาตโตปิ อนุสฺสรติ ‘เอวํชจฺจา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปิ. ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตา เอวํสีลา เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ’ อิติปี’’ติ.

“천신들도 또한 여래에게 이 사실을 고하였다. 그리하여 여래는 이미 반열반에 드시고, 희론을 끊으시고, 윤회의 길을 끊으시고, 윤회를 다하시고, 모든 고통을 초월하신 과거의 부처님들을 태생으로도 기억하고, 이름으로도 기억하고, 성으로도 기억하고, 수명으로도 기억하고, 제자 쌍으로도 기억하고, 제자들의 집회로도 기억한다. ‘그 세존들은 이러한 태생이셨다’라고도 기억하며, ‘그 세존들은 이러한 이름, 이러한 성, 이러한 계행, 이러한 법, 이러한 통찰지, 이러한 머묾, 이러한 해탈을 갖추셨다’라고도 기억한다.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

세존께서 이 말씀을 하셨다. 그 비구들은 마음이 흡족해져서 세존의 말씀을 크게 기뻐하였다.

มหาปทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

첫 번째 대본경(Mahāpadānasutta)이 끝났다.

๒. มหานิทานสุตฺตํ

2. 대인연경(Mahānidānasutta)

ปฏิจฺจสมุปฺปาโท

연기(Paṭiccasamuppādo)

๙๕. เอวํ [Pg.47] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว คมฺภีโร จายํ, ภนฺเต, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ, อถ จ ปน เม อุตฺตานกุตฺตานโก วิย ขายตี’’ติ. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ, มา เหวํ, อานนฺท, อวจ. คมฺภีโร จายํ, อานนฺท, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ. เอตสฺส, อานนฺท, ธมฺมสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมยํ ปชา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ.

95. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 쿠루(Kuru)국의 깜마사담마(Kammāsadhamma)라는 쿠루인들의 마을에 머물고 계셨다. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아난다 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 세존이시여! 놀랍습니다, 세존이시여! 세존이시여, 이 연기법은 참으로 깊고 깊게 나타납니다. 그런데 저에게는 아주 명백하고 명백하게 보입니다.” (세존께서 말씀하셨다.) “아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 이 연기법은 깊고 깊게 나타난다. 아난다여, 이 법을 깨닫지 못하고 꿰뚫지 못하기 때문에, 이 중생들은 엉킨 실타래처럼 되고, 베 짜는 이의 실 뭉치처럼 되고, 문자 풀과 뱁새 풀처럼 엉켜서, 처참한 곳(Apāya), 불행한 곳(Duggati), 파멸처(Vinipāta), 윤회(Saṃsāra)를 벗어나지 못하고 있다.”

๙๖. ‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

96. “아난다여, ‘이것을 조건으로 늙음과 죽음이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 늙음과 죽음이 있는가?’라고 묻는다면, ‘태어남(Jāti)을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 태어남이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 태어남이 있는가?’라고 묻는다면, ‘존재(Bhava)를 조건으로 태어남이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ภโว’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ภโว’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 존재가 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 존재가 있는가?’라고 묻는다면, ‘집착(Upādāna)을 조건으로 존재가 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 집착이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 집착이 있는가?’라고 묻는다면, ‘갈애(Taṇhā)를 조건으로 집착이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ [Pg.48] อิทปฺปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 갈애가 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 갈애가 있는가?’라고 묻는다면, ‘느낌(Vedanā)을 조건으로 갈애가 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 느낌이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 느낌이 있는가?’라고 묻는다면, ‘접촉(Phassa)을 조건으로 느낌이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 접촉이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 접촉이 있는가?’라고 묻는다면, ‘명색(Nāmarūpa)을 조건으로 접촉이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 명색이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 명색이 있는가?’라고 묻는다면, ‘식(Viññāṇa)을 조건으로 명색이 있다’라고 답해야 한다.”

‘‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ ปุฏฺเฐน สตา, อานนฺท, อตฺถีติสฺส วจนียํ. ‘กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย, ‘นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ อิจฺจสฺส วจนียํ.

“아난다여, ‘이것을 조건으로 식이 있는가?’라고 물으면, 지혜로운 자는 ‘있다’라고 답해야 한다. 만약 ‘무엇을 조건으로 식이 있는가?’라고 묻는다면, ‘명색(Nāmarūpa)을 조건으로 식이 있다’라고 답해야 한다.”}]

๙๗. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

97. 아난다여, 이와 같이 명색을 조건으로 식이 생기고, 식을 조건으로 명색이 생기며, 명색을 조건으로 접촉이 생기고, 접촉을 조건으로 느낌이 생기며, 느낌을 조건으로 갈애가 생기고, 갈애를 조건으로 집착이 생기며, 집착을 조건으로 존재가 생기고, 존재를 조건으로 태어남이 생기며, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생긴다. 이와 같이 이 모든 고통의 무리의 일어남이 있다.

๙๘. ‘‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ชาติปจฺจยา ชรามรณํ. ชาติ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – เทวานํ วา เทวตฺตาย, คนฺธพฺพานํ วา คนฺธพฺพตฺตาย, ยกฺขานํ วา ยกฺขตฺตาย, ภูตานํ วา ภูตตฺตาย, มนุสฺสานํ วา มนุสฺสตฺตาย, จตุปฺปทานํ วา จตุปฺปทตฺตาย, ปกฺขีนํ วา ปกฺขิตฺตาย, สรีสปานํ วา สรีสปตฺตาย, เตสํ เตสญฺจ หิ, อานนฺท, สตฺตานํ ตทตฺตาย [Pg.49] ชาติ นาภวิสฺส. สพฺพโส ชาติยา อสติ ชาตินิโรธา อปิ นุ โข ชรามรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชรามรณสฺส, ยทิทํ ชาติ’’.

98. ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도, 누구에게라도, 어떤 식으로든 태어남이 전혀 없다면, 즉 신들에게는 신이 되기 위한 태어남이, 건달바들에게는 건달바가 되기 위한 태어남이, 야차들에게는 야차가 되기 위한 태어남이, 생명체들에게는 생명체가 되기 위한 태어남이, 인간들에게는 인간이 되기 위한 태어남이, 사족짐승들에게는 사족짐승이 되기 위한 태어남이, 새들에게는 새가 되기 위한 태어남이, 파충류들에게는 파충류가 되기 위한 태어남이 없다면, 아난다여, 그러한 중생들에게 그러한 존재가 되기 위한 태어남이 전혀 존재하지 않는다면, 태어남이 완전히 없을 때 태어남의 소멸로 인하여 과연 늙음과 죽음이 나타나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 태어남이야말로 늙음과 죽음의 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๙๙. ‘‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ภวปจฺจยา ชาติ. ภโว จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามภโว วา รูปภโว วา อรูปภโว วา, สพฺพโส ภเว อสติ ภวนิโรธา อปิ นุ โข ชาติ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ชาติยา, ยทิทํ ภโว’’.

99. ‘존재를 조건으로 태어남이 있다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 존재를 조건으로 태어남이 있다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도, 누구에게라도, 어떤 식으로든 존재가 전혀 없다면, 즉 욕계 존재나 색계 존재나 무색계 존재가 전혀 없다면, 존재가 완전히 없을 때 존재의 소멸로 인하여 과연 태어남이 나타나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 존재야말로 태어남의 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๑๐๐. ‘‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อุปาทานปจฺจยา ภโว. อุปาทานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามุปาทานํ วา ทิฏฺฐุปาทานํ วา สีลพฺพตุปาทานํ วา อตฺตวาทุปาทานํ วา, สพฺพโส อุปาทาเน อสติ อุปาทานนิโรธา อปิ นุ โข ภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ภวสฺส, ยทิทํ อุปาทานํ’’.

100. ‘집착을 조건으로 존재가 있다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 집착을 조건으로 존재가 있다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도, 누구에게라도, 어떤 식으로든 집착이 전혀 없다면, 즉 감각적 욕망에 대한 집착이나 견해에 대한 집착이나 계율과 의례에 대한 집착이나 자아의 교설에 대한 집착이 전혀 없다면, 집착이 완전히 없을 때 집착의 소멸로 인하여 과연 존재가 나타나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 집착이야말로 존재의 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๑๐๑. ‘‘‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข อุปาทานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อุปาทานสฺส, ยทิทํ ตณฺหา’’.

101. ‘갈애를 조건으로 집착이 있다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 갈애를 조건으로 집착이 있다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도, 누구에게라도, 어떤 식으로든 갈애가 전혀 없다면, 즉 색갈애, 성갈애, 향갈애, 미갈애, 촉갈애, 법갈애가 전혀 없다면, 갈애가 완전히 없을 때 갈애의 소멸로 인하여 과연 집착이 나타나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 갈애이야말로 집착의 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๑๐๒. ‘‘‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. เวทนา [Pg.50] จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา กายสมฺผสฺสชา เวทนา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา, สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตณฺหา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ตณฺหาย, ยทิทํ เวทนา’’.

102. ‘느낌을 조건으로 갈애가 있다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 느낌을 조건으로 갈애가 있다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도, 누구에게라도, 어떤 식으로든 느낌이 전혀 없다면, 즉 안촉에서 생긴 느낌, 이촉에서 생긴 느낌, 비촉에서 생긴 느낌, 설촉에서 생긴 느낌, 신촉에서 생긴 느낌, 의촉에서 생긴 느낌이 전혀 없다면, 느낌이 완전히 없을 때 느낌의 소멸로 인하여 과연 갈애가 나타나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 느낌이야말로 갈애의 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๑๐๓. ‘‘อิติ โข ปเนตํ, อานนฺท, เวทนํ ปฏิจฺจ ตณฺหา, ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

103. 아난다여, 이와 같이 느낌을 의지하여 갈애가 있고, 갈애를 의지하여 추구가 있으며, 추구를 의지하여 이득이 있고, 이득을 의지하여 판단이 있으며, 판단을 의지하여 욕탐이 있고, 욕탐을 의지하여 고착이 있으며, 고착을 의지하여 소유가 있고, 소유를 의지하여 인색함이 있으며, 인색함을 의지하여 수호가 있다. 수호함을 인거로 몽둥이를 드는 것, 무기를 드는 것, 싸움, 다툼, 논쟁, 말다툼, 이간질, 거짓말 등 수많은 나쁘고 해로운 법들이 생겨난다.

๑๐๔. ‘‘‘อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺตี’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อารกฺโข จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อารกฺเข อสติ อารกฺขนิโรธา อปิ นุ โข ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภเวยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทานํ อเนเกสํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมฺภวาย ยทิทํ อารกฺโข.

104. ‘수호함으로 인하여 몽둥이를 드는 것, 무기를 드는 것, 싸움, 다툼, 논쟁, 말다툼, 이간질, 거짓말 등 수많은 나쁘고 해로운 법들이 생긴다’고 말한 것은 참으로 그러하다. 아난다여, 수호함으로 인하여 이러한 나쁜 법들이 생겨난다는 것은 이러한 방법으로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 곳에서도 누구에게라도 수호함이 전혀 없다면, 수호함이 완전히 없을 때 과연 몽둥이를 드는 것부터 거짓말에 이르기까지 수많은 나쁘고 해로운 법들이 생겨나겠는가? "그렇지 않습니다, 세존이시여." 아난다여, 그러므로 수호야말로 몽둥이를 드는 것, 무기를 드는 것, 싸움, 다툼, 논쟁, 말다툼, 이간질, 거짓말 등 수많은 나쁘고 해로운 법들이 생겨나는 원인이고 근원이며 발생이고 조건인 것이다.

๑๐๕. ‘‘‘มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข. มจฺฉริยญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ[Pg.51], สพฺพโส มจฺฉริเย อสติ มจฺฉริยนิโรธา อปิ นุ โข อารกฺโข ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อารกฺขสฺส, ยทิทํ มจฺฉริยํ’’.

105. ‘인색함에 의지하여 수호가 있다’고 말한 것은, 아난다여, 인색함에 의지하여 어떻게 수호가 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 인색함이 없다면, 인색함이 전혀 없어서 인색함이 소멸했을 때 수호가 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 수호의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 인색함이다.

๑๐๖. ‘‘‘ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริย’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ. ปริคฺคโห จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริคฺคเห อสติ ปริคฺคหนิโรธา อปิ นุ โข มจฺฉริยํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย มจฺฉริยสฺส, ยทิทํ ปริคฺคโห’’.

106. ‘움켜쥠에 의지하여 인색함이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 움켜쥠에 의지하여 어떻게 인색함이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 움켜쥠이 없다면, 움켜쥠이 전혀 없어서 움켜쥠이 소멸했을 때 인색함이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 인색함의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 움켜쥠이다.

๑๐๗. ‘‘‘อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห. อชฺโฌสานญฺจ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส อชฺโฌสาเน อสติ อชฺโฌสานนิโรธา อปิ นุ โข ปริคฺคโห ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริคฺคหสฺส – ยทิทํ อชฺโฌสานํ’’.

107. ‘탐착에 의지하여 움켜쥠이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 탐착에 의지하여 어떻게 움켜쥠이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 탐착이 없다면, 탐착이 전혀 없어서 탐착이 소멸했을 때 움켜쥠이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 움켜쥠의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 탐착이다.

๑๐๘. ‘‘‘ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสาน’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ. ฉนฺทราโค จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ฉนฺทราเค อสติ ฉนฺทราคนิโรธา อปิ นุ โข อชฺโฌสานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย อชฺโฌสานสฺส, ยทิทํ ฉนฺทราโค’’.

108. ‘욕탐에 의지하여 탐착이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 욕탐에 의지하여 어떻게 탐착이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 욕탐이 없다면, 욕탐이 전혀 없어서 욕탐이 소멸했을 때 탐착이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 탐착의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 욕탐이다.

๑๐๙. ‘‘‘วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค. วินิจฺฉโย จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส วินิจฺฉเย อสติ วินิจฺฉยนิโรธา อปิ นุ โข ฉนฺทราโค ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ฉนฺทราคสฺส, ยทิทํ วินิจฺฉโย’’.

109. ‘판단에 의지하여 욕탐이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 판단에 의지하여 어떻게 욕탐이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 판단이 없다면, 판단이 전혀 없어서 판단이 소멸했을 때 욕탐이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 욕탐의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 판단이다.

๑๑๐. ‘‘‘ลาภํ [Pg.52] ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย. ลาโภ จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ลาเภ อสติ ลาภนิโรธา อปิ นุ โข วินิจฺฉโย ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วินิจฺฉยสฺส, ยทิทํ ลาโภ’’.

110. ‘얻음에 의지하여 판단이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 얻음에 의지하여 어떻게 판단이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 얻음이 없다면, 얻음이 전혀 없어서 얻음이 소멸했을 때 판단이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 판단의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 얻음이다.

๑๑๑. ‘‘‘ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ. ปริเยสนา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, สพฺพโส ปริเยสนาย อสติ ปริเยสนานิโรธา อปิ นุ โข ลาโภ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ลาภสฺส, ยทิทํ ปริเยสนา’’.

111. ‘추구함에 의지하여 얻음이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 추구함에 의지하여 어떻게 얻음이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 추구함이 없다면, 추구함이 전혀 없어서 추구함이 소멸했을 때 얻음이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 얻음의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 추구함이다.

๑๑๒. ‘‘‘ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา. ตณฺหา จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา, สพฺพโส ตณฺหาย อสติ ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข ปริเยสนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ปริเยสนาย, ยทิทํ ตณฺหา. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ทฺเว ธมฺมา ทฺวเยน เวทนาย เอกสโมสรณา ภวนฺติ’’.

112. ‘갈애에 의지하여 추구함이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 갈애에 의지하여 어떻게 추구함이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 갈애가 없다면—그 갈애란 즉 감각적 욕망에 대한 갈애, 존재에 대한 갈애, 비존재에 대한 갈애이다—갈애가 전혀 없어서 갈애가 소멸했을 때 추구함이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 추구함의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 갈애이다. 이와 같이 아난다여, 이 두 가지 법은 느낌이라는 한 곳에서 두 갈래로 합쳐지게 된다.

๑๑๓. ‘‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา. ผสฺโส จ หิ, อานนฺท, นาภวิสฺส สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ กสฺสจิ กิมฺหิจิ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุสมฺผสฺโส โสตสมฺผสฺโส ฆานสมฺผสฺโส ชิวฺหาสมฺผสฺโส กายสมฺผสฺโส มโนสมฺผสฺโส, สพฺพโส ผสฺเส อสติ ผสฺสนิโรธา อปิ นุ โข เวทนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท[Pg.53], เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย เวทนาย, ยทิทํ ผสฺโส’’.

113. ‘접촉을 조건으로 느낌이 있다’고 말한 것은, 아난다여, 접촉을 조건으로 어떻게 느낌이 있게 되는지를 다음과 같은 이유로 알아야 한다. 아난다여, 만약 어떤 중생에게든 어떤 방식으로든 모든 면에서 모든 방식으로 접촉이 없다면—그 접촉이란 즉 안촉, 이촉, 비촉, 설촉, 신촉, 의촉이다—접촉이 전혀 없어서 접촉이 소멸했을 때 느낌이 나타나겠는가? “아닙니다, 세존이시여.” 그러므로 아난다여, 이것이 바로 느낌의 원인이며 근거이며 일어남의 근원이며 조건이니, 그것은 바로 접촉이다.

๑๑๔. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา ผสฺโส’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา ผสฺโส. เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ เตสุ ลิงฺเคสุ เตสุ นิมิตฺเตสุ เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข รูปกาเย อธิวจนสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหิ เยหิ อุทฺเทเสหิ รูปกายสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข นามกาเย ปฏิฆสมฺผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ…เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข อธิวจนสมฺผสฺโส วา ปฏิฆสมฺผสฺโส วา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เยหิ, อานนฺท, อากาเรหิ…เป… เยหิ อุทฺเทเสหิ นามรูปสฺส ปญฺญตฺติ โหติ, เตสุ อากาเรสุ …เป… เตสุ อุทฺเทเสสุ อสติ อปิ นุ โข ผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย ผสฺสสฺส, ยทิทํ นามรูปํ’’.

114. ‘명색(名色)을 연하여 촉(觸)이 있다’고 설한 것은, 아난다여, 명색을 연하여 어떻게 촉이 발생하는지를 이러한 방식을 통해 이해해야 한다. 아난다여, 어떠한 양상(ākāra)과 어떠한 특징(liṅga)과 어떠한 표상(nimitta)과 어떠한 규정(uddesa)에 의해 명신(名身, nāmakāya)의 개념이 성립하는데, 만약 그러한 양상과 특징과 표상과 규정들이 존재하지 않는다면 색신(色身, rūpakāya)을 토대로 일어나는 명칭접촉(adhivacanasamphasso)이 나타나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 아난다여, 어떠한 양상과 특징과 표상과 규정에 의해 색신의 개념이 성립하는데, 그러한 양상과 특징과 표상과 규정들이 존재하지 않는다면 명신에서 저항접촉(paṭighasamphasso)이 나타나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 아난다여, 어떠한 양상과 특징과 표상과 규정에 의해 명신과 색신의 개념이 성립하는데, 그러한 양상과 특징과 표상과 규정들이 존재하지 않는다면 명칭접촉이나 저항접촉이 나타나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 아난다여, 어떠한 양상과 특징과 표상과 규정에 의해 명색의 개념이 성립하는데, 그러한 양상과 특징과 표상과 규정들이 존재하지 않는다면 촉이 나타나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 그러므로 아난다여, 이것이 곧 촉의 원인이고 근거이며 기원이고 연(緣)이니, 그것은 바로 명색이다.

๑๑๕. ‘‘‘วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ น โอกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สมุจฺจิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมิตฺวา โวกฺกมิสฺสถ, อปิ นุ โข นามรูปํ อิตฺถตฺตาย อภินิพฺพตฺติสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, ทหรสฺเสว สโต โวจฺฉิชฺชิสฺสถ กุมารกสฺส วา กุมาริกาย วา, อปิ นุ โข นามรูปํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย นามรูปสฺส – ยทิทํ วิญฺญาณํ’’.

115. ‘식(識)을 연하여 명색(名色)이 있다’고 설한 것은, 아난다여, 식을 연하여 어떻게 명색이 발생하는지를 이러한 방식을 통해 이해해야 한다. 아난다여, 만약 식이 모태에 들지 않는다면, 명색이 모태에서 응결되어 형성되겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 아난다여, 만약 식이 모태에 들었다가 다시 떠나버린다면, 명색이 이러한 존재의 상태(itthattāya)로 태어나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 아난다여, 만약 아주 어린 소년이나 소녀의 식이 끊어져 버린다면, 명색이 증장하고 번창하고 성숙함에 이르겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 그러므로 아난다여, 이것이 곧 명색의 원인이고 근거이며 기원이고 연이니, 그것은 바로 식이다.

๑๑๖. ‘‘‘นามรูปปจฺจยา [Pg.54] วิญฺญาณ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, ตทานนฺท, อิมินาเปตํ ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ. วิญฺญาณญฺจ หิ, อานนฺท, นามรูเป ปติฏฺฐํ น ลภิสฺสถ, อปิ นุ โข อายตึ ชาติชรามรณํ ทุกฺขสมุทยสมฺภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเสว เหตุ เอตํ นิทานํ เอส สมุทโย เอส ปจฺจโย วิญฺญาณสฺส ยทิทํ นามรูปํ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, ชาเยถ วา ชีเยถ วา มีเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา. เอตฺตาวตา อธิวจนปโถ, เอตฺตาวตา นิรุตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญตฺติปโถ, เอตฺตาวตา ปญฺญาวจรํ, เอตฺตาวตา วฏฺฏํ วตฺตติ อิตฺถตฺตํ ปญฺญาปนาย ยทิทํ นามรูปํ สห วิญฺญาเณน อญฺญมญฺญปจฺจยตา ปวตฺตติ.

116. ‘명색(名色)을 연하여 식(識)이 있다’고 설한 것은, 아난다여, 명색을 연하여 어떻게 식이 발생하는지를 이러한 방식을 통해 이해해야 한다. 아난다여, 만약 식이 명색에서 머물 곳을 얻지 못한다면, 장래에 태어남, 늙음, 죽음이라는 고통의 무리가 일어나는 것이 나타나겠느냐? "아닙니다, 세존이시여." 그러므로 아난다여, 이것이 곧 식의 원인이고 근거이며 기원이고 연이니, 그것은 바로 명색이다. 아난다여, 이만큼의 범위 안에서 태어나고, 늙고, 죽고, 옮겨가고, 다시 태어나는 일이 일어난다. 이만큼이 명칭의 길(adhivacanapatho)이고, 표현의 길(niruttipatho)이며, 규정의 길(paññattipatho)이고, 지혜의 영역(paññāvacaraṃ)이며, 식이 명색과 더불어 서로의 연이 되어 구르는 윤회(vaṭṭaṃ)가 이러한 존재의 상태(itthattaṃ)를 규정하기 위해 일어나는 범위이다.

อตฺตปญฺญตฺติ

자아의 규정

๑๑๗. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

117. 아난다여, 자아를 규정하는 자는 어느 정도의 범주로 규정하는가? 아난다여, 어떤 이는 물질적(rūpiṃ)이고 한정된(parittaṃ) 자아를 규정하며 ‘나의 자아는 물질적이고 한정되어 있다’고 한다. 아난다여, 어떤 이는 물질적이고 무한한(anantaṃ) 자아를 규정하며 ‘나의 자아는 물질적이고 무한하다’고 한다. 아난다여, 어떤 이는 비물질적(arūpiṃ)이고 한정된 자아를 규정하며 ‘나의 자아는 비물질적이고 한정되어 있다’고 한다. 아난다여, 어떤 이는 비물질적이고 무한한 자아를 규정하며 ‘나의 자아는 비물질적이고 무한하다’고 한다.

๑๑๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

118. 아난다여, 그 가운데 물질적이고 한정된 자아를 규정하는 자는 현재의 상태에서 그러하다고 규정하거나, 내세(tattha bhāviṃ)에 그러할 것이라고 규정한다. 혹은 ‘그렇지 않더라도 장차 그러한 상태로 실현하겠다’고 생각한다. 아난다여, 상황이 이러하다면 그에게는 ‘물질적이고 한정된 자아’라는 그릇된 견해의 잠재성(anudiṭṭhi)이 따라붙는다고 말하기에 충분하다.

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน [Pg.55] สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

아난다여, 그 가운데 물질적이고 무한한 자아를 규정하는 자는 현재의 상태에서 그러하다고 규정하거나, 내세에 그러할 것이라고 규정한다. 혹은 ‘그렇지 않더라도 장차 그러한 상태로 실현하겠다’고 생각한다. 아난다여, 상황이 이러하다면 그에게는 ‘물질적이고 무한한 자아’라는 그릇된 견해의 잠재성이 따라붙는다고 말하기에 충분하다.

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

아난다여, 그 가운데 비물질적이고 한정된 자아를 규정하는 자는 현재의 상태에서 그러하다고 규정하거나, 내세에 그러할 것이라고 규정한다. 혹은 ‘그렇지 않더라도 장차 그러한 상태로 실현하겠다’고 생각한다. 아난다여, 상황이 이러하다면 그에게는 ‘비물질적이고 한정된 자아’라는 그릇된 견해의 잠재성이 따라붙는다고 말하기에 충분하다.

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ อนุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ ปญฺญเปนฺโต ปญฺญเปติ.

아난다여, 그 가운데 비물질적이고 무한한 자아를 규정하는 자는 현재의 상태에서 그러하다고 규정하거나, 내세에 그러할 것이라고 규정한다. 혹은 ‘그렇지 않더라도 장차 그러한 상태로 실현하겠다’고 생각한다. 아난다여, 상황이 이러하다면 그에게는 ‘비물질적이고 무한한 자아’라는 그릇된 견해의 잠재성이 따라붙는다고 말하기에 충분하다. 아난다여, 자아를 규정하는 자는 이와 같은 방식으로 규정하는 것이다.

นอตฺตปญฺญตฺติ

자아를 규정하지 않음

๑๑๙. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ? รูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. รูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘รูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม ปริตฺโต อตฺตา’ติ. อรูปึ วา หิ, อานนฺท, อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ – ‘อรูปี เม อนนฺโต อตฺตา’ติ.

119. “아난다여, 어느 정도에 의해서 자아를 규정하지 않는 자는 규정하지 않는가? 아난다여, 물질이 있고 한정된 자아를 규정하지 않는 자는 ‘나의 자아는 물질이 있고 한정되어 있다’라고 규정하지 않는다. 아난다여, 물질이 있고 무한한 자아를 규정하지 않는 자는 ‘나의 자아는 물질이 있고 무한하다’라고 규정하지 않는다. 아난다여, 물질이 없고 한정된 자아를 규정하지 않는 자는 ‘나의 자아는 물질이 없고 한정되어 있다’라고 규정하지 않는다. 아난다여, 물질이 없고 무한한 자아를 규정하지 않는 자는 ‘나의 자아는 물질이 없고 무한하다’라고 규정하지 않는다.”

๑๒๐. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

120. “아난다여, 그 (네 부류) 중에서 물질이 있고 한정된 자아를 규정하지 않는 자는 규정하지 않는다. 그는 현재에도 물질이 있고 한정된 자아를 규정하지 않으며, 미래(내생)에 대해서도 물질이 있고 한정된 자아가 존재할 것이라고 규정하지 않는다. 또한 그에게는 ‘(다른 이들의 견해가) 옳지 않은 것을 옳은 것으로 만들리라’는 생각도 일어나지 않는다. 아난다여, 이와 같이 될 때 ‘물질이 있고 한정된 자아’라는 잠재적 견해가 그에게 머물지 않는다고 말하는 것이 타당하다.”

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.56], โย โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส รูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, รูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“아난다여, 그 중에서 물질이 있고 무한한 자아를 규정하지 않는 자는 규정하지 않는다. 그는 현재에도 물질이 있고 무한한 자아를 규정하지 않으며, 미래에 대해서도 물질이 있고 무한한 자아가 존재할 것이라고 규정하지 않는다. 또한 그에게는 ‘옳지 않은 것을 옳은 것으로 만들리라’는 생각도 일어나지 않는다. 아난다여, 이와 같이 될 때 ‘물질이 있고 무한한 자아’라는 잠재적 견해가 그에게 머물지 않는다고 말하는 것이 타당하다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ ปริตฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ ปริตฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย.

“아난다여, 그 중에서 물질이 없고 한정된 자아를 규정하지 않는 자는 규정하지 않는다. 그는 현재에도 물질이 없고 한정된 자아를 규정하지 않으며, 미래에 대해서도 물질이 없고 한정된 자아가 존재할 것이라고 규정하지 않는다. 또한 그에게는 ‘옳지 않은 것을 옳은 것으로 만들리라’는 생각도 일어나지 않는다. 아난다여, 이와 같이 될 때 ‘물질이 없고 한정된 자아’라는 잠재적 견해가 그에게 머물지 않는다고 말하는 것이 타당하다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ. เอตรหิ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ตตฺถ ภาวึ วา โส อรูปึ อนนฺตํ อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ, ‘อตถํ วา ปน สนฺตํ ตถตฺตาย อุปกปฺเปสฺสามี’ติ อิติ วา ปนสฺส น โหติ. เอวํ สนฺตํ โข, อานนฺท, อรูปึ อนนฺตตฺตานุทิฏฺฐิ นานุเสตีติ อิจฺจาลํ วจนาย. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, อตฺตานํ น ปญฺญเปนฺโต น ปญฺญเปติ.

“아난다여, 그 중에서 물질이 없고 무한한 자아를 규정하지 않는 자는 규정하지 않는다. 그는 현재에도 물질이 없고 무한한 자아를 규정하지 않으며, 미래에 대해서도 물질이 없고 무한한 자아가 존재할 것이라고 규정하지 않는다. 또한 그에게는 ‘옳지 않은 것을 옳은 것으로 만들리라’는 생각도 일어나지 않는다. 아난다여, 이와 같이 될 때 ‘물질이 없고 무한한 자아’라는 잠재적 견해가 그에게 머물지 않는다고 말하는 것이 타당하다. 아난다여, 자아를 규정하지 않는 자는 이 정도에 의해서 규정하지 않는다.”

อตฺตสมนุปสฺสนา

자아에 대한 관찰

๑๒๑. ‘‘กิตฺตาวตา จ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ? เวทนํ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ. ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ อิติ วา หิ, อานนฺท, อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ.

121. “아난다여, 어느 정도에 의해서 자아를 관찰하는 자는 관찰하는가? 아난다여, 느낌(受)을 자아라고 관찰하는 자는 ‘느낌이 나의 자아이다’라고 관찰한다. 또한 아난다여, ‘느낌은 결코 나의 자아가 아니며, 나의 자아는 느낌을 느끼지 못하는 것이다’라고 자아를 관찰하기도 한다. 또한 아난다여, ‘느낌은 결코 나의 자아가 아니며, 그렇다고 느낌을 느끼지 못하는 것도 아니다. 나의 자아는 느끼며, 느끼는 성질이 바로 나의 자아이다’라고 자아를 관찰하기도 한다.”

๑๒๒. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ติสฺโส โข อิมา, อาวุโส, เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมาสํ โข ตฺวํ ติสฺสนฺนํ [Pg.57] เวทนานํ กตมํ อตฺตโต สมนุปสฺสสี’ติ? ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; สุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; ทุกฺขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ; อทุกฺขมสุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ.

122. “아난다여, 그 중에서 ‘느낌이 나의 자아이다’라고 말하는 자에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 여기 세 가지 느낌이 있으니, 곧 즐거운 느낌(樂受), 괴로운 느낌(苦受), 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌(不苦不樂受)이다. 그대는 이 세 가지 느낌 중에서 어느 것을 자아라고 관찰하는가?’ 아난다여, 즐거운 느낌을 느끼는 때는 괴로운 느낌을 느끼지 않으며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼지 않는다. 그 때는 오직 즐거운 느낌만을 느낀다. 아난다여, 괴로운 느낌을 느끼는 때는 즐거운 느낌을 느끼지 않으며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼지 않는다. 그 때는 오직 괴로운 느낌만을 느낀다. 아난다여, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼는 때는 즐거운 느낌을 느끼지 않으며, 괴로운 느낌을 느끼지 않는다. 그 때는 오직 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌만을 느낀다.”

๑๒๓. ‘‘สุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ทุกฺขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. อทุกฺขมสุขาปิ โข, อานนฺท, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ตสฺส สุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว สุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว ทุกฺขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยมานสฺส ‘เอโส เม อตฺตา’ติ โหติ. ตสฺสาเยว อทุกฺขมสุขาย เวทนาย นิโรธา ‘พฺยคา เม อตฺตา’ติ โหติ. อิติ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อนิจฺจสุขทุกฺขโวกิณฺณํ อุปฺปาทวยธมฺมํ อตฺตานํ สมนุปสฺสมาโน สมนุปสฺสติ, โย โส เอวมาห – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ. ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘เวทนา เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

123. “아난다여, 즐거운 느낌 또한 무상하고 조작된 것이며 조건에 따라 생겨난 것이니, 사라지는 성질, 없어지는 성질, 퇴색하는 성질, 소멸하는 성질을 지녔다. 아난다여, 괴로운 느낌 또한 무상하고 조작된 것이며 조건에 따라 생겨난 것이니, 사라지는 성질, 없어지는 성질, 퇴색하는 성질, 소멸하는 성질을 지녔다. 아난다여, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌 또한 무상하고 조작된 것이며 조건에 따라 생겨난 것이니, 사라지는 성질, 없어지는 성질, 퇴색하는 성질, 소멸하는 성질을 지녔다. 즐거운 느낌을 느끼는 자에게는 ‘이것이 나의 자아이다’라는 견해가 생기지만, 바로 그 즐거운 느낌이 소멸함에 따라 ‘나의 자아는 사라졌다’라는 생각이 들게 된다. 괴로운 느낌을 느끼는 자에게도 ‘이것이 나의 자아이다’라는 견해가 생기지만, 바로 그 괴로운 느낌이 소멸함에 따라 ‘나의 자아는 사라졌다’라는 생각이 들게 된다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼는 자에게도 ‘이것이 나의 자아이다’라는 견해가 생기지만, 그 느낌이 소멸함에 따라 ‘나의 자아는 사라졌다’라는 생각이 들게 된다. 이처럼 ‘느낌이 나의 자아이다’라고 말하는 자는 현재의 삶 속에서 자아가 무상하고 즐거움과 괴로움이 뒤섞여 있으며 생겨나고 사라지는 성질을 가진 것이라고 관찰하게 되는 꼴이다. 그러므로 아난다여, 이러한 이유로 ‘느낌이 나의 자아이다’라고 관찰하는 것은 타당하지 않다.”

๑๒๔. ‘‘ตตฺรานนฺท, โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ยตฺถ ปนาวุโส, สพฺพโส เวทยิตํ นตฺถิ อปิ นุ โข, ตตฺถ ‘‘อยมหมสฺมี’’ติ สิยา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

124. “아난다여, 그 중에서 ‘느낌은 결코 나의 자아가 아니며, 나의 자아는 느낌을 느끼지 못하는 것이다’라고 말하는 자에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 만약 어떤 경우에도 조금의 느낌조차 전혀 없다면, 거기에서 ‘이것이 나다’라는 생각이 일어날 수 있겠는가?’ (아난다가 답하기를) ‘세존이시여, 그렇지 않습니다.’ (세존께서 말씀하시기를) ‘그러므로 아난다여, 이러한 이유로 ‘느낌은 결코 나의 자아가 아니며, 나의 자아는 느낌을 느끼지 못하는 것이다’라고 관찰하는 것은 타당하지 않다.’”

๑๒๕. ‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.58], โย โส เอวมาห – ‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – เวทนา จ หิ, อาวุโส, สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสา นิรุชฺเฌยฺยุํ. สพฺพโส เวทนาย อสติ เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตตฺถ ‘อยมหมสฺมี’ติ สิยา’’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, เอเตน เปตํ นกฺขมติ – ‘‘น เหว โข เม เวทนา อตฺตา, โนปิ อปฺปฏิสํเวทโน เม อตฺตา, อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสิตุํ.

125. 아난다여, 그들 중에서 '느낌은 나의 자아가 아니다. 나의 자아가 느끼지 못하는 것도 아니다. 나의 자아는 느끼고 있으며, 나의 자아는 느끼는 성질을 가지고 있다'라고 말하는 자가 있다면, 그에게 이렇게 말해야 한다. '도반이여, 만일 모든 느낌이 어떤 방식으로든, 어떤 형태이든 남김없이 소멸한다면, 느낌이 전혀 없고 느낌이 소멸한 상태에서 이것이 나다라는 인식이 생길 수 있겠는가?' '그럴 수 없습니다, 세존이시여.' 아난다여, 그러므로 이와 같은 근거에 의해 느낌은 나의 자아가 아니다. 나의 자아가 느끼지 못하는 것도 아니다. 나의 자아는 느끼고 있으며, 나의 자아는 느끼는 성질을 가지고 있다라고 관찰하는 것은 타당하지 않다.

๑๒๖. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ เนว เวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ อปฺปฏิสํเวทนํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, โนปิ ‘อตฺตา เม เวทิยติ, เวทนาธมฺโม หิ เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. โส เอวํ น สมนุปสฺสนฺโต น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ, อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ, อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ วิมุตฺตจิตฺตํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุํ โย เอวํ วเทยฺย – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาวตา, อานนฺท, อธิวจนํ ยาวตา อธิวจนปโถ, ยาวตา นิรุตฺติ ยาวตา นิรุตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญตฺติ ยาวตา ปญฺญตฺติปโถ, ยาวตา ปญฺญา ยาวตา ปญฺญาวจรํ, ยาวตา วฏฺฏํ, ยาวตา วฏฺฏติ, ตทภิญฺญาวิมุตฺโต ภิกฺขุ, ตทภิญฺญาวิมุตฺตํ ภิกฺขุํ ‘น ชานาติ น ปสฺสติ อิติสฺส ทิฏฺฐี’ติ, ตทกลฺลํ.

126. 아난다여, 비구가 느낌을 자아라고 관찰하지도 않고, 자아가 느끼지 못한다고 관찰하지도 않으며, 나의 자아는 느끼고 있으며 나의 자아는 느끼는 성질을 가지고 있다라고도 관찰하지 않을 때, 그는 세상에서 그 무엇도 집착하지 않는다. 집착하지 않기에 갈망하지 않고, 갈망하지 않기에 스스로 완전한 평온에 이른다. 그는 태어남은 다했다. 범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다. 아난다여, 이와 같이 마음이 해탈한 비구에 대하여 여래는 사후에 존재한다거나, 여래는 사후에 존재하지 않는다거나, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다거나, 여래는 사후에 존재하지도 않고 존재하지 않는 것도 아니다라는 견해를 가진다고 말하는 것은 적절하지 않다. 그것은 왜 그러한가? 아난다여, 명칭과 명칭의 통로, 언어와 언어의 통로, 개념과 개념의 통로, 지혜와 지혜의 영역, 윤회와 윤회의 순환이 있는 한, 그것을 모두 수승한 지혜로 알고 해탈한 비구에 대하여 알지 못한다거나 보지 못한다거나 이러한 견해를 가지고 있다라고 말하는 것은 적절하지 않기 때문이다.

สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติ

일곱 가지 알음알이의 머묾

๑๒๗. ‘‘สตฺต โข, อานนฺท, วิญฺญาณฏฺฐิติโย, ทฺเว อายตนานิ. กตมา สตฺต? สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา[Pg.59], เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ. สนฺตานนฺท, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อสญฺญสตฺตายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนเมว ทุติยํ.

127. 아난다여, 일곱 가지 알음알이의 머묾과 두 가지 처가 있다. 무엇이 일곱인가? 아난다여, 몸도 다르고 인식도 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 인간과 일부 천신과 일부 비니파티카들이다. 이것이 첫 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 몸은 다르지만 인식은 하나인 중생들이 있으니, 예를 들면 초선천에 처음 태어난 범중천들이다. 이것이 두 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 몸은 하나지만 인식은 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 광음천의 천신들이다. 이것이 세 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 몸도 하나고 인식도 하나인 중생들이 있으니, 예를 들면 변정천의 천신들이다. 이것이 네 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 물질에 대한 인식을 완전히 초월하고, 저항의 인식을 소멸시키며, 다양함의 인식을 마음에 잡도리하지 않아 허공은 끝이 없다라고 하며 공무변처에 이른 중생들이 있다. 이것이 다섯 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 공무변처를 완전히 초월하여 알음알이는 끝이 없다라고 하며 식무변처에 이른 중생들이 있다. 이것이 여섯 번째 알음알이의 머묾이다. 아난다여, 식무변처를 완전히 초월하여 아무것도 없다라고 하며 무소유처에 이른 중생들이 있다. 이것이 일곱 번째 알음알이의 머묾이다. 그리고 무상유정천과 두 번째인 비상비비상처가 있다.

๑๒๘. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยายํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา, เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺสา จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺสา จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺสา จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ อสญฺญสตฺตายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺรานนฺท, ยมิทํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ. โย นุ โข, อานนฺท, ตญฺจ ปชานาติ, ตสฺส จ สมุทยํ ปชานาติ, ตสฺส จ อตฺถงฺคมํ ปชานาติ, ตสฺส จ อสฺสาทํ ปชานาติ, ตสฺส จ อาทีนวํ ปชานาติ, ตสฺส จ นิสฺสรณํ ปชานาติ, กลฺลํ นุ เตน ตทภินนฺทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิมาสญฺจ สตฺตนฺนํ วิญฺญาณฏฺฐิตีนํ อิเมสญฺจ ทฺวินฺนํ อายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ ปญฺญาวิมุตฺโต.

128. 아난다여, 거기서 몸도 다르고 인식도 다른 인간이나 일부 천신, 일부 비니파티카와 같은 첫 번째 알음알이의 머묾에 대하여, 아난다여, 그것을 알고, 그것의 일어남을 알고, 그것의 사라짐을 알고, 그것의 달콤함을 알고, 그것의 재난을 알고, 그것에서 벗어남을 아는 비구가 그것을 즐기는 것이 적절하겠는가? '그럴 수 없습니다, 세존이시여.' ... 아난다여, 무상유정천에 대하여, 그것을 알고, 그것의 일어남을 알고, 그것의 사라짐을 알고, 그것의 달콤함을 알고, 그것의 재난을 알고, 그것에서 벗어남을 아는 비구가 그것을 즐기는 것이 적절하겠는가? '그럴 수 없습니다, 세존이시여.' 아난다여, 비상비비상처에 대하여, 그것을 알고, 그것의 일어남을 알고, 그것의 사라짐을 알고, 그것의 달콤함을 알고, 그것의 재난을 알고, 그것에서 벗어남을 아는 비구가 그것을 즐기는 것이 적절하겠는가? '그럴 수 없습니다, 세존이시여.' 아난다여, 비구가 이 일곱 가지 알음알이의 머묾과 두 가지 처에 대하여 그 일어남과 사라짐과 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아 집착 없이 해탈했을 때, 아난다여, 이 비구를 통찰지혜로 해탈한 자라고 부른다.

อฏฺฐ วิโมกฺขา

여덟 가지 해탈

๑๒๙. ‘‘อฏฺฐ [Pg.60] โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘เนวสญฺญานาสญฺญา’ยตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

129. 아난다여, 이 여덟 가지 해탈이 있다. 무엇이 여덟인가? 색계 선정을 갖춘 자가 형색들을 보는 것이 첫 번째 해탈이다. 내적으로는 형색에 대한 인식이 없으면서 외적으로 형색들을 보는 것이 두 번째 해탈이다. '아름답다'라고만 확신하는 것이 세 번째 해탈이다. 모든 면에서 물질에 대한 인식을 완전히 초월하고, 저항의 인식이 소멸하며, 다양함에 대한 인식을 마음속에 잡도리하지 않음으로써 '공간은 무한하다'라고 하여 공무변처를 구족하여 머무는 것이 네 번째 해탈이다. 모든 면에서 공무변처를 완전히 초월하여 '식은 무한하다'라고 하여 식무변처를 구족하여 머무는 것이 다섯 번째 해탈이다. 모든 면에서 식무변처를 완전히 초월하여 '아무것도 없다'라고 하여 무소유처를 구족하여 머무는 것이 여섯 번째 해탈이다. 모든 면에서 무소유처를 완전히 초월하여 비상비비상처를 구족하여 머무는 것이 일곱 번째 해탈이다. 모든 면에서 비상비비상처를 완전히 초월하여 상수멸을 구족하여 머무는 것이 여덟 번째 해탈이다. 아난다여, 이것이 여덟 가지 해탈이다.

๑๓๐. ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อิเม อฏฺฐ วิโมกฺเข อนุโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, อนุโลมปฏิโลมมฺปิ สมาปชฺชติ, ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ วุจฺจตานนฺท, ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต. อิมาย จ อานนฺท อุภโตภาควิมุตฺติยา อญฺญา อุภโตภาควิมุตฺติ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

130. 아난다여, 비구가 이 여덟 가지 해탈을 순서대로 증득하고, 역순으로 증득하며, 순역으로 증득하고, 원하는 곳에서 원하는 선정을 원하는 만큼 증득하기도 하고 출정하기도 할 때, 그리고 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하여 머물 때, 아난다여, 이 비구를 '양면해탈자'라 부른다. 아난다여, 이 양면해탈보다 더 탁월하거나 더 미묘한 다른 양면해탈은 없다. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 아난다 존자는 마음이 흡족하여 세존의 말씀을 기쁘게 받아들였다.

มหานิทานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

두 번째 대인연경(마하니다나 수타)이 끝났다.

๓. มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ

3. 대반열반경(마하파리니바나 수타)

๑๓๑. เอวํ [Pg.61] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม โหติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามิ วชฺชี’’ติ.

131. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 라자가하의 영축산에 머물고 계셨다. 그때 마가다국의 왕인 웨데히의 아들 아자타사투는 밧지족을 정벌하고자 했다. 그는 이렇게 말했다. '나는 이처럼 큰 권능과 위력을 가진 밧지족들을 몰살할 것이며, 밧지족들을 파멸시킬 것이며, 밧지족들을 재앙과 불행에 빠뜨릴 것이다.'

๑๓๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘ราชา, ภนฺเต, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ, ตํ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา มม อาโรเจยฺยาสิ. น หิ ตถาคตา วิตถํ ภณนฺตี’’ติ.

132. 그러자 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투는 마가다국의 대신인 왓사카라 브라만을 불러 일렀다. '브라만여, 오라. 세존께서 계신 곳으로 가서 내 이름으로 세존의 발에 머리 숙여 예배드리고, 질병이 없으신지, 아픈 곳은 없으신지, 몸은 가뿐하신지, 기력은 있으신지, 안락하게 지내시는지 여쭈어라. "세존이시여, 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투가 세존의 발에 머리 숙여 예배드리며, 건강과 안락을 여쭙니다"라고 하여라. 그리고 이와 같이 전하라. "세존이시여, 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투가 밧지족을 정벌하려 합니다. 그는 '나는 이처럼 큰 권능과 위력을 가진 밧지족들을 몰살할 것이며, 밧지족들을 파멸시킬 것이며, 밧지족들을 재앙과 불행에 빠뜨릴 것이다'라고 말했습니다"라고 하여라. 세존께서 그대에게 답하시는 바를 잘 기억해서 나에게 알려다오. 여래들은 결코 헛된 말을 하지 않기 때문이다.'

วสฺสการพฺราหฺมโณ

왓사카라 브라만

๑๓๓. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยเชตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ, เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.62] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. ราชา, โภ โคตม, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต วชฺชี อภิยาตุกาโม. โส เอวมาห – ‘อหํ หิเม วชฺชี เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว อุจฺเฉจฺฉามิ วชฺชี, วินาเสสฺสามิ วชฺชี, อนยพฺยสนํ อาปาเทสฺสามี’’’ติ.

133. 왓사카라 브라만 대신은 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투의 명령에 "그렇게 하겠습니다, 왕이시여"라고 대답하고, 훌륭한 수레들을 준비시켜 그중 가장 좋은 수레에 올라타고 라자가하를 떠나 영축산으로 향했다. 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레로 간 뒤, 수레에서 내려 걸어서 세존께서 계신 곳으로 갔다. 도착하여 세존과 함께 안부를 나누고, 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 왓사카라 브라만 대신은 세존께 이와 같이 여쭈었다. '고타마 존자시여, 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투가 고타마 존자의 발에 머리 숙여 예배드리며, 건강과 안락을 여쭙니다. 고타마 존자시여, 마가다국의 왕 웨데히의 아들 아자타사투가 밧지족을 정벌하려 합니다. 그는 "나는 이처럼 큰 권능과 위력을 가진 밧지족들을 몰살할 것이며, 밧지족들을 파멸시킬 것이며, 밧지족들을 재앙과 불행에 빠뜨릴 것이다"라고 말했습니다.'

ราชอปริหานิยธมฺมา

통치자의 쇠퇴하지 않는 법(왕의 불퇴법)

๑๓๔. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

134. 그때 아난다 존자는 세존의 뒤에 서서 세존께 부채질을 해드리고 있었다. 그러자 세존께서 아난다 존자를 부르셨다. '아난다여, 밧지족들이 자주 모임을 갖고 모임에 많은 이들이 모인다고 들었느냐?' '세존이시여, 밧지족들이 자주 모임을 갖고 모임에 많은 이들이 모인다고 들었습니다.' '아난다여, 밧지족들이 자주 모임을 갖고 모임에 많은 이들이 모이는 한, 밧지족들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.'

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปตนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กโรนฺตี’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา วชฺชิกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

'아난다여, 밧지족들이 화합하여 모이고, 화합하여 흩어지며, 화합하여 밧지족의 업무를 수행한다고 들었느냐?' '세존이시여, 밧지족들이 화합하여 모이고, 화합하여 흩어지며, 화합하여 밧지족의 업무를 수행한다고 들었습니다.' '아난다여, 밧지족들이 화합하여 모이고, 화합하여 흩어지며, 화합하여 밧지족의 업무를 수행하는 한, 밧지족들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.'

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺตนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, ‘‘วชฺชี อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเต โปราเณ วชฺชิธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“아난다여, ‘왓지인들은 (조상들이) 제정하지 않은 것을 제정하지 않고, 이미 제정된 것을 폐지하지 않으며, 제정된 대로 옛 왓지의 법(관습)을 준수하며 살아간다’는 말을 그대는 들었는가?” “세존이시여, 그렇습니다. ‘왓지인들은 제정하지 않은 것을 제정하지 않고, 이미 제정된 것을 폐지하지 않으며, 제정된 대로 옛 왓지의 법을 준수하며 살아간다’는 말을 들었습니다.” “아난다여, 왓지인들이 제정하지 않은 것을 제정하지 않고, 이미 제정된 것을 폐지하지 않으며, 제정된 대로 옛 왓지의 법을 준수하며 살아가는 한, 아난다여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘กินฺติ [Pg.63] เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี เย เต วชฺชีนํ วชฺชิมหลฺลกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“아난다여, ‘왓지인들은 왓지의 원로들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 그들의 말을 경청해야 한다고 여긴다’는 말을 그대는 들었는가?” “세존이시여, 그렇습니다. ‘왓지인들은 원로들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 그들의 말을 경청해야 한다고 여긴다’는 말을 들었습니다.” “아난다여, 왓지인들이 원로들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 그들의 말을 경청해야 한다고 여기는 한, 아난다여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยา ตา กุลิตฺถิโย กุลกุมาริโย, ตา น โอกฺกสฺส ปสยฺห วาเสสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“아난다여, ‘왓지인들은 가문의 여인들이나 처녀들을 강제로 끌어다가 함께 살지 않는다’는 말을 그대는 들었는가?” “세존이시여, 그렇습니다. ‘왓지인들은 가문의 여인들이나 처녀들을 강제로 끌어다가 함께 살지 않는다’는 말을 들었습니다.” “아난다여, 왓지인들이 가문의 여인들이나 처녀들을 강제로 끌어다가 함께 살지 않는 한, 아난다여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชี ยานิ ตานิ

“아난다여, ‘왓지인들이 ...한 것들에 대하여’ 그대는 들었는가?”

วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปนฺตี’’’ติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชี ยานิ ตานิ วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ อพฺภนฺตรานิ เจว พาหิรานิ จ, ตานิ สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ ทินฺนปุพฺพํ กตปุพฺพํ ธมฺมิกํ พลึ โน ปริหาเปสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“성읍 안팎에 있는 왓지의 성소들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 그곳에 예전부터 바쳐오던 법다운 공물을 폐지하지 않는다’는 말을 들었는가?” “세존이시여, 그렇습니다. ‘왓지인들은 성읍 안팎에 있는 왓지의 성소들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 그곳에 예전부터 바쳐오던 법다운 공물을 폐지하지 않는다’는 말을 들었습니다.” “아난다여, 왓지인들이 성읍 안팎의 성소들을 공경하고 존중하며 받들고 공양하며, 예전부터 바쳐오던 법다운 공물을 폐지하지 않는 한, 아난다여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘กินฺติ เต, อานนฺท, สุตํ, ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ? ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต ‘วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุ’’’นฺติ. ‘‘ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, วชฺชีนํ อรหนฺเตสุ ธมฺมิกา รกฺขาวรณคุตฺติ สุสํวิหิตา ภวิสฺสติ, กินฺติ อนาคตา จ อรหนฺโต วิชิตํ [Pg.64] อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ อรหนฺโต วิชิเต ผาสุ วิหเรยฺยุนฺติ. วุทฺธิเยว, อานนฺท, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“아난다여, ‘왓지인들은 아라한들에 대해 법다운 수호와 보호와 방비를 잘 갖추어, 아직 오지 않은 아라한들이 영토로 오게 하고, 이미 온 아라한들은 영토 내에서 안락하게 머물게 한다’는 말을 그대는 들었는가?” “세존이시여, 그렇습니다. ‘왓지인들은 아라한들에 대해 법다운 수호와 보호와 방비를 잘 갖추어, 아직 오지 않은 아라한들이 영토로 오게 하고, 이미 온 아라한들은 영토 내에서 안락하게 머물게 한다’는 말을 들었습니다.” “아난다여, 왓지인들이 아라한들에 대해 법다운 수호와 보호와 방비를 잘 갖추어, 아직 오지 않은 아라한들이 영토로 오게 하고 이미 온 아라한들이 영토 내에서 안락하게 머물게 하는 한, 아난다여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

๑๓๕. อถ โข ภควา วสฺสการํ พฺราหฺมณํ มคธมหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอกมิทาหํ, พฺราหฺมณ, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย. ตตฺราหํ วชฺชีนํ อิเม สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสึ. ยาวกีวญฺจ, พฺราหฺมณ, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา วชฺชีสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ วชฺชี สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, พฺราหฺมณ, วชฺชีนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

135. 그때 세존께서는 마가다국의 대신인 왓사카라 바라문에게 말씀하셨다. “바라문이여, 일찍이 내가 웨살리의 사란다다 성소에 머문 적이 있었다. 그때 나는 왓지인들에게 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법(불퇴법)을 설해주었다. 바라문이여, 이 일곱 가지 불퇴법이 왓지인들 사이에 유지되고, 왓지인들이 이 일곱 가지 불퇴법을 실천하는 모습이 보이는 한, 바라문이여, 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것이다.”

เอวํ วุตฺเต, วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอกเมเกนปิ, โภ โคตม, อปริหานิเยน ธมฺเมน สมนฺนาคตานํ วชฺชีนํ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. โก ปน วาโท สตฺตหิ อปริหานิเยหิ ธมฺเมหิ. อกรณียาว, โภ โคตม, วชฺชี รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน ยทิทํ ยุทฺธสฺส, อญฺญตฺร อุปลาปนาย อญฺญตฺร มิถุเภทา. หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

이렇게 말씀하시자 마가다국의 대신 왓사카라 바라문이 세존께 이렇게 여쭈었다. “고타마 존자시여, 이 불퇴법 중 단 한 가지만 갖추어도 왓지인들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 없을 것인데, 하물며 일곱 가지 불퇴법을 모두 갖춘 경우에야 더 말해 무엇 하겠습니까. 고타마 존자시여, 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 외교적인 술책이나 이간질을 통하지 않고서는 전쟁만으로는 왓지인들을 정복할 수 없을 것입니다. 고타마 존자시여, 이제 저희는 가보겠습니다. 저희는 할 일도 많고 처리해야 할 업무도 많습니다.” “바라문이여, 그대가 지금 적절한 때라고 생각하는 대로 하십시오.” 그러자 마가다국의 대신 왓사카라 바라문은 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 자리에서 일어나 물러갔다.

ภิกฺขุอปริหานิยธมฺมา

비구의 불퇴법 (쇠퇴하지 않는 법)

๑๓๖. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต วสฺสกาเร พฺราหฺมเณ มคธมหามตฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู ราชคหํ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

136. 그때 세존께서는 마가다국의 대신 왓사카라 바라문이 떠난 지 얼마 되지 않아 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. “아난다여, 가서 라자가하를 의지하여 머무는 모든 비구들을 공회당으로 모이게 하라.” 아난다 존자는 “세존이시여, 알겠습니다”라고 대답하고, 라자가하를 의지하여 머무는 모든 비구들을 공회당에 모이게 한 뒤 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 아난다 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 비구 승가가 모두 모였습니다. 세존이시여, 이제 세존께서 적절하다고 생각하시는 때에 가르침을 펴주십시오.”

อถ [Pg.65] โข ภควา อุฏฺฐายาสนา เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สตฺต โว, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

그때 세존께서는 자리에서 일어나 공양당으로 가셨으며, 가셔서는 마련된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 그대들에게 쇠퇴하지 않는 일곱 가지 법(불퇴법)을 설하리니, 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하겠다.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิณฺหํ สนฺนิปาตา สนฺนิปาตพหุลา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 자주 모이고 회의를 많이 여는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (1)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 화합하여 모이고, 화합하여 해산하며, 화합하여 승가의 업무를 수행하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (2)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปสฺสนฺติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทิสฺสนฺติ, ยถาปญฺญตฺเตสุ สิกฺขาปเทสุ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 제정되지 않은 것을 제정하지 않고, 이미 제정된 것을 폐지하지 않으며, 제정된 학습계목들에 따라 실천하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (3)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เย เต ภิกฺขู เถรา รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิตา สงฺฆปิตโร สงฺฆปริณายกา, เต สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺติ, เตสญฺจ โสตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 장로이고 법랍이 높으며 출가한 지 오래되고 승가의 어른이자 지도자인 비구들을 공경하고 존중하며 우러르고 받들며, 그들의 말을 경청해야 한다고 여기는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (4)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย โปโนพฺภวิกาย น วสํ คจฺฉิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 다시 태어남을 일으키는 갈애의 지배를 받지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (5)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ สาเปกฺขา ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 숲속의 처소에 대해 애착을 가지는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (6)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปจฺจตฺตญฺเญว สตึ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ – ‘กินฺติ อนาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี อาคจฺเฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา สพฺรหฺมจารี ผาสุ วิหเรยฺยุ’นฺติ. วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 ‘아직 오지 않은 도덕적인 도반들이 오고, 이미 온 도덕적인 도반들이 편안하게 머물게 하리라’고 각자 마음속에 마음챙김을 확립하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (7)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들이 비구들에게 유지되고, 비구들이 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들을 실천하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다.”

๑๓๗. ‘‘อปเรปิ [Pg.66] โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

137. “비구들이여, 그대들에게 또 다른 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법을 설하리니, 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하하겠다.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น กมฺมารามา ภวิสฺสนฺติ น กมฺมรตา น กมฺมารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 잡무를 즐기지 않고, 잡무에 빠져 있지 않으며, 잡무에 몰두하지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (1)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ภสฺสารามา ภวิสฺสนฺติ น ภสฺสรตา น ภสฺสารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 수다를 즐기지 않고, 수다에 빠져 있지 않으며, 수다에 몰두하지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (2)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น นิทฺทารามา ภวิสฺสนฺติ น นิทฺทารตา น นิทฺทารามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 잠을 즐기지 않고, 잠에 빠져 있지 않으며, 잠에 몰두하지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (3)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สงฺคณิการามา ภวิสฺสนฺติ น สงฺคณิกรตา น สงฺคณิการามตมนุยุตฺตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 대중과 어울리는 것을 즐기지 않고, 대중과 어울리는 데 빠져 있지 않으며, 대중과 어울리는 데 몰두하지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (4)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปิจฺฉา ภวิสฺสนฺติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 나쁜 욕심을 품지 않고, 나쁜 욕심의 지배를 받지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (5)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น ปาปมิตฺตา ภวิสฺสนฺติ น ปาปสหายา น ปาปสมฺปวงฺกา, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 나쁜 친구를 사귀지 않고, 나쁜 동료를 두지 않으며, 나쁜 무리에 휩쓸리지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (6)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตราโวสานํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 사소한 특별한 성취(증득)만으로 중간에 노력을 멈추지 않는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. (7)

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들이 비구들에게 유지되고, 비구들이 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들을 실천하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다.”

๑๓๘. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ…เป… ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สทฺธา ภวิสฺสนฺติ…เป… หิริมนา ภวิสฺสนฺติ… โอตฺตปฺปี ภวิสฺสนฺติ… พหุสฺสุตา ภวิสฺสนฺติ… อารทฺธวีริยา ภวิสฺสนฺติ… อุปฏฺฐิตสฺสตี [Pg.67] ภวิสฺสนฺติ… ปญฺญวนฺโต ภวิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

138. “비구들이여, 그대들에게 또 다른 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법을 설하리니… (중략) …비구들이여, 비구들이 믿음(saddhā)을 갖추고, 부끄러워함(hiri)이 있으며, 창피해함(ottappa)이 있고, 많이 배우며(bahussuta), 정진하며(āraddhavīriya), 마음챙김(sati)이 확립되어 있고, 지혜(paññavanto)로운 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다. 비구들이여, 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들이 비구들에게 유지되고, 비구들이 이 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법들을 실천하는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다.”

๑๓๙. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

139. “비구들이여, 그대들에게 또 다른 일곱 가지 쇠퇴하지 않는 법을 설하리니, 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하겠다.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 염각지(satisambojjhaṅga)를 닦고, 택법각지(dhammavicayasambojjhaṅga)를 닦으며, 정진각지(vīriyasambojjhaṅga)를 닦고, 희각지(pītisambojjhaṅga)를 닦으며, 경안각지(passaddhisambojjhaṅga)를 닦고, 정각지(samādhisambojjhaṅga)를 닦으며, 사각지(upekkhāsambojjhaṅga)를 닦는 한, 비구들에게는 번영만이 기대되고 쇠퇴는 기대되지 않는다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ.

“비구들이여, 이 일곱 가지 불퇴전의 법이 비구들 사이에 유지되고, 비구들이 이 일곱 가지 불퇴전의 법을 실천하는 것이 보이는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

๑๔๐. ‘‘อปเรปิ โว, ภิกฺขเว, สตฺต อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

140. “비구들이여, 그대들에게 또 다른 일곱 가지 불퇴전의 법을 설하리니, 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하겠다.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนิจฺจสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ…เป… อนตฺตสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อสุภสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… อาทีนวสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… ปหานสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… วิราคสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ… นิโรธสญฺญํ ภาเวสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 무상상(無常想)을 닦는 한... 무아상(無我想)을 닦는 한... 부정상(不淨想)을 닦는 한... 과환상(過患想)을 닦는 한... 단상(斷想)을 닦는 한... 이욕상(離欲想)을 닦는 한... 멸상(滅想)을 닦는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม สตฺต อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ สตฺตสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 이 일곱 가지 불퇴전의 법이 비구들 사이에 유지되고, 비구들이 이 일곱 가지 불퇴전의 법을 실천하는 것이 보이는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

๑๔๑. ‘‘ฉ, โว ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. “비구들이여, 그대들에게 여섯 가지 불퇴전의 법을 설하리니, 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하겠다.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ยาวกีวญฺจ[Pg.68], ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 동료 수행자들에게 앞이나 뒤에서 자애로운 몸의 업(身業)을 행하는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ …เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 동료 수행자들에게 앞이나 뒤에서 자애로운 말의 업(口業)을... 자애로운 마음의 업(意業)을 행하는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู, เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี ภวิสฺสนฺติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 법답게 얻은 이익들, 심지어 발우에 담긴 음식 한 그릇일지라도, 그것을 독점하여 수용하지 않고 계행을 갖춘 동료 수행자들과 공동으로 수용하는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยานิ กานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญูปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 파괴되지 않고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않고, 자유롭게 하며, 지혜로운 이들이 찬탄하고, 집착되지 않으며, 삼매로 인도하는 그러한 계행들을 비구들이 동료 수행자들과 더불어 앞이나 뒤에서 계행의 평등함을 갖추어 머무는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคตา วิหริสฺสนฺติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“비구들이여, 비구들이 거룩하고 출리(出離)로 인도하며, 그것을 실천하는 사람을 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 그러한 견해를 비구들이 동료 수행자들과 더불어 앞이나 뒤에서 견해의 평등함을 갖추어 머무는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, อิเม ฉ อปริหานิยา ธมฺมา ภิกฺขูสุ ฐสฺสนฺติ, อิเมสุ จ ฉสุ อปริหานิเยสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขู สนฺทิสฺสิสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“비구들이여, 이 여섯 가지 불퇴전의 법이 비구들 사이에 유지되고, 비구들이 이 여섯 가지 불퇴전의 법을 실천하는 것이 보이는 한, 비구들에게는 향상만이 기대될 뿐 쇠퇴는 없을 것이다.”

๑๔๒. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรนฺโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

142. “거기서 세존께서는 라자가하의 영축산에 머무시며 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 하셨다. ‘이것이 계(戒)이고, 이것이 정(定)이며, 이것이 혜(慧)이다. 계를 토대로 닦은 삼매는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 삼매를 토대로 닦은 지혜는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 지혜를 토대로 닦은 마음은 번뇌들로부터 바르게 해탈하니, 곧 감각적 욕망의 번뇌(欲漏), 존재의 번뇌(有漏), 무명의 번뇌(無明漏)로부터 그러하다.’”

๑๔๓. อถ [Pg.69] โข ภควา ราชคเห ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรติ ราชาคารเก. ตตฺราปิ สุทํ ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรนฺโต ราชาคารเก เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

143. “그 후 세존께서는 라자가하에서 원하시는 만큼 머무신 뒤, 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. ‘아난다야, 가자. 암발라티카로 가자.’ ‘알겠습니다, 세존이시여.’라고 아난다 존자는 세존께 응답했다. 그리하여 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 암발라티카에 이르셨다. 거기서 세존께서는 암발라티카의 왕의 휴게소에 머무셨다. 거기서도 세존께서는 암발라티카의 왕의 휴게소에 머무시며 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 하셨다. ‘이것이 계이고, 이것이 정이며, 이것이 혜이다. 계를 토대로 닦은 삼매는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 삼매를 토대로 닦은 지혜는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 지혜를 토대로 닦은 마음은 번뇌들로부터 바르게 해탈하니, 곧 감각적 욕망의 번뇌, 존재의 번뇌, 무명의 번뇌로부터 그러하다.’”

๑๔๔. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาฬนฺทา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาฬนฺทา ตทวสริ, ตตฺร สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน.

144. “그 후 세존께서는 암발라티카에서 원하시는 만큼 머무신 뒤, 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. ‘아난다야, 가자. 날란다로 가자.’ ‘알겠습니다, 세존이시여.’라고 아난다 존자는 세존께 응답했다. 그리하여 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 날란다에 이르셨다. 거기서 세존께서는 날란다의 파바리카 망고 숲에 머무셨다.”

สาริปุตฺตสีหนาโท

“사리풋타의 사자후”

๑๔๕. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ.

145. “그때 사리풋타 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가, 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 사리풋타 존자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. ‘세존이시여, 저는 세존께 이와 같은 확신을 가지고 있습니다. 즉, 깨달음(正覺)에 있어서 세존보다 더 뛰어나고 더 지혜로운 다른 사문이나 바라문은 과거에도 없었고, 미래에도 없을 것이며, 현재에도 존재하지 않습니다.’ ‘사리풋타여, 참으로 그대는 거창하고 당당한 말을 하였으며, 단정적인 입장을 취하여 사자후를 토하였구나. [즉,] ‘세존이시여, 저는 세존께 이와 같은 확신을 가지고 있습니다. 즉, 깨달음에 있어서 세존보다 더 뛰어나고 더 지혜로운 다른 사문이나 바라문은 과거에도 없었고, 미래에도 없을 것이며, 현재에도 존재하지 않습니다’라고 말이다.’”

‘‘กึ [Pg.70] เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“사리풋타여, 그대는 과거에 계셨던 아라한이며 정등각자이신 모든 세존들의 마음을 그대의 마음으로 파악하여, ‘그 세존들께서는 이러한 계행을 갖추셨고, 이러한 법을 갖추셨으며, 이러한 통찰지를 갖추셨고, 이러한 머묾을 갖추셨으며, 이러한 해탈을 갖추셨다’라고 압니까?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา เอวํปญฺญา เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“사리풋타여, 그러면 그대는 미래에 오실 아라한이며 정등각자이신 모든 세존들의 마음을 그대의 마음으로 파악하여, ‘그 세존들께서는 이러한 계행을 갖추실 것이고, 이러한 법을 갖추실 것이며, 이러한 통찰지를 갖추실 것이고, 이러한 머묾을 갖추실 것이며, 이러한 해탈을 갖추실 것이다’라고 압니까?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม เอวํปญฺโญ เอวํวิหารี เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“사리풋타여, 그러면 그대는 현재 아라한이며 정등각자인 나의 마음을 그대의 마음으로 파악하여, ‘세존께서는 이러한 계행을 갖추셨고, 이러한 법을 갖추셨으며, 이러한 통찰지를 갖추셨고, 이러한 머묾을 갖추셨으며, 이러한 해탈을 갖추셨다’라고 압니까?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กิญฺจรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ?

“사리풋타여, 이처럼 그대에게는 과거, 미래, 현재의 아라한 정등각자들에 대한 타심통(他心通)이 없습니다. 그런데 사리풋타여, 어찌하여 그대는 ‘세존이시여, 저는 세존께 이처럼 확신을 가집니다. 깨달음에 있어서 세존보다 더 뛰어난 다른 사문이나 바라문은 과거에도 없었고, 미래에도 없을 것이며, 현재에도 존재하지 않습니다’라고 이처럼 위대하고 대담하며 단정적인 사자후를 토하는 것입니까?”

๑๔๖. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ, อปิ จ เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ, ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา, อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต – ‘เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.71], สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺตโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺตา สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปติฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’’’ติ.

146. “세존이시여, 저에게는 과거, 미래, 현재의 아라한 정등각자들의 마음을 꿰뚫어 아는 타심통은 없습니다. 그러나 저는 법의 원리(dhammanvaya)를 알고 있습니다. 세존이시여, 예를 들어 왕의 변방 도시에 기초가 견고하고 성벽과 망루가 튼튼하며 문이 하나뿐인 성이 있다고 가정해 보십시오. 그곳에는 현명하고 숙련되며 지혜로운 문지기가 있어, 모르는 사람은 막고 아는 사람만 들어오게 합니다. 그는 그 성의 둘레길을 순찰하면서 성벽의 틈이나 구멍이 고양이가 나갈 수 있을 정도조차 없음을 확인합니다. 그러면 그는 ‘이 성에 들어오거나 나가는 몸집이 큰 생명체들은 모두 이 문을 통해서만 들어오고 나간다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 이와 같이 저도 법의 원리를 알고 있습니다. ‘세존이시여, 과거에 계셨던 아라한이며 정등각자이신 모든 세존들께서는 마음의 오염원이자 통찰지를 무력하게 만드는 다섯 가지 장애(nīvaraṇa)를 제거하고, 네 가지 마음챙김의 확립(satipaṭṭhāna)에 마음을 잘 안주시키고, 일곱 가지 깨달음의 요소(bojjhaṅga)를 있는 그대로 닦아서 위없는 정등각을 깨달으셨습니다. 세존이시여, 미래에 오실 아라한이며 정등각자이실 모든 세존들께서도 다섯 가지 장애를 제거하고, 네 가지 마음챙김의 확립에 마음을 잘 안주시키고, 일곱 가지 깨달음의 요소를 있는 그대로 닦아서 위없는 정등각을 깨달으실 것입니다. 세존이시여, 현재 아라한이며 정등각자이신 세존께서도 다섯 가지 장애를 제거하고, 네 가지 마음챙김의 확립에 마음을 잘 안주시키고, 일곱 가지 깨달음의 요소를 있는 그대로 닦아서 위없는 정등각을 깨달으셨습니다’라고 저는 압니다.”

๑๔๗. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรนฺโต ปาวาริกมฺพวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

147. 그곳 나란다의 파바리카 망고 숲에 머무시는 동안에도 세존께서는 비구들에게 다음과 같은 법문을 자주 하셨다. “이것이 계(sīla)이고, 이것이 정(samādhi)이며, 이것이 혜(paññā)이다. 계를 토대로 닦여진 삼매는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 삼매를 토대로 닦여진 통찰지는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 통찰지를 토대로 닦여진 마음은 번뇌들, 즉 욕탐의 번뇌(kāmāsava), 존재의 번뇌(bhavāsava), 무명의 번뇌(avijjāsava)로부터 완전히 해탈한다.”

ทุสฺสีลอาทีนวา

계행을 지키지 못하는 자의 재난

๑๔๘. อถ โข ภควา นาฬนฺทายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาฏลิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาฏลิคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา – ‘‘ภควา กิร ปาฏลิคามํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อาวสถาคาร’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ [Pg.72] อาวสถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, อาวสถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต; ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ. นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา. ปาฏลิคามิกาปิ โข อุปาสกา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตเมว ปุรกฺขตฺวา.

148. 그때 세존께서는 나란다에서 머무시고 싶은 만큼 머무신 뒤, 아난다 존자를 불러 말씀하셨습니다. "아난다여, 가자. 빠딸리가마(Pāṭaligāmo)로 가자." 아난다 존자는 "예, 세존이시여"라고 세존께 대답했습니다. 그리하여 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 빠딸리가마에 이르셨습니다. 빠딸리가마의 우바새(재가 신자)들은 "세존께서 빠딸리가마에 도착하셨다"는 소식을 들었습니다. 그러자 빠딸리가마의 우바새들이 세존께서 계신 곳으로 다가와 세존께 절을 올리고 한곳에 앉았습니다. 한곳에 앉은 빠딸리가마의 우바새들은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. "세존이시여, 세존께서는 저희의 공회당(객사)을 받아 주십시오." 세존께서는 침묵으로 승낙하셨습니다. 이에 빠딸리가마의 우바새들은 세존께서 승낙하신 것을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 공경히 돈 뒤에 공회당으로 갔습니다. 그곳에 도착하여 공회당 전체에 바닥 깔개를 깔고 자리를 마련하고 물 항아리를 놓아두고 등불을 켠 다음, 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 도착하여 세존께 절을 올리고 한곳에 섰습니다. 한곳에 선 빠딸리가마의 우바새들은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. "세존이시여, 공회당에 깔개를 다 깔았고 자리를 마련했으며 물 항아리를 놓아두었고 등불을 켰습니다. 세존이시여, 이제 세존께서 가실 때라고 생각하시는 대로 하십시오." 이에 세존께서는 저녁 무렵에 옷을 입으시고 발우와 가사를 들고 비구 승가와 함께 공회당으로 가셨습니다. 도착하여 발을 씻으신 뒤 공회당에 들어가 중앙 기둥을 등지고 동쪽을 향해 앉으셨습니다. 비구 승가 또한 발을 씻고 공회당에 들어가 서쪽 벽을 등지고 동쪽을 향해 세존을 모시고 앉았습니다. 빠딸리가마의 우바새들도 발을 씻고 공회당에 들어가 동쪽 벽을 등지고 서쪽을 향해 세존을 모시고 앉았습니다.

๑๔๙. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก อามนฺเตสิ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

149. 그때 세존께서는 빠딸리가마의 우바새들에게 말씀하셨습니다. "거사들이여, 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 입게 되는 다섯 가지 불이익이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 거사들이여, 여기 계를 지키지 않고 계를 파한 사람은 방일함으로 인하여 많은 재산의 손실을 겪게 된다. 이것이 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 겪게 되는 첫 번째 불이익이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

"또한 거사들이여, 계를 지키지 않고 계를 파한 사람에게는 나쁜 평판이 널리 퍼진다. 이것이 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 겪게 되는 두 번째 불이익이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

"또한 거사들이여, 계를 지키지 않고 계를 파한 사람은 왕족의 무리든, 바라문의 무리든, 거사의 무리든, 사문의 무리든, 어떤 무리에 가더라도 자신감이 없고 위축된 채로 다가간다. 이것이 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 겪게 되는 세 번째 불이익이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

"또한 거사들이여, 계를 지키지 않고 계를 파한 사람은 미혹된 상태로 죽음을 맞이한다. 이것이 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 겪게 되는 네 번째 불이익이다."

‘‘ปุน [Pg.73] จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

"또한 거사들이여, 계를 지키지 않고 계를 파한 사람은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 거사들이여, 이것이 계를 지키지 않는 자가 계를 파함으로써 겪게 되는 다섯 가지 불이익이다."

สีลวนฺตอานิสํส

계를 갖춘 자의 공덕

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

150. "거사들이여, 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 거사들이여, 여기 계를 갖추고 계의 성취를 이룬 사람은 불방일함으로 인하여 많은 재산의 무리를 얻게 된다. 이것이 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 첫 번째 공덕이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

"또한 거사들이여, 계를 갖추고 계의 성취를 이룬 사람에게는 좋은 명성이 널리 퍼진다. 이것이 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 두 번째 공덕이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

"또한 거사들이여, 계를 갖추고 계의 성취를 이룬 사람은 왕족의 무리든, 바라문의 무리든, 거사의 무리든, 사문의 무리든, 어떤 무리에 가더라도 자신감이 있고 당당하게 다가간다. 이것이 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 세 번째 공덕이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

"또한 거사들이여, 계를 갖추고 계의 성취를 이룬 사람은 미혹되지 않은 채 죽음을 맞이한다. 이것이 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 네 번째 공덕이다."

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ.

"또한 거사들이여, 계를 갖추고 계의 성취를 이룬 사람은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 거사들이여, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 성취로 인하여 얻게 되는 다섯 가지 공덕이다"라고 말씀하셨습니다.

๑๕๑. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเก อุปาสเก พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, คหปตโย, รตฺติ, ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาฏลิคามิกา อุปาสกา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาฏลิคามิเกสุ อุปาสเกสุ สุญฺญาคารํ ปาวิสิ.

151. 그때 세존께서는 빠딸리가마의 우바새들에게 밤이 깊을 때까지 법에 관한 담론으로 가르침을 보이시고, 수지하게 하시고, 격려하시고, 기쁘게 하신 뒤에 그들을 돌려보내셨습니다. "거사들이여, 밤이 깊었습니다. 이제 여러분이 갈 때라고 생각하는 대로 하십시오." 빠딸리가마의 우바새들은 "예, 세존이시여"라고 세존께 대답하고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 공경히 돈 뒤에 물러갔습니다. 빠딸리가마의 우바새들이 떠나고 얼마 지나지 않아 세존께서는 고요한 처소(객사의 한쪽 공간)로 들어 가셨습니다.

ปาฏลิปุตฺตนครมาปนํ

빠딸리뿟따 도시의 건설

๑๕๒. เตน [Pg.74] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. เตน สมเยน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. อถ โข ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก นุ โข, อานนฺท, ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺตี’’ติ ? ‘‘สุนิธวสฺสการา, ภนฺเต, มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหายา’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทเวหิ ตาวตึเสหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา, เอวเมว โข, อานนฺท, สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. อิธาหํ, อานนฺท, อทฺทสํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ, อานนฺท, ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยาวตา, อานนฺท, อริยํ อายตนํ ยาวตา วณิปฺปโถ อิทํ อคฺคนครํ ภวิสฺสติ ปาฏลิปุตฺตํ ปุฏเภทนํ. ปาฏลิปุตฺตสฺส โข, อานนฺท, ตโย อนฺตรายา ภวิสฺสนฺติ – อคฺคิโต วา อุทกโต วา มิถุเภทา วา’’ติ.

152. 그 무렵 마가다국의 대신들인 수니이다와 왓사카라는 왓지족을 막기 위해 파탈리 마을에 성을 쌓고 있었다. 그때 수많은 천신들이 천 명씩 무리를 지어 파탈리 마을의 부지들을 차지하고 있었다. 위력이 큰 천신들이 부지를 차지한 곳에는 위력이 큰 왕과 대신들의 마음이 집을 짓고자 기울고, 중간급 천신들이 차지한 곳에는 중간급 왕과 대신들의 마음이, 낮은 천신들이 차지한 곳에는 지위가 낮은 왕과 대신들의 마음이 집을 짓고자 기울었다. 세존께서는 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로 파탈리 마을의 부지들을 차지하고 있는 그 천신들을 보셨다. 세존께서는 새벽녘에 일어나셔서 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. '아난다여, 누가 파탈리 마을에 성을 쌓고 있는가?' '세존이시여, 마가다국의 대신들인 수니이다와 왓사카라가 왓지족을 막기 위해 파탈리 마을에 성을 쌓고 있습니다.' '아난다여, 마치 타와팅사(도리천)의 천신들과 상의라도 한 것처럼, 마가다국의 대신들은 파탈리 마을에 성을 쌓고 있구나. 아난다여, 나는 인간의 눈을 넘어선 청정한 천안으로 수많은 천신들이 파탈리 마을의 부지들을 차지하고 있는 것을 보았다. 아난다여, 위력이 큰 천신들이 부지를 차지한 곳에는 위력이 큰 왕과 대신들의 마음이 집을 짓고자 기울고, 중간급 천신들이 차지한 곳에는 중간급 왕과 대신들의 마음이, 낮은 천신들이 차지한 곳에는 낮은 왕과 대신들의 마음이 집을 짓고자 기운다. 아난다여, 고귀한 이들이 모이는 곳이자 상업의 중심지인 이곳 파탈리푸타는 장차 묶음 화물을 푸는 으뜸가는 도시가 될 것이다. 아난다여, 파탈리푸타에는 불, 물, 혹은 내부의 분열이라는 세 가지 위험이 닥칠 것이다.'

๑๕๓. อถ [Pg.75] โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สโก อาวสโถ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สเก อาวสเถ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสุํ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

153. 그후 마가다국의 대신들인 수니이다와 왓사카라는 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존과 함께 안부를 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 마가다국의 대신 수니이다와 왓사카라는 세존께 이렇게 여쭈었다. '존자 고타마시여, 오늘 비구 승가와 함께 저희의 음식을 드시어 주십시오.' 세존께서는 침묵으로 수락하셨다. 마가다국의 대신 수니이다와 왓사카라는 세존의 수락을 알고 자신들의 거처로 돌아가 정성껏 맛있는 음식을 준비한 뒤, 세존께 시간이 되었음을 알렸다. '존자 고타마시여, 시간이 되었습니다. 식사가 준비되었습니다.'

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อาวสโถ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสุํ สมฺปวาเรสุํ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

그때 세존께서는 오전에 가사를 수하고 발때를 들고 비구 승가와 함께 대신 수니이다와 왓사카라의 거처로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 대신 수니이다와 왓사카라는 부처님을 비롯한 비구 승가에게 맛있는 음식을 직접 대접하며 충분히 드시게 했다. 대신 수니이다와 왓사카라는 세존께서 공양을 마치고 발때에서 손을 떼신 것을 알고, 낮은 자리를 하나 마련하여 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 마가다국의 대신 수니이다와 왓사카라에게 세존께서는 다음의 게송들로 축원하셨다.

‘‘ยสฺมึ ปเทเส กปฺเปติ, วาสํ ปณฺฑิตชาติโย;

สีลวนฺเตตฺถ โภเชตฺวา, สญฺญเต พฺรหฺมจารโย.

'지혜로운 자는 어떤 곳에 살더라도, 그곳에서 계를 지키고 감관을 제어하며 청정범행을 닦는 수행자들에게 공양을 올려야 한다.'

‘‘ยา ตตฺถ เทวตา อาสุํ, ตาสํ ทกฺขิณมาทิเส;

ตา ปูชิตา ปูชยนฺติ, มานิตา มานยนฺติ นํ.

'그곳에 있는 천신들에게 보시의 공덕을 나누어 주어야 하니, 공양받은 천신들은 그를 공경하고, 존중받은 천신들은 그를 존중할 것이다.'

‘‘ตโต นํ อนุกมฺปนฺติ, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ;

เทวตานุกมฺปิโต โปโส, สทา ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

'그리하여 천신들은 어머니가 친아들을 아끼듯 그를 보살피나니, 천신들의 보살핌을 받는 사람은 언제나 상서로운 일을 보게 되리라.'

อถ โข ภควา สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

세존께서는 마가다국의 대신 수니이다와 왓사카라에게 이 게송들로 축원하신 뒤 자리에서 일어나 떠나셨다.

๑๕๔. เตน [Pg.76] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ – ‘‘เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม ภวิสฺสติ. เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ ตริสฺสติ, ตํ โคตมติตฺถํ นาม ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา เยน ทฺวาเรน นิกฺขมิ, ตํ โคตมทฺวารํ นาม อโหสิ. อถ โข ภควา เยน คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อปฺเปกจฺเจ มนุสฺสา นาวํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺติ อปารา, ปารํ คนฺตุกามา. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – คงฺคาย นทิยา โอริมตีเร อนฺตรหิโต ปาริมตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส อปฺเปกจฺเจ นาวํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺเต อปารา ปารํ คนฺตุกาเม. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

154. 그때 마가다국의 대신 수니이다와 왓사카라는 세존의 뒤를 따라가며 생각했다. '오늘 존자 고타마께서 나가시는 문을 고타마 문이라 부르고, 건너시는 나루터를 고타마 나루터라 부르리라.' 그리하여 세존께서 나가신 문은 고타마 문이라 불리게 되었다. 이어 세존께서는 강가 강에 이르셨다. 그때 강가 강은 까마귀가 (강가에서) 마실 수 있을 정도로 제방까지 물이 가득 차 있었다. 어떤 사람들은 배를 찾고, 어떤 사람들은 뗏목을 찾으며, 어떤 사람들은 강 저편으로 건너가기 위해 뗏목을 묶고 있었다. 그때 세존께서는 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 순간처럼, 강가 강의 이편 기슭에서 사라져 비구 승가와 함께 저편 기슭에 나타나셨다. 세존께서는 배나 뗏목을 찾거나 만들며 건너가려 애쓰는 사람들을 보시고, 그 의미를 헤아려 다음과 같은 감흥어린 노래(우다나)를 읊으셨다.

‘‘เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ, เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ;

กุลฺลญฺหิ ชโน พนฺธติ, ติณฺณา เมธาวิโน ชนา’’ติ.

'바다와 같은 (갈애의) 강물을 건너는 성자들은 다리(성도)를 놓아 늪지대를 뒤로하고 건너가네. 사람들은 여전히 뗏목을 묶고 있지만, 지혜로운 이들은 이미 건너가 버렸네.'

ปฐมภาณวาโร.

첫 번째 낭송분(제1바나와라) 끝.

อริยสจฺจกถา

사성제에 관한 이야기

๑๕๕. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน โกฏิคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โกฏิคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

155. 그때 세존께서는 존자 아난다에게 말씀하셨다. “아난다여, 가자. 코티가마로 가자.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 존자 아난다는 세존께 응답했다. 그때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 코티가마에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 코티가마에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다.

‘‘จตุนฺนํ[Pg.77], ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขสมุทยสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธสฺส, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย, ภิกฺขเว, อริยสจฺจสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“비구들이여, 네 가지 성스러운 진리(사성제)를 깨닫지 못하고 꿰뚫어 알지 못했기 때문에, 나와 너희들은 이토록 오랜 세월 동안 이리저리 떠돌며 윤회해 왔다. 어떤 네 가지인가? 비구들이여, 괴로움의 성스러운 진리를 깨닫지 못하고 꿰뚫어 알지 못했기 때문에, 나와 너희들은 이토록 오랜 세월 동안 이리저리 떠돌며 윤회해 왔다. 괴로움의 일어남의 성스러운 진리를... 괴로움의 소멸의 성스러운 진리를... 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음의 성스러운 진리를 깨닫지 못하고 꿰뚫어 알지 못했기 때문에, 나와 너희들은 이토록 오랜 세월 동안 이리저리 떠돌며 윤회해 왔다. 비구들이여, 이제 이 괴로움의 성스러운 진리를 깨달았고 꿰뚫어 알았으며, 괴로움의 일어남의 성스러운 진리를 깨달았고 꿰뚫어 알았으며, 괴로움의 소멸의 성스러운 진리를 깨달았고 꿰뚫어 알았으며, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음의 성스러운 진리를 깨달았고 꿰뚫어 알았다. 이제 존재에 대한 갈애는 끊어졌고, 다음 존재로 인도하는 끈은 다하였으며, 더 이상 다시 태어남은 없다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서(Sugato)이신 스승께서는 이와 같이 말씀하신 뒤에 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

“네 가지 성스러운 진리를 있는 그대로 보지 못했기 때문에, 여러 생을 거치며 오랜 세월 동안 윤회하였다.”

ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

“이제 그것들을 보았고, 존재로 인도하는 끈은 뽑혔으며, 괴로움의 뿌리는 끊어졌으니, 이제 다시 태어남은 없다.”

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โกฏิคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

세존께서는 그곳 코티가마에 머무시는 동안에도 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 하셨다. “이것이 계이고, 이것이 정이며, 이것이 혜이다. 계를 바탕으로 닦은 정은 큰 결실과 큰 공덕이 있다. 정을 바탕으로 닦은 혜는 큰 결실과 큰 공덕이 있다. 혜를 바탕으로 닦은 마음은 번뇌들로부터 완전히 해탈하나니, 즉 감각적 욕망의 번뇌(욕루), 존재의 번뇌(유루), 무명의 번뇌(무명루)로부터 해탈한다.”

อนาวตฺติธมฺมสมฺโพธิปรายณา

다시 돌아오지 않는 성질과 깨달음의 완성

๑๕๖. อถ โข ภควา โกฏิคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน นาติกา เตนุปงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต [Pg.78] ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาติกา ตทวสริ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาฬฺโห นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุ นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? นนฺทา นาม, ภนฺเต, ภิกฺขุนี นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุทตฺโต นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? สุชาตา นาม, ภนฺเต, อุปาสิกา นาติเก กาลงฺกตา, ตสฺสา กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กุกฺกุโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย? กาฬิมฺโพ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก…เป… นิกโฏ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… กฏิสฺสโห นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สนฺตุฏฺโฐ นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… ภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก… สุภทฺโท นาม, ภนฺเต, อุปาสโก นาติเก กาลงฺกโต, ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

156. 그때 세존께서는 코티가마에서 머무시고 싶은 만큼 머무신 뒤 존자 아난다에게 말씀하셨다. “아난다여, 가자. 나티카로 가자.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 존자 아난다는 세존께 응답했다. 그때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 나티카에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 나티카의 벽돌집(긴자카바사타)에 머무셨다. 그때 존자 아난다가 세존께 다가가 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 나티카에서 살하라는 이름의 비구가 목숨을 마쳤습니다. 그의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까? 세존이시여, 나티카에서 난다라는 이름의 비구니가 목숨을 마쳤습니다. 그녀의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까? 세존이시여, 나티카에서 수다타라는 이름의 재가신자가 목숨을 마쳤습니다. 그의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까? 세존이시여, 나티카에서 수자타라는 이름의 여신도가 목숨을 마쳤습니다. 그녀의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까? 세존이시여, 나티카에서 쿠쿠타라는 이름의 재가신자가 목숨을 마쳤습니다. 그의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까? 세존이시여, 나티카에서 칼림바라는 이름의 재가신자가... 니카타라는 이름의 재가신자가... 카티사하라는 이름의 재가신자가... 툿타라는 이름의 재가신자가... 산툿타라는 이름의 재가신자가... 바다라는 이름의 재가신자가... 수바다라는 이름의 재가신자가 나티카에서 목숨을 마쳤습니다. 그의 운명은 무엇이며, 다음 생은 어떻게 됩니까?”

๑๕๗. ‘‘สาฬฺโห, อานนฺท, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. นนฺทา, อานนฺท, ภิกฺขุนี ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สุทตฺโต, อานนฺท, อุปาสโก ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ. สุชาตา, อานนฺท, อุปาสิกา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. กุกฺกุโฏ, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. กาฬิมฺโพ, อานนฺท, อุปาสโก…เป… นิกโฏ, อานนฺท, อุปาสโก… กฏิสฺสโห[Pg.79], อานนฺท, อุปาสโก… ตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก … สนฺตุฏฺโฐ, อานนฺท, อุปาสโก… ภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก… สุภทฺโท, อานนฺท, อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ปโรปญฺญาสํ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ, อานนฺท, นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ, อานนฺท, ปญฺจสตานิ นาติเก อุปาสกา กาลงฺกตา, ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา.

157. 아난다여, 살하 비구는 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현세에서 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하고 머물렀느니라. 아난다여, 난다 비구니는 다섯 가지 낮은 단계의 결박(오하분결)이 다하여 화생(化生)하는 자가 되어 그곳에서 반열반에 들며, 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 법을 가졌느니라. 아난다여, 수닷타 우바새는 세 가지 결박이 다하고 탐욕과 성냄과 어리석음이 희박해져서 일래자(사다함)가 되었으니, 단 한 번 이 세상에 돌아와 괴로움의 끝을 낼 것이니라. 아난다여, 수자타 우바이는 세 가지 결박이 다하여 악도에 떨어지지 않는 법을 가졌으며, [해탈이] 결정되어 정등각으로 나아가는 예류자(수다원)가 되었느니라. 아난다여, 꾸꾸따 우바새는 다섯 가지 낮은 단계의 결박이 다하여 화생하는 자가 되어 그곳에서 반열반에 들며, 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 법을 가졌느니라. 깔림바 우바새, 니까따 우바새, 까띳사하 우바새, 뚯따 우바새, 산뚯따 우바새, 밧다 우바새, 수밧다 우바새도 다섯 가지 낮은 단계의 결박이 다하여 화생하는 자가 되어 그곳에서 반열반에 들며 다시 돌아오지 않는 법을 가졌느니라. 아난다여, 나띠까에서 죽은 50명 이상의 우바새들은 다섯 가지 낮은 단계의 결박이 다하여 화생하는 자가 되어 그곳에서 반열반에 들며 다시 돌아오지 않는 자들이 되었느니라. 아난다여, 나띠까에서 죽은 90명 이상의 우바새들은 세 가지 결박이 다하고 탐욕과 성냄과 어리석음이 희박해져서 일래자가 되었으니, 단 한 번 이 세상에 돌아와 괴로움의 끝을 낼 것이니라. 아난다여, 나띠까에서 죽은 500명 이상의 우바새들은 세 가지 결박이 다하여 예류자가 되었으니, 악도에 떨어지지 않는 법을 가졌고 결정되어 있으며 정등각으로 나아가는 자들이니라.

ธมฺมาทาสธมฺมปริยายา

법의 거울이라는 법문

๑๕๘. ‘‘อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ยํ มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย. ตสฺมึเยว กาลงฺกเต ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสถ, วิเหสา เหสา, อานนฺท, ตถาคตสฺส. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมาทาสํ นาม ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ.

158. 아난다여, 인간으로 태어난 자가 죽는 것은 결코 놀라운 일이 아니니라. 하지만 사람이 죽을 때마다 여래에게 나아가 이 일을 묻는다면, 그것은 여래를 번거롭게 하는 일이니라. 그러므로 아난다여, 나는 '법의 거울'이라 불리는 법문을 설하리니, 이것을 구족한 성스러운 제자는 원한다면 스스로 자신에 대해 이와 같이 선언할 수 있느니라. '나에게 지옥은 다했고, 축생의 모태도 다했으며, 아귀의 세계도 다했다. 악도와 불행한 곳과 파멸의 처소는 다했으니, 나는 예류자이며 악도에 떨어지지 않는 법을 가졌고 [해탈이] 결정되어 있으며 정등각으로 나아가는 자이다'라고.

๑๕๙. ‘‘กตโม จ โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ?

159. 아난다여, 그렇다면 성스러운 제자가 구족하여 원한다면 스스로 자신에 대해 '나에게 지옥은 다했고... 나는 예류자이며... 정등각으로 나아가는 자이다'라고 선언할 수 있는 그 '법의 거울'이라 불리는 법문이란 무엇인가?

‘‘อิธานนฺท[Pg.80], อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ.

아난다여, 여기 성스러운 제자는 부처님에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하나니, '이러한 이유로 그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시며, 천인사이시며, 부처님이시며, 세존이시다'라고 믿는 것이니라.

‘‘ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ.

또한 가르침(법)에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하나니, '세존에 의해 가르침은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있으며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라고 할 만하며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것이다'라고 믿는 것이니라.

‘‘สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ.

또한 승가에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하나니, '세존의 제자 승가는 잘 도를 닦고, 곧게 도를 닦고, 참되게 도를 닦고, 합당하게 도를 닦으니, 곧 네 쌍의 장부들이요 여덟 단계의 보살들이라. 이 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 선사받아 마땅하고, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다'라고 믿는 것이니라.

‘‘อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญูปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ.

또한 성자들이 기뻐하는 계율들을 구족하나니, 깨어지지 않고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 점박이가 아니며, 속박에서 벗어나게 하고, 지혜로운 이들이 찬탄하며, [갈애와 견해로] 집착되지 않으며, 삼매로 인도하는 계율들이니라.

‘‘อยํ โข โส, อานนฺท, ธมฺมาทาโส ธมฺมปริยาโย, เยน สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

아난다여, 이것이 바로 '법의 거울'이라 불리는 법문이니, 이것을 구족한 성스러운 제자는 원한다면 스스로 자신에 대해 '나에게 지옥은 다했고, 축생의 모태도 다했으며, 아귀의 세계도 다했다. 악도와 불행한 곳과 파멸의 처소는 다했으니, 나는 예류자이며 악도에 떨어지지 않는 법을 가졌고 결정되어 있으며 정등각으로 나아가는 자이다'라고 선언할 수 있느니라."라고 말씀하셨다.

ตตฺรปิ สุทํ ภควา นาติเก วิหรนฺโต คิญฺชกาวสเถ เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ –

세존께서는 나띠까의 벽돌집에 머무시는 동안에도 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 설하셨다.

‘‘อิติ สีลํ อิติ สมาธิ อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

“이것이 계(戒)이고, 이것이 정(定)이고, 이것이 혜(慧)이다. 계를 바탕으로 잘 닦여진 삼매는 큰 결실과 큰 공덕이 있고, 삼매를 바탕으로 잘 닦여진 지혜는 큰 결실과 큰 공덕이 있다. 지혜를 바탕으로 잘 닦여진 마음은 번뇌들로부터 완전히 해탈하나니, 곧 감각적 욕망의 번뇌(카마사와), 존재의 번뇌(바와사와), 무명의 번뇌(아위자사와)로부터이니라.”

๑๖๐. อถ [Pg.81] โข ภควา นาติเก ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวสาลี เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวสาลี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

160. 그 후 세존께서는 나띠까에서 머무시고 싶은 만큼 머무신 뒤, 아유스만 아난다에게 말씀하셨다. “아난다여, 가자꾸나. 웨살리로 가도록 하자.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 아유스만 아난다는 세존께 대답하였다. 그리하여 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 웨살리에 도착하셨다. 거기서 세존께서는 웨살리의 암바빨리 숲에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다.

‘‘สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ.

“비구들이여, 비구는 마음 챙기고 알아차리며 머물러야 하느니라. 이것이 너희들에 대한 우리의 가르침이니라. 비구들이여, 어떻게 비구가 마음 챙기는 자가 되는가? 여기 비구는 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 물리치고, 열성적으로 알아차리고 마음 챙기며, 몸에서 몸을 관찰하며 머무느니라. 느낌에서 느낌을 관찰하며... 마음에서 마음을 관찰하며... 법에서 법을 관찰하며 열성적으로 알아차리고 마음 챙기며 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 물리치고 머무느니라. 비구들이여, 이와 같이 비구는 마음 챙기는 자가 되느니라.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน, อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 분명하게 알아차리는 자(sampajāno)가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 나아갈 때나 물러날 때 분명하게 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때나 옆을 볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 구부릴 때나 펼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 가사·발우·의복을 지닐 때 분명하게 알아차리며 행하고, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 걸을 때, 서 있을 때, 앉아 있을 때, 잠들 때, 깨어날 때, 말할 때, 침묵할 때 분명하게 알아차리며 행한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 분명하게 알아차리는 자가 된다. 비구들이여, 비구는 마음챙기고(sato) 분명하게 알아차리며(sampajāno) 머물러야 한다. 이것이 그대들을 향한 우리의 가르침이다.”

อมฺพปาลีคณิกา

기녀 암바빨리

๑๖๑. อสฺโสสิ โข อมฺพปาลี คณิกา – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยาสิ. เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.82] นิสินฺนํ โข อมฺพปาลึ คณิกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

161. 기녀 암바빨리는 ‘세존께서 웨살리에 도착하여 나의 망고 숲(암바와나)에 머물고 계신다’는 소식을 들었다. 그러자 기녀 암바빨리는 아주 좋은 수레들을 준비시키고, 아주 좋은 수레에 올라 아주 좋은 수레들과 함께 웨살리에서 나갔다. 자신의 공원이 있는 곳으로 향했다. 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레로 가서, 수레에서 내려 걸어서 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 기녀 암바빨리에게 세존께서는 법에 관한 이야기로 가르침을 주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨다. 그러자 세존께 법에 관한 이야기로 가르침을 받고, 권장되고, 분발하게 되고, 기쁘게 된 기녀 암바빨리는 세존께 이렇게 말씀드렸다. ‘세존이시여, 세존께서는 비구 승가와 함께 내일의 공양을 위해 저의 청을 받아 주십시오.’ 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다. 그러자 기녀 암바빨리는 세존의 승낙을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌고 물러갔다.

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร เวสาลึ อนุปฺปตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ อมฺพปาลิวเน’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺทํ ภทฺทํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลิยา นิยฺยึสุ. ตตฺร เอกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตา โหนฺติ โลหิตวณฺณา โลหิตวตฺถา โลหิตาลงฺการา, เอกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี อมฺพปาลึ คณิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ, เช อมฺพปาลิ, ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุเคน ยุคํ ปฏิวฏฺเฏสี’’ติ? ‘‘ตถา หิ ปน เม, อยฺยปุตฺตา, ภควา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ‘‘เทหิ, เช อมฺพปาลิ, เอตํ ภตฺตํ สตสหสฺเสนา’’ติ. ‘‘สเจปิ เม, อยฺยปุตฺตา, เวสาลึ สาหารํ ทสฺสถ, เอวมหํ ตํ ภตฺตํ น ทสฺสามี’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ.

웨살리의 릿차위들은 ‘세존께서 웨살리에 도착하여 암바빨리의 숲에 머물고 계신다’는 소식을 들었다. 그러자 그 릿차위들은 아주 좋은 수레들을 준비시키고, 아주 좋은 수레에 올라 아주 좋은 수레들과 함께 웨살리에서 나갔다. 거기서 어떤 릿차위들은 푸른색이었으니, 푸른 빛깔, 푸른 옷, 푸른 장신구를 하고 있었다. 어떤 릿차위들은 노란색이었으니, 노란 빛깔, 노란 옷, 노란 장신구를 하고 있었다. 어떤 릿차위들은 붉은색이었으니, 붉은 빛깔, 붉은 옷, 붉은 장신구를 하고 있었다. 어떤 릿차위들은 흰색이었으니, 흰 빛깔, 흰 옷, 흰 장신구를 하고 있었다. 그때 기녀 암바빨리는 젊은 릿차위들의 차축에 자신의 차축을, 바퀴에 바퀴를, 멍에에 멍에를 부딪쳤다. 그러자 그 릿차위들은 기녀 암바빨리에게 이렇게 말했다. ‘어이, 암바빨리여, 무슨 이유로 젊은 릿차위들의 차축에 차축을, 바퀴에 바퀴를, 멍에에 멍에를 부딪치는가?’ ‘주인님들이여, 제가 비구 승가와 함께 세존을 내일의 공양에 초대했기 때문입니다.’ ‘어이, 암바빨리여, 그 공양의 기회를 십만 냥에 우리에게 넘기시오.’ ‘주인님들이여, 비록 주인님들께서 행정 구역을 포함한 웨살리 전체를 제게 주신다 하더라도, 저는 그 공양의 기회를 드리지 않겠습니다.’ 그러자 그 릿차위들은 손가락을 튕기며 ‘오, 동지들이여, 우리는 여인에게 패하였구나, 오, 동지들이여, 우리는 여인에게 패하였구나’라고 말했다.

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน อมฺพปาลิวนํ เตน ปายึสุ. อทฺทสา โข ภควา เต ลิจฺฉวี ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยสํ [Pg.83], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ เทวา ตาวตึสา อทิฏฺฐปุพฺพา, โอโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อปโลเกถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ; อุปสํหรถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวิปริสํ – ตาวตึสสทิส’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติกาว เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ลิจฺฉวี ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อธิวุตฺถํ โข เม, ลิจฺฉวี, สฺวาตนาย อมฺพปาลิยา คณิกาย ภตฺต’’นฺติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี องฺคุลึ โผเฏสุํ – ‘‘ชิตมฺห วต โภ อมฺพกาย, ชิตมฺห วต โภ อมฺพกายา’’ติ. อถ โข เต ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

그때 그 릿차위들은 암바빨리의 공원이 있는 곳으로 향했다. 세존께서는 멀리서 오고 있는 그 릿차위들을 보시고 비구들에게 말씀하셨다. ‘비구들이여, 삼십삼천의 신들을 보지 못한 비구들은 릿차위 무리를 보아라. 비구들이여, 릿차위 무리를 유심히 살펴보아라. 비구들이여, 릿차위 무리를 삼십삼천의 무리와 같다고 생각하고 살펴보아라.’ 그때 그 릿차위들은 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레로 가서, 수레에서 내려 걸어서 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 그 릿차위들에게 세존께서는 법에 관한 이야기로 가르침을 주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨다. 그러자 세존께 법에 관한 이야기로 가르침을 받고, 권장되고, 분발하게 되고, 기쁘게 된 그 릿차위들은 세존께 이렇게 말씀드렸다. ‘세존이시여, 세존께서는 비구 승가와 함께 내일의 공양을 위해 저희의 청을 받아 주십시오.’ 그러자 세존께서는 그 릿차위들에게 이렇게 말씀하셨다. ‘릿차위들이여, 나는 이미 내일 기녀 암바빨리의 공양을 승낙하였다.’ 그러자 그 릿차위들은 손가락을 튕기며 ‘오, 동지들이여, 우리는 여인에게 패하였구나, 오, 동지들이여, 우리는 여인에게 패하였구나’라고 말했다. 그 후 그 릿차위들은 세존의 말씀을 기뻐하고 감사하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌고 물러갔다.

๑๖๒. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อาราเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อมฺพปาลิยา คณิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อมฺพปาลี คณิกา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาหํ, ภนฺเต, อารามํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อารามํ. อถ โข ภควา อมฺพปาลึ คณิกํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตตฺรปิ สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อมฺพปาลิวเน เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ [Pg.84] – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

162. 그 후 암바팔리 기녀는 그 밤이 지난 뒤 자신의 숲(정원)에 훌륭한 음식들을 준비하게 하고 세존께 "세존이시여, 시간이 되었습니다. 식사가 준비되었습니다."라고 시간을 알렸다. 그러자 세존께서는 오전에 가사를 입으시고 발우와 가사를 들고 비구 승가와 함께 암바팔리 기녀의 집으로 가셨으며, 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 그때 암바팔리 기녀는 부처님을 상수로 하는 비구 승가에게 훌륭한 음식들을 직접 손으로 대접하여 만족하게 하고 충분히 들게 하였다. 암바팔리 기녀는 식사를 마치고 발우에서 손을 떼신 세존을 뵙고 낮은 의자 하나를 가져와 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 암바팔리 기녀는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 저는 이 숲(정원)을 부처님을 상수로 하는 비구 승가에 기부합니다." 세존께서는 그 숲을 받아들이셨다. 그리고 세존께서는 암바팔리 기녀를 법문으로써 가르치시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하신 뒤 자리에서 일어나 떠나셨다. 그곳 웨살리에 머무시는 동안에도 세존께서는 암바팔리 숲에서 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 하셨다. "이것이 계(戒)이고, 이것이 정(定)이며, 이것이 혜(慧)이다. 계로써 잘 닦인 정은 큰 과보와 큰 이익이 있다. 정으로써 잘 닦인 혜는 큰 과보와 큰 이익이 있다. 혜로써 잘 닦인 마음은 번뇌로부터 완전히 해탈하나니, 곧 감각적 욕망의 번뇌(욕루), 존재의 번뇌(유루), 무명의 번뇌(무명루)이다."

เวฬุวคามวสฺสูปคมนํ

벨루바 마을에서의 안거

๑๖๓. อถ โข ภควา อมฺพปาลิวเน ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน เวฬุวคามโก เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวฬุวคามโก ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวฬุวคามเก วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุเปถ. อหํ ปน อิเธว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา สมนฺตา เวสาลึ ยถามิตฺตํ ยถาสนฺทิฏฺฐํ ยถาสมฺภตฺตํ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. ภควา ปน ตตฺเถว เวฬุวคามเก วสฺสํ อุปคจฺฉิ.

163. 그 후 세존께서는 암바팔리 숲에서 원하시는 만큼 머무신 뒤, 아난다 존자에게 말씀하셨다. "아난다여, 가자. 벨루바라고 하는 마을로 가자." 아난다 존자는 "알겠습니다, 세존이시여."라고 세존께 응답했다. 그리고 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 벨루바 마을에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 벨루바 마을에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 오너라. 그대들은 웨살리 부근의 친구나 지인 혹은 친분이 있는 곳을 따라 안거에 들어라. 나는 이곳 벨루바 마을에서 안거를 보낼 것이다." "알겠습니다, 세존이시여."라고 그 비구들은 세존께 응답하고, 웨살리 부근의 친구나 지인 혹은 친분이 있는 곳을 따라 안거에 들었다. 그러나 세존께서는 바로 그 벨루바 마을에서 안거를 보내셨다.

๑๖๔. อถ โข ภควโต วสฺสูปคตสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, พาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘น โข เมตํ ปติรูปํ, ยฺวาหํ อนามนฺเตตฺวา อุปฏฺฐาเก อนปโลเกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ ปรินิพฺพาเยยฺยํ. ยํนูนาหํ อิมํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหเรยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา ตํ อาพาธํ วีริเยน ปฏิปณาเมตฺวา ชีวิตสงฺขารํ อธิฏฺฐาย วิหาสิ. อถ โข ภควโต โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. อถ โข ภควา คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ [Pg.85] เอตทโวจ – ‘‘ทิฏฺโฐ เม, ภนฺเต, ภควโต ผาสุ; ทิฏฺฐํ เม, ภนฺเต, ภควโต ขมนียํ, อปิ จ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต วิย กาโย. ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ; ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺติ ภควโต เคลญฺเญน, อปิ จ เม, ภนฺเต, อโหสิ กาจิเทว อสฺสาสมตฺตา – ‘น ตาว ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, น ยาว ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหรตี’’’ติ.

164. 그 뒤 안거에 드신 세존께 심한 병이 생겼고 죽음에 이를 정도의 극심한 통증이 일어났다. 그러나 세존께서는 마음 챙기고 알아차리면서 괴로워하지 않고 이를 견뎌내셨다. 그때 세존께 이런 생각이 드셨다. "내가 시자들에게 알리지 않고 비구 승가에 작별을 고하지 않은 채 반열반에 드는 것은 적절하지 않다. 그러니 나는 정진의 힘으로 이 병을 물리치고 수명의 형성력을 유지하며 머무는 것이 좋겠다." 그리고 세존께서는 정진의 힘으로 그 병을 물리치고 수명의 형성력을 유지하며 머무셨다. 그러자 세존의 그 병이 가라앉았다. 그 후 병에서 회복하신 세존께서는 병에서 일어난 지 얼마 되지 않아 처소에서 나오셔서 처소 뒤편 그늘에 마련된 자리에 앉으셨다. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아난다 존자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 세존께서 평안해지신 것을 뵈었습니다. 세존이시여, 세존께서 견딜 만하게 되신 것을 뵈었습니다. 하지만 세존이시여, 세존께서 편치 않으셨기 때문에 제 몸은 마비된 것처럼 무겁고, 사방 분간도 되지 않으며, 법들도 제게 떠오르지 않았습니다. 그럼에도 세존이시여, 제게는 '세존께서 비구 승가와 관련하여 무엇인가를 말씀하시지 않은 채 이대로 반열반에 들지는 않으실 것이다'라는 가느다란 위안이 있었습니다."

๑๖๕. ‘‘กึ ปนานนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ มยิ ปจฺจาสีสติ ? เทสิโต, อานนฺท, มยา ธมฺโม อนนฺตรํ อพาหิรํ กริตฺวา. นตฺถานนฺท, ตถาคตสฺส ธมฺเมสุ อาจริยมุฏฺฐิ. ยสฺส นูน, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา, โส นูน, อานนฺท, ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหเรยฺย. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, น เอวํ โหติ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ วา ‘มมุทฺเทสิโก ภิกฺขุสงฺโฆ’ติ วา. สกึ, อานนฺท, ตถาคโต ภิกฺขุสงฺฆํ อารพฺภ กิญฺจิเทว อุทาหริสฺสติ. อหํ โข ปนานนฺท, เอตรหิ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. อาสีติโก เม วโย วตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ชชฺชรสกฏํ เวฐมิสฺสเกน ยาเปติ, เอวเมว โข, อานนฺท, เวฐมิสฺสเกน มญฺเญ ตถาคตสฺส กาโย ยาเปติ. ยสฺมึ, อานนฺท, สมเย ตถาคโต สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา เอกจฺจานํ เวทนานํ นิโรธา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ผาสุตโร, อานนฺท, ตสฺมึ สมเย ตถาคตสฺส กาโย โหติ. ตสฺมาติหานนฺท, อตฺตทีปา วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ[Pg.86]. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เอตรหิ วา มม วา อจฺจเยน อตฺตทีปา วิหริสฺสนฺติ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา, ตมตคฺเค เม เต, อานนฺท, ภิกฺขู ภวิสฺสนฺติ เย เกจิ สิกฺขากามา’’ติ.

165. “아난다여, 비구 승가가 나에게서 무엇을 더 바라는가? 아난다여, 나는 안팎을 가리지 않고 법을 설했다. 아난다여, 여래가 설한 법에는 스승이 움켜쥔 손(비밀)과 같은 것이 없다. 아난다여, 누구든지 ‘내가 비구 승가를 이끌겠다’거나 ‘비구 승가는 나를 의지하고 있다’고 생각하는 자가 있다면, 그는 비구 승가에 관해 유훈을 남겨야 할 것이다. 아난다여, 그러나 여래에게는 ‘내가 비구 승가를 이끌겠다’거나 ‘비구 승가는 나를 의지하고 있다’는 생각이 없다. 아난다여, 그런데 여래가 비구 승가에 관해 무슨 유훈을 남기겠는가? 아난다여, 이제 나는 늙고 노쇠하고 나이 들고 긴 세월을 보내고 생의 마지막 단계에 이르렀다. 내 나이 여든이다. 아난다여, 마치 낡은 수레가 가죽 끈에 묶여 간신히 움직이듯이, 아난다여, 여래의 몸도 가죽 끈(삼매의 힘)에 의지해 겨우 유지되고 있다고 생각한다. 아난다여, 여래가 모든 표상을 마음에서 지우고, 일부 느낌(세속적 감수)이 소멸하여, 표상 없는 마음의 삼매에 들어 머물 때, 아난다여, 그때 여래의 몸은 가장 편안하다. 그러므로 아난다여, 너희는 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 말라. 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 말라. 아난다여, 어떻게 비구가 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않는가? 아난다여, 여기 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다. 세상의 탐욕과 근심을 물리치고 열정적이고 분명히 알아차리고 마음 챙긴다. 느낌에서… 마음에서… 법에서 법을 관찰하며 머문다. 세상의 탐욕과 근심을 물리치고 열정적이고 분명히 알아차리고 마음 챙긴다. 아난다여, 이와 같이 비구는 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않는다. 아난다여, 지금이나 내가 죽은 뒤에나, 누구든지 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼는다면, 아난다여, 배움을 갈망하는 나의 비구들 중에서 그들은 최고의 경지에 이르게 될 것이다.”

ทุติยภาณวาโร.

두 번째 낭송분 끝.

นิมิตฺโตภาสกถา

암시와 빛의 설법

๑๖๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, อานนฺท, นิสีทนํ, เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวา วิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข อานนฺโท ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

166. 그때 세존께서는 오전에 가사를 입으시고 발우와 가사를 들고 베살리 성으로 탁발을 위해 들어가셨다. 베살리에서 탁발하여 공양을 마치신 후, 탁발처에서 돌아오시어 아난다 존자를 부르셨다. “아난다여, 자복(앉을 자리)을 챙겨라. 낮 동안 머물기 위해 자팔라 제단으로 가자.” “예, 세존이시여.”라고 아난다 존자는 세존께 대답하고 자복을 챙겨 세존의 뒤를 따라갔다. 그때 세존께서는 자팔라 제단이 있는 곳으로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 아난다 존자도 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다.

๑๖๗. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. ทุติยมฺปิ [Pg.87] โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ. เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ.

167. 한 곁에 앉은 아난다 존자에게 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. “아난다여, 베살리는 즐거운 곳이다. 우데나 제단도 즐겁고, 고타마카 제단도 즐겁고, 사탐바 제단도 즐겁고, 바후풋타 제단도 즐겁고, 사란다다 제단도 즐겁고, 자팔라 제단도 즐거운 곳이다. 아난다여, 누구든지 네 가지 신족(iddhipāda)을 닦고 많이 행하고 수레처럼 삼고 기틀로 삼고 확립하고 익히고 잘 정진한 자는, 원한다면 일 겁(kappa)을 머물거나 겁의 남은 기간을 머물 수도 있다. 아난다여, 여래는 네 가지 신족을 닦고 많이 행하고 수레처럼 삼고 기틀로 삼고 확립하고 익히고 잘 정진했다. 아난다여, 그러므로 여래는 원한다면 일 겁을 머물거나 겁의 남은 기간을 머물 수도 있다.” 이와 같이 세존께서 분명한 암시를 주시고 분명한 빛을 비추셨음에도 불구하고, 아난다 존자는 이를 꿰뚫어 알지 못했다. 마라에게 마음이 사로잡힌 자처럼, “세존이시여, 세존께서는 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 불쌍히 여겨, 신과 인간의 이익과 번영과 행복을 위해 일 겁 동안 머물러 주십시오. 선서(Sugato)께서는 일 겁 동안 머물러 주십시오”라고 세존께 간청하지 않았다. 두 번째도… 세 번째도 세존께서는 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 베살리는 즐거운 곳이다… 자팔라 제단은 즐거운 곳이다. 아난다여, 누구든지 네 가지 신족을 잘 닦은 자는 일 겁을 머물거나 그 이상을 머물 수도 있다. 여래는 네 가지 신족을 잘 정진하여 닦았으니, 원한다면 일 겁을 머물거나 그 이상을 머물 수도 있다.” 이와 같이 세존께서 분명한 암시를 주시고 분명한 빛을 비추셨음에도 불구하고, 아난다 존자는 이를 알지 못했다. 마라에게 마음이 사로잡힌 자처럼, “세존이시여, 일 겁 동안 머물러 주십시오”라고 세존께 간청하지 않았다. 그때 세존께서 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 이제 가거라. 네가 갈 때라고 생각하는 대로 하여라.” “예, 세존이시여.”라고 아난다 존자는 세존께 대답하고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤, 멀지 않은 곳의 어떤 나무 아래에 앉았다.

มารยาจนกถา

마라의 간청에 관한 설법

๑๖๘. อถ โข มาโร ปาปิมา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโร ปาปิมา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานี กริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ[Pg.88]. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขู ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

168. 그때 악마 파피만은 아난다 존자가 떠난 지 얼마 되지 않아 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 악마 파피만은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다. 세존이시여, 참으로 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘파피만아, 나의 제자인 비구들이 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하지 못하는 한, 나는 반열반에 들지 않을 것이다’라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 지금 세존의 제자인 비구들은 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하고 있습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“세존이시여, 참으로 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘파피만아, 나의 제자인 비구니들이 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하지 못하는 한, 나는 반열반에 들지 않을 것이다’라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 지금 세존의 제자인 비구니들은 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하고 있습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสกา ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ[Pg.89], ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“세존이시여, 참으로 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘파피만아, 나의 제자인 재가신남(우바새)들이 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하지 못하는 한, 나는 반열반에 들지 않을 것이다’라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 지금 세존의 제자인 재가신남들은 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하고 있습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสิกา ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

“세존이시여, 참으로 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘파피만아, 나의 제자인 재가신녀(우바이)들이 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하지 못하는 한, 나는 반열반에 들지 않을 것이다’라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 지금 세존의 제자인 재가신녀들은 지혜롭고, 잘 훈련되고, 두려움이 없으며, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 법을 실천하고, 바르게 실천하며, 법에 따라 행하여, 자신의 스승의 가르침을 배워서 전하고, 가르치고, 공포하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 하며, 일어난 타론을 이치에 맞게 잘 억제하여 기적이 있는 법을 설하고 있습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.”

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธํ เจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธํ เจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’’ติ.

“세존이시여, 참으로 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘파피만아, 나의 이 청정범행이 번영하고 풍요로우며 널리 퍼지고 많은 사람에게 알려지며 확장되어 신들과 인간들에게 잘 선포되지 않는 한, 나는 반열반에 들지 않을 것이다’라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 지금 세존의 청정범행은 번영하고 풍요로우며 널리 퍼지고 많은 사람에게 알려지며 확장되어 신들과 인간들에게 잘 선포되었습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금은 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.”라고 말하였다.

เอวํ วุตฺเต ภควา มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자 세존께서는 악한 마라에게 이와 같이 말씀하셨다. “마라여, 너는 걱정하지 마라. 머지않아 여래의 반열반이 있을 것이다. 지금부터 3개월이 지나면 여래는 반열반에 들 것이다.”

อายุสงฺขารโอสฺสชฺชนํ

수명의 상카라를 포기하심

๑๖๙. อถ โข ภควา จาปาเล เจติเย สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชิ. โอสฺสฏฺเฐ จ ภควตา อายุสงฺขาเร มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส, เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ[Pg.90]. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

169. 그때 세존께서는 짜빨라 제띠야에서 마음 챙기고 알아차리며 수명의 상카라를 놓으셨다. 세존께서 수명의 상카라를 놓으시자 무시무시하고 소름 끼치는 큰 지진이 일어났고 하늘의 북소리가 울려 퍼졌다. 그때 세존께서는 이 의미를 아시고 그 시점에 다음과 같은 감흥어를 읊으셨다.

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

“성자께서는 비할 데 없는 니바나와 존재의 생성을 비교하시고 존재를 형성하는 업을 버리셨다. 안으로 즐거워하며 마음이 집중된 님께서는 자신의 갑옷과 같은 번뇌를 깨뜨리셨다.”

มหาภูมิจาลเหตุ

큰 지진의 원인

๑๗๐. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, มหา วตายํ ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

170. 그때 존자 아난다에게 이런 생각이 들었다. “참으로 경이롭구나, 참으로 놀랍구나. 이 지진은 정말 크구나. 이 지진은 정말 거대하고 무시무시하며 소름이 끼치는구나. 하늘의 북소리도 울려 퍼졌구나. 이 큰 지진이 일어난 원인은 무엇이고 조건은 무엇인가?”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, มหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล; สุมหา วตายํ, ภนฺเต, ภูมิจาโล ภึสนโก สโลมหํโส; เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ?

그러자 존자 아난다는 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 참으로 경이롭습니다. 세존이시여, 참으로 놀랍습니다. 세존이시여, 이 지진은 정말 큽니다. 세존이시여, 이 지진은 정말 거대하고 무시무시하며 소름이 끼칩니다. 하늘의 북소리도 울려 퍼졌습니다. 세존이시여, 이 큰 지진이 일어난 원인은 무엇이고 조건은 무엇입니까?”

๑๗๑. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. กตเม อฏฺฐ? อยํ, อานนฺท, มหาปถวี อุทเก ปติฏฺฐิตา, อุทกํ วาเต ปติฏฺฐิตํ, วาโต อากาสฏฺโฐ. โหติ โข โส, อานนฺท, สมโย, ยํ มหาวาตา วายนฺติ. มหาวาตา วายนฺตา อุทกํ กมฺเปนฺติ. อุทกํ กมฺปิตํ ปถวึ กมฺเปติ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

171. “아난다여, 큰 지진이 일어나는 데에는 여덟 가지 원인과 여덟 가지 조건이 있다. 무엇이 여덟 가지인가? 아난다여, 이 거대한 땅은 물 위에 머물고, 물은 바람 위에 머물며, 바람은 허공에 머문다. 아난다여, 거센 바람이 부는 때가 있다. 거센 바람이 불면 물을 흔들고, 물이 흔들리면 땅을 흔든다. 이것이 큰 지진이 일어나는 첫 번째 원인이요, 첫 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต, เทโว วา มหิทฺธิโก มหานุภาโว, ตสฺส ปริตฺตา ปถวีสญฺญา ภาวิตา โหติ, อปฺปมาณา อาโปสญฺญา. โส อิมํ ปถวึ กมฺเปติ สงฺกมฺเปติ สมฺปกมฺเปติ สมฺปเวเธติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 신통을 가졌고 마음을 자재하게 부리는 사문이나 바라문, 혹은 큰 신통과 큰 위력을 가진 천신이 대지(地)의 표상을 작게 닦고 물(水)의 표상을 한량없이 닦았을 때이다. 그는 이 땅을 흔들고, 몹시 흔들고, 뒤흔들고, 요동치게 한다. 이것이 큰 지진이 일어나는 두 번째 원인이요, 두 번째 조건이다.”

‘‘ปุน [Pg.91] จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต ตุสิตกายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 보살이 뚜시따 천상에서 죽어 마음 챙기고 알아차리며 모태에 들 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 세 번째 원인이요, 세 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา โพธิสตฺโต สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมา นิกฺขมติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 보살이 마음 챙기고 알아차리며 모태에서 태어날 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 네 번째 원인이요, 네 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 여래가 위없는 바른 깨달음을 성취할 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 다섯 번째 원인이요, 다섯 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 여래가 위없는 법의 바퀴를 굴릴 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 여섯 번째 원인이요, 여섯 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 여래가 마음 챙기고 알아차리며 수명의 상카라를 놓을 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 일곱 번째 원인이요, 일곱 번째 조건이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ยทา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ตทายํ ปถวี กมฺปติ สงฺกมฺปติ สมฺปกมฺปติ สมฺปเวธติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวาย. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ.

“아난다여, 다시 또 다른 것은 여래가 남김없는 열반의 요소로 반열반에 들 때이다. 그때 이 땅은 흔들리고, 몹시 흔들리고, 뒤흔들리고, 요동친다. 이것이 큰 지진이 일어나는 여덟 번째 원인이요, 여덟 번째 조건이다. 아난다여, 이것이 큰 지진이 일어나는 여덟 가지 원인이요, 여덟 가지 조건이다.”

อฏฺฐ ปริสา

여덟 가지 대중

๑๗๒. ‘‘อฏฺฐ โข อิมา, อานนฺท, ปริสา. กตมา อฏฺฐ? ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา. อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท[Pg.92], อเนกสตํ ขตฺติยปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อภิชานามิ โข ปนาหํ, อานนฺท, อเนกสตํ พฺราหฺมณปริสํ…เป… คหปติปริสํ… สมณปริสํ… จาตุมหาราชิกปริสํ… ตาวตึสปริสํ… มารปริสํ… พฺรหฺมปริสํ อุปสงฺกมิตา. ตตฺรปิ มยา สนฺนิสินฺนปุพฺพํ เจว สลฺลปิตปุพฺพญฺจ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ตตฺถ ยาทิสโก เตสํ วณฺโณ โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ วณฺโณ โหติ. ยาทิสโก เตสํ สโร โหติ, ตาทิสโก มยฺหํ สโร โหติ. ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ. ภาสมานญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ ภาสติ เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อนฺตรธายามิ. อนฺตรหิตญฺจ มํ น ชานนฺติ – ‘โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต เทโว วา มนุสฺโส วา’ติ? อิมา โข, อานนฺท, อฏฺฐ ปริสา.

172. “아난다여, 여기 여덟 회중(會衆)이 있다. 무엇이 그 여덟인가? 왕족 회중, 바라문 회중, 장자 회중, 사문 회중, 사대천왕 회중, 삼십삼천 회중, 마라 회중, 범천 회중이다. 아난다여, 나는 수백 번이나 왕족 회중에 다가갔던 것을 기억한다. 그곳에서 나는 그들과 함께 앉았고, 대화했으며, 토론하였다. 그곳에서 그들의 용모가 어떠하든 나의 용모도 그러하였고, 그들의 음성이 어떠하든 나의 음성도 그러하였다. 나는 법에 관한 설함으로 그들에게 이익을 보여주고, 받아들이게 하고, 북돋우고, 기쁘게 하였다. 내가 설법을 하고 있을 때 그들은 ‘말하고 있는 이가 누구인가? 신인가 사람인가?’라고 하며 나를 알지 못했다. 나는 법의 설함으로 그들에게 이익을 보여주고, 받아들이게 하고, 북돋우고, 기쁘게 한 뒤에 사라졌다. 내가 사라졌을 때도 그들은 ‘사라진 이가 누구인가? 신인가 사람인가?’라고 하며 나를 알지 못했다. 아난다여, 나는 수백 번이나 바라문 회중…(중략)… 장자 회중… 사문 회중… 사대천왕 회중… 삼십삼천 회중… 마라 회중… 범천 회중에 다가갔던 것을 기억한다. 그곳에서 나는 그들과 함께 앉았고, 대화했으며, 토론하였다. 그곳에서 그들의 용모가 어떠하든 나의 용모도 그러하였고, 그들의 음성이 어떠하든 나의 음성도 그러하였다. 나는 법의 설함으로 그들에게 이익을 보여주고, 받아들이게 하고, 북돋우고, 기쁘게 하였다. 내가 설법을 하고 있을 때 그들은 ‘말하고 있는 이가 누구인가? 신인가 사람인가?’라고 하며 나를 알지 못했다. 나는 법의 설함으로 그들에게 이익을 보여주고, 받아들이게 하고, 북돋우고, 기쁘게 한 뒤에 사라졌다. 내가 사라졌을 때도 그들은 ‘사라진 이가 누구인가? 신인가 사람인가?’라고 하며 나를 알지 못했다. 아난다여, 이것이 여덟 회중이다.”

อฏฺฐ อภิภายตนานิ

여덟 가지 이겨내는 토대 [八勝處]

๑๗๓. ‘‘อฏฺฐ โข อิมานิ, อานนฺท, อภิภายตนานิ. กตมานิ อฏฺฐ? อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

173. “아난다여, 여기 여덟 가지 이겨내는 토대가 있다. 무엇이 여덟인가? 안으로 색(色, 물질)에 대한 인식을 가진 채 밖의 작고 좋거나 나쁜 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 첫 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식을 가진 채 밖의 무량하고 좋거나 나쁜 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 두 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 작고 좋거나 나쁜 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 세 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.93] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 무량하고 좋거나 나쁜 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 네 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 푸른색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 가진 색들을 본다. 마치 푸른 색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 띤 아마꽃과 같고, 혹은 양면이 잘 다듬어진 푸른 색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 띤 바라나시 옷감과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 푸른색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 가진 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 다섯 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 노란색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 가진 색들을 본다. 마치 노란 색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 띤 카니카라 꽃과 같고, 혹은 양면이 잘 다듬어진 노란 색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 띤 바라나시 옷감과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 노란색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 가진 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 여섯 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 붉은색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 가진 색들을 본다. 마치 붉은 색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 띤 반두지바카 꽃과 같고, 혹은 양면이 잘 다듬어진 붉은 색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 띤 바라나시 옷감과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 붉은색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 가진 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 일곱 번째 이겨내는 토대이다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา [Pg.94] โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิมานิ โข, อานนฺท, อฏฺฐ อภิภายตนานิ.

“안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 가진 색들을 본다. 마치 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 띤 금성과 같고, 혹은 양면이 잘 다듬어진 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 띤 바라나시 옷감과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없는 채 밖의 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 가진 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 여덟 번째 이겨내는 토대이다. 아난다여, 이것이 여덟 가지 이겨내는 토대이다.”

อฏฺฐ วิโมกฺขา

여덟 가지 해탈 [八解脫]

๑๗๔. ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, วิโมกฺขา. กตเม อฏฺฐ? รูปี รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ปฐโม วิโมกฺโข. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข. สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม โข, อานนฺท, อฏฺฐ วิโมกฺขา.

174. “아난다여, 이러한 여덟 가지 해탈(vimokkha)이 있다. 그 여덟은 무엇인가? (1) 색(rūpa, 물질적 형태)을 가진 자가 색들을 본다. 이것이 첫 번째 해탈이다. (2) 안으로 색에 대한 인식(arūpasaññī, 색이 없다는 인식)이 없으면서 밖으로 색들을 본다. 이것이 두 번째 해탈이다. (3) 오직 ‘청정하다’라고만 확신한다. 이것이 세 번째 해탈이다. (4) 모든 면에서 색에 대한 인식을 초월하고, 저항의 인식(paṭighasaññā)이 소멸하며, 다양함에 대한 인식을 마음속에 기울이지 않음으로써 ‘공간은 무한하다’라고 공무변처(空無邊處)를 성취하여 머문다. 이것이 네 번째 해탈이다. (5) 모든 면에서 공무변처를 초월하여 ‘식(識)은 무한하다’라고 식무변처(識無邊處)를 성취하여 머문다. 이것이 다섯 번째 해탈이다. (6) 모든 면에서 식무변처를 초월하여 ‘아무것도 없다’라고 무소유처(無所有處)를 성취하여 머문다. 이것이 여섯 번째 해탈이다. (7) 모든 면에서 무소유처를 초월하여 비상비비상처(非想非非想處)를 성취하여 머문다. 이것이 일곱 번째 해탈이다. (8) 모든 면에서 비상비비상처를 초월하여 상수멸(想受滅, 인식과 느낌의 소멸)을 성취하여 머문다. 이것이 여덟 번째 해탈이다. 아난다여, 이것들이 참으로 여덟 가지 해탈이다.”

๑๗๕. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ. เอวํ วุตฺเต อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ –

175. “아난다여, 일찍이 내가 갓 성불했을 때, 우루벨라의 네란자라 강변 아자팔라 니그로다 나무 아래에 머물고 있었다. 그때 아난다여, 악한 마라(Māra)가 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 악한 마라는 나에게 이렇게 말했다. ‘세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서(Sugato)께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금이 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.’ 아난다여, 이렇게 말했을 때 나는 악한 마라에게 다음과 같이 말했다.”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา [Pg.95] สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘악한 자여, 나의 제자인 비구들이 현명하고, 잘 훈련되고, 용기 있고, 많이 배우고(다문, 多聞), 법을 수지하며, 법에 합당하게 도를 닦고, 바르게 행하며, 법에 따라 살게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다. 또한 그들이 스승의 가르침을 배워서 말하고, 가르치고, 알리고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 설명하며, 발생한 외도들의 비방을 법으로써 잘 제압하고 감화력 있는 법을 설할 수 있게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다.’”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘악한 자여, 나의 제자인 비구니들이 현명하고, 잘 훈련되고, 용기 있고, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 도를 닦고, 바르게 행하며, 법에 따라 살게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다. 또한 그들이 스승의 가르침을 배워서 말하고, 가르치고, 알리고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 설명하며, 발생한 외도들의 비방을 법으로써 잘 제압하고 감화력 있는 법을 설할 수 있게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다.’”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘악한 자여, 나의 제자인 우바새들이 현명하고, 잘 훈련되고, 용기 있고, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 도를 닦고, 바르게 행하며, 법에 따라 살게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다. 또한 그들이 스승의 가르침을 배워서 말하고, 가르치고, 알리고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 설명하며, 발생한 외도들의 비방을 법으로써 잘 제압하고 감화력 있는 법을 설할 수 있게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다.’”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ, อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺติ.

“‘악한 자여, 나의 제자인 우바이들이 현명하고, 잘 훈련되고, 용기 있고, 많이 배우고, 법을 수지하며, 법에 합당하게 도를 닦고, 바르게 행하며, 법에 따라 살게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다. 또한 그들이 스승의 가르침을 배워서 말하고, 가르치고, 알리고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명확하게 설명하며, 발생한 외도들의 비방을 법으로써 잘 제압하고 감화력 있는 법을 설할 수 있게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다.’”

‘‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ.

“‘악한 자여, 나의 이 청정범행(불교 교단)이 성취되고, 번창하고, 널리 퍼지고, 대중에게 알려지고, 광범위해지며, 신들과 인간들에게 잘 드러나게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다.’”

๑๗๖. ‘‘อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย มาโร ปาปิมา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, อานนฺท, มาโร ปาปิมา มํ เอตทโวจ – ‘ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘‘น ตาวาหํ, ปาปิม[Pg.96], ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ…เป… ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ, ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุทานิ, ภนฺเต, ภควา, ปรินิพฺพาตุ สุคโต, ปรินิพฺพานกาโลทานิ, ภนฺเต, ภควโต’ติ.

176. “아난다여, 그런데 바로 오늘 이곳 차팔라 제티야에서 악한 마라가 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 악한 마라는 나에게 이렇게 말했다. ‘세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금이 세존께서 반열반에 드실 시간입니다. 세존께서는 이전에 이렇게 말씀하셨습니다. “악한 자여, 나의 제자인 비구들이… (중략) …나의 이 청정범행이 성취되고, 번창하고, 널리 퍼지고, 대중에게 알려지고, 광범위해지며, 신들과 인간들에게 잘 드러나게 되기 전까지는 나는 반열반에 들지 않을 것이다”라고 하셨습니다. 세존이시여, 그러나 지금 세존의 청정범행은 성취되었고, 번창하고, 널리 퍼지고, 대중에게 알려지고, 광범위해졌으며, 신들과 인간들에게 매우 잘 드러나 있습니다. 세존이시여, 이제 세존께서는 반열반에 드소서. 선서께서는 반열반에 드소서. 세존이시여, 지금이 세존께서 반열반에 드실 시간입니다.’”

๑๗๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, อานนฺท, มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ, นจิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. อิทาเนว โข, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย ตถาคเตน สเตน สมฺปชาเนน อายุสงฺขาโร โอสฺสฏฺโฐ’’ติ.

177. “아난다여, 이렇게 말했을 때 나는 악한 마라에게 이렇게 말했다. ‘악한 자여, 너는 안심하라. 머지않아 여래의 반열반이 있을 것이다. 지금으로부터 3개월이 지나면 여래는 반열반에 들 것이다.’ 아난다여, 바로 오늘 이곳 차팔라 제티야에서 여래는 마음을 챙기고 알아차리며 목숨의 형성(āyusaṅkhāro, 수명)을 놓아버렸다.”

อานนฺทยาจนกถา

아난다의 간청에 대한 이야기

๑๗๘. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

178. 이렇게 말씀하시자, 아난다 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 세존께서는 겁(kappa) 동안 머물러 주소서. 선서께서는 겁 동안 머물러 주소서. 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 세상을 가엽게 여기며, 신들과 인간들의 이익과 번영과 행복을 위하여 머물러 주소서.”

‘‘อลํทานิ, อานนฺท. มา ตถาคตํ ยาจิ, อกาโลทานิ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาจนายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

“아난다여, 이제 그만하라. 여래에게 간청하지 마라. 아난다여, 지금은 여래에게 간청할 때가 아니다.” 두 번째도... 세 번째도 존자 아난다는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 세존께서는 많은 사람의 이익과 행복을 위하여, 세상에 대한 자비심으로, 신과 인간의 이익과 복락과 행복을 위하여 한 겁(劫) 동안 머물러 주소서. 선서(善逝)께서는 한 겁 동안 머물러 주소서.”

‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส โพธิ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อถ กิญฺจรหิ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาวตติยกํ อภินิปฺปีเฬสี’’ติ? ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. โส [Pg.97] อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’’ติ. ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตถาคเตน เอวํ โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

“아난다여, 그대는 여래의 깨달음을 믿는가?” “그러합니다, 세존이시여.” “그런데 아난다여, 어찌하여 그대는 여래를 세 번에 이르기까지 다그쳤는가?” “세존이시여, 저는 세존의 면전에서 직접 들었고 면전에서 직접 받아들였습니다. ‘아난다여, 누구든지 네 가지 신족(神足, 성취의 토대)을 닦고, 많이 익히고, 수레로 삼고, 기초로 삼고, 확립하고, 숙달하고, 잘 닦은 사람은 원한다면 한 겁이나 혹은 한 겁이 조금 넘도록 머물 수 있다. 아난다여, 여래도 네 가지 신족을 닦고, 많이 익히고, 수레로 삼고, 기초로 삼고, 확립하고, 숙달하고, 잘 닦았다. 그러므로 아난다여, 여래도 원한다면 한 겁이나 혹은 한 겁이 조금 넘도록 머물 수 있다’라고 말입니다.” “아난다여, 그대는 그것을 믿는가?” “그러합니다, 세존이시여.” “그렇다면 아난다여, 그것은 오직 그대의 잘못이며 그대의 실수이다. 여래가 이와 같이 분명한 암시를 주고 분명한 징조를 보여주었음에도 그대는 그것을 꿰뚫어 알지 못했고, ‘세존이시여, 세존께서는 많은 사람의 이익과 행복을 위하여, 세상에 대한 자비심으로, 신과 인간의 이익과 복락과 행복을 위하여 한 겁 동안 머물러 주소서. 선서께서는 한 겁 동안 머물러 주소서’라고 여래에게 간청하지 않았다. 아난다여, 만일 그대가 여래에게 간청했더라면, 여래는 두 번은 거절했겠지만 세 번째에는 받아들였을 것이다. 그러므로 아난다여, 이것은 오직 그대의 잘못이며 그대의 실수이다.”

๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย, อานนฺท, คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

179. “아난다여, 한때 내가 라자가하의 영축산에 머물 때가 있었다. 아난다여, 거기서도 나는 그대에게 일러주었다. ‘아난다여, 라자가하는 아름답구나. 아난다여, 영축산은 아름답구나. 아난다여, 누구든지 네 가지 신족을 닦고, 많이 익히고, 수레로 삼고, 기초로 삼고, 확립하고, 숙달하고, 잘 닦은 사람은 원한다면 한 겁이나 혹은 한 겁이 조금 넘도록 머물 수 있다. 여래도 네 가지 신족을 닦고, 많이 익히고, 수레로 삼고, 기초로 삼고, 확립하고, 숙달하고, 잘 닦았다. 그러므로 아난다여, 여래도 원한다면 한 겁이나 혹은 한 겁이 조금 넘도록 머물 수 있다’라고 말이다. 이와 같이 여래가 분명한 암시를 주고 분명한 징조를 보여주었음에도 그대는 그것을 꿰뚫어 알지 못했고, ‘세존이시여, 세존께서는 많은 사람의 이익과 행복을 위하여, 세상에 대한 자비심으로, 신과 인간의 이익과 복락과 행복을 위하여 한 겁 동안 머물러 주소서. 선서께서는 한 겁 동안 머물러 주소서’라고 여래에게 간청하지 않았다. 아난다여, 만일 그대가 여래에게 간청했더라면, 여래는 두 번은 거절했겠지만 세 번째에는 받아들였을 것이다. 그러므로 아난다여, 이것은 오직 그대의 잘못이며 그대의 실수이다.”

๑๘๐. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โคตมนิคฺโรเธ…เป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ โจรปปาเต… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาเร… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ตโปทาราเม… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ ชีวกมฺพวเน… ตตฺเถว ราชคเห วิหรามิ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย [Pg.98] ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียํ, อานนฺท, ราชคหํ, รมณีโย คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต, รมณีโย โคตมนิคฺโรโธ, รมณีโย โจรปปาโต, รมณียา เวภารปสฺเส สตฺตปณฺณิคุหา, รมณียา อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลา, รมณีโย สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาโร, รมณีโย ตโปทาราโม, รมณีโย เวฬุวเน กลนฺทกนิวาโป, รมณียํ ชีวกมฺพวนํ, รมณีโย มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาโย. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา…เป… อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

180. “아난다여, 한때 내가 바로 그 라자가하의 고타마 니그로다 나무 아래 머물 때가 있었다. ... (중략) ... 라자가하의 도둑의 절벽(초라빠빠따)에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 웨바라 산기슭의 칠엽굴에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 이시길리 산기슭의 검은 바위(깔라실라)에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 시따림의 뱀의 동굴(삽빠손디까빳바라)에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 따뽀다 공원에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 죽림정사의 다람쥐 먹이 주는 곳에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 지와카의 망고 숲에 머물 때가 있었다. ... 라자가하의 맛다꿋치 사슴 동산에 머물 때가 있었다. 아난다여, 거기서도 나는 그대에게 일러주었다. ‘아난다여, 라자가하는 아름답구나. 영축산은 아름답고, 고타마 니그로다 나무는 아름답고, 도둑의 절벽은 아름답고, 웨바라 산기슭의 칠엽굴은 아름답고, 이시길리 산기슭의 검은 바위는 아름답고, 시따림의 뱀의 동굴은 아름답고, 따뽀다 공원은 아름답고, 죽림정사의 다람쥐 먹이 주는 곳은 아름답고, 지와카의 망고 숲은 아름답고, 맛다꿋치 사슴 동산은 아름답구나. 아난다여, 누구든지 네 가지 신족을 닦고, 많이 익히고, 수레로 삼고, 기초로 삼고, 확립하고, 숙달하고, 잘 닦은 사람은... (중략) ... 원한다면 한 겁이나 혹은 한 겁이 조금 넘도록 머물 수 있다’라고 말이다. 이와 같이 여래가 분명한 암시를 주고 분명한 징조를 보여주었음에도 그대는 그것을 꿰뚫어 알지 못했고, ‘세존이시여, 세존께서는 많은 사람의 이익과 행복을 위하여, 세상에 대한 자비심으로, 신과 인간의 이익과 복락과 행복을 위하여 한 겁 동안 머물러 주소서. 선서께서는 한 겁 동안 머물러 주소서’라고 여래에게 간청하지 않았다. 아난다여, 만일 그대가 여래에게 간청했더라면, 여래는 두 번은 거절했겠지만 세 번째에는 받아들였을 것이다. 그러므로 아난다여, 이것은 오직 그대의 잘못이며 그대의 실수이다.”

๑๘๑. ‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ อุเทเน เจติเย. ตตฺราปิ โข ตาหํ, อานนฺท, อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย, ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

181. “아난다여, 일찍이 내가 이곳 웨살리의 우데나 제티야(Udena Cetiya)에 머물렀던 적이 있었다. 아난다여, 거기서도 나는 그대에게 이렇게 말하였다. ‘아난다여, 웨살리는 아름답구나. 우데나 제티야는 아름답구나. 아난다여, 누구든지 네 가지 성취수단(iddhipāda)을 닦고 많이 공부하고 수레처럼 익히고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 닦은 사람은, 원한다면 일 겁(kappa) 동안 머물거나 혹은 겁의 남은 기간 동안 머물 수도 있다. 아난다여, 여래도 네 가지 성취수단을 닦고 많이 공부하고 수레처럼 익히고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 닦았으니, 아난다여, 여래도 원한다면 일 겁 동안 머물거나 혹은 겁의 남은 기간 동안 머물 수도 있다’라고. 아난다여, 이처럼 여래가 분명한 암시를 주고 분명한 조짐을 보였음에도 불구하고 그대는 그것을 꿰뚫어 알지 못했고, 여래에게 ‘세존이시여, 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하고, 세상을 가련히 여기고, 신과 인간들의 이익과 복락과 행복을 위하여 세존께서는 일 겁 동안 머물러 주소서. 선서(Sugato)께서는 일 겁 동안 머물러 주소서’라고 간청하지 않았다. 아난다여, 만약 그대가 여래에게 간청했더라면 여래는 그대의 말을 두 번은 거절했을지라도 세 번째에는 수락했을 것이다. 아난다여, 그러므로 이것은 그대의 잘못이며, 그대의 실수이다.”

๑๘๒. ‘‘เอกมิทาหํ[Pg.99], อานนฺท, สมยํ อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ โคตมเก เจติเย …เป… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สตฺตมฺเพ เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ พหุปุตฺเต เจติเย… อิเธว เวสาลิยํ วิหรามิ สารนฺทเท เจติเย… อิทาเนว โข ตาหํ, อานนฺท, อชฺช จาปาเล เจติเย อามนฺเตสึ – ‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี, รมณียํ อุเทนํ เจติยํ, รมณียํ โคตมกํ เจติยํ, รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ, รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ, รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ, รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’ติ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคเตน โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ, น ตถาคตํ ยาจิ – ‘ติฏฺฐตุ ภควา กปฺปํ, ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. สเจ ตฺวํ, อานนฺท, ตถาคตํ ยาเจยฺยาสิ, ทฺเวว เต วาจา ตถาคโต ปฏิกฺขิเปยฺย, อถ ตติยกํ อธิวาเสยฺย. ตสฺมาติหานนฺท, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ.

182. “아난다여, 일찍이 내가 이곳 웨살리의 고타마카 제티야(Gotamaka Cetiya)에 머물렀던 적이 있었다... (중략) ...이곳 웨살리의 삿탐바 제티야(Sattamba Cetiya)에 머물렀고... 이곳 웨살리의 바후풋타 제티야(Bahuputta Cetiya)에 머물렀고... 이곳 웨살리의 사란다다 제티야(Sārandada Cetiya)에 머물렀다. 아난다여, 그리고 바로 오늘 이곳 짜빨라 제티야(Cāpāla Cetiya)에서 그대에게 이렇게 말하였다. ‘아난다여, 웨살리는 아름답구나. 우데나 제티야는 아름답구나, 고타마카 제티야는 아름답구나, 삿탐바 제티야는 아름답구나, 바후풋타 제티야는 아름답구나, 사란다다 제티야는 아름답구나, 짜빨라 제티야는 아름답구나. 아난다여, 누구든지 네 가지 성취수단을 닦고 많이 공부하고 수레처럼 익히고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 닦은 사람은, 원한다면 일 겁 동안 머물거나 혹은 겁의 남은 기간 동안 머물 수도 있다. 아난다여, 여래도 네 가지 성취수단을 닦고 많이 공부하고 수레처럼 익히고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 닦았으니, 아난다여, 여래도 원한다면 일 겁 동안 머물거나 혹은 겁의 남은 기간 동안 머물 수도 있다’라고. 아난다여, 이처럼 여래가 분명한 암시를 주고 분명한 조짐을 보였음에도 불구하고 그대는 그것을 꿰뚫어 알지 못했고, 여래에게 ‘세존이시여, 세존께서는 일 겁 동안 머물러 주소서. 선서께서는 일 겁 동안 머물러 주소서. 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하고, 세상을 가련히 여기고, 신과 인간들의 이익과 복락과 행복을 위하여 (머물러 주소서)’라고 간청하지 않았다. 아난다여, 만약 그대가 여래에게 간청했더라면 여래는 그대의 말을 두 번은 거절했을지라도 세 번째에는 수락했을 것이다. 아난다여, 그러므로 이것은 그대의 잘못이며, 그대의 실수이다.”

๑๘๓. ‘‘นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว. ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา, ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. ยํ โข ปเนตํ, อานนฺท, ตถาคเตน จตฺตํ วนฺตํ มุตฺตํ ปหีนํ ปฏินิสฺสฏฺฐํ โอสฺสฏฺโฐ อายุสงฺขาโร, เอกํเสน วาจา ภาสิตา – ‘น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ชีวิตเหตุ ปุน ปจฺจาวมิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อายามานนฺท, เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข [Pg.100] อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

183. “아난다여, 내가 이미 이전에 말하지 않았더냐? ‘사랑하고 마음에 드는 모든 것들과는 헤어지기 마련이고, 사별하기 마련이고, 달라지기 마련이다’라고. 아난다여, 태어났고 존재하게 되었고 형성되었으며 무너지기 마련인 것에 대하여 ‘그것이 무너지지 않기를!’이라고 하는 것이 어떻게 가능하겠느냐? 그런 일은 있을 수 없다. 아난다여, 여래가 이미 버리고, 뱉어 버리고, 놓아 버리고, 제거하고, 포기한 것, 즉 수명의 행(āyusaṅkhāra)을 이미 놓아 버렸으며, 확정적으로 ‘머지않아 여래의 반열반(parinibbāna)이 있을 것이다. 지금으로부터 세 달이 지나면 여래는 반열반할 것이다’라고 말을 내뱉었다. 그런데 여래가 생명을 유지하기 위해 그것을 다시 거두어들인다는 것은 있을 수 없는 일이다. 자, 아난다여, 마하와나(Mahāvana)의 꾸따가라살라(Kūṭāgārasālā)로 가자.” 아난다 존자는 “세존이시여, 그렇게 하겠습니다”라고 세존께 응답했다.

อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยาวติกา ภิกฺขู เวสาลึ อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ, เต สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺนิปติโต, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

그리하여 세존께서는 아난다 존자와 함께 마하와나의 꾸따가라살라로 가셨다. 도착하신 후 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 가서 웨살리 근처에 머물고 있는 모든 비구들을 공회당(upaṭṭhānasālā)에 모이게 하라.” 아난다 존자는 “세존이시여, 그렇게 하겠습니다”라고 세존께 응답하고, 웨살리 근처에 머물고 있는 모든 비구들을 공회당에 모이게 한 뒤 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 아난다 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 비구 승가가 모였습니다. 세존이시여, 이제 세존께서 적절하다고 생각하시는 때에 (법을 설해 주소서).”

๑๘๔. อถ โข ภควา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เย เต มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, เต โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ พลานิ สตฺต โพชฺฌงฺคา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, เย โว สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา อาเสวิตพฺพา ภาเวตพฺพา พหุลีกาตพฺพา, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

184. 그 무렵 세존께서는 설법전이 있는 곳으로 가셔서, 마련된 자리에 앉으셨다. 앉으신 후 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 그러므로 내가 직접적인 지혜로 깨달아 설한 법들을 그대들은 잘 배워서, 이 청정범행(Brahmacariya)이 오래 지속되고 영원히 머물 수 있도록 익히고 닦고 수행해야 한다. 그리하여 그것이 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 세상을 불쌍히 여기며, 신들과 인간들의 이익과 안녕과 행복을 위한 것이 되게 해야 한다. 비구들이여, 내가 직접적인 지혜로 깨달아 설한, 그대들이 잘 배워서 익히고 닦고 수행하여 이 청정범행이 오래 지속되고 영원히 머물게 해야 할 그 법들이란 무엇인가? 그것은 바로 사념처(네 가지 마음챙김의 확립), 사정근(네 가지 바른 노력), 사여의족(네 가지 성취수단), 오근(다섯 가지 기능), 오력(다섯 가지 힘), 칠보리분(일곱 가지 깨달음의 요소), 그리고 고귀한 팔정도이다. 비구들이여, 이것이 바로 내가 직접적인 지혜로 깨달아 설한 법들이니, 그대들은 이를 잘 배워서 익히고 닦고 수행하여 이 청정범행이 오래 지속되고 영원히 머물게 해야 한다. 그리하여 그것이 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 세상을 불쌍히 여기며, 신들과 인간들의 이익과 안녕과 행복을 위한 것이 되게 해야 한다.”

๑๘๕. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺททานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ. นจิรํ ตถาคตสฺส [Pg.101] ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา. –

185. 이어 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 이제 그대들에게 당부하노니, 형성된 것들은 소멸하기 마련인 법이다. 방일하지 말고 정진하여 (목표를) 성취하라. 머지않아 여래의 반열반이 있을 것이다. 지금으로부터 세 달이 지나면 여래는 반열반에 들 것이다.” 세존께서는 이 말씀을 하시고, 행복에 이르신 분(Sugato)이자 스승이신 그분께서는 다시 게송으로 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ;

ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน.

“내 나이는 무르익었고 내 수명은 얼마 남지 않았구나. 너희들을 남겨두고 나는 가리니, 나는 나 자신의 귀의처를 마련하였노라.”

‘‘อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต, สุสีลา โหถ ภิกฺขโว;

สุสมาหิตสงฺกปฺปา, สจิตฺตมนุรกฺขถ.

“비구들이여, 방일하지 말고 마음챙김을 유지하며 계율을 잘 지키라. 생각(결의)을 잘 집중하여 자신의 마음을 수호하라.”

‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

“누구든 이 법과 율(Dhammavinaya) 안에서 방일하지 않고 머무는 자는, 생사의 윤회를 벗어나 괴로움의 끝을 보게 되리라.”

ตติโย ภาณวาโร.

제3 송결(誦結)이 끝났다.

นาคาปโลกิตํ

코끼리처럼 돌아보심

๑๘๖. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นาคาปโลกิตํ เวสาลึ อปโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ, อานนฺท, ตถาคตสฺส เวสาลิยา ทสฺสนํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน ภณฺฑคาโม เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

186. 그 무렵 세존께서는 오전 일찍 옷을 입으시고 발우와 가사를 수하신 후, 베살리 시내로 탁발하러 들어가셨다. 베살리에서 탁발하여 공양을 마치신 후, 탁발하러 가신 마을에서 돌아오시며 코끼리처럼 온몸을 돌려 베살리를 바라보신 뒤 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 이것이 여래가 베살리를 보는 마지막 모습이 될 것이다. 가자, 아난다여. 반다가마(Bhaṇḍagāma)가 있는 곳으로 가자.” “예, 세존이시여.”라고 아난다 존자는 세존의 말씀에 대답하였다.

อถ [Pg.102] โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ภณฺฑคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? อริยสฺส, ภิกฺขเว, สีลสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมํ เจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, อริยํ สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ, อริยา ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

그 후 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 반다가마에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 반다가마에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 네 가지 법을 제대로 알지 못하고 통찰하지 못했기 때문에, 나와 그대들은 이토록 오랜 세월 동안 유리하고 윤회해 왔다. 그 네 가지란 무엇인가? 비구들이여, 고귀한 계율(Sīla)을 제대로 알지 못하고 통찰하지 못했기 때문에 나와 그대들은 이토록 오랜 세월 동안 유리하고 윤회해 왔다. 비구들이여, 고귀한 삼매(Samādhi)를 제대로 알지 못하고 통찰하지 못했기 때문에 나와 그대들은 이토록 오랜 세월 동안 유리하고 윤회해 왔다. 비구들이여, 고귀한 지혜(Paññā)를 제대로 알지 못하고 통찰하지 못했기 때문에 나와 그대들은 이토록 오랜 세월 동안 유리하고 윤회해 왔다. 비구들이여, 고귀한 해탈(Vimutti)을 제대로 알지 못하고 통찰하지 못했기 때문에 나와 그대들은 이토록 오랜 세월 동안 유리하고 윤회해 왔다. 비구들이여, 이제 이러한 고귀한 계율을 알았고 통찰하였으며, 고귀한 삼매를 알았고 통찰하였으며, 고귀한 지혜를 알았고 통찰하였으며, 고귀한 해탈을 알았고 통찰하였다. 존재에 대한 갈애(Bhavataṇhā)는 끊어졌고, 존재로 이끄는 끈(Bhavanetti)은 다하였으니, 이제 다시 태어남은 없다.” 세존께서는 이 말씀을 하시고, 행복에 이르신 분이자 스승이신 그분께서는 다시 게송으로 이렇게 말씀하셨다.

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา;

อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา.

“계율과 삼매와 지혜, 그리고 위없는 해탈, 명성 높은 고타마께서는 이 법들을 깨달으셨노라.”

‘‘อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต’’ติ.

“이와 같이 부처님께서는 직접적인 지혜로 비구들에게 법을 가르치셨으니, 괴로움의 끝을 내는 분이자 혜안을 갖춘 스승께서는 번뇌의 불길이 꺼진 반열반에 드셨노라.”

ตตฺราปิ สุทํ ภควา ภณฺฑคาเม วิหรนฺโต เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

세존께서는 반다가마에 머무시는 동안에도 비구들에게 이와 같은 법문을 자주 하셨다. “이것이 계율이고, 이것이 삼매이며, 이것이 지혜이다. 계율을 토대로 닦여진 삼매는 큰 결실과 큰 공덕이 있다. 삼매를 토대로 닦여진 지혜는 큰 결실과 큰 공덕이 있다. 지혜를 토대로 닦여진 마음은 번뇌들로부터 완전히 해탈하나니, 곧 감각적 욕망의 번뇌(Kāmāsava), 존재의 번뇌(Bhavāsava), 무명의 번뇌(Avijjāsava)이다.”

จตุมหาปเทสกถา

네 가지 큰 기준에 대한 가르침

๑๘๗. อถ โข ภควา ภณฺฑคาเม ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หตฺถิคาโม, เยน อมฺพคาโม, เยน ชมฺพุคาโม, เยน โภคนครํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข [Pg.103] ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โภคนครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรติ อานนฺเท เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, มหาปเทเส เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

187. 세존께서는 반다가마에서 원하시는 만큼 머무신 뒤 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 가자. 하티가마(Hatthigāma), 암바가마(Ambagāma), 잠부가마(Jambugāma)를 거쳐 보가나가라(Bhoganagara)가 있는 곳으로 가자.” “예, 세존이시여.”라고 아난다 존자는 세존의 말씀에 대답하였다. 그 후 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 보가나가라에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 보가나가라의 아난다 제티야(Ananda Cetiya)에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 네 가지 큰 기준(Mahāpadesa)을 가르치리니, 그것을 잘 듣고 마음속에 깊이 새겨라. 이제 말하리라.” “예, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 대답하였다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

๑๘๘. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

188. “비구들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 하자. ‘도반들이여, 나는 이것을 세존의 면전에서 직접 들었고 면전에서 직접 받았습니다. 이것은 법이고, 이것은 율이며, 이것은 스승의 가르침입니다’라고. 비구들이여, 그 비구의 말을 기뻐해서도 안 되고 물리쳐서도 안 된다. 기뻐하지도 말고 물리치지도 말고, 그 문구와 어구들을 잘 파악하여 경에 대조해 보아야 하고 율에 비추어 보아야 한다. 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 만일 경에 들어맞지 않고 율에 나타나지 않는다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이 아니며, 이 비구가 잘못 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이와 같이 알고 그 말을 버려야 한다. 만일 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 경에도 들어맞고 율에도 나타난다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이며, 이 비구가 잘 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이것을 첫 번째 거대한 준거(mahāpadesa)로 기억하라.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว [Pg.104] โอสรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ สงฺฆสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“비구들이여, 또한 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 하자. ‘어느 곳에 장로와 지도자가 있는 승가가 머물고 있습니다. 나는 그 승가의 면전에서 들었고 면전에서 받았습니다. 이것은 법이고, 이것은 율이며, 이것은 스승의 가르침입니다’라고. 비구들이여, 그 비구의 말을 기뻐해서도 안 되고 물리쳐서도 안 된다. 기뻐하지도 말고 물리치지도 말고, 그 문구와 어구들을 잘 파악하여 경에 대조해 보아야 하고 율에 비추어 보아야 한다. 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 만일 경에 들어맞지 않고 율에 나타나지 않는다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이 아니며, 그 승가가 잘못 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이와 같이 알고 그 말을 버려야 한다. 만일 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 경에도 들어맞고 율에도 나타난다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이며, 그 승가가 잘 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이것을 두 번째 거대한 준거로 기억하라.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ…เป… น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ…เป… วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; เตสญฺจ เถรานํ สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“비구들이여, 또한 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 하자. ‘어느 곳에 많이 배우고, 전승된 가르침에 정통하며, 법을 지니고, 율을 지니고, 본모(mātikā)를 지니는 많은 장로 비구들이 머물고 있습니다. 나는 그 장로들의 면전에서 들었고 면전에서 받았습니다. 이것은 법이고, 이것은 율이며, 이것은 스승의 가르침입니다’라고. 비구들이여, 그 비구의 말을 기뻐해서도 안 되고 …(중략)… 율에 나타나지 않는다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이 아니며, 그 장로들이 잘못 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이와 같이 알고 그 말을 버려야 한다. 그것들을 경에 대조해 보고 …(중략)… 율에도 나타난다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이며, 그 장로들이 잘 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이것을 세 번째 거대한 준거로 기억하라.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อมุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอสาริตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอสรนฺติ, น จ วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติเหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ. ตานิ จ สุตฺเต โอสาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอสรนฺติ, วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ; ตสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทเส ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“비구들이여, 또한 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 하자. ‘어느 곳에 많이 배우고, 전승된 가르침에 정통하며, 법을 지니고, 율을 지니고, 본모를 지니는 한 장로 비구가 머물고 있습니다. 나는 그 장로의 면전에서 들었고 면전에서 받았습니다. 이것은 법이고, 이것은 율이며, 이것은 스승의 가르침입니다’라고. 비구들이여, 그 비구의 말을 기뻐해서도 안 되고 물리쳐서도 안 된다. 기뻐하지도 말고 물리치지도 말고, 그 문구와 어구들을 잘 파악하여 경에 대조해 보아야 하고 율에 비추어 보아야 한다. 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 만일 경에 들어맞지 않고 율에 나타나지 않는다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이 아니며, 그 장로가 잘못 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이와 같이 알고 그 말을 버려야 한다. 그것들을 경에 대조해 보고 율에 비추어 보았을 때, 경에도 들어맞고 율에도 나타난다면, ‘이것은 분명히 그 세존의 말씀이며, 그 장로가 잘 파악한 것이다’라고 결론을 내려야 한다. 비구들이여, 이것을 네 번째 거대한 준거로 기억하라. 비구들이여, 이 네 가지 거대한 준거를 기억하라.”라고 말씀하셨다.

ตตฺรปิ สุทํ ภควา โภคนคเร วิหรนฺโต อานนฺเท เจติเย เอตเทว พหุลํ ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กโรติ – ‘‘อิติ สีลํ, อิติ สมาธิ, อิติ ปญฺญา. สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส[Pg.105]. สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ, เสยฺยถิทํ – กามาสวา, ภวาสวา, อวิชฺชาสวา’’ติ.

그곳 보가 시의 아난다 제디에 머무시면서도 세존께서는 비구들에게 이와 같이 법에 관한 이야기를 많이 하셨다. “이것이 계이고, 이것이 정이며, 이것이 혜이다. 계에 의해 닦여진 삼매는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 삼매에 의해 닦여진 지혜는 큰 결실과 큰 이익이 있다. 지혜에 의해 닦여진 마음은 번뇌들로부터 바르게 해탈하니, 즉 감각적 욕망의 번뇌(욕루), 존재의 번뇌(유루), 무명의 번뇌(무명루)이다.”

กมฺมารปุตฺตจุนฺทวตฺถุ

대장장이의 아들 춘다의 이야기

๑๘๙. อถ โข ภควา โภคนคเร ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปาวา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาวา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน. อสฺโสสิ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร ปาวํ อนุปฺปตฺโต, ปาวายํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

189. 그때 세존께서는 보가 시에서 머무르시고 싶은 만큼 머무르신 뒤, 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 가자. 파바 시로 가자." 존자 아난다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다."라고 세존께 응답했다. 그때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 파바 시로 향하셨다. 거기서 세존께서는 파바 시에 있는 금세공사의 아들 춘다의 망고 숲에 머무르셨다. 금세공사의 아들 춘다는 "세존께서 파바 시에 도착하셔서 나의 망고 숲에 머물고 계신다"는 말을 들었다. 그러자 금세공사의 아들 춘다는 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 금세공사의 아들 춘다에게 세존께서는 법문으로 유익함을 보게 하시고, 선법을 수지하게 하시며, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨다. 그러자 금세공사의 아들 춘다는 세존의 법문으로 유익함을 보고, 수지하고, 분발하고, 기쁨을 얻은 뒤 세존께 이렇게 말씀드렸다. "세존이시여, 세존께서는 비구 승가와 함께 내일 저의 공양을 받아 주십시오." 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다. 이에 금세공사의 아들 춘다는 세존의 승낙을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 물러갔다.

อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปหูตญฺจ สูกรมทฺทวํ ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน มํ ปริวิส. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ, เตน ภควนฺตํ ปริวิสิ. ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ[Pg.106], เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิ. อถ โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณาหิ. นาหํ ตํ, จุนฺท, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, ยสฺส ตํ ปริภุตฺตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถาคตสฺสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ, ตํ โสพฺเภ นิขณิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

그 뒤 금세공사의 아들 춘다는 그 밤이 지난 뒤 자신의 집에서 맛있는 공양물과 충분한 양의 수카라마따바(부드러운 돼지고기 요리)를 준비하게 하고, 세존께 때가 되었음을 알렸다. "세존이시여, 공양 준비가 다 되었습니다. 시간입니다." 그러자 세존께서는 오전에 옷을 가다듬고 발우와 가사를 수하시고 비구 승가와 함께 금세공사의 아들 춘다의 집으로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 앉으신 뒤 세존께서는 금세공사의 아들 춘다에게 말씀하셨다. "춘다여, 그대가 준비한 수카라마따바는 나에게 대접하고, 그 밖의 다른 공양물은 비구 승가에게 대접하라." 금세공사의 아들 춘다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다."라고 응답하고 준비한 수카라마따바는 세존께 대접하고, 그 밖의 다른 공양물은 비구 승가에게 대접했다. 그 뒤 세존께서는 금세공사의 아들 춘다에게 말씀하셨다. "춘다여, 남은 수카라마따바는 구덩이에 묻어라. 춘다여, 신, 마라, 범천을 포함한 세상과 사문, 바라문, 왕, 사람들을 포함한 이 인류 가운데, 여래를 제외하고는 이것을 먹고서 제대로 소화할 수 있는 자를 나는 보지 못하노라." 금세공사의 아들 춘다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다."라고 응답하고 남은 수카라마따바를 구덩이에 묻은 뒤 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 금세공사의 아들 춘다에게 세존께서는 법문으로 유익함을 보게 하시고, 수지하게 하시며, 분발하게 하시고, 기쁘게 하신 뒤 자리에서 일어나 떠나셨다.

๑๙๐. อถ โข ภควโต จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส ภตฺตํ ภุตฺตาวิสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ, โลหิตปกฺขนฺทิกา ปพาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน กุสินารา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

190. 그때 세존께서 금세공사의 아들 춘다의 공양을 드신 뒤에 위중한 병이 생겼으며, 죽음에 이를 정도의 심한 혈변과 극심한 통증이 일어났다. 세존께서는 마음을 챙기고 알아차리며 괴로워하지 않고 그 통증을 견뎌내셨다. 그 뒤 세존께서는 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 가자. 쿠시나라로 가자." 존자 아난다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다."라고 세존께 응답했다.

จุนฺทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา, กมฺมารสฺสาติ เม สุตํ;

อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร, ปพาฬฺหํ มารณนฺติกํ.

금세공사의 아들 춘다의 공양을 드시고 지혜로우신 분께서는 죽음에 이를 정도의 극심한 병에 걸리셨다고 나는 들었노라.

ภุตฺตสฺส จ สูกรมทฺทเวน,พฺยาธิปฺปพาฬฺโห อุทปาทิ สตฺถุโน;

วิเรจมาโน ภควา อโวจ,คจฺฉามหํ กุสินารํ นครนฺติ.

수카라마따바를 드신 뒤 스승께는 극심한 병이 일어났고, 설사를 하시면서도 세존께서는 "나는 쿠시나라 시로 가노라"라고 말씀하셨다.

ปานียาหรณํ

마실 물을 가져오게 하심

๑๙๑. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิสีทิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ [Pg.107] อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตี กริสฺสตี’’ติ.

191. 그때 세존께서는 길에서 벗어나 어느 나무 아래로 가셔서 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 나를 위해 가사를 네 겹으로 접어 펴다오. 아난다여, 나는 피곤하구나. 좀 앉아야겠다." 존자 아난다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다."라고 세존께 응답하고 가사를 네 겹으로 접어 폈다. 세존께서는 마련된 자리에 앉으셨다. 앉으신 뒤 세존께서는 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 나에게 마실 물을 가져오너라. 아난다여, 나는 목이 마르구나. 물을 마셔야겠다." 이렇게 말씀하시자 존자 아난다는 세존께 이렇게 말씀드렸다. "세존이시여, 방금 수레 오백 대가 지나갔습니다. 그래서 수레바퀴에 휘저어진 그 적은 물은 흐려지고 탁한 채로 흐르고 있습니다. 세존이시여, 멀지 않은 곳에 이 카쿠다 강이 있습니다. 그곳은 물이 맑고, 달콤하고, 시원하고, 깨끗하며, 나루터가 좋고 아름답습니다. 거기서 세존께서는 물도 마시고 몸도 시원하게 식히실 수 있을 것입니다."

ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ, ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กกุธา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปฺปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ, คตฺตานิ จ สีตีกริสฺสตี’’ติ.

세존께서는 두 번째로 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 나에게 마실 물을 가져오너라. 아난다여, 나는 목이 마르구나. 물을 마셔야겠다." 두 번째로 존자 아난다는 세존께 이렇게 말씀드렸다. "세존이시여, 방금 수레 오백 대가 지나갔습니다. 그래서 수레바퀴에 휘저어진 그 적은 물은 흐려지고 탁한 채로 흐르고 있습니다. 세존이시여, 멀지 않은 곳에 이 카쿠다 강이 있습니다. 그곳은 물이 맑고, 달콤하고, 시원하고, 깨끗하며, 나루터가 좋고 아름답습니다. 거기서 세존께서는 물도 마시고 몸도 시원하게 식히실 수 있을 것입니다."

ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร, ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน สา นทิกา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา, อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อยญฺหิ สา นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทตี’’ติ. ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อิทานิ สา ภนฺเต นทิกา จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทิตฺถ. ปิวตุ ภควา ปานียํ ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ. อถ โข ภควา ปานียํ อปายิ.

세 번째로 세존께서 아난다 존자에게 말씀하셨다. “아난다여, 나에게 마실 물을 가져오너라. 아난다여, 나는 목이 마르다. 마셔야겠다.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 아난다 존자는 세존께 대답하고 발우를 들고 그 시내로 갔다. 그런데 수레들이 지나가서 휘저어지고 흐려진 채 흐르던 그 작은 시내는 아난다 존자가 다가가자 맑고 깨끗하며 흐리지 않게 흘렀다. 그때 아난다 존자에게 이런 생각이 들었다. “오, 참으로 경이롭구나! 참으로 놀랍구나! 여래의 큰 신통력과 큰 위력이여. 수레들이 지나가서 휘저어지고 흐려진 채 흐르던 이 작은 시내가 내가 다가가자 맑고 깨끗하며 흐리지 않게 흐르는구나.” 그는 발우로 마실 물을 떠서 세존께서 계신 곳으로 갔다. 가서 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 세존이시여. 놀랍습니다, 세존이시여. 여래의 큰 신통력과 큰 위력이여. 방금 수레들이 지나가서 휘저어지고 흐려진 채 흐르던 저 작은 시내가 제가 다가가자 맑고 깨끗하며 흐리지 않게 흘렀습니다. 세존이시여, 마실 물을 드십시오. 선서(Sugata)여, 마실 물을 드십시오.” 그러자 세존께서 마실 물을 드셨다.

ปุกฺกุสมลฺลปุตฺตวตฺถุ

말라 족의 아들 푹쿠사 이야기

๑๙๒. เตน [Pg.108] โรโข ปน สมเยน ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อาฬารสฺส กาลามสฺส สาวโก กุสินาราย ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, สนฺเตน วต, ภนฺเต, ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, อาฬาโร กาลาโม อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มคฺคา โอกฺกมฺม อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อาฬารํ กาลามํ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกมึสุ. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ปุริโส ตสฺส สกฏสตฺถสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจ – ‘อปิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสิ; อปิสุ เต, ภนฺเต, สงฺฆาฏิ รเชน โอกิณฺณา’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ! อาฬาเร กาลาเม อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

192. 그때 알라라 깔라마의 제자인 말라 족의 아들 푹쿠사가 쿠시나라에서 파바(Pāvā)로 긴 여행을 하던 중이었다. 푹쿠사는 세존께서 어느 나무 아래 앉아 계신 것을 보았다. 보고 나서 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 말라 족의 아들 푹쿠사는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 세존이시여. 놀랍습니다, 세존이시여. 참으로 출가자들은 평온한 삼매의 상태로 머무십니다. 세존이시여, 이전에 알라라 깔라마가 긴 여행을 하던 중에 길에서 벗어나 근처 어느 나무 아래에서 낮 동안의 휴식을 위해 앉아 있었습니다. 세존이시여, 그때 수레 오백 대가 알라라 깔라마의 아주 가까운 곳을 연달아 지나갔습니다. 세존이시여, 그때 한 사람이 그 수레 오백 대의 뒤를 따라오다가 알라라 깔라마가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가와서 알라라 깔라마에게 이렇게 말했습니다. ‘존자시여, 방금 지나간 수레 오백 대를 보셨습니까?’ ‘도반이여, 나는 보지 못했소.’ ‘존자시여, 그러면 소리는 들으셨습니까?’ ‘도반이여, 나는 소리도 듣지 못했소.’ ‘존자시여, 그러면 잠드셨습니까?’ ‘도반이여, 나는 잠들지도 않았소.’ ‘존자시여, 그러면 의식은 있었습니까?’ ‘도반이여, 그렇소.’ ‘존자시여, 당신은 의식이 있고 깨어 있으면서도 아주 가까이 연달아 지나가는 수레 오백 대를 보지도 못하고 소리를 듣지도 못하셨단 말씀입니까? 존자시여, 당신의 겉옷에는 먼지가 가득 쌓여 있지 않습니까?’ ‘도반이여, 그렇소.’ 세존이시여, 그때 그 사람에게 이런 생각이 들었습니다. ‘오, 참으로 경이롭구나! 오, 참으로 놀랍구나! 참으로 출가자들은 평온한 삼매의 상태로 머무시는구나. 의식이 있고 깨어 있으면서도 아주 가까이 연달아 지나가는 수레 오백 대를 보지도 못하고 소리도 듣지 못하다니!’ 그는 알라라 깔라마에 대해 깊은 신심을 표하고 떠나갔습니다.”

๑๙๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ปุกฺกุส, กตมํ นุ โข ทุกฺกรตรํ วา ทุรภิสมฺภวตรํ วา – โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ [Pg.109] สุเณยฺย; โย วา สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ? ‘‘กิญฺหิ, ภนฺเต, กริสฺสนฺติ ปญฺจ วา สกฏสตานิ ฉ วา สกฏสตานิ สตฺต วา สกฏสตานิ อฏฺฐ วา สกฏสตานิ นว วา สกฏสตานิ, สกฏสหสฺสํ วา สกฏสตสหสฺสํ วา. อถ โข เอตเทว ทุกฺกรตรํ เจว ทุรภิสมฺภวตรญฺจ โย สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ปสฺเสยฺย, น ปน สทฺทํ สุเณยฺยา’’ติ.

193. “푹쿠사여, 그대는 어떻게 생각하는가? 의식이 있고 깨어 있으면서 아주 가까이 연달아 지나가는 수레 오백 대를 보지도 못하고 소리를 듣지도 못하는 것과, 의식이 있고 깨어 있으면서 비가 쏟아지고 비구름이 천둥소리를 내며 번갯불이 번뜩이고 벼락이 치는 데도 보지도 못하고 소리를 듣지도 못하는 것 중, 어느 것이 더 행하기 어렵고 성취하기 어려운 것이겠는가?” “세존이시여, 수레 오백 대나 육백 대, 칠백 대, 팔백 대, 구백 대, 천 대, 아니 수레 십만 대인들 무슨 상관이 있겠습니까? 비가 쏟아지고 비구름이 천둥소리를 내며 번갯불이 번뜩이고 벼락이 치는 데도 의식이 있고 깨어 있으면서 보지도 못하고 소리를 듣지도 못하는 것, 이것이야말로 참으로 더 행하기 어렵고 더 성취하기 어려운 일입니다.”

‘‘เอกมิทาหํ, ปุกฺกุส, สมยํ อาตุมายํ วิหรามิ ภุสาคาเร. เตน โข ปน สมเยน เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา อวิทูเร ภุสาคารสฺส ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. อถ โข, ปุกฺกุส, อาตุมาย มหาชนกาโย นิกฺขมิตฺวา เยน เต ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปนาหํ, ปุกฺกุส, สมเยน ภุสาคารา นิกฺขมิตฺวา ภุสาคารทฺวาเร อพฺโภกาเส จงฺกมามิ. อถ โข, ปุกฺกุส, อญฺญตโร ปุริโส ตมฺหา มหาชนกายา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อหํ, ปุกฺกุส, ตํ ปุริสํ เอตทโวจํ – ‘กึ นุ โข เอโส, อาวุโส, มหาชนกาโย สนฺนิปติโต’ติ? ‘อิทานิ, ภนฺเต, เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา ทฺเว กสฺสกา ภาตโร หตา จตฺตาโร จ พลิพทฺทา. เอตฺเถโส มหาชนกาโย สนฺนิปติโต. ตฺวํ ปน, ภนฺเต, กฺว อโหสี’ติ? ‘อิเธว โข อหํ, อาวุโส, อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, อทฺทสา’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, อทฺทส’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สทฺทํ อสฺโสสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สุตฺโต อโหสี’ติ? ‘น โข อหํ, อาวุโส, สุตฺโต อโหสิ’นฺติ. ‘กึ ปน, ภนฺเต, สญฺญี อโหสี’ติ? ‘เอวมาวุโส’ติ. ‘โส ตฺวํ, ภนฺเต, สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต [Pg.110] วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว อทฺทส, น ปน สทฺทํ อสฺโสสี’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ?

푸꾸사여, 언젠가 나는 아투마의 곡초 창고에 머물고 있었다. 그때 비가 내리고 천둥이 치며 번개가 번뜩이고 벼락이 떨어졌는데, 곡초 창고에서 머지않은 곳에서 농부인 두 형제와 황소 네 마리가 죽었다. 푸꾸사여, 그러자 아투마의 많은 사람들이 나와서 그 농부 형제와 황소 네 마리가 죽은 곳으로 몰려왔다. 푸꾸사여, 그때 나는 곡초 창고에서 나와 문 앞 노지에서 경행하고 있었다. 푸꾸사여, 그때 그 사람들 중 한 사람이 내가 있는 곳으로 다가와 나에게 절을 올리고 한쪽에 섰다. 푸꾸사여, 한쪽에 서 있는 그 사람에게 나는 이렇게 물었다. '도반이여, 왜 저렇게 많은 사람들이 모여 있소?' '세존이시여, 방금 비가 내리고 천둥이 치며 번개가 번뜩이고 벼락이 떨어져서 농부 형제 두 사람과 황소 네 마리가 죽었습니다. 그래서 저렇게 많은 사람들이 모여 있는 것입니다. 그런데 세존이시여, 당신께서는 어디에 계셨습니까?' '도반이여, 나는 바로 이곳에 있었다네.' '세존이시여, 그렇다면 그것을 보셨습니까?' '도반이여, 나는 보지 못했다네.' '세존이시여, 그렇다면 그 소리를 들으셨습니까?' '도반이여, 나는 그 소리를 듣지 못했다네.' '세존이시여, 그렇다면 주무시고 계셨습니까?' '도반이여, 나는 자고 있지 않았다네.' '세존이시여, 그렇다면 의식이 있었습니까?' '그렇다네, 도반이여.' '세존이시여, 그렇다면 당신께서는 의식이 있고 깨어 있는 상태였음에도 불구하고, 비가 내리고 천둥이 치며 번개가 번뜩이고 벼락이 떨어지는 상황에서 그것을 보지도 못하고 소리를 듣지도 못하셨단 말씀입니까?' '그렇다네, 도반이여.'

‘‘อถ โข, ปุกฺกุส, ปุริสสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ. ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตาสุ นิจฺฉรนฺตีสุ อสนิยา ผลนฺติยา เนว ทกฺขติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสตี’ติ. มยิ อุฬารํ ปสาทํ ปเวเทตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามี’’ติ.

푸꾸사여, 그러자 그 사람에게 이런 생각이 들었다. '참으로 경이롭도다! 참으로 미증유의 일이로다! 출가자들은 참으로 평온한 삼매의 경지에 머무시는구나. 의식이 있고 깨어 있는 상태였음에도 불구하고 비가 내리고 천둥이 치며 번개가 번뜩이고 벼락이 떨어지는데도 보지도 못하고 소리도 듣지 못하시다니!' 그는 나에 대해 큰 신심을 표하고 나에게 절을 한 뒤 오른쪽으로 돌며 예를 갖추고 떠나갔다.

เอวํ วุตฺเต ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, โย เม อาฬาเร กาลาเม ปสาโท ตํ มหาวาเต วา โอผุณามิ สีฆโสตาย วา นทิยา ปวาเหมิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자 말라족의 아들 푸꾸사가 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 제가 알라라 깔라마에게 가졌던 신심을 이제 강풍에 날려 버리고 거센 물살의 강물에 떠내려 보냅니다. 훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자가 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 들어 올리듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 이제 세존께 귀의하고 법에 귀의하며 비구 승가에 귀의합니다. 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.'

๑๙๔. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, ภเณ, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหรา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ปุริโส ปุกฺกุสสฺส มลฺลปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ อาหริ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต อุปนาเมสิ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ปุกฺกุส, เอเกน มํ อจฺฉาเทหิ, เอเกน อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เอเกน ภควนฺตํ อจฺฉาเทติ, เอเกน อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ. อถ โข ภควา ปุกฺกุสํ มลฺลปุตฺตํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข ปุกฺกุโส มลฺลปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

194. 그러자 말라족의 아들 푸꾸사가 어떤 사람을 불러 이렇게 말했다. '여보게, 나를 위해 황금빛이 나고 바로 입을 수 있는 매끄러운 옷 한 쌍을 가져오게.' '알겠습니다, 주인님.' 그 사람은 말라족의 아들 푸꾸사의 말에 응답하여 그 황금빛의 매끄러운 옷 한 쌍을 가져왔다. 그러자 말라족의 아들 푸꾸사는 그 황금빛의 매끄러운 옷 한 쌍을 세존께 바치며 말씀드렸다. '세존이시여, 여기 황금빛이 나고 매끄러운 옷 한 쌍이 있습니다. 세존께서는 저를 가엽게 여기시어 이것을 받아 주십시오.' '푸꾸사여, 그렇다면 한 벌은 나에게 입혀 주고, 한 벌은 아난다에게 주어라.' '알겠습니다, 세존이시여.' 말라족의 아들 푸꾸사는 세존의 말씀에 응답하여 한 벌은 세존께 입혀 드리고, 한 벌은 존자 아난다에게 입혀 드렸다. 그러자 세존께서는 말라족의 아들 푸꾸사에게 법을 설하여 유익함을 보이시고, 실천하게 하시고, 격려하시고, 기쁘게 하셨다. 그 후 말라족의 아들 푸꾸사는 세존의 법문으로 유익함을 얻고 실천할 마음을 내고 용기를 얻고 기쁨에 넘쳐 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌며 예를 갖춘 뒤 떠나갔다.

๑๙๕. อถ [Pg.111] โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺเต ปุกฺกุเส มลฺลปุตฺเต ตํ สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. ตํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ยาว ปริสุทฺโธ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. อิทํ, ภนฺเต, สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ ธารณียํ ภควโต กายํ อุปนามิตํ หตจฺจิกํ วิย ขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. กตเมสุ ทฺวีสุ? ยญฺจ, อานนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเมสุ โข, อานนฺท, ทฺวีสุ กาเลสุ อติวิย ตถาคตสฺส กาโย ปริสุทฺโธ โหติ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ‘‘อชฺช โข, ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อายามานนฺท, เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

195. 말라족의 아들 푸꾸사가 떠난 지 얼마 되지 않아, 존자 아난다는 그 황금빛의 매끄러운 옷 한 쌍을 세존의 몸에 걸쳐 드렸다. 그런데 세존의 몸에 걸쳐진 그 옷이 마치 빛을 잃은 숯처럼 보였다. 그러자 존자 아난다는 세존께 이렇게 말씀드렸다. '경이롭습니다, 세존이시여! 미증유의 일입니다, 세존이시여! 세존의 살결이 이토록 맑고 깨끗하며 밝게 빛나다니요. 세존이시여, 이 황금빛의 매끄러운 옷을 세존의 몸에 걸쳐 드렸는데도 마치 빛을 잃은 숯처럼 보입니다.' '아난다여, 그러하다. 아난다여, 그러하다. 여래의 몸이 이토록 맑고 살결이 밝게 빛나는 데는 두 가지 시기가 있다. 그 두 가지는 무엇인가? 아난다여, 여래가 위없는 바른 깨달음을 성취한 밤과, 여래가 번뇌의 자취가 남지 않는 완전한 열반에 드는 밤이다. 아난다여, 이 두 시기에 여래의 몸은 이토록 맑고 살결은 밝게 빛나느니라. 아난다여, 오늘 밤 마지막 경점에 쿠시나라의 우빠왔따나에 있는 말라족의 살라 나무 숲에서, 두 살라 나무 사이에 여래의 완전한 열반이 있을 것이다. 아난다여, 가자. 깟꾸다 강으로 가자.' '알겠습니다, 세존이시여.' 존자 아난다는 세존의 말씀에 응답했다.

สิงฺคีวณฺณํ ยุคมฏฺฐํ, ปุกฺกุโส อภิหารยิ;

เตน อจฺฉาทิโต สตฺถา, เหมวณฺโณ อโสภถาติ.

푸꾸사가 황금빛의 매끄러운 옷 한 쌍을 가져와 바치니, 그 옷을 입으신 스승께서는 황금빛으로 더욱 아름답게 빛나셨네.

๑๙๖. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน กกุธา นที เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กกุธํ นทึ อชฺโฌคาเหตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ จุนฺทกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, จุนฺทก, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, จุนฺทก, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ.

196. 그때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 카쿠다(Kakudhā) 강이 있는 곳으로 가셨다. 가셔서 카쿠다 강에 들어가 목욕을 하고 물을 마신 뒤, 다시 물에서 나와 망고 숲(Amba-vana)이 있는 곳으로 가셨다. 가셔서 존자 춘다카(Cundaka)에게 말씀하셨다. "춘다여, 나를 위해 가사(saṅghāṭi)를 네 겹으로 접어서 펴다오. 춘다여, 나는 피곤하구나. 좀 누워야겠다."

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา จุนฺทโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา. อายสฺมา ปน จุนฺทโก ตตฺเถว ภควโต ปุรโต นิสีทิ.

존자 춘다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다"라고 세존께 응답하고, 가사를 네 겹으로 접어서 펴 드렸다. 그러자 세존께서는 오른쪽 옆구리를 바닥에 대고 한 발 위에 다른 발을 포개어 올리신 뒤, 마음을 챙기고 바르게 알아차리며 일어날 때를 마음에 새기면서 사자처럼 누워 쉬셨다. 한편 존자 춘다는 바로 그곳 세존의 앞에 앉아 있었다.

คนฺตฺวาน [Pg.112] พุทฺโธ นทิกํ กกุธํ,อจฺโฉทกํ สาตุทกํ วิปฺปสนฺนํ;

โอคาหิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,ตถาคโต อปฺปฏิโม จ โลเก.

부처님께서는 맑고 달콤하며 깨끗한 물이 흐르는 카쿠다 강으로 가셨다. 세상에 비길 데 없는 타타가타(여래)이신 스승께서는 피로하지 않은 모습으로 강물에 들어가셨다.

นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จุทตาริ สตฺถา,ปุรกฺขโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ;

วตฺตา ปวตฺตา ภควา อิธ ธมฺเม,อุปาคมิ อมฺพวนํ มเหสิ.

목욕하고 물을 마신 뒤 스승께서는 비구 무리에 둘러싸여 강에서 나오셨다. 이 세상에서 법을 설하시는 분이신 세존, 위대한 성자께서는 망고 숲에 이르셨다.

อามนฺตยิ จุนฺทกํ นาม ภิกฺขุํ,จตุคฺคุณํ สนฺถร เม นิปชฺชํ;

โส โจทิโต ภาวิตตฺเตน จุนฺโท,จตุคฺคุณํ สนฺถริ ขิปฺปเมว.

부처님께서는 춘다라는 이름의 비구를 불러 말씀하셨다. "내가 누울 수 있게 가사를 네 겹으로 펴다오." 수행을 완성하신 분의 분부를 받은 춘다는 곧바로 가사를 네 겹으로 폈다.

นิปชฺชิ สตฺถา อกิลนฺตรูโป,จุนฺโทปิ ตตฺถ ปมุเข นิสีทีติ.

스승께서는 피로하지 않은 모습으로 누우셨고, 춘다 또한 그곳 부처님 앞에 앉아 있었다.

๑๙๗. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข, ปนานนฺท, จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส โกจิ วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทยฺย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, อลาภา ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต’ติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, ลาภา ตสฺส เต สุลทฺธํ, ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส จุนฺท, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ทฺเว เม ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา, อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. กตเม ทฺเว? ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเม ทฺเว ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมวิปากา[Pg.113], อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. อายุสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, วณฺณสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สุขสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, ยสสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สคฺคสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, อาธิปเตยฺยสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิต’นฺติ. จุนฺทสฺส, อานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

197. 그때 세존께서 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 혹시라도 누군가가 대장장이의 아들 춘다에게 '도반 춘다여, 그대의 공양물을 마지막으로 드시고 타타가타께서 반열반에 드셨으니 그대에게는 이익이 없고 손해만 있구려'라고 말하여 후회하는 마음이 생기게 할지도 모른다. 아난다여, 대장장이의 아들 춘다의 후회하는 마음은 이렇게 풀어주어야 한다. '도반 춘다여, 그대의 공양물을 마지막으로 드시고 타타가타께서 반열반에 드셨으니 그대에게는 참으로 큰 이익이며 큰 공덕입니다. 도반 춘다여, 나는 세존의 면전에서 직접 들었고 직접 전해 받았습니다. 이 두 가지 공양은 다른 공양들보다 훨씬 더 큰 결과와 큰 응보가 있으며, 그 결과가 서로 같습니다. 그 두 가지는 무엇인가? 하나는 타타가타가 그것을 드시고 위없는 바른 깨달음을 성취하셨을 때의 공양이고, 다른 하나는 타타가타가 그것을 드시고 남김없는 열반의 요소(무여열반)로 반열반에 드셨을 때의 공양입니다. 이 두 가지 공양은 결과와 응보가 같으며 다른 공양보다 훨씬 더 큰 결실과 공덕이 있습니다. 존자 춘다는 수명이 늘어나는 업을 쌓았고, 용모가 아름다워지는 업을 쌓았으며, 행복해지는 업을 쌓았고, 명성이 높아지는 업을 쌓았으며, 천상에 태어나는 업을 쌓았고, 권세가 높아지는 업을 쌓았습니다.' 아난다여, 대장장이의 아들 춘다의 후회는 마땅히 이렇게 풀어주어야 한다." 그러고 나서 세존께서는 이 이치를 아시고 그 장소에서 다음과 같은 감흥어를 읊으셨다.

‘‘ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ,สํยมโต เวรํ น จียติ;

กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ,ราคโทสโมหกฺขยา สนิพฺพุโต’’ติ.

"베푸는 자에게는 공덕이 자라나고, 스스로를 제어하는 자에게는 원한이 쌓이지 않는다. 지혜로운 이는 악을 버리나니, 탐욕과 성냄과 어리석음이 다하여 번뇌가 꺼진 이(열반에 든 이)로다."

จตุตฺโถ ภาณวาโร.

제4 암송분(誦分)이 끝났다.

ยมกสาลา

쌍둥이 살라 나무(사라쌍수)

๑๙๘. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน หิรญฺญวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ, เยน กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปหิ, กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อนฺตเรน ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ มญฺจกํ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

198. 그때 세존께서 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 가자꾸나. 히란냐바티(Hiraññavatī) 강 건너편에 있는 쿠시나라(Kusinārā)의 말라(Malla)족들이 가꾸는 우파밧타나(Upavattana) 살라 숲으로 가자." 존자 아난다는 "세존이시여, 그렇게 하겠습니다"라고 응답하였다. 그러자 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 히란냐바티 강 건너편 쿠시나라의 말라족들의 우파밧타나 살라 숲으로 가셨다. 가셔서 존자 아난다에게 말씀하셨다. "아난다여, 나를 위해 쌍둥이 살라 나무 사이에 북쪽으로 머리를 두도록 침상을 펴다오. 아난다여, 나는 피곤하구나. 좀 누워야겠다." 존자 아난다는 세존의 말씀에 따라 쌍둥이 살라 나무 사이에 북쪽으로 머리를 두도록 침상을 펴 드렸다. 그러자 세존께서는 오른쪽 옆구리를 바닥에 대고 한 발 위에 다른 발을 포개어 올리신 뒤, 마음을 챙기고 바르게 알아차리며 사자처럼 누워 쉬셨다.

เตน [Pg.114] โข ปน สมเยน ยมกสาลา สพฺพผาลิผุลฺลา โหนฺติ อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย.

그때 마침 쌍둥이 살라 나무에는 때아닌 꽃들이 활짝 피어났다. 그 꽃들은 타타가타를 공양하기 위해 타타가타의 몸 위로 흩뿌려지고 덮였으며 사방에 날아다녔다. 천상의 만다라바(Mandārava) 꽃들도 하늘에서 떨어져 타타가타를 공양하기 위해 타타가타의 몸 위로 흩뿌려지고 덮였으며 사방에 날아다녔다. 천상의 전단향 가루도 하늘에서 떨어져 타타가타를 공양하기 위해 타타가타의 몸 위로 흩뿌려지고 덮였으며 사방에 날아다녔다. 천상의 악기들도 타타가타를 공양하기 위해 허공에서 울려 퍼졌으며, 천상의 노랫소리도 타타가타를 공양하기 위해 허공에서 들려왔다.

๑๙๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพผาลิผุลฺลา โข, อานนฺท, ยมกสาลา อกาลปุปฺเผหิ. เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ มนฺทารวปุปฺผานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ จนฺทนจุณฺณานิ อนฺตลิกฺขา ปปตนฺติ, ตานิ ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ อชฺโฌกิรนฺติ อภิปฺปกิรนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ ตูริยานิ อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ อนฺตลิกฺเข วตฺตนฺติ ตถาคตสฺส ปูชาย. น โข, อานนฺท, เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา. โย โข, อานนฺท, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, โส ตถาคตํ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ, ปรมาย ปูชาย. ตสฺมาติหานนฺท, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา วิหริสฺสาม สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโนติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

199. 그때 세존께서 아난다 존자에게 말씀하셨다. "아난다여, 쌍살라 나무들은 때 아닌 꽃들이 만발하여 온 나무를 뒤덮고 있구나. 그 꽃들은 여래를 공양하기 위해 여래의 몸 위에 흩뿌려지고, 흩날리며, 가득히 덮이고 있다. 천상의 만다라와 꽃들도 허공에서 떨어져 여래를 공양하기 위해 여래의 몸 위에 흩뿌려지고, 흩날리며, 가득히 덮이고 있다. 천상의 천단향 가루들도 허공에서 떨어져 여래를 공양하기 위해 여래의 몸 위에 흩뿌려지고, 흩날리며, 가득히 덮이고 있다. 천상의 악기들도 여래를 공양하기 위해 허공에서 연주되고 있으며, 천상의 노랫소리도 여래를 공양하기 위해 허공에서 울려 퍼지고 있다. 아난다여, 그러나 이런 것만으로는 여래가 진정으로 공경받고, 존중받고, 숭상받고, 공양받고, 우러러 받들어지는 것이 아니다. 아난다여, 어떤 비구나 비구니, 혹은 우바새나 우바이일지라도 법에 따라 법을 실천하며 살아가고, 합당하게 실천하며, 법에 순응하여 행한다면, 그가 바로 여래를 진정으로 공경하고, 존중하며, 숭상하고, 공양하고, 우러러 받드는 것이니, 이것이야말로 최상의 공양이다. 그러므로 아난다여, 너희는 ‘우리는 법에 따라 법을 실천하며 살아가고, 합당하게 실천하며, 법에 순응하여 행하리라’고 이와 같이 수행해야 한다."

อุปวาณตฺเถโร

우파와나 존자

๒๐๐. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปุรโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรสิ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข [Pg.115] อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ. โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’ติ? อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อยํ, ภนฺเต, อายสฺมา อุปวาโณ ทีฆรตฺตํ ภควโต อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. อถ จ ปน ภควา ปจฺฉิเม กาเล อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, ยํ ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อปสาเรติ – ‘‘อเปหิ, ภิกฺขุ, มา เม ปุรโต อฏฺฐาสี’’ติ? ‘‘เยภุยฺเยน, อานนฺท, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยาวตา, อานนฺท, กุสินารา อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ, นตฺถิ โส ปเทโส วาลคฺคโกฏินิตุทนมตฺโตปิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ อปฺผุโฏ. เทวตา, อานนฺท, อุชฺฌายนฺติ – ‘ทูรา จ วตมฺห อาคตา ตถาคตํ ทสฺสนาย. กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อยญฺจ มเหสกฺโข ภิกฺขุ ภควโต ปุรโต ฐิโต โอวาเรนฺโต, น มยํ ลภาม ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ.

200. 그때 우파와나 존자가 세존의 앞에서 부채질을 하며 세존을 모시고 서 있었다. 그때 세존께서는 우파와나 존자에게 "비구여, 물러가라. 내 앞에 서 있지 마라"고 말씀하시며 그를 물러나게 하셨다. 그러자 아난다 존자에게 이런 생각이 들었다. '이 우파와나 존자는 오랫동안 세존을 모시며 곁에서 항상 수종해 왔다. 그런데 세존께서는 마지막 순간에 우파와나 존자에게 비구여, 물러가라, 내 앞에 서 있지 마라고 말씀하시며 물러나게 하셨다. 세존께서 우파와나 존자에게 비구여, 물러가라, 내 앞에 서 있지 마라고 말씀하시며 물러나게 하신 그 이유와 조건은 무엇일까?' 그리하여 아난다 존자가 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 이 우파와나 존자는 오랫동안 세존을 모시며 곁에서 항상 수종해 왔습니다. 그런데 세존께서는 마지막 순간에 우파와나 존자에게 비구여, 물러가라, 내 앞에 서 있지 마라고 말씀하시며 물러나게 하셨습니다. 세존이시여, 세존께서 우파와나 존자에게 비구여, 물러가라, 내 앞에 서 있지 마라고 말씀하시며 물러나게 하신 그 이유와 조건은 무엇입니까?" "아난다여, 열천 세계의 많은 천신들이 여래를 친견하기 위해 모여들었기 때문이다. 아난다여, 쿠시나라의 말라족 소유인 우파왓타나 살라 숲 주변 12유순 안에는 위력 있는 천신들이 가득 차서, 짐승의 털끝 하나 꽂을 만한 틈조차 없구나. 아난다여, 천신들이 원망하며 말하기를 ‘우리는 여래를 친견하기 위해 멀리서 왔다. 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 여래께서는 세상에 아주 드물게 출현하신다. 그런데 오늘 밤 마지막 경에 여래의 반열반이 이루어질 것이다. 그런데 이 위력 있는 비구가 세존의 앞을 가로막고 서 있으니, 우리는 마지막 순간에 여래를 친견할 기회를 얻지 못하고 있구나’라고 하는구나."

๒๐๑. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, ภควา เทวตา มนสิกโรตี’’ติ ? ‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธํอายิสฺสตี’ติ.

201. "세존이시여, 그러면 천신들은 어떤 마음 상태로 있습니까?" "아난다여, 허공에 있으면서 땅이라는 인식을 가진 천신들은 머리를 풀어헤치고 통곡하며, 두 팔을 치켜들고 통곡하며, 절벽에서 떨어지듯 쓰러지고, 앞뒤로 구르고, 이리저리 뒹굴며 말하기를 ‘세존께서 너무나 빨리 반열반하시는구나, 선서께서 너무나 빨리 반열반하시는구나, 세상의 눈(혜안)이 너무나 빨리 사라지시는구나’라고 하는구나."

‘‘สนฺตานนฺท, เทวตา ปถวิยํ ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’’’ติ.

"아난다여, 지상에 있으면서 땅이라는 인식을 가진 천신들도 머리를 풀어헤치고 통곡하며, 두 팔을 치켜들고 통곡하며, 절벽에서 떨어지듯 쓰러지고, 앞뒤로 구르고, 이리저리 뒹굴며 말하기를 ‘세존께서 너무나 빨리 반열반하시는구나, 선서께서 너무나 빨리 반열반하시는구나, 세상의 눈이 너무나 빨리 사라지시는구나’라고 하는구나."

‘‘ยา [Pg.116] ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ.

"그러나 탐욕을 여읜 천신들은 마음챙김과 알아차림을 유지하며 ‘형성된 것들은 무상하다. 그러니 이를 어찌 피할 수 있겠는가’라며 평온하게 견뎌내느니라."

จตุสํเวชนียฏฺฐานานิ

성스런 감흥을 일으키는 네 가지 장소

๒๐๒. ‘‘ปุพฺเพ, ภนฺเต, ทิสาสุ วสฺสํ วุฏฺฐา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. เต มยํ ลภาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, ลภาม ปยิรุปาสนาย. ภควโต ปน มยํ, ภนฺเต, อจฺจเยน น ลภิสฺสาม มโนภาวนีเย ภิกฺขู ทสฺสนาย, น ลภิสฺสาม ปยิรุปาสนายา’’ติ.

202. "세존이시여, 이전에는 여러 지방에서 안거를 마친 비구들이 여래를 친견하기 위해 찾아오곤 했습니다. 그러면 저희는 그 마음을 고양시키는 비구들을 뵙고 공양을 올릴 기회를 얻었습니다. 그러나 세존께서 돌아가신 뒤에는, 저희는 그런 마음을 고양시키는 비구들을 뵙고 모실 기회를 더 이상 얻지 못할 것입니다."

‘‘จตฺตาริมานิ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติ, อานนฺท, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. อิมานิ โข, อานนฺท, จตฺตาริ สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ.

"아난다여, 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 네 가지 장소가 있다. 그 네 가지는 무엇인가? ‘여래께서 이곳에서 탄생하셨다’는 곳이 아난다여, 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 장소이다. ‘여래께서 이곳에서 위없는 정등각을 이루셨다’는 곳이 아난다여, 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 장소이다. ‘여래께서 이곳에서 위없는 법의 수레바퀴를 굴리셨다’는 곳이 아난다여, 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 장소이다. ‘여래께서 이곳에서 남김없는 열반의 경지로 반열반하셨다’는 곳이 아난다여, 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 장소이다. 아난다여, 이것이 믿음 있는 가문의 아들이 보고서 성스런 감흥을 일으켜야 할 네 가지 장소이니라."

‘‘อาคมิสฺสนฺติ โข, อานนฺท, สทฺธา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย – ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติปิ, ‘อิธ ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติต’นฺติปิ, ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติปิ. เย หิ เกจิ, อานนฺท, เจติยจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสนฺนจิตฺตา กาลงฺกริสฺสนฺติ, สพฺเพ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ.

“아난다여, 신심 있는 비구, 비구니, 우바새, 우바이들은 ‘이곳에서 여래께서 태어나셨다’, ‘이곳에서 여래께서 위없는 정등각을 성취하셨다’, ‘이곳에서 여래께서 위없는 법의 바퀴를 굴리셨다’, ‘이곳에서 여래께서 남김없는 열반의 요소로 반열반하셨다’라고 생각하며 찾아올 것이다. 아난다여, 성지를 순례하며 청정한 마음으로 죽음을 맞이하는 이들은 누구나 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이다.”

อานนฺทปุจฺฉากถา

아난다의 질문에 대한 이야기

๒๐๓. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, มาตุคาเม ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อทสฺสนํ, อานนฺทา’’ติ. ‘‘ทสฺสเน, ภควา, สติ กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อนาลาโป, อานนฺทา’’ติ[Pg.117]. ‘‘อาลปนฺเตน ปน, ภนฺเต, กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘สติ, อานนฺท, อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ.

203. “세존이시여, 저희는 여인들에 대해 어떻게 처신해야 합니까?” “아난다여, 보지 말아야 한다.” “세존이시여, 보게 된다면 어떻게 처신해야 합니까?” “아난다여, 말을 섞지 말아야 한다.” “세존이시여, 말을 하게 된다면 어떻게 처신해야 합니까?” “아난다여, 마음챙김(Sati)을 확립해야 한다.”

๒๐๔. ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘อพฺยาวฏา ตุมฺเห, อานนฺท, โหถ ตถาคตสฺส สรีรปูชาย. อิงฺฆ ตุมฺเห, อานนฺท, สารตฺเถ ฆฏถ อนุยุญฺชถ, สารตฺเถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถ. สนฺตานนฺท, ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

204. “세존이시여, 저희는 여래의 유해(사리)에 대해 어떻게 처신해야 합니까?” “아난다여, 그대들은 여래의 유해를 공양하는 일에 마음 쓰지 말라. 아난다여, 그대들에게 권하노니, 그대들은 오로지 최상의 이익을 위해 힘쓰고 전념하라. 최상의 이익을 위해 방일하지 말고 열성적으로 전념하며 머물라. 아난다여, 여래에게 깊은 신심을 가진 현명한 크샤트리아들과 브라만들과 장자들이 있으니, 그들이 여래의 유해를 공양할 것이다.”

๒๐๕. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตนุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย.

205. “세존이시여, 그러면 여래의 유해에 대해 어떻게 행해야 합니까?” “아난다여, 전륜성왕의 유해에 행하는 것처럼 여래의 유해에도 그렇게 행해야 한다.” “세존이시여, 전륜성왕의 유해에는 어떻게 행합니까?” “아난다여, 전륜성왕의 유해는 새 천으로 감싸고, 새 천으로 감싼 뒤에는 잘 두드린 면사로 감싸며, 면사로 감싼 뒤에는 다시 새 천으로 감싼다. 이런 방식으로 오백 쌍의 천으로 전륜성왕의 유해를 감싸서 기름이 담긴 쇠로 만든 통(또는 금통)에 넣고, 다른 쇠로 만든 통으로 덮은 뒤, 온갖 향나무로 화장단을 만들어 전륜성왕의 유해를 화장한다. 그리고 사거리의 대로에 전륜성왕의 탑을 세운다. 아난다여, 이와 같이 전륜성왕의 유해에 대해 행한다. 아난다여, 전륜성왕의 유해에 행하는 것과 같이 여래의 유해에도 행해야 한다. 사거리의 대로에 여래의 탑을 세워야 한다. 그 탑에 꽃이나 향이나 향가루를 올리거나, 절을 하거나, 마음을 청정하게 하는 이들에게는 그것이 오랜 세월 동안 이익과 행복이 될 것이다.”

ถูปารหปุคฺคโล

탑을 세울 만한 분들

๒๐๖. ‘‘จตฺตาโรเม, อานนฺท, ถูปารหา. กตเม จตฺตาโร? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห, ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโหติ.

206. “아난다여, 탑을 세울 만한 분들은 이 네 부류이다. 네 부류란 누구인가? 공양받아 마땅한 분이며 바르게 스스로 깨달으신 분인 여래, 벽지불, 여래의 제자, 그리고 전륜성왕이다.”

‘‘กิญฺจานนฺท[Pg.118], อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

“아난다여, 어떤 이유로 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 여래가 탑을 세울 만한가? 아난다여, ‘이것은 그분 세존, 공양받아 마땅한 분이며 바르게 스스로 깨달으신 분의 탑이다’라고 생각하며 많은 사람이 마음을 청정하게 하기 때문이다. 그들은 그곳에서 마음을 청정하게 하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 아난다여, 이러한 이유로 여래는 탑을 세울 만하다.”

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต ปจฺเจกสมฺพุทฺธสฺส ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ ถูปารโห.

“아난다여, 어떤 이유로 벽지불이 탑을 세울 만한가? 아난다여, ‘이것은 그분 벽지불의 탑이다’라고 생각하며 많은 사람이 마음을 청정하게 하기 때문이다. 그들은 그곳에서 마음을 청정하게 하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 아난다여, 이러한 이유로 벽지불은 탑을 세울 만하다.”

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาวกสฺส ถูโป’ติ อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ตถาคตสฺส สาวโก ถูปารโห.

“아난다여, 어떤 이유로 여래의 제자가 탑을 세울 만한가? 아난다여, ‘이것은 그분 세존, 공양받아 마땅한 분이며 바르게 스스로 깨달으신 분의 제자의 탑이다’라고 생각하며 많은 사람이 마음을 청정하게 하기 때문이다. 그들은 그곳에서 마음을 청정하게 하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 아난다여, 이러한 이유로 여래의 제자는 탑을 세울 만하다.”

‘‘กิญฺจานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห? ‘อยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ถูโป’ติ, อานนฺท, พหุชนา จิตฺตํ ปสาเทนฺติ. เต ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิทํ โข, อานนฺท, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห. อิเม โข, อานนฺท จตฺตาโร ถูปารหา’’ติ.

“아난다여, 어떤 이유로 전륜성왕이 탑을 세울 만한가? 아난다여, ‘이것은 법답게 통치한 법왕의 탑이다’라고 생각하며 많은 사람이 마음을 청정하게 하기 때문이다. 그들은 그곳에서 마음을 청정하게 하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 아난다여, 이러한 이유로 전륜성왕은 탑을 세울 만하다. 아난다여, 이들이 바로 탑을 세울 만한 네 부류이다.”

อานนฺทอจฺฉริยธมฺโม

아난다의 경이로운 법

๒๐๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ – ‘‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’ติ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, อานนฺโท’’ติ? ‘‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท วิหารํ ปวิสิตฺวา กปิสีสํ อาลมฺพิตฺวา โรทมาโน ฐิโต – ‘อหญฺจ วตมฺหิ เสโข สกรณีโย, สตฺถุ จ เม ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, โย มม อนุกมฺปโก’’’ติ. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน อานนฺทํ อามนฺเตหิ [Pg.119] – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อานนฺท, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา โสจิ มา ปริเทวิ, นนุ เอตํ, อานนฺท, มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’; ตํ กุเตตฺถ, อานนฺท, ลพฺภา. ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ทีฆรตฺตํ โข เต, อานนฺท, ตถาคโต ปจฺจุปฏฺฐิโต เมตฺเตน กายกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน วจีกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน, เมตฺเตน มโนกมฺเมน หิเตน สุเขน อทฺวเยน อปฺปมาเณน. กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’’ติ.

207. 그때 아난다 존자는 정사(거처)로 들어가 문설주를 잡고 울면서 서 있었다. "아, 나는 아직 더 닦아야 할 것이 남은 유학(sekha)인데, 나를 가엽게 여기시는 나의 스승께서는 이제 반열반에 드시려 하는구나."라고 생각한 것이다. 그때 세존께서 비구들을 부르셨다. "비구들이여, 아난다는 어디에 있느냐?" "세존이시여, 아난다 존자는 정사로 들어가 문설주를 잡고 울면서 서 있습니다. '나는 아직 유학이고 할 일이 남았는데, 나를 아껴주시는 스승께서 반열반에 드시려 한다'고 말하며 울고 있습니다." 그때 세존께서 어떤 비구에게 말씀하셨다. "비구여, 가서 내 말로 아난다에게 전하라. '도반 아난다여, 스승께서 당신을 부르십니다'라고." 그 비구는 "그렇게 하겠습니다, 세존이시여."라고 대답하고 아난다 존자가 있는 곳으로 가서 아난다 존자에게 "도반 아난다여, 스승께서 당신을 부르십니다."라고 전했다. 아난다 존자는 "알겠습니다, 도반이여."라고 대답하고 세존께 나아가 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 아난다 존자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. "그만하여라, 아난다여. 슬퍼하지 말고 비탄에 젖지 마라. 아난다여, 내가 이미 전에도 말하지 않았더냐? 사랑스럽고 마음에 드는 모든 것들과는 헤어지기 마련이고, 떨어지기 마련이며, 변하기 마련이라고. 아난다여, 그것을 어떻게 얻을 수 있겠느냐? 태어나고 존재하고 형성된 것, 파괴되기 마련인 것을 두고, 여래의 몸이라 할지라도 '부디 파괴되지 마라'고 하는 것은 불가능한 일이니라. 아난다여, 오랜 세월 동안 너는 이익과 행복을 바라는 한결같고 무량한 자애로운 몸의 행위로 여래를 시봉해 왔다. 이익과 행복을 바라는 한결같고 무량한 자애로운 말의 행위로 여래를 시봉해 왔다. 이익과 행복을 바라는 한결같고 무량한 자애로운 마음의 행위로 여래를 시봉해 왔다. 아난다여, 너는 공덕을 많이 쌓았으니, 수행에 매진하라. 머지않아 번뇌가 없는 자(아라한)가 될 것이다."

๒๐๘. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา อเหสุํ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตปฺปรมาเยว อุปฏฺฐากา ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ มยฺหํ อานนฺโท. ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; เมธาวี, ภิกฺขเว, อานนฺโท. ชานาติ ‘อยํ กาโล ตถาคตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ ภิกฺขูนํ, อยํ กาโล ภิกฺขุนีนํ, อยํ กาโล อุปาสกานํ, อยํ กาโล อุปาสิกานํ, อยํ กาโล รญฺโญ ราชมหามตฺตานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกาน’นฺติ.

208. 그때 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 과거의 오랜 세월 동안 아라한 정등각자이셨던 세존들께도 지금의 나의 아난다와 같은 최고의 시봉자들이 있었다. 비구들이여, 미래의 오랜 세월 동안 아라한 정등각자가 되실 세존들께도 지금의 나의 아난다와 같은 최고의 시봉자들이 있을 것이다. 비구들이여, 아난다는 현명하다. 비구들이여, 아난다는 지혜롭다. 그는 '지금은 비구들이 여래를 뵙기 위해 다가올 때이다', '지금은 비구니들이', '지금은 우바새들이', '지금은 우바이들이', '지금은 왕과 대신들이, 외도들과 그 제자들이 여래를 뵙기 위해 다가올 때이다'라는 것을 잘 알고 있느니라."

๒๐๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ [Pg.120] ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนีปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ, อานนฺโท, ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท.

209. "비구들이여, 아난다에게는 네 가지 경이롭고 놀라운 성품이 있다. 무엇이 그 네 가지인가? 비구들이여, 만일 비구 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 아난다가 침묵을 지키더라도 비구 회중은 만족할 줄 모른다. 비구들이여, 만일 비구니 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 아난다가 침묵을 지키더라도 비구니 회중은 만족할 줄 모른다. 비구들이여, 만일 우바새 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 아난다가 침묵을 지키더라도 우바새 회중은 만족할 줄 모른다. 비구들이여, 만일 우바이 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 아난다가 침묵을 지키더라도 우바이 회중은 만족할 줄 모른다. 비구들이여, 이것이 아난다에게 있는 네 가지 경이롭고 놀라운 성품이다."

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา โหติ. อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. สเจ ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา…เป… คหปติปริสา…เป… สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, สมณปริสา โหติ, อถ โข ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. สเจ, ภิกฺขเว ภิกฺขุนีปริสา…เป… อุปาสกปริสา…เป… อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนน สา อตฺตมนา [Pg.121] โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ. อถ โข อานนฺโท ตุณฺหี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ.

"비구들이여, 전륜성왕에게는 네 가지 경이롭고 놀라운 성품이 있다. 무엇이 그 네 가지인가? 비구들이여, 만일 크샤트리아 회중이 전륜성왕을 뵙기 위해 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 전륜성왕이 말을 한다면, 그들은 그 말을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 전륜성왕이 침묵을 지키더라도 크샤트리아 회중은 만족할 줄 모른다. 비구들이여, 바라문 회중이... 장자 회중이... 사문 회중이 전륜성왕을 뵙기 위해 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 전륜성왕이 말을 한다면, 그들은 그 말을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 사문 회중은 만족할 줄 모른다. 전륜성왕이 침묵을 지키더라도 그러하다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 아난다에게도 네 가지 경이롭고 놀라운 성품이 있다. 비구들이여, 만일 비구 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 비구 회중은 만족할 줄 모른다. 아난다가 침묵을 지키더라도 그러하다. 비구들이여, 비구니 회중이... 우바새 회중이... 우바이 회중이 아난다를 보러 다가온다면, 그들은 그를 보는 것만으로도 기뻐한다. 거기서 만약 아난다가 법을 설한다면, 그들은 그 설법을 듣고도 기뻐한다. 비구들이여, 우바이 회중은 만족할 줄 모른다. 아난다가 침묵을 지키더라도 그러하다. 비구들이여, 이것이 아난다에게 있는 네 가지 경이롭고 놀라운 성품이다"라고 말씀하셨다.

มหาสุทสฺสนสุตฺตเทสนา

마하수닷사나 경의 설법

๒๑๐. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ, เสยฺยถิทํ – จมฺปา ราชคหํ สาวตฺถี สาเกตํ โกสมฺพี พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา, พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา. เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ ‘‘มาเหวํ, อานนฺท, อวจ; มาเหวํ, อานนฺท, อวจ – ‘ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’นฺติ.

210. 이와 같이 말씀하시자 아난다 존자는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 세존께서는 이런 작은 성읍, 황량한 성읍, 변두리 성읍에서 반열반하지 마소서. 세존이시여, 다른 큰 대도시들이 있으니, 이를테면 참빠, 라자가하, 사왓티, 사께따, 꼬삼비, 바라나시입니다. 세존께서는 이곳들에서 반열반하소서. 그곳들에는 여래께 깊이 신심을 가진 많은 크샤트리아 거부들과 브라만 거부들과 장자 거부들이 있습니다. 그들이 여래의 유해에 공양을 올릴 것입니다.” “아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, ‘작은 성읍, 황량한 성읍, 변두리 성읍’이라고 그렇게 말하지 마라.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปฺปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ, ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน; อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

“아난다여, 옛날에 마하수다사나라 불리는 왕이 있었는데, 그는 전륜성왕으로서 법다운 법왕이었으며, 사해를 영토로 한 승리자였고, 국토의 안정을 얻었으며 칠보를 갖추고 있었다. 아난다여, 이 꾸시나라는 마하수다사나 왕의 꾸사바띠라 불리는 수도였다. 동서로는 그 길이가 12요자나였고, 남북으로는 그 너비가 7요자나였다. 아난다여, 수도 꾸사바띠는 부유하고 번창하였으며, 인구가 많고 사람들로 붐볐으며 먹을 것이 풍족했다. 아난다여, 마치 신들의 알라까만다라 불리는 수도가 부유하고 번창하며 신들이 많고 야차들로 붐비며 먹을 것이 풍족하듯이, 아난다여, 그와 똑같이 수도 꾸사바띠는 부유하고 번창하며 인구가 많고 사람들로 붐비며 먹을 것이 풍족했다. 아난다여, 수도 꾸사바띠는 낮이나 밤이나 열 가지 소리가 끊이지 않았으니, 곧 코끼리 소리, 말 소리, 수레 소리, 북 소리, 소형 북 소리, 비나 소리, 노래 소리, 소라나팔 소리, 징 소리, 손뼉 치는 소리와 열 번째로 ‘드십시오, 마시십시오, 잡수십시오’ 하는 소리였다.”

‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ [Pg.122] ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา, อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ.

“아난다여, 그대는 가서 꾸시나라에 들어가 꾸시나라의 말라족 사람들에게 이렇게 알려라. ‘와셋타들이여, 오늘 밤 마지막 경점에 여래의 반열반이 있을 것입니다. 와셋타들이여, 오십시오. 와셋타들이여, 오십시오. 나중에 “우리 마을 구역에서 여래의 반열반이 있었는데도, 우리는 마지막 시간에 여래를 뵙지 못했다”라고 후회하는 일이 없도록 하십시오.’” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 아난다 존자는 세존께 응답하고 나서, 옷을 입고 발바리와 가사를 챙겨 동료 한 명과 함께 꾸시나라로 들어갔습니다.

มลฺลานํ วนฺทนา

말라족 사람들의 참배

๒๑๑. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘‘อชฺช โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา อภิกฺกมถ วาเสฏฺฐา. มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘อมฺหากญฺจ โน คามกฺเขตฺเต ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ อโหสิ, น มยํ ลภิมฺหา ปจฺฉิเม กาเล ตถาคตํ ทสฺสนายา’’’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพายิสฺสติ, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรธายิสฺสตี’ติ. อถ โข มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข อหํ โกสินารเก มลฺเล เอกเมกํ ภควนฺตํ วนฺทาเปสฺสามิ, อวนฺทิโต ภควา โกสินารเกหิ มลฺเลหิ ภวิสฺสติ, อถายํ รตฺติ วิภายิสฺสติ. ยํนูนาหํ โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปยฺยํ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท [Pg.123] สิรสา วนฺทตี’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท โกสินารเก มลฺเล กุลปริวตฺตโส กุลปริวตฺตโส ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, ภนฺเต, มลฺโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอเตน อุปาเยน ปฐเมเนว ยาเมน โกสินารเก มลฺเล ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ.

211. 그때 꾸시나라의 말라족 사람들은 어떤 용무로 집회소에 모여 있었습니다. 그때 아난다 존자는 꾸시나라 말라족 사람들의 집회소로 찾아갔습니다. 가서 꾸시나라의 말라족 사람들에게 이렇게 말했습니다. “와셋타들이여, 오늘 밤 마지막 경점에 여래의 반열반이 있을 것입니다. 와셋타들이여, 오십시오. 와셋타들이여, 오십시오. 나중에 “우리 마을 구역에서 여래의 반열반이 있었는데도, 우리는 마지막 시간에 여래를 뵙지 못했다”라고 후회하는 일이 없도록 하십시오.” 아난다 존자의 이 말을 듣고 말라족 사람들과 그들의 아들들과 며느리들과 아내들은 몹시 고통스러워하고 슬퍼하며 마음의 고통에 짓눌려, 어떤 이들은 머리를 풀어헤치고 울부짖고, 팔을 치켜들고 울부짖으며, 절벽에서 떨어진 듯이 쓰러져 이리저리 뒹굴며 “너무나 빨리 세존께서 반열반하시겠구나. 너무나 빨리 행복에 이르신 분께서 반열반하시겠구나. 너무나 빨리 세상의 눈이 사라지겠구나.”라고 하였습니다. 그러고 나서 말라족 사람들과 그들의 아들들과 며느리들과 아내들은 몹시 고통스러워하고 슬퍼하며 마음의 고통에 짓눌려 말라족의 우빠왓따나 살라 나무 숲에 있는 아난다 존자에게로 찾아갔습니다. 그때 아난다 존자에게 이런 생각이 들었습니다. ‘만일 내가 꾸시나라의 말라족 사람들을 한 사람씩 세존께 예경하게 한다면, 꾸시나라의 말라족 사람들이 다 예경하기도 전에 이 밤이 밝아 버릴 것이다. 그러니 내가 꾸시나라의 말라족 사람들을 가문별로 세워서 “세존이시여, 아무개라는 이름의 말라가 아들과 아내와 권속과 신하들과 함께 세존의 발 아래 머리 숙여 예경합니다”라고 하며 세존께 예경하게 하는 것이 좋겠다.’ 그리하여 아난다 존자는 꾸시나라의 말라족 사람들을 가문별로 세워 “세존이시여, 아무개라는 이름의 말라가 아들과 아내와 권속과 신하들과 함께 세존의 발 아래 머리 숙여 예경합니다.”라고 세존께 알렸습니다. 이와 같은 방법으로 아난다 존자는 초경 만에 꾸시나라의 말라족 사람들이 세존께 예경하도록 하였습니다.

สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ

수밧다 유행자 이야기

๒๑๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม ปริพฺพาชโก กุสินารายํ ปฏิวสติ. อสฺโสสิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก – ‘‘อชฺช กิร รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ. อถ โข สุภทฺทสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน, เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก…เป… ตติยมฺปิ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ อานนฺท, ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘กทาจิ กรหจิ ตถาคตา [Pg.124] โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ. อชฺเชว รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อตฺถิ จ เม อยํ กงฺขาธมฺโม อุปฺปนฺโน – เอวํ ปสนฺโน อหํ สมเณ โคตเม, ‘ปโหติ เม สมโณ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’นฺติ. สาธาหํ, โภ อานนฺท, ลเภยฺยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนายา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส สุภทฺท, มา ตถาคตํ วิเหเฐสิ, กิลนฺโต ภควา’’ติ.

212. 그 무렵 수밧다(Subhaddo)라는 유행자(paribbājako)가 쿠시나라(Kusinārāyaṃ)에 머물고 있었다. 수밧다 유행자는 “오늘 밤 마지막 경점(pacchime yāme)에 사문 고타마의 반열반(parinibbānaṃ)이 있을 것이다”라는 말을 들었다. 그때 수밧다 유행자에게 이런 생각이 들었다. “나는 나이 많고 연로하신, 스승의 스승 되시는 유행자들이 ‘세상에는 공양받아 마땅하고 바르게 깨달으신 분들인 여래(tathāgatā)들이 가끔씩 출현하신다’고 말하는 것을 들었다. 바로 오늘 밤 마지막 경점에 사문 고타마의 반열반이 있을 것이다. 그런데 나에게는 의문(kaṅkhādhammo)이 생겼고, 나는 사문 고타마에 대해 ‘사문 고타마께서는 내가 이 의문을 버릴 수 있도록 법을 설해 주실 수 있다’는 믿음이 있다.” 그리하여 수밧다 유행자는 말라족의 우파밧타나(upavattanaṃ) 살라 숲에 있는 존자 아난다를 찾아갔다. 가서 존자 아난다에게 이렇게 말했다. “아난다 존자시여, 저는 나이 많고 연로하신 스승의 스승 되시는 유행자들이 ‘여래, 아라한, 정등각자들은 세상에 가끔씩 출현하신다’고 말하는 것을 들었습니다. 오늘 밤 마지막 경점에 사문 고타마의 반열반이 있을 것입니다. 저에게 의문이 생겼는데, 저는 사문 고타마께서 제가 이 의문을 풀 수 있도록 법을 설해 주실 수 있다고 믿습니다. 아난다 존자시여, 제가 사문 고타마를 뵙고(dassanāya) 법을 들을 수 있도록 허락해 주십시오.” 이렇게 말하자 존자 아난다는 수밧다 유행자에게 “그만하시오, 수밧다 벗이여(āvuso). 여래를 번거롭게 하지 마시오. 세존께서는 피곤해 하십니다(kilanto bhagavā)”라고 말했다. 두 번째도... 세 번째도 수밧다 유행자는 존자 아난다에게 똑같이 요청했다. 세 번째도 존자 아난다는 수밧다 유행자에게 “그만하시오, 수밧다 벗이여. 여래를 번거롭게 하지 마시오. 세존께서는 피곤해 하십니다”라고 말했다.

๒๑๓. อสฺโสสิ โข ภควา อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภทฺเทน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อานนฺท, มา สุภทฺทํ วาเรสิ, ลภตํ, อานนฺท, สุภทฺโท ตถาคตํ ทสฺสนาย. ยํ กิญฺจิ มํ สุภทฺโท ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อญฺญาเปกฺโขว ปุจฺฉิสฺสติ, โน วิเหสาเปกฺโข. ยํ จสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉาวุโส สุภทฺท, กโรติ เต ภควา โอกาส’’นฺติ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เยเม, โภ โคตม, สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป, มกฺขลิ โคสาโล, อชิโต เกสกมฺพโล, ปกุโธ กจฺจายโน, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’’ติ? ‘‘อลํ, สุภทฺท, ติฏฺฐเตตํ – ‘สพฺเพเต สกาย ปฏิญฺญาย อพฺภญฺญึสุ, สพฺเพว น อพฺภญฺญึสุ, อุทาหุ เอกจฺเจ อพฺภญฺญึสุ, เอกจฺเจ น อพฺภญฺญึสู’ติ. ธมฺมํ เต, สุภทฺท, เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

213. 세존께서는 존자 아난다와 수밧다 유행자가 나누는 대화를 들으셨다. 그리하여 세존께서는 존자 아난다를 부르셨다. “아난다야, 그만해라. 수밧다를 막지 마라. 아난다야, 수밧다가 여래를 뵙도록(dassanāya) 허락해라. 수밧다가 나에게 묻고자 하는 것은 무엇이든 괴롭히려는 것이 아니라 오직 알려고(aññāpekkho) 묻는 것이다. 내가 그의 질문에 답하면 그는 즉시 이해할 것이다.” 그러자 존자 아난다는 수밧다 유행자에게 말했다. “수밧다 벗이여, 들어가시오. 세존께서 허락하셨소.” 이에 수밧다 유행자는 세존께 다가가 세존과 함께 인사를 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 수밧다 유행자는 세존께 여쭈었다. “고타마 존자시여, 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 저명하며 명성이 높고, 교주(titthakarā)이면서 많은 사람에게 성자로 추앙받는 사문·바라문들이 있습니다. 즉, 푸라나 캇사파(pūraṇo kassapo), 막카리 고살라(makkhaligosālo), 아지타 케사캄발라(ajito kesakambalo), 파쿠다 캇차야나(pakudho kaccāyano), 산자야 벨랏티풋타(sañcayo belaṭṭhaputto), 니간타 나타풋타(nigaṇṭho nāṭaputto) 등입니다. 그들은 모두 자신들이 공언한 대로 깨달았습니까? 아니면 모두 깨닫지 못했습니까? 아니면 어떤 이는 깨닫고 어떤 이는 깨닫지 못했습니까?” “수밧다야, 그만해라. ‘그들이 모두 깨달았는지, 모두 깨닫지 못했는지, 아니면 일부만 깨달았는지’ 하는 질문은 제쳐 두어라. 수밧다야, 내가 너에게 법을 설하리니, 그것을 잘 듣고 마음속에 깊이 새겨라. 이제 설하겠다.” “예, 세존이시여”라고 수밧다 유행자는 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

๒๑๔. ‘‘ยสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค น อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ น อุปลพฺภติ. ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ [Pg.125] น อุปลพฺภติ. ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ น อุปลพฺภติ. ยสฺมิญฺจ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, สมโณปิ ตตฺถ อุปลพฺภติ, ทุติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, ตติโยปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ, จตุตฺโถปิ ตตฺถ สมโณ อุปลพฺภติ. อิมสฺมึ โข, สุภทฺท, ธมฺมวินเย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อุปลพฺภติ, อิเธว, สุภทฺท, สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ, สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสาติ.

214. “수밧다야, 어떤 법과 율(dhammavinaye)에서든 고귀한 여덟 가지 성스러운 길(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)이 발견되지 않는다면, 거기에는 사문(samaṇo)도 발견되지 않는다. 거기에는 두 번째 사문(samaṇo, 사다함)도 발견되지 않고, 세 번째 사문(samaṇo, 아나함)도 발견되지 않으며, 네 번째 사문(samaṇo, 아라한)도 발견되지 않는다. 수밧다야, 어떤 법과 율에서든 고귀한 여덟 가지 성스러운 길이 발견된다면, 거기에는 사문도 발견되고, 두 번째 사문도 발견되며, 세 번째 사문도 발견되고, 네 번째 사문도 발견된다. 수밧다야, 이 법과 율에는 고귀한 여덟 가지 성스러운 길이 있다. 수밧다야, 바로 이곳에만 사문이 있고, 이곳에 두 번째 사문이 있으며, 이곳에 세 번째 사문이 있고, 이곳에 네 번째 사문이 있다. 다른 교설들(parappavādā)은 사문들(열두 부류의 사문)이 텅 비어 있다. 수밧다야, 이 비구들이 바르게 머문다면(sammā vihareyyuṃ), 세상에 아라한들이 끊이지 않을 것이다.”

‘‘เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท,ยํ ปพฺพชึ กึกุสลานุเอสี;

วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ,ยโต อหํ ปพฺพชิโต สุภทฺท.

“수밧다야, 내가 무엇이 유익한지(kiṃkusalānuesī, 일체지)를 찾아 출가했을 때 내 나이 스물아홉(ekūnatiṃso)이었다. 수밧다야, 내가 출가한 지 오십 년이 넘었구나.”

ญายสฺส ธมฺมสฺส ปเทสวตฺตี,อิโต พหิทฺธา สมโณปิ นตฺถิ.

“성스러운 길(ñāyassa dhammassa)의 토대인 위빳사나(padesavattī)를 닦으며 살아왔노라. 이 가르침 밖에는 진정한 사문이 없느니라.”

‘‘ทุติโยปิ สมโณ นตฺถิ. ตติโยปิ สมโณ นตฺถิ. จตุตฺโถปิ สมโณ นตฺถิ. สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหิ. อิเม จ, สุภทฺท, ภิกฺขู สมฺมา วิหเรยฺยุํ, อสุญฺโญ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺสา’’ติ.

두 번째 사문(사다함)도 없고, 세 번째 사문(아나함)도 없으며, 네 번째 사문(아라한)도 없다. 다른 교설들은 참된 사문들로부터 비어 있다. 수밧다여, 만일 이 비구들이 바르게 살아간다면, 세상에 아라한들이 끊이지 않을 것이다.

๒๑๕. เอวํ วุตฺเต สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, สุภทฺท, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร [Pg.126] มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ.

215. 이렇게 말씀하셨을 때 수밧다 외도는 세존께 이렇게 말씀드렸다. '경이롭습니다, 세존이시여! 경이롭습니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에 등불을 비추어 주듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 이제 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 저는 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받고자 합니다.' '수밧다여, 다른 외도에 몸담았던 자가 이 법과 율 안에서 출가와 구족계를 원한다면, 그는 넉 달 동안 별거(別居)하며 지내야 한다. 넉 달이 지나 비구들이 만족스러운 마음을 가지게 되면 그를 비구로 만들기 위해 출가시키고 구족계를 준다. 그러나 나는 이 점에 있어서 개인의 차이가 있음을 알고 있다.' '세존이시여, 만일 다른 외도에 몸담았던 자들이 이 법과 율 안에서 출가와 구족계를 원하여 넉 달 동안 별거해야 한다면, 저는 4년 동안 별거하며 지내겠습니다. 4년이 지나 비구들이 만족스러운 마음을 가지게 되면 저를 비구로 만들기 위해 출가시켜 주시고 구족계를 주십시오.'

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตนหานนฺท, สุภทฺทํ ปพฺพาเชหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ลาภา โว, อาวุโส อานนฺท; สุลทฺธํ โว, อาวุโส อานนฺท, เย เอตฺถ สตฺถุ สมฺมุขา อนฺเตวาสิกาภิเสเกน อภิสิตฺตา’’ติ. อลตฺถ โข สุภทฺโท ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา สุภทฺโท เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ‘ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ’ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา สุภทฺโท อรหตํ อโหสิ. โส ภควโต ปจฺฉิโม สกฺขิสาวโก อโหสีติ.

그러자 세존께서는 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. '그렇다면 아난다여, 수밧다를 출가시키도록 하라.' '그렇게 하겠습니다, 세존이시여.' 아난다 존자는 세존께 대답했다. 그때 수밧다 외도는 아난다 존자에게 이렇게 말했다. '아난다 도반이시여, 당신들은 참으로 이득이 큽니다. 아난다 도반이시여, 스승님 면전에서 제자가 되는 관정(灌頂)을 받은 당신들은 참으로 얻기 어려운 것을 잘 얻으셨습니다.' 수밧다 외도는 세존의 처소에서 출가를 얻고 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 수밧다 존자는 홀로 떨어져 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 단련하여 머물렀다. 그리하여 선량한 가문의 자제들이 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하는 목적인, 그 위없는 청정범행의 완성을 오래지 않아 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 성취하여 머물렀다. '태어남은 다했고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 더 이상 이러한 상태로 윤회함은 없다'라고 깨달아 알았다. 수밧다 존자는 아라한들 중 한 분이 되었으며, 그는 세존의 마지막 직접 제자가 되었다.

ปญฺจโม ภาณวาโร.

제5 낭송분(바나와라) 끝.

ตถาคตปจฺฉิมวาจา

여래의 마지막 말씀

๒๑๖. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย [Pg.127] จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา. ยถา โข ปนานนฺท, เอตรหิ ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โข มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ. เถรตเรน, อานนฺท, ภิกฺขุนา นวกตโร ภิกฺขุ นาเมน วา โคตฺเตน วา อาวุโสวาเทน วา สมุทาจริตพฺโพ. นวกตเรน ภิกฺขุนา เถรตโร ภิกฺขุ ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ. อากงฺขมาโน, อานนฺท, สงฺโฆ มมจฺจเยน ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ สมูหนตุ. ฉนฺนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน มมจฺจเยน พฺรหฺมทณฺโฑ ทาตพฺโพ’’ติ. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมทณฺโฑ’’ติ? ‘‘ฉนฺโน, อานนฺท, ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. โส ภิกฺขูหิ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ’’ติ.

216. 그때 세존께서는 아난다 존자를 불러 말씀하셨다. '아난다여, 혹시 그대들에게 "스승의 말씀은 과거의 것이 되었고 이제 우리에게 스승은 계시지 않는다"라는 생각이 들지도 모른다. 아난다여, 그러나 그렇게 보아서는 안 된다. 아난다여, 내가 그대들에게 설하고 제정한 법(Dhamma)과 율(Vinaya)이 내가 간 뒤에 그대들의 스승이 될 것이다. 아난다여, 지금은 비구들이 서로를 "도반(āvuśo)"이라는 말로 부르지만, 내가 간 뒤에는 그렇게 불러서는 안 된다. 아난다여, 선배 비구는 후배 비구를 이름이나 성, 혹은 "도반"이라는 호칭으로 불러야 한다. 후배 비구는 선배 비구를 "존자(bhante)" 혹은 "아유스마(āyasmā)"라고 불러야 한다. 아난다여, 승가가 원한다면 내가 간 뒤에 사소하고 미세한 계율들은 폐지해도 좋다. 아난다여, 내가 간 뒤에 찬나 비구에게는 브라흐마단다(범단, 梵壇)를 내려야 한다.' '세존이시여, 브라흐마단다란 무엇입니까?' '아난다여, 찬나 비구는 자기가 하고 싶은 대로 말하게 내버려 두어라. 비구들은 그에게 말을 걸어서도 안 되고, 훈계해서도 안 되며, 가르침을 주어서도 안 된다.'

๒๑๗. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, น มยํ สกฺขิมฺหา ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’ นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, สตฺถุคารเวนปิ น ปุจฺเฉยฺยาถ. สหายโกปิ, ภิกฺขเว, สหายกสฺส อาโรเจตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ, ‘นตฺถิ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’’’ติ. ‘‘ปสาทา โข ตฺวํ, อานนฺท, วเทสิ, ญาณเมว เหตฺถ, อานนฺท, ตถาคตสฺส. นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสาปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา. อิเมสญฺหิ, อานนฺท, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ โย ปจฺฉิมโก ภิกฺขุ, โส โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

217. 그때 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 혹시 한 비구라도 부처나 법이나 승가나 도(道)나 실천 수행에 대해 의문이나 의혹이 있다면 물어보아라. 나중에 "스승님께서 우리 앞에 계셨는데도 우리가 직접 세존께 여쭙지 못했다"라고 후회하지 말라.' 이렇게 말씀하셨으나 비구들은 침묵을 지켰다. 두 번째도... 세 번째도 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 혹시 한 비구라도 부처나 법이나 승가나 도나 실천 수행에 대해 의문이나 의혹이 있다면 물어보아라. 나중에 후회하지 말라.' 세 번째에도 비구들은 침묵을 지켰다. 그러자 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 혹시 스승에 대한 공경심 때문에 묻지 못하는 것이라면, 비구들이여, 친구 비구에게라도 그 내용을 알리도록 하라.' 이렇게 말씀하셨으나 비구들은 여전히 침묵을 지켰다. 그때 아난다 존자가 세존께 말씀드렸다. '경이롭습니다, 세존이시여! 놀랍습니다, 세존이시여! 저는 이 비구 승가에 대해 확신합니다. 단 한 명의 비구라도 부처나 법이나 승가나 도나 실천 수행에 대해 의문이나 의혹을 가진 자가 없습니다.' '아난다여, 너는 믿음으로 그렇게 말하지만, 아난다여, 여래에게는 이에 대한 지혜가 있다. 이 비구 승가에는 단 한 명의 비구도 부처나 법이나 승가나 도나 실천 수행에 대해 의문이나 의혹을 가진 자가 없다. 아난다여, 이 오백 명의 비구들 중 가장 뒤처진 비구라 할지라도 그는 악처에 떨어지지 않을 운명이며 깨달음이 확정된 자로서 예류자(sotāpanna)이기 때문이다.'

๒๑๘. อถ [Pg.128] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ. อยํ ตถาคตสฺส ปจฺฉิมา วาจา.

218. 그때 세존께서 비구들에게 말씀하셨다. '비구들이여, 이제 그대들에게 말하노니, 형성된 것들은 소멸하기 마련인 법이다. 방일하지 말고 정진하여 (목적을) 완수하라.' 이것이 여래의 마지막 유훈이었다.

ปรินิพฺพุตกถา

반열반에 관한 이야기

๒๑๙. อถ โข ภควา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิ.

219. 그때 세존께서는 초선에 드셨다. 초선에서 나오셔서 제2선에 드셨다. 제2선에서 나오셔서 제3선에 드셨다. 제3선에서 나오셔서 제4선에 드셨다. 제4선에서 나오셔서 공무변처정에 드셨다. 공무변처정에서 나오셔서 식무변처정에 드셨다. 식무변처정에서 나오셔서 무소유처정에 드셨다. 무소유처정에서 나오셔서 비상비비상처정에 드셨다. 비상비비상처정에서 나오셔서 상수멸(상과 수의 소멸)에 드셨다.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต อนุรุทฺธ, ภควา’’ติ. ‘‘นาวุโส อานนฺท, ภควา ปรินิพฺพุโต, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน’’ติ.

그때 존자 아난다가 존자 아누룻다에게 이렇게 말했다. '아누룻다 존자시여, 세존께서 반열반에 드신 것입니까?' '도반 아난다여, 세존께서는 아직 반열반에 드신 것이 아니라 상수멸에 드신 것이오.'

อถ โข ภควา สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ปฐมชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ทุติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ, ตติยชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ, จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ภควา ปรินิพฺพายิ.

그때 세존께서는 상수멸에서 나오셔서 비상비비상처정에 드셨다. 비상비비상처정에서 나오셔서 무소유처정에 드셨다. 무소유처정에서 나오셔서 식무변처정에 드셨다. 식무변처정에서 나오셔서 공무변처정에 드셨다. 공무변처정에서 나오셔서 제4선에 드셨다. 제4선에서 나오셔서 제3선에 드셨다. 제3선에서 나오셔서 제2선에 드셨다. 제2선에서 나오셔서 제1선에 드셨다. 제1선에서 나오셔서 제2선에 드셨다. 제2선에서 나오셔서 제3선에 드셨다. 제3선에서 나오셔서 제4선에 드셨다. 제4선에서 나오셔서 그 직후에 세존께서는 반열반에 드셨다.

๒๒๐. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก สโลมหํโส. เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา พฺรหฺมาสหมฺปติ อิมํ คาถํ อภาสิ –

220. 세존께서 반열반에 드시자, 반열반과 동시에 무시무시하고 소름이 돋는 거대한 지진이 일어났다. 천둥(신들의 북소리)이 울려 퍼졌다. 세존께서 반열반에 드시자, 반열반과 동시에 사함빠띠 범천이 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺเพว [Pg.129] นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยํ;

ยตฺถ เอตาทิโส สตฺถา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล;

ตถาคโต พลปฺปตฺโต, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต’’ติ.

‘세상의 모든 중생은 결국 그 몸(오온)을 버리게 되리니, 이 세상에서 비길 데 없는 스승이시며, 십력(十力)을 갖추시고 바르게 깨달으신 여래께서도 반열반에 드셨도다.’

๒๒๑. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

221. 세존께서 반열반에 드시자, 반열반과 동시에 신들의 왕인 삭까가 이 게송을 읊었다.

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

‘형성된 것(상카라)들은 참으로 덧없구나. 생겨나고 멸하는 성질을 가졌으니, 생겨났다가 사라지기 마련이라. 그것들의 가라앉음(소멸)이 참된 행복이로다.’

๒๒๒. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อนุรุทฺโธ อิมา คาถาโย อภาสิ –

222. 세존께서 반열반에 드시자, 반열반과 동시에 존자 아누룻다가 이 게송들을 읊었다.

‘‘นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน;

อเนโช สนฺติมารพฺภ, ยํ กาลมกรี มุนิ.

‘흔들림 없는 마음을 지니시고 갈애가 없으신 성자께서, (적멸의) 평온을 향해 임종을 맞이하셨을 때, 더 이상 들숨과 날숨은 없었도다.

‘‘อสลฺลีเนน จิตฺเตน, เวทนํ อชฺฌวาสยิ;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข เจตโส อหู’’ติ.

위축되지 않는 마음으로 고통스러운 감내를 견뎌내셨으니, 등불이 꺼지듯 그 성자의 마음은 해탈하셨도다.’

๒๒๓. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อานนฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

223. 세존께서 반열반에 드시자, 반열반과 동시에 존자 아난다가 이 게송을 읊었다.

‘‘ตทาสิ ยํ ภึสนกํ, ตทาสิ โลมหํสนํ;

สพฺพาการวรูเปเต, สมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต’’ติ.

‘모든 수승한 특징을 갖추신 정등각자께서 반열반에 드셨을 때, 그때 참으로 무시무시한 일이 일어났고, 그때 참으로 소름 끼치는 일이 일어났도다.’

๒๒๔. ปรินิพฺพุเต ภควติ เย เต ตตฺถ ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ วิวฏฺฏนฺติ, ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

224. 세존께서 반열반에 드셨을 때, 그곳에 있던 비구들 중 아직 탐욕을 버리지 못한 일부 비구들은 팔을 치켜들고 울부짖었으며, 마치 절벽에서 떨어지듯 땅에 쓰러져 이리저리 뒹굴며 '세존께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 수구토(善逝)께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 세상의 눈(慧眼)이 너무나 빨리 사라지셨구나'라고 탄식했다. 그러나 탐욕을 버린 비구들은 마음을 챙기고 알아차리며 '형성된 것들은 무상하니, 이를 어찌 피할 수 있겠는가'라며 의연하게 견디어 냈다.

๒๒๕. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ[Pg.130]. เทวตา, อาวุโส, อุชฺฌายนฺตี’’ติ. ‘‘กถํภูตา ปน, ภนฺเต, อายสฺมา อนุรุทฺโธ เทวตา มนสิ กโรตี’’ติ ?

225. 그때 존자 아누룻다가 비구들에게 말하였다. '도반들이여, 그만하십시오. 슬퍼하지 말고 울지 마십시오. 도반들이여, 세존께서 이미 일찍이 말씀하지 않으셨습니까? 사랑하고 마음에 드는 모든 것과는 헤어지고 사별하며 달라지기 마련이라고 말입니다. 도반들이여, 그러니 이를 어찌하겠습니까? 태어나고 존재하며 형성된 것, 무너지기 마련인 법을 두고 '그것이 무너지지 않기를' 바라는 것은 있을 수 없는 일입니다. 도반들이여, 지금 신들이 비난하고 있습니다.' '아누룻다 존자시여, 신들은 도대체 어떻게 생각하고 있습니까?'

‘‘สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา อากาเส ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. สนฺตาวุโส อานนฺท, เทวตา ปถวิยา ปถวีสญฺญินิโย เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’ติ. ยา ปน ตา เทวตา วีตราคา, ตา สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ. อถ โข อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ อานนฺโท ตํ รตฺตาวเสสํ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมสุํ.

'도반 아난다여, 허공에서 땅을 지각하는 신들은 머리를 풀어 헤치고 팔을 치켜들며 울부짖고 있습니다. 땅에 쓰러져 이리저리 뒹굴며 '세존께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 수구토께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 세상의 눈이 너무나 빨리 사라지셨구나'라며 탄식하고 있습니다. 도반 아난다여, 땅에서 땅을 지각하는 신들도 마찬가지로 울부짖고 뒹굴며 탄식하고 있습니다. 그러나 탐욕을 버린 신들은 마음을 챙기고 알아차리며 '형성된 것들은 무상하니, 이를 어찌 피할 수 있겠는가'라며 의연하게 견디어 냅니다.' 그리고 존자 아누룻다와 존자 아난다는 그 밤의 남은 시간을 법에 대한 대화로 보냈다.

๒๒๖. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉาวุโส อานนฺท, กุสินารํ ปวิสิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจหิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อตฺตทุติโย กุสินารํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน โกสินารกา มลฺลา สนฺธาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เตเนว กรณีเยน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน โกสินารกานํ มลฺลานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โกสินารกานํ มลฺลานํ อาโรเจสิ – ‘ปรินิพฺพุโต, วาเสฏฺฐา, ภควา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’ติ. อิทมายสฺมโต อานนฺทสฺส วจนํ สุตฺวา มลฺลา จ มลฺลปุตฺตา จ มลฺลสุณิสา จ มลฺลปชาปติโย จ อฆาวิโน ทุมฺมนา เจโตทุกฺขสมปฺปิตา อปฺเปกจฺเจ เกเส ปกิริย กนฺทนฺติ, พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ.

226. 그때 존자 아누룻다는 존자 아난다에게 이와 같이 말했습니다. "도반 아난다여, 쿠시나라로 들어가서 쿠시나라의 말라족들에게 '와셋타들이여, 세존께서 반열반에 드셨으니, 이제 그대들이 적당하다고 생각하는 시간을 정하십시오'라고 전하십시오." 존자 아난다는 존자 아누룻다의 말에 "그렇게 하겠습니다, 존자시여"라고 대답하고, 오전 중에 옷을 갖춰 입고 발우와 가사를 들고 동료 한 명과 함께 쿠시나라로 들어갔습니다. 그때 쿠시나라의 말라족들은 바로 그 일(반열반) 때문에 공회당에 모여 있었습니다. 존자 아난다는 쿠시나라 말라족들의 공회당으로 다가가서 그들에게 말했습니다. "와셋타들이여, 세존께서 반열반에 드셨으니, 이제 그대들이 적당하다고 생각하는 시간을 정하십시오." 존자 아난다의 이 말을 듣고 말라족들과 그들의 아들들, 며느리들, 아내들은 몹시 슬퍼하고 상심하며 마음의 고통에 휩싸여, 어떤 이들은 머리카락을 풀어헤치고 울부짖고, 어떤 이들은 두 팔을 치켜들고 울부짖으며, 마치 절벽에서 떨어지듯 땅에 쓰러져 뒹굴며 이리저리 몸부림쳤습니다. "세존께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 선서께서 너무나 빨리 반열반에 드셨구나, 세상의 눈(안목)이 너무나 빨리 사라졌구나!"라고 하며 울부짖었습니다.

พุทฺธสรีรปูชา

부처님 유해에 대한 공양

๒๒๗. อถ [Pg.131] โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, กุสินารายํ คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ สนฺนิปาเตถา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา คนฺธมาลญฺจ สพฺพญฺจ ตาฬาวจรํ ปญฺจ จ ทุสฺสยุคสตานิ อาทาย เยน อุปวตฺตนํ มลฺลานํ สาลวนํ, เยน ภควโต สรีรํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา เอกทิวสํ วีตินาเมสุํ.

227. 그때 쿠시나라의 말라족들은 하인들에게 명령했습니다. "여보게들, 쿠시나라의 향과 꽃과 모든 악기들을 모으게." 그러자 쿠시나라의 말라족들은 향과 꽃과 모든 악기들과 다섯 백 벌의 옷감을 가지고, 말라족들의 사라 숲인 우파밧타나, 세존의 유해가 계신 곳으로 갔습니다. 그곳에 도착하여 세존의 유해를 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 천으로 차일을 만들고 원형 천막들을 준비하며 하루를 보냈습니다.

อถ โข โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘อติวิกาโล โข อชฺช ภควโต สรีรํ ฌาเปตุํ, สฺเว ทานิ มยํ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานานิ กโรนฺตา มณฺฑลมาเฬ ปฏิยาเทนฺตา ทุติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ตติยมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, จตุตฺถมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ปญฺจมมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ, ฉฏฺฐมฺปิ ทิวสํ วีตินาเมสุํ.

그때 쿠시나라의 말라족들에게 이런 생각이 들었습니다. "오늘 세존의 유해를 다비하기에는 너무 늦었으니, 내일 우리가 세존의 유해를 다비하자." 그리하여 쿠시나라의 말라족들은 세존의 유해를 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 천으로 차일을 만들고 원형 천막들을 준비하며 둘째 날을 보냈고, 셋째 날도 보냈으며, 넷째 날도 보냈고, 다섯째 날도 보냈으며, 여섯째 날도 보냈습니다.

อถ โข สตฺตมํ ทิวสํ โกสินารกานํ มลฺลานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’’ติ.

그 후 일곱째 날에 쿠시나라의 말라족들에게 이런 생각이 들었습니다. "우리가 세존의 유해를 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 성의 남쪽을 따라 남쪽으로 옮겨 성 밖 남쪽에서 세존의 유해를 다비하자."

๒๒๘. เตน โข ปน สมเยน อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม อฏฺฐ มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา ‘มยํ ภควโต สรีรํ อุจฺจาเรสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อุจฺจาเรตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, ตุมฺหากํ อธิปฺปาโย, อญฺญถา เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตุมฺหากํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ [Pg.132] สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา ทกฺขิเณน ทกฺขิณํ นครสฺส หริตฺวา พาหิเรน พาหิรํ ทกฺขิณโต นครสฺส ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ; เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘มยํ ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ ภควโต สรีรํ ฌาเปสฺสามา’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

228. 그때 머리를 감고 새 옷을 입은 여덟 명의 말라족 우두머리들이 "우리가 세존의 유해를 들어 올리리라" 하였으나, 들어 올릴 수가 없었습니다. 그러자 쿠시나라의 말라족들이 존자 아누룻다에게 이렇게 여쭈었습니다. "존자 아누룻다시여, 머리를 감고 새 옷을 입은 이 여덟 명의 말라족 우두머리들이 '우리가 세존의 유해를 들어 올리리라' 하였음에도 들어 올릴 수 없는 원인은 무엇이며 그 이유는 무엇입니까?" "와셋타들이여, 그대들의 의도는 하나이고 신들의 의도는 다르기 때문입니다." "존자시여, 그러면 신들의 의도는 무엇입니까?" "와셋타들이여, 그대들의 의도는 '우리가 세존의 유해를 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 성의 남쪽을 따라 남쪽으로 옮겨 성 밖 남쪽에서 세존의 유해를 다비하자'는 것이지만, 신들의 의도는 '우리가 세존의 유해를 천상의 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 성의 북쪽을 따라 북쪽으로 옮겨 북문으로 성안에 들어가 성의 중앙을 거쳐 동문으로 나가서, 성의 동쪽에 있는 마쿠타반다나라고 불리는 말라족의 사당에서 세존의 유해를 다비하자'는 것입니다." "존자시여, 신들의 의도대로 하십시오."

๒๒๙. เตน โข ปน สมเยน กุสินารา ยาว สนฺธิสมลสํกฏีรา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา มนฺทารวปุปฺเผหิ สนฺถตา โหติ. อถ โข เทวตา จ โกสินารกา จ มลฺลา ภควโต สรีรํ ทิพฺเพหิ จ มานุสเกหิ จ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกโรนฺตา ครุํ กโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา อุตฺตเรน อุตฺตรํ นครสฺส หริตฺวา อุตฺตเรน ทฺวาเรน นครํ ปเวเสตฺวา มชฺเฌน มชฺฌํ นครสฺส หริตฺวา ปุรตฺถิเมน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปุรตฺถิมโต นครสฺส มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ เอตฺถ จ ภควโต สรีรํ นิกฺขิปึสุ.

229. 그때 쿠시나라는 집들 사이의 틈새와 오물 처리장과 쓰레기장까지 모두 무릎 높이만큼 만다라바 꽃들로 뒤덮여 있었습니다. 그리하여 신들과 쿠시나라의 말라족들은 세존의 유해를 천상의 것들과 인간의 것들인 춤과 노래와 연주와 꽃과 향으로 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 성의 북쪽을 따라 북쪽으로 옮겨 북문으로 성안에 들어가 성의 중앙을 거쳐 동문으로 나가서, 성의 동쪽에 있는 마쿠타반다나라고 불리는 말라족의 사당에 세존의 유해를 안치했습니다.

๒๓๐. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ – ‘‘กถํ มยํ, ภนฺเต อานนฺท, ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชามา’’ติ? ‘‘ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต อานนฺท, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘รญฺโญ, วาเสฏฺฐา, จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ, อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐนฺติ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐนฺติ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ ฌาเปนฺติ. จาตุมหาปเถ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ถูปํ กโรนฺติ[Pg.133]. เอวํ โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ. ยถา โข, วาเสฏฺฐา, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สรีเร ปฏิปชฺชนฺติ, เอวํ ตถาคตสฺส สรีเร ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จาตุมหาปเถ ตถาคตสฺส ถูโป กาตพฺโพ. ตตฺถ เย มาลํ วา คนฺธํ วา จุณฺณกํ วา อาโรเปสฺสนฺติ วา อภิวาเทสฺสนฺติ วา จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ปุริเส อาณาเปสุํ – ‘‘เตน หิ, ภเณ, มลฺลานํ วิหตํ กปฺปาสํ สนฺนิปาเตถา’’ติ.

230. 그때 쿠시나라의 말라족 사람들은 아난다 존자에게 이와 같이 여쭈었다. “아난다 존자시여, 저희는 여래의 유해(sarīra)를 어떻게 모셔야 합니까?” “와셋타들이여, 전륜성왕의 유해를 모시는 것과 같이 여래의 유해를 모셔야 합니다.” “아난다 존자시여, 전륜성왕의 유해는 어떻게 모십니까?” “와셋타들이여, 전륜성왕의 유해를 새 옷으로 감싸고, 새 옷으로 감싼 뒤에는 잘 다듬어진 면화로 감싸며, 면화로 감싼 뒤에는 다시 새 옷으로 감쌉니다. 이런 방식으로 오백 쌍의 옷(천)으로 전륜성왕의 유해를 감싸고, 기름을 채운 금제 욕조(doṇi)에 모신 뒤 다른 금제 욕조로 덮습니다. 그리고 온갖 향료로 장작더미를 만들어 전륜성왕의 유해를 화장합니다. 네 거리의 큰길(사거리)에 전륜성왕의 탑을 세웁니다. 와셋타들이여, 이와 같이 전륜성왕의 유해를 모십니다. 와셋타들이여, 전륜성왕의 유해를 모시는 것과 똑같이 여래의 유해를 모셔야 합니다. 네 거리의 큰길에 여래의 탑을 세워야 합니다. 그곳에 꽃이나 향이나 향가루를 올리거나 절을 하거나 마음을 청정하게 하는 이들에게는 그것이 오랜 세월 이익과 행복이 될 것입니다.” 그러자 쿠시나라의 말라족 사람들은 사람들에게 명했다. “여보게들, 그렇다면 말라족의 잘 다듬어진 면화를 모으도록 하시오.”

อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรํ อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐสุํ, วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวา อหเตน วตฺเถน เวเฐสุํ. เอเตน อุปาเยน ปญฺจหิ ยุคสเตหิ ภควโต สรีรํ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา ภควโต สรีรํ จิตกํ อาโรเปสุํ.

그때 쿠시나라의 말라족 사람들은 세존의 유해를 새 옷으로 감싸고 잘 다듬어진 면화로 감싼 뒤, 다시 면화로 감싸고 나서 새 옷으로 감싸는 과정을 반복하였다. 이런 방식으로 오백 쌍의 옷으로 세존의 유해를 감싸고, 기름을 채운 금제 욕조에 모신 뒤 다른 금제 욕조로 덮고서, 온갖 향료로 장작더미를 만들어 세존의 유해를 장작더미 위에 올렸다.

มหากสฺสปตฺเถรวตฺถุ

마하깟사파 장로 이야기

๒๓๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อาชีวโก กุสินาราย มนฺทารวปุปฺผํ คเหตฺวา ปาวํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตํ อาชีวกํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อาชีวกํ เอตทโวจ – ‘‘อปาวุโส, อมฺหากํ สตฺถารํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อามาวุโส, ชานามิ, อชฺช สตฺตาหปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโม. ตโต เม อิทํ มนฺทารวปุปฺผํ คหิต’’นฺติ. ตตฺถ เย เต ภิกฺขู อวีตราคา อปฺเปกจฺเจ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ, ฉินฺนปาตํ ปปตนฺติ, อาวฏฺฏนฺติ, วิวฏฺฏนฺติ – ‘‘อติขิปฺปํ ภควา ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ สุคโต ปรินิพฺพุโต, อติขิปฺปํ จกฺขุํ โลเก อนฺตรหิโต’’ติ. เย ปน เต ภิกฺขู วีตราคา, เต สตา สมฺปชานา อธิวาเสนฺติ – ‘‘อนิจฺจา สงฺขารา, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’’ติ.

231. 그때 마하깟사파 존자는 오백 명가량의 큰 비구 승가와 함께 파바에서 쿠시나라로 향하는 먼 길을 가고 있었다. 그때 마하깟사파 존자는 길에서 벗어나 어떤 나무 아래에 앉았다. 그때 어떤 아지바카가 쿠시나라에서 만다라바 꽃을 가지고 파바를 향해 먼 길을 오고 있었다. 마하깟사파 존자는 그 아지바카가 멀리서 오는 것을 보고 그에게 이와 같이 물었다. “도반이여, 우리 스승님을 아시오?” “도반이여, 압니다. 사문 고타마께서 반열반하신 지 오늘로 이레가 되었습니다. 그곳에서 이 만다라바 꽃을 가져온 것입니다.” 그러자 그곳에 있던 비구들 중 탐욕을 다 떨치지 못한 일부 비구들은 팔을 치켜들고 울부짖었으며, 벼랑에서 떨어지듯 쓰러지기도 하고, 이리저리 몸을 뒤틀며 굴러다녔다. “세존께서 너무나 빨리 반열반하셨구나. 선서께서 너무나 빨리 반열반하셨구나. 세상의 눈이 너무나 빨리 사라졌구나”라고 말하며 통곡했다. 그러나 탐욕을 떨쳐버린 비구들은 마음을 챙기고 알아차리며 “상카라(형성된 것)는 무상한 것이니, 이를 어찌하겠는가?”라며 감내했다.

๒๓๒. เตน โข ปน สมเยน สุภทฺโท นาม วุทฺธปพฺพชิโต ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข สุภทฺโท วุทฺธปพฺพชิโต เต [Pg.134] ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณน. อุปทฺทุตา จ โหม – ‘อิทํ โว กปฺปติ, อิทํ โว น กปฺปตี’ติ. อิทานิ ปน มยํ ยํ อิจฺฉิสฺสาม, ตํ กริสฺสาม, ยํ น อิจฺฉิสฺสาม, น ตํ กริสฺสามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ. นนุ เอตํ, อาวุโส, ภควตา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ – ‘สพฺเพเหว ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว’. ตํ กุเตตฺถ, อาวุโส, ลพฺภา. ‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ ตถาคตสฺสาปิ สรีรํ มา ปลุชฺชี’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

232. 그때 수밧다라는 이름의 늙어서 출가한 자가 그 회중에 앉아 있었다. 그때 늙어서 출가한 수밧다는 그 비구들에게 이와 같이 말했다. “도반들이여, 그만하시오. 슬퍼하지 말고 울지 마시오. 우리는 그 위대한 사문으로부터 이제야 잘 벗어났소. ‘이것은 해도 된다, 이것은 하면 안 된다’라고 하며 우리를 괴롭혔는데, 이제 우리는 우리가 하고 싶은 일을 하고, 하기 싫은 일은 하지 않아도 될 것이오.” 그러자 마하깟사파 존자가 비구들에게 일렀다. “도반들이여, 그만하시오. 슬퍼하지 말고 울지 마시오. 도반들이여, 세존께서는 이미 전부터 말씀하지 않으셨습니까? ‘사랑하고 마음에 드는 모든 것과는 헤어지게 마련이고, 떨어지게 마련이며, 변하게 마련이다’라고 말입니다. 도반들이여, 그러니 어찌하겠습니까? ‘생겨나고 존재하며 형성된 것, 파괴되기 마련인 것인데, 여래의 몸이라 해서 파괴되지 않기를’ 바라는 것은 있을 수 없는 일입니다.”

๒๓๓. เตน โข ปน สมเยน จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อนุรุทฺธ, เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม จตฺตาโร มลฺลปาโมกฺขา สีสํนฺหาตา อหตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา – ‘มยํ ภควโต จิตกํ อาฬิมฺเปสฺสามา’ติ น สกฺโกนฺติ อาฬิมฺเปตุ’’นฺติ? ‘‘อญฺญถา โข, วาเสฏฺฐา, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ. ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘เทวตานํ โข, วาเสฏฺฐา, อธิปฺปาโย – ‘อยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปฺปนฺโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. น ตาว ภควโต จิตโก ปชฺชลิสฺสติ, ยาวายสฺมา มหากสฺสโป ภควโต ปาเท สิรสา น วนฺทิสฺสตี’’’ติ. ‘‘ยถา, ภนฺเต, เทวตานํ อธิปฺปาโย, ตถา โหตู’’ติ.

233. 그때 머리를 감고 새 옷을 입은 네 명의 우두머리 말라족 사람들이 “우리가 세존의 장작더미에 불을 붙이겠다”라고 하였으나 불을 붙일 수가 없었다. 그러자 쿠시나라의 말라족 사람들은 아누룻다 존자에게 여쭈었다. “아누룻다 존자시여, 머리를 감고 새 옷을 입은 이 네 명의 우두머리 말라족 사람들이 세존의 장작더미에 불을 붙이려 하는데도 불이 붙지 않는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?” “와셋타들이여, 천신들의 의도가 다르기 때문입니다.” “존자시여, 천신들의 의도는 어떠합니까?” “와셋타들이여, 천신들의 의도는 이러합니다. ‘마하깟사파 존자가 오백 명가량의 큰 비구 승가와 함께 파바에서 쿠시나라로 오고 있다. 마하깟사파 존자가 세존의 발에 머리 숙여 예배하기 전까지는 세존의 장작더미에 불이 붙지 않게 하리라’는 것입니다.” “존자시여, 천신들의 의도대로 되게 하소서.”

๒๓๔. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน กุสินารา มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ, เยน ภควโต จิตโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทิ. ตานิปิ โข ปญฺจภิกฺขุสตานิ เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ จิตกํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทึสุ. วนฺทิเต จ ปนายสฺมตา มหากสฺสเปน เตหิ จ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สยเมว ภควโต จิตโก ปชฺชลิ.

234. 그때 마하깟사파 존자는 쿠시나라의 마꾸따반다나라고 불리는 말라족의 사당, 세존의 장작더미가 있는 곳으로 갔다. 다가가서 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 합장한 뒤, 장작더미를 오른쪽으로 세 번 돌고 세존의 발에 머리 숙여 예배했다. 그 오백 명의 비구들도 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 합장한 뒤, 장작더미를 오른쪽으로 세 번 돌고 세존의 발에 머리 숙여 예배했다. 마하깟사파 존자와 오백 명의 비구들이 예배를 마치자마자, 세존의 장작더미에 저절로 불이 붙었다.

๒๓๕. ฌายมานสฺส [Pg.135] โข ปน ภควโต สรีรสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ, น มสิ; เอวเมว ภควโต สรีรสฺส ฌายมานสฺส ยํ อโหสิ ฉวีติ วา จมฺมนฺติ วา มํสนฺติ วา นฺหารูติ วา ลสิกาติ วา, ตสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ, น มสิ; สรีราเนว อวสิสฺสึสุ. เตสญฺจ ปญฺจนฺนํ ทุสฺสยุคสตานํ ทฺเวว ทุสฺสานิ น ฑยฺหึสุ ยญฺจ สพฺพอพฺภนฺตริมํ ยญฺจ พาหิรํ. ทฑฺเฒ จ โข ปน ภควโต สรีเร อนฺตลิกฺขา อุทกธารา ปาตุภวิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. อุทกสาลโตปิ อพฺภุนฺนมิตฺวา ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสิ. โกสินารกาปิ มลฺลา สพฺพคนฺโธทเกน ภควโต จิตกํ นิพฺพาเปสุํ. อถ โข โกสินารกา มลฺลา ภควโต สรีรานิ สตฺตาหํ สนฺธาคาเร สตฺติปญฺชรํ กริตฺวา ธนุปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ มาเลหิ คนฺเธหิ สกฺกรึสุ ครุํ กรึสุ มาเนสุํ ปูเชสุํ.

235. 부처님의 몸이 불탈 때 겉껍질, 속껍질, 살, 힘줄, 관절액 등은 재도 그을음도 남지 않았으며 오직 사리만이 남았다. 마치 버터나 기름이 탈 때 재나 그을음이 남지 않는 것과 같이, 부처님의 몸이 불탈 때 겉껍질, 속껍질, 살, 힘줄, 관절액 등은 재도 그을음도 남지 않았으며 오직 사리만이 남았다. 오백 쌍의 천 중 가장 안쪽의 천과 가장 바깥쪽의 천, 오직 이 두 벌의 천만은 타지 않았다. 부처님의 몸이 다 타자 하늘에서 물줄기가 나타나 부처님의 화장용 장작더미를 껐고, 물을 머금은 살라 나무에서도 물이 솟아나와 부처님의 화장용 장작더미를 껐으며, 쿠시나라의 말라족들도 모든 종류의 향수로 부처님의 화장용 장작더미를 껐다. 그 후 쿠시나라의 말라족들은 7일 동안 공회당에서 창으로 울타리를 치고 활로 성벽을 만들어 세존의 사리를 모시고 춤과 노래, 악기 연주, 꽃과 향으로 존중하고 공경하며 경배하고 공양하였다.

สรีรธาตุวิภาชนํ

부처님 사리의 분배

๒๓๖. อสฺโสสิ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

236. 마가다의 왕이자 웨데히 왕비의 아들인 아자타삿투는 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 마가다의 왕 웨데히 부트라 아자타삿투는 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 나 또한 크샤트리야이다. 나도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 나 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสุํ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวสาลิกา ลิจฺฉวี โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

웨살리의 릿차위족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 웨살리의 릿차위족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 우리 또한 크샤트리야들이다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสุํ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข กปิลวตฺถุวาสี สกฺยา โกสินารกานํ มลฺลานํ [Pg.136] ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ ญาติเสฏฺโฐ, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

카필라왓투에 사는 샤카족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 카필라왓투의 샤카족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 우리의 가장 높으신 친족이시다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสุํ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข อลฺลกปฺปกา พุลโย โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

알라카파의 불리족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 알라카파의 불리족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 우리 또한 크샤트리야들이다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสุํ โข รามคามกา โกฬิยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข รามคามกา โกฬิยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

라마가마의 콜리야족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 라마가마의 콜리야족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 우리 또한 크샤트리야들이다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสิ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข เวฏฺฐทีปโก พฺราหฺมโณ โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสิ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย อหํ ปิสฺมิ พฺราหฺมโณ, อหมฺปิ อรหามิ ภควโต สรีรานํ ภาคํ, อหมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ.

웨타디파의 브라만도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 웨타디파의 브라만은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 나는 브라만이다. 나도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 나 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ.

파와의 말라족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 파와의 말라족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 우리 또한 크샤트리야들이다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.'

เอวํ วุตฺเต โกสินารกา มลฺลา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจุํ – ‘‘ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเต ปรินิพฺพุโต, น มยํ ทสฺสาม ภควโต สรีรานํ ภาค’’นฺติ.

이와 같이 말하자, 쿠시나라의 말라족들은 그 무리와 집단들에게 이와 같이 대답했다. '세존께서는 우리 마을의 경계 안에서 반열반하셨소. 그러니 우리는 세존의 사리 몫을 내어주지 않겠소.'

๒๓๗. เอวํ วุตฺเต โทโณ พฺราหฺมโณ เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ –

237. 이렇게 말하자, 도나 브라만이 그 무리와 집단들에게 이와 같이 말했다.

‘‘สุณนฺตุ [Pg.137] โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก ;

พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท;

น หิ สาธุ ยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร.

'여러분, 저의 한 마디를 들어보십시오. 우리의 부처님께서는 인내를 가르치신 분입니다. 최상의 분이신 부처님의 사리를 나누는 일로 싸움이 일어나는 것은 결코 좋지 않습니다.'

สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค;

วิตฺถาริกา โหนฺตุ ทิสาสุ ถูปา,พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา’’ติ.

'여러분, 우리 모두 화합하고 일치하며 기쁜 마음으로 사리를 여덟 부분으로 나눕시다. 여러 방향에 탑이 널리 세워지게 합시다. 많은 이들이 지혜의 눈을 갖추신 부처님께 신심을 내고 있습니다.'

๒๓๘. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตฺวญฺเญว ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สวิภตฺตํ วิภชาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เตสํ สงฺฆานํ คณานํ ปฏิสฺสุตฺวา ภควโต สรีรานิ อฏฺฐธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตฺวา เต สงฺเฆ คเณ เอตทโวจ – ‘‘อิมํ เม โภนฺโต ตุมฺพํ ททนฺตุ อหมฺปิ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามี’’ติ. อทํสุ โข เต โทณสฺส พฺราหฺมณสฺส ตุมฺพํ.

238. '브라만여, 그렇다면 그대가 직접 세존의 사리를 여덟 부분으로 공평하게 잘 나누어 주시오.' 도나 브라만은 '알겠습니다, 여러분'이라고 그 무리와 집단들에게 응답하고, 세존의 사리를 여덟 부분으로 공평하고 조화롭게 나눈 뒤 그들에게 이와 같이 말했다. '여러분, 저에게 사리를 잰 이 그릇(툼바)을 주십시오. 저 또한 이 그릇을 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠습니다.' 이에 그들은 도나 브라만에게 그 그릇을 주었다.

อสฺโสสุํ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา – ‘‘ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข ปิปฺปลิวนิยา โมริยา โกสินารกานํ มลฺลานํ ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘ภควาปิ ขตฺติโย มยมฺปิ ขตฺติยา, มยมฺปิ อรหาม ภควโต สรีรานํ ภาคํ, มยมฺปิ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘นตฺถิ ภควโต สรีรานํ ภาโค, วิภตฺตานิ ภควโต สรีรานิ. อิโต องฺคารํ หรถา’’ติ. เต ตโต องฺคารํ หรึสุ.

피팔리와나의 모리야족들도 '세존께서 쿠시나라에서 반열반하셨다'는 소식을 들었다. 이에 피팔리와나의 모리야족들은 쿠시나라의 말라족에게 전령을 보내 이와 같이 전했다. '세존께서는 크샤트리야이셨고 우리 또한 크샤트리야들이다. 우리도 세존의 사리를 나누어 가질 자격이 있으니, 우리 역시 세존의 사리를 모신 탑을 세우고 공양을 올리겠다.' (쿠시나라의 말라족들이 답했다.) '세존의 사리는 더 이상 나눌 몫이 없소. 사리는 이미 다 분배되었소. 여기 남은 숯을 가져가시오.' 이에 그들은 그곳에서 숯을 가져갔다.

ธาตุถูปปูชา

사리탑에 대한 공양

๒๓๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชคเห ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. เวสาลิกาปิ ลิจฺฉวี เวสาลิยํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. กปิลวตฺถุวาสีปิ สกฺยา กปิลวตฺถุสฺมึ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อลฺลกปฺปกาปิ พุลโย อลฺลกปฺเป ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. รามคามกาปิ โกฬิยา รามคาเม ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. เวฏฺฐทีปโกปิ พฺราหฺมโณ เวฏฺฐทีเป ภควโต [Pg.138] สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปาเวยฺยกาปิ มลฺลา ปาวายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โกสินารกาปิ มลฺลา กุสินารายํ ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. โทโณปิ พฺราหฺมโณ ตุมฺพสฺส ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. ปิปฺปลิวนิยาปิ โมริยา ปิปฺปลิวเน องฺคารานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ. อิติ อฏฺฐ สรีรถูปา นวโม ตุมฺพถูโป ทสโม องฺคารถูโป. เอวเมตํ ภูตปุพฺพนฺติ.

239. 그때 마가다의 왕인 웨데히 부인의 아들 아자타삿투는 라자가하에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 웨살리의 릿차위족들도 웨살리에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 까필라왓투에 사는 사끼야족들도 까필라왓투에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 알라깝빠의 불리족들도 알라깝빠에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 라마가마의 꼴리야족들도 라마가마에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 웨ṭṭ하디빠의 바라문도 웨ṭṭ하디빠에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 빠와의 말라족들도 빠와에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 꾸시나라의 말라족들도 꾸시나라에서 세존의 사리들을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 도나 바라문은 사리를 담았던 발골함(tumba)을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 삡빨리와나의 모리야족들은 삡빨리와나에서 (화장하고 남은) 숯(aṅgāra)을 위해 탑을 세우고 공양을 올렸다. 이와 같이 여덟 개의 사리탑과 아홉 번째 발골함 탑, 열 번째 숯 탑이 생겨났다. 이것이 과거에 있었던 일이다.

๒๔๐. อฏฺฐโทณํ จกฺขุมโต สรีรํ, สตฺตโทณํ ชมฺพุทีเป มเหนฺติ.

240. 오안(五眼)을 갖추신 분의 사리는 여덟 도나(doṇa, 되)였으니, 그중 일곱 도나는 잠부디빠(인도 대륙) 사람들이 받들어 모시고 있다.

เอกญฺจ โทณํ ปุริสวรุตฺตมสฺส, รามคาเม นาคราชา มเหติ.

최상의 인간이신 분의 사리 한 도나는 라마가마에서 용왕이 받들어 모시고 있다.

เอกาหิ ทาฐา ติทิเวหิ ปูชิตา, เอกา ปน คนฺธารปุเร มหียติ;

กาลิงฺครญฺโญ วิชิเต ปุเนกํ, เอกํ ปน นาคราชา มเหติ.

치사리(齒舍利) 한 분은 천상 세계(타와팅사)에서 공양 받고 있고, 다른 한 분은 간다라 성에서 받들어 모셔지고 있다. 또 다른 한 분은 깔링가 왕의 영토에서 공양 받고 있으며, 다른 한 분은 용왕이 받들어 모시고 있다.

ตสฺเสว เตเชน อยํ วสุนฺธรา,อายาคเสฏฺเฐหิ มหี อลงฺกตา;

เอวํ อิมํ จกฺขุมโต สรีรํ,สุสกฺกตํ สกฺกตสกฺกเตหิ.

그 사리의 위신력으로 인해 이 대지는 가장 수승한 공양물들로 장엄되었도다. 이와 같이 눈을 갖추신 분의 이 사리는 공양을 올리는 이들 중에서도 으뜸가는 이들에 의해 지극히 공경받고 있도다.

เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทปูชิโต,มนุสฺสินฺทเสฏฺเฐหิ ตเถว ปูชิโต;

ตํ วนฺทถ ปญฺชลิกา ลภิตฺวา,พุทฺโธ หเว กปฺปสเตหิ ทุลฺลโภติ.

신들의 왕, 용들의 왕, 인간들의 왕에게 공양을 받으셨고, 그와 같이 인간의 왕들 중에서도 가장 수승한 이들에 의해 공양을 받으셨도다. 그 사리를 얻었으니 모두 합장하여 예배하라. 부처님은 참으로 백 겁(劫)의 세월이 흘러도 뵙기 어려운 분이라네.

จตฺตาลีส สมา ทนฺตา, เกสา โลมา จ สพฺพโส;

เทวา หรึสุ เอเกกํ, จกฺกวาฬปรมฺปราติ.

고른 마흔 개의 치아와 머리카락과 털 사리들 모두를, 신들이 하나하나씩 차례로 온 세계(시방 세계)로 모셔 갔도다.

มหาปรินิพฺพานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

세 번째로 전승된 대반열반경이 끝났다.

๔. มหาสุทสฺสนสุตฺตํ

4. 마하수닷사나 경 (Mahāsudassana Sutta)

๒๔๑. เอวํ [Pg.139] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา, ภนฺเต, ภควา อิมสฺมึ ขุทฺทกนครเก อุชฺชงฺคลนครเก สาขานครเก ปรินิพฺพายิ. สนฺติ, ภนฺเต, อญฺญานิ มหานครานิ. เสยฺยถิทํ – จมฺปา, ราชคหํ, สาวตฺถิ, สาเกตํ, โกสมฺพี, พาราณสี; เอตฺถ ภควา ปรินิพฺพายตุ. เอตฺถ พหู ขตฺติยมหาสาลา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา ตถาคเต อภิปฺปสนฺนา, เต ตถาคตสฺส สรีรปูชํ กริสฺสนฺตี’’ติ.

241. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 꾸시나라의 말라족들이 소유한 살라 나무 숲인 우빠왓따나에 계셨는데, 쌍으로 된 살라 나무들 사이에서 반열반하실 무렵이었다. 그때 아난다 존자가 세존께 다가가 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아난다 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 세존께서는 이런 작고 보잘것없는 마을, 거칠고 메마른 마을, 변방의 지류와 같은 마을에서 반열반하지 마소서. 세존이시여, 참빠, 라자가하, 사왓티, 사께따, 꼬쌈비, 바라나시와 같은 다른 큰 도성들이 있습니다. 세존께서는 그곳들 중 한 곳에서 반열반하소서. 그곳들에는 여래께 깊이 귀의한 권세 있는 크샤트리아 가문, 권세 있는 바라문 가문, 권세 있는 장자 가문의 사람들이 많이 있습니다. 그들이 여래의 사신(舍身)에 공양을 올릴 것입니다."

๒๔๒. ‘‘มา เหวํ, อานนฺท, อวจ; มา เหวํ, อานนฺท, อวจ – ขุทฺทกนครกํ อุชฺชงฺคลนครกํ สาขานครก’’นฺติ.

242. "아난다야, 그렇게 말하지 마라. 아난다야, '작고 보잘것없는 마을, 거칠고 메마른 마을, 변방의 지류와 같은 마을'이라고 그렇게 말하지 마라."

กุสาวตีราชธานี

왕도(王都) 꾸사와띠

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นาม อโหสิ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส อยํ กุสินารา กุสาวตี นาม ราชธานี อโหสิ. ปุรตฺถิเมน จ ปจฺฉิเมน จ ทฺวาทสโยชนานิ อายาเมน, อุตฺตเรน จ ทกฺขิเณน จ สตฺตโยชนานิ วิตฺถาเรน. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทวานํ อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี อิทฺธา เจว โหติ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณยกฺขา จ สุภิกฺขา จ; เอวเมว โข, อานนฺท, กุสาวตี ราชธานี อิทฺธา เจว อโหสิ ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา อโหสิ ทิวา เจว รตฺติญฺจ, เสยฺยถิทํ – หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน เภริสทฺเทน มุทิงฺคสทฺเทน วีณาสทฺเทน คีตสทฺเทน สงฺขสทฺเทน [Pg.140] สมฺมสทฺเทน ปาณิตาฬสทฺเทน ‘อสฺนาถ ปิวถ ขาทถา’ติ ทสเมน สทฺเทน.

"아난다야, 예전에 마하수닷사나라고 불리는 왕이 있었는데, 그는 머리에 기름을 부어 왕위에 오른 크샤트리아 전륜성왕으로서 사방의 바다를 경계로 하는 온 세상을 정복하고 영토를 안정시킨 이였다. 아난다야, 이 꾸시나라는 마하수닷사나 왕의 꾸사와띠라고 불리는 수도였다. 그 도성은 동서로 길이가 12유순(yojana)이었고, 남북으로 너비가 7유순이었다. 아난다야, 수도 꾸사와띠는 풍요롭고 번영했으며, 인구가 많고 사람들로 북적였으며 식량이 풍부했다. 아난다야, 마치 신들의 왕도인 알라까만다가 풍요롭고 번영하며 거주자가 많고 야차들로 북적이며 식량이 풍부한 것과 같이, 아난다야, 수도 꾸사와띠도 그처럼 풍요롭고 번영하며 인구가 많고 사람들로 북적였으며 식량이 풍부했다. 아난다야, 수도 꾸사와띠는 낮이나 밤이나 열 가지 소리가 끊이지 않았는데, 코끼리 소리, 말 소리, 수레 소리, 큰 북 소리, 작은 북 소리, 비나 소리, 노래 소리, 소라 소리, 징 소리, 손뼉 치는 소리, 그리고 열 번째로 '드십시오, 마시십시오, 맛보십시오'라고 말하는 소리들이었다."

‘‘กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอโก ปากาโร โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย, เอโก โลหิตงฺกมโย, เอโก มสารคลฺลมโย, เอโก สพฺพรตนมโย. กุสาวติยา, อานนฺท, ราชธานิยา จตุนฺนํ วณฺณานํ ทฺวารานิ อเหสุํ. เอกํ ทฺวารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. เอเกกสฺมึ ทฺวาเร สตฺต สตฺต เอสิกา นิขาตา อเหสุํ ติโปริสงฺคา ติโปริสนิขาตา ทฺวาทสโปริสา อุพฺเพเธน. เอกา เอสิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. กุสาวตี, อานนฺท, ราชธานี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ. เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ, โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ, มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ, โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ [Pg.141] รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

"아난다여, 쿠사바티 왕도는 일곱 겹의 담장으로 둘러싸여 있었다. 한 겹의 담장은 금으로 되어 있고, 한 겹은 은으로, 한 겹은 베루리야(청옥)로, 한 겹은 수적으로, 한 겹은 적보석으로, 한 겹은 마사라갈라(무늬보석)로, 한 겹은 온갖 보석으로 되어 있었다. 아난다여, 쿠사바티 왕도에는 네 가지 색깔의 문들이 있었다. 한 문은 금으로, 한 문은 은으로, 한 문은 베루리야로, 한 문은 수적으로 되어 있었다. 각각의 문에는 일곱 개씩의 문기둥이 세워져 있었는데, 기둥의 둘레는 세 길(포리사)이고 땅속으로 세 길의 깊이로 박혀 있으며 지상으로의 높이는 열두 길이었다. 한 기둥은 금으로, 한 기둥은 은으로, 한 기둥은 베루리야로, 한 기둥은 수적으로, 한 기둥은 적보석으로, 한 기둥은 마사라갈라로, 한 기둥은 온갖 보석으로 되어 있었다. 아난다여, 쿠사바티 왕도는 일곱 줄의 종려나무 숲으로 둘러싸여 있었다. 한 줄은 금으로 된 나무, 한 줄은 은으로 된 나무, 한 줄은 베루리야 나무, 한 줄은 수적 나무, 한 줄은 적보석 나무, 한 줄은 마사라갈라 나무, 한 줄은 온갖 보석으로 된 나무들이었다. 금으로 된 나무는 줄기가 금이고 잎과 열매는 은이었다. 은으로 된 나무는 줄기가 은이고 잎과 열매는 금이었다. 베루리야 나무는 줄기가 베루리야이고 잎과 열매는 수적이었다. 수적 나무는 줄기가 수적이고 잎과 열매는 베루리야였다. 적보석 나무는 줄기가 적보석이고 잎과 열매는 마사라갈라였다. 마사라갈라 나무는 줄기가 마사라갈라이고 잎과 열매는 적보석이었다. 온갖 보석으로 된 나무는 줄기도 온갖 보석이고 잎과 열매도 온갖 보석이었다. 아난다여, 그 종려나무 숲이 바람에 흔들릴 때 나는 소리는 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀했다. 아난다여, 마치 숙련된 연주자들이 잘 조율된 다섯 가지 악기로 구성된 합주를 할 때 그 소리가 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀한 것과 같았다. 아난다여, 그와 같이 그 종려나무 숲이 바람에 흔들릴 때 나는 소리는 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀했다. 아난다여, 당시 쿠사바티 왕도에서 노름에 빠진 자들과 술에 취한 자들과 향락을 즐기는 자들은 바람에 흔들리는 그 종려나무 숲의 소리에 맞춰 춤추며 즐거워했다."

จกฺกรตนํ

륜보(輪寶)

๒๔๓. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ จตูหิ จ อิทฺธีหิ. กตเมหิ สตฺตหิ? อิธานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปเนตํ – ‘‘ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ.

243. "아난다여, 마하수다사나 왕은 일곱 가지 보배와 네 가지 신통력을 갖추고 있었다. 어떤 것이 그 일곱 가지인가? 아난다여, 마하수다사나 왕이 보름날 포살일에 머리를 감고 포살계를 지키며 훌륭한 궁전의 상층에 올라가 있을 때, 천 개의 바퀴살과 테두리와 배꼽을 갖추고 모든 형태가 완벽한 천상의 륜보가 나타났다. 이를 보고 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었다. '나는 일찍이 이렇게 들었다. "머리에 관정을 받은 찰제리 왕이 보름날 포살일에 머리를 감고 포살계를 지키며 훌륭한 궁전의 상층에 올라가 있을 때, 천 개의 바퀴살과 테두리와 배꼽을 갖추고 모든 형태가 완벽한 천상의 륜보가 나타나면, 그 왕은 전륜성왕이 된다"라고. 내가 바로 그 전륜성왕이 아니겠는가?'"

๒๔๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน สุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย, ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ[Pg.142]. เย โข ปนานนฺท, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ. อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปนานนฺท, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา มหาสุทสฺสโน วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต มหาราช, อนุสาส มหาราชา’ติ. ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ น อาทาตพฺพํ, กาเมสุ มิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภณิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปนานนฺท, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

244. "아난다여, 그러자 마하수다사나 왕은 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 왼손으로 금 항아리를 잡은 뒤 오른손으로 륜보에 물을 뿌리며 이렇게 말했다. '존귀한 륜보여, 회전하라! 존귀한 륜보여, 승리하라!' 아난다여, 그러자 그 륜보는 동쪽 방향으로 회전해 나갔고, 마하수다사나 왕도 4군과 함께 그 뒤를 따랐다. 아난다여, 륜보가 멈추는 곳마다 마하수다사나 왕은 4군과 함께 머물렀다. 아난다여, 동방의 적대적인 왕들은 마하수다사나 왕에게 다가와 이렇게 말했다. '오십시오, 대왕이시여! 대왕의 오심을 환영합니다. 대왕이시여, 이곳은 대왕의 영토입니다. 대왕이시여, 저희를 다스려 주소서.' 마하수다사나 왕은 이렇게 말했다. '생명을 죽여서는 안 된다. 주지 않은 것을 가져가서는 안 된다. 음행을 저질러서는 안 된다. 거짓말을 해서는 안 된다. 술을 마셔서는 안 된다. 관례적인 세금을 거두며 생활하라.' 아난다여, 동방의 적대적인 왕들은 마하수다사나 왕의 추종자가 되었다. 아난다여, 그 륜보는 동해로 들어갔다가 다시 나와서 남쪽 방향으로 회전했다. (중략) 남해로 들어갔다가 다시 나와서 서쪽 방향으로 회전했다. (중략) 서해로 들어갔다가 다시 나와서 북쪽 방향으로 회전했다. 마하수다사나 왕은 4군과 함께 그 뒤를 따랐다. 아난다여, 륜보가 멈추는 곳마다 마하수다사나 왕은 4군과 함께 머물렀다. 아난다여, 북방의 적대적인 왕들은 마하수다사나 왕에게 다가와 이렇게 말했다. '오십시오, 대왕이시여! 대왕의 오심을 환영합니다. 대왕이시여, 이곳은 대왕의 영토입니다. 대왕이시여, 저희를 다스려 주소서.' 마하수다사나 왕은 이렇게 말했다. '생명을 죽여서는 안 된다. 주지 않은 것을 가져가서는 안 된다. 음행을 저질러서는 안 된다. 거짓말을 해서는 안 된다. 술을 마셔서는 안 된다. 관례적인 세금을 거두며 생활하라.' 아난다여, 북방의 적대적인 왕들은 마하수다사나 왕의 추종자가 되었다."

๒๔๕. ‘‘อถ โข ตํ, อานนฺท, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ.

245. 아난다여, 그 후 그 륜보(輪寶)는 사해(四海)를 끝으로 하는 땅을 정복하고 쿠사바티 왕도로 돌아와, 마치 차축에 고정된 것처럼 마하수닷사나 왕의 내궁 문 앞 공무를 집행하는 입구에 머물며 마하수닷사나 왕의 내궁을 장엄하였다. 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 륜보가 나타났다.

หตฺถิรตนํ

상보(象寶)

๒๔๖. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต สตฺตปฺปติฏฺโฐ อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม อุโปสโถ นาม นาคราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ หตฺถิยานํ, สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, หตฺถิรตนํ – เสยฺยถาปิ นาม คนฺธหตฺถาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว หตฺถิรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ หตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

246. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 상보가 나타났으니, 온몸이 하얗고 일곱 군데가 땅에 닿으며 신통력이 있고 허공을 날 수 있는 우포사타(Uposatha)라는 이름의 코끼리 왕이었다. 마하수닷사나 왕은 그것을 보고 마음이 기뻐하며 '보라, 참으로 훌륭한 코끼리 탈것이로다. 만약 길들여지기만 한다면.'이라고 생각했다. 아난다여, 그 후 그 상보는 마치 오랫동안 잘 길들여진 최상급의 가린다(Gandha) 코끼리처럼 곧바로 길들여졌다. 아난다여, 옛적에 마하수닷사나 왕은 그 상보를 시험해 보고자 이른 아침에 그것을 타고 사해를 끝으로 하는 대지를 두루 살핀 뒤, 쿠사바티 왕도로 돌아와 아침 식사를 하였다. 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 상보가 나타났다.

อสฺสรตนํ

마보(馬寶)

๒๔๗. ‘‘ปุน [Pg.143] จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ สพฺพเสโต กาฬสีโส มุญฺชเกโส อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม วลาหโก นาม อสฺสราชา. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จิตฺตํ ปสีทิ – ‘ภทฺทกํ วต โภ อสฺสยานํ สเจ ทมถํ อุเปยฺยา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, อสฺสรตนํ เสยฺยถาปิ นาม ภทฺโท อสฺสาชานิโย ทีฆรตฺตํ สุปริทนฺโต, เอวเมว ทมถํ อุปคจฺฉิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว อสฺสรตนํ วีมํสมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ อภิรุหิตฺวา สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อนุยายิตฺวา กุสาวตึ ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา ปาตราสมกาสิ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อสฺสรตนํ ปาตุรโหสิ.

247. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 마보가 나타났으니, 온몸이 하얗고 머리는 검으며 갈기는 문자(muñja) 풀처럼 부드럽고 신통력이 있으며 허공을 날 수 있는 발라하카(Valāhaka)라는 이름의 말 왕이었다. 마하수닷사나 왕은 그것을 보고 마음이 기뻐하며 '보라, 참으로 훌륭한 말 탈것이로다. 만약 길들여지기만 한다면.'이라고 생각했다. 아난다여, 그 후 그 마보는 마치 오랫동안 잘 길들여진 훌륭한 아자니(ājāniyo) 군마처럼 곧바로 길들여졌다. 아난다여, 옛적에 마하수닷사나 왕은 그 마보를 시험해 보고자 이른 아침에 그것을 타고 사해를 끝으로 하는 대지를 두루 살핀 뒤, 쿠사바티 왕도로 돌아와 아침 식사를 하였다. 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 마보가 나타났다.

มณิรตนํ

주보(珠寶)

๒๔๘. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มณิรตนํ ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตสฺส โข ปนานนฺท, มณิรตนสฺส อาภา สมนฺตา โยชนํ ผุฏา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว มณิรตนํ วีมํสมาโน จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มณึ ธชคฺคํ อาโรเปตฺวา รตฺตนฺธการติมิสาย ปายาสิ. เย โข ปนานนฺท, สมนฺตา คามา อเหสุํ, เต เตโนภาเสน กมฺมนฺเต ปโยเชสุํ ทิวาติ มญฺญมานา. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ มณิรตนํ ปาตุรโหสิ.

248. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 주보가 나타났다. 그것은 아름답고 순수하며 여덟 면을 지니고 잘 다듬어진 청정하고 투명하며 티 없이 모든 특징을 갖춘 보석인 베두리야(veḷuriya)였다. 아난다여, 그 주보의 광명은 사방 일 유순(yojana)까지 뻗어 나갔다. 아난다여, 옛적에 마하수닷사나 왕은 그 주보를 시험해 보고자 사중군(四中軍)을 정렬시키고 깃발 끝에 보석을 매달아 칠흑 같은 밤의 어둠 속에 행군하였다. 아난다여, 주변 마을 사람들은 그 광명을 보고 날이 밝았다고 생각하여 각자의 일을 시작하였다. 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 주보가 나타났다.

อิตฺถิรตนํ

여보(女寶)

๒๔๙. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกิสา นาติถูลา นาติกาฬิกา นาจฺโจทาตา อติกฺกนฺตา มานุสิวณฺณํ อปฺปตฺตา ทิพฺพวณฺณํ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ [Pg.144] นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาสปิจุโน วา. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส สีเต อุณฺหานิ คตฺตานิ โหนฺติ, อุณฺเห สีตานิ. ตสฺส โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนสฺส กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี อโหสิ ปจฺฉานิปาตินี กิงฺการปฏิสฺสาวินี มนาปจารินี ปิยวาทินี. ตํ โข ปนานนฺท, อิตฺถิรตนํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ มนสาปิ โน อติจริ, กุโต ปน กาเยน. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ อิตฺถิรตนํ ปาตุรโหสิ.

249. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 여보가 나타났으니, 용모가 매우 아름답고 보기에 좋으며 고결하여 최상의 살결을 갖추었으며, 너무 키가 크지도 작지도 않고, 너무 여위지도 뚱뚱하지도 않으며, 너무 가무잡잡하지도 너무 창백하지도 않아, 인간의 외모를 뛰어넘어 천상의 외모에 도달한 여인이었다. 아난다여, 그 여보의 몸의 촉감은 마치 솜이나 부드러운 목화와 같았다. 아난다여, 그 여보의 몸은 추울 때는 따뜻하고 더울 때는 시원했다. 아난다여, 그 여보의 몸에서는 산달향(旃檀香)이 나고, 입에서는 연꽃 향기가 났다. 아난다여, 그 여보는 마하수닷사나 왕보다 먼저 일어나고 나중에 잠자리에 들며, 무엇을 할지 묻고 공경하며 왕의 마음을 기쁘게 행동하고 사랑스럽게 말하였다. 아난다여, 그 여보는 마음으로라도 마하수닷사나 왕을 배신하지 않았는데, 하물며 몸으로 어찌 그러하겠는가? 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 여보가 나타났다.

คหปติรตนํ

거사보(居士寶)

๒๕๐. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ. ตสฺส กมฺมวิปากชํ ทิพฺพจกฺขุ ปาตุรโหสิ เยน นิธึ ปสฺสติ สสฺสามิกมฺปิ อสฺสามิกมฺปิ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหํ เต ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามี’ติ. ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตเมว คหปติรตนํ วีมํสมาโน นาวํ อภิรุหิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย นทิยา โสตํ โอคาหิตฺวา คหปติรตนํ เอตทโวจ – ‘อตฺโถ เม, คหปติ, หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. ‘เตน หิ, มหาราช, เอกํ ตีรํ นาวา อุเปตู’ติ. ‘อิเธว เม, คหปติ, อตฺโถ หิรญฺญสุวณฺเณนา’ติ. อถ โข ตํ, อานนฺท, คหปติรตนํ อุโภหิ หตฺเถหิ อุทกํ โอมสิตฺวา ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส กุมฺภึ อุทฺธริตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘อลเมตฺตาวตา มหาราช, กตเมตฺตาวตา มหาราช, ปูชิตเมตฺตาวตา มหาราชา’ติ? ราชา มหาสุทสฺสโน เอวมาห – ‘อลเมตฺตาวตา คหปติ, กตเมตฺตาวตา คหปติ, ปูชิตเมตฺตาวตา คหปตี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ คหปติรตนํ ปาตุรโหสิ.

250. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 거사보가 나타났다. 그에게는 업의 과보로 생긴 천안(天眼)이 있어 주인이 있거나 없는 매장된 보물을 모두 보았다. 그는 마하수닷사나 왕에게 다가가 이렇게 말하였다. '대왕이시여, 염려하지 마소서. 제가 왕을 위해 재물로 해야 할 일을 다 하겠나이다.' 아난다여, 옛적에 마하수닷사나 왕은 그 거사보를 시험해 보고자 배를 타고 갠지스강 한복판 물살 속으로 들어가 거사보에게 이렇게 말하였다. '거사여, 나에게 금과 은이 필요하다.' '대왕이시여, 그렇다면 배를 강가로 대어 주소서.' '거사여, 바로 여기 강 한복판에서 나에게 금과 은이 필요하다.' 아난다여, 그러자 그 거사보는 두 손으로 물속을 뒤져 금과 은이 가득 찬 항아리를 건져 올려 마하수닷사나 왕에게 이렇게 말하였다. '대왕이시여, 이 정도면 충분하시겠습니까? 대왕이시여, 이 정도면 다 된 것입니까? 대왕이시여, 이 정도면 공양을 올린 것이 되겠습니까?' 마하수닷사나 왕은 '거사여, 이 정도면 충분하다. 거사여, 이 정도면 다 된 것이다. 거사여, 이 정도면 공양을 올린 것이 된 것이다.'라고 말하였다. 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 거사보가 나타났다.

ปริณายกรตนํ

장군보(將軍寶)

๒๕๑. ‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล ราชานํ มหาสุทสฺสนํ [Pg.145] อุปยาเปตพฺพํ อุปยาเปตุํ, อปยาเปตพฺพํ อปยาเปตุํ, ฐเปตพฺพํ ฐเปตุํ. โส ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, เทว, โหหิ, อหมนุสาสิสฺสามี’ติ. รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส เอวรูปํ ปริณายกรตนํ ปาตุรโหสิ.

251. 아난다여, 다시 또 마하수닷사나 왕에게는 장군보가 나타났으니, 현명하고 지혜로우며 총명하여 마하수닷사나 왕에게 가까이할 자를 가까이하게 하고, 멀리할 자를 멀리하게 하며, 임명할 자를 임명할 능력이 있었다. 그는 마하수닷사나 왕에게 다가가 이렇게 말하였다. '대왕이시여, 염려하지 마소서. 제가 보필하겠나이다.' 아난다여, 마하수닷사나 왕에게는 이와 같은 장군보가 나타났다.

‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิเมหิ สตฺตหิ รตเนหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

아난다여, 마하수닷사나 왕은 이러한 일곱 가지 보배를 갖추고 있었다.

จตุอิทฺธิสมนฺนาคโต

네 가지 신통력을 갖추다.

๒๕๒. ‘‘ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ. กตมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ? อิธานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อภิรูโป อโหสิ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ปฐมาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

252. "아난다여, 마하수다사나 왕은 네 가지 신통력을 갖추고 있었다. 어떤 네 가지 신통력인가? 아난다여, 여기 마하수다사나 왕은 다른 사람들보다 훨씬 더 용모가 아름답고 보기 좋으며 우아하였고, 최상의 피부색을 갖추고 있었다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 이러한 첫 번째 신통력을 갖추고 있었다."

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทีฆายุโก อโหสิ จิรฏฺฐิติโก อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ทุติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

"아난다여, 또한 마하수다사나 왕은 다른 사람들보다 훨씬 더 수명이 길고 오래 살았다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 이러한 두 번째 신통력을 갖추고 있었다."

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อปฺปาพาโธ อโหสิ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย อติวิย อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย ตติยาย อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ.

"아난다여, 또한 마하수다사나 왕은 다른 사람들보다 훨씬 더 병이 없고 고통이 없었으며, 너무 차갑지도 않고 너무 뜨겁지도 않게 음식을 고르게 소화시키는 소화력을 갖추고 있었다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 이러한 세 번째 신통력을 갖추고 있었다."

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตา ปุตฺตานํ ปิโย โหติ มนาโป, เอวเมว โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน พฺราหฺมณคหปติกานํ ปิโย อโหสิ มนาโป. รญฺโญปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปิตุ ปุตฺตา ปิยา โหนฺติ มนาปา, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญปิ มหาสุทสฺสนสฺส พฺราหฺมณคหปติกา ปิยา อเหสุํ มนาปา.

"아난다여, 또한 마하수다사나 왕은 바라문들과 장자들에게 사랑받고 마음에 드는 존재였다. 아난다여, 마치 아버지가 아들들에게 사랑받고 마음에 드는 것과 같이, 아난다여, 그와 같이 마하수다사나 왕은 바라문들과 장자들에게 사랑받고 마음에 드는 존재였다. 아난다여, 마하수다사나 왕에게도 또한 바라문들과 장자들은 사랑스럽고 마음에 드는 존재였다. 아난다여, 마치 아버지가 아들들을 사랑하고 마음에 들어 하는 것과 같이, 아난다여, 그와 같이 마하수다사나 왕에게도 또한 바라문들과 장자들은 사랑스럽고 마음에 드는 존재였다."

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน จตุรงฺคินิยา เสนาย อุยฺยานภูมึ นิยฺยาสิ. อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อตรมาโน, เทว, ยาหิ, ยถา [Pg.146] ตํ มยํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. ราชาปิ, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน สารถึ อามนฺเตสิ – ‘อตรมาโน, สารถิ, รถํ เปเสหิ, ยถา อหํ พฺราหฺมณคหปติเก จิรตรํ ปสฺเสยฺย’นฺติ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาย จตุตฺถิยา อิทฺธิยา สมนฺนาคโต อโหสิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน อิมาหิ จตูหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต อโหสิ.

"아난다여, 예전에 마하수다사나 왕은 네 종류의 군대를 거느리고 공원으로 행차한 적이 있었다. 아난다여, 그때 바라문들과 장자들이 마하수다사나 왕에게 다가가서 이와 같이 말했다. '대왕이시여, 저희가 대왕을 더 오래 뵐 수 있도록 천천히 가소서.' 아난다여, 마하수다사나 왕도 마부에게 일렀다. '마부여, 내가 바라문들과 장자들을 더 오래 볼 수 있도록 수레를 천천히 몰아라.' 아난다여, 마하수다사나 왕은 이러한 네 번째 신통력을 갖추고 있었다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 이와 같은 네 가지 신통력을 갖추고 있었다."

ธมฺมปาสาทโปกฺขรณี

법의 궁전과 연못

๒๕๓. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย มาเปยฺย’นฺติ.

253. "아난다여, 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었다. '내가 이 야자나무 숲 사이마다 백 활의 거리(100 다누)를 두고 연못들을 조성하면 어떨까?'"

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ ตาลนฺตริกาสุ ธนุสเต ธนุสเต โปกฺขรณิโย. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อเหสุํ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

"아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 그 야자나무 숲 사이마다 백 활의 거리를 두고 연못들을 조성하였다. 아난다여, 그 연못들은 네 가지 색깔의 벽돌로 쌓여 있었다. 한 종류의 벽돌은 금으로 되어 있었고, 한 종류는 은으로, 한 종류는 청옥으로, 한 종류는 수정으로 되어 있었다."

‘‘ตาสุ โข ปนานนฺท, โปกฺขรณีสุ จตฺตาริ จตฺตาริ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ, เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ เอกํ เวฬุริยมยํ เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ, ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ, เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ตา โข ปนานนฺท, โปกฺขรณิโย ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อเหสุํ เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ โรปาเปยฺยํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏ’นฺติ. โรปาเปสิ โข[Pg.147], อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสุ โปกฺขรณีสุ เอวรูปํ มาลํ อุปฺปลํ ปทุมํ กุมุทํ ปุณฺฑรีกํ สพฺโพตุกํ สพฺพชนสฺส อนาวฏํ.

"아난다여, 그 연못들에는 네 가지 색깔로 된 네 개의 계단이 있었다. 하나의 계단은 금으로, 하나는 은으로, 하나는 청옥으로, 하나는 수정으로 되어 있었다. 금 계단에는 금 기둥과 은 가로대와 은 난간이 있었다. 은 계단에는 은 기둥과 금 가로대와 금 난간이 있었다. 청옥 계단에는 청옥 기둥과 수정 가로대와 수정 난간이 있었다. 수정 계단에는 수정 기둥과 청옥 가로대와 청옥 난간이 있었다. 아난다여, 그 연못들은 두 겹의 난간으로 둘러싸여 있었는데, 한 겹의 난간은 금으로 되어 있었고, 한 겹의 난간은 은으로 되어 있었다. 금 난간에는 금 기둥과 은 가로대와 은 난간이 있었다. 은 난간에는 은 기둥과 금 가로대와 금 난간이 있었다. 아난다여, 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었다. '내가 이 연못들에 청련화, 홍련화, 백련화 등 사계절 내내 피어 있고 모든 사람이 자유롭게 이용할 수 있는 이런 꽃들을 심게 하면 어떨까?' 아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 그 연못들에 청련화, 홍련화, 백련화 등 사계절 내내 피어 있고 모든 사람이 자유롭게 이용할 수 있는 이런 꽃들을 심게 하였다."

๒๕๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส ฐเปยฺยํ, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสฺสนฺตี’ติ. ฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร นฺหาปเก ปุริเส, เย อาคตาคตํ ชนํ นฺหาเปสุํ.

254. "아난다여, 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었다. '내가 이 연못가에 목욕 시중을 드는 사람들을 두어, 그들이 오는 사람마다 목욕을 시켜주게 하면 어떨까?' 아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 그 연못가에 목욕 시중을 드는 사람들을 두어, 그들이 오는 사람마다 목욕을 시켜주게 하였다."

‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อิมาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ ปฏฺฐเปยฺยํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺสา’ติ. ปฏฺฐเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตาสํ โปกฺขรณีนํ ตีเร เอวรูปํ ทานํ – อนฺนํ อนฺนฏฺฐิกสฺส, ปานํ ปานฏฺฐิกสฺส, วตฺถํ วตฺถฏฺฐิกสฺส, ยานํ ยานฏฺฐิกสฺส, สยนํ สยนฏฺฐิกสฺส, อิตฺถึ อิตฺถิฏฺฐิกสฺส, หิรญฺญํ หิรญฺญฏฺฐิกสฺส, สุวณฺณํ สุวณฺณฏฺฐิกสฺส.

"아난다여, 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었다. '내가 이 연못가에 이와 같은 보시를 베풀면 어떨까? 즉, 음식을 원하는 자에게는 음식을, 음료를 원하는 자에게는 음료를, 옷을 원하는 자에게는 옷을, 탈것을 원하는 자에게는 탈것을, 침상을 원하는 자에게는 침상을, 여인을 원하는 자에게는 여인을, 은을 원하는 자에게는 은을, 금을 원하는 자에게는 금을 보시하는 것이다.' 아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 그 연못가에 이와 같은 보시를 베풀었다. 즉, 음식을 원하는 자에게는 음식을, 음료를 원하는 자에게는 음료를, 옷을 원하는 자에게는 옷을, 탈것을 원하는 자에게는 탈것을, 침상을 원하는 자에게는 침상을, 여인을 원하는 자에게는 여인을, 은을 원하는 자에게는 은을, 금을 원하는 자에게는 금을 보시하였다."

๒๕๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺส อาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหตู’ติ. ‘อลํ โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ, ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ยํนูน มยํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปยฺยามา’ติ. เต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามา’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

255. 아난다여, 그때 브라만들과 거부들이 많은 재물을 가지고 마하수다사나 왕에게 나아가 이렇게 말했습니다. '대왕이시여, 이 많은 재물은 오직 대왕을 위해 가져온 것이니 대왕께서는 이를 받으십시오.' (그러자 왕이 대답했습니다.) '그만두시오, 그대들이여. 나에게도 법다운 세금으로 모은 이 재물이 매우 많소. 그 재물은 그대들의 것이 되게 하고, 여기서 더 가져가도록 하시오.' 그들은 왕에게 거절당하자 한쪽으로 물러나 이렇게 의논했습니다. '우리가 이 재물을 다시 각자의 집으로 가져가는 것은 우리에게 적절하지 않다. 우리가 마하수다사나 왕을 위해 궁전을 지어 드리는 것이 어떠한가?' 그들은 마하수다사나 왕에게 나아가 이렇게 말했습니다. '대왕이시여, 저희가 대왕을 위해 궁전을 지어 드리겠습니다.' 아난다여, 마하수다사나 왕은 침묵으로 그것을 허락했습니다.

๒๕๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ [Pg.148] ตฺวํ, สมฺม วิสฺสกมฺม, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ มาเปหิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ – ‘นิเวสนํ เต เทว, มาเปสฺสามิ ธมฺมํ นาม ปาสาท’นฺติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ตุณฺหีภาเวน.

256. 아난다여, 그때 신들의 왕인 사카(제석천)는 마하수다사나 왕의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고 비수가마 천자에게 명령했습니다. '오라, 벗 비수가마여, 마하수다사나 왕을 위해 담마(Dhamma)라는 이름의 궁전을 지어 드려라.' 아난다여, 비수가마 천자는 신들의 왕 사카의 말에 '그렇게 하겠습니다, 주시여'라고 응답하고, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 따와팅사(삼십삼천)에서 사라져 마하수다사나 왕 앞에 나타났습니다. 아난다여, 그때 비수가마 천자는 마하수다사나 왕에게 이렇게 말했습니다. '대왕이시여, 제가 대왕을 위해 담마라는 이름의 궁전을 지어 드리겠습니다.' 아난다여, 마하수다사나 왕은 침묵으로 그것을 허락했습니다.

‘‘มาเปสิ โข, อานนฺท, วิสฺสกมฺโม เทวปุตฺโต รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส นิเวสนํ ธมฺมํ นาม ปาสาทํ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ. อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส ติโปริสํ อุจฺจตเรน วตฺถุ จิตํ อโหสิ จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

아난다여, 비수가마 천자는 마하수다사나 왕을 위해 담마라는 이름의 궁전을 지었습니다. 아난다여, 담마 궁전은 동쪽과 서쪽으로 그 길이가 1유순이었고, 북쪽과 남쪽으로 그 너비가 반 유순이었습니다. 아난다여, 담마 궁전의 기단은 그 높이가 세 사람 키(3포리사) 정도였으며, 네 가지 색깔의 벽돌로 쌓여 있었습니다. 벽돌 중 하나는 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었으며, 하나는 청옥으로 된 것이었고, 하나는 수정으로 된 것이었습니다.

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุราสีติ ถมฺภสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอโก ถมฺโภ โสวณฺณมโย, เอโก รูปิยมโย, เอโก เวฬุริยมโย, เอโก ผลิกมโย. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท จตุนฺนํ วณฺณานํ ผลเกหิ สนฺถโต อโหสิ – เอกํ ผลกํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ.

아난다여, 담마 궁전에는 네 가지 색깔로 된 8만 4천 개의 기둥이 있었습니다. 기둥 중 하나는 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었으며, 하나는 청옥으로 된 것이었고, 하나는 수정으로 된 것이었습니다. 아난다여, 담마 궁전은 네 가지 색깔의 판석으로 깔려 있었습니다. 판석 중 하나는 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었으며, 하나는 청옥으로 된 것이었고, 하나는 수정으로 된 것이었습니다.

‘‘ธมฺมสฺส, อานนฺท, ปาสาทสฺส จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

아난다여, 담마 궁전에는 네 가지 색깔로 된 24개의 계단이 있었습니다. 계단 중 하나는 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었으며, 하나는 청옥으로 된 것이었고, 하나는 수정으로 된 것이었습니다. 황금으로 된 계단은 기둥은 황금으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 은으로 되어 있었습니다. 은으로 된 계단은 기둥은 은으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 황금으로 되어 있었습니다. 청옥으로 된 계단은 기둥은 청옥으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 수정으로 되어 있었습니다. 수정으로 된 계단은 기둥은 수정으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 청옥으로 되어 있었습니다.

‘‘ธมฺเม, อานนฺท, ปาสาเท จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ กูฏาคารํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ[Pg.149], เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมเย กูฏาคาเร รูปิยมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, รูปิยมเย กูฏาคาเร โสวณฺณมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, เวฬุริยมเย กูฏาคาเร ทนฺตมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ, ผลิกมเย กูฏาคาเร สารมโย ปลฺลงฺโก ปญฺญตฺโต อโหสิ. โสวณฺณมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร รูปิยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร โสวณฺณมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ, รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ผลิกมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ, เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร เวฬุริยมโย ตาโล ฐิโต อโหสิ, ตสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ, ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ.

아난다여, 담마 궁전에는 네 가지 색깔로 된 8만 4천 개의 다락방이 있었습니다. 다락방 중 하나는 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었으며, 하나는 청옥으로 된 것이었고, 하나는 수정으로 된 것이었습니다. 황금으로 된 다락방에는 은으로 된 침상이 마련되어 있었고, 은으로 된 다락방에는 황금으로 된 침상이 마련되어 있었으며, 청옥으로 된 다락방에는 상아로 된 침상이 마련되어 있었고, 수정으로 된 다락방에는 보석 나무(사라)로 된 침상이 마련되어 있었습니다. 황금으로 된 다락방의 문 앞에는 은으로 된 종려나무가 서 있었는데, 그 줄기는 은으로 되어 있었고 잎과 열매는 황금으로 되어 있었습니다. 은으로 된 다락방의 문 앞에는 황금으로 된 종려나무가 서 있었는데, 그 줄기는 황금으로 되어 있었고 잎과 열매는 은으로 되어 있었습니다. 청옥으로 된 다락방의 문 앞에는 수정으로 된 종려나무가 서 있었는데, 그 줄기는 수정으로 되어 있었고 잎과 열매는 청옥으로 되어 있었습니다. 수정으로 된 다락방의 문 앞에는 청옥으로 된 종려나무가 서 있었는데, 그 줄기는 청옥으로 되어 있었고 잎과 열매는 수정으로 되어 있었습니다.

๒๕๗. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ มาเปยฺยํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิสฺสามี’ติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร สพฺพโสวณฺณมยํ ตาลวนํ, ยตฺถ ทิวาวิหารํ นิสีทิ. ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ, เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ, รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ, โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

257. 아난다여, 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었습니다. '내가 마하위유하 다락방의 문 앞에 순금으로 된 종려나무 숲을 만들어, 그곳에서 낮 동안 머물며 쉬는 것이 어떠한가?' 아난다여, 마하수다사나 왕은 마하위유하 다락방의 문 앞에 순금으로 된 종려나무 숲을 만들었고, 그곳에서 낮 동안 머물며 쉬었습니다. 아난다여, 담마 궁전은 두 겹의 난간으로 둘러싸여 있었습니다. 하나의 난간은 황금으로 된 것이었고, 하나는 은으로 된 것이었습니다. 황금으로 된 난간은 기둥은 황금으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 은으로 되어 있었습니다. 은으로 된 난간은 기둥은 은으로 되어 있었고, 가로장과 난간은 황금으로 되어 있었습니다.

๒๕๘. ‘‘ธมฺโม, อานนฺท, ปาสาโท ทฺวีหิ กิงฺกิณิกชาเลหิ ปริกฺขิตฺโต อโหสิ – เอกํ ชาลํ โสวณฺณมยํ เอกํ รูปิยมยํ. โสวณฺณมยสฺส ชาลสฺส รูปิยมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ, รูปิยมยสฺส ชาลสฺส โสวณฺณมยา กิงฺกิณิกา อเหสุํ. เตสํ โข ปนานนฺท, กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส [Pg.150] สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต เตสํ กิงฺกิณิกชาลานํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ. นิฏฺฐิโต โข ปนานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน ทุทฺทิกฺโข โหติ มุสติ จกฺขูนิ; เอวเมว โข, อานนฺท, ธมฺโม ปาสาโท ทุทฺทิกฺโข อโหสิ มุสติ จกฺขูนิ.

258. “아난다여, ‘담마’라는 궁전은 두 겹의 방울 그물로 둘러싸여 있었습니다. 하나는 금으로 된 그물이었고, 다른 하나는 은으로 된 그물이었습니다. 금 그물에는 은 방울들이 달려 있었고, 은 그물에는 금 방울들이 달려 있었습니다. 아난다여, 바람에 흔들리는 그 방울 그물들의 소리는 참으로 감미롭고, 매혹적이며, 즐겁고, 황홀했습니다. 아난다여, 예를 들어 잘 조율되고 숙련된 연주가들이 연주하는 오조(五條) 악기의 소리가 감미롭고, 매혹적이며, 즐겁고, 황홀한 것과 같았습니다. 아난다여, 그와 같이 바람에 흔들리는 그 방울 그물들의 소리는 참으로 감미롭고, 매혹적이며, 즐겁고, 황홀했습니다. 아난다여, 그 당시 쿠사바티 왕도에서 노름과 유흥과 술에 빠져 지내던 자들은 바람에 흔들리는 그 방울 그물들의 소리에 맞추어 춤추며 즐거워했습니다. 아난다여, 완공된 ‘담마’ 궁전은 너무나 눈부셔서 제대로 쳐다볼 수 없을 정도였으며, 눈을 멀게 할 정도였습니다. 아난다여, 예를 들어 우기가 지난 마지막 달인 가을철에 구름 한 점 없이 맑은 하늘에서 떠오르는 태양이 너무나 눈부셔서 제대로 쳐다볼 수 없고 눈을 멀게 하는 것과 같았습니다. 아난다여, 그와 같이 ‘담마’ 궁전은 너무나 눈부셔서 제대로 쳐다볼 수 없었으며 눈을 멀게 할 정도였습니다.”

๒๕๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ มาเปยฺย’นฺติ. มาเปสิ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ธมฺมสฺส ปาสาทสฺส ปุรโต ธมฺมํ นาม โปกฺขรณึ. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ปุรตฺถิเมน ปจฺฉิเมน จ โยชนํ อายาเมน อโหสิ, อุตฺตเรน ทกฺขิเณน จ อฑฺฒโยชนํ วิตฺถาเรน. ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี จตุนฺนํ วณฺณานํ อิฏฺฐกาหิ จิตา อโหสิ – เอกา อิฏฺฐกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา.

259. “그때 아난다여, 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었습니다. ‘내가 담마 궁전 앞에 담마라고 불리는 연못을 만들면 어떨까.’ 아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 담마 궁전 앞에 담마라는 이름의 연못을 만들었습니다. 아난다여, 담마 연못은 동서로 그 길이가 1유순이었고, 남북으로 그 너비가 반 유순이었습니다. 아난다여, 담마 연못은 네 가지 색깔의 벽돌로 쌓여 있었으니, 금 벽돌, 은 벽돌, 청옥(베릴) 벽돌, 그리고 수정 벽돌이었습니다.”

‘‘ธมฺมาย, อานนฺท, โปกฺขรณิยา จตุวีสติ โสปานานิ อเหสุํ จตุนฺนํ วณฺณานํ – เอกํ โสปานํ โสวณฺณมยํ, เอกํ รูปิยมยํ, เอกํ เวฬุริยมยํ, เอกํ ผลิกมยํ. โสวณฺณมยสฺส โสปานสฺส โสวณฺณมยา ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยสฺส โสปานสฺส รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. เวฬุริยมยสฺส โสปานสฺส เวฬุริยมยา ถมฺภา อเหสุํ ผลิกมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. ผลิกมยสฺส โสปานสฺส ผลิกมยา ถมฺภา อเหสุํ เวฬุริยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

“아난다여, 담마 연못에는 네 가지 색깔로 된 스물네 개의 계단이 있었습니다. 어떤 계단은 금으로 되었고, 어떤 것은 은으로, 어떤 것은 청옥으로, 어떤 것은 수정으로 되어 있었습니다. 금으로 된 계단에는 금 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 은으로 되어 있었습니다. 은으로 된 계단에는 은 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 금으로 되어 있었습니다. 청옥으로 된 계단에는 청옥 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 수정으로 되어 있었습니다. 수정으로 된 계단에는 수정 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 청옥으로 되어 있었습니다.”

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี ทฺวีหิ เวทิกาหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา เวทิกา โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา. โสวณฺณมยาย เวทิกาย โสวณฺณมยา [Pg.151] ถมฺภา อเหสุํ รูปิยมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ. รูปิยมยาย เวทิกาย รูปิยมยา ถมฺภา อเหสุํ โสวณฺณมยา สูจิโย จ อุณฺหีสญฺจ.

“아난다여, 담마 연못은 두 겹의 난간으로 둘러싸여 있었습니다. 하나는 금으로 된 난간이었고, 다른 하나는 은으로 된 난간이었습니다. 금으로 된 난간에는 금 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 은으로 되어 있었습니다. 은으로 된 난간에는 은 기둥이 있었고, 가로대와 난간 머리는 금으로 되어 있었습니다.”

‘‘ธมฺมา, อานนฺท, โปกฺขรณี สตฺตหิ ตาลปนฺตีหิ ปริกฺขิตฺตา อโหสิ – เอกา ตาลปนฺติ โสวณฺณมยา, เอกา รูปิยมยา, เอกา เวฬุริยมยา, เอกา ผลิกมยา, เอกา โลหิตงฺกมยา, เอกา มสารคลฺลมยา, เอกา สพฺพรตนมยา. โสวณฺณมยสฺส ตาลสฺส โสวณฺณมโย ขนฺโธ อโหสิ รูปิยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. รูปิยมยสฺส ตาลสฺส รูปิยมโย ขนฺโธ อโหสิ โสวณฺณมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. เวฬุริยมยสฺส ตาลสฺส เวฬุริยมโย ขนฺโธ อโหสิ ผลิกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ผลิกมยสฺส ตาลสฺส ผลิกมโย ขนฺโธ อโหสิ เวฬุริยมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. โลหิตงฺกมยสฺส ตาลสฺส โลหิตงฺกมโย ขนฺโธ อโหสิ มสารคลฺลมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. มสารคลฺลมยสฺส ตาลสฺส มสารคลฺลมโย ขนฺโธ อโหสิ โลหิตงฺกมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. สพฺพรตนมยสฺส ตาลสฺส สพฺพรตนมโย ขนฺโธ อโหสิ, สพฺพรตนมยานิ ปตฺตานิ จ ผลานิ จ. ตาสํ โข ปนานนฺท, ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ, วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปญฺจงฺคิกสฺส ตูริยสฺส สุวินีตสฺส สุปฺปฏิตาฬิตสฺส สุกุสเลหิ สมนฺนาหตสฺส สทฺโท โหติ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ, เอวเมว โข, อานนฺท, ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺโท อโหสิ วคฺคุ จ รชนีโย จ ขมนีโย จ มทนีโย จ. เย โข ปนานนฺท, เตน สมเยน กุสาวติยา ราชธานิยา ธุตฺตา อเหสุํ โสณฺฑา ปิปาสา, เต ตาสํ ตาลปนฺตีนํ วาเตริตานํ สทฺเทน ปริจาเรสุํ.

“아난다여, 담마 연못은 일곱 줄의 야자나무 행렬로 둘러싸여 있었습니다. 한 줄은 금 야자나무, 한 줄은 은 야자나무, 한 줄은 청옥 야자나무, 한 줄은 수정 야자나무, 한 줄은 홍옥(루비) 야자나무, 한 줄은 마사라갈라 야자나무, 한 줄은 온갖 보석으로 된 야자나무였습니다. 금 야자나무는 줄기가 금으로 되어 있었고, 잎과 열매는 은으로 되어 있었습니다. 은 야자나무는 줄기가 은으로 되어 있었고, 잎과 열매는 금으로 되어 있었습니다. 청옥 야자나무는 줄기가 청옥으로 되어 있었고, 잎과 열매는 수정으로 되어 있었습니다. 수정 야자나무는 줄기가 수정으로 되어 있었고, 잎과 열매는 청옥으로 되어 있었습니다. 홍옥 야자나무는 줄기가 홍옥으로 되어 있었고, 잎과 열매는 마사라갈라로 되어 있었습니다. 마사라갈라 야자나무는 줄기가 마사라갈라로 되어 있었고, 잎과 열매는 홍옥으로 되어 있었습니다. 온갖 보석으로 된 야자나무는 줄기가 온갖 보석으로 되어 있었고, 잎과 열매도 온갖 보석으로 되어 있었습니다. 아난다여, 바람에 흔들리는 그 야자나무들의 소리는 참으로 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀했습니다. 아난다여, 마치 잘 조율되고 숙련된 이들이 연주하는 오조 악기의 소리가 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀한 것과 같았습니다. 아난다여, 그와 같이 바람에 흔들리는 그 야자나무들의 소리는 참으로 감미롭고 매혹적이며 즐겁고 황홀했습니다. 아난다여, 그 당시 쿠사바티 왕도에서 유흥을 즐기던 이들은 바람에 흔들리는 그 야자나무들의 소리에 맞추어 춤추며 즐거워했습니다.”

‘‘นิฏฺฐิเต โข ปนานนฺท, ธมฺเม ปาสาเท นิฏฺฐิตาย ธมฺมาย จ โปกฺขรณิยา ราชา มหาสุทสฺสโน ‘เย เตน สมเยน สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา’, เต สพฺพกาเมหิ สนฺตปฺเปตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิ.

“아난다여, 담마 궁전이 완공되고 담마 연못이 완공되자, 마하수다사나 왕은 그 당시 사문들 중에서 사문이라 인정받는 자들과 바라문들 중에서 바라문이라 인정받는 자들에게 모든 원하는 것들로 만족하게 공양을 올린 뒤, 담마 궁전으로 올라갔습니다.”

ปฐมภาณวาโร.

제1 낭송분(初分)이 끝났다.

ฌานสมฺปตฺติ

선정의 성취

๒๖๐. ‘‘อถ [Pg.152] โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, เสยฺยถิทํ ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’ติ.

260. “그때 아난다여, 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었습니다. ‘내가 지금 이토록 큰 신통력과 이토록 큰 위신력을 갖게 된 것은 과연 어떤 업의 결과이며 어떤 업의 과보인가?’ 이어서 아난다여, 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었습니다. ‘내가 지금 이토록 큰 신통력과 이토록 큰 위신력을 갖게 된 것은 바로 세 가지 업의 결과요, 세 가지 업의 과보이니, 곧 보시(Dāna)와 절제(Dama)와 지계(Saṃyama)의 결과이다.’”

‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวาเร ฐิโต อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ติฏฺฐ, กามวิตกฺก, ติฏฺฐ, พฺยาปาทวิตกฺก, ติฏฺฐ, วิหึสาวิตกฺก. เอตฺตาวตา กามวิตกฺก, เอตฺตาวตา พฺยาปาทวิตกฺก, เอตฺตาวตา วิหึสาวิตกฺกา’ติ.

아난다여, 그때 마하수다사나 왕은 마하비유하(Mahāviyūha)라는 누각이 있는 곳으로 가서, 그 누각의 문 앞에 서서 다음과 같이 우다나(udāna, 감흥어린 노래)를 읊었습니다. '감각적 욕망에 대한 사유(kāmavitakka)여, 멈추어라. 악의에 대한 사유(byāpādavitakka)여, 멈추어라. 해치려는 사유(vihiṃsāvitakka)여, 멈추어라. 감각적 욕망의 사유여, 너의 한계는 여기까지이다. 악의의 사유여, 너의 한계는 여기까지이다. 해치려는 사유여, 너의 한계는 여기까지이다.'

๒๖๑. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา โสวณฺณมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหาสิ, สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทสิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสิ.

261. 아난다여, 그때 마하수다사나 왕은 마하비유하 누각에 들어가 황금 침상에 앉아, 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 사유(vitakka)와 지속적 고찰(vicāra)이 있으며, 떨쳐버림에서 생긴 희열(pīti)과 행복(sukha)이 있는 초선(제1선)에 들어 머물렀습니다. 일으킨 사유와 지속적 고찰이 가라앉았기에, 자기 내면의 평온과 마음의 한결같음을 갖추고, 일으킨 사유와 지속적 고찰은 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머물렀습니다. 희열이 빛바랬기에 평온하게 머물고, 마음챙김과 알아차림을 갖추어 몸으로 행복을 느끼며, 성자들이 '평온하고 마음챙기며 행복하게 머문다'고 칭송하는 제3선에 들어 머물렀습니다. 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머물렀습니다.

๒๖๒. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมิตฺวา โสวณฺณมยํ กูฏาคารํ ปวิสิตฺวา รูปิยมเย ปลฺลงฺเก นิสินฺโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ. ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน [Pg.153] เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ.

262. 아난다여, 그때 마하수다사나 왕은 마하비유하 누각에서 나와 황금 누각으로 들어가 은 침상에 앉아, 자애(mettā)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물렀습니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 (가득 채웠습니다). 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서, 모든 이를 자신처럼 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 가득 채워 머물렀습니다. 연민(karuṇā)이 함께한 마음으로… (중략) …더불어 기뻐함(muditā)이 함께한 마음으로… (중략) …평온(upekkhā)이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물렀습니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 (가득 채웠습니다). 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서, 모든 이를 자신처럼 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 가득 채워 머물렀습니다.

จตุราสีติ นครสหสฺสาทิ

84,000개의 도시 등

๒๖๓. ‘‘รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นครสหสฺสานิ อเหสุํ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ อเหสุํ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ; จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ อเหสุํ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ; จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ อเหสุํ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ; จตุราสีติ รถสหสฺสานิ อเหสุํ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ; จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ อเหสุํ มณิรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อเหสุํ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ; จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ อเหสุํ คหปติรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อเหสุํ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ; จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ อเหสุํ ทุหสนฺทนานิ ทุกูลสนฺทานานิ กํสูปธารณานิ; จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ อเหสุํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ; (รญฺโญ, อานนฺท, มหาสุทสฺสนสฺส) จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ อเหสุํ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

263. 아난다여, 마하수다사나 왕에게는 쿠사와티(Kusāvatī) 왕도를 비롯하여 84,000개의 도시가 있었습니다. 담마(Dhamma) 궁전을 비롯하여 84,000개의 궁전이 있었습니다. 마하비유하(Mahāviyūha) 누각을 비롯하여 84,000개의 누각이 있었습니다. 금과 은, 상아, 단단한 나무로 만들어졌으며, 긴 털이 난 카펫, 흰 양모 이불, 꽃무늬를 수놓은 덮개, 영양 가죽으로 만든 귀한 깔개, 붉은색 천장이 있고 양쪽에 붉은색 베개를 둔 84,000개의 침상이 있었습니다. 황금 장식을 하고 황금 깃발을 세웠으며 금 그물망을 덮은 우포사타(Uposatha) 코끼리 왕을 비롯하여 84,000마리의 코끼리가 있었습니다. 황금 장식을 하고 황금 깃발을 세웠으며 금 그물망을 덮은 발라하카(Valāhaka) 말의 왕을 비롯하여 84,000마리의 말이 있었습니다. 사자 가죽, 호랑이 가죽, 표범 가죽, 붉은 모직물로 둘러싸여 있고 황금 장식과 황금 깃발, 금 그물망을 덮은 웨자얀타(Vejayanta) 전차를 비롯하여 84,000대의 전차가 있었습니다. 보석 보배를 비롯하여 84,000개의 보석이 있었습니다. 수밧다(Subhadda) 왕비를 비롯하여 84,000명의 여인이 있었습니다. 장자 보배를 비롯하여 84,000명의 장자가 있었습니다. 전륜성왕을 따르는 거사(Parināyaka, 장남) 보배를 비롯하여 84,000명의 귀족이 있었습니다. 우유를 끊임없이 짜낼 수 있고 금색 그릇으로 받는 84,000마리의 젖소가 있었습니다. 미세한 아마포, 미세한 면직물, 미세한 비단, 미세한 모직물로 된 84,000코티(koṭi, 억)의 옷감이 있었습니다. 아난다여, 마하수다사나 왕에게는 아침저녁으로 바쳐지는 식사가 84,000개의 솥에 지어졌습니다.

๒๖๔. ‘‘เตน [Pg.154] โข ปนานนฺท, สมเยน รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส เอตทโหสิ – ‘อิมานิ โข เม จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, ยํนูน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘อิมานิ โข เม, สมฺม ปริณายกรตน, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, เตน หิ, สมฺม ปริณายกรตน, วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตู’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อปเรน สมเยน วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ทฺเวจตฺตาลีสํ ทฺเวจตฺตาลีสํ นาคสหสฺสานิ สกึ สกึ อุปฏฺฐานํ อาคมํสุ.

264. 아난다여, 그 무렵 마하수다사나 왕에게는 84,000마리의 코끼리가 아침저녁으로 배알하러 왔습니다. 그때 마하수다사나 왕에게 이런 생각이 들었습니다. '이 84,000마리의 코끼리들이 아침저녁으로 나를 배알하러 오는구나. 100년이 지날 때마다 한 번씩, 42,000마리씩 나누어 배알하러 오게 한다면 참 좋겠구나.' 아난다여, 그래서 마하수다사나 왕은 거사 보배(Pariṇāyakaratana)를 불러 말했습니다. '벗 거사 보배여, 이 84,000마리의 코끼리들이 아침저녁으로 나를 배알하러 오는구나. 그러니 벗 거사 보배여, 이제부터는 100년이 지날 때마다 한 번씩, 42,000마리씩 나누어 배알하러 오게 하여라.' 아난다여, 거사 보배는 '대왕이시여, 그렇게 하겠습니다'라고 마하수다사나 왕에게 대답했습니다. 아난다여, 그 후 마하수다사나 왕에게는 나중 시대에 100년이 지날 때마다 한 번씩, 42,000마리씩 나누어 코끼리들이 배알하러 왔습니다.

สุภทฺทาเทวิอุปสงฺกมนํ

수밧다 왕비의 다가옴(배알)

๒๖๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน เอตทโหสิ – ‘จิรํ ทิฏฺโฐ โข เม ราชา มหาสุทสฺสโน. ยํนูนาหํ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อิตฺถาคารํ อามนฺเตสิ – ‘เอถ ตุมฺเห สีสานิ นฺหายถ ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปถ. จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, อยฺเย’ติ โข, อานนฺท, อิตฺถาคารํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา สีสานิ นฺหายิตฺวา ปีตานิ วตฺถานิ ปารุปิตฺวา เยน สุภทฺทา เทวี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปริณายกรตนํ อามนฺเตสิ – ‘กปฺเปหิ, สมฺม ปริณายกรตน, จตุรงฺคินึ เสนํ, จิรํ ทิฏฺโฐ โน ราชา มหาสุทสฺสโน, ราชานํ มหาสุทสฺสนํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, เทวี’ติ โข, อานนฺท, ปริณายกรตนํ สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา จตุรงฺคินึ เสนํ กปฺปาเปตฺวา สุภทฺทาย เทวิยา ปฏิเวเทสิ – ‘กปฺปิตา โข, เทวิ, จตุรงฺคินี เสนา, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา [Pg.155] เทวี จตุรงฺคินิยา เสนาย สทฺธึ อิตฺถาคาเรน เยน ธมฺโม ปาสาโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา เยน มหาวิยูหํ กูฏาคารํ เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา มหาวิยูหสฺส กูฏาคารสฺส ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สทฺทํ สุตฺวา – ‘กึ นุ โข มหโต วิย ชนกายสฺส สทฺโท’ติ มหาวิยูหา กูฏาคารา นิกฺขมนฺโต อทฺทส สุภทฺทํ เทวึ ทฺวารพาหํ อาลมฺพิตฺวา ฐิตํ, ทิสฺวาน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ – ‘เอตฺเถว, เทวิ, ติฏฺฐ มา ปาวิสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, โส ปุริโส รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มหาวิยูหา กูฏาคารา โสวณฺณมยํ ปลฺลงฺกํ นีหริตฺวา สพฺพโสวณฺณมเย ตาลวเน ปญฺญเปสิ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

265. “아난다여, 그 뒤 수밧다 왕비에게 수많은 세월, 수많은 수백 년, 수많은 수천 년이 흐른 뒤에 다음과 같은 생각이 들었습니다. ‘내가 마하수닷사나 왕을 뵙지 못한 지 오래되었구나. 내가 마하수닷사나 왕을 뵙기 위해 나아가는 것이 좋겠구나.’ 아난다여, 그래서 수밧다 왕비는 시녀들에게 일렀습니다. ‘이리 오너라, 그대들은 머리를 감고 노란색 옷을 입어라. 우리가 마하수닷사나 왕을 뵙지 못한 지 오래되었으니, 마하수닷사나 왕을 뵙기 위해 나아가리라.’ 아난다여, 시녀들은 ‘그렇게 하겠습니다, 마마’라고 수밧다 왕비에게 대답하고, 머리를 감고 노란색 옷을 입은 뒤 수밧다 왕비가 있는 곳으로 나아갔습니다. 아난다여, 그때 수밧다 왕비는 보신보석(輔臣寶石)에게 일렀습니다. ‘보신보석이여, 코끼리 부대·말 부대·전차 부대·보병 부대의 4종 군대를 준비하라. 우리가 마하수닷사나 왕을 뵙지 못한 지 오래되었으니, 마하수닷사나 왕을 뵙기 위해 나아가리라.’ 아난다여, 보신보석은 ‘그렇게 하겠습니다, 왕비 마마’라고 수밧다 왕비에게 대답하고, 4종 군대를 준비시킨 뒤 수밧다 왕비에게 보고했습니다. ‘왕비 마마, 4종 군대가 준비되었습니다. 이제 가시고자 하는 때에 행차하십시오.’ 아난다여, 그때 수밧다 왕비는 4종 군대 및 시녀들과 함께 담마 궁전이 있는 곳으로 나아갔습니다. 궁전에 도착하여 담마 궁전에 올라 마하위유하 다락방이 있는 곳으로 나아갔습니다. 그곳에 이르러 마하위유하 다락방의 문기둥을 붙잡고 섰습니다. 아난다여, 그때 마하수닷사나 왕은 소리를 듣고 ‘어찌하여 거대한 군중의 소리 같은 것이 들리는가?’라고 생각하며 마하위유하 다락방에서 나오다가, 수밧다 왕비가 문기둥을 붙잡고 서 있는 것을 보았습니다. 수밧다 왕비를 보고 왕은 이렇게 말했습니다. ‘왕비여, 거기 그대로 서 있으시오. 안으로 들어오지 마시오.’ 아난다여, 그때 마하수닷사나 왕은 어떤 한 사람을 불러 일렀습니다. ‘이보게 사람아, 이리로 오게. 마하위유하 다락방에서 황금 침상을 내어다가 온통 황금으로 된 종려나무 숲에 준비하게.’ 아난다여, 그 사람은 ‘그렇게 하겠습니다, 대왕이시여’라고 마하수닷사나 왕에게 대답하고, 마하위유하 다락방에서 황금 침상을 내어다가 온통 황금으로 된 종려나무 숲에 준비했습니다. 아난다여, 그때 마하수닷사나 왕은 오른쪽 옆구리를 바닥에 대고 한 발 위에 다른 발을 포개어 올린 채, 마음을 챙기고 알아차리며 사자처럼 누웠습니다.”

๒๖๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทาย เทวิยา เอตทโหสิ – ‘วิปฺปสนฺนานิ โข รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, มา เหว โข ราชา มหาสุทสฺสโน กาลมกาสี’ติ ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

266. “아난다여, 그때 수밧다 왕비에게 이런 생각이 들었습니다. ‘마하수닷사나 왕의 감관은 매우 맑고 피부색은 깨끗하며 밝구나. 마하수닷사나 왕께서 부디 돌아가시지 않기를.’ 그리고 왕비는 마하수닷사나 왕에게 이렇게 말했습니다.”

‘อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว[Pg.156], ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ, ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ชเนหิ ชีวิเต อเปกฺขํ กโรหี’ติ.

“‘대왕이시여, 쿠사와티 왕도를 비롯하여 대왕께는 이러한 8만 4천 개의 성읍이 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 담마 궁전을 비롯하여 대왕께는 이러한 8만 4천 개의 궁전이 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 마하위유하 다락방을 비롯하여 대왕께는 이러한 8만 4천 개의 다락방이 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 황금, 은, 상아, 혹은 단단한 나무로 만들어졌으며, 긴 털 양카펫, 흰 모직 카펫, 꽃무늬 모직 카펫, 카달리 사슴 가죽으로 만든 최고의 덮개를 깔고, 붉은 천장 덮개가 드리워져 있으며 양옆에 붉은 베개가 놓인 이러한 8만 4천 개의 침상이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 황금 장식을 하고 황금 깃발을 달고 황금 그물로 덮인 우포사타 코끼리 왕을 비롯하여 이러한 8만 4천 마리의 코끼리가 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 황금 장식을 하고 황금 깃발을 달고 황금 그물로 덮인 왈라하카 말의 왕을 비롯하여 이러한 8만 4천 마리의 말이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 사자 가죽, 호랑이 가죽, 표범 가죽, 노란색 모직물로 둘러싸고 황금 장식과 황금 깃발을 달고 황금 그물로 덮인 웨자얀타 전차를 비롯하여 이러한 8만 4천 대의 전차가 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 보석 보배를 비롯하여 이러한 8만 4천 개의 보석이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 여인 보배를 비롯하여 이러한 8만 4천 명의 여인이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 장자 보배를 비롯하여 이러한 8만 4천 명의 장자가 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 보신보석을 비롯하여 대왕을 수행하는 이러한 8만 4천 명의 크샤트리아들이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 절로 우유를 흘리고 놋그릇으로 우유를 받는 이러한 8만 4천 마리의 암소가 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 고운 아마포, 고운 면포, 고운 견직물, 고운 모직물로 된 이러한 8만 4천 코티의 옷들이 대왕께 있습니다. 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오. 대왕이시여, 아침저녁으로 올리는 식사인 이러한 8만 4천 솥의 밥이 대왕께 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 애착을 가지시고 목숨에 미련을 두십시오.’”

๒๖๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุภทฺทํ เทวึ เอตทโวจ –

267. “아난다여, 이와 같이 말했을 때, 마하수닷사나 왕은 수밧다 왕비에게 이렇게 말했습니다.”

‘ทีฆรตฺตํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ ปิเยหิ มนาเปหิ สมุทาจริตฺถ; อถ จ ปน มํ ตฺวํ ปจฺฉิเม กาเล อนิฏฺเฐหิ อกนฺเตหิ อปฺปิเยหิ อมนาเปหิ สมุทาจรสี’ติ. ‘กถํ จรหิ ตํ, เทว, สมุทาจรามี’ติ? ‘เอวํ โข มํ ตฺวํ, เทวิ, สมุทาจร – ‘‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ [Pg.157] กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต เทว จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’’’ติ.

“왕비여, 그대는 참으로 오랜 세월 동안 내가 원하고, 즐겁고, 사랑스럽고, 마음에 드는 말들로 나를 대해 왔소. 그런데 어찌하여 그대는 마지막 순간에 내가 원하지 않고, 즐겁지 않고, 사랑스럽지 않고, 마음에 들지 않는 말들로 나를 대하는 것이오?” “대왕이시여, 그렇다면 제가 어떻게 말씀드려야 하겠습니까?” “왕비여, 그대는 나에게 이렇게 말해주오. ‘대왕이시여, 사랑스럽고 마음에 드는 모든 것들과는 헤어지기 마련이고, 떨어지기 마련이며, 변하기 마련입니다. 대왕이시여, 미련을 가진 채 서거하지 마소서. 미련을 가진 채 죽는 것은 괴로운 일이며, 미련을 가진 채 죽는 것은 비난받는 일입니다. 대왕이시여, 쿠사바티 왕도를 비롯하여 이 8만 4천의 성읍들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 담마 궁전을 비롯하여 이 8만 4천의 궁전들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 마하비유하 누각을 비롯하여 이 8만 4천의 누각들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 금, 은, 상아, 단단한 나무로 만들어진, 긴 털 양단과 흰 양모 담요와 꽃무늬 자수 양단과 영양 가죽으로 만든 훌륭한 깔개가 깔려 있고, 붉은 천장 덮개와 양옆에 붉은 베개가 놓인 이 8만 4천의 침상들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 금 장식을 하고 금 깃발을 달고 금 그물로 덮인, 우포사타 코끼리 왕을 비롯한 이 8만 4천의 코끼리들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 금 장식을 하고 금 깃발을 달고 금 그물로 덮인, 발라하카 말 왕을 비롯한 이 8만 4천의 말들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 사자 가죽, 호랑이 가죽, 표범 가죽, 주황색 모직물로 둘러싸고 금 장식을 하고 금 깃발을 달고 금 그물로 덮인, 베자가얀타 전차를 비롯한 이 8만 4천의 전차들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 마니 보석을 비롯한 이 8만 4천의 보석들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 수밧다 왕비를 비롯한 이 8만 4천의 여인들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 거사 보석을 비롯한 이 8만 4천의 거사들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 수행하는 전륜성왕의 보좌관 보석을 비롯한 이 8만 4천의 귀족들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 젖이 절로 흐르고 청동 그릇으로 젖을 받는 이 8만 4천의 암소들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 미세한 아마포, 미세한 면직물, 미세한 비단, 미세한 모직물로 된 이 8만 4천 구비의 의복들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 아침저녁으로 바쳐지는 이 8만 4천 그릇의 밥들이 대왕의 소유입니다. 대왕이시여, 여기에서 욕심을 버리시고 목숨에 대한 미련을 갖지 마소서.’라고 말이오.”

๒๖๘. ‘‘เอวํ [Pg.158] วุตฺเต, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี ปโรทิ อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. อถ โข, อานนฺท, สุภทฺทา เทวี อสฺสูนิ ปุญฺฉิตฺวา ราชานํ มหาสุทสฺสนํ เอตทโวจ –

268. “아난다여, 이렇게 말하자 수밧다 왕비는 울음을 터뜨리며 눈물을 흘렸다. 아난다여, 그러자 수밧다 왕비는 눈물을 닦고 마하수다사나 왕에게 이렇게 말하였다.”

‘สพฺเพเหว, เทว, ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, มา โข ตฺวํ, เทว, สาเปกฺโข กาลมกาสิ, ทุกฺขา สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา, ครหิตา จ สาเปกฺขสฺส กาลงฺกิริยา. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ อิตฺถิรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห, ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต[Pg.159], เทว, จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสิ. อิมานิ เต, เทว, จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยติ. เอตฺถ, เทว, ฉนฺทํ ปชห ชีวิเต อเปกฺขํ มากาสี’ติ.

“대왕이시여, 사랑스럽고 마음에 드는 모든 것들과는 헤어지기 마련이고, 떨어지기 마련이며, 달라지기 마련입니다. 대왕이시여, 부디 미련을 둔 채 서거하지 마소서. 미련을 두고 죽는 것은 고통스러운 일이며, 미련을 두고 죽는 것은 비난받을 일입니다. 대왕이시여, 대왕께는 쿠사바티 왕도를 비롯한 84,000개의 도시가 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 담마 궁전을 비롯한 84,000개의 궁전이 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 마하비유하 누각을 비롯한 84,000개의 누각이 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 금으로 된 것, 은으로 된 것, 상아로 된 것, 견고한 보석으로 된 것, 긴 털이 난 카펫이 깔린 것, 흰 모직 덮개가 깔린 것, 꽃무늬 자수 덮개가 깔린 것, 영양 가죽으로 된 최상의 깔개가 깔린 것, 붉은 차일이 드리워진 것, 양쪽에 붉은 베개가 놓인 것을 포함한 84,000개의 침상이 있습니다. 대왕이시여, 이곳들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 금 장식을 하고 금 깃발을 세웠으며 금 그물로 덮인 우포사타 코끼리 왕을 비롯한 84,000마리의 코끼리가 있습니다. 대왕이시여, 이 코끼리들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 금 장식을 하고 금 깃발을 세웠으며 금 그물로 덮인 발라하카 말의 왕을 비롯한 84,000마리의 말이 있습니다. 대왕이시여, 이 말들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 사자 가죽을 두른 것, 호랑이 가죽을 두른 것, 표범 가죽을 두른 것, 노란색 모직포를 두른 것, 금 장식을 하고 금 깃발을 세웠으며 금 그물로 덮인 베자얀타 전차를 비롯한 84,000대의 전차가 있습니다. 대왕이시여, 이 전차들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 마니 보석을 비롯한 84,000개의 보석이 있습니다. 대왕이시여, 이 보석들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 왕비 보석을 비롯한 84,000명의 여인이 있습니다. 대왕이시여, 이 여인들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 장자 보석을 비롯한 84,000명의 장자가 있습니다. 대왕이시여, 이 장자들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 왕을 받드는 고문 보석을 비롯한 84,000명의 무사들이 있습니다. 대왕이시여, 이 무사들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 젖이 절로 흘러나와 청동 그릇으로 받아내는 84,000마리의 젖소가 있습니다. 대왕이시여, 이 젖소들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 고운 아마포, 고운 면직물, 고운 견직물, 고운 모직물로 된 84,000개 분량의 의복이 있습니다. 대왕이시여, 이 의복들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서. 대왕이시여, 대왕께는 아침저녁으로 올리는 84,000그릇의 밥이 있습니다. 대왕이시여, 이 음식들에 대한 욕탐을 버리시고 생명에 대한 미련을 갖지 마소서.”라고 수밧다 왕비가 말하였다.

พฺรหฺมโลกูปคมํ

범천 세상으로의 왕생

๒๖๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน นจิรสฺเสว กาลมกาสิ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวิสฺส ภตฺตสมฺมโท โหติ, เอวเมว โข, อานนฺท, รญฺโญ มหาสุทสฺสนสฺส มารณนฺติกา เวทนา อโหสิ. กาลงฺกโต จ, อานนฺท, ราชา มหาสุทสฺสโน สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชิ. ราชา, อานนฺท, มหาสุทสฺสโน จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬํ กีฬิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ คิหิภูโต ธมฺเม ปาสาเท พฺรหฺมจริยํ จริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ.

269. “아난다여, 그 후 머지않아 마하수다사나 왕은 서거하였다. 아난다여, 마치 장자나 장자의 아들이 맛있는 음식을 배불리 먹고 난 뒤에 식곤증이 생기는 것과 같이, 아난다여, 마하수다사나 왕에게 죽음의 순간에 나타난 느낌이 그와 같았다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 서거하여 선처인 범천의 세상에 태어났다. 아난다여, 마하수다사나 왕은 84,000년 동안 왕자로서 유희를 즐겼고, 84,000년 동안 부왕으로서 정사를 돌보았으며, 84,000년 동안 전륜성왕으로서 통치하였다. 그리고 84,000년 동안 재가자의 몸으로 담마 궁전에서 청정범행을 닦았다. 그는 네 가지 범주처(사무량심)를 닦고 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 세상에 태어나게 되었다.”

๒๗๐. ‘‘สิยา โข ปนานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสี’ติ, น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน ราชา มหาสุทสฺสโน อโหสึ. มม ตานิ จตุราสีติ นครสหสฺสานิ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปาสาทสหสฺสานิ ธมฺมปาสาทปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ กูฏาคารสหสฺสานิ มหาวิยูหกูฏาคารปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ โสวณฺณมยานิ รูปิยมยานิ ทนฺตมยานิ สารมยานิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ [Pg.160] อุภโตโลหิตกูปธานานิ, มม ตานิ จตุราสีติ นาคสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ อุโปสถนาคราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อสฺสสหสฺสานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ วลาหกอสฺสราชปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ รถสหสฺสานิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฏิจฺฉนฺนานิ เวชยนฺตรถปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ มณิสหสฺสานิ มณิรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ อิตฺถิสหสฺสานิ สุภทฺทาเทวิปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ คหปติสหสฺสานิ คหปติรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ ขตฺติยสหสฺสานิ อนุยนฺตานิ ปริณายกรตนปฺปมุขานิ, มม ตานิ จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ ทุหสนฺทนานิ กํสูปธารณานิ, มม ตานิ จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ, มม ตานิ จตุราสีติ ถาลิปากสหสฺสานิ สายํ ปาตํ ภตฺตาภิหาโร อภิหริยิตฺถ.

270. “아난다여, 그대에게 ‘그 당시에 마하수다사나 왕은 다른 사람이었을 것이다’라는 생각이 들지도 모르겠다. 그러나 아난다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 내가 바로 그 당시에 마하수다사나 왕이었다. 나에게는 쿠사바티 왕도를 비롯한 8만 4천 개의 성읍이 나의 소유였고, 담마 궁전을 비롯한 8만 4천 개의 궁전이 나의 소유였으며, 마하비유하 누각을 비롯한 8만 4천 개의 누각이 나의 소유였다. 금, 은, 상아, 견실한 나무로 만들어지고, 고나카 양털 담요, 파티카 흰 양털 요, 파탈리카 꽃무늬 요, 카달리 사슴 가죽으로 된 최상의 깔개들이 깔려 있으며, 붉은 천장과 양측에 붉은 베개가 갖춰진 8만 4천 개의 침상이 나의 소유였다. 금 장식을 하고 금 깃발을 달았으며 금 그물로 덮인 우포사타 코끼리 왕을 비롯한 8만 4천 마리의 코끼리가 나의 소유였고, 금 장식을 하고 금 깃발을 달았으며 금 그물로 덮인 발라하카 말의 왕을 비롯한 8만 4천 마리의 말이 나의 소유였다. 사자 가죽, 호랑이 가죽, 표범 가죽, 노란색 모직물로 덮여 있고 금 장식을 하고 금 깃발을 달았으며 금 그물로 덮인 웨자얀타 전차를 비롯한 8만 4천 대의 전차가 나의 소유였으며, 보석 중의 보석인 마니보배를 비롯한 8만 4천 개의 보석이 나의 소유였다. 수밧다 왕비를 비롯한 8만 4천 명의 여인이 나의 소유였고, 장자보를 비롯한 8만 4천 명의 장자가 나의 소유였다. 전륜성왕의 아들인 보좌관을 비롯하여 나를 따르던 8만 4천 명의 크샤트리아들이 나의 소유였다. 저절로 우유가 나오고 금 그릇으로 우유를 받는 8만 4천 마리의 암소가 나의 소유였고, 미세한 삼베, 미세한 면직물, 미세한 비단, 미세한 모직물로 된 8만 4천 코티의 의복이 나의 소유였으며, 아침저녁으로 올리는 공양물을 담은 8만 4천 개의 밥그릇이 나의 소유였다.”

๒๗๑. ‘‘เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินครสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ นครํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ กุสาวตี ราชธานี. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปาสาทสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปาสาโท โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ ธมฺโม ปาสาโท. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติกูฏาคารสหสฺสานํ เอกญฺเญว ตํ กูฏาคารํ โหติ, ยํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามิ ยทิทํ มหาวิยูหํ กูฏาคารํ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติปลฺลงฺกสหสฺสานํ เอโกเยว โส ปลฺลงฺโก โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริภุญฺชามิ ยทิทํ โสวณฺณมโย วา รูปิยมโย วา ทนฺตมโย วา สารมโย วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีตินาคสหสฺสานํ เอโกเยว โส นาโค โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ อุโปสโถ นาคราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอสฺสสหสฺสานํ เอโกเยว โส อสฺโส โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ วลาหโก อสฺสราชา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติรถสหสฺสานํ เอโกเยว โส รโถ โหติ, ยํ เตน สมเยน อภิรุหามิ ยทิทํ เวชยนฺตรโถ. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติอิตฺถิสหสฺสานํ เอกาเยว [Pg.161] สา อิตฺถี โหติ, ยา เตน สมเยน ปจฺจุปฏฺฐาติ ขตฺติยานี วา เวสฺสินี วา. เตสํ โข ปนานนฺท, วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติวตฺถโกฏิสหสฺสานํ เอกํเยว ตํ ทุสฺสยุคํ โหติ, ยํ เตน สมเยน ปริทหามิ โขมสุขุมํ วา กปฺปาสิกสุขุมํ วา โกเสยฺยสุขุมํ วา กมฺพลสุขุมํ วา. เตสํ โข ปนานนฺท, จตุราสีติถาลิปากสหสฺสานํ เอโกเยว โส ถาลิปาโก โหติ, ยโต นาฬิโกทนปรมํ ภุญฺชามิ ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ.

271. “아난다여, 그 8만 4천 개의 성읍 중에서 내가 당시에 머물렀던 도시는 쿠사바티 왕도 오직 하나뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 개의 궁전 중에서 내가 당시에 거주했던 궁전은 담마 궁전 오직 하나뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 개의 누각 중에서 내가 당시에 거주했던 누각은 마하비유하 누각 오직 하나뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 개의 침상 중에서 내가 당시에 사용했던 침상은 금이나 은이나 상아나 견실한 나무로 된 것 중 단 하나뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 마리의 코끼리 중에서 내가 당시에 탔던 코끼리는 우포사타 코끼리 왕 단 한 마리뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 마리의 말 중에서 내가 당시에 탔던 말은 발라하카 말의 왕 단 한 마리뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 대의 전차 중에서 내가 당시에 탔던 전차는 웨자얀타 전차 단 한 대뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 명의 여인 중에서 내가 당시에 시봉을 받았던 여인은 왕족의 여인이든 상인 가문의 여인이든 단 한 명뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 코티의 의복 중에서 내가 당시에 입었던 옷은 미세한 삼베나 면직물이나 비단이나 모직물로 된 단 한 벌뿐이었다. 아난다여, 그 8만 4천 개의 밥그릇 중에서 내가 당시에 식사로 썼던 밥그릇은 단 한 되의 쌀로 지은 밥과 그에 맞는 국을 담은 단 하나뿐이었다.”

๒๗๒. ‘‘ปสฺสานนฺท, สพฺเพเต สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา. เอวํ อนิจฺจา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา โข, อานนฺท, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา โข, อานนฺท, สงฺขารา! ยาวญฺจิทํ, อานนฺท, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ.

272. “아난다여, 보라. 그 모든 형성된 것들(상카라)은 지나갔고, 소멸했으며, 변했다. 아난다여, 이와 같이 형성된 것들은 참으로 무상하다. 아난다여, 이와 같이 형성된 것들은 견고하지 않다. 아난다여, 이와 같이 형성된 것들은 위안이 되지 않는다. 아난다여, 그러므로 모든 형성된 것들에 대해 염오함이 마땅하고, 탐욕에서 벗어남이 마땅하며, 해탈함이 마땅하다.”

‘‘ฉกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, อานนฺท, อภิชานามิ อิมสฺมึ ปเทเส สรีรํ นิกฺขิปิตํ, ตญฺจ โข ราชาว สมาโน จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, อยํ สตฺตโม สรีรนิกฺเขโป. น โข ปนาหํ, อานนฺท, ตํ ปเทสํ สมนุปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยตฺถ ตถาคโต อฏฺฐมํ สรีรํ นิกฺขิเปยฺยา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“아난다여, 나는 이 장소에서 몸을 버렸던 일을 여섯 번이나 기억한다. 그때마다 나는 법다운 법의 왕이며 사해의 끝까지 다스리는 정복자이자 국토의 안정을 이룬 칠보를 갖춘 전륜성왕이었는데, 이번이 일곱 번째로 몸을 버리는 것이다. 아난다여, 신과 마라와 브라흐마를 포함한 세상과 사문과 바라문, 신과 인간을 포함한 중생들 가운데 여래가 여덟 번째로 몸을 버릴 만한 장소를 나는 더 이상 보지 못한다.” 세존께서 이 말씀을 하시고, 이렇게 말씀하신 뒤에 행복에 이른 분(Sugato)이자 스승이신 세존께서는 다시 이 게송을 읊으셨다.

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

“형성된 것들은 참으로 무상하여, 생겨나고 멸하는 성질이 있도다. 생겨났다가 사라지나니, 그들이 고요히 가라앉는 것이 진정한 행복이로다.”

มหาสุทสฺสนสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

마하수다사나 경이 끝났다. 네 번째.

๕. ชนวสภสุตฺตํ

5. 5. 자나바사바 경

นาติกิยาทิพฺยากรณํ

나티카 마을 사람들의 질문에 대한 답변 등

๒๗๓. เอวํ [Pg.162] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’ติ.

273. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 나띠까의 기인자가와사따(벽돌집)에 머무셨다. 그때 세존께서는 주변 여러 지방에서 세상을 떠난 공양자(우빠사까)들의 다시 태어난 곳에 대해 예언(선언)하고 계셨으니, 즉 까시, 꼬살라, 와찌, 말라, 쩨띠, 왕사, 꾸루, 빤짤라, 맛짜, 수라세나 지방에 대해 “누구는 저곳에 태어났고, 누구는 저곳에 태어났다”라고 말씀하셨다. “세상을 떠난 50명 이상의 나띠까 공양자들은 다섯 가지 하분결을 완전히 끊었으므로 (천상에) 화생하여 그곳에서 완전한 열반에 들 것이며, 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 법(아나함)을 얻었다. 세상을 떠난 90명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊고 탐욕과 성냄과 어리석음이 희박해졌으므로 일래자(사다함)가 되어, 이 세상에 단 한 번 돌아와 괴로움의 끝을 낼 것이다. 세상을 떠난 500명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊었으므로 예류자(소따빤나)가 되어, 악처에 떨어지지 않는 법을 얻고 깨달음으로 나아가는 것이 결정되었다”라고 말씀하셨다.

๒๗๔. อสฺโสสุํ โข นาติกิยา ปริจารกา – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.163] โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา.

274. 나띠까의 공양자들은 다음과 같이 들었다. “세존께서는 주변 여러 지방에서 세상을 떠난 공양자들의 다시 태어난 곳에 대해 예언하시는데, 즉 까시, 꼬살라, 와찌, 말라, 쩨띠, 왕사, 꾸루, 빤짤라, 맛짜, 수라세나 지방에 대해 ‘누구는 저곳에 태어났고, 누구는 저곳에 태어났다. 세상을 떠난 50명 이상의 나띠까 공양자들은 다섯 가지 하분결을 완전히 끊어 그곳에서 화생하여 반열반에 들 것이며 그 세계로부터 돌아오지 않을 것이다. 세상을 떠난 90명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊고 탐진치가 희박해져 사다함이 되어 이 세상에 한 번 돌아와 괴로움의 끝을 낼 것이다. 세상을 떠난 500명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊어 예류자가 되어 악처에 떨어지지 않고 깨달음이 결정되었다’라고 하신다.” 나띠까의 공양자들은 세존의 이와 같은 답변을 전해 듣고 마음이 흡족해하고 기뻐하며 희열과 환희에 가득 찼다.

๒๗๕. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท – ‘‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

275. 아난다 존자도 이와 같이 들었다. “세존께서는 주변 여러 지방에서 세상을 떠난 공양자들의 다시 태어난 곳에 대해 예언하시는데, 즉 까시, 꼬살라, 와찌, 말라, 쩨띠, 왕사, 꾸루, 빤짤라, 맛짜, 수라세나 지방에 대해 ‘누구는 저곳에 태어났고, 누구는 저곳에 태어났다. 세상을 떠난 50명 이상의 나띠까 공양자들은 다섯 가지 하분결을 완전히 끊어 그곳에서 화생하여 반열반에 들 것이며 그 세계로부터 돌아오지 않을 것이다. 세상을 떠난 90명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊고 탐진치가 희박해져 사다함이 되어 이 세상에 한 번 돌아와 괴로움의 끝을 낼 것이다. 세상을 떠난 500명 이상의 나띠까 공양자들은 세 가지 결박을 끊어 예류자가 되어 악처에 떨어지지 않고 깨달음이 결정되었다’라고 하신다.” 그리고 나띠까의 공양자들이 세존의 답변을 듣고 마음이 흡족해하고 기뻐하며 희열과 환희에 찼다는 소식도 들었다.

อานนฺทปริกถา

아난다의 사유

๒๗๖. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข ปนาปิ อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน. เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา; เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา [Pg.164] กาลงฺกโต, เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต. ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย. ภควา เจ โข ปน มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย, ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ?

276. 그때 아난다 존자에게 이런 생각이 떠올랐다. “이 마가다의 공양자들도 참으로 많았고 오래도록 수행하다가 세상을 떠났다. 앙가와 마가다는 세상을 떠난 공양자들이 마치 없는 것처럼 공허해 보인다. 그들 역시 부처님께 청정한 믿음이 있었고, 가르침에 청정한 믿음이 있었으며, 승가에 청정한 믿음이 있었고, 계율을 온전히 지켰다. 세존께서는 세상을 떠난 그들에 대해서는 예언하지 않으셨다. 그들에 대해서도 예언을 해주신다면 참 좋을 것이며, 많은 사람이 믿음을 얻고 그로 인해 선처에 이르게 될 것이다. 또한 마가다의 왕 세니야 빔비사라는 법답고 정의로운 왕이었으며, 바라문과 장자, 읍민과 지방민들에게 유익한 분이었다. 사람들은 그를 찬탄하며 ‘우리의 그 법다운 왕께서 우리를 행복하게 해주시고 돌아가셨다. 우리는 그 법다운 왕의 통치 아래서 편안하게 지냈다’라고 말한다. 그분 또한 부처님과 가르침과 승가에 청정한 믿음이 있었고 계율을 온전히 지켰다. 사람들은 또한 말하기를 ‘마가다의 세니야 빔비사라 왕은 죽는 순간까지도 세존을 찬탄하며 돌아가셨다’라고 한다. 세상을 떠난 그분에 대해서도 세존께서는 예언하지 않으셨다. 그분에 대해 예언을 해주신다면 참 좋을 것이며, 많은 사람이 믿음을 얻고 그로 인해 선처에 이르게 될 것이다. 더욱이 세존의 위없는 깨달음은 마가다에서 이루어졌다. 세존의 깨달음이 이루어진 바로 그 마가다에서 세상을 떠난 공양자들에 대해 어찌하여 세존께서는 그들의 다시 태어난 곳을 예언하지 않으시는가? 만약 세존께서 마가다에서 세상을 떠난 공양자들에 대해 예언하지 않으신다면 마가다의 공양자들은 낙심할 것이다. 그들이 낙심하게 될 터인데, 어찌하여 세존께서는 그들에 대해 예언하지 않으시는가?”

๒๗๗. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ เอโก รโห อนุวิจินฺเตตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘ภควา กิร ปริโต ปริโต ชนปเทสุ ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ กาสิโกสเลสุ วชฺชิมลฺเลสุ เจติวํเสสุ กุรุปญฺจาเลสุ มชฺฌสูรเสเนสุ – ‘‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน. ปโรปญฺญาส นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. สาธิกา นวุติ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. สาติเรกานิ ปญฺจสตานิ นาติกิยา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณาติ. เตน จ นาติกิยา ปริจารกา อตฺตมนา อเหสุํ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ[Pg.165]. อิเม โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ มาคธกา ปริจารกา พหู เจว รตฺตญฺญู จ อพฺภตีตา กาลงฺกตา. สุญฺญา มญฺเญ องฺคมคธา องฺคมาคธเกหิ ปริจารเกหิ อพฺภตีเตหิ กาลงฺกเตหิ. เต โข ปนาปิ, ภนฺเต, อเหสุํ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการิโน, เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา ภควตา อพฺยากตา. เตสมฺปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. อยํ โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ธมฺมิโก ธมฺมราชา หิโต พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมานญฺเจว ชานปทานญฺจ. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา กิตฺตยมานรูปา วิหรนฺติ – ‘เอวํ โน โส ธมฺมิโก ธมฺมราชา สุขาเปตฺวา กาลงฺกโต. เอวํ มยํ ตสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ วิชิเต ผาสุ วิหริมฺหา’ติ. โส โข ปนาปิ, ภนฺเต, อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺโน ธมฺเม ปสนฺโน สงฺเฆ ปสนฺโน สีเลสุ ปริปูรการี. อปิสฺสุทํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘ยาว มรณกาลาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร ภควนฺตํ กิตฺตยมานรูโป กาลงฺกโต’ติ. โส อพฺภตีโต กาลงฺกโต ภควตา อพฺยากโต; ตสฺสปิสฺส สาธุ เวยฺยากรณํ, พหุชโน ปสีเทยฺย, ตโต คจฺเฉยฺย สุคตึ. ภควโต โข ปน, ภนฺเต, สมฺโพธิ มคเธสุ. ยตฺถ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สมฺโพธิ มคเธสุ, กถํ ตตฺร ภควา มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย? ภควา เจ โข ปน, ภนฺเต, มาคธเก ปริจารเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ น พฺยากเรยฺย ทีนมนา เตนสฺสุ มาคธกา ปริจารกา; เยน โข ปนสฺสุ ทีนมนา มาคธกา ปริจารกา กถํ เต ภควา น พฺยากเรยฺยา’’ติ. อิทมายสฺมา อานนฺโท มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ ภควโต สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

277. 그때 존자 아난다는 마가다국에서 세존을 모시던 신도들에 대하여 홀로 조용한 곳에서 거듭 생각한 뒤, 밤이 저물어 새벽녘에 일어나 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 저는 이와 같이 들었습니다. ‘세존께서는 주변의 여러 나라에서 세상을 떠난 신도들에 대하여 그들이 태어난 곳을 수기(授記)해 주신다’고 말입니다. 즉, 카시, 코살라, 왓지, 말라, 체티, 밤사, 쿠루, 판찰라, 맛자, 수라세나 등의 나라에서 ‘누구는 어디에 태어났고, 누구는 어디에 태어났다’라고 말입니다. 세상을 떠난 오십 명 이상의 나티카 마을 신도들은 다섯 가지 하분결(下分結)이 소멸되어 그곳(정거천)에서 화생(化生)하여 그곳에서 완전한 열반에 들어 다시는 이 세상으로 돌아오지 않는 법(아나함)을 얻었습니다. 세상을 떠난 구십 명 이상의 나티카 마을 신도들은 세 가지 결박(結)이 소멸되고 탐욕과 성냄과 어리석음이 엷어져서, 단 한 번 이 세상에 돌아와 괴로움의 끝을 낼 일래자(사다함)가 되었습니다. 세상을 떠난 오백 명 이상의 나티카 마을 신도들은 세 가지 결박이 소멸되어 악처에 떨어지지 않는 법을 얻고 깨달음으로 나아가는 것이 결정된 예류자(수다원)가 되었습니다. 그리하여 나티카의 신도들은 세존의 수기를 듣고 만족해하며 기뻐하고 환희와 즐거움에 가득 찼다고 들었습니다. 세존이시여, 마가다국의 신도들도 참으로 많았으며 오래전부터 세존을 모셔왔는데 이제 세상을 떠났습니다. 앙가국과 마가다국은 세상을 떠난 앙가와 마가다의 신도들이 없어 텅 빈 것만 같습니다. 세존이시여, 그들 또한 부처님께 신심이 깊었고, 법에 신심이 깊었으며, 승가에 신심이 깊었고, 계율을 온전히 지키는 이들이었습니다. 그런데 세상을 떠난 그들에 대해서는 세존께서 수기를 해 주지 않으셨습니다. 만일 그들에 대해서도 수기를 해 주신다면 참으로 좋을 것이며, 많은 사람이 신심을 내어 선처(善處)에 이르게 될 것입니다. 세존이시여, 마가다의 왕 세니야 빔비사라는 법답고 정의로운 왕이었으며, 바라문과 장자들, 그리고 읍내와 시골 사람들에게 이익을 주는 분이었습니다. 사람들은 ‘그 법다운 왕께서 우리를 이토록 행복하게 해 주시고 세상을 떠나셨다. 우리는 그 법다운 왕의 치세 아래서 참으로 편안하게 지냈다’라고 칭송하며 지내고 있습니다. 세존이시여, 그 빔비사라 왕 또한 부처님과 법과 승가에 신심이 깊었으며 계율을 온전히 지키는 분이었습니다. 사람들은 또한 ‘마가다의 세니야 빔비사라 왕은 죽는 순간까지도 세존을 찬탄하며 세상을 떠났다’라고 말합니다. 그런데 세상을 떠난 그 왕에 대해서도 세존께서는 수기를 해 주지 않으셨습니다. 만일 그에 대해서도 수기를 해 주신다면 참으로 좋을 것이며, 많은 사람이 신심을 내어 선처에 이르게 될 것입니다. 세존이시여, 진실로 세존의 성불(成佛)은 마가다국에서 이루어졌습니다. 세존의 성불이 마가다국에서 이루어졌는데, 어찌하여 세존께서는 마가다국에서 세상을 떠난 신도들의 태어난 곳에 대해 수기를 해 주지 않으시는 것입니까? 세존이시여, 만일 세존께서 마가다국에서 세상을 떠난 신도들의 태어난 곳에 대해 수기를 해 주지 않으신다면, 마가다국의 신도들은 그로 인해 낙담하게 될 것입니다. 마가다국의 신도들이 낙담하게 될 것인데, 어찌하여 세존께서는 그들에게 수기를 해 주지 않으시는 것입니까?” 존자 아난다는 마가다국의 신도들에 대하여 세존 앞에서 이와 같이 우회적으로 말씀을 드린 뒤, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 도는 예를 갖춘 뒤 물러갔습니다.

๒๗๘. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย นาติกํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน [Pg.166] นิสีทิ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อทฺทสา โข ภควา มาคธเก ปริจารเก ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต คิญฺชกาวสถา นิกฺขมิตฺวา วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

278. 그 후 세존께서는 존자 아난다가 떠난 지 얼마 되지 않아, 오전 무렵에 옷을 입고 발우와 가사를 챙겨 나티카 마을로 탁발을 나가셨습니다. 나티카 마을에서 탁발하여 공양을 마치신 뒤 돌아오셔서, 발을 씻고 벽돌집(진자카바사타)에 드셨습니다. 세존께서는 마가다국의 신도들에 대하여 관심을 기울이고 마음을 모아 모든 것을 정신적으로 고찰하시며 마련된 자리에 앉으셨습니다. ‘그들의 운명과 미래의 생, 즉 그분들이 어떤 곳에 갔으며 어떤 생을 받게 되었는지 알리라’ 하고 마음을 기울이며 앉으셨습니다. 세존께서는 마가다국 신도들이 어떤 곳에 갔으며 어떤 생을 받게 되었는지를 실제로 보셨습니다. 그 후 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 벽돌집에서 나와서, 사찰 그늘의 마련된 자리에 앉으셨습니다.

๒๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปสนฺตปทิสฺโส ภนฺเต ภควา ภาติริว ภควโต มุขวณฺโณ วิปฺปสนฺนตฺตา อินฺทฺริยานํ. สนฺเตน นูนชฺช ภนฺเต ภควา วิหาเรน วิหาสี’’ติ? ‘‘ยเทว โข เม ตฺวํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ สมฺมุขา ปริกถํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต, ตเทวาหํ นาติเก ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ – ‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’ติ. อทฺทสํ โข อหํ, อานนฺท, มาคธเก ปริจารเก ‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’’ติ.

279. 그때 존자 아난다도 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 세존께서는 참으로 평온해 보이십니다. 감각 기능들이 맑아 보이시니 세존의 안색이 매우 빛나십니다. 세존이시여, 오늘 세존께서는 평온한 머무름(삼매)으로 지내신 것이 아닙니까?” 세존께서 말씀하셨습니다. “아난다여, 그대가 마가다국의 신도들에 대하여 내 앞에서 우회적으로 말하고 자리에서 일어나 떠나간 직후에, 나는 나티카 마을로 탁발을 나가 공양을 마치고 돌아와 발을 씻고 벽돌집에 들어갔느니라. 그리고 마가다국의 신도들에 대하여 관심을 기울이고 마음을 모아 모든 것을 정신적으로 고찰하며 마련된 자리에 앉아, ‘그들의 운명과 미래의 생, 즉 그분들이 어떤 곳에 갔으며 어떤 생을 받게 되었는지 알리라’ 하고 마음을 기울였느니라. 아난다여, 나는 마가다국의 신도들이 어떤 곳에 갔으며 어떤 생을 받게 되었는지를 실제로 보았느니라.”

ชนวสภยกฺโข

자나바사바 야차

๒๘๐. ‘‘อถ โข, อานนฺท, อนฺตรหิโต ยกฺโข สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘ชนวสโภ อหํ ภควา; ชนวสโภ อหํ สุคตา’ติ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, อานนฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ?

280. “아난다여, 그때 보이지 않는 어떤 야차가 소리를 내어 알렸느니라. ‘세존이시여, 저는 자나바사바입니다. 수기(善逝)시여, 저는 자나바사바입니다’라고 말이다. 아난다여, 그대는 이전에 ‘자나바사바’라는 이와 같은 이름을 들어본 적이 있느냐?”

‘‘น โข อหํ, ภนฺเต, อภิชานามิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุตํ ยทิทํ ชนวสโภติ, อปิ จ เม, ภนฺเต, โลมานิ หฏฺฐานิ ‘ชนวสโภ’ติ นามเธยฺยํ สุตฺวา. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘น หิ นูน โส โอรโก ยกฺโข ภวิสฺสติ ยทิทํ เอวรูปํ นามเธยฺยํ สุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ชนวสโภ’’ติ. ‘‘อนนฺตรา โข, อานนฺท, สทฺทปาตุภาวา อุฬารวณฺโณ [Pg.167] เม ยกฺโข สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. ทุติยมฺปิ สทฺทมนุสฺสาเวสิ – ‘พิมฺพิสาโร อหํ ภควา; พิมฺพิสาโร อหํ สุคตาติ. อิทํ สตฺตมํ โข อหํ, ภนฺเต, เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สหพฺยตํ อุปปชฺชามิ, โส ตโต จุโต มนุสฺสราชา ภวิตุํ ปโหมิ.

“세존이시여, 저는 예전에 자나바사바라는 이름을 들어본 기억이 없습니다. 하지만 세존이시여, 자나바사바라는 이름을 듣자마자 저는 소름이 돋았습니다. 세존이시여, 그때 저에게 이런 생각이 들었습니다. ‘자나바사바라는 이토록 훌륭한 이름을 가진 것을 보니, 이 야차는 결코 낮은 지위의 천신이 아닐 것이다’라고 말입니다.” [부처님께서 말씀하셨다.] “아난다야, 소리가 들린 직후에 위엄 있는 모습의 야차가 내 앞에 나타났다. 그가 두 번째로 소리를 들려주었다. ‘세존이시여, 저는 빔비사라입니다. 수구타여, 저는 빔비사라입니다.’ [야차가 말하길] “세존이시여, 저는 웨사바나 대왕의 권속으로 태어난 것이 이번으로 일곱 번째입니다. 저는 그곳(인간 세상의 왕위)에서 죽어 인간의 왕이 될 수도 있었습니다.”

อิโต สตฺต ตโต สตฺต, สํสารานิ จตุทฺทส;

นิวาสมภิชานามิ, ยตฺถ เม วุสิตํ ปุเร.

“이곳(천상)에서 일곱 번, 저곳(인간계)에서 일곱 번, 도합 열네 번의 윤회 과정을 거치며 예전에 제가 살았던 처소를 저는 기억합니다.”

๒๘๑. ‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’ติ. ‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส. ‘‘ทีฆรตฺตํ โข อหํ, ภนฺเต, อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามี’’ติ จ วเทสิ, ‘‘อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตายา’’ติ จ วเทสิ, กุโตนิทานํ ปนายสฺมา ชนวสโภ ยกฺโข เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ สญฺชานาตีติ? น อญฺญตฺร, ภควา, ตว สาสนา, น อญฺญตฺร, สุคต, ตว สาสนา; ยทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ภควติ เอกนฺติกโต อภิปฺปสนฺโน, ตทคฺเค อหํ, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ อวินิปาโต อวินิปาตํ สญฺชานามิ, อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺฐติ สกทาคามิตาย. อิธาหํ, ภนฺเต, เวสฺสวเณน มหาราเชน เปสิโต วิรูฬฺหกสฺส มหาราชสฺส สนฺติเก เกนจิเทว กรณีเยน อทฺทสํ ภควนฺตํ อนฺตรามคฺเค คิญฺชกาวสถํ ปวิสิตฺวา มาคธเก ปริจารเก อารพฺภ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นิสินฺนํ – ‘‘คตึ เนสํ ชานิสฺสามิ อภิสมฺปรายํ, ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ยํ เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ตสฺสํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ยํคติกา เต ภวนฺโต ยํอภิสมฺปรายา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ภควนฺตญฺจ ทกฺขามิ, อิทญฺจ ภควโต อาโรเจสฺสามีติ. อิเม โข เม, ภนฺเต, ทฺเวปจฺจยา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’.

281. “‘세존이시여, 저는 오랫동안 제가 악처에 떨어지지 않을 자임을 스스로 알고 있으며, 또한 사다함(일래자)이 되고자 하는 희망을 품고 있습니다.’ [부처님이 아난다에게 말씀하시길] ‘아난다야, 자나바사바 야차의 이 말은 실로 경이롭고 미증유의 일이구나. 그는 스스로 악처에 떨어지지 않을 자임을 알고 사다함이 되기를 바란다고 말하였다. 그렇다면 자나바사바 야차는 어디에 근거하여 이와 같이 고귀하고 수승한 법의 성취를 안다는 것인가?’ [야차가 답하길] ‘세존이시여, 오직 당신의 가르침 덕분입니다. 수구타여, 오직 당신의 가르침을 통하지 않고서는 불가능합니다. 세존이시여, 제가 세존께 전폭적인 신뢰를 보냈던 그날부터 저는 오랫동안 제가 악처에 떨어지지 않을 자임을 알고 있으며 사다함이 되고자 하는 희망을 품고 있습니다. 세존이시여, 저는 웨사바나 대왕의 심부름으로 위룰하카 대왕에게 가던 중, 길가에서 벽돌집에 들어 가셔서 마가다의 시자들에 대해 마음을 집중하여 깊이 숙고하시는 세존을 뵈었습니다. 그들이 죽은 뒤의 운명과 내생에 대해 세존께서 생각하고 계실 때, 저 또한 그들의 운명을 알고자 하였습니다. 세존이시여, 웨사바나 대왕이 그 천신들의 모임에서 하신 말씀을 직접 듣고 받아들인 것과 세존께서 숙고하신 내용이 일치한다는 것은 실로 놀라운 일이었습니다. 그래서 저는 세존을 뵙고 이 사실을 보고드려야겠다고 생각했습니다. 세존이시여, 이것이 제가 세존을 뵙기 위해 찾아온 두 가지 이유입니다.’”

เทวสภา

천신들의 회당

๒๘๒. ‘ปุริมานิ[Pg.168], ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วสฺสูปนายิกาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา. มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา, ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ. อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ. เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต โภ กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

282. “세존이시여, 예전의 어느 날, 안거에 들어가는 보름날 밤 우포사타일에 타와팅사의 모든 천신들이 수담마 회당에 모여 앉았습니다. 수많은 천신들이 주위에 둘러앉았고, 사대천왕도 사방에 자리를 잡고 앉았습니다. 동쪽에는 다타랏타 대왕이 서쪽을 향해 천신들을 거느리고 앉았고, 남쪽에는 위룰하카 대왕이 북쪽을 향해 천신들을 거느리고 앉았으며, 서쪽에는 위루팍카 대왕이 동쪽을 향해 천신들을 거느리고 앉았고, 북쪽에는 웨사바나 대왕이 남쪽을 향해 천신들을 거느리고 앉았습니다. 세존이시여, 타와팅사의 천신들이 수담마 회당에 모두 모이고 사대천왕이 자리를 잡으면 그것이 그들의 좌석 배치가 되며, 저희는 그들 뒤편에 자리를 잡습니다. 세존이시여, 세존의 가르침에 따라 청정한 범행을 닦고 최근에 타와팅사에 태어난 천신들은 용모와 명성에서 다른 천신들을 압도하였습니다. 세존이시여, 그 때문에 타와팅사 천신들은 기뻐하고 즐거워하며 ‘천상의 무리는 가득 차고 아수라의 무리는 줄어드는구나’라고 말하며 환희에 찼습니다. 그때 천신들의 왕인 삭카가 타와팅사 천신들의 기쁨을 알고 이 게송들로 찬탄하였습니다.”

‘‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา ;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

“인드라를 우두머리로 한 타와팅사 천신들이 여래께 경배하고 법의 훌륭함을 찬탄하며 기뻐하네.”

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน ;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

“수구타 아래서 범행을 닦고 이곳에 온, 아름답고 명성 높은 새로운 천신들을 보며 즐거워하네.”

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

“드넓은 지혜를 가진 분의 제자들로서 이곳에서 특별한 성취를 얻은 그들은 광채와 명성과 수명에서 다른 이들을 압도하네.”

อิทํ [Pg.169] ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

“이러한 광경을 보고 인드라를 포함한 타와팅사 천신들이 여래께 경배하고 법의 훌륭함을 찬탄하며 환희하네.”

‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ‘‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

“세존이시여, 그 찬탄으로 인해 타와팅사 천신들은 더욱더 기뻐하고 즐거워하며 ‘천상의 무리는 가득 차고 아수라의 무리는 줄어드는구나’라고 말했습니다. 세존이시여, 그 후 타와팅사 천신들이 수담마 회당에 모인 목적에 대해 숙고하고 논의한 뒤, 사대천왕은 그 안건에 대해 훈계와 지침을 전달받았습니다. 사대천왕은 각자의 자리에 머물며 떠나지 않았습니다.”

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

“왕들은 전달된 말씀을 듣고 가르침을 받아들여, 매우 맑고 평온한 마음으로 자신들의 자리에 머물렀습니다.”

๒๘๓. ‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ. พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

283. "세존이시여, 그때 북쪽 방향에서 신들의 위신력을 넘어서는 크나큰 빛이 생겨나고 광명이 나타났습니다. 세존이시여, 그때 신들의 왕인 사까가 따와띠잉사 천상의 신들에게 이렇게 말했습니다. '벗들이여, 이처럼 징조들이 보이고 크나큰 빛이 생겨나며 광명이 나타나는 것을 보니, 브라흐마가 나타나실 것입니다. 이와 같이 크나큰 빛이 생겨나고 광명이 나타나는 것은 브라흐마께서 나타나시기 위한 전조입니다.'"

‘‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’’ติ.

"'징조들이 나타나는 것을 보니 브라흐마께서 나타나실 것입니다. 이 광대하고 크나큰 광명은 브라흐마께서 나타나시기 위한 전조입니다.'"

สนงฺกุมารกถา

사낭꾸마라(선상동자) 이야기

๒๘๔. ‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว [Pg.170] นํ คมิสฺสามา’’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’’ติ.

284. "세존이시여, 그러자 따와띠잉사 신들은 '우리는 이 광명을 지켜보아 그 결과가 무엇인지 알게 될 것이고, 그것을 직접 확인하고 나서야 갈 것이다'라고 생각하며 각자의 자리에 앉아 있었습니다. 사대천왕들 또한 '우리는 이 광명을 지켜보아 그 결과가 무엇인지 알게 될 것이고, 그것을 직접 확인하고 나서야 갈 것이다'라고 생각하며 각자의 자리에 앉아 있었습니다. 이 말을 듣고 따와띠잉사 신들은 '우리는 이 광명을 지켜보아 그 결과가 무엇인지 알게 될 것이고, 그것을 직접 확인하고 나서야 갈 것이다'라고 생각하며 일념으로 평온하게 머물렀습니다."

‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ; เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’’ติ.

"세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마가 따와띠잉사 신들 앞에 나타날 때는 거친 몸(가시적인 형체)을 화작하여 나타납니다. 세존이시여, 브라흐마의 본래 자태는 따와띠잉사 신들의 시력으로는 포착할 수 없기 때문입니다. 세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마가 따와띠잉사 신들 앞에 나타나면, 그는 용모와 명성에 있어서 다른 신들을 압도합니다. 세존이시여, 마치 황금 형상이 인간의 몸보다 월등히 빛나는 것과 같습니다. 세존이시여, 이와 같이 사낭꾸마라 브라흐마가 따와띠잉사 신들 앞에 나타나면, 용모와 명성에 있어 다른 신들을 압도합니다. 세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마가 나타날 때 그 회중의 어떤 신도 그에게 절하거나 자리에서 일어나 맞이하거나 자리를 권하지 않습니다. 모든 신은 '이제 사낭꾸마라 브라흐마께서 어느 신의 자리에 앉기를 원하시든, 그 신의 자리에 앉으실 것이다'라고 생각하며, 침묵을 지킨 채 합장하고 가부좌를 틀고 앉아 있을 뿐입니다."

‘ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ; อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย; เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

"세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마가 어느 신의 자리에 앉으면, 그 신은 커다란 환희와 기쁨을 얻습니다. 세존이시여, 마치 이제 막 왕위에 올라 관정을 받은 크샤트리아 왕이 커다란 환희와 기쁨을 느끼는 것과 같습니다. 이와 같이 사낭꾸마라 브라흐마가 어느 신의 자리에 앉으면 그 신은 커다란 환희와 기쁨을 얻습니다. 세존이시여, 그때 사낭꾸마라 브라흐마는 거친 몸을 화작하여 다섯 가닥 머리를 땋은 소년의 모습으로 따와띠잉사 신들 앞에 나타났습니다. 그는 공중으로 날아올라 허공에서 가부좌를 틀고 앉았습니다. 세존이시여, 마치 힘센 사람이 잘 차려진 평상이나 평평한 지면에 가부좌를 틀고 앉는 것과 같습니다. 세존이시여, 이와 같이 사낭꾸마라 브라흐마는 공중으로 날아올라 허공에서 가부좌를 틀고 앉아, 따와띠잉사 신들의 청정한 믿음을 알고 다음과 같은 게송으로 기뻐하며 축원했습니다."

‘‘โมทนฺติ [Pg.171] วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

"'참으로 인다까를 비롯한 따와띠잉사 신들은 기뻐하는구나. 타타가타께 경배하며 가르침의 훌륭함을 찬탄하네.'"

‘‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

"'용모 수려하고 명성 높은 새로운 신들을 보며 기뻐하네. 수가따 아래에서 범행을 닦고 이곳에 태어난 이들이라네.'"

‘‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

"'이곳에 특별하게 태어난 광대한 지혜를 지닌 분의 제자들은 용모와 명성과 수명에 있어 다른 신들을 압도하는구나.'"

‘‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

"'이러한 사실을 보고 인다까를 비롯한 따와띠잉사 신들은 즐거워하며, 타타가타께 경배하고 가르침의 훌륭함을 찬탄하네.'"

๒๘๕. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ; น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘‘พฺรหฺมสฺสโร’’ติ.

285. "세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마는 이와 같은 뜻을 말했습니다. 세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마가 말할 때 그의 목소리는 여덟 가지 특징을 갖추고 있으니, 맑고 깨끗하며, 뜻이 분명하고, 감미로우며, 듣기 좋고, 조화롭고, 흩어지지 않으며, 깊고, 울림이 있습니다. 세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마는 목소리로 청중을 깨우쳐 주지만 그 소리는 회중 밖으로 새어 나가지 않습니다. 세존이시여, 이와 같이 여덟 가지 특징을 갖춘 목소리를 가진 이를 '브라흐마의 음성(범음)을 가진 자'라고 부릅니다."

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เตตฺตึเส อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา เทวานํ ตาวตึสานํ ปจฺเจกปลฺลงฺเกสุ ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺธํ สรณํ คตา ธมฺมํ สรณํ คตา สงฺฆํ สรณํ คตา สีเลสุ ปริปูรการิโน เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ. เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรนฺติ, เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรนฺตี’’’ติ.

"세존이시여, 그때 사낭꾸마라 브라흐마는 서른세 가지 형상을 화작하여 따와띠잉사 신들의 각 자리에 가부좌를 틀고 앉아 신들에게 이렇게 말했습니다. '따와띠잉사 신들이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 저 세존께서는 참으로 많은 사람의 이익을 위해, 많은 사람의 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신과 인간의 이익과 행복과 안락을 위해 실천하셨습니다. 벗들이여, 부처님께 귀의하고 법에 귀의하고 승가에 귀의하며 계율을 온전히 지킨 사람들은 몸이 무너져 죽은 뒤에, 어떤 이들은 타화자재천 신들의 일행으로 태어나고, 어떤 이들은 화락천으로, 어떤 이들은 도솔천으로, 어떤 이들은 야마천으로, 어떤 이들은 따와띠잉사천으로, 어떤 이들은 사왕천 신들의 일행으로 태어납니다. 가장 낮은 신의 무리를 채우는 이들조차 간다바의 무리를 채우게 됩니다.'"

๒๘๖. ‘อิมมตฺถํ[Pg.172], ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ; อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต โฆโสเยว เทวา มญฺญนฺติ – ‘‘ยฺวายํ มม ปลฺลงฺเก สฺวายํ เอโกว ภาสตี’’ติ.

286. "세존이시여, 사낭꾸마라 브라흐마는 이와 같은 뜻을 말했습니다. 사낭꾸마라 브라흐마가 이 말을 할 때, 신들은 그 소리를 듣고 '내 자리에 앉아 계신 분이 오직 나 한 사람에게 말씀하고 계신다'라고 생각했습니다."

เอกสฺมึ ภาสมานสฺมึ, สพฺเพ ภาสนฺติ นิมฺมิตา;

เอกสฺมึ ตุณฺหิมาสีเน, สพฺเพ ตุณฺหี ภวนฺติ เต.

(분신 중) 한 명이 말을 하면 모든 분신들이 말하고, 한 명이 침묵하며 앉아 있으면 그들 모두가 침묵하게 됩니다.

ตทาสุ เทวา มญฺญนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ยฺวายํ มม ปลฺลงฺกสฺมึ, สฺวายํ เอโกว ภาสตีติ.

그때 사카(제석천)를 비롯한 타와팅사(삼십삼천)의 신들은 ‘나의 보좌에 앉아 있는 저분만이 홀로 말씀하시니 저분이 바로 범천이다.’라고 생각합니다.

‘อถ โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหรติ, เอกตฺเตน อตฺตานํ อุปสํหริตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปลฺลงฺเก ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

“세존이시여, 그러고 나서 사낭쿠마라 범천은 자신을 하나의 형상으로 거두어들였습니다. 자신을 하나의 형상으로 거두어들인 뒤, 신들의 제왕인 사카의 보좌에 가부좌를 틀고 앉아 타와팅사의 신들에게 이와 같이 말했습니다.”

ภาวิตอิทฺธิปาโท

닦아 익힌 신족통의 토대(Iddhipāda)

๒๘๗. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ โภ ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺญตฺตา อิทฺธิปหุตาย อิทฺธิวิสวิตาย อิทฺธิวิกุพฺพนตาย.

287. “‘타와팅사의 신들이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존에 의해 이 네 가지 신족통의 토대(Iddhipāda)가 얼마나 잘 설해졌습니까? 이는 신통력을 성취하고, 신통의 영역에 통달하며, 다양한 신통 변화를 일으키기 위해 설해진 것입니다. 무엇이 그 네 가지입니까? 여기, 신들이여, 수행자는 열의(chanda)를 위주로 한 삼매와 노력의 형성(padhāna-saṅkhāra)을 갖춘 신족통의 토대를 닦습니다. 정진(vīriya)을 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족통의 토대를 닦습니다. 마음(citta)을 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족통의 토대를 닦습니다. 검토(vīmaṃsā)를 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족통의 토대를 닦습니다. 신들이여, 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서는 신통력을 성취하고, 신통의 영역에 통달하며, 다양한 신통 변화를 일으키기 위해 이 네 가지 신족통의 토대를 잘 설해 놓으셨습니다.’

‘‘‘เย หิ เกจิ โภ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสุํ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสฺสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. เยปิ หิ เกจิ โภ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ, สพฺเพ เต อิเมสํเยว จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา. ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต เทวา ตาวตึสา มมปิมํ [Pg.173] เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’’ติ. ‘‘อหมฺปิ โข โภ อิเมสํเยว จตุนฺนญฺจ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

“‘신들이여, 과거에 그 어떤 사문이나 바라문들이 다양한 신통력을 경험했다면, 그들은 모두 바로 이 네 가지 신족통의 토대를 닦고 많이 익혔기 때문입니다. 신들이여, 미래에 그 어떤 사문이나 바라문들이 다양한 신통력을 경험하게 된다면, 그들도 모두 바로 이 네 가지 신족통의 토대를 닦고 많이 익혔기 때문일 것입니다. 신들이여, 현재에 그 어떤 사문이나 바라문들이 다양한 신통력을 경험하고 있다면, 그들도 모두 바로 이 네 가지 신족통의 토대를 닦고 많이 익혔기 때문입니다. 타와팅사의 신들이여, 그대들은 나의 이와 같은 신통력과 위신력을 보고 있습니까?’ ‘그러합니다, 위대하신 범천이시여.’ ‘신들이여, 나 역시 바로 이 네 가지 신족통의 토대를 닦고 많이 익혔기 때문에 이토록 큰 신통력과 큰 위신력을 갖게 된 것입니다.’ 세존이시여, 사낭쿠마라 범천은 이 내용을 설했습니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천은 이 내용을 설한 뒤 타와팅사의 신들에게 다시 이와 같이 말했습니다.”

ติวิโธ โอกาสาธิคโม

세 가지 기회의 성취(Okāsādhigamo)

๒๘๘. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมาย. กตเม ตโย? อิธ โภ เอกจฺโจ สํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ สํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ อสํสฏฺโฐ วิหรติ กาเมหิ อสํสฏฺโฐ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. ตสฺส อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อสํสฏฺฐสฺส กาเมหิ อสํสฏฺฐสฺส อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

288. “‘타와팅사의 신들이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서는 행복을 성취하기 위해 세 가지 기회의 성취를 얼마나 잘 깨달아 설하셨습니까? 무엇이 그 세 가지입니까? 여기, 신들이여, 어떤 수행자는 감각적 욕망에 얽매여 있고 해로운 법들에 얽매여 살아갑니다. 그는 나중에 거룩한 가르침을 듣고, 이치에 맞게 마음에 잡도리하며, 가르침에 따라 법다운 실천을 합니다. 그는 거룩한 가르침을 듣고 이치에 맞는 마음가짐과 가르침에 따른 실천을 바탕으로 감각적 욕망에서 벗어나고 해로운 법들에서 벗어나 머물게 됩니다. 감각적 욕망에서 벗어나고 해로운 법들에서 벗어난 그 수행자에게 행복이 생겨나고, 그 행복으로 인해 더욱 큰 기쁨이 생겨납니다. 신들이여, 마치 약한 환희로부터 강한 기쁨이 생겨나는 것과 같습니다. 신들이여, 이와 같이 감각적 욕망에서 벗어나고 해로운 법들에서 벗어난 수행자에게 행복이 생겨나고, 그 행복으로 인해 더욱 큰 기쁨이 생겨납니다. 신들이여, 이것이 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서 행복을 성취하기 위해 깨달아 설하신 첫 번째 기회의 성취입니다.’

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺจสฺส โอฬาริกา กายสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. ตสฺส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ โอฬาริกา กายสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา วจีสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, โอฬาริกา จิตฺตสงฺขารา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ. ตสฺส โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ [Pg.174] ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข โภ โอฬาริกานํ กายสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ วจีสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โอฬาริกานํ จิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย.

“‘신들이여, 다시 또 여기 어떤 수행자에게는 거친 신체적 형성(kāyasaṅkhāra)들이 가라앉지 않았고, 거친 언어적 형성(vacīsaṅkhāra)들이 가라앉지 않았으며, 거친 정신적 형성(cittasaṅkhāra)들이 가라앉지 않았습니다. 그는 나중에 거룩한 가르침을 듣고, 이치에 맞게 마음에 잡도리하며, 가르침에 따라 법다운 실천을 합니다. 그는 거룩한 가르침을 듣고 가르침에 따른 실천을 바탕으로 거친 신체적 형성들이 가라앉고, 거친 언어적 형성들이 가라앉으며, 거친 정신적 형성들이 가라앉게 됩니다. 거친 신체적 형성, 거친 언어적 형성, 거친 정신적 형성들이 가라앉음으로 인해 그 수행자에게 행복이 생겨나고, 그 행복으로 인해 더욱 큰 기쁨이 생겨납니다. 신들이여, 마치 약한 환희로부터 강한 기쁨이 생겨나는 것과 같습니다. 신들이여, 이와 같이 거친 신체적 형성, 거친 언어적 형성, 거친 정신적 형성들이 가라앉음으로 인해 행복이 생겨나고, 그 행복으로 인해 더욱 큰 기쁨이 생겨납니다. 신들이여, 이것이 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서 행복을 성취하기 위해 깨달아 설하신 두 번째 기회의 성취입니다.’”

‘‘‘ปุน จปรํ, โภ, อิเธกจฺโจ ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โส อปเรน สมเยน อริยธมฺมํ สุณาติ, โยนิโส มนสิ กโรติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชติ. โส อริยธมฺมสฺสวนํ อาคมฺม โยนิโสมนสิการํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตึ, ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ตสฺส อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. เสยฺยถาปิ, โภ, ปมุทา ปาโมชฺชํ ชาเยถ, เอวเมว โข, โภ, อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา อุปฺปชฺชติ สุขํ, สุขา ภิยฺโย โสมนสฺสํ. อยํ โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สุขสฺสาธิคมาย. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย โอกาสาธิคมา อนุพุทฺธา สุขสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

“또 다른 하나로, 벗들이여, 여기 어떤 사람은 ‘이것은 유익한 것이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것은 해로운 것이다’라고 있는 그대로 알지 못합니다. ‘이것은 잘못이 있는 것이고, 이것은 잘못이 없는 것이며, 이것은 가까이해야 할 것이고, 이것은 가까이하지 말아야 할 것이며, 이것은 저열한 것이고, 이것은 수승한 것이며, 이것은 어둡고 밝은 측면이 있는 것이다’라고 있는 그대로 알지 못합니다. 그는 나중에 성스러운 가르침을 듣고 이치에 맞게 마음에 잡도리하며 법에 수순하는 법을 닦습니다. 그는 성스러운 가르침을 듣고 이치에 맞는 마음가짐과 법에 수순하는 실천을 통해 ‘이것은 유익한 것이다’라고 있는 그대로 알게 되고, ‘이것은 해로운 것이다’라고 있는 그대로 알게 됩니다. ‘이것은 잘못이 있는 것이고, 이것은 잘못이 없는 것이며, 이것은 가까이해야 할 것이고, 이것은 가까이하지 말아야 할 것이며, 이것은 저열한 것이고, 이것은 수승한 것이며, 이것은 어둡고 밝은 측면이 있는 것이다’라고 있는 그대로 알게 됩니다. 이와 같이 알고 이와 같이 보는 그에게 무명이 버려지고 명지가 생겨납니다. 그에게 무명이 사라지고 명지가 생겨남으로 인해 행복이 생기고, 행복으로 인해 더 큰 기쁨이 생깁니다. 벗들이여, 마치 환희에서 희열이 생겨나는 것과 같습니다. 벗들이여, 그와 같이 무명이 사라지고 명지가 생겨남으로써 행복이 생기고, 행복으로 인해 더 큰 기쁨이 생깁니다. 벗들이여, 이것이 바로 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존께서 행복을 얻기 위해 깨달으신 세 번째 ‘기회의 획득(okāsādhigama)’입니다. 벗들이여, 이와 같이 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존께서는 행복을 얻기 위해 세 가지 ‘기회의 획득’을 깨달으신 것입니다.” 존자들이여, 사난쿠마라 범천은 이와 같은 의미를 말하였고, 사난쿠마라 범천은 이 의미를 말한 뒤 삼십삼천의 신들에게 이와 같이 말했습니다.

จตุสติปฏฺฐานํ

네 가지 마음챙김의 확립(사념처)

๒๘๙. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมาย. กตเม จตฺตาโร? อิธ[Pg.175], โภ, ภิกฺขุ อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรกาเย ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรเวทนาสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ…เป… พหิทฺธา ปรจิตฺเต ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ตตฺถ สมฺมา สมาธิยติ, สมฺมา วิปฺปสีทติ. โส ตตฺถ สมฺมา สมาหิโต สมฺมา วิปฺปสนฺโน พหิทฺธา ปรธมฺเมสุ ญาณทสฺสนํ อภินิพฺพตฺเตติ. อิเม โข, โภ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปญฺญตฺตา กุสลสฺสาธิคมายา’’ติ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

289. “‘삼십삼천의 신들이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존께서 유익한 것(도와 과)을 얻기 위해 네 가지 마음챙김의 확립을 얼마나 잘 설하셨는지요. 네 가지란 무엇입니까? 벗들이여, 여기 수행자는 안으로 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니다. 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고, 열정적으로 분명히 알아차리고 마음챙기며 머뭅니다. 안으로 몸에서 몸을 관찰하며 머무는 수행자는 거기서 마음이 바르게 삼매에 들고 바르게 맑아집니다. 그는 거기서 마음이 바르게 집중되고 바르게 맑아진 상태에서 밖으로 타인의 몸에 대해 지견(ñāṇadassana)을 일으킵니다. 안으로 느낌들에서 느낌을 관찰하며 머뭅니다... (중략) ... 밖으로 타인의 느낌들에 대해 지견을 일으킵니다. 안으로 마음에서 마음을 관찰하며 머뭅니다... (중략) ... 밖으로 타인의 마음에 대해 지견을 일으킵니다. 안으로 법들에서 법을 관찰하며 머뭅니다. 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고, 열정적으로 분명히 알아차리고 마음챙기며 머뭅니다. 안으로 법들에서 법을 관찰하며 머무는 수행자는 거기서 마음이 바르게 삼매에 들고 바르게 맑아집니다. 그는 거기서 마음이 바르게 집중되고 바르게 맑아진 상태에서 밖으로 타인의 법들에 대해 지견을 일으킵니다. 벗들이여, 이것이 바로 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존께서 유익한 것을 얻기 위해 설하신 네 가지 마음챙김의 확립입니다.’ 존자들이여, 사난쿠마라 범천은 이와 같은 의미를 말하였고, 사난쿠마라 범천은 이 의미를 말한 뒤 삼십삼천의 신들에게 이와 같이 말했습니다.

สตฺต สมาธิปริกฺขารา

일곱 가지 삼매의 구성 요소(칠정정)

๒๙๐. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต สมาธิปริกฺขารา สมฺมาสมาธิสฺส ปริภาวนาย สมฺมาสมาธิสฺส ปาริปูริยา. กตเม สตฺต? สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ. ยา โข, โภ, อิเมหิ สตฺตหงฺเคหิ จิตฺตสฺส เอกคฺคตา ปริกฺขตา, อยํ วุจฺจติ, โภ, อริโย สมฺมาสมาธิ สอุปนิโส อิติปิ สปริกฺขาโร อิติปิ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส โภ, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ. สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ. ยญฺหิ ตํ, โภ, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส [Pg.176] ทฺวารา’ติ อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. สฺวากฺขาโต หิ, โภ, ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ อปารุตา อมตสฺส ทฺวารา.

290. “‘삼십삼천의 신들이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존께서 바른 삼매의 수습과 바른 삼매의 성취를 위해 일곱 가지 삼매의 구성 요소를 얼마나 잘 설하셨는지요. 일곱 가지란 무엇입니까? 바른 견해, 바른 사유, 바른 언어, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김입니다. 벗들이여, 이 일곱 가지 요소로 둘러싸인 마음의 일념 상태를 근거를 갖춘 고귀한 바른 삼매라고도 하고, 구성 요소를 갖춘 것이라고도 합니다. 벗들이여, 바른 견해를 가진 이에게 바른 사유가 생기고, 바른 사유를 가진 이에게 바른 언어가 생기며, 바른 언어를 가진 이에게 바른 행위가 생깁니다. 바른 행위를 가진 이에게 바른 생계가 생기고, 바른 생계를 가진 이에게 바른 정진이 생기며, 바른 정진을 가진 이에게 바른 마음챙김이 생기고, 바른 마음챙김을 가진 이에게 바른 삼매가 생깁니다. 바른 삼매를 가진 이에게 바른 지혜(maggajñāṇa)가 생기고, 바른 지혜를 가진 이에게 바른 해탈이 생깁니다. 벗들이여, ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있으며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라고 할 만하며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이며, 불사(Nibbāna)의 문은 열려 있다’라고 바르게 말하는 자는 바로 이 법에 대해 그렇게 말하는 것입니다. 벗들이여, 세존에 의해 법은 참으로 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있으며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라고 할 만하며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이며, 불사의 문은 열려 있기 때문입니다.

‘‘‘เย หิ เกจิ, โภ, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เย จิเม โอปปาติกา ธมฺมวินีตา สาติเรกานิ จตุวีสติสตสหสฺสานิ มาคธกา ปริจารกา อพฺภตีตา กาลงฺกตา ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อตฺถิ เจเวตฺถ สกทาคามิโน.

벗들이여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 가진 이들, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 가진 이들, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 가진 이들, 성자들이 기뻐하는 계율을 구족한 이들은 누구라도, 그리고 법으로 잘 길들여져 화생(opapātikā)하고 세상을 떠난 240만 명 이상의 마가다국 신도들은 세 가지 결박이 완전히 다하여 결코 파멸에 떨어지지 않는 법을 지녔으며, 해탈이 확정되어 완전한 깨달음으로 나아가는 예류자가 되었습니다. 또한 그중에는 일래자들도 있습니다.

‘‘อตฺถายํ อิตรา ปชา, ปุญฺญาภาคาติ เม มโน;

สงฺขาตุํ โนปิ สกฺโกมิ, มุสาวาทสฺส โอตฺตปฺป’’นฺติ.

그 외에 공덕의 결실을 누리는 다른 무리(아나함들)도 있다고 생각합니다. 그러나 거짓말을 하게 될까 두려워 정확한 숫자를 헤아려 말할 수는 없습니다.”

๒๙๑. ‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภาสิตฺถ, อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, เอวรูโปปิ นาม อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’ติ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เวสฺสวณํ มหาราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ เวสฺสวโณ มหาราชา อตีตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา อโหสิ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายึสุ. อนาคตมฺปิ อทฺธานํ เอวรูโป อุฬาโร สตฺถา ภวิสฺสติ, เอวรูปํ อุฬารํ ธมฺมกฺขานํ, เอวรูปา อุฬารา วิเสสาธิคมา ปญฺญายิสฺสนฺตี’’’ติ.

291. “세존이시여, 사난쿠마라 범천이 이 이치를 설하였습니다. 세존이시여, 사난쿠마라 범천이 이 이치를 설할 때 베싸바나 대왕에게 이러한 마음의 생각이 일어났습니다. ‘오, 참으로 경이롭구나! 오, 참으로 놀랍구나! 이토록 위대한 스승께서 계시고, 이토록 위대한 법의 설하심이 있으며, 이토록 위대한 특별한 법의 성취자들이 나타나는구나.’ 세존이시여, 그때 사난쿠마라 범천은 베싸바나 대왕의 마음의 생각을 자신의 마음으로 알고 베싸바나 대왕에게 이렇게 말하였습니다. ‘베싸바나 대왕께서는 어떻게 생각하십니까? 과거에도 이토록 위대한 스승께서 계셨고, 이토록 위대한 법의 설하심이 있었으며, 이토록 위대한 특별한 법의 성취자들이 나타났었습니다. 미래에도 이토록 위대한 스승께서 계실 것이며, 이토록 위대한 법의 설하심이 있을 것이고, 이토록 위대한 특별한 법의 성취자들이 나타날 것입니다.’”

๒๙๒. ‘‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ อภาสิ, อิมมตฺถํ เวสฺสวโณ มหาราชา พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส เทวานํ [Pg.177] ตาวตึสานํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ สยํ ปริสายํ อาโรเจสิ’’.

292. “세존이시여, 사난쿠마라 범천은 삼십삼천의 신들에게 이 이치를 설하였습니다. 베싸바나 대왕은 삼십삼천의 신들에게 설하는 사난쿠마라 범천으로부터 직접 듣고 직접 받아들인 이 이치를 자신의 회중에게 전하였습니다.”

อิมมตฺถํ ชนวสโภ ยกฺโข เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สยํ ปริสายํ ภาสโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ ภควโต อาโรเจสิ. อิมมตฺถํ ภควา ชนวสภสฺส ยกฺขสฺส สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา สามญฺจ อภิญฺญาย อายสฺมโต อานนฺทสฺส อาโรเจสิ, อิมมตฺถมายสฺมา อานนฺโท ภควโต สมฺมุขา สุตฺวา สมฺมุขา ปฏิคฺคเหตฺวา อาโรเจสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตยิทํ พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตนฺติ.

자나바사바 야차는 자신의 회중에게 설하는 웨싸바나 대왕으로부터 직접 듣고 직접 받아들인 이 내용을 세존께 말씀드렸습니다. 세존께서는 자나바사바 야차로부터 직접 듣고 직접 받아들이셨으며, 또한 스스로 수승한 지혜로 아신 뒤에 존자 아난다에게 전하셨습니다. 존자 아난다는 세존으로부터 직접 듣고 직접 받아들인 이 내용을 비구, 비구니, 우바새, 우바이들에게 전하였습니다. 이와 같이 하여 이 범행(가르침)은 성취되고 번창하며 널리 퍼지고 많은 이들에게 알려지며 대단히 왕성해져서 신과 인간들에게 잘 선포되었습니다.

ชนวสภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

다섯 번째 자나바사바 경이 끝났다.

๖. มหาโควินฺทสุตฺตํ

6. 마하고빈다 경

๒๙๓. เอวํ [Pg.178] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยํ โข เม, ภนฺเต, เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภควโต’’ติ. ‘‘อาโรเจหิ เม ตฺวํ, ปญฺจสิขา’’ติ ภควา อโวจ.

293. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깃자쿠타 산에 머물고 계셨다. 그때 간답바의 아들 빤짜시카는 초저녁이 지나 깊은 밤에 매우 아름다운 빛깔을 띠고 깃자쿠타 산 전체를 자신의 광명으로 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 경배드리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 간답바의 아들 빤짜시카는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. ‘세존이시여, 제가 삼십삼천의 신들로부터 직접 듣고 직접 받아들인 것을 세존께 말씀드리고자 합니다.’ 세존께서는 ‘빤짜시카여, 나에게 말해 보아라.’라고 말씀하셨다.

เทวสภา

천상 회의장

๒๙๔. ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส ปวารณาย ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา; มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ; ปุรตฺถิมาย ทิสาย ธตรฏฺโฐ มหาราชา ปจฺฉิมาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ทกฺขิณาย ทิสาย วิรูฬฺหโก มหาราชา อุตฺตราภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; ปจฺฉิมาย ทิสาย วิรูปกฺโข มหาราชา ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา; อุตฺตราย ทิสาย เวสฺสวโณ มหาราชา ทกฺขิณาภิมุโข นิสินฺโน โหติ เทเว ปุรกฺขตฺวา. ยทา ภนฺเต, เกวลกปฺปา จ เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, มหตี จ ทิพฺพปริสา สมนฺตโต นิสินฺนา โหนฺติ, จตฺตาโร จ มหาราชาโน จตุทฺทิสา นิสินฺนา โหนฺติ, อิทํ เนสํ โหติ อาสนสฺมึ; อถ ปจฺฉา อมฺหากํ อาสนํ โหติ.

294. “세존이시여, 지난 며칠 전 보름의 포살일인 파바라나 날 밤에 삼십삼천의 모든 신이 수담마 회의장에 함께 앉아 모였습니다. 많은 천상의 회중이 주위에 둘러앉아 있었고, 사대천왕이 사방에 앉아 있었습니다. 동쪽에는 다타랏타 대왕이 서쪽을 향해 신들을 마주하며 앉아 있었고, 남쪽에는 비룰하카 대왕이 북쪽을 향해 신들을 마주하며 앉아 있었으며, 서쪽에는 비루팍카 대왕이 동쪽을 향해 신들을 마주하며 앉아 있었고, 북쪽에는 베싸바나 대왕이 남쪽을 향해 신들을 마주하며 앉아 있었습니다. 세존이시여, 삼십삼천의 모든 신이 수담마 회의장에 모여 앉고, 큰 천상의 회중이 주위에 둘러앉으며, 사대천왕이 사방에 앉아 있을 때, 그것이 그들의 좌석이었고 그 뒤에 저희들의 좌석이 있었습니다.”

‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา อธุนูปปนฺนา ตาวตึสกายํ, เต อญฺเญ เทเว อติโรจนฺติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา [Pg.179] ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ.

“세존이시여, 세존의 가르침 아래에서 범행을 닦고 최근에 삼십삼천에 태어난 신들은 다른 신들보다 용모와 명성에서 훨씬 더 뛰어납니다. 세존이시여, 그 때문에 삼십삼천의 신들은 기뻐하고 즐거워하며 환희와 희열에 가득 차서 ‘오, 참으로 신들의 무리는 가득 차고 아수라의 무리는 줄어드는구나!’라고 말합니다.”

๒๙๕. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

295. “세존이시여, 그때 신들의 왕인 삭카는 삼십삼천 신들의 기쁨을 알고 다음과 같은 게송으로 찬탄하였습니다.”

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

‘인드라를 모신 삼십삼천의 신들은 여래께 예경 올리고, 법의 훌륭함을 기리며 참으로 기뻐하네.’

นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

‘선서(Sugata) 곁에서 범행을 닦고 이곳에 새로 온, 용모 있고 명성 있는 신들을 보며 기뻐하네.’

เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

‘광대한 지혜를 지닌 분의 제자들로서 이곳에 특별하게 도달한 그들은 용모와 명성과 수명에서 다른 이들보다 훨씬 뛰어나네.’

อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

‘이것을 보고 인드라를 앞세운 삼십삼천의 신들은 여래께 경배드리고 법의 훌륭함을 기리며 환희하네.’

‘‘เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา; ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

“세존이시여, 그 일로 인하여 삼십삼천의 신들은 더욱더 기뻐하고 즐거워하며 환희와 희열에 가득 차서 ‘오, 참으로 신들의 무리는 가득 차고 아수라의 무리는 줄어드는구나!’라고 말합니다.”

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

여덟 가지 참된 찬탄

๒๙๖. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ? ‘อิจฺฉาม มยํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ โสตุ’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ – ‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

296. “세존이시여, 그때 신들의 왕 사까는 삼십삼천 신들의 기쁨을 알고서 삼십삼천 신들에게 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 그대들은 그 세존의 여덟 가지 참된 공덕에 대해 듣기를 원합니까?’ ‘벗이여, 우리는 그 세존의 여덟 가지 참된 공덕을 듣기를 원합니다.’ 그러자 세존이시여, 신들의 왕 사까는 삼십삼천 신들에게 세존의 여덟 가지 참된 공덕을 선포했습니다. ‘삼십삼천의 신들이여, 이를 어떻게 생각합니까? 그 세존께서는 많은 사람의 이익을 위해, 많은 사람의 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신들과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 실천하십니다. 이와 같이 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신들과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 실천하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘สฺวากฺขาโต [Pg.180] โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존에 의해 법은 잘 설해졌으며, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 수 있고, (열반으로) 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 깨달아 알 수 있는 것입니다. 이와 같이 (열반으로) 인도하는 법을 설하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘อิทํ กุสลนฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, อิทํ อกุสลนฺติ สุปญฺญตฺตํ. อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคนฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีน-ปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존께서는 ‘이것은 유익한 것이다’라고 잘 선포하셨고, ‘이것은 해로운 것이다’라고 잘 선포하셨습니다. ‘이것은 비난받을 만한 것이고, 이것은 비난받지 않을 것이다. 이것은 닦아야 할 것이고, 이것은 닦지 말아야 할 것이다. 이것은 저열한 것이고, 이것은 수승한 것이다. 이것은 어둠과 밝음의 측면이 있는 법이다’라고 잘 선포하셨습니다. 이와 같이 유익함과 해로움, 비난받음과 비난받지 않음, 닦아야 함과 닦지 말아야 함, 저열함과 수승함, 어둠과 밝음의 측면이 있는 법들을 선포하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา, สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존께서는 제자들에게 열반으로 인도하는 수행의 길을 잘 선포하셨으며, 열반과 수행의 길은 서로 잘 부합합니다. 마치 갠지스 강의 물이 야무나 강의 물과 서로 합쳐져 하나가 되듯이, 그와 같이 그 세존께서는 제자들에게 열반으로 인도하는 수행의 길을 잘 선포하셨고, 열반과 수행의 길은 서로 잘 부합합니다. 이와 같이 열반으로 인도하는 수행의 길을 선포하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ, วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존께서는 공양물과 명성이 넘쳐나서, 왕들이 그분을 매우 연모하는 듯이 보일 정도입니다. 그러나 그 세존께서는 자만심 없이 음식을 수용하십니다. 이와 같이 자만심 없이 음식을 수용하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ. เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존께서는 수행 중인 유학(세카)들과 수행을 마친 아라한(키나사바)들을 도반으로 두셨습니다. 그러나 세존께서는 그들을 떠나 홀로 머무는 즐거움에 전념하며 지내십니다. 이와 같이 홀로 머무는 즐거움에 전념하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

‘또한 그 세존께서는 말씀하신 대로 행하시고, 행하신 대로 말씀하십니다. 이와 같이 말씀하신 대로 행하시고 행하신 대로 말씀하시며, 법에 따라 법답게 실천하시는, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ [Pg.181] โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

‘또한 그 세존께서는 의심을 건너셨고, 망설임이 없으시며, 원을 성취하셨고, 최상의 범행에 뜻을 두셨습니다. 이와 같이 의심을 건너고 망설임이 없으며 원을 성취하고 최상의 범행에 뜻을 두신, 이러한 특징을 갖추신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 이 세존 외에는 다른 분을 보지 못했습니다.’

๒๙๗. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ภิยฺโยโส มตฺตาย อตฺตมนา โหนฺติ ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. ตตฺร, ภนฺเต, เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘อโห วต, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, จตฺตาโร สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. เอกจฺเจ เทวา เอวมาหํสุ – ‘ติฏฺฐนฺตุ, มาริสา, ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา, อโห วต, มาริสา, ทฺเว สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก อุปฺปชฺเชยฺยุํ ธมฺมญฺจ เทเสยฺยุํ ยถริว ภควา. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ.

297. “세존이시여, 신들의 왕 사까는 삼십삼천 신들에게 세존의 이 여덟 가지 참된 공덕을 선포했습니다. 세존이시여, 삼십삼천 신들은 세존의 이 여덟 가지 참된 공덕을 듣고서 더욱더 기뻐하고 즐거워하며 환희심을 냈습니다. 세존이시여, 그때 어떤 신들은 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 세상에 네 분의 정등각자께서 출현하여 세존과 똑같이 법을 설하신다면 얼마나 좋겠습니까! 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신들과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해서일 것입니다.’ 어떤 신들은 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 네 분의 정등각자는 그만두더라도, 세상에 세 분의 정등각자께서 출현하여 세존과 똑같이 법을 설하신다면 얼마나 좋겠습니까! 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신들과 인간의 안녕을 위해서일 것입니다.’ 또 어떤 신들은 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 세 분의 정등각자는 그만두더라도, 세상에 두 분의 정등각자께서 출현하여 세존과 똑같이 법을 설하신다면 얼마나 좋겠습니까! 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상에 대한 연민으로, 신들과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해서일 것입니다.’”

๒๙๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส เอตทโวจ – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาริสา, อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อโห วต, มาริสา, โส ภควา อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. อถ โข, ภนฺเต, เยนตฺเถน เทวา ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ สนฺนิปติตา, ตํ อตฺถํ จินฺตยิตฺวา ตํ อตฺถํ มนฺตยิตฺวา วุตฺตวจนาปิ ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ. ปจฺจานุสิฏฺฐวจนาปิ [Pg.182] ตํ จตฺตาโร มหาราชาโน ตสฺมึ อตฺเถ โหนฺติ, สเกสุ สเกสุ อาสเนสุ ฐิตา อวิปกฺกนฺตา.

298. “세존이시여, 이와 같이 말하자 신들의 왕 사까는 삼십삼천의 신들에게 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 한 세계 영역에 두 분의 아라한 정등각자가 앞뒤를 다투지 않고 동시에 출현하는 것은 불가능한 일이며, 그럴 여지가 없습니다. 그런 일은 결코 있을 수 없습니다. 벗들이여, 세존께서 병도 없고 고통도 없이 아주 오랜 세월 머무셨으면 좋겠습니다. 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 세상을 연민하며, 신들과 인간의 이익과 번영과 행복을 위한 일이 될 것입니다.’ 세존이시여, 그때 삼십삼천의 신들이 수담마 회당에 모여서 의논하던 그 목적에 대해 사대천왕은 생각하고 숙고하여 이미 그 일에 대해 의견을 나눈 자들이 되었습니다. 사대천왕은 그 일에 대해 지침을 받은 자들이 되어 각자의 자리에 머물며 떠나지 않았습니다.”

เต วุตฺตวากฺยา ราชาโน, ปฏิคฺคยฺหานุสาสนึ;

วิปฺปสนฺนมนา สนฺตา, อฏฺฐํสุ สมฺหิ อาสเนติ.

“말을 마친 대왕들은 지침을 받아들여, 맑은 마음과 고요한 모습으로 각자의 자리에 머물렀습니다.”

๒๙๙. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, อุตฺตราย ทิสาย อุฬาโร อาโลโก สญฺชายิ, โอภาโส ปาตุรโหสิ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. อถ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘ยถา โข, มาริสา, นิมิตฺตานิ ทิสฺสนฺติ, อุฬาโร อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ; พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ โอภาโส ปาตุภวตีติ.

299. “세존이시여, 그때 북쪽 방향에서 거대한 빛이 생겨나고 광명이 나타났는데, 이는 신들의 신성한 위력을 압도하는 것이었습니다. 세존이시여, 그때 신들의 왕 사까는 삼십삼천의 신들에게 말했습니다. ‘벗들이여, 이러한 징조들이 보이고 거대한 빛이 생겨나며 광명이 나타나는 것을 보니, 범천이 나타날 것입니다. 이처럼 빛이 생겨나고 광명이 나타나는 것은 범천이 나타나기 위한 전조입니다.’”

‘ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ;

พฺรหฺมุโน เหตํ นิมิตฺตํ, โอภาโส วิปุโล มหา’ติ.

‘징조들이 보이는 것을 보니 범천이 나타날 것입니다. 충만하고 거대한 광명은 범천이 나타날 징조입니다.’

สนงฺกุมารกถา

사낭꾸마라 이야기

๓๐๐. ‘‘อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ. อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ – ‘โอภาสเมตํ ญสฺสาม, ยํวิปาโก ภวิสฺสติ, สจฺฉิกตฺวาว นํ คมิสฺสามา’ติ.

300. “세존이시여, 그때 삼십삼천의 신들은 각자의 자리에 앉아 ‘이 광명이 무엇을 의미하는지, 그 결과가 무엇일지 알게 될 때까지, 그것을 직접 확인하고 나서야 떠나리라’고 생각했습니다. 사대천왕 또한 각자의 자리에 앉아 ‘이 광명이 무엇을 의미하는지, 그 결과가 무엇일지 알게 될 때까지, 그것을 직접 확인하고 나서야 떠나리라’고 생각했습니다. 세존이시여, 삼십삼천의 신들은 사까의 이 말을 듣고 일념으로 삼매에 든 듯 머물며 ‘이 광명이 무엇을 의미하는지, 그 결과가 무엇일지 알게 될 때까지, 그것을 직접 확인하고 나서야 떠나리라’고 생각했습니다.”

‘‘ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ. โย โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ, อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติโรจติ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ [Pg.183] ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยทา, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ, น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. สพฺเพว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺติ – ‘ยสฺสทานิ เทวสฺส ปลฺลงฺกํ อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร, ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตี’ติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชน, อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ, เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ, อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อนฺตรหิโต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

“세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 따바띰사 신들 앞에 나타날 때는 거친 형상을 창조하여 나타납니다. 세존이시여, 범천의 본래 모습은 따바띰사 신들의 시력으로는 포착할 수 없기 때문입니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 따바띰사 신들 앞에 나타날 때, 그는 용모와 명성에서 다른 신들보다 훨씬 뛰어납니다. 세존이시여, 마치 황금 형상이 인간의 형상보다 뛰어난 것과 같습니다. 세존이시여, 그와 같이 사낭쿠마라 범천이 따바띰사 신들 앞에 나타날 때, 그는 다른 신들보다 용모와 명성에서 훨씬 뛰어납니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 나타날 때 그 모임의 신들 중 누구도 절을 하거나 맞이하러 일어나거나 자리를 권하지 않습니다. 모두가 합장한 채 침묵하며 가부좌를 틀고 앉아 ‘이제 사낭쿠마라 범천께서 어느 신의 자리에 앉기를 원하시면, 그 신의 자리에 앉으실 것이다’라고 생각합니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 어느 신의 자리에 앉으면, 그 신은 커다란 즐거움을 얻고 커다란 환희를 얻습니다. 세존이시여, 마치 머리에 관정 의식을 치르고 이제 막 왕위에 오른 국왕이 커다란 즐거움과 환희를 얻는 것과 같습니다. 세존이시여, 그와 같이 사낭쿠마라 범천이 어느 신의 자리에 앉으면 그 신은 커다란 즐거움과 환희를 얻습니다. 세존이시여, 그때 사낭쿠마라 범천은 따바띰사 신들의 깊은 신심을 알고는 모습을 감춘 채 이 게송들로 기뻐했습니다.”

‘โมทนฺติ วต โภ เทวา, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

“‘참으로 사카를 비롯한 따바띰사의 신들은 기뻐하며, 여래께 경배하고 가르침의 훌륭함을 찬탄하네.’

‘นเว เทเว จ ปสฺสนฺตา, วณฺณวนฺเต ยสสฺสิเน;

สุคตสฺมึ พฺรหฺมจริยํ, จริตฺวาน อิธาคเต.

“‘용모 수려하고 명성 높은 새로운 신들을 보며 기뻐하네. 그들은 선서(부처님) 아래서 청정행을 닦고 이곳에 왔네.’

‘เต อญฺเญ อติโรจนฺติ, วณฺเณน ยสสายุนา;

สาวกา ภูริปญฺญสฺส, วิเสสูปคตา อิธ.

“‘광대한 지혜를 지닌 분의 제자들은 이곳에서 특별한 경지에 도달하여, 용모와 명성과 수명에서 다른 신들보다 뛰어나네.’

‘อิทํ ทิสฺวาน นนฺทนฺติ, ตาวตึสา สหินฺทกา;

ตถาคตํ นมสฺสนฺตา, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’นฺติ.

“‘이것을 보고 사카를 비롯한 따바띰사의 신들은 환희하며, 여래께 경배하고 가르침의 훌륭함을 찬탄하네.’”

๓๐๑. ‘‘อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อภาสิตฺถ. อิมมตฺถํ, ภนฺเต, พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภาสโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ วิสฺสฏฺโฐ จ วิญฺเญยฺโย จ มญฺชุ จ สวนีโย จ พินฺทุ จ อวิสารี จ คมฺภีโร จ นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สเรน วิญฺญาเปติ, น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. ยสฺส โข ปน, ภนฺเต, เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต สโร โหติ, โส วุจฺจติ ‘พฺรหฺมสฺสโร’ติ. อถ โข, ภนฺเต, เทวา ตาวตึสา พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ เอตทโวจุํ [Pg.184] – ‘สาธุ, มหาพฺรหฺเม, เอตเทว มยํ สงฺขาย โมทาม; อตฺถิ จ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺจา วณฺณา ภาสิตา; เต จ มยํ สงฺขาย โมทามา’ติ.

301. “세존이시여, 사낭쿠마라 범천은 이 의미를 설했습니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 말할 때 그 음성은 여덟 가지 특징을 갖추고 있으니, 즉 분명하고, 이해하기 쉽고, 감미롭고, 듣기 좋고, 가득 차 있고, 흩어지지 않으며, 깊고, 울림이 있습니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천이 대중에게 그 목소리로 뜻을 전달할 때, 그 음성은 대중 밖으로는 새어 나가지 않습니다. 세존이시여, 이와 같이 여덟 가지 특징을 갖춘 음성을 가진 자를 ‘범천의 음성(범음)’을 가진 자라 부릅니다. 세존이시여, 그때 따바띰사 신들은 사낭쿠마라 범천에게 이와 같이 말했습니다. ‘대범천이시여, 훌륭합니다. 저희는 바로 그 점을 알기에 기뻐합니다. 신들의 왕 사카께서 세존의 여덟 가지 진실한 공덕을 말씀하셨는데, 저희는 그것 또한 알기에 기뻐합니다.’”

อฏฺฐ ยถาภุจฺจวณฺณา

여덟 가지 진실한 공덕

๓๐๒. ‘‘อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘สาธุ, เทวานมินฺท, มยมฺปิ ตสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุเณยฺยามา’ติ. ‘เอวํ มหาพฺรหฺเม’ติ โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ.

302. “세존이시여, 그때 사낭쿠마라 범천은 신들의 왕 사카에게 말했습니다. ‘신들의 왕이여, 좋습니다. 우리 또한 세존의 그 여덟 가지 진실한 공덕을 듣고 싶습니다.’ 세존이시여, 그러자 신들의 왕 사카는 ‘대범천이시여, 알겠습니다’라고 대답하고 사낭쿠마라 범천에게 세존의 여덟 가지 진실한 공덕을 상세히 들려주었습니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญติ, ภวํ มหาพฺรหฺมา? ยาวญฺจ โส ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวํ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนํ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“존귀한 대범천이시여, 이를 어떻게 생각하십니까? 세존께서는 참으로 많은 사람의 이익을 위해, 많은 사람의 행복을 위해, 세상을 불쌍히 여겨 신들과 인간들의 이익과 보탬과 행복을 위해 실천하십니다. 이처럼 많은 사람의 이익을 위해 실천하시고, 많은 사람의 행복을 위해 실천하시며, 세상을 불쌍히 여겨 신들과 인간들의 이익과 보탬과 행복을 위해 실천하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘สฺวากฺขาโต โข ปน เตน ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. เอวํ โอปเนยฺยิกสฺส ธมฺมสฺส เทเสตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존에 의해 법은 잘 설해졌으니, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 열반으로 인도하며, 지혜로운 이들이 스스로 깨달아 알아야 하는 것입니다. 이와 같이 열반으로 인도하는 법을 설하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘อิทํ กุสล’นฺติ โข ปน เตน ภควตา สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ สุปญฺญตฺตํ, ‘อิทํ สาวชฺชํ อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ เสวิตพฺพํ อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิทํ หีนํ อิทํ ปณีตํ, อิทํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาค’นฺติ สุปญฺญตฺตํ. เอวํ กุสลากุสลสาวชฺชานวชฺชเสวิตพฺพาเสวิตพฺพหีนปณีตกณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคานํ ธมฺมานํ ปญฺญาเปตารํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존께서는 ‘이것은 유익한 것이다’라고 잘 제정하셨고, ‘이것은 해로운 것이다’라고 잘 제정하셨으며, ‘이것은 허물이 있는 것이다, 이것은 허물이 없는 것이다, 이것은 닦아야 할 것이다, 이것은 닦지 말아야 할 것이다, 이것은 저열한 것이다, 이것은 수승한 것이다, 이것은 흑백의 대조적인 요소를 지닌 것이다’라고 잘 제정하셨습니다. 이와 같이 유익함과 해로움, 허물 있음과 허물 없음, 닦아야 함과 닦지 말아야 함, 저열함과 수승함, 흑백의 대조적인 요소를 지닌 법들을 천명하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘สุปญฺญตฺตา โข ปน เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เสยฺยถาปิ นาม คงฺโคทกํ ยมุโนทเกน สํสนฺทติ [Pg.185] สเมติ, เอวเมว สุปญฺญตฺตา เตน ภควตา สาวกานํ นิพฺพานคามินี ปฏิปทา สํสนฺทติ นิพฺพานญฺจ ปฏิปทา จ. เอวํ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ปญฺญาเปตารํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존께서는 제자들에게 열반으로 인도하는 도닦음을 참으로 잘 설하셨으니, 열반과 도닦음은 서로 부합합니다. 마치 갠지스강의 물이 야무나강의 물과 서로 합치되고 하나가 되는 것처럼, 이와 같이 그 세존께서 제자들에게 열반으로 인도하는 도닦음을 참으로 잘 설하셨으니, 열반과 도닦음은 서로 부합합니다. 이와 같이 열반으로 인도하는 도닦음을 천명하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에서도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘อภินิปฺผนฺโน โข ปน ตสฺส ภควโต ลาโภ อภินิปฺผนฺโน สิโลโก, ยาว มญฺเญ ขตฺติยา สมฺปิยายมานรูปา วิหรนฺติ. วิคตมโท โข ปน โส ภควา อาหารํ อาหาเรติ. เอวํ วิคตมทํ อาหารํ อาหรยมานํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존께는 공양물과 명성이 풍만하여, 왕들조차 그 세존을 매우 공경하고 연모하며 머물 정도입니다. 그러나 그 세존께서는 교만함 없이 음식을 드십니다. 이와 같이 교만함 없이 음식을 드시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에서도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘ลทฺธสหาโย โข ปน โส ภควา เสขานญฺเจว ปฏิปนฺนานํ ขีณาสวานญฺจ วุสิตวตํ, เต ภควา อปนุชฺช เอการามตํ อนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ เอการามตํ อนุยุตฺตํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존께서는 수행하는 유학(有學)들과 수행을 완성하고 번뇌가 다한 아라한들을 동료로 얻으셨습니다. 그러나 세존께서는 그들을 물리치고 홀로 머묾에 전념하여 머무십니다. 이와 같이 홀로 머묾에 전념하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에서도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘ยถาวาที โข ปน โส ภควา ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที; อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. เอวํ ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปฺปนฺนํ อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา.

“또한 그 세존께서는 말씀하신 대로 행하시고, 행하시는 대로 말씀하십니다. 이와 같이 말씀하신 대로 행하시고 행하시는 대로 말씀하시며, 법의 수순에 따라 수행하시는 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에서도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

‘‘ติณฺณวิจิกิจฺโฉ โข ปน โส ภควา วิคตกถํกโถ ปริโยสิตสงฺกปฺโป อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. เอวํ ติณฺณวิจิกิจฺฉํ วิคตกถํกถํ ปริโยสิตสงฺกปฺปํ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิมินาปงฺเคน สมนฺนาคตํ สตฺถารํ เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม, น ปเนตรหิ, อญฺญตฺร เตน ภควตา’ติ.

“또한 그 세존께서는 의심을 건너셨고 의혹이 사라졌으며, 의지처인 최상의 청정범행에 대한 뜻을 완성하셨습니다. 이와 같이 의심을 건너고 의혹이 사라졌으며, 의지처인 최상의 청정범행에 대한 뜻을 완성하신 분으로서, 이러한 특징을 구비하신 스승을 과거에서도 본 적이 없으며, 현재에도 그 세존 외에는 결코 본 적이 없습니다.”

๓๐๓. ‘‘อิเม โข, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท พฺรหฺมุโน สนงฺกุมารสฺส ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ ปยิรุทาหาสิ. เตน สุทํ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อตฺตมโน โหติ ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต ภควโต อฏฺฐ ยถาภุจฺเจ วณฺเณ สุตฺวา. อถ, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา กุมารวณฺณี หุตฺวา ปญฺจสิโข เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุรโหสิ. โส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา [Pg.186] ปุริโส สุปจฺจตฺถเต วา ปลฺลงฺเก สเม วา ภูมิภาเค ปลฺลงฺเกน นิสีเทยฺย, เอวเมว โข, ภนฺเต, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

303. “세존이시여, 신들의 왕 사카는 사낭쿠마라 범천에게 이와 같은 세존의 여덟 가지 진실한 공덕을 찬탄하였습니다. 세존이시여, 사낭쿠마라 범천은 세존의 여덟 가지 진실한 공덕을 듣고 기뻐하고 즐거워하며 희열과 환희에 잠겼습니다. 그러고 나서 세존이시여, 사낭쿠마라 범천은 거친 몸을 나투어 파인차시카 소년의 모습으로 서른세 신들 앞에 나타났습니다. 그는 허공으로 솟구쳐 올라 허공 중에 가부좌를 틀고 앉았습니다. 세존이시여, 마치 힘센 사람이 잘 깔린 평상이나 고른 지면에 가부좌를 틀고 앉는 것처럼, 사낭쿠마라 범천은 허공으로 솟구쳐 올라 허공 중에 가부좌를 틀고 앉아 서른세 신들에게 이와 같이 말했습니다.”

โควินฺทพฺราหฺมณวตฺถุ

고빈다 바라문 이야기

๓๐๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต เทวา ตาวตึสา, ยาว ทีฆรตฺตํ มหาปญฺโญว โส ภควา อโหสิ. ภูตปุพฺพํ, โภ, ราชา ทิสมฺปติ นาม อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ โควินฺโท นาม พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต อโหสิ. ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ เรณุ นาม กุมาโร ปุตฺโต อโหสิ. โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต อโหสิ. อิติ เรณุ จ ราชปุตฺโต โชติปาโล จ มาณโว อญฺเญ จ ฉ ขตฺติยา อิจฺเจเต อฏฺฐ สหายา อเหสุํ. อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต ราชา ทิสมฺปติ ปริเทเวสิ – ‘‘ยสฺมึ วต, โภ, มยํ สมเย โควินฺเท พฺราหฺมเณ สพฺพกิจฺจานิ สมฺมา โวสฺสชฺชิตฺวา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, ตสฺมึ โน สมเย โควินฺโท พฺราหฺมโณ กาลงฺกโต’’ติ. เอวํ วุตฺเต โภ เรณุ ราชปุตฺโต ราชานํ ทิสมฺปตึ เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตฺวํ, เทว, โควินฺเท พฺราหฺมเณ กาลงฺกเต อติพาฬฺหํ ปริเทเวสิ. อตฺถิ, เทว, โควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส โชติปาโล นาม มาณโว ปุตฺโต ปณฺฑิตตโร เจว ปิตรา, อลมตฺถทสตโร เจว ปิตรา; เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ, เตปิ โชติปาลสฺเสว มาณวสฺส อนุสาสนิยา’’ติ. ‘‘เอวํ กุมารา’’ติ? ‘‘เอวํ เทวา’’ติ.

304. “서른세 신들이시여, 이를 어떻게 생각하십니까? 세존께서는 참으로 오랜 세월 동안 큰 지혜를 갖추신 분이셨습니다. 신들이시여, 과거에 디삼파티라는 왕이 있었습니다. 디삼파티 왕에게는 고빈다라는 이름의 바라문 보좌관이 있었습니다. 디삼파티 왕에게는 레누라는 이름의 왕자가 아들로 있었고, 고빈다 바라문에게는 조티팔라라는 이름의 아들이 있었습니다. 이처럼 레누 왕자와 조티팔라 청년, 그리고 다른 여섯 명의 왕족 등 이들 여덟 명은 서로 친구였습니다. 신들이시여, 그 후 세월이 흘러 고빈다 바라문이 세상을 떠났습니다. 고빈다 바라문이 죽자 디삼파티 왕은 슬퍼하며 ‘오, 우리가 고빈다 바라문에게 모든 일을 온전히 맡기고 다섯 가지 감각적 욕망의 즐거움에 빠져 지냈는데, 이제 우리의 고빈다 바라문이 죽었구나!’라고 탄식했습니다. 이렇게 말하자 레누 왕자가 디삼파티 왕에게 이렇게 말했습니다. ‘대왕이시여, 고빈다 바라문이 죽었다고 해서 너무 심하게 슬퍼하지 마십시오. 대왕이시여, 고빈다 바라문에게는 조티팔라라는 이름의 아들이 있는데, 그는 그의 아버지보다 더 지혜롭고 그의 아버지보다 더 능숙하게 실질적인 이익을 꿰뚫어 봅니다. 그의 아버지가 조언했던 모든 일들을 조티팔라 청년도 똑같이 조언해 줄 수 있을 것입니다.’ ‘왕자여, 정말 그러하냐?’ ‘대왕이시여, 정말 그러합니다.’”

มหาโควินฺทวตฺถุ

마하 고빈다 이야기

๓๐๕. ‘‘อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน โชติปาโล นาม มาณโว เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอวํ วเทหิ – ‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน [Pg.187] โชติปาโล มาณโว เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมตฺถุ ภวนฺตํ โชติปาลํ, ราชา ทิสมฺปติ ภวนฺตํ โชติปาลํ มาณวํ อามนฺตยติ, ราชา ทิสมฺปติ โภโต โชติปาลสฺส มาณวสฺส ทสฺสนกาโม’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โภ โชติปาโล มาณโว ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ราชา ทิสมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ทิสมฺปตินา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, โชติปาลํ มาณวํ ราชา ทิสมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘อนุสาสตุ โน ภวํ โชติปาโล, มา โน ภวํ โชติปาโล อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสิ. เปตฺติเก ตํ ฐาเน ฐเปสฺสามิ, โควินฺทิเย อภิสิญฺจิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, โส โชติปาโล มาณโว ทิสมฺปติสฺส รญฺโญ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, ราชา ทิสมฺปติ โชติปาลํ มาณวํ โควินฺทิเย อภิสิญฺจิ, ตํ เปตฺติเก ฐาเน ฐเปสิ. อภิสิตฺโต โชติปาโล มาณโว โควินฺทิเย เปตฺติเก ฐาเน ฐปิโต เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ อนุสาสิ เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ, เยปิสฺส ปิตา อตฺเถ นานุสาสิ, เตปิ อตฺเถ อนุสาสติ; เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต อภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ, เยปิสฺส ปิตา กมฺมนฺเต นาภิสมฺโภสิ, เตปิ กมฺมนฺเต อภิสมฺโภติ. ตเมนํ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘โควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ, มหาโควินฺโท วต, โภ, พฺราหฺมโณ’’ติ. อิมินา โข เอวํ, โภ, ปริยาเยน โชติปาลสฺส มาณวสฺส โควินฺโท มหาโควินฺโทตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ.

305. 그때, 여러분(신들이여), 디삼빠티 왕은 어떤 사람을 불러서 이렇게 말했습니다. ‘이보게, 이리 오게. 조티빨라라는 청년이 있는 곳으로 가서 조티빨라 청년에게 이렇게 전하게. <조티빨라 님께 행운이 있기를. 디삼빠티 왕께서 조티빨라 님을 부르십니다. 디삼빠티 왕께서 조티빨라 청년을 뵙고자 하십니다.>라고 말일세.’ ‘알겠습니다, 대왕이시여.’라고 그 사람은 디삼빠티 왕에게 대답하고, 조티빨라 청년이 있는 곳으로 갔습니다. 가서 조티빨라 청년에게 이렇게 말했습니다. ‘조티빨라 님께 행운이 있기를. 디삼빠티 왕께서 조티빨라 님을 부르십니다. 디삼빠티 왕께서 조티빨라 청년을 뵙고자 하십니다.’ ‘알겠네, 이보게.’라고 조티빨라 청년은 그 사람에게 대답하고, 디삼빠티 왕이 있는 곳으로 갔습니다. 가서 디삼빠티 왕과 함께 정답게 인사를 나누고, 기쁘고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 조티빨라 청년에게 디삼빠티 왕은 이렇게 말했습니다. ‘조티빨라 님이여, 우리를 지도해 주십시오. 조티빨라 님께서는 우리를 지도하는 일을 거절하지 마십시오. 그대를 그대의 아버지 자리에 앉히고 고윈다(재상) 직에 임명하겠습니다.’ ‘알겠습니다, 대왕이시여.’라고 조티빨라 청년은 디삼빠티 왕에게 대답했습니다. 그러자 디삼빠티 왕은 조티빨라 청년을 고윈다 직에 임명하고, 그를 아버지의 자리에 앉혔습니다. 고윈다 직에 임명되어 아버지의 자리에 앉게 된 조티빨라 청년은 그의 아버지가 지도했던 일들을 지도했고, 아버지가 지도하지 않았던 일들도 지도했습니다. 또한 아버지가 완수했던 일들도 완수했고, 아버지가 완수하지 못했던 일들도 완수했습니다. 그러자 사람들은 그를 두고 이렇게 말했습니다. ‘오, 참으로 고윈다 바라문이로다! 오, 참으로 마하(위대한) 고윈다 바라문이로다!’ 여러분, 이러한 경위로 조티빨라 청년에게 ‘고윈다’, ‘마하 고윈다’라는 명칭이 생겨나게 되었습니다.

รชฺชสํวิภชนํ

왕국의 분할

๓๐๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอวํ วเทถ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา, ยํสุโข ภวํ [Pg.188] ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยํ โข โภโต เรณุสฺส สหายา ปิยา มนาปา อปฺปฏิกูลา; ยํสุโข ภวํ ตํสุขา มยํ, ยํทุกฺโข ภวํ ตํทุกฺขา มยํ. ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โก นุ โข ปน โภ ชานาติ ชีวิตํ? ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร ภวนฺตํ เรณุํ รชฺเช อภิสิญฺเจยฺยุํ. สเจ ภวํ เรณุ รชฺชํ ลเภถ, สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ มม วิชิเต สุโข ภเวถ, อญฺญตฺร ภวนฺเตภิ? สจาหํ, โภ, รชฺชํ ลภิสฺสามิ, สํวิภชิสฺสามิ โว รชฺเชนา’’’ติ.

306. 그때, 여러분, 마하 고윈다 바라문은 그 여섯 명의 크샤트리아(왕자)들이 있는 곳으로 가서 그들에게 이렇게 말했습니다. ‘여러분, 디삼빠티 왕은 늙고 노쇠하고 나이가 많으며 생의 끝자락에 이르렀습니다. 여러분, 누가 생명의 끝을 알 수 있겠습니까? 디삼빠티 왕께서 서거하시면 대신들이 레누 왕자를 왕위로 옹립할 가능성이 충분히 있습니다. 여러분, 레누 왕자에게 가서 이렇게 말하십시오. <우리는 레누 님의 사랑스럽고 친밀하며 거부감이 없는 친구들입니다. 레누 님이 행복하면 우리도 행복하고, 레누 님이 괴로우면 우리도 괴롭습니다. 디삼빠티 왕은 늙고 노쇠하고 나이가 많으며 생의 끝자락에 이르렀습니다. 누가 생명의 끝을 알 수 있겠습니까? 디삼빠티 왕께서 서거하시면 대신들이 레누 님을 왕위로 옹립할 가능성이 있습니다. 만약 레누 님께서 왕위를 얻게 되신다면, 우리에게 왕국을 나누어 주십시오.>라고 말입니다.’ ‘알겠습니다, 고윈다 님이여.’라고 그 여섯 명의 크샤트리아들은 마하 고윈다 바라문에게 대답하고, 레누 왕자가 있는 곳으로 갔습니다. 가서 레누 왕자에게 이렇게 말했습니다. ‘우리는 레누 님의 사랑스럽고 친밀하며 거부감이 없는 친구들입니다. 레누 님이 행복하면 우리도 행복하고, 레누 님이 괴로우면 우리도 괴롭습니다. 디삼빠티 왕은 늙고 노쇠하고 나이가 많으며 생의 끝자락에 이르렀습니다. 누가 생명의 끝을 알 수 있겠습니까? 디삼빠티 왕께서 서거하시면 대신들이 레누 님을 왕위로 옹립할 가능성이 충분히 있습니다. 만약 레누 님께서 왕위를 얻게 되신다면, 우리에게 왕국을 나누어 주십시오.’ (그러자 레누 왕자가 말했습니다.) ‘여러분, 나의 영토 안에서 여러분을 제외하고 누가 더 행복할 수 있겠습니까? 만약 내가 왕위를 얻게 된다면, 여러분에게 왕국을 나누어 주겠습니다.’

๓๐๗. ‘‘อถ โข, โภ, อโหรตฺตานํ อจฺจเยน ราชา ทิสมฺปติ กาลมกาสิ. ทิสมฺปติมฺหิ รญฺเญ กาลงฺกเต ราชกตฺตาโร เรณุํ ราชปุตฺตํ รชฺเช อภิสิญฺจึสุ. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต. อภิสิตฺโต เรณุ รชฺเชน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ, มทนียา กามา? อายนฺตุ, โภนฺโต, เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอวํ วเทถ – ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’’นฺติ?

307. 그 후, 여러분, 며칠이 지나 디삼빠티 왕이 서거했습니다. 디삼빠티 왕이 서거하자 대신들은 레누 왕자를 왕위로 옹립했습니다. 왕위에 오른 레누 왕은 다섯 가지 감각적 즐거움에 빠져 즐기며 지냈습니다. 그때, 여러분, 마하 고윈다 바라문은 그 여섯 명의 크샤트리아들에게 가서 이렇게 말했습니다. ‘여러분, 디삼빠티 왕은 서거했고, 레누 왕은 왕위에 올라 다섯 가지 감각적 즐거움에 빠져 즐기며 지내고 있습니다. 여러분, 감각적 즐거움이란 얼마나 미혹되게 하는지 누가 알겠습니까? 여러분, 레누 왕에게 가서 이렇게 말하십시오. <디삼빠티 왕께서는 서거하셨고, 레누 님께서는 왕위에 오르셨습니다. 레누 님께서는 그때의 약속을 기억하고 계십니까?>라고 말입니다.’

๓๐๘. ‘‘‘เอวํ[Pg.189], โภ’’ติ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจุํ – ‘‘ทิสมฺปติ โข, โภ, ราชา กาลงฺกโต, อภิสิตฺโต ภวํ เรณุ รชฺเชน, สรติ ภวํ ตํ วจน’’นฺติ? ‘‘สรามหํ, โภ, ตํ วจนํ. โก นุ โข, โภ, ปโหติ อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิตุ’’นฺติ? ‘‘โก นุ โข, โภ, อญฺโญ ปโหติ, อญฺญตฺร มหาโควินฺเทน พฺราหฺมเณนา’’ติ? อถ โข, โภ, เรณุ ราชา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอวํ วเทหิ – ‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข, โภ, โส ปุริโส เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา ตํ, ภนฺเต, เรณุ อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส ปุริสสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุนา รญฺญา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, โภ, มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เรณุ ราชา เอตทโวจ – ‘‘เอตุ, ภวํ โควินฺโท, อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชตู’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เรณุสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา อิมํ มหาปถวึ อุตฺตเรน อายตํ ทกฺขิเณน สกฏมุขํ สตฺตธา สมํ สุวิภตฺตํ วิภชิ. สพฺพานิ สกฏมุขานิ ปฏฺฐเปสิ. ตตฺร สุทํ มชฺเฌ เรณุสฺส รญฺโญ ชนปโท โหติ.

308. 천신들이여, 그 여섯 왕자들은 마하고빈다 바라문의 말을 듣고 승낙한 뒤 레누 왕이 있는 곳으로 찾아갔습니다. 다가가서 레누 왕에게 이렇게 말했습니다. '레누 왕이시여, 디삼파티 왕께서 서거하셨고 당신께서는 이제 왕위에 오르셨습니다. 당신께서는 일전에 하셨던 그 약속을 기억하십니까?' 레누 왕이 대답했습니다. '친구들이여, 나는 그 약속을 기억합니다. 그런데 북쪽으로는 넓고 남쪽으로는 수레의 앞부분(sakaṭamukha)처럼 생긴 이 대지를 누가 일곱 부분으로 균등하게 잘 나눌 수 있겠습니까?' 왕자들이 말했습니다. '마하고빈다 바라문 외에 다른 누가 그것을 할 수 있겠습니까?' 그러자 레누 왕은 한 사람을 불러서 '여보게, 마하고빈다 바라문에게 가서 레누 왕이 부르신다고 전하게'라고 시켰습니다. 그 사람은 레누 왕의 명령을 받고 마하고빈다에게 가서 '선생님, 레누 왕께서 선생님을 부르십니다'라고 전했습니다. 마하고빈다 바라문은 승낙하고 레누 왕을 찾아가 인사를 나누고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 마하고빈다 바라문에게 레누 왕은 '고빈다님이시여, 오셔서 북쪽으로 넓고 남쪽으로 수레 앞부분 모양인 이 대지를 일곱 부분으로 균등하게 나누어 주십시오'라고 요청했습니다. 마하고빈다 바라문은 왕의 요청을 수락하고, 대지를 북쪽으로 넓고 남쪽으로 수레 앞부분 모양이 되도록 일곱 부분으로 똑같이 나누었습니다. 모든 영토를 수레 앞부분 모양으로 만들었으며, 그 가운데에 레누 왕의 영토가 있게 되었습니다.

๓๐๙. ทนฺตปุรํ กลิงฺคานํ, อสฺสกานญฺจ โปตนํ.

309. 깔링가족의 도시 단따뿌라(Dantapura)와 아싸까족의 도시 뽀따나(Potana)를 세웠고,

มเหสยํ อวนฺตีนํ, โสวีรานญฺจ โรรุกํ.

아완띠족의 도시 마헤사야(Mahesaya)와 소위라족의 도시 로루까(Roruka)를 세웠으며,

มิถิลา จ วิเทหานํ, จมฺปา องฺเคสุ มาปิตา;

พาราณสี จ กาสีนํ, เอเต โควินฺทมาปิตาติ.

위데하족의 미틸라(Mithilā), 앙가족의 짬빠(Campā), 까시족의 바라나시(Bārāṇasī)를 세웠습니다. 이들 일곱 도시는 모두 고빈다에 의해 세워진 것들입니다.

๓๑๐. ‘‘อถ [Pg.190] โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมนา อเหสุํ ปริปุณฺณสงฺกปฺปา – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ, ตํ โน ลทฺธ’’นฺติ.

310. 천신들이여, 그 후 여섯 왕자들은 각자 얻은 몫에 만족하며 소원을 성취했습니다. '우리가 원하고 바라고 의도하고 갈망했던 것을 진정으로 얻었구나'라고 기뻐했습니다.

‘‘สตฺตภู พฺรหฺมทตฺโต จ, เวสฺสภู ภรโต สห;

เรณุ ทฺเว ธตรฏฺฐา จ, ตทาสุํ สตฺต ภารธา’ติ.

삿따부(Sattabhū), 브라흐마닷따(Brahmadatta), 웨싸부(Vessabhū), 바라따(Bharata), 레누(Reṇu), 그리고 두 명의 다따랏타(Dhataraṭṭha). 이 일곱 왕이 당시 잠부디빠의 통치자들이었습니다.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 암송 단락(Paṭhamabhāṇavāra)이 끝났습니다.

กิตฺติสทฺทอพฺภุคฺคมนํ

마하고빈다의 명성이 널리 퍼짐

๓๑๑. ‘‘อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โควินฺโท เรณุสฺส รญฺโญ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล. เอวเมว โข ภวํ โควินฺโท อมฺหากมฺปิ สหาโย ปิโย มนาโป อปฺปฏิกูโล, อนุสาสตุ โน ภวํ โควินฺโท; มา โน ภวํ โควินฺโท อนุสาสนิยา ปจฺจพฺยาหาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เตสํ ฉนฺนํ ขตฺติยานํ ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติเย มุทฺธาวสิตฺเต รชฺเช อนุสาสิ, สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ มนฺเต วาเจสิ.

311. 천신들이여, 그 후 여섯 왕자들은 마하고빈다 바라문을 찾아가 이렇게 말했습니다. '고빈다님께서 레누 왕의 친밀하고 소중한 벗이듯, 저희에게도 소중한 벗이 되어 주십시오. 저희를 지도해 주시고 가르침을 거절하지 말아 주십시오.' 마하고빈다 바라문은 그들의 요청을 받아들였습니다. 그리하여 마하고빈다 바라문은 왕위에 오른 일곱 왕을 통치에 관해 지도하였고, 일곱 명의 부유한 바라문들과 칠백 명의 바라문 학도들에게 성전(Manta)을 가르쳤습니다.

๓๑๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อปเรน สมเยน เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิ – ‘‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’’ติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มยฺหํ โข เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ[Pg.191], น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. ยํนูนาหํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลีเยยฺยํ, กรุณํ ฌานํ ฌาเยยฺย’’นฺติ.

312. 천신들이여, 그 후 마하고빈다 바라문에 대해 이러한 명성이 자자하게 퍼졌습니다. '마하고빈다 바라문은 범천을 직접 보며, 범천과 대화하고 상의한다.' 이에 마하고빈다 바라문은 생각했습니다. '나에게 이런 훌륭한 명성이 퍼졌구나. 하지만 나는 실제로 범천을 본 적도, 대화한 적도 없다. 다만 나이 지긋한 스승들로부터 우기에 넉 달 동안 홀로 머물며 연민의 선정(karuṇā jhāna)을 닦으면 범천을 보고 대화하게 된다는 전승을 들었을 뿐이다. 그러니 나도 이번 우기에 넉 달 동안 홀로 머물며 연민의 선정을 닦아 보아야겠다.'

๓๑๓. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

313. 천신들이여, 마하고빈다 바라문은 레누 왕을 찾아가 말했습니다. '왕이시여, 저에 대해 범천을 보고 대화한다는 명성이 퍼졌습니다. 하지만 실제로는 그렇지 않습니다. 다만 저는 넉 달 동안 홀로 연민의 선정을 닦으면 범천을 만난다는 말을 들었기에, 이번 우기에 홀로 머물고자 합니다. 음식을 가져오는 한 사람 외에는 아무도 저를 찾아오지 못하게 해주십시오.' 그러자 레누 왕은 '고빈다님이시여, 이제 그렇게 하실 때라고 생각하신다면 그렇게 하십시오'라고 말했습니다.

๓๑๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

314. 그때 마하고윈다 바라문은 그 여섯 명의 왕들에게 다가가 이렇게 말했습니다. '여러분, 저에게는 마하고윈다 바라문은 범천을 직접 대면하여 보고, 범천과 직접 대화하며 상담한다는 훌륭한 명성이 널리 퍼져 있습니다. 하지만 여러분, 저는 실제로 범천을 본 적도 없고, 범천과 대화하거나 상담한 적도 없습니다. 다만 저는 덕망 높고 연로하신 스승과 그 스승들의 스승인 바라문들로부터 '우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦는 자는 범천을 보게 되고 범천과 대화하며 상담하게 된다'는 말을 들었습니다. 여러분, 저는 우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦고자 합니다. 식사를 가져다주는 한 사람 외에는 누구도 저를 찾아오지 않기를 바랍니다.' 그러자 그들은 '지금 고윈다 존자께서 원하시는 때에 그렇게 하십시오'라고 말했습니다.

๓๑๕. ‘‘อถ [Pg.192] โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภ, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภ, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. เตน หิ, โภ, ยถาสุเต ยถาปริยตฺเต มนฺเต วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรถ, อญฺญมญฺญญฺจ มนฺเต วาเจถ; อิจฺฉามหํ, โภ, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

315. 그때 마하고윈다 바라문은 일곱 명의 부유한 바라문들과 칠백 명의 학도들에게 다가가 이렇게 말했습니다. '여러분, 저에게는 마하고윈다 바라문은 범천을 직접 대면하여 보고, 범천과 직접 대화하며 상담한다는 훌륭한 명성이 널리 퍼져 있습니다. 하지만 여러분, 저는 실제로 범천을 본 적도 없고, 범천과 대화하거나 상담한 적도 없습니다. 다만 저는 덕망 높고 연로하신 스승과 그 스승들의 스승인 바라문들로부터 '우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦는 자는 범천을 보게 되고 범천과 대화하며 상담하게 된다'는 말을 들었습니다. 그러니 여러분은 들은 대로 익힌 대로 베다의 만트라를 상세히 암송하고 서로 가르치십시오. 저는 우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦고자 합니다. 식사를 가져다주는 한 사람 외에는 누구도 저를 찾아오지 않기를 바랍니다.' 그러자 그들은 '지금 고윈다 존자께서 원하시는 때에 그렇게 하십시오'라고 말했습니다.

๓๑๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, โภตี, เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, สกฺขิ มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ สลฺลปติ มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ, โภตี, พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ, น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ, น พฺรหฺมุนา มนฺเตมิ. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ, พฺรหฺมุนา สลฺลปติ, พฺรหฺมุนา มนฺเตตีติ, อิจฺฉามหํ, โภตี, วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิตุํ, กรุณํ ฌานํ ฌายิตุํ; นมฺหิ เกนจิ อุปสงฺกมิตพฺโพ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรนา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’’ติ.

316. 그때 마하고윈다 바라문은 자신과 신분이 같은 마흔 명의 아내들에게 다가가 이렇게 말했습니다. '부인들, 나에게는 마하고윈다 바라문은 범천을 직접 대면하여 보고, 범천과 직접 대화하며 상담한다는 훌륭한 명성이 널리 퍼져 있습니다. 하지만 부인들, 나는 실제로 범천을 본 적도 없고, 범천과 대화하거나 상담한 적도 없습니다. 다만 덕망 높고 연로하신 스승과 그 스승들의 스승인 바라문들로부터 '우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦는 자는 범천을 보게 되고 범천과 대화하며 상담하게 된다'는 말을 들었습니다. 부인들, 나는 우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦고자 하오. 식사를 가져다주는 한 사람 외에는 누구도 나를 찾아오지 않기를 바라오.' 그러자 그녀들은 '지금 고윈다 존자께서 원하시는 때에 그렇게 하십시오'라고 말했습니다.

๓๑๗. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียิ, กรุณํ [Pg.193] ฌานํ ฌายิ; นาสฺสุธ โกจิ อุปสงฺกมติ อญฺญตฺร เอเกน ภตฺตาภิหาเรน. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อหุเทว อุกฺกณฺฐนา อหุ ปริตสฺสนา – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘โย วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส ปฏิสลฺลียติ, กรุณํ ฌานํ ฌายติ, โส พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, พฺรหฺมุนา สากจฺเฉติ พฺรหฺมุนา สลฺลปติ พฺรหฺมุนา มนฺเตตี’ติ. น โข ปนาหํ พฺรหฺมานํ ปสฺสามิ, น พฺรหฺมุนา สากจฺเฉมิ น พฺรหฺมุนา สลฺลปามิ น พฺรหฺมุนา มนฺเตมี’’’ติ.

317. 그 후 마하고윈다 바라문은 도시 동쪽에 새로운 처소를 짓게 하고 우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦았습니다. 식사를 가져다주는 한 사람 외에는 아무도 그를 찾아오지 않았습니다. 그런데 네 달이 지났을 때 마하고윈다 바라문에게는 회의감과 갈망이 생겨났습니다. '나는 덕망 높고 연로하신 스승과 그 스승들의 스승인 바라문들로부터 '우기 네 달 동안 홀로 머물며 자비의 선정을 닦는 자는 범천을 보게 되고 범천과 대화하며 상담하게 된다'는 말을 들었다. 그런데 나는 실제로 범천을 보지 못했고, 범천과 대화하거나 상담하지도 못했다'라고 생각하며 갈망에 휩싸였습니다.

พฺรหฺมุนา สากจฺฉา

범천과의 대화

๓๑๘. ‘‘อถ โข, โภ, พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว, พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส อหุเทว ภยํ อหุ ฉมฺภิตตฺตํ อหุ โลมหํโส ยถา ตํ อทิฏฺฐปุพฺพํ รูปํ ทิสฺวา. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

318. 그때 사낭쿠마라 범천은 마하고윈다 바라문의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알아차리고, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 범천계에서 사라져 마하고윈다 바라문의 눈앞에 나타났습니다. 마하고윈다 바라문은 이전에 본 적 없는 그 형상을 보고 두려움과 전율과 소름이 돋았습니다. 그는 두려움과 전율 속에 소름이 돋은 채로 사낭쿠마라 범천에게 게송으로 물었습니다.

‘‘‘วณฺณวา ยสวา สิริมา, โก นุ ตฺวมสิ มาริส;

อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

'아름다운 빛깔과 명성과 영광을 갖추신 고귀한 분이여, 당신은 누구입니까? 당신을 알지 못해 묻사오니, 저희가 당신을 어떻게 알아야 하겠습니까?'

‘‘มํ เว กุมารํ ชานนฺติ, พฺรหฺมโลเก สนนฺตนํ ;

สพฺเพ ชานนฺติ มํ เทวา, เอวํ โควินฺท ชานหิ’’.

'범천계에서는 나를 영원한 소년인 사낭쿠마라로 알고 있으며, 모든 범천들도 나를 그렇게 압니다. 고윈다여, 그대도 이와 같이 나를 알도록 하십시오.'

‘‘‘อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, มธุสากญฺจ พฺรหฺมุโน;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ’’.

'고귀한 범천을 위해 앉을 자리와 마실 물과 발 씻을 기름과 달콤한 채소 음식을 준비하였습니다. 고귀한 분이여, 저희가 올리는 이 예물을 부디 받아 주십시오.'

‘‘ปฏิคฺคณฺหาม เต อคฺฆํ, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปราย สุขาย จ;

กตาวกาโส ปุจฺฉสฺสุ, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ.

'고윈다여, 그대가 말한 예물을 기쁘게 받겠습니다. 현세의 이익과 내세의 행복을 위해, 질문을 허락할 터이니 그대가 원하는 것이 무엇이든 물어보십시오.'

๓๑๙. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน. กึ นุ โข อหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ [Pg.194] ปุจฺเฉยฺยํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ วา อตฺถํ สมฺปรายิกํ วา’ติ? อถ โข, โภ, มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘กุสโล โข อหํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อตฺถานํ, อญฺเญปิ มํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ อตฺถํ ปุจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ สมฺปรายิกญฺเญว อตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

319. 그때 마하고윈다 바라문에게 이런 생각이 들었습니다. '나는 사낭쿠마라 범천으로부터 질문할 기회를 얻었다. 내가 사낭쿠마라 범천에게 현세의 이익에 대해 물을 것인가, 아니면 내세의 이익에 대해 물을 것인가?' 그때 마하고윈다 바라문에게 다시 이런 생각이 들었습니다. '나는 현세의 이익에 대해서는 능숙하고, 다른 사람들도 나에게 현세의 이익에 대해 묻는다. 그러니 나는 사낭쿠마라 범천에게 내세의 이익만을 묻는 것이 좋겠다.' 그래서 마하고윈다 바라문은 사낭쿠마라 범천에게 게송으로 물었습니다.

‘‘ปุจฺฉามิ พฺรหฺมานํ สนงฺกุมารํ,กงฺขี อกงฺขึ ปรเวทิเยสุ;

กตฺถฏฺฐิโต กิมฺหิ จ สิกฺขมาโน,ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

의심을 품은 제가 의심이 없는 사낭쿠마라 범천께 여쭙니다. 사람이 어디에 머물고 무엇을 수행해야 죽음이 없는 범천의 세계에 도달할 수 있습니까?

‘‘หิตฺวา มมตฺตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอโกทิภูโต กรุเณธิมุตฺโต ;

นิรามคนฺโธ วิรโต เมถุนสฺมา,เอตฺถฏฺฐิโต เอตฺถ จ สิกฺขมาโน;

ปปฺโปติ มจฺโจ อมตํ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

고윈다여, 사람들 사이에서 '나의 것'이라는 집착을 버리고, 홀로 머물며 연민에 전념하고, 비릿한 냄새에서 벗어나 음행을 멀리하며, 이 법에 머물고 이 법을 수행하는 자는 죽음이 없는 범천의 세계에 도달하느니라.

๓๒๐. ‘‘หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, ‘อิติ หิตฺวา มมตฺต’นฺติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ, อิติ เอโกทิภูโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อิเธกจฺโจ กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ กรุณาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิติ ‘กรุเณธิมุตฺโต’ติ อหํ โภโต อาชานามิ. อามคนฺเธ จ โข อหํ โภโต ภาสมานสฺส น อาชานามิ.

320. '나의 것임을 버린다'는 것은 제가 존자로부터 이해하기로, 어떤 사람이 적거나 많은 재물을 버리고, 적거나 많은 권속을 버리고, 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하는 것입니다. '홀로 머문다'는 것은 제가 이해하기로, 외진 처소인 숲, 나무 아래, 산, 계곡, 동굴, 묘지, 밀림, 노지, 짚더미를 찾는 것입니다. '연민에 전념한다'는 것은 제가 이해하기로, 연민의 마음으로 온 세상을 자신처럼 여기며 광대하고 무량하며 원한과 고통이 없는 마음으로 가득 채워 머무는 것입니다. 그러나 존자께서 말씀하시는 비릿한 냄새(āmagandha)에 대해서는 이해하지 못하겠습니다.

‘‘เก [Pg.195] อามคนฺธา มนุเชสุ พฺรหฺเม,เอเต อวิทฺวา อิธ พฺรูหิ ธีร;

เกนาวฏา วาติ ปชา กุรุตุ,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

범천이시여, 사람들 사이에서 무엇이 비릿한 냄새입니까? 지혜로운 분이시여, 이를 알지 못하는 저에게 가르쳐 주소서. 어떤 장애에 가로막혀 중생들이 악취를 풍기며, 어떤 이유로 지옥에 떨어지고 범천의 세계로 가는 길이 막히게 됩니까?

‘‘โกโธ โมสวชฺชํ นิกติ จ ทุพฺโภ,กทริยตา อติมาโน อุสูยา;

อิจฺฉา วิวิจฺฉา ปรเหฐนา จ,โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเตสุ ยุตฺตา อนิรามคนฺธา,อาปายิกา นิวุตพฺรหฺมโลกา’’ติ.

분노, 거짓말, 기만, 배신, 인색함, 오만, 시기, 욕심, 인색, 남을 해침, 탐욕, 악의, 자만, 어리석음, 이와 같은 법들에 묶인 중생은 비릿한 냄새를 풍기는 것이며, 지옥에 떨어지고 범천의 세계로 가는 길이 막히게 되느니라.

‘‘ยถา โข อหํ โภโต อามคนฺเธ ภาสมานสฺส อาชานามิ. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ภวํ โควินฺโท กาลํ มญฺญตี’’ติ.

존자께서 말씀하시는 비릿한 냄새에 대해 제가 이해한 바로는, 재가에 머무는 자가 그것을 제거하기란 쉽지 않습니다. 존자시여, 저는 이제 집을 떠나 출가하겠습니다. (사낭쿠마라 범천이 말했습니다) '고윈다 존자여, 이제 그대가 출가할 시간이라고 생각한다면 그렇게 하십시오.'

เรณุราชอามนฺตนา

레누 왕에 대한 고함

๓๒๑. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เรณุ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เรณุํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวํ ปุโรหิตํ ปริเยสตุ, โย โภโต รชฺชํ อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

321. 그때 마하고윈다 바라문은 레누 왕을 찾아가 이렇게 말했습니다. '대왕이시여, 이제 대왕의 나라를 다스릴 다른 나라 스승을 구하십시오. 저는 이제 집을 떠나 출가하고자 합니다. 제가 범천으로부터 들은 비릿한 냄새에 대한 말씀에 따르면, 재가에 머무는 자는 그것을 제거하기가 쉽지 않습니다. 대왕이시여, 저는 집을 떠나 출가하겠습니다.'

‘‘อามนฺตยามิ ราชานํ, เรณุํ ภูมิปตึ อหํ;

ตฺวํ ปชานสฺสุ รชฺเชน, นาหํ โปโรหิจฺเจ รเม’’.

대지의 주인인 레누 왕에게 말씀드립니다. 대왕께서는 나라를 직접 다스리소서. 저는 더 이상 나라 스승의 직무에 즐거움을 느끼지 못합니다.

‘‘สเจ เต อูนํ กาเมหิ, อหํ ปริปูรยามิ เต;

โย ตํ หึสติ วาเรมิ, ภูมิเสนาปติ อหํ;

ตุวํ ปิตา อหํ ปุตฺโต, มา โน โควินฺท ปาชหิ’’.

고윈다여, 만약 그대에게 감각적 욕망의 대상이 부족하다면 내가 채워주겠소. 그대를 해치려는 자가 있다면 내가 막아주겠소. 나는 대지의 군주이고 그대는 나의 아버지와 같고 나는 그대의 아들과 같으니, 고윈다여, 우리를 버리지 마시오.

‘‘นมตฺถิ อูนํ กาเมหิ, หึสิตา เม น วิชฺชติ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, ตสฺมาหํ น คเห รเม’’.

저에게는 부족한 욕망의 대상이 없으며 저를 해치려는 자도 없습니다. 다만 인간이 아닌 분의 말씀을 들었기에 더 이상 집에 머무는 것이 즐겁지 않습니다.

‘‘อมนุสฺโส [Pg.196] กถํวณฺโณ, กึ เต อตฺถํ อภาสถ;

ยญฺจ สุตฺวา ชหาสิ โน, เคเห อมฺเห จ เกวลี’’.

고윈다여, 그 인간이 아닌 분은 어떤 모습이었으며 그대에게 어떤 가르침을 주었소? 무엇을 들었기에 집과 우리와 온 세상을 버리려 하시오?

‘‘อุปวุตฺถสฺส เม ปุพฺเพ, ยิฏฺฐุกามสฺส เม สโต;

อคฺคิ ปชฺชลิโต อาสิ, กุสปตฺตปริตฺถโต’’.

대왕이시여, 이전에 제가 홀로 머물며 제사를 지내고자 했을 때, 쿠사 풀을 깔고 불을 지폈습니다.

‘‘ตโต เม พฺรหฺมา ปาตุรหุ, พฺรหฺมโลกา สนนฺตโน;

โส เม ปญฺหํ วิยากาสิ, ตํ สุตฺวา น คเห รเม’’.

그때 범천의 세계로부터 사난타나 범천께서 제 앞에 나타나 제 질문에 답해 주셨습니다. 그것을 들은 뒤로 저는 더 이상 집에 머무는 것이 즐겁지 않습니다.

‘‘สทฺทหามิ อหํ โภโต, ยํ ตฺวํ โควินฺท ภาสสิ;

อมนุสฺสวโจ สุตฺวา, กถํ วตฺเตถ อญฺญถา.

고윈다여, 그대가 하는 말을 믿소. 인간이 아닌 분의 말씀을 들었으니 어찌 다르게 행할 수 있겠소.

‘‘เต ตํ อนุวตฺติสฺสาม, สตฺถา โควินฺท โน ภวํ;

มณิ ยถา เวฬุริโย, อกาโจ วิมโล สุโภ;

เอวํ สุทฺธา จริสฺสาม, โควินฺทสฺสานุสาสเน’’ติ.

우리는 그대를 따르겠소. 고윈다여, 우리의 스승이 되어 주소서. 흠 없고 맑고 아름다운 청정 보석 베루리야처럼, 우리도 고윈다의 가르침을 따라 청정하게 수행하겠소.

‘‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม. อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

만약 고윈다 존자께서 집을 떠나 출가하신다면, 우리 또한 집을 떠나 출가하겠습니다. 그대가 가는 길은 우리의 길이 될 것입니다.

ฉ ขตฺติยอามนฺตนา

여섯 왕족에 대한 고함

๓๒๒. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต ฉ ขตฺติยา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ฉ ขตฺติเย เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต ปุโรหิตํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ รชฺเช อนุสาสิสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม ธนลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ ธเนน สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตํ สาปเตยฺยํ, ตโต โภโต ยาวตเกน อตฺโถ, ตาวตกํ อาหรียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ภวนฺตานํเยว วาหสา. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ [Pg.197] อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. อถ โข, โภ, เต ฉ ขตฺติยา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา นาม อิตฺถิลุทฺธา; ยํนูน มยํ มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อิตฺถีหิ สิกฺเขยฺยามา’’ติ. เต มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, โภ, อิเมสุ สตฺตสุ รชฺเชสุ ปหูตา อิตฺถิโย, ตโต โภโต ยาวติกาหิ อตฺโถ, ตาวติกา อานียต’’นฺติ. ‘‘อลํ, โภ, มมปิมา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย. ตาปาหํ สพฺพา ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยนฺติ’’.

322. 여러분, 그때 마하고윈다 바라문은 그 여섯 왕이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 여섯 왕들에게 이렇게 말했다. '존자들께서는 이제 국정을 보좌할 다른 제관을 찾으십시오. 여러분, 저는 집에서 나와 출가하기를 원합니다. 제가 범천께서 설하시는 비린내(āmagandha)에 대해 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자는 그것을 제거하기가 쉽지 않습니다. 여러분, 저는 집에서 나와 출가하겠습니다.' 그러자 여러분, 그 여섯 왕들은 한쪽으로 물러나 이렇게 의논했다. '이 바라문들은 재물에 욕심이 많다고들 하니, 우리가 마하고윈다 바라문을 재물로 유혹해 보는 것이 어떻겠소?' 그들은 마하고윈다 바라문에게 다가가서 이렇게 말했다. '존자여, 이 일곱 나라에는 막대한 재산이 있습니다. 그러니 존자께서 필요하신 만큼 가져가십시오.' '그만두십시오, 여러분. 저에게도 여러분의 배려 덕분에 이미 막대한 재산이 있으니 충분합니다. 저는 그 모든 것을 버리고 집에서 나와 출가하겠습니다. 제가 범천께서 설하시는 비린내에 대해 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자는 그것을 제거하기가 쉽지 않습니다. 여러분, 저는 집에서 나와 출가하겠습니다.' 그러자 여러분, 그 여섯 왕들은 다시 한쪽으로 물러나 이렇게 의논했다. '이 바라문들은 여색에 욕심이 많다고들 하니, 우리가 마하고윈다 바라문을 여자들로 유혹해 보는 것이 어떻겠소?' 그들은 마하고윈다 바라문에게 다가가서 이렇게 말했다. '존자여, 이 일곱 나라에는 수많은 여인이 있습니다. 그러니 존자께서 필요하신 만큼 데려가십시오.' '그만두십시오, 여러분. 저에게도 저와 신분이 같은 아내 마흔 명이 있습니다. 저는 그 아내들을 모두 버리고 집에서 나와 출가하겠습니다. 제가 범천께서 설하시는 비린내에 대해 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자는 그것을 제거하기가 쉽지 않습니다. 여러분, 저는 집에서 나와 출가하겠습니다.'

๓๒๓. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตีติ.

323. 만일 고윈다 존자께서 집에서 나와 출가하신다면 저희도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그러면 존자가 가시는 길이 저희의 길이 될 것입니다.

‘‘สเจ ชหถ กามานิ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน;

อารมฺภวฺโห ทฬฺหา โหถ, ขนฺติพลสมาหิตา.

범부들이 집착하는 감각적 욕망들을 만일 그대들이 버리겠다면, 인내의 힘을 갖추어 굳건하고 부지런히 정진하십시오.

‘‘เอส มคฺโค อุชุมคฺโค, เอส มคฺโค อนุตฺตโร;

สทฺธมฺโม สพฺภิ รกฺขิโต, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยาติ.

이 길은 곧은 길이며, 이 길은 범천의 세상에 태어나기 위한 위없는 길입니다. 이 길은 선한 이들이 지켜온 바른 가르침입니다.

‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุ. สตฺตนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

그렇다면 고윈다 존자께서는 7년만 기다려 주십시오. 7년이 지나면 저희도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그러면 존자가 가시는 길이 저희의 길이 될 것입니다.

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต วสฺสานิ, นาหํ สกฺโกมิ, ภวนฺเต, สตฺต วสฺสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉพฺพสฺสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ วสฺสานิ อาคเมตุ… ตีณิ วสฺสานิ อาคเมตุ… ทฺเว วสฺสานิ อาคเมตุ… เอกํ วสฺสํ [Pg.198] อาคเมตุ, เอกสฺส วสฺสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

여러분, 7년은 너무 깁니다. 저는 여러분을 위해 7년을 기다릴 수 없습니다. 여러분, 누가 목숨의 수명을 알 수 있겠습니까? 내생으로 가야 함을 지혜로써 깨달아야 하며, 선업을 닦고 청정범행을 실천해야 합니다. 태어난 자에게 죽지 않음이란 없습니다. 제가 범천께서 설하시는 비린내에 대해 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자는 그것을 제거하기가 쉽지 않습니다. 여러분, 저는 집에서 나와 출가하겠습니다. (왕들이 말했다) 그렇다면 고윈다 존자께서는 6년만 기다려 주십시오... 5년... 4년... 3년... 2년... 1년만 기다려 주십시오. 1년이 지나면 저희도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그러면 존자가 가시는 길이 저희의 길이 될 것입니다.

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, เอกํ วสฺสํ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต เอกํ วสฺสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺต มาสานิ อาคเมตุ, สตฺตนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“오, 왕들이여, 1년은 참으로 너무 깁니다. 나는 당신들을 위해 1년 동안 기다릴 수 없습니다. 오, 왕들이여, 누가 생명의 수명을 알겠습니까! 내세는 반드시 가야 할 곳이니, 지혜로써 깨달아야 하고, 선행을 닦아야 하며, 청정범행을 실천해야 합니다. 태어난 자에게 죽지 않음이란 없습니다. 생취(生臭, 비린내)에 대해 설하시는 브라만으로부터 내가 들은 바에 따르면, 재가(在家)에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아닙니다. 왕들이여, 나는 집에서 나와 출가하겠습니다.” (왕들이 말했다) “그렇다면 고윈다님, 7개월만 기다려 주십시오. 7개월이 지나면 우리도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그때 당신이 가는 길을 우리도 가게 될 것입니다.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, สตฺต มาสานิ, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต สตฺต มาสานิ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ. คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ.

“오, 왕들이여, 7개월은 참으로 너무 깁니다. 나는 당신들을 위해 7개월 동안 기다릴 수 없습니다. 오, 왕들이여, 누가 생명의 수명을 알겠습니까! 내세는 반드시 가야 할 곳이니, 지혜로써 깨달아야 하고, 선행을 닦아야 하며, 청정범행을 실천해야 합니다. 태어난 자에게 죽지 않음이란 없습니다. 생취(生臭)에 대해 설하시는 브라만으로부터 내가 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아닙니다. 왕들이여, 나는 집에서 나와 출가하겠습니다.”

‘‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท ฉ มาสานิ อาคเมตุ…เป… ปญฺจ มาสานิ อาคเมตุ… จตฺตาริ มาสานิ อาคเมตุ… ตีณิ มาสานิ อาคเมตุ… ทฺเว มาสานิ อาคเมตุ… เอกํ มาสํ อาคเมตุ… อทฺธมาสํ อาคเมตุ, อทฺธมาสสฺส อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

“그렇다면 고윈다님, 6개월만 기다려 주십시오… (중략) … 5개월만 기다려 주십시오… 4개월만 기다려 주십시오… 3개월만 기다려 주십시오… 2개월만 기다려 주십시오… 한 달만 기다려 주십시오… 보름(반 달)만 기다려 주십시오. 보름이 지나면 우리도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그때 당신이 가는 길을 우리도 가게 될 것입니다.”

‘‘‘อติจิรํ โข, โภ, อทฺธมาโส, นาหํ สกฺโกมิ ภวนฺเต อทฺธมาสํ อาคเมตุํ. โก นุ โข ปน, โภ, ชานาติ ชีวิตานํ! คมนีโย สมฺปราโย, มนฺตายํ โพทฺธพฺพํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ, นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ภวํ โควินฺโท สตฺตาหํ อาคเมตุ, ยาว มยํ สเก ปุตฺตภาตโร รชฺเชน อนุสาสิสฺสาม, สตฺตาหสฺส [Pg.199] อจฺจเยน มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น จิรํ โข, โภ, สตฺตาหํ, อาคเมสฺสามหํ ภวนฺเต สตฺตาห’’นฺติ.

“오, 여러분, 보름은 너무나 긴 시간입니다. 저는 여러분을 위해 보름 동안이나 기다릴 수 없습니다. 오, 여러분, 누가 생명의 수명을 알겠습니까? 저세상은 반드시 가야 할 곳이니, 지혜로써 깨달아야 하고, 선행을 닦아야 하며, 청정한 수행(범행)을 실천해야 합니다. 태어난 자에게 죽음이 없는 법은 없습니다. 제가 브라흐마(범천)께서 아마간다(비린내 나는 것들, 즉 번뇌)에 대해 말씀하시는 것을 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아닙니다. 오, 여러분, 저는 집을 떠나 출가하겠습니다.” (왕들이 말했다.) “그러하다면 고윈다 님께서는 이레(7일) 동안만 기다려 주십시오. 저희가 자신의 아들들과 형제들에게 나라를 다스리도록 훈계하는 동안 말입니다. 이레가 지나면 저희도 집을 떠나 출가하겠습니다. 그러면 당신이 가는 길이 저희의 길이 될 것입니다.” (고윈다가 말했다.) “오, 여러분, 이레는 그리 긴 시간이 아닙니다. 여러분을 위해 이레 동안은 기다리겠습니다.”

พฺราหฺมณมหาสาลาทีนํ อามนฺตนา

바라문 대부호 등에게 말을 건넴

๓๒๔. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาเล สตฺต จ นฺหาตกสตานิ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญํ ทานิ ภวนฺโต อาจริยํ ปริเยสนฺตุ, โย ภวนฺตานํ มนฺเต วาเจสฺสติ. อิจฺฉามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส. เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา, ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘มา ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชฺชา, โภ, อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ; พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘‘ปพฺพชฺชา อปฺเปสกฺขา จ อปฺปลาภา จ, พฺรหฺมญฺญํ มเหสกฺขญฺจ มหาลาภญฺจา’’ติ. โก นุ โข, โภ, อญฺญตฺร มยา มเหสกฺขตโร วา มหาลาภตโร วา! อหญฺหิ, โภ, เอตรหิ ราชาว รญฺญํ พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ เทวตาว คหปติกานํ. ตมหํ สพฺพํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภ, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

324. “오, 천신들이여, 그 뒤 마하고윈다 바라문은 일곱 명의 바라문 대부호들과 칠백 명의 세례 받은 제자들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 일곱 명의 바라문 대부호들과 칠백 명의 세례 받은 제자들에게 이렇게 말했습니다. ‘여러분, 이제 여러분을 위해 베다(만트라)를 가르쳐 줄 다른 스승을 구하십시오. 오, 여러분, 저는 집을 떠나 출가하고자 합니다. 제가 브라흐마께서 아마간다에 대해 말씀하시는 것을 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아닙니다. 오, 여러분, 저는 집을 떠나 출가하겠습니다.’ (제자들이 말했다.) ‘고윈다 님께서는 집을 떠나 출가하지 마십시오. 오, 고윈다 님, 출가자의 삶은 명성도 적고 이득도 적지만, 바라문의 지위는 명성도 크고 이득도 큽니다.’ (고윈다가 말했다.) ‘여러분, 출가자의 삶은 명성도 적고 이득도 적지만 바라문의 지위는 명성도 크고 이득도 크다고 말하지 마십시오. 오, 여러분, 저 말고 누가 더 큰 명성과 이득을 가졌겠습니까? 저는 지금 왕들 가운데서는 왕과 같고, 바라문들 가운데서는 브라흐마와 같으며, 가주들 가운데서는 신과 같습니다. 저는 그 모든 것을 버리고 집을 떠나 출가하겠습니다. 제가 브라흐마께서 아마간다에 대해 말씀하시는 것을 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아닙니다. 오, 여러분, 저는 집을 떠나 출가하겠습니다.’ (제자들이 말했다.) ‘만일 고윈다 님께서 집을 떠나 출가하신다면, 저희도 집을 떠나 출가하겠습니다. 그러면 당신이 가는 길이 저희의 길이 될 것입니다.’”}, {

ภริยานํ อามนฺตนา

아내들에게 일러줌

๓๒๕. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ เยน จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตารีสา ภริยา สาทิสิโย เอตทโวจ – ‘‘ยา โภตีนํ อิจฺฉติ, สกานิ วา ญาติกุลานิ คจฺฉตุ อญฺญํ วา ภตฺตารํ ปริเยสตุ. อิจฺฉามหํ, โภตี, อคารสฺมา [Pg.200] อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ยถา โข ปน เม สุตํ พฺรหฺมุโน อามคนฺเธ ภาสมานสฺส, เต น สุนิมฺมทยา อคารํ อชฺฌาวสตา. ปพฺพชิสฺสามหํ, โภตี, อคารสฺมา อนคาริย’’นฺติ. ‘‘ตฺวญฺเญว โน ญาติ ญาติกามานํ, ตฺวํ ปน ภตฺตา ภตฺตุกามานํ. สเจ ภวํ โควินฺโท อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ, มยมฺปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสาม, อถ ยา เต คติ, สา โน คติ ภวิสฺสตี’’ติ.

325. 그리하여 오, 신들이여, 마하고윈다 바라문은 지위가 같은 마흔 명의 아내들이 있는 곳으로 가서 그녀들에게 이렇게 말했습니다. “부인들 중에 가고 싶은 사람은 자신의 친가로 가거나 다른 남편을 구하시오. 부인들이여, 나는 집에서 나와 출가하고자 하오. 생취(生臭)에 대해 설하시는 브라만으로부터 내가 들은 바에 따르면, 재가에 머무는 자에게 그것들은 떨쳐버리기 쉬운 것이 아니오. 부인들이여, 나는 집에서 나와 출가하겠소.” (아내들이 말했다) “당신이야말로 친족을 원하는 저희에게는 친족이고, 남편을 원하는 저희에게는 남편입니다. 만약 고윈다님께서 집에서 나와 출가하신다면, 저희도 집에서 나와 출가하겠습니다. 그때 당신이 가는 길을 저희도 가게 될 것입니다.”

มหาโควินฺทปพฺพชฺชา

마하고윈다의 출가

๓๒๖. ‘‘อถ โข, โภ, มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. ปพฺพชิตํ ปน มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ สตฺต จ ราชาโน ขตฺติยา มุทฺธาวสิตฺตา สตฺต จ พฺราหฺมณมหาสาลา สตฺต จ นฺหาตกสตานิ จตฺตารีสา จ ภริยา สาทิสิโย อเนกานิ จ ขตฺติยสหสฺสานิ อเนกานิ จ พฺราหฺมณสหสฺสานิ อเนกานิ จ คหปติสหสฺสานิ อเนเกหิ จ อิตฺถาคาเรหิ อิตฺถิโย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา มหาโควินฺทํ พฺราหฺมณํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ อนุปพฺพชึสุ. ตาย สุทํ, โภ, ปริสาย ปริวุโต มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามนิคมราชธานีสุ จาริกํ จรติ. ยํ โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ คามํ วา นิคมํ วา อุปสงฺกมติ, ตตฺถ ราชาว โหติ รญฺญํ, พฺรหฺมาว พฺราหฺมณานํ, เทวตาว คหปติกานํ. เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ขิปนฺติ วา อุปกฺขลนฺติ วา เต เอวมาหํสุ – ‘‘นมตฺถุ มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส, นมตฺถุ สตฺต ปุโรหิตสฺสา’’’ติ.

326. 그리하여 오, 신들이여, 마하고윈다 바라문은 그 7일이 지난 뒤에 머리카락과 수염을 깎고 가사(황갈색 옷)를 입고 집에서 나와 출가했습니다. 그러자 출가한 마하고윈다 바라문을 따라, 관정례를 마친 일곱 명의 크샤트리아 왕들과 일곱 명의 부유한 바라문들과 칠백 명의 목욕 재계한 제자들과 지위가 같은 마흔 명의 아내들과 수천 명의 크샤트리아들과 수천 명의 바라문들과 수천 명의 장자들과 수많은 궁녀들을 포함한 여인들이 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가한 마하고윈다 바라문을 따라 출가했습니다. 오, 신들이여, 마하고윈다 바라문은 그 대중들에 둘러싸여 마을과 읍과 왕도를 유행했습니다. 오, 신들이여, 그때 마하고윈다 바라문이 어떤 마을이나 읍에 들어가면, 그곳에서 그는 왕들 사이에서는 왕과 같았고, 바라문들 사이에서는 브라만(범천)과 같았으며, 장자들 사이에서는 신과 같았습니다. 그때 사람들이 재채기를 하거나 발을 헛디딜 때면 그들은 이렇게 말했습니다. “마하고윈다 바라문께 경의를 표합니다. 일곱 왕의 사제께 경의를 표합니다.”

๓๒๗. ‘‘มหาโควินฺโท, โภ, พฺราหฺมโณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา…เป… อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหาสิ สาวกานญฺจ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสิ.

327. 오, 신들이여, 마하고윈다 바라문은 자애(慈)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물렀고, 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 채워 머물렀습니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서, 모든 중생을 자신과 같이 대하며, 광대하고 수승하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머물렀습니다. 연민(悲)이 함께한 마음으로… (중략) … 기쁨(喜)이 함께한 마음으로… (중략) … 평온(捨)이 함께한 마음으로… (중략) … 고통 없는 마음으로 가득 채워 머물렀으며, 제자들에게 브라만 세상에 함께 태어나는 길을 설해 주었습니다.

๓๒๘. ‘‘เย [Pg.201] โข ปน, โภ, เตน สมเยน มหาโควินฺทสฺส พฺราหฺมณสฺส สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชึสุ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานึสุ, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปฺเปกจฺเจ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชึสุ; เย สพฺพนิหีนํ กายํ ปริปูเรสุํ เต คนฺธพฺพกายํ ปริปูเรสุํ. อิติ โข, โภ, สพฺเพสํเยว เตสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อโหสิ อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’’ติ.

328. "여보시오, 그 당시 마하고윈다 바라문의 제자들 중에서 가르침을 완전히 이해한 이들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 범천 세상에 태어났습니다. 가르침을 완전히 이해하지 못한 이들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 어떤 이들은 타화자재천의 신들과 나란히 태어났고, 어떤 이들은 화락천의 신들과, 어떤 이들은 도솔천의 신들과, 어떤 이들은 야마천의 신들과, 어떤 이들은 삼십삼천의 신들과, 어떤 이들은 사대왕천의 신들과 나란히 태어났습니다. 가장 낮은 부류에 속한 이들은 간다바 무리에 태어났습니다. 이와 같이 그들 모든 선남자들의 출가는 헛되지 않았고 결실이 있었으며 이익이 있었습니다."

๓๒๙. ‘‘สรติ ตํ ภควา’’ติ? ‘‘สรามหํ, ปญฺจสิข. อหํ เตน สมเยน มหาโควินฺโท พฺราหฺมโณ อโหสึ. อหํ เตสํ สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสึ. ตํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

329. "세존께서는 그것을 기억하십니까?" "판차시카여, 나는 기억한다. 그때의 마하고윈다 바라문이 바로 나였다. 나는 그 제자들에게 범천 세상에 동참하는 길을 설했다. 그러나 판차시카여, 나의 그 범행(梵行)은 염오로 인도하지 못하고, 탐욕의 빛바램으로, 소멸로, 고요함으로, 신통으로, 깨달음으로, 열반으로 인도하지 못하며, 단지 범천 세상에 태어나는 데까지만 이르게 할 뿐이었다."

อิทํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมญฺจ ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อิทํ โข ตํ, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ.

"그러나 판차시카여, 지금 나의 이 범행은 철저한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸과 고요함과 신통과 깨달음과 열반으로 인도한다. 판차시카여, 그러면 어떤 범행이 철저한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸과 고요함과 신통과 깨달음과 열반으로 인도하는가? 그것은 바로 이 성스러운 여덟 가지 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매이다. 판차시카여, 이것이 바로 철저한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸과 고요함과 신통과 깨달음과 열반으로 인도하는 범행이다."

๓๓๐. ‘‘เย โข ปน เม, ปญฺจสิข, สาวกา สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ; เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, เต ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา [Pg.202] โอปปาติกา โหนฺติ ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามิโน โหนฺติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. เย น สพฺเพน สพฺพํ สาสนํ อาชานนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา โหนฺติ อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา. อิติ โข, ปญฺจสิข, สพฺเพสํเยว อิเมสํ กุลปุตฺตานํ อโมฆา ปพฺพชฺชา อวญฺฌา สผลา สอุทฺรยา’’ติ.

330. "판차시카여, 나의 제자들 중에서 가르침을 완전히 이해한 이들은 번뇌를 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 바로 여기 이 생에서 스스로 수승한 지혜로 실현하고 성취하여 머문다. 가르침을 완전히 이해하지 못한 이들 중에서 어떤 이들은 다섯 가지 낮은 단계의 결박을 끊었기에 그곳에 화생하여 그곳에서 완전한 열반에 들어 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 자가 된다. 가르침을 완전히 이해하지 못한 이들 중에서 어떤 이들은 세 가지 결박을 끊고 탐욕과 성냄과 어리석음이 옅어졌기에 이 세상에 한 번 돌아와 괴로움의 끝을 내는 자가 된다. 가르침을 완전히 이해하지 못한 이들 중에서 어떤 이들은 세 가지 결박을 끊었기에 악처에 떨어지지 않는 법을 지녔고 구경의 깨달음으로 나아가는 것이 확정된 예류자가 된다. 판차시카여, 이와 같이 이 모든 선남자들의 출가는 헛되지 않았고 결실이 있었으며 이익이 있었다."

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ปญฺจสิโข คนฺธพฺพปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 간다바의 아들 판차시카는 기쁜 마음으로 세존의 말씀을 찬탄하고 환희하며 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 예를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다.

มหาโควินฺทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

여섯 번째 마하고윈다 경이 끝났다.

๗. มหาสมยสุตฺตํ

7. 7. 마하사마야 경 (대집회 경)

๓๓๑. เอวํ [Pg.203] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อถ โข จตุนฺนํ สุทฺธาวาสกายิกานํ เทวตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ยํนูน มยมฺปิ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปจฺเจกํ คาถํ ภาเสยฺยามา’’ติ.

331. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 샤카국의 카필라와투에 있는 마하와나 숲에서 약 오백 명의 비구 대중, 즉 모두 아라한인 비구들과 함께 머물고 계셨다. 그때 열 군데의 세상에서 온 많은 신들이 세존과 비구 대중을 친견하기 위해 모여들었다. 그때 네 명의 정거천 신들에게 이런 생각이 들었다. '지금 세존께서는 샤카국의 카필라와투에 있는 마하와나 숲에서 약 오백 명의 비구 대중, 즉 모두 아라한인 비구들과 함께 머물고 계신다. 그리고 열 군데의 세상에서 온 많은 신들이 세존과 비구 대중을 친견하기 위해 모여들었다. 우리도 세존께서 계신 곳으로 가서 세존 앞에서 각자 게송을 한 수씩 읊으면 좋겠구나.'

๓๓๒. อถ โข ตา เทวตา เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว สุทฺธาวาเสสุ เทเวสุ อนฺตรหิตา ภควโต ปุรโต ปาตุรเหสุํ. อถ โข ตา เทวตา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

332. 그러자 그 신들은 마치 힘센 사람이 구부렸던 팔을 펴거나 폈던 팔을 구부리는 것처럼 순식간에 정거천에서 사라져 세존 앞에 나타났다. 그 신들은 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 한 신이 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘มหาสมโย ปวนสฺมึ, เทวกายา สมาคตา;

อาคตมฺห อิมํ ธมฺมสมยํ, ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ.

"숲속에 큰 모임이 열렸고, 신들의 무리가 모여들었습니다. 저희들도 이 법의 모임에 참여하여, 패배함이 없는 승가를 친견하러 왔습니다."

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 다른 신이 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหํสุ, จิตฺตมตฺตโน อุชุกํ อกํสุ ;

สารถีว เนตฺตานิ คเหตฺวา, อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

"그곳의 비구들은 마음을 집중하여 자신의 마음을 곧게 폈습니다. 마치 마부가 고삐를 잡고 말들을 다스리듯, 지혜로운 이들은 감각기관을 보호합니다."

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 신이 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เฉตฺวา ขีลํ เฉตฺวา ปลิฆํ, อินฺทขีลํ อูหจฺจ มเนชา;

เต จรนฺติ สุทฺธา วิมลา, จกฺขุมตา สุทนฺตา สุสุนาคา’’ติ.

"말뚝을 끊고 빗장을 부수며, 문기둥을 뽑아버리고 갈애 없이 행하니, 그들은 깨끗하고 티 없으며, 눈 갖추신 분에 의해 잘 길들여진 고귀한 분들입니다."

อถ [Pg.204] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 신이 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เยเกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ.

"누구든 부처님을 귀의처로 삼은 이들은 악처에 떨어지지 않을 것입니다. 그들은 인간의 몸을 벗어난 뒤에 천상의 무리를 가득 채울 것입니다."

เทวตาสนฺนิปาตา

신들의 모임

๓๓๓. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, ทสสุ โลกธาตูสุ เทวตา สนฺนิปติตา โหนฺติ, ตถาคตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุํ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตสมฺปิ ภควนฺตานํ เอตํปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา ภวิสฺสนฺติ เสยฺยถาปิ มยฺหํ เอตรหิ. อาจิกฺขิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; กิตฺตยิสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ; เทเสสฺสามิ, ภิกฺขเว, เทวกายานํ นามานิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ.

333. 그때 세존께서 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 대개 열 곳의 세계[일만 대천세계]에서 신들이 여래와 비구 승가를 뵙기 위해 모여들었다. 비구들이여, 과거에 계셨던 아라한 정등각자들인 그 세존들께도 지금 나에게 모인 것만큼 많은 신들의 모임이 있었다. 비구들이여, 미래에 계실 아라한 정등각자들인 그 세존들께도 지금 나에게 모인 것만큼 많은 신들의 모임이 있을 것이다. 비구들이여, 신들의 무리의 이름을 말하리라. 비구들이여, 신들의 무리의 이름을 알리리라. 비구들이여, 신들의 무리의 이름을 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 내가 말하리라.” 비구들은 “그렇게 하겠습니다, 세존이시여”라고 세존께 응답했다.

๓๓๔. ภควา เอตทโวจ –

334. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘สิโลกมนุกสฺสามิ, ยตฺถ ภุมฺมา ตทสฺสิตา;

เย สิตา คิริคพฺภรํ, ปหิตตฺตา สมาหิตา.

“지상의 신들이 그곳에 의지해 머무는 곳에 게송을 읊으리니, 산의 동굴에 머물며 마음을 쏟아 정진하고 삼매에 든 이들이라.

‘‘ปุถูสีหาว สลฺลีนา, โลมหํสาภิสมฺภุโน;

โอทาตมนสา สุทฺธา, วิปฺปสนฺนมนาวิลา’’.

숲속에 은둔한 많은 사자들처럼 소름 돋는 공포를 이겨냈으며, 깨끗한 마음으로 순수하고 맑으며 흔들림이 없도다.”

ภิยฺโย ปญฺจสเต ญตฺวา, วเน กาปิลวตฺถเว;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

스승께서는 가필라왓투의 숲에 계신 오백 명 이상의 제자들이 교법 안에서 즐거워함을 아시고, 그때 그들에게 말씀하셨다.

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว’’;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ.

“비구들이여, 신들의 무리가 다가왔으니 그들을 알아보라.” 비구들은 부처님의 가르침을 듣고 [신들을 알기 위해] 열성적으로 정진했다.

เตสํ ปาตุรหุ ญาณํ, อมนุสฺสานทสฺสนํ;

อปฺเปเก สตมทฺทกฺขุํ, สหสฺสํ อถ สตฺตรึ.

그들에게 비인간(신)들을 보는 지혜[천안]가 생겨났다. 어떤 비구는 백 명의 신을 보았고, 어떤 비구는 천 명을, 어떤 비구는 칠만 명을 보았다.

สตํ [Pg.205] เอเก สหสฺสานํ, อมนุสฺสานมทฺทสุํ;

อปฺเปเกนนฺตมทฺทกฺขุํ, ทิสา สพฺพา ผุฏา อหุํ.

어떤 비구들은 수만 명의 비인간들을 보았고, 어떤 비구는 무수히 보았으니, 모든 방향이 신들로 가득 차 있었기 때문이다.

ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา;

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

눈을 갖춘 스승께서는 그 모든 것을 신통한 지혜로 아시고 분명히 하신 뒤, 교법 안에서 즐거워하는 제자들에게 말씀하셨다.

‘‘เทวกายา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส.

“비구들이여, 신들의 무리가 다가왔으니 그들을 알아보라. 내가 게송으로 차례대로 그들의 이름을 알리리라.”

๓๓๕.‘‘สตฺตสหสฺสา เต ยกฺขา, ภุมฺมา กาปิลวตฺถวา.

335. “가필라왓투의 지상에 거주하는 칠천 명의 야차들이 있도다.

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

그들은 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높으니, 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘ฉสหสฺสา เหมวตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุตีมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“히마완타 산에 사는 다양한 색을 띤 육천 명의 야차들도 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높으니, 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘สาตาคิรา ติสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“사타기리 산에 사는 다양한 색을 띤 삼천 명의 야차들도 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높으니, 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘อิจฺเจเต โสฬสสหสฺสา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“이와 같이 다양한 색을 띤 일만 육천 명의 야차들도 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높으니, 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘เวสฺสามิตฺตา ปญฺจสตา, ยกฺขา นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“웨사밋타 산에 사는 다양한 색을 띤 오백 명의 야차들도 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높으니, 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘กุมฺภีโร ราชคหิโก, เวปุลฺลสฺส นิเวสนํ;

ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสติ;

กุมฺภีโร ราชคหิโก, โสปาคา สมิตึ วนํ.

“라자가하의 웨풀라 산에 거주하는 쿰비라 야차를 십만 명 이상의 야차들이 받드나니, 그 라자가하의 쿰비라도 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

๓๓๖.‘‘ปุริมญฺจ ทิสํ ราชา, ธตรฏฺโฐ ปสาสติ.

336. “동쪽 방향은 다타랏타 왕이 다스리나니,”

คนฺธพฺพานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

“그는 건달바들의 주인이며 명성 높은 대왕이라.”

‘‘ปุตฺตาปิ [Pg.206] ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“그에게는 인다라는 이름의 아들이 많으니, 큰 힘을 가졌으며 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높도다. 그들도 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘ทกฺขิณญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูฬฺโห ตํ ปสาสติ ;

กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

“남쪽 방향은 위룰하 왕이 다스리나니, 그는 구반다들의 주인이며 명성 높은 대왕이라.”

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“그에게는 인다라는 이름의 아들이 많으니, 큰 힘을 가졌으며 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높도다. 그들도 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘ปจฺฉิมญฺจ ทิสํ ราชา, วิรูปกฺโข ปสาสติ;

นาคานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

“서쪽 방향은 위루팍카 왕이 다스리나니, 그는 용(나가)들의 주인이며 명성 높은 대왕이라.”

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“그에게는 인다라는 이름의 아들이 많으니, 큰 힘을 가졌으며 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높도다. 그들도 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘อุตฺตรญฺจ ทิสํ ราชา, กุเวโร ตํ ปสาสติ;

ยกฺขานญฺจ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิโส.

“북쪽 방향은 쿠웨라 왕이 다스리나니, 그는 야차들의 주인이며 명성 높은 대왕이라.”

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, อินฺทนามา มหพฺพลา;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

“그에게는 인다라는 이름의 아들이 많으니, 큰 힘을 가졌으며 신통력이 있고 광채가 나며 용모가 수려하고 명성이 높도다. 그들도 기쁜 마음으로 숲의 비구 승가 모임에 왔도다.”

‘‘ปุริมํ ทิสํ ธตรฏฺโฐ, ทกฺขิเณน วิรูฬฺหโก;

ปจฺฉิเมน วิรูปกฺโข, กุเวโร อุตฺตรํ ทิสํ.

“동쪽에는 다타랏타, 남쪽에는 위룰하카, 서쪽에는 위루팍카, 북쪽에는 쿠웨라가 있도다.”

‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

ททฺทลฺลมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว.

“이 네 명의 대왕이 사방에서 광채를 내뿜으며 가필라왓투의 숲에 서 있도다.”

๓๓๗.‘‘เตสํ มายาวิโน ทาสา, อาคุํ วญฺจนิกา สฐา.

337. “그들의 부하들로서 마술을 부리며 기만하고 교활한 자들이 왔으니,”

มายา กุเฏณฺฑุ วิเฏณฺฑุ, วิฏุจฺจ วิฏุโฏ สห.

“마야, 쿠텐두, 위텐두 그리고 위투카와 위투토도 함께 왔도다.”

‘‘จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนิฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ;

ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ.

잔다나 신과 까마셋타 신, 낀니간두 신과 니간두 신이 왔으며, 빠나다 신과 오빠맛냐 신, 그리고 신들의 전령(마부)인 마딸리도 왔습니다.

‘‘จิตฺตเสโน [Pg.207] จ คนฺธพฺโพ, นโฬราชา ชเนสโภ ;

อาคา ปญฺจสิโข เจว, ติมฺพรู สูริยวจฺจสา.

간답바인 찟따세나와 날라 왕, 자나사바가 왔으며, 빤짜시카와 띰바루, 그리고 수리야왓짜사도 왔습니다.

‘‘เอเต จญฺเญ จ ราชาโน, คนฺธพฺพา สห ราชุภิ;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

이들과 다른 여러 왕인 간답바들이 여러 왕과 함께 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

๓๓๘.‘‘อถาคุํ นาคสา นาคา, เวสาลา สหตจฺฉกา.

338. 또한 나가사 못의 나가들과 웨살리의 나가들이 땃짜까 무리와 함께 비구들의 집회를 보러 숲으로 왔습니다.

กมฺพลสฺสตรา อาคุํ, ปายาคา สห ญาติภิ.

깜발라와 앗사따라 나가들이 왔으며, 빠야가의 나가들도 친족들과 함께 왔습니다.

‘‘ยามุนา ธตรฏฺฐา จ, อาคู นาคา ยสสฺสิโน;

เอราวโณ มหานาโค, โสปาคา สมิตึ วนํ.

야무나 강에 사는 나가들과 다따랏타 종족의 명성 있는 나가들이 왔으며, 에라와나 대코끼리(나가 신)도 숲의 집회에 왔습니다.

‘‘เย นาคราเช สหสา หรนฺติ, ทิพฺพา ทิชา ปกฺขิ วิสุทฺธจกฺขู;

เวหายสา เต วนมชฺฌปตฺตา, จิตฺรา สุปณฺณา อิติ เตส นามํ.

신통력을 지닌 알에서 태어난 날개 달린 자들이며 청정한 눈을 가진 자들로, 나가 왕들을 강제로 잡아가는 수빤나(가루다)들이 허공을 통해 숲 한가운데에 이르렀으니, '찟뜨라 수빤나'가 그들의 이름입니다.

‘‘อภยํ ตทา นาคราชานมาสิ, สุปณฺณโต เขมมกาสิ พุทฺโธ;

สณฺหาหิ วาจาหิ อุปวฺหยนฺตา, นาคา สุปณฺณา สรณมกํสุ พุทฺธํ.

그때 부처님께서 수빤나로부터 평안을 주셨기에 나가 왕들에게 두려움이 없었습니다. 나가와 수빤나들은 부드러운 말로 서로를 부르며 부처님께 귀의했습니다.

๓๓๙.‘‘ชิตา วชิรหตฺเถน, สมุทฺทํ อสุราสิตา.

339. 금강저를 손에 든 자(삭까)에게 패배하여 바다를 의지해 사는 아수라들이 왔습니다.

ภาตโร วาสวสฺเสเต, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน.

이들은 와사와(삭까)의 형제들로 신통력이 있고 명성이 자자합니다.

‘‘กาลกญฺจา มหาภิสฺมา, อสุรา ทานเวฆสา;

เวปจิตฺติ สุจิตฺติ จ, ปหาราโท นมุจี สห.

거대하고 무시무시한 몸을 가진 깔라깐짜 아수라들과 다나웨가사 아수라들, 웨빠찟띠와 수찟띠, 그리고 빠하라다가 나무찌와 함께 왔습니다.

‘‘สตญฺจ พลิปุตฺตานํ, สพฺเพ เวโรจนามกา;

สนฺนยฺหิตฺวา พลิเสนํ, ราหุภทฺทมุปาคมุํ;

สมโยทานิ ภทฺทนฺเต, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

발리의 백 명의 아들들은 모두 웨로짜라는 이름을 가졌는데, 군대를 무장시키고 라후밧다에게 나아가 말했습니다. '복되신 이여, 지금이 비구들의 집회가 열리는 숲으로 갈 시간입니다.'

๓๔๐.‘‘อาโป จ เทวา ปถวี, เตโช วาโย ตทาคมุํ.

340. 물의 신, 땅의 신, 불의 신, 바람의 신들이 그때 왔습니다.

วรุณา วารณา เทวา, โสโม จ ยสสา สห.

와루나 신, 와라나 신, 소마 신이 야사 신과 함께 왔습니다.

‘‘เมตฺตา กรุณา กายิกา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

자애와 비민의 무리인 명성 있는 신들이 왔습니다. 이들 열 무리가 열 가지 방식으로 왔으며 모두 다양한 색을 띠고 있었습니다.

‘‘อิทฺธิมนฺโต [Pg.208] ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

신통력이 있고 광채가 나며 아름다운 용모와 명성을 갖춘 이 신들도 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

‘‘เวณฺฑุเทวา สหลิ จ, อสมา จ ทุเว ยมา;

จนฺทสฺสูปนิสา เทวา, จนฺทมาคุํ ปุรกฺขตฺวา.

웬두 신과 사할리 신, 아사마 신과 두 분의 야마 신이 왔으며, 달의 권속인 신들이 달을 앞세우고 왔습니다.

‘‘สูริยสฺสูปนิสา เทวา, สูริยมาคุํ ปุรกฺขตฺวา;

นกฺขตฺตานิ ปุรกฺขตฺวา, อาคุํ มนฺทวลาหกา.

태양의 권속인 신들이 태양을 앞세우고 왔으며, 별들을 앞세우고 온 신들과 만다왈라하까(구름)의 신들도 왔습니다.

‘‘วสูนํ วาสโว เสฏฺโฐ, สกฺโกปาคา ปุรินฺทโท;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

와수 신들의 으뜸이며 보시를 잘하는 자(뿌린다다)인 와사와 삭까가 왔습니다. 이들 열 무리가 열 가지 방식으로 왔으며 모두 다양한 색을 띠고 있었습니다.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

신통력이 있고 광채가 나며 아름다운 용모와 명성을 갖춘 이 신들도 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

‘‘อถาคุํ สหภู เทวา, ชลมคฺคิสิขาริว;

อริฏฺฐกา จ โรชา จ, อุมาปุปฺผนิภาสิโน.

또한 불꽃처럼 타오르는 사하부 신들이 왔으며, 아릿타까 신과 로자 신, 그리고 아마꽃처럼 빛나는 신들이 왔습니다.

‘‘วรุณา สหธมฺมา จ, อจฺจุตา จ อเนชกา;

สูเลยฺยรุจิรา อาคุํ, อาคุํ วาสวเนสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

와루나, 사하담마, 앗쭈따, 아네자까, 술레이야와 루찌라 신들이 왔으며, 와사와네시노 신들도 왔습니다. 이들 열 무리가 열 가지 방식으로 왔으며 모두 다양한 색을 띠고 있었습니다.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

신통력이 있고 광채가 나며 아름다운 용모와 명성을 갖춘 이 신들도 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

‘‘สมานา มหาสมนา, มานุสา มานุสุตฺตมา;

ขิฑฺฑาปโทสิกา อาคุํ, อาคุํ มโนปโทสิกา.

사마나, 마하사마나, 마누사, 마누숫따마 신들이 왔으며, 키따빠도시까 신들과 마노빠도시까 신들도 왔습니다.

‘‘อถาคุํ หรโย เทวา, เย จ โลหิตวาสิโน;

ปารคา มหาปารคา, อาคุํ เทวา ยสสฺสิโน;

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน.

또한 하라요 신들과 붉은 옷을 입은 신들, 빠라가와 명성 있는 마하빠라가 신들이 왔습니다. 이들 열 무리가 열 가지 방식으로 왔으며 모두 다양한 색을 띠고 있었습니다.

‘‘อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

신통력이 있고 광채가 나며 아름다운 용모와 명성을 갖춘 이 신들도 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

‘‘สุกฺกา กรมฺภา อรุณา, อาคุํ เวฆนสา สห;

โอทาตคยฺหา ปาโมกฺขา, อาคุํ เทวา วิจกฺขณา.

숙까, 까람바, 아루나 신들이 웨가나사 신들과 함께 왔으며, 오다따가이야라 불리는 우두머리 신들과 지혜로운 위짝카나 신들이 왔습니다.

‘‘สทามตฺตา [Pg.209] หารคชา, มิสฺสกา จ ยสสฺสิโน;

ถนยํ อาค ปชฺชุนฺโน, โย ทิสา อภิวสฺสติ.

사다맛따, 하라가자, 명성 있는 밋사까 신들이 왔으며, 어느 방향으로 가든 천둥을 치며 비를 내리는 빠준나도 왔습니다.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

이들 열 무리가 열 가지 방식으로 왔으며 모두 다양한 색을 띠고 있었습니다. 신통력이 있고 광채가 나며 아름다운 용모와 명성을 갖춘 이 신들도 기뻐하며 비구들의 집회가 열리는 숲으로 나아갔습니다.

‘‘เขมิยา ตุสิตา ยามา, กฏฺฐกา จ ยสสฺสิโน;

ลมฺพีตกา ลามเสฏฺฐา, โชตินามา จ อาสวา;

นิมฺมานรติโน อาคุํ, อถาคุํ ปรนิมฺมิตา.

케미야 신, 투시따(도솔천) 신, 야마 신, 명성 있는 깟타까 신, 람비따까와 라마셋타, 조띠라는 이름의 신들과 아사와 신들, 님마나라띠(화락천) 신들이 왔으며, 또한 빠라님미따(타화자재천) 신들도 왔습니다.

‘‘ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

อิทฺธิมนฺโต ชุติมนฺโต, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ.

이 열 무리의 천신들은 열 가지 부류로 나뉘어 있으며, 모두 다양한 빛깔을 띠고 있습니다. 신통력이 있고 광채가 나며, 아름다운 자태와 많은 권속을 거느린 이 모든 천신들이 기뻐하며 비구들의 모임인 대삼림으로 나아갔습니다.

‘‘สฏฺเฐเต เทวนิกายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโน;

นามนฺวเยน อาคจฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สห.

이 예순 무리의 천신들은 모두 다양한 빛깔을 띠고 있으며, 각기 자신들의 명칭을 따라 모여들었습니다. 그들과 닮은 다른 천신들도 함께 왔습니다.

‘‘‘ปวุฏฺฐชาติมขิลํ, โอฆติณฺณมนาสวํ;

ทกฺเขโมฆตรํ นาคํ, จนฺทํว อสิตาติคํ’.

"태어남을 끝내고 번뇌의 가시가 없으며, 폭류를 건너고 번뇌가 없는 분, 중생을 폭류에서 건져주시는 분, 더러움을 초월하여 달처럼 빛나는 거룩한 용(龜, 부처님)과 십력(十力)을 지니신 분을 뵙고자 한다"라고 마음먹고 그 천신들이 왔습니다.

๓๔๑.‘‘สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จ, ปุตฺตา อิทฺธิมโต สห.

341. 수브라흐마 범천과 파라맛타 범천도 신통력을 지닌 세존의 참된 아들들로서 성스러운 범천들과 함께 왔습니다.

สนงฺกุมาโร ติสฺโส จ, โสปาค สมิตึ วนํ.

사낭쿠마라 범천과 팃사 범천도 비구들이 모인 거대한 숲으로 왔습니다.

‘‘สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ, มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ;

อุปปนฺโน ชุติมนฺโต, ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโส.

천 명의 범천들이 왔으니, 그 대범천은 다른 범천들 위에서 군림하며 빛나고 있습니다. 그는 광채가 나며 거대한 몸집과 찬란한 위엄을 지니고 범천의 세상에 태어난 존재입니다.

‘‘ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคุํ, ปจฺเจกวสวตฺติโน;

เตสญฺจ มชฺฌโต อาค, หาริโต ปริวาริโต.

여기에 각기 개별적인 권능을 지닌 열 명의 대범천들이 왔으며, 그들 가운데 하리타 범천이 수많은 범천 권속에 둘러싸여 왔습니다.

๓๔๒.‘‘เต จ สพฺเพ อภิกฺกนฺเต, สอินฺเท เทเว สพฺรหฺมเก.

342. 제석천과 범천들을 포함한 그 모든 천신들이 숲으로 다가왔을 때,

มารเสนา อภิกฺกามิ, ปสฺส กณฺหสฺส มนฺทิยํ.

마라의 군대가 진격해 왔다. 비구들이여, 저 검은 자(마라)의 어리석음을 보라.

‘‘‘เอถ คณฺหถ พนฺธถ, ราเคน พทฺธมตฺถุ โว;

สมนฺตา ปริวาเรถ, มา โว มุญฺจิตฺถ โกจิ นํ’.

"오라, 그들을 잡고 묶으라! 너희들의 탐욕으로 그들 모두를 옭아매라. 사방을 포위하여 너희 중 단 한 명도 그들을 놓아주지 마라."

‘‘อิติ [Pg.210] ตตฺถ มหาเสโน, กณฺโห เสนํ อเปสยิ;

ปาณินา ตลมาหจฺจ, สรํ กตฺวาน เภรวํ.

이처럼 그곳에서 큰 군대를 거느린 악마는 손바닥으로 땅을 치고 공포스러운 소리를 내며 자신의 군대를 보냈습니다.

‘‘ยถา ปาวุสฺสโก เมโฆ, ถนยนฺโต สวิชฺชุโก;

+ตทา โส ปจฺจุทาวตฺติ, สงฺกุทฺโธ อสยํวเส.

번개와 천둥을 동반한 장대비 구름처럼 (공포를 자아낸 후), 그 악마는 뜻대로 되지 않자 분노하며 스스로 물러갔습니다.

๓๔๓. ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมา.

343. 다섯 가지 눈(五眼)을 갖추신 부처님께서는 그 모든 상황을 특별한 지혜로 아시고 명확히 파악하셨습니다.

ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต.

그런 뒤 스승께서는 가르침 안에서 수행을 즐거워하는 제자 비구들을 부르셨습니다.

‘‘มารเสนา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโว;

เต จ อาตปฺปมกรุํ, สุตฺวา พุทฺธสฺส สาสนํ;

วีตราเคหิ ปกฺกามุํ, เนสํ โลมาปิ อิญฺชยุํ.

“비구들이여, 마라의 군대가 진격해 왔으니 그들을 알아차려라.” 비구들은 부처님의 가르침을 듣고 정진에 힘썼다. 마라의 군대는 탐욕을 여읜 이들에게서 물러났으니, 그들의 솜털 하나조차 움직이지 못했다.

‘‘‘สพฺเพ วิชิตสงฺคามา, ภยาตีตา ยสสฺสิโน;

โมทนฺติ สห ภูเตหิ, สาวกา เต ชเนสุตา’’ติ.

"전투에서 승리하고 공포를 초월하여 명성을 떨치는, 사람들 사이에 널리 알려진 저 제자들은 모두 성자들과 함께 기뻐하고 있구나"라고 들었습니다.

มหาสมยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

일곱 번째 대집회경(마하사마야 숫타)이 끝났습니다.

๘. สกฺกปญฺหสุตฺตํ

8. 8. 제석문경 (사카빤하 숫타)

๓๔๔. เอวํ [Pg.211] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. เตน โข ปน สมเยน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อุสฺสุกฺกํ อุทปาทิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? อทฺทสา โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ มคเธสุ วิหรนฺตํ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ทิสฺวาน เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, มาริสา, ภควา มคเธสุ วิหรติ, ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, มาริสา, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข เทวา ตาวตึสา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ.

344. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 마가다국의 라자가하(왕사성) 동쪽, 암바산다라는 바라문 마을의 북쪽에 있는 웨디야카 산의 인다살라 동굴에 머물고 계셨습니다. 그때 신들의 왕인 제석천에게 세존을 뵙고자 하는 간절한 열망이 생겼습니다. 제석천은 '지금 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 세존께서는 어디에 머물고 계시는가?'라고 생각하다가, 세존께서 마가다국 라자가하 동쪽 암바산다 마을 북쪽 웨디야카 산의 인다살라 동굴에 머무시는 것을 보았습니다. 이를 보고 도리천의 신들을 불러 말했습니다. "벗들이여, 세존께서 지금 마가다국 라자가하 동쪽 암바산다 마을 북쪽 웨디야카 산의 인다살라 동굴에 머물고 계십니다. 벗들이여, 우리가 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 그 세존을 뵙기 위해 찾아가는 것이 어떻겠습니까?" 그러자 도리천의 신들은 제석천에게 "좋습니다, 주님이시여"라고 응답했습니다.

๓๔๕. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควา มคเธสุ วิหรติ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต อินฺทสาลคุหายํ. ยทิ ปน, ตาต ปญฺจสิข, มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อนุจริยํ อุปาคมิ.

345. 그 후 신들의 왕 제석천은 간다바 신의 아들인 빤짜시카를 불러 말했습니다. "사랑하는 빤짜시카여, 세존께서 지금 마가다국 암바산다 마을 북쪽 웨디야카 산의 인다살라 동굴에 머물고 계신다. 우리가 세존을 뵙기 위해 찾아가는 것이 어떻겠느냐?" 빤짜시카는 "좋습니다, 주님이시여"라고 응답하고는, 잘 익은 벨루와 열매 빛깔의 거문고를 들고 제석천을 수행하며 길을 떠났습니다.

๓๔๖. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เทเวหิ ตาวตึเสหิ ปริวุโต ปญฺจสิเขน คนฺธพฺพเทวปุตฺเตน ปุรกฺขโต เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต มคเธสุ ปาจีนโต ราชคหสฺส อมฺพสณฺฑา นาม พฺราหฺมณคาโม, ตสฺสุตฺตรโต เวทิยเก ปพฺพเต ปจฺจุฏฺฐาสิ. เตน โข ปน สมเยน เวทิยโก ปพฺพโต [Pg.212] อติริว โอภาสชาโต โหติ อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน. อปิสฺสุทํ ปริโต คาเมสุ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘อาทิตฺตสฺสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ฌายติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต ชลติสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต กึสุ นามชฺช เวทิยโก ปพฺพโต อติริว โอภาสชาโต อมฺพสณฺฑา จ พฺราหฺมณคาโม’’ติ สํวิคฺคา โลมหฏฺฐชาตา อเหสุํ.

346. 그 후 신들의 왕 제석천은 도리천의 신들에게 둘러싸이고 빤짜시카를 앞세워, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 도리천에서 사라져 마가다국 라자가하 동쪽 암바산다 마을 북쪽 웨디야카 산에 나타났습니다. 그때 웨디야카 산과 암바산다 마을은 신들의 위신력으로 인해 광채가 넘쳐흘렀습니다. 주변 마을 사람들은 "오늘 웨디야카 산이 타오르고 있다, 불붙은 것 같다, 불꽃이 치솟는 것 같다. 무슨 이유로 오늘 저 산과 암바산다 마을이 저토록 눈부시게 빛나는가?"라며 두려워하고 전율하며 소름이 돋았습니다.

๓๔๗. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ทุรุปสงฺกมา โข, ตาต ปญฺจสิข, ตถาคตา มาทิเสน, ฌายี ฌานรตา, ตทนฺตรํ ปฏิสลฺลีนา. ยทิ ปน ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทยฺยาสิ, ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺยาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน อินฺทสาลคุหา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘เอตฺตาวตา เม ภควา เนว อติทูเร ภวิสฺสติ นาจฺจาสนฺเน, สทฺทญฺจ เม โสสฺสตี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

347. 그 후 신들의 왕 제석천은 빤짜시카에게 말했습니다. "사랑하는 빤짜시카여, 여래께서는 선정에 들어 홀로 계시기를 즐기시므로 나 같은 자가 접근하기란 쉽지 않구나. 그러니 네가 먼저 가서 세존의 마음을 기쁘게 해 드려라. 네가 먼저 기쁘게 해 드린 뒤에 우리가 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 그 세존을 뵙기 위해 찾아가도록 하자." 빤짜시카는 제석천에게 "좋습니다, 주님이시여"라고 답하고는 거문고를 들고 인다살라 동굴이 있는 곳으로 다가갔습니다. 그는 '이 정도 거리라면 세존께서 너무 멀지도 너무 가깝지도 않아 내 거문고 소리를 들으실 수 있겠구나'라고 생각하며 한쪽 곁에 섰습니다.

ปญฺจสิขคีตคาถา

빤짜시카의 노래 게송

๓๔๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสิ, อิมา จ คาถา อภาสิ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

348. 한쪽 곁에 선 빤짜시카는 거문고를 연주하며 부처님과 가르침과 승가와 아라한, 그리고 감각적 욕망에 관한 게송들을 노래했습니다.

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม.

"오, 수리야왓짜사여! 그대의 아버지 팀바루 천왕께 경배하나니, 그대로 인해 그대처럼 아름답고 나의 기쁨을 자아내는 여인이 태어났기 때문이오.

‘‘วาโตว เสทตํ กนฺโต, ปานียํว ปิปาสโต;

องฺคีรสิ ปิยาเมสิ, ธมฺโม อรหตามิว.

땀 흘리는 자에게 바람이 소중하고, 목마른 자에게 물이 소중하듯, 아라한들에게 법이 소중하듯, 그대는 내게 그토록 사랑스러운 존재라오.

‘‘อาตุรสฺเสว เภสชฺชํ, โภชนํว ชิฆจฺฉโต;

ปรินิพฺพาปย มํ ภทฺเท, ชลนฺตมิว วารินา.

병든 자에게 약이 소중하고 배고픈 자에게 음식이 소중하듯, 타오르는 불을 물로 끄듯이 그대여, 나의 이 욕망의 불길을 식혀주오."

‘‘สีโตทกํ [Pg.213] โปกฺขรณึ, ยุตฺตํ กิญฺชกฺขเรณุนา;

นาโค ฆมฺมาภิตตฺโตว, โอคาเห เต ถนูทรํ.

“무더위에 지친 코끼리가 연꽃 수술 가루 섞인 시원한 물이 가득한 연못에 들어가듯이, (그대여,) 그대의 가슴 사이로 들어가고 싶구려.”

‘‘อจฺจงฺกุโสว นาโคว, ชิตํ เม ตุตฺตโตมรํ;

การณํ นปฺปชานามิ, สมฺมตฺโต ลกฺขณูรุยา.

“갈고리로도 제어할 수 없을 만큼 미쳐 날뛰는 코끼리가 뾰족한 창과 작대기마저 이겨냈다며 만취하여 아무것도 모르듯이, 아름다운 넓적다리를 가진 그대에게 매료되어 정신이 아득한 나 또한 그 어떤 이치도 알지 못하오.”

‘‘ตยิ เคธิตจิตฺโตสฺมิ, จิตฺตํ วิปริณามิตํ;

ปฏิคนฺตุํ น สกฺโกมิ, วงฺกฆสฺโตว อมฺพุโช.

“그대에게 마음이 묶여 내 마음은 변해버렸구려. 낚싯바늘을 삼킨 물고기처럼, (내 마음을) 되돌리려 해도 되돌릴 수가 없소.”

‘‘วามูรุ สช มํ ภทฺเท, สช มํ มนฺทโลจเน;

ปลิสฺสช มํ กลฺยาณิ, เอตํ เม อภิปตฺถิตํ.

“아름다운 넓적다리를 가진 그대여, 나를 안아주오. 부드러운 눈매의 그대여, 나를 안아주오. 아름다운 그대여, 나를 꼭 껴안아 주오. 이것이 내가 간절히 바라는 것이오.”

‘‘อปฺปโก วต เม สนฺโต, กาโม เวลฺลิตเกสิยา;

อเนกภาโว สมุปฺปาทิ, อรหนฺเตว ทกฺขิณา.

“곱슬머리 그대를 향한 나의 사랑은 본래 작았으나, 아라한에게 올린 보시의 공덕이 수없이 커지듯, 이제는 걷잡을 수 없이 커져 버렸구려.”

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อรหนฺเตสุ ตาทิสุ;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

“그토록 훌륭하신 아라한들께 내가 쌓은 공덕이 있다면, 온몸이 아름다운 그대여, 그 공덕의 과보가 그대와 함께 나타나기를 바라오.”

‘‘ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ, อสฺมึ ปถวิมณฺฑเล;

ตํ เม สพฺพงฺคกลฺยาณิ, ตยา สทฺธึ วิปจฺจตํ.

“이 지상에서 내가 쌓은 선한 공덕이 있다면, 온몸이 아름다운 그대여, 그 공덕의 과보가 그대와 함께 나타나기를 바라오.”

‘‘สกฺยปุตฺโตว ฌาเนน, เอโกทิ นิปโก สโต;

อมตํ มุนิ ชิคีสาโน, ตมหํ สูริยวจฺฉเส.

“선정에 들어 마음이 하나로 모이고 지혜롭고 마음 챙김을 하는 석가족의 성자께서 불사의 열반을 구하시듯, 수리야왓차사여, 나는 그대를 구하고 있소.”

‘‘ยถาปิ มุนิ นนฺเทยฺย, ปตฺวา สมฺโพธิมุตฺตมํ;

เอวํ นนฺเทยฺยํ กลฺยาณิ, มิสฺสีภาวํ คโต ตยา.

“성자께서 위없는 깨달음을 얻고 기뻐하시듯, 아름다운 그대여, 나 또한 그대와 하나가 된다면 그처럼 기쁘겠소.”

‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

ตาหํ ภทฺเท วเรยฺยาเห, เอวํ กาโม ทฬฺโห มม.

“삼십삼천의 주인인 삭카께서 내게 소원을 들어주겠다고 하신다면, 그대여, 나는 그대를 선택하겠소. 그대를 향한 나의 사랑은 이토록 확고하오.”

‘‘สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

“활짝 핀 사라나무처럼 아름다운 딸을 둔 지혜로운 그대의 아버지께 공경하며 예배를 올리노라.”

๓๔๙. เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สํสนฺทติ โข เต, ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน; น จ ปน เต ปญฺจสิข, ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ, คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต, ปญฺจสิข, อิมา คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา [Pg.214] สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา’’ติ? ‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปนาหํ, ภนฺเต, สมเยน ภทฺทา นาม สูริยวจฺฉสา ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ ธีตา, ตมภิกงฺขามิ. สา โข ปน, ภนฺเต, ภคินี ปรกามินี โหติ; สิขณฺฑี นาม มาตลิสฺส สงฺคาหกสฺส ปุตฺโต, ตมภิกงฺขติ. ยโต โข อหํ, ภนฺเต, ตํ ภคินึ นาลตฺถํ เกนจิ ปริยาเยน. อถาหํ เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน ติมฺพรุโน คนฺธพฺพรญฺโญ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เพลุวปณฺฑุวีณํ อสฺสาเวสึ, อิมา จ คาถา อภาสึ พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สงฺฆูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตา –

349. 이와 같이 말하자 세존께서 간다바 천자 빤짜시카에게 이렇게 말씀하셨다. “빤짜시카여, 그대의 거문고 소리는 노랫소리와 잘 어우러지고, 노랫소리는 거문고 소리와 잘 어우러지는구나. 빤짜시카여, 그대의 거문고 소리는 노랫소리를 앞지르지 않고, 노랫소리 또한 거문고 소리를 앞지르지 않는구나. 빤짜시카여, 부처님과 가르침과 승가와 아라한과 감각적 욕망에 관한 이 게송들을 그대는 언제 지었느냐?” “세존이시여, 예전에 세존께서 처음 깨달음을 얻으시고 우루웰라 네란자라 강변의 아자빨라 니그로다 나무 아래 머무실 때였습니다. 세존이시여, 그때 저는 간다바 왕 팀바루의 딸인 밧다 수리야왓차사를 연모하고 있었습니다. 세존이시여, 그런데 그녀는 다른 이, 즉 마딸리 마부의 아들인 시깐디를 연모하고 있었습니다. 세존이시여, 제가 어떤 방법으로도 그녀를 얻지 못하자, 벨루와빤두 거문고를 들고 간다바 왕 팀바루의 거처로 가서 거문고를 연주하며 부처님과 가르침과 승가와 아라한과 감각적 욕망에 관한 이 게송들을 읊었습니다.”

‘‘วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม. …เป…

“사랑스러운 수리야왓차사여, 그대의 아버지 팀바루께 예배를 올리노라. 그분 덕분에 나의 기쁨이 되는 아름다운 그대가 태어났으니. (생략)”

สาลํว น จิรํ ผุลฺลํ, ปิตรํ เต สุเมธเส;

วนฺทมาโน นมสฺสามิ, ยสฺสา เสตาทิสี ปชา’’ติ.

“활짝 핀 사라나무처럼 아름다운 딸을 둔 지혜로운 그대의 아버지께 공경하며 예배를 올리노라.”

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ภทฺทา สูริยวจฺฉสา มํ เอตทโวจ – ‘น โข เม, มาริส, โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมายํ สภายํ อุปนจฺจนฺติยา. ยโต โข ตฺวํ, มาริส, ตํ ภควนฺตํ กิตฺเตสิ, โหตุ โน อชฺช สมาคโม’ติ. โสเยว โน, ภนฺเต, ตสฺสา ภคินิยา สทฺธึ สมาคโม อโหสิ. น จ ทานิ ตโต ปจฺฉา’’ติ.

“세존이시여, 제가 이렇게 노래하자 밧다 수리야왓차사가 제게 말했습니다. ‘존자여, 저는 그 세존을 직접 뵌 적은 없지만, 삼십삼천 신들의 수담마 회당에서 춤을 출 때 그 세존에 대해 들었습니다. 존자여, 그대가 그 세존을 찬탄하니, 오늘 우리의 만남이 이루어지게 합시다’라고 말입니다. 세존이시여, 제가 그녀와 만난 것은 그때뿐이었고, 그 이후로는 지금까지 만난 적이 없습니다.”

สกฺกูปสงฺกม

삭카의 다가감

๓๕๐. อถ โข สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปฏิสมฺโมทติ ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต ภควตา, ภควา จ ปญฺจสิเขนา’’ติ. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ภควนฺตํ – ‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ’’. ‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’’ติ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทติ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต [Pg.215] ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. ‘‘เอวํ สุขี โหตุ, ปญฺจสิข, สกฺโก เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน; สุขกามา หิ เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา’’ติ.

350. 그때 신들의 왕 삭카에게 이런 생각이 들었다. ‘간다바 천자 빤짜시카가 세존과 즐겁게 대화를 나누고 있고, 세존께서도 빤짜시카와 즐겁게 대화를 나누고 계시는구나.’ 그러자 신들의 왕 삭카는 간다바 천자 빤짜시카를 불러 이렇게 말했다. ‘친애하는 빤짜시카여, 그대는 나의 이름으로 세존께 문안을 드려다오. “세존이시여, 신들의 왕 삭카가 신하들과 권속들과 함께 세존의 발 아래 머리 숙여 예배드립니다”라고 말이네.’ 빤짜시카는 신들의 왕 삭카에게 ‘알겠습니다, 존자시여’라고 대답하고 세존께 문안을 드렸다. ‘세존이시여, 신들의 왕 삭카가 신하들과 권속들과 함께 세존의 발 아래 머리 숙여 예배드립니다.’ “빤짜시카여, 신들의 왕 삭카와 그의 신하들과 권속들이 행복하기를 바라노라. 신들, 인간들, 아수라들, 나방들, 간다바들, 그리고 다른 중생들도 모두 행복을 원하기 때문이니, 그들 모두 행복하기를 바라노라.”

๓๕๑. เอวญฺจ ปน ตถาคตา เอวรูเป มเหสกฺเข ยกฺเข อภิวทนฺติ. อภิวทิโต สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เทวาปิ ตาวตึสา อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. ปญฺจสิโขปิ คนฺธพฺพเทวปุตฺโต อินฺทสาลคุหํ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

351. 이와 같이 여래들은 이처럼 권능이 큰 신들에게 환대의 말씀을 하신다. 환대를 받은 신들의 왕 삭카는 인다살라 굴로 들어가 세존께 예배드린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 삼십삼천의 신들 또한 인다살라 굴로 들어가 세존께 예배드린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 간다바 천자 빤짜시카 또한 인다살라 굴로 들어가 세존께 예배드린 뒤 한쪽 곁에 섰다.

เตน โข ปน สมเยน อินฺทสาลคุหา วิสมา สนฺตี สมา สมปาทิ, สมฺพาธา สนฺตี อุรุนฺทา สมปาทิ, อนฺธกาโร คุหายํ อนฺตรธายิ, อาโลโก อุทปาทิ ยถา ตํ เทวานํ เทวานุภาเวน.

그때 인다살라 굴은 울퉁불퉁하던 곳이 평탄해지고, 좁던 곳이 넓어졌으며, 굴 안의 어둠은 사라지고 신들의 위신력으로 인해 광명이 가득 찼다.

๓๕๒. อถ โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ. ‘‘จิรปฏิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม; อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ; เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ สลฬาคารเก. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, สาวตฺถึ อคมาสึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตน โข ปน, ภนฺเต, สมเยน ภควา อญฺญตเรน สมาธินา นิสินฺโน โหติ, ภูชติ จ นาม เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส ปริจาริกา ภควนฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ, ปญฺชลิกา นมสฺสมานา ติฏฺฐติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภูชตึ เอตทโวจํ – ‘อภิวาเทหิ เม ตฺวํ, ภคินิ, ภควนฺตํ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา ภูชติ มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาริส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีโน ภควา’ติ. ‘เตน หี, ภคินิ, ยทา ภควา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต โหติ, อถ มม วจเนน ภควนฺตํ อภิวาเทหิ – ‘‘สกฺโก, ภนฺเต, เทวานมินฺโท [Pg.216] สามจฺโจ สปริชโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. กจฺจิ เม สา, ภนฺเต, ภคินี ภควนฺตํ อภิวาเทสิ? สรติ ภควา ตสฺสา ภคินิยา วจน’’นฺติ? ‘‘อภิวาเทสิ มํ สา, เทวานมินฺท, ภคินี, สรามหํ ตสฺสา ภคินิยา วจนํ. อปิ จาหํ อายสฺมโต เนมิสทฺเทน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิโต’’ติ. ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อมฺเหหิ ปฐมตรํ ตาวตึสกายํ อุปปนฺนา, เตสํ เม สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ยทา ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายา’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, สกฺขิทิฏฺฐํ ยโต ตถาคโต โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทิพฺพา กายา ปริปูเรนฺติ, หายนฺติ อสุรกายาติ.

352. 그때 세존께서 신들의 왕인 제석천에게 이렇게 말씀하셨습니다. “코시야(제석천)여, 매우 바쁘고 할 일이 많은 코시야께서 이곳에 오신 것은 참으로 놀랍고도 신기한 일입니다.” “세존이시여, 저는 오래전부터 세존을 뵙기 위해 찾아뵙고자 하였습니다. 그러나 삼십삼천 신들의 여러 가지 용무와 일들에 얽매여 있어서, 세존을 뵙기 위해 올 수가 없었습니다. 세존이시여, 언젠가 세존께서 사왓티의 살랄라 정사에 머물고 계실 때였습니다. 세존이시여, 그때 저는 세존을 뵙기 위해 사왓티로 갔습니다. 세존이시여, 그런데 그때 세존께서는 어떤 삼매(과삼매)에 들어 앉아 계셨습니다. 마침 웨사와나 천왕의 시녀인 부자티라는 이름의 여신이 세존을 가까이서 모시고 있었는데, 그녀는 합장하고 예배하며 서 있었습니다. 세존이시여, 그때 저는 부자티에게 이렇게 말했습니다. ‘자매여, 나를 대신하여 세존께 문안을 드려 주시오. “세존이시여, 신들의 왕 제석천이 대신들과 권속들을 거느리고 세존의 발 아래 머리 숙여 예배드립니다”라고 말이오.’ 세존이시여, 이렇게 말하자 그 부자티는 저에게 이렇게 말했습니다. ‘존자시여, 지금은 세존을 뵙기에 적당한 때가 아닙니다. 세존께서는 홀로 선정에 들어 계십니다.’ 그래서 저는 ‘자매여, 그렇다면 세존께서 그 삼매에서 깨어나실 때, 내 말로 세존께 문안드려 주시오. “세존이시여, 신들의 왕 제석천이 대신들과 권속들을 거느리고 세존의 발 아래 머리 숙여 예배드립니다”라고 말이오.’ 세존이시여, 혹시 그 자매가 저 대신 세존께 문안을 드렸습니까? 세존께서는 그 자매의 말을 기억하고 계십니까?” “신들의 왕이여, 그 자매는 나에게 문안을 드렸으며, 나는 그 자매의 말을 기억하고 있노라. 또한 나는 코시야의 수레바퀴 소리를 듣고 그 삼매에서 깨어났노라.” “세존이시여, 저희보다 먼저 삼십삼천에 태어난 신들에게서 제가 직접 듣고 직접 받아들인 가르침이 있습니다. ‘공양받아 마땅한 분이시며 바르게 깨달으신 분인 여래들께서 세상에 나타나실 때, 천상의 무리들은 가득 차고 아수라의 무리들은 줄어든다’는 것입니다. 세존이시여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래께서 세상에 나타나신 이후로, 천상의 무리들이 가득 차고 아수라의 무리들이 줄어드는 것을 저는 직접 확인하였습니다.”

โคปกวตฺถุ

고파카 이야기

๓๕๓. ‘‘อิเธว, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี. สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ อมฺหากํ ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘โคปโก เทวปุตฺโต, โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. อญฺเญปิ, ภนฺเต, ตโย ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. เต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจารยมานา อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ อมฺหากํ ปาริจริยํ. เต อมฺหากํ อุปฏฺฐานํ อาคเต อมฺหากํ ปาริจริยํ โคปโก เทวปุตฺโต ปฏิโจเทสิ – ‘กุโตมุขา นาม ตุมฺเห, มาริสา, ตสฺส ภควโต ธมฺมํ อสฺสุตฺถ – อหญฺหิ นาม อิตฺถิกา สมานา พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปุตฺตตฺตํ อชฺฌุปคตา. อิธาปิ มํ เอวํ ชานนฺติ ‘‘โคปโก เทวปุตฺโต โคปโก เทวปุตฺโต’ติ. ตุมฺเห ปน, มาริสา, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺนา. ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต, โภ, อทฺทสาม, เย มยํ อทฺทสาม [Pg.217] สหธมฺมิเก หีนํ คนฺธพฺพกายํ อุปปนฺเน’ติ. เตสํ, ภนฺเต, โคปเกน เทวปุตฺเตน ปฏิโจทิตานํ ทฺเว เทวา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สตึ ปฏิลภึสุ กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ, เอโก ปน เทโว กาเม อชฺฌาวสิ.

353. “세존이시여, 예전에 이곳 카필라왓투에 부처님과 가르침과 승가에 신심이 깊고 계율을 온전히 지키는 고피카라는 이름의 석가족 공주가 있었습니다. 그녀는 여인의 상태를 멀리하고 남자의 상태를 닦아, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳인 천상 세계에 태어났습니다. 그녀는 삼십삼천 신들의 동료이자 저희의 아들이 되었습니다. 그곳에서도 사람들은 그를 ‘고파카 천자, 고파카 천자’라고 부르며 알고 있습니다. 세존이시여, 또한 세존의 처소에서 청정범행을 닦았던 다른 세 명의 비구들이 있었는데, 그들은 천한 건달바의 무리에 태어났습니다. 그들은 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추고 누리며 저희를 시중들기 위해 수담마 회당으로 왔습니다. 그들이 저희를 시중들러 왔을 때, 고파카 천자는 그들을 꾸짖었습니다. ‘존자들이여, 그대들은 그 세존의 가르침을 도대체 어떻게 들었단 말입니까? 저는 여인이었지만 부처님과 가르침과 승가에 신심을 내고 계율을 온전히 지켰기에, 여인의 상태를 버리고 남자의 상태를 닦아 죽은 뒤에 천상 세계에 태어나 삼십삼천 신들의 동료이자 신들의 왕 제석천의 아들이 되었습니다. 이곳에서도 저를 사람들은 “고파카 천자, 고파카 천자”라고 알고 있습니다. 그런데 존자들은 세존의 처소에서 청정범행을 닦았으면서도 천한 건달바의 무리에 태어났군요. 법을 함께 닦았던 도반들이 천한 건달바의 무리에 태어난 것을 보니, 참으로 보아서는 안 될 모습을 보았습니다.’ 세존이시여, 고파카 천자에게 꾸지람을 들은 그 세 신들 중에서 두 신은 그 자리에서 정념(삼매의 기억)을 회복하여 범보천(브라흐마푸로히타)의 무리에 도달하였고, 한 신은 그대로 감각적 욕망의 세계에 머물렀습니다.”

๓๕๔.‘‘‘อุปาสิกา จกฺขุมโต อโหสึ,

354. “‘저는 혜안을 갖춘 분(부처님)의 여신도였습니다.

นามมฺปิ มยฺหํ อหุ ‘โคปิกา’ติ;

พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺนา,สงฺฆญฺจุปฏฺฐาสึ ปสนฺนจิตฺตา.

제 이름 또한 고피카라 하였습니다. 부처님과 가르침에 깊이 신심을 내었으며, 청정한 마음으로 승가를 받들어 모셨습니다.

‘‘‘ตสฺเสว พุทฺธสฺส สุธมฺมตาย,สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว;

มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน,ชานนฺติ มํ อิธาปิ ‘โคปโก’ติ.

그 부처님의 가르침이 훌륭함으로 인해, 저는 위신력이 크고 광명이 눈부신 제석천의 아들이 되어 삼십삼천에 태어났습니다. 이곳에서도 저를 고파카라고 부릅니다.

‘‘‘อถทฺทสํ ภิกฺขโว ทิฏฺฐปุพฺเพ,คนฺธพฺพกายูปคเต วสีเน;

อิเมหิ เต โคตมสาวกาเส,เย จ มยํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูตา.

그때 저는 예전에 뵈었던, 건달바의 무리에 태어나 머무는 수행자들을 보았습니다. 이들은 고타마 부처님의 제자들이었고, 저희가 예전에 인간이었을 때 (모셨던 분들입니다).

‘‘‘อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหิมฺหา,ปาทูปสงฺคยฺห สเก นิเวสเน;

กุโตมุขา นาม อิเม ภวนฺโต,พุทฺธสฺส ธมฺมานิ ปฏิคฺคเหสุํ.

저희 집에서 음식과 음료를 공양하고 발을 씻겨드리고 기름을 발라드리며 받들어 모셨습니다. 존자들께서는 부처님의 법을 어떻게 받으셨기에 이리 되셨습니까?

‘‘‘ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ หิ ธมฺโม,สุเทสิโต จกฺขุมตานุพุทฺโธ;

อหญฺหิ ตุมฺเหว อุปาสมาโน,สุตฺวาน อริยาน สุภาสิตานิ.

진실로 법은 스스로 깨달아 알아야 하는 것, 혜안을 갖춘 분께서 깨달으시고 잘 설하셨습니다. 저는 존자들을 받들며 성자들의 잘 설해진 진리의 말씀을 듣고,

‘‘‘สกฺกสฺส ปุตฺโตมฺหิ มหานุภาโว,มหาชุตีโก ติทิวูปปนฺโน;

ตุมฺเห ปน เสฏฺฐมุปาสมานา,อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยํ จริตฺวา.

위신력이 크고 광명이 눈부신 제석천의 아들이 되어 삼십삼천에 태어났습니다. 그러나 존자들께서는 가장 수승하신 분을 받들며 위없는 청정범행을 닦으셨음에도,

‘‘‘หีนํ [Pg.218] กายํ อุปปนฺนา ภวนฺโต,อนานุโลมา ภวตูปปตฺติ;

ทุทฺทิฏฺฐรูปํ วต อทฺทสาม,สหธมฺมิเก หีนกายูปปนฺเน.

천한 무리에 태어나셨으니 존자들의 태어남은 실로 합당하지 않습니다. 법을 함께 닦았던 도반들이 천한 건달바의 무리에 태어난 것을 보니, 실로 보아서는 안 될 모습을 보았습니다.

‘‘‘คนฺธพฺพกายูปคตา ภวนฺโต,เทวานมาคจฺฉถ ปาริจริยํ;

อคาเร วสโต มยฺหํ,อิมํ ปสฺส วิเสสตํ.

건달바의 무리에 태어나 신들을 시중들러 오시다니요. 재가에 살던 저의 이 수승한 모습을 보십시오.

‘‘‘อิตฺถี หุตฺวา สฺวชฺช ปุโมมฺหิ เทโว,ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต’;

เต โจทิตา โคตมสาวเกน,สํเวคมาปาทุ สเมจฺจ โคปกํ.

여인이었던 제가 오늘 천상의 욕락을 갖춘 남자 천신이 되었습니다.’ 고타마 부처님의 제자(고파카)에게 꾸지람을 듣고, 그들은 고파카에게 다가와 참회하며 큰 환멸을 느꼈습니다.

‘‘‘หนฺท วิยายาม พฺยายาม,มา โน มยํ ปรเปสฺสา อหุมฺหา’;

เตสํ ทุเว วีริยมารภึสุ,อนุสฺสรํ โคตมสาสนานิ.

‘자, 정진하자, 힘써 정진하자! 우리는 남의 시름꾼이 되지 말자!’ 그들 중 두 명은 고타마 부처님의 가르침을 되새기며 정진을 시작했습니다.

‘‘อิเธว จิตฺตานิ วิราชยิตฺวา,กาเมสุ อาทีนวมทฺทสํสุ;

เต กามสํโยชนพนฺธนานิ,ปาปิมโยคานิ ทุรจฺจยานิ.

이곳에서 바로 마음의 탐욕을 빛바래게 하여 감각적 욕망의 재난을 보았습니다. 그들은 넘기 힘든 악마의 멍에인 감각적 욕망의 결박과 속박을 (끊어냈습니다).’

‘‘นาโคว สนฺนานิ คุณานิ เฉตฺวา,เทเว ตาวตึเส อติกฺกมึสุ;

สอินฺทา เทวา สปชาปติกา,สพฺเพ สุธมฺมาย สภายุปวิฏฺฐา.

코끼리가 단단한 밧줄을 끊어내듯, (그들은) 삼십삼천의 신들을 능가하였습니다. 인드라와 파자파티를 포함한 모든 신들이 수담마 집회소에 앉아 있을 때였습니다.

‘‘เตสํ นิสินฺนานํ อภิกฺกมึสุ,วีรา วิราคา วิรชํ กโรนฺตา;

เต ทิสฺวา สํเวคมกาสิ วาสโว,เทวาภิภู เทวคณสฺส มชฺเฌ.

그들이 앉아 있을 때, 탐욕에서 벗어나 티 없는 경지(아나함 도)를 닦은 영웅들이 그들을 넘어섰습니다. 신들의 왕 바사바(인드라)는 그들을 보고 신들의 무리 가운데서 전율(상베가)을 느꼈습니다.

‘‘‘อิเมหิ [Pg.219] เต หีนกายูปปนฺนา,เทเว ตาวตึเส อภิกฺกมนฺติ’;

สํเวคชาตสฺส วโจ นิสมฺม,โส โคปโก วาสวมชฺฌภาสิ.

"비천한 무리(간다바)에 태어난 이들이 삼십삼천의 신들을 능가하는구나." 전율에 휩싸인 이의 말을 듣고, 고파카 천자가 바사바에게 말했습니다.

‘‘‘พุทฺโธ ชนินฺทตฺถิ มนุสฺสโลเก,กามาภิภู สกฺยมุนีติ ญายติ;

ตสฺเสว เต ปุตฺตา สติยา วิหีนา,โจทิตา มยา เต สติมชฺฌลตฺถุํ.

"신들의 왕이시여, 인간 세상에 감각적 욕망을 정복한 사카무니라 알려진 부처님이 계십니다. 이들은 바로 그분의 아들들이었으나 마음챙김(사띠)을 놓쳤습니다. 제가 일깨워주자 그들은 마음챙김을 되찾았습니다."

‘‘‘ติณฺณํ เตสํ อาวสิเนตฺถ เอโก,คนฺธพฺพกายูปคโต วสีโน;

ทฺเว จ สมฺโพธิปถานุสาริโน,เทเวปิ หีเฬนฺติ สมาหิตตฺตา.

"그들 세 명 중 한 명은 이곳 간다바 무리에 남아 거주자가 되었으나, 다른 두 명은 깨달음의 길(아나함 도)을 따라 삼매에 든 마음으로 (삼십삼천의) 신들조차 하찮게 여기게 되었습니다."

‘‘‘เอตาทิสี ธมฺมปฺปกาสเนตฺถ,น ตตฺถ กึกงฺขติ โกจิ สาวโก;

นิติณฺณโอฆํ วิจิกิจฺฉฉินฺนํ,พุทฺธํ นมสฺสาม ชินํ ชนินฺทํ’.

"이곳(법의 선포)에는 이와 같은 가르침의 드러남이 있으니, 어떤 제자도 그에 대해 의심하지 않습니다. 폭류를 건너고 의심을 끊어버린 승리자, 중생의 우두머리이신 부처님께 우리는 경배합니다."

‘‘ยํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย,วิเสสํ อชฺฌคํสุ เต;

กายํ พฺรหฺมปุโรหิตํ,ทุเว เตสํ วิเสสคู.

"이곳에서 당신의 법을 깨달아, 그들 중 두 명은 특별한 성취를 이루었습니다. 그들은 우리가 보는 앞에서 범천의 보좌관(범보천)의 상태에 도달하여 아나함의 특별한 경지에 이르렀습니다."

‘‘ตสฺส ธมฺมสฺส ปตฺติยา,อาคตมฺหาสิ มาริส;

กตาวกาสา ภควตา,ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริสา’’ติ.

"존자시여, 저희도 그 법을 성취하기 위해 왔습니다. 세존께서 허락하신다면 저희가 질문을 드리고자 합니다."

๓๕๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ทีฆรตฺตํ วิสุทฺโธ โข อยํ ยกฺโข, ยํ กิญฺจิ มํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อตฺถสญฺหิตํเยว ปุจฺฉิสฺสติ, โน อนตฺถสญฺหิตํ. ยญฺจสฺสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสามิ, ตํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ.

355. 그때 세존께서는 이런 생각을 하셨습니다. "이 야카(인드라)는 오랫동안 마음이 청정했다. 그가 무엇을 묻든 모두 유익한 것만을 물을 것이요, 무익한 것은 묻지 않을 것이다. 내가 그의 질문에 답하면 그는 곧바로 이해할 것이다."

๓๕๖. อถ [Pg.220] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

356. 이어서 세존께서는 신들의 왕 사카에게 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ.

"바사바여, 그대의 마음에 바라는 것은 무엇이든 내게 물어라. 그 각각의 질문에 대해 내가 그 끝을 맺어(해결해) 주리라."

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 낭송 분량이 끝났다.

๓๕๗. กตาวกาโส สกฺโก เทวานมินฺโท ภควตา อิมํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

357. 세존께 허락을 얻은 신들의 왕 사카는 세존께 이 첫 번째 질문을 드렸습니다.

‘‘กึ สํโยชนา นุ โข, มาริส, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ? อิตฺถํ สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส ภควา ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ –

"존자시여, 신들, 인간들, 아수라들, 나가들, 간다바들을 비롯한 수많은 중생은 '원한과 폭력, 적의와 고통 없이 살아가기를' 원합니다. 하지만 그럼에도 불구하고 그들은 왜 원한과 폭력, 적의와 고통 속에 살아가게 됩니까? 어떤 결박 때문입니까?" 이렇게 신들의 왕 사카가 세존께 질문을 드렸고, 세존께서는 그 질문에 대해 다음과 같이 답하셨습니다.

‘‘อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา โข, เทวานมินฺท, เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต – ‘อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโน’ติ อิติ จ เนสํ โหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโน’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

"신들의 왕이여, 그것은 질투(issā)와 인색(macchariya)이라는 결박 때문입니다. 신들, 인간들, 아수라들, 나가들, 간다바들을 비롯한 수많은 중생은 원한과 폭력, 적의와 고통 없이 살아가기를 원하지만, 질투와 인색의 결박 때문에 원한과 폭력, 적의와 고통 속에 살아가게 됩니다." 세존께서 이와 같이 사카의 질문에 답하시자, 신들의 왕 사카는 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐했습니다. "세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서시여, 참으로 그러합니다. 세존의 답변을 듣고 나니 제게 있던 의심이 풀렸고 망설임이 사라졌습니다."

๓๕๘. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

358. 이와 같이 신들의 왕 사카는 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하며 세존께 다음 질문을 드렸습니다.

‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ? ‘‘อิสฺสามจฺฉริยํ โข, เทวานมินฺท, ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ; ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตี’’ติ.

"존자시여, 그렇다면 질투와 인색은 무엇을 근거로 하고 무엇 때문에 생겨나며, 무엇을 기원으로 하고 무엇을 원인으로 합니까? 무엇이 있을 때 질투와 인색이 생기고, 무엇이 없을 때 질투와 인색이 생기지 않습니까?" "신들의 왕이여, 질투와 인색은 좋아하는 것과 싫어하는 것(piyāppiya)을 근거로 하고 그것 때문에 생겨나며, 그것을 기원으로 하고 그것을 원인으로 합니다. 좋아하는 것과 싫어하는 것이 있을 때 질투와 인색이 생기고, 그것들이 없을 때 질투와 인색은 생기지 않습니다."

‘‘ปิยาปฺปิยํ [Pg.221] โข ปน, มาริส, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ; กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ? ‘‘ปิยาปฺปิยํ โข, เทวานมินฺท, ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ; ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ; ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตี’’ติ.

"존자시여, 그렇다면 좋아하는 것과 싫어하는 것은 무엇을 근거로 하고 무엇 때문에 생겨납니까? 무엇이 있을 때 생기고 무엇이 없을 때 생기지 않습니까?" "신들의 왕이여, 좋아하는 것과 싫어하는 것은 욕망(chanda)을 근거로 하고 욕망 때문에 생겨납니다. 욕망이 있을 때 좋아하는 것과 싫어하는 것이 생기고, 욕망이 없을 때 그것들은 생기지 않습니다."

‘‘ฉนฺโท โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ; กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ? ‘‘ฉนฺโท โข, เทวานมินฺท, วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว; วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ; วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตี’’ติ.

"존자시여, 그렇다면 욕망은 무엇을 근거로 하고 무엇 때문에 생겨납니까? 무엇이 있을 때 생기고 무엇이 없을 때 생기지 않습니까?" "신들의 왕이여, 욕망은 일으킨 생각(vitakka)을 근거로 하고 일으킨 생각 때문에 생겨납니다. 생각이 있을 때 욕망이 생기고, 생각이 없을 때 욕망은 생기지 않습니다."

‘‘วิตกฺโก โข ปน, มาริส, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว; กิสฺมึ สติ วิตกฺโก โหติ; กิสฺมึ อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ? ‘‘วิตกฺโก โข, เทวานมินฺท, ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิทาโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาสมุทโย ปปญฺจสญฺญาสงฺขาชาติโก ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปภโว; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย สติ วิตกฺโก โหติ; ปปญฺจสญฺญาสงฺขาย อสติ วิตกฺโก น โหตี’’ติ.

"존자시여, 그렇다면 일으킨 생각은 무엇을 근거로 하고 무엇 때문에 생겨납니까? 무엇이 있을 때 생기고 무엇이 없을 때 생기지 않습니까?" "신들의 왕이여, 일으킨 생각은 희론적 인식의 전개(papañcasaññāsaṅkhā)를 근거로 하고 그 때문에 생겨납니다. 희론적 인식의 전개가 있을 때 생각이 생기고, 그것이 없을 때 생각은 생기지 않습니다."

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ?

"존자시여, 그렇다면 수행자가 어떻게 실천해야 희론적 인식의 전개를 소멸하는 데 적합한 도(열반)에 이르는 길을 걷는 것이 됩니까?"

เวทนากมฺมฏฺฐานํ

느낌의 명상 주제(수념처)

๓๕๙. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ.

359. "신들의 왕이여, 나는 기쁨(somanassa)에 대해 두 가지가 있다고 말합니다. 하나는 닦아야 할 기쁨이고, 다른 하나는 닦지 말아야 할 기쁨입니다. 신들의 왕이여, 나는 슬픔(domanassa)에 대해서도 두 가지가 있다고 말합니다. 하나는 겪어야 할 슬픔이고, 다른 하나는 겪지 말아야 할 슬픔입니다. 신들의 왕이여, 나는 평온(upekkhā)에 대해서도 두 가지가 있다고 말합니다. 하나는 닦아야 할 평온이고, 다른 하나는 닦지 말아야 할 평온입니다."

๓๖๐. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต [Pg.222] อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โสมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

360. “신들의 왕이여, 나는 기쁨(somanassa)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다. 이와 같이 말한 것은 무엇을 근거로 한 것입니까? 만일 어떤 기쁨에 대하여 ‘이 기쁨을 가까이할 때 나에게 해로운 법(불선법)들이 늘어나고 유익한 법(선법)들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 기쁨은 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 기쁨에 대하여 ‘이 기쁨을 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 기쁨은 닦아야 합니다. 그러한 기쁨 중에서 일으킨 생각(vitakka)과 지속적 고찰(vicāra)이 함께하는 것이 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 있는데, 그중 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 더 수승합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 기쁨에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

๓๖๑. ‘‘โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โทมนสฺสํ ‘อิมํ โข เม โทมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ โทมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. โทมนสฺสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

361. “신들의 왕이여, 나는 근심(domanassa)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다. 이와 같이 말한 것은 무엇을 근거로 한 것입니까? 만일 어떤 근심에 대하여 ‘이 근심을 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 늘어나고 유익한 법들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 근심은 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 근심에 대하여 ‘이 근심을 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 근심은 닦아야 합니다. 그러한 근심 중에서 일으킨 생각과 지속적 고찰이 함께하는 것이 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 있는데, 그중 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 더 수승합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 근심에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

๓๖๒. ‘‘อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา อุเปกฺขํ ‘อิมํ โข เม อุเปกฺขํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา อุเปกฺขา เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํ เจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. อุเปกฺขํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

362. “신들의 왕이여, 나는 평온(upekkha)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다. 이와 같이 말한 것은 무엇을 근거로 한 것입니까? 만일 어떤 평온에 대하여 ‘이 평온을 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 늘어나고 유익한 법들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 평온은 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 평온에 대하여 ‘이 평온을 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 평온은 닦아야 합니다. 그러한 평온 중에서 일으킨 생각과 지속적 고찰이 함께하는 것이 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 있는데, 그중 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 것이 더 수승합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 평온에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

๓๖๓. ‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ [Pg.223] อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต, ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

363. “신들의 왕이여, 이와 같이 실천하는 비구는 희론의 인식과 그 산물(papañcasaññāsaṅkhā)이 소멸함에 합당한 길로 나아가는 실천을 하는 것입니다.” 이와 같이 세존께서는 신들의 왕 사까의 질문을 받고 설명해 주셨습니다. 마음이 흡족해진 신들의 왕 사까는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 말했습니다. “세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서(sugata)여, 참으로 그러합니다. 세존의 답변을 듣고 이 문제에 대한 저의 의심은 사라졌고 미혹은 없어졌습니다.”

ปาติโมกฺขสํวโร

빠띠목카(계목)의 단속

๓๖๔. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

364. 이와 같이 신들의 왕 사까는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄한 뒤, 세존께 다시 질문을 드렸습니다.

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพ’’มฺปิ.

“존자시여, 비구가 어떻게 실천해야 빠띠목카의 단속(pātimokkhasaṃvara)을 실천하는 것이 됩니까?” “신들의 왕이여, 나는 신체적 행위(kāyasamācāra)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다. 신들의 왕이여, 나는 언어적 행위(vacīsamācāra)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다. 신들의 왕이여, 나는 추구(pariyesana)에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말합니다.”

‘‘กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ ‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. กายสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘신들의 왕이여, 나는 신체적 행위에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다. 만일 어떤 신체적 행위에 대하여 ‘이 신체적 행위를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 늘어나고 유익한 법들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 신체적 행위는 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 신체적 행위에 대하여 ‘이 신체적 행위를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 신체적 행위는 닦아야 합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 신체적 행위에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

‘‘วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’ติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา วจีสมาจารํ ‘อิมํ โข เม วจีสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป วจีสมาจาโร เสวิตพฺโพ. วจีสมาจารํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘신들의 왕이여, 나는 언어적 행위에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다. 만일 어떤 언어적 행위에 대하여 ‘이 언어적 행위를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 늘어나고 유익한 법들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 언어적 행위는 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 언어적 행위에 대하여 ‘이 언어적 행위를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 언어적 행위는 닦아야 합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 언어적 행위에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

‘‘ปริเยสนํปาหํ[Pg.224], เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ปริเยสนํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปีติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘신들의 왕이여, 나는 추구에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다. 만일 어떤 추구에 대하여 ‘이 추구를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 늘어나고 유익한 법들이 줄어든다’는 것을 안다면, 그러한 추구는 닦지 말아야 합니다. 그러나 만일 어떤 추구에 대하여 ‘이 추구를 가까이할 때 나에게 해로운 법들이 줄어들고 유익한 법들이 늘어난다’는 것을 안다면, 그러한 추구는 닦아야 합니다. ‘신들의 왕이여, 나는 추구에 대해서도 닦아야 할 것과 닦지 말아야 할 것의 두 가지가 있다고 말한다’고 한 것은 바로 이것을 근거로 말한 것입니다.”

‘‘เอวํ ปฏิปนฺโน โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

“신들의 왕이여, 이와 같이 실천하는 비구는 빠띠목카의 단속(pātimokkhasaṃvara)을 위해 실천하는 것입니다.” 이렇게 세존께서는 신들의 왕 사까의 질문을 받고 답변하셨다. 신들의 왕 사까는 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하며 말하였다. “세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서여, 참으로 그러합니다. 세존의 답변을 듣고 저의 의심은 사라졌고 미혹은 물러갔습니다.”

อินฺทฺริยสํวโร

감관의 단속(Indriyasaṃvara)

๓๖๕. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

365. 이와 같이 신들의 왕 사까는 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하며 세존께 다시 질문을 드렸다.

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน ปน, มาริส, ภิกฺขุ อินฺทฺริยสํวราย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ, อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ.

“존자시여, 그러면 어떻게 실천하는 비구가 감관의 단속(indriyasaṃvara)을 위해 실천하는 것입니까?” “신들의 왕이여, 나는 안구로 인식되는 형색(rūpa)을 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다. 신들의 왕이여, 나는 귀로 인식되는 소리(sadda)를 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다. 신들의 왕이여, 나는 코로 인식되는 냄새(gandha)를 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다. 신들의 왕이여, 나는 혀로 인식되는 맛(rasa)을 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다. 신들의 왕이여, 나는 몸으로 인식되는 감촉(phoṭṭhabba)을 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다. 신들의 왕이여, 나는 마음으로 인식되는 법(dhamma)을 두 가지로 말하니, 친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것입니다.”

เอวํ วุตฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

이렇게 말씀하시자 신들의 왕 사까는 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. ยถารูปํ, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ [Pg.225] น เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ เสวิตพฺพํ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, โสตวิญฺเญยฺยํ สทฺทํ เสวโต…เป… ฆานวิญฺเญยฺยํ คนฺธํ เสวโต… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ เสวโต… กายวิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพํ เสวโต… มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม น เสวิตพฺโพ. ยถารูปญฺจ โข, ภนฺเต, มโนวิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูโป มโนวิญฺเญยฺโย ธมฺโม เสวิตพฺโพ.

“세존이시여, 저는 세존께서 요약하여 말씀하신 이 법의 의미를 이와 같이 상세하게 이해합니다. 세존이시여, 어떤 눈으로 인식되는 형색을 친근히 함으로써 해로운 법들은 증장하고 유익한 법들은 줄어든다면, 그러한 눈으로 인식되는 형색은 친근하지 말아야 합니다. 그러나 세존이시여, 어떤 눈으로 인식되는 형색을 친근히 함으로써 해로운 법들은 줄어들고 유익한 법들은 증장한다면, 그러한 눈으로 인식되는 형색은 친근해야 합니다. 세존이시여, 어떤 귀로 인식되는 소리를 친근히 할 때도... 코로 인식되는 냄새를 친근히 할 때도... 혀로 인식되는 맛을 친근히 할 때도... 몸으로 인식되는 감촉을 친근히 할 때도... 마음으로 인식되는 법을 친근히 함으로써 해로운 법들은 증장하고 유익한 법들은 줄어든다면, 그러한 마음으로 인식되는 법은 친근하지 말아야 합니다. 세존이시여, 어떤 마음으로 인식되는 법을 친근히 함으로써 해로운 법들은 줄어들고 유익한 법들은 증장한다면, 그러한 마음으로 인식되는 법은 친근해야 합니다.”

‘‘อิมสฺส โข เม, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานโต ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

“세존이시여, 세존께서 요약하여 말씀하신 이 법의 의미를 이와 같이 상세하게 이해하고 나니, 세존의 답변을 듣고 저의 의심은 사라졌고 미혹은 물러갔습니다.”

๓๖๖. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

366. 이와 같이 신들의 왕 사까는 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하며 세존께 다시 질문을 드렸다.

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

“존자시여, 모든 사문과 바라문들이 전적으로 같은 가르침을 설하고, 같은 계율을 지키며, 같은 의도를 가지고, 같은 목적을 추구합니까?” “신들의 왕이여, 모든 사문과 바라문들이 전적으로 같은 가르침을 설하고, 같은 계율을 지키며, 같은 의도를 가지고, 같은 목적을 추구하는 것은 아닙니다.”

‘‘กสฺมา ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ? ‘‘อเนกธาตุ นานาธาตุ โข, เทวานมินฺท, โลโก. ตสฺมึ อเนกธาตุนานาธาตุสฺมึ โลเก ยํ ยเทว สตฺตา ธาตุํ อภินิวิสนฺติ, ตํ ตเทว ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เอกนฺตวาทา เอกนฺตสีลา เอกนฺตฉนฺทา เอกนฺตอชฺโฌสานา’’ติ.

“존자시여, 왜 모든 사문과 바라문들이 전적으로 같은 가르침을 설하고, 같은 계율을 지키며, 같은 의도를 가지고, 같은 목적을 추구하지 않는 것입니까?” “신들의 왕이여, 세상에는 여러 요소와 다양한 요소들이 있습니다. 이 여러 요소와 다양한 요소가 있는 세상에서 중생들은 저마다 어떤 특정한 요소에 집착하며, 그 집착한 것을 강하게 움켜쥐고 고집하며 ‘이것만이 진리이고 다른 것은 헛된 것이다’라고 말합니다. 그래서 모든 사문과 바라문들이 전적으로 같은 가르침을 설하고, 같은 계율을 지키며, 같은 의도를 가지고, 같은 목적을 추구하지 않는 것입니다.”

‘‘สพฺเพว นุ โข, มาริส, สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘น โข, เทวานมินฺท, สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

“존자시여, 모든 사문과 바라문들은 궁극적인 정점에 도달했고, 궁극적인 요가로부터의 안온(yogakkhema)에 이르렀으며, 궁극적인 청정범행을 실천하고, 궁극적인 결말에 도달한 것입니까?” “신들의 왕이여, 모든 사문과 바라문들이 궁극적인 정점에 도달했고, 궁극적인 요가로부터의 안온에 이르렀으며, 궁극적인 청정범행을 실천하고, 궁극적인 결말에 도달한 것은 아닙니다.”

‘‘กสฺมา [Pg.226] ปน, มาริส, น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ? ‘‘เย โข, เทวานมินฺท, ภิกฺขู ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา. ตสฺมา น สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสานา’’ติ.

“존자시여, 왜 모든 사문과 바라문들이 궁극적인 정점에 도달하지 못했고, 궁극적인 요가로부터의 안온에 이르지 못했으며, 궁극적인 청정범행을 실천하지 못하고, 궁극적인 결말에 도달하지 못한 것입니까?” “신들의 왕이여, 갈애가 소멸하여 해탈한 비구들만이 궁극적인 정점에 도달했고, 궁극적인 요가로부터의 안온에 이르렀으며, 궁극적인 청정범행을 실천하고, 궁극적인 결말에 도달한 것입니다. 그러므로 모든 사문과 바라문들이 궁극적인 정점에 도달하고, 궁극적인 요가로부터의 안온에 이르며, 궁극적인 청정범행을 실천하고, 궁극적인 결말에 도달한 것은 아닙니다.”

อิตฺถํ ภควา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ. อตฺตมโน สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ อนุโมทิ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ติณฺณา เมตฺถ กงฺขา วิคตา กถํกถา ภควโต ปญฺหเวยฺยากรณํ สุตฺวา’’ติ.

이렇게 세존께서는 신들의 왕 사까의 질문을 받고 답변하셨다. 신들의 왕 사까는 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하였다. “세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서여, 참으로 그러합니다. 세존의 답변을 듣고 저의 의심은 사라졌고 미혹은 물러갔습니다.”

๓๖๗. อิติห สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

367. 이와 같이 신들의 왕 사까는 세존의 말씀을 찬탄하고 기뻐하며 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘เอชา, ภนฺเต, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ, เอชา อิมํ ปุริสํ ปริกฑฺฒติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. ตสฺมา อยํ ปุริโส อุจฺจาวจมาปชฺชติ. เยสาหํ, ภนฺเต, ปญฺหานํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ โอกาสกมฺมมฺปิ นาลตฺถํ, เต เม ภควตา พฺยากตา. ทีฆรตฺตานุสยิตญฺจ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ, ตญฺจ ภควตา อพฺพุฬฺห’’นฺติ.

“세존이시여, 요동함(갈애, ejā)은 병이고, 요동함은 종기이며, 요동함은 화살입니다. 요동함은 이 사람을 끌어당겨 이런저런 존재로 다시 태어나게 합니다. 그리하여 이 사람은 높거나 낮은 처지에 놓이게 됩니다. 세존이시여, 저는 이 가르침 밖의 다른 사문과 바라문들에게 이 질문들을 할 기회조차 얻지 못했으나, 세존께서는 저에게 답변해 주셨습니다. 제 마음속에 오랫동안 머물러 있던 의심과 미혹의 화살을 세존께서 뽑아 주셨습니다.”

‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิเม ปญฺเห อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, เทวานมินฺท, พฺยากํสุ? สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, เทวานมินฺท, ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘เยสฺวาหํ, ภนฺเต, มญฺญามิ สมณพฺราหฺมณา อารญฺญิกา ปนฺตเสนาสนาติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺฉามิ, เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘โก นาโม อายสฺมา’ติ? เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ – ‘อหํ โข, มาริส, สกฺโก เทวานมินฺโท’ติ. เต มมํเยว อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉนฺติ – ‘กึ ปนายสฺมา, เทวานมินฺท, กมฺมํ กตฺวา อิมํ ฐานํ ปตฺโต’ติ? เตสาหํ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เทเสมิ. เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา [Pg.227] โหนฺติ – ‘สกฺโก จ โน เทวานมินฺโท ทิฏฺโฐ, ยญฺจ โน อปุจฺฉิมฺหา, ตญฺจ โน พฺยากาสี’ติ. เต อญฺญทตฺถุ มมํเยว สาวกา สมฺปชฺชนฺติ, น จาหํ เตสํ. อหํ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต สาวโก โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

"신들의 왕이시여, 당신은 이 질문들을 다른 사문·바라문들에게 물어보았던 일을 기억하십니까?" (부처님께서 말씀하셨다.) "세존이시여, 저는 이 질문들을 다른 사문·바라문들에게 물어보았던 일을 기억합니다." (삭카가 대답했다.) "신들의 왕이시여, 그러면 그들은 어떻게 답변했습니까? 당신에게 번거롭지 않다면 말씀해 보십시오." "세존이시여, 세존께서 앉아 계시거나 세존과 같은 분이 계신 곳에서 말씀드리는 것은 제게 전혀 번거롭지 않습니다." "신들의 왕이시여, 그렇다면 말씀해 보십시오." "세존이시여, 제가 숲속에 거하며 떨어진 처소에 머무는 사문·바라문들이라고 생각하는 분들을 찾아가 이 질문들을 물었습니다. 제가 물었을 때 그들은 제대로 답변하지 못했고, 답변하지 못하면서 오히려 저에게 '존자는 이름이 무엇입니까?'라고 되물었습니다. 그들이 물었을 때 저는 '보시오, 나는 신들의 왕 삭카요'라고 답변했습니다. 그들은 저에게 더 나아가 '신들의 왕이시여, 당신은 어떤 업을 지어 이 지위에 올랐습니까?'라고 되물었습니다. 저는 그들에게 제가 듣고 배운 대로 법(일곱 가지 덕목)을 설해 주었습니다. 그들은 단지 그 정도로도 기뻐하며 '우리는 신들의 왕 삭카를 보았다. 우리가 물었던 것을 그가 답변해 주었다'라고 했습니다. 그들은 실로 저의 제자가 되었지, 제가 그들의 제자가 된 것은 아닙니다. 세존이시여, 저는 이제 세존의 제자로서 악처에 떨어질 운명이 아니며 깨달음이 확정된 예류자(수다원)입니다."

โสมนสฺสปฏิลาภกถา

기쁨의 얻음에 대한 담화

๓๖๘. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อภิชานาสิ อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภ’’นฺติ?

368. "신들의 왕이시여, 당신은 이전에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었던 일을 기억하십니까?" "세존이시여, 저는 이전에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었던 일을 기억합니다." "신들의 왕이시여, 당신은 이전에 어떻게 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었는지 기억하십니까?"

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคามสฺส เอตทโหสิ – ‘ยา เจว ทานิ ทิพฺพา โอชา ยา จ อสุรา โอชา, อุภยเมตํ เทวา ปริภุญฺชิสฺสนฺตี’ติ. โส โข ปน เม, ภนฺเต, เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ สทณฺฑาวจโร สสตฺถาวจโร น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย โข ปน เม อยํ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เวทปฏิลาโภ โสมนสฺสปฏิลาโภ, โส อทณฺฑาวจโร อสตฺถาวจโร เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตตี’’ติ.

"세존이시여, 옛적에 신들과 아수라들 사이에 전쟁이 벌어진 적이 있었습니다. 세존이시여, 그 전쟁에서 신들이 승리하고 아수라들은 패배했습니다. 세존이시여, 전쟁에서 승리한 뒤 승리자가 된 저에게 이런 생각이 들었습니다. '이제 천상의 자양분과 아수라의 자양분, 이 두 가지 모두를 신들이 누리게 될 것이다'라고 말입니다. 그러나 세존이시여, 그때 제가 얻은 희열과 기쁨은 몽둥이를 동반하고 무기를 동반하는 것이었기에, 염오나 탐욕의 빛바램, 소멸, 고요함, 신통지, 바른 깨달음, 열반으로 인도하지 않았습니다. 하지만 세존이시여, 제가 세존의 법을 듣고 얻은 이 희열과 기쁨은 몽둥이를 동반하지 않고 무기를 동반하지 않는 것이기에, 온전한 염오, 탐욕의 빛바램, 소멸, 고요함, 신통지, 바른 깨달음, 열반으로 인도합니다."

๓๖๙. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, เทวานมินฺท, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทสี’’ติ? ‘‘ฉ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

369. "신들의 왕이시여, 당신은 어떤 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니까?" "세존이시여, 저는 여섯 가지 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส.

"이 자리에 그대로 머물면서 신으로 있는 제게 수명이 다시 주어졌습니다. 보시오, 이와 같이 아소서."

‘‘อิมํ [Pg.228] โข อหํ, ภนฺเต, ปฐมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 첫 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘จุตาหํ ทิวิยา กายา, อายุํ หิตฺวา อมานุสํ;

อมูฬฺโห คพฺภเมสฺสามิ, ยตฺถ เม รมตี มโน.

"천상의 몸에서 죽어 인간이 아닌 수명을 버리고, 제 마음이 즐거워하는 가문에 미혹됨 없이 태에 들 것입니다."

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ทุติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 두 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘สฺวาหํ อมูฬฺหปญฺญสฺส, วิหรํ สาสเน รโต;

ญาเยน วิหริสฺสามิ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต.

"그리하여 저는 미혹 없는 지혜를 갖추고 가르침에 기뻐하며, 올바른 이치에 따라 분명하게 알고 마음 챙기며 머물 것입니다."

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ตติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 세 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘ญาเยน เม จรโต จ, สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสติ;

อญฺญาตา วิหริสฺสามิ, สฺเวว อนฺโต ภวิสฺสติ.

"제가 올바른 이치에 따라 행할 때 만약 깨달음(일래과)의 성취가 있다면, 그것을 더 깊이 알고자 하며 머물 것이니, 그것이 바로 이 인간 세상에서의 마지막이 될 것입니다."

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, จตุตฺถํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 네 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘จุตาหํ มานุสา กายา, อายุํ หิตฺวาน มานุสํ;

ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกมฺหิ อุตฺตโม.

"인간의 몸에서 죽어 인간의 수명을 버리고, 다시 천상 세계에서 으뜸가는 신이 될 것입니다."

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ปญฺจมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 다섯 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘เต ปณีตตรา เทวา, อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน;

อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ, โส นิวาโส ภวิสฺสติ.

"명성 있는 아카니타(색구경천)의 신들은 더욱 수승하니, 마지막 생에 이르면 그곳이 저의 거처가 될 것입니다."

‘‘อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ฉฏฺฐํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 여섯 번째로 이 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

‘‘อิเม โข อหํ, ภนฺเต, ฉ อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน เอวรูปํ เวทปฏิลาภํ โสมนสฺสปฏิลาภํ ปเวเทมิ.

"세존이시여, 저는 이 여섯 가지 유익한 이득을 보았기에 이와 같은 희열과 기쁨을 얻었다고 찬탄하며 말합니다."

๓๗๐.‘‘อปริโยสิตสงฺกปฺโป[Pg.229], วิจิกิจฺโฉ กถํกถี.

370. "저는 이전에 이루지 못한 생각으로 의심하고 망설이며,"

วิจรึ ทีฆมทฺธานํ, อนฺเวสนฺโต ตถาคตํ.

"여래를 찾아 오랫동안 헤맸습니다."

‘‘ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณ, ปวิวิตฺตวิหาริโน;

สมฺพุทฺธา อิติ มญฺญาโน, คจฺฉามิ เต อุปาสิตุํ.

"멀리 떨어진 곳에서 수행하는 사문들을 정등각자라 생각하고, 그들을 받들기 위해 찾아갔습니다."

‘‘‘กถํ อาราธนา โหติ, กถํ โหติ วิราธนา’;

อิติ ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, มคฺเค ปฏิปทาสุ จ.

"'어떻게 하면 성취하고 어떻게 하면 실패합니까?'라고 물었으나, 그들은 도(道)와 실천 방법에 대해 제대로 답변하지 못했습니다."

‘‘ตฺยสฺสุ ยทา มํ ชานนฺติ, สกฺโก เทวานมาคโต;

ตฺยสฺสุ มเมว ปุจฺฉนฺติ, ‘กึ กตฺวา ปาปุณี อิทํ’.

"그들이 저를 신들의 왕 삭카가 왔다는 것을 알게 되었을 때, 오히려 저에게 '당신은 무엇을 하여 이 지위를 얻었습니까?'라고 물었습니다."

‘‘เตสํ ยถาสุตํ ธมฺมํ, เทสยามิ ชเน สุตํ ;

เตน อตฺตมนา โหนฺติ, ‘ทิฏฺโฐ โน วาสโวติ จ’.

"저는 그들에게 사람들 사이에 알려진 법을 들은 대로 설해 주었습니다. 그들은 그것으로 기뻐하며 '우리는 바사바(삭카)를 보았다'라고 했습니다."

‘‘ยทา จ พุทฺธมทฺทกฺขึ, วิจิกิจฺฉาวิตารณํ;

โสมฺหิ วีตภโย อชฺช, สมฺพุทฺธํ ปยิรุปาสิย.

"의심을 건너게 해주시는 부처님을 뵈었을 때, 저는 오늘 두려움이 사라진 채로 정등각자를 모시게 되었습니다."

‘‘ตณฺหาสลฺลสฺส หนฺตารํ, พุทฺธํ อปฺปฏิปุคฺคลํ;

อหํ วนฺเท มหาวีรํ, พุทฺธมาทิจฺจพนฺธุนํ.

"갈애라는 화살을 뽑아버리신 분, 비길 데 없는 분, 위대한 영웅이시며 태양의 후예이신 부처님께 저는 절을 올립니다."

‘‘ยํ กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส;

ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต.

"보시오, 예전에 저희가 신들과 함께 브라흐마(범천)에게 올렸던 예배를 오늘 당신께 올립니다. 이제 저희가 당신께 직접 예배를 올립니다."

‘‘ตฺวเมว อสิ สมฺพุทฺโธ, ตุวํ สตฺถา อนุตฺตโร;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ.

"당신이야말로 정등각자이시며 위없는 스승이십니다. 신들을 포함한 이 세상에 당신과 비견될 분은 없습니다."

๓๗๑. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘พหูปกาโร โข เมสิ ตฺวํ, ตาต ปญฺจสิข, ยํ ตฺวํ ภควนฺตํ ปฐมํ ปสาเทสิ. ตยา, ตาต, ปฐมํ ปสาทิตํ ปจฺฉา มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิมฺหา อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. เปตฺติเก วา ฐาเน ฐปยิสฺสามิ[Pg.230], คนฺธพฺพราชา ภวิสฺสสิ, ภทฺทญฺจ เต สูริยวจฺฉสํ ทมฺมิ, สา หิ เต อภิปตฺถิตา’’ติ.

371. 그때 신들의 왕 사까는 간답바 신의 아들 빤짜시까에게 이렇게 말했습니다. “친애하는 빤짜시까여, 그대는 나에게 참으로 큰 은혜를 베풀었구나. 그대가 세존을 먼저 기쁘게 해 드렸기 때문이다. 사랑하는 빤짜시까여, 그대가 먼저 기쁘게 해 드린 후에야 우리도 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 그 세존을 뵙기 위해 다가갈 수 있었다. 그러므로 그대는 나에게 큰 은혜가 있다. 나는 그대를 아버지의 지위에 두고, 그대는 간답바의 왕이 될 것이다. 또한 그대가 몹시 원하던 저 아름다운 수리야왓차사를 그대에게 주겠노라.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปาณินา ปถวึ ปรามสิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

그 후 신들의 왕 사까는 손으로 땅을 치며 세 번이나 다음과 같이 기쁨의 소회(우다나)를 읊었습니다. “그분, 공양받아 마땅하며 바르게 스스로 깨달으신 분인 세존께 귀의합니다.”

อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อญฺเญสญฺจ อสีติยา เทวตาสหสฺสานํ, อิติ เย สกฺเกน เทวานมินฺเทน อชฺฌิฏฺฐปญฺหา ปุฏฺฐา, เต ภควตา พฺยากตา. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สกฺกปญฺหาตฺเวว อธิวจนนฺติ.

이 문답의 법문이 설해지고 있을 때, 신들의 왕 사까에게 “일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 사라지는 성질을 가졌다”라는 티끌 없고 때 묻지 않은 법의 눈(소다파티도)이 생겨났습니다. 또한 다른 팔만 명의 천신들에게도 법의 눈이 생겨났습니다. 이처럼 신들의 왕 사까가 청한 질문들에 대해 세존께서 답변하셨으므로, 이 법문의 이름은 ‘사까빤하(사까의 질문)’라고 불리게 되었습니다. 이와 같이 들었습니다.

สกฺกปญฺหสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

여덟 번째인 사까빤하 숫따(사까의 질문 경)가 끝났습니다.

๙. มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ

9. 마하사띠빳따나 숫따 (대념처경)

๓๗๒. เอวํ [Pg.231] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

372. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 꾸루 국의 깜마사담마라는 꾸루인들의 마을에 머물고 계셨습니다. 그곳에서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨습니다. 비구들은 세존께 “세존이시여”라고 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

อุทฺเทโส

요지

๓๗๓. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา.

373. “비구들이여, 이 길은 중생들의 청정함과 슬픔과 탄식의 초월, 육체적 고통과 정신적 고뇌의 소멸, 성스러운 도의 성취, 그리고 열반의 실현을 위한 유일한 길(직절한 길)이니, 곧 네 가지 사띠빳따나(마음챙김의 확립)입니다.”

‘‘กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ, ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ.

“네 가지란 무엇입니까? 비구들이여, 여기 이 법 안에서 비구는 몸에서 몸을 관찰하며(신념처) 머뭅니다. 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙김을 유지하며 세상에 대한 탐욕과 근심을 물리치고 머뭅니다. 느낌들에서 느낌을 관찰하며(수념처) 머뭅니다. 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙김을 유지하며 세상에 대한 탐욕과 근심을 물리치고 머뭅니다. 마음에서 마음을 관찰하며(심념처) 머뭅니다. 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙김을 유지하며 세상에 대한 탐욕과 근심을 물리치고 머뭅니다. 법들에서 법을 관찰하며(법념처) 머뭅니다. 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙김을 유지하며 세상에 대한 탐욕과 근심을 물리치고 머뭅니다.”

อุทฺเทโส นิฏฺฐิโต.

요지가 끝났습니다.

กายานุปสฺสนา อานาปานปพฺพํ

신념처: 들숨날숨의 장

๓๗๔. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ, สโตว ปสฺสสติ. ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ[Pg.232], ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

374. “비구들이여, 어떻게 비구가 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니까? 비구들이여, 여기 비구는 숲으로 가거나 나무 아래로 가거나 외진 처소로 가서, 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 코앞에 마음챙김을 확립하여 앉습니다. 그는 마음챙김을 유지하며 숨을 내쉬고, 마음챙김을 유지하며 숨을 들이마십니다. 길게 내쉴 때는 ‘길게 내쉰다’고 꿰뚫어 알고, 길게 들이마실 때는 ‘길게 들이마신다’고 꿰뚫어 압니다. 짧게 내쉴 때는 ‘짧게 내쉰다’고 꿰뚫어 알고, 짧게 들이마실 때는 ‘짧게 들이마신다’고 꿰뚫어 압니다. ‘들숨의 전 과정을 느끼며 내쉬리라’고 수련하고, ‘날숨의 전 과정을 느끼며 들이마시리라’고 수련합니다. ‘신행(몸의 작용)을 평온히 가라앉히며 내쉬리라’고 수련하고, ‘신행을 평온히 가라앉히며 들이마시리라’고 수련합니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข ภมกาโร วา ภมการนฺเตวาสี วา ทีฆํ วา อญฺฉนฺโต ‘ทีฆํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อญฺฉนฺโต ‘รสฺสํ อญฺฉามี’ติ ปชานาติ เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ, ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

“비구들이여, 마치 숙련된 선반공이나 그 조수가 길게 끌어당길 때는 ‘길게 끌어당긴다’고 알고, 짧게 끌어당길 때는 ‘짧게 끌어당긴다’고 아는 것과 같습니다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 길게 내쉬면 ‘길게 내쉰다’고 알고, 길게 들이마시면 ‘길게 들이마신다’고 알며, 짧게 내쉬면 ‘짧게 내쉰다’고 알고, 짧게 들이마시면 ‘짧게 들이마신다’고 압니다. ‘전신(호흡의 전 과정)을 느끼며 내쉬리라’고 수련하고, ‘전신을 느끼며 들이마시리라’고 수련하며, ‘신행을 평온히 가라앉히며 내쉬리라’고 수련하고, ‘신행을 평온히 가라앉히며 들이마시리라’고 수련합니다. 이와 같이 안으로 몸에서 몸을 관찰하며 머물거나, 밖으로 몸에서 몸을 관찰하며 머물거나, 혹은 안팎으로 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니다. 또는 몸에서 일어나는 현상을 관찰하며 머물거나, 몸에서 사라지는 현상을 관찰하며 머물거나, 일어남과 사라짐의 현상을 함께 관찰하며 머뭅니다. 혹은 ‘몸이 있을 뿐이다’라고 그의 마음챙김이 확립되나니, 이는 오직 지혜의 증장과 마음챙김의 증장을 위한 것입니다. 그는 갈애와 견해에 의지하지 않고 머물며, 세상의 그 무엇도 (나 또는 나의 것이라고) 움켜쥐지 않습니다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니다.”

อานาปานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

들숨날숨의 장이 끝났습니다.

กายานุปสฺสนา อิริยาปถปพฺพํ

신념처: 위이(자세)의 장

๓๗๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คจฺฉนฺโต วา ‘คจฺฉามี’ติ ปชานาติ, ฐิโต วา ‘ฐิโตมฺหี’ติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา ‘นิสินฺโนมฺหี’ติ ปชานาติ, สยาโน วา ‘สยาโนมฺหี’ติ ปชานาติ, ยถา ยถา วา ปนสฺส กาโย ปณิหิโต โหติ, ตถา ตถา นํ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี [Pg.233] วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

375. “비구들이여, 다시 비구는 걸어갈 때는 ‘걷고 있다’고 꿰뚫어 알고, 서 있을 때는 ‘서 있다’고 꿰뚫어 알고, 앉아 있을 때는 ‘앉아 있다’고 꿰뚫어 알고, 누워 있을 때는 ‘누워 있다’고 꿰뚫어 압니다. 또한 몸이 어떤 자세를 취하고 있든 그 자세대로 몸을 꿰뚫어 압니다. 이와 같이 안으로 몸에서 몸을 관찰하며 머물거나, 밖으로 몸에서 몸을 관찰하며 머물거나, 안팎으로 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니다. 또한 몸에서 일어나는 현상을 관찰하거나, 사라지는 현상을 관찰하거나, 일어남과 사라짐의 현상을 함께 관찰하며 머뭅니다. 혹은 ‘몸이 있을 뿐이다’라고 그의 마음챙김이 확립되나니, 이는 오직 지혜와 마음챙김의 증장을 위한 것입니다. 그는 무엇에도 의지하지 않고 머물며, 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않습니다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머뭅니다.”

อิริยาปถปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

위이의 장이 끝났습니다.

กายานุปสฺสนา สมฺปชานปพฺพํ

신념처: 분명한 알아차림의 장

๓๗๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

376. 비구들이여, 다시 또한 비구는 나아갈 때나 물러날 때 분명하게 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때나 옆을 볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 구부릴 때나 펼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 가사와 발우와 의복을 지닐 때 분명하게 알아차리며 행하고, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때 분명하게 알아차리며 행하고, 걸을 때, 서 있을 때, 앉아 있을 때, 잠들 때, 깨어 있을 때, 말할 때, 침묵할 때 분명하게 알아차리며 행한다. 이와 같이 내부에서... (중략) 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

สมฺปชานปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

분명한 알아차림의 장이 끝났다.

กายานุปสฺสนา ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ

신수관 - 혐오스러움에 대한 주의기울임의 장

๓๗๗. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ [Pg.234] อุทริยํ กรีสํ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท, อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ.

377. 비구들이여, 다시 또한 비구는 발바닥 위에서부터 머리칼 끝 아래까지, 피부로 둘러싸여 온갖 종류의 부정한 것으로 가득 찬 바로 이 몸을 다음과 같이 고찰한다. '이 몸에는 머리칼, 몸털, 손발톱, 이빨, 살갗, 근육, 힘줄, 뼈, 골수, 콩팥, 심장, 간, 근막, 지라, 허파, 큰창자, 작은창자, 위속의 음식물, 똥, 담즙, 점액, 고름, 피, 땀, 지방, 눈물, 기름, 침, 콧물, 관절액, 오줌이 있다'고 고찰한다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุภโตมุขา ปุโตฬิ ปูรา นานาวิหิตสฺส ธญฺญสฺส, เสยฺยถิทํ สาลีนํ วีหีนํ มุคฺคานํ มาสานํ ติลานํ ตณฺฑุลานํ. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส มุญฺจิตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อิเม สาลี, อิเม วีหี อิเม มุคฺคา อิเม มาสา อิเม ติลา อิเม ตณฺฑุลา’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… มุตฺต’นฺติ.

비구들이여, 마치 양쪽에 입구가 있는 자루에 여러 가지 곡물, 즉 쌀, 벼, 녹두, 강낭콩, 참깨, 현미 등이 가득 차 있는 것과 같다. 눈 밝은 사람이 그 자루를 풀어보고 '이것은 쌀이고, 이것은 벼이고, 이것은 녹두이고, 이것은 강낭콩이고, 이것은 참깨이고, 이것은 현미이다'라고 관찰하는 것과 같이, 비구들이여, 이와 같이 비구는 발바닥 위에서부터 머리칼 끝 아래까지, 피부로 둘러싸여 온갖 종류의 부정한 것으로 가득 찬 바로 이 몸을 다음과 같이 고찰한다. '이 몸에는 머리칼, 몸털... (중략) 오줌이 있다'고 고찰한다.

อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

이와 같이 내부에서... (중략) 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

ปฏิกูลมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

혐오스러움에 대한 주의기울임의 장이 끝났다.

กายานุปสฺสนา ธาตุมนสิการปพฺพํ

신수관 - 요소에 대한 주의기울임의 장

๓๗๘. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

378. 비구들이여, 다시 또한 비구는 이 몸이 놓여 있는 대로, 처해 있는 대로 요소별로 고찰한다. '이 몸에는 지(地)의 요소, 수(水)의 요소, 화(火)의 요소, 풍(風)의 요소가 있다'고 고찰한다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

비구들이여, 마치 숙련된 도살업자나 그 조수가 소를 잡아서 사거리 한복판에 부위별로 나누어 놓고 앉아 있는 것과 같이, 비구들이여, 이와 같이 비구는 이 몸이 놓여 있는 대로, 처해 있는 대로 요소별로 고찰한다. '이 몸에는 지의 요소, 수의 요소, 화의 요소, 풍의 요소가 있다'고 고찰한다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

이와 같이 내부에서 몸을 관찰하며 머문다... (중략) 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

ธาตุมนสิการปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

요소에 대한 주의기울임의 장이 끝났다.

กายานุปสฺสนา นวสิวถิกปพฺพํ

신수관 - 아홉 가지 공동묘지의 장

๓๗๙. ‘‘ปุน [Pg.235] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

379. 비구들이여, 다시 또한 비구는 마치 공동묘지에 버려진 시체가 죽은 지 하루나 이틀 또는 사흘이 지나 부어오르고 검푸르게 변하고 고름이 흘러나오는 것을 보는 것처럼, 자신의 이 몸을 그에 비추어본다. '이 몸 또한 그와 같은 법을 가졌고, 그와 같이 될 것이며, 그 상태를 벗어날 수 없다'고 관찰한다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

이와 같이 내부에서... (중략) 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ กงฺเกหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ พฺยคฺเฆหิ วา ขชฺชมานํ ทีปีหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

비구들이여, 다시 또한 비구는 마치 공동묘지에 버려진 시체가 까마귀에게 쪼여 먹히고, 솔개에게 쪼여 먹히고, 독수리에게 쪼여 먹히고, 황새에게 쪼여 먹히고, 개들에게 뜯겨 먹히고, 호랑이에게 뜯겨 먹히고, 표범에게 뜯겨 먹히고, 자칼에게 뜯겨 먹히고, 온갖 종류의 벌레들에게 파먹히는 것을 보는 것처럼, 자신의 이 몸을 그에 비추어본다. '이 몸 또한 그와 같은 법을 가졌고, 그와 같이 될 것이며, 그 상태를 벗어날 수 없다'고 관찰한다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา…เป… เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

이와 같이 내부에서... (중략) 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสา วิทิสา วิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน โคปฺผกฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ปิฏฺฐิฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ.

비구들이여, 다시 또한 비구는 마치 공동묘지에 버려진 시체가 살과 피가 남아 있고 힘줄로 얽혀 있는 골격뿐인 것을 보고... (중략) 살은 없으나 피가 묻어 있고 힘줄로 얽혀 있는 골격뿐인 것을 보고... (중략) 살과 피가 없고 힘줄로만 얽혀 있는 골격뿐인 것을 보고... (중략) 힘줄마저 끊어져 뼈들이 여기저기 흩어져서, 한곳에는 손뼈, 한곳에는 발뼈, 한곳에는 복사뼈, 한곳에는 정강이뼈, 한곳에는 넓적다리뼈, 한곳에는 골반뼈, 한곳에는 갈비뼈, 한곳에는 등뼈, 한곳에는 어깨뼈, 한곳에는 목뼈, 한곳에는 턱뼈, 한곳에는 치아, 한곳에는 두개골이 있는 것을 보는 것처럼, 자신의 이 몸을 그에 비추어본다. '이 몸 또한 그와 같은 법을 가졌고, 그와 같이 될 것이며, 그 상태를 벗어날 수 없다'고 관찰한다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา …เป… วิหรติ.

이와 같이 내부에서... (중략) 관찰하며 머문다.

‘‘ปุน [Pg.236] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฏิภาคานิ…เป… อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ …เป… อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา กายสฺมึ วิหรติ. ‘อตฺถิ กาโย’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ.

비구들이여, 다시 또한 비구는 마치 공동묘지에 버려진 시체가 조개껍데기처럼 하얗게 된 뼈가 된 것을 보고... (중략) 수년이 지나 무더기로 쌓여 있는 뼈가 된 것을 보고... (중략) 뼈가 썩어 가루가 된 것을 보는 것처럼, 자신의 이 몸을 그에 비추어본다. '이 몸 또한 그와 같은 법을 가졌고, 그와 같이 될 것이며, 그 상태를 벗어날 수 없다'고 관찰한다. 이와 같이 내부에서 몸을 관찰하며 머물거나, 외부에서 몸을 관찰하며 머물거나, 내외부에서 몸을 관찰하며 머문다. 몸에서 일어나는 현상을 관찰하며 머물거나, 몸에서 사라지는 현상을 관찰하며 머물거나, 몸에서 일어나고 사라지는 현상을 관찰하며 머문다. 또한 '몸이 있다'고 마음챙김이 확립되나니, 이는 오직 지혜를 닦고 마음챙김을 기르기 위함이다. 그는 의존함 없이 머물며, 세상의 그 어떤 것도 움켜쥐지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머문다.

นวสิวถิกปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

아홉 가지 공동묘지의 장이 끝났다.

จุทฺทส กายานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

열네 가지 신수관이 끝났다.

เวทนานุปสฺสนา

수수관

๓๘๐. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ทุกฺขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อทุกฺขมสุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา สุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ สุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา ทุกฺขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. สามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘สามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, นิรามิสํ วา อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยมาโน ‘นิรามิสํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา เวทนาสุ [Pg.237] เวทนานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา เวทนาสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ เวทนา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ.

380. “비구들이여, 그러면 어떻게 비구가 느낌들에서 느낌을 거듭 관찰하며 머무는가? 비구들이여, 여기 이 가르침(사사나)에서 비구는 즐거운 느낌을 느낄 때 ‘나는 즐거운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 괴로운 느낌을 느낄 때 ‘나는 괴로운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낄 때 ‘나는 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 세속적인 즐거운 느낌을 느낄 때 ‘나는 세속적인 즐거운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 비세속적인 즐거운 느낌을 느낄 때 ‘나는 비세속적인 즐거운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 세속적인 괴로운 느낌을 느낄 때 ‘나는 세속적인 괴로운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 비세속적인 괴로운 느낌을 느낄 때 ‘나는 비세속적인 괴로운 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낄 때 ‘나는 세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 비세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낄 때 ‘나는 비세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낀다’라고 분명히 안다. 이와 같이 내부에서 느낌들을 거듭 관찰하며 머물거나, 외부에서 느낌들을 거듭 관찰하며 머물거나, 내부와 외부에서 느낌들을 거듭 관찰하며 머문다. 느낌들에서 생겨나는 현상을 거듭 관찰하며 머물거나, 느낌들에서 사라지는 현상을 거듭 관찰하며 머물거나, 느낌들에서 생겨나고 사라지는 현상을 거듭 관찰하며 머문다. 또한 그에게 ‘느낌이 있다’라고 마음챙김이 잘 확립되나니, 이는 오직 지혜를 닦기 위함이고 마음챙김을 가다듬기 위함이다. 그는 [갈애와 견해에] 의지함 없이 머물며 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 느낌들에서 느낌을 거듭 관찰하며 머문다.”

เวทนานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

느낌에 대한 관찰(웨다나누빳사나)이 끝났다.

จิตฺตานุปสฺสนา

마음에 대한 관찰(짓따누빳사나)

๓๘๑. ‘‘กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิติ อชฺฌตฺตํ วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา จิตฺตสฺมึ วิหรติ, ‘อตฺถิ จิตฺต’นฺติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ.

381. “비구들이여, 그러면 어떻게 비구가 마음에서 마음을 거듭 관찰하며 머무는가? 비구들이여, 여기 이 가르침에서 비구는 탐욕이 있는 마음을 ‘탐욕이 있는 마음’이라고 분명히 알고, 탐욕이 없는 마음을 ‘탐욕이 없는 마음’이라고 분명히 안다. 성냄이 있는 마음을 ‘성냄이 있는 마음’이라고 분명히 알고, 성냄이 없는 마음을 ‘성냄이 없는 마음’이라고 분명히 안다. 어리석음이 있는 마음을 ‘어리석음이 있는 마음’이라고 분명히 알고, 어리석음이 없는 마음을 ‘어리석음이 없는 마음’이라고 분명히 안다. 위축된 마음을 ‘위축된 마음’이라고 분명히 알고, 산란한 마음을 ‘산란한 마음’이라고 분명히 안다. 고귀한 마음을 ‘고귀한 마음’이라고 분명히 알고, 고귀하지 않은 마음을 ‘고귀하지 않은 마음’이라고 분명히 안다. [그보다 더] 위가 있는 마음을 ‘위가 있는 마음’이라고 분명히 알고, 위가 없는 마음을 ‘위가 없는 마음’이라고 분명히 안다. 삼매에 든 마음을 ‘삼매에 든 마음’이라고 분명히 알고, 삼매에 들지 않은 마음을 ‘삼매에 들지 않은 마음’이라고 분명히 안다. 해탈한 마음을 ‘해탈한 마음’이라고 분명히 알고, 해탈하지 못한 마음을 ‘해탈하지 못한 마음’이라고 분명히 안다. 이와 같이 내부에서 마음을 거듭 관찰하며 머물거나, 외부에서 마음을 거듭 관찰하며 머물거나, 내부와 외부에서 마음을 거듭 관찰하며 머문다. 마음에서 생겨나는 현상을 거듭 관찰하며 머물거나, 마음에서 사라지는 현상을 거듭 관찰하며 머물거나, 마음에서 생겨나고 사라지는 현상을 거듭 관찰하며 머문다. 또한 그에게 ‘마음이 있다’라고 마음챙김이 잘 확립되나니, 이는 오직 지혜를 닦기 위함이고 마음챙김을 가다듬기 위함이다. 그는 의지함 없이 머물며 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 마음에서 마음을 거듭 관찰하며 머문다.”

จิตฺตานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

마음에 대한 관찰이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา นีวรณปพฺพํ

법에 대한 관찰: 장애(니와라나)의 장

๓๘๒. ‘‘กถญฺจ [Pg.238] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ?

382. “비구들이여, 그러면 어떻게 비구가 법들에서 법을 거듭 관찰하며 머무는가? 비구들이여, 여기 이 가르침에서 비구는 다섯 가지 장애라는 법들에서 법을 거듭 관찰하며 머문다. 비구들이여, 비구는 어떻게 다섯 가지 장애라는 법들에서 법을 거듭 관찰하며 머무는가?”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“비구들이여, 여기 이 가르침에서 비구는 내면에 감각적 욕망이 있을 때 ‘나에게 내면의 감각적 욕망이 있다’라고 분명히 알고, 내면에 감각적 욕망이 없을 때 ‘나에게 내면의 감각적 욕망이 없다’라고 분명히 안다. 또한 아직 생겨나지 않은 감각적 욕망이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생겨난 감각적 욕망을 어떻게 제거하는지 분명히 알며, 제거된 감각적 욕망이 어떻게 하면 장래에 다시 생겨나지 않는지 분명히 안다.”

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“내면에 악의가 있을 때 ‘나에게 내면의 악의가 있다’라고 분명히 알고, 내면에 악의가 없을 때 ‘나에게 내면의 악의가 없다’라고 분명히 안다. 또한 아직 생겨나지 않은 악의가 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생겨난 악의를 어떻게 제거하는지 분명히 알며, 제거된 악의가 어떻게 하면 장래에 다시 생겨나지 않는지 분명히 안다.”

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

“내면에 해태와 혼침이 있을 때 ‘나에게 내면의 해태와 혼침이 있다’라고 분명히 알고, 내면에 해태와 혼침이 없을 때 ‘나에게 내면의 해태와 혼침이 없다’라고 분명히 안다. 또한 아직 생겨나지 않은 해태와 혼침이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생겨난 해태와 혼침을 어떻게 제거하는지 분명히 알며, 제거된 해태와 혼침이 어떻게 하면 장래에 다시 생겨나지 않는지 분명히 안다.”

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

내면에 들뜸과 후회가 있으면 '내게 내면의 들뜸과 후회가 있다'고 꿰뚫어 알고, 내면에 들뜸과 후회가 없으면 '내게 내면의 들뜸과 후회가 없다'고 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 들뜸과 후회가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 들뜸과 후회가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 들뜸과 후회가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา [Pg.239] จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

내면에 의심이 있으면 '내게 내면의 의심이 있다'고 꿰뚫어 알고, 내면에 의심이 없으면 '내게 내면의 의심이 없다'고 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 의심이 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 의심이 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 의심이 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ นีวรเณสุ.

이와 같이 내면에서 법에 머물며 법을 관찰하고, 외부에서 법에 머물며 법을 관찰하고, 내외면에서 법에 머물며 법을 관찰합니다. 또는 법에서 일어나는 현상을 관찰하며 머물고, 법에서 사라지는 현상을 관찰하며 머물고, 법에서 일어나고 사라지는 현상을 관찰하며 머뭅니다. 혹은 '법이 있다'고 그에게 마음챙김이 확립되나니, 이는 오직 지혜를 위하고 마음챙김을 위한 것입니다. 그는 의지함 없이 머물며 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않습니다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 다섯 가지 장애[五蓋]인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니다.

นีวรณปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

장애의 단락이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา ขนฺธปพฺพํ

법의 관찰: 무더기[蘊]의 단락.

๓๘๓. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ, อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ.

383. 비구들이여, 다시 비구는 다섯 가지 취착의 무더기[五取蘊]인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니다. 비구들이여, 어떻게 비구가 다섯 가지 취착의 무더기인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니까? 비구들이여, 여기 비구는 '이것이 물질이다, 이것이 물질의 일어남이다, 이것이 물질의 사라짐이다. 이것이 느낌이다, 이것이 느낌의 일어남이다, 이것이 느낌의 사라짐이다. 이것이 인식이다, 이것이 인식의 일어남이다, 이것이 인식의 사라짐이다. 이것이 의도적 형성들이다, 이것이 의도적 형성들의 일어남이다, 이것이 의도적 형성들의 사라짐이다. 이것이 아르마리이다, 이것이 아르마리의 일어남이다, 이것이 아르마리의 사라짐이다'라고 관찰합니다. 이와 같이 내면에서 법에 머물며 법을 관찰하고, 외부에서 법에 머물며 법을 관찰하고, 내외면에서 법에 머물며 법을 관찰합니다. 법에서 일어나는 현상을 관찰하며 머물고, 법에서 사라지는 현상을 관찰하며 머물고, 법에서 일어나고 사라지는 현상을 관찰하며 머뭅니다. 혹은 '법이 있다'고 그에게 마음챙김이 확립되나니, 이는 오직 지혜를 위하고 마음챙김을 위한 것입니다. 그는 의지함 없이 머물며 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않습니다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 다섯 가지 취착의 무더기인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니다.

ขนฺธปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

무더기의 단락이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา อายตนปพฺพํ

법의 관찰: 감각장소[處]의 단락.

๓๘๔. ‘‘ปุน [Pg.240] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ?

384. 비구들이여, 다시 비구는 여섯 가지 안팎의 감각장소인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니다. 비구들이여, 어떻게 비구가 여섯 가지 안팎의 감각장소인 법에서 법을 관찰하며 머뭅니까?

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุญฺจ ปชานาติ, รูเป จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

비구들이여, 여기 비구는 눈을 꿰뚫어 알고 형색을 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄[結]를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘โสตญฺจ ปชานาติ, สทฺเท จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

귀를 꿰뚫어 알고 소리를 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘ฆานญฺจ ปชานาติ, คนฺเธ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

코를 꿰뚫어 알고 냄새를 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘ชิวฺหญฺจ ปชานาติ, รเส จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

혀를 꿰뚫어 알고 맛을 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘กายญฺจ ปชานาติ, โผฏฺฐพฺเพ จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

몸을 꿰뚫어 알고 감촉을 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘มนญฺจ [Pg.241] ปชานาติ, ธมฺเม จ ปชานาติ, ยญฺจ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สํโยชนสฺส ปหานํ โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ ปหีนสฺส สํโยชนสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

마음을 꿰뚫어 알고 법을 꿰뚫어 알며, 이 둘을 조건으로 하여 일어나는 족쇄를 꿰뚫어 압니다. 또한 아직 일어나지 않은 족쇄가 어떻게 일어나는지 꿰뚫어 알고, 이미 일어난 족쇄가 어떻게 제거되는지 꿰뚫어 알고, 이미 제거된 족쇄가 어떻게 장래에 다시 일어나지 않는지 꿰뚫어 압니다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย, อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ.

이와 같이 안으로 법에서 법을 관찰하며 머물고, 밖으로 법에서 법을 관찰하며 머물고, 안팎으로 법에서 법을 관찰하며 머문다. 또한 법에서 일어나는 성질을 관찰하며 머물고, 법에서 사라지는 성질을 관찰하며 머물고, 법에서 일어나고 사라지는 성질을 관찰하며 머문다. 또는 그에게 '법이 있다'고 마음챙김이 잘 확립되나니, 이는 오직 지혜를 증장시키고 마음챙김을 확고히 하기 위한 것일 뿐이다. 그는 의지함 없이 머물며, 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 여섯 가지 안팎의 처(處)인 법에서 법을 관찰하며 머문다.

อายตนปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

처(處)의 단락이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา โพชฺฌงฺคปพฺพํ

법수관(法隨觀) - 보장경(각지)의 단락

๓๘๕. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

385. 비구들이여, 다시 비구는 일곱 가지 보장경(각지)인 법에서 법을 관찰하며 머문다. 비구들이여, 어떻게 비구가 일곱 가지 보장경인 법에서 법을 관찰하며 머무는가? 비구들이여, 여기 비구는 자신에게 염보장경(사티보장경)이 있을 때 '나에게 염보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 염보장경이 없을 때 '나에게 염보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 염보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 염보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส [Pg.242] ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 택법보장경이 있을 때 '나에게 택법보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 택법보장경이 없을 때 '나에게 택법보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 택법보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 택법보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 정진보장경이 있을 때 '나에게 정진보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 정진보장경이 없을 때 '나에게 정진보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 정진보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 정진보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 희보장경이 있을 때 '나에게 희보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 희보장경이 없을 때 '나에게 희보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 희보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 희보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 경안보장경이 있을 때 '나에게 경안보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 경안보장경이 없을 때 '나에게 경안보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 경안보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 경안보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 정보장경이 있을 때 '나에게 정보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 정보장경이 없을 때 '나에게 정보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 정보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 정보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค’ติ ปชานาติ, ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาโท โหติ ตญฺจ ปชานาติ, ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ปาริปูรี โหติ ตญฺจ ปชานาติ.

자신에게 사보장경이 있을 때 '나에게 사보장경이 있다'고 분명히 알고, 자신에게 사보장경이 없을 때 '나에게 사보장경이 없다'고 분명히 안다. 또한 아직 생기지 않은 사보장경이 어떻게 생겨나는지 분명히 알고, 이미 생긴 사보장경이 어떻게 닦여서 성취되는지 분명히 안다.

‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี [Pg.243] วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ.

이와 같이 안으로 법에서 법을 관찰하며 머물고, 밖으로 법에서 법을 관찰하며 머물고, 안팎으로 법에서 법을 관찰하며 머문다. 또한 법에서 일어나는 성질을 관찰하며 머물고, 법에서 사라지는 성질을 관찰하며 머물고, 법에서 일어나고 사라지는 성질을 관찰하며 머문다. 또는 그에게 '법이 있다'고 마음챙김이 잘 확립되나니, 이는 오직 지혜를 증장시키고 마음챙김을 확고히 하기 위한 것일 뿐이다. 그는 의지함 없이 머물며, 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 일곱 가지 보장경인 법에서 법을 관찰하며 머문다.

โพชฺฌงฺคปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

보장경(각지)의 단락이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา สจฺจปพฺพํ

법수관(法隨觀) - 진리(사성제)의 단락

๓๘๖. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

386. 비구들이여, 다시 비구는 네 가지 성스러운 진리(사성제)인 법에서 법을 관찰하며 머문다. 비구들이여, 어떻게 비구가 네 가지 성스러운 진리인 법에서 법을 관찰하며 머무는가? 비구들이여, 여기 비구는 '이것이 괴로움이다'라고 있는 그대로 분명히 알고, '이것이 괴로움의 일어남이다'라고 있는 그대로 분명히 알고, '이것이 괴로움의 소멸이다'라고 있는 그대로 분명히 알고, '이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라고 있는 그대로 분명히 안다.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

제1분(첫 번째 낭송 부분)이 끝났다.

ทุกฺขสจฺจนิทฺเทโส

괴로움의 성스러운 진리에 대한 설명

๓๘๗. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

387. 비구들이여, 괴로움의 성스러운 진리란 무엇인가? 태어남도 괴로움이고, 늙음도 괴로움이고, 죽음도 괴로움이다. 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망도 괴로움이다. 싫어하는 대상과 만나는 것도 괴로움이고, 사랑하는 대상과 헤어지는 것도 괴로움이며, 원하는 것을 얻지 못하는 것도 괴로움이다. 요약하자면 다섯 가지 취착의 무리(오취온)가 괴로움이다.

๓๘๘. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ อภินิพฺพตฺติ ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชาติ.

388. 비구들이여, 태어남(jāti)이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 부류에서 태어나고, 완전히 생겨나고, [모태 등에] 들고, 새롭게 나타나고, 오온이 나타나고, 감각 장소들을 얻는 것, 비구들이여, 이를 태어남이라 한다.

๓๘๙. ‘‘กตมา [Pg.244] จ, ภิกฺขเว, ชรา? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรา.

389. 비구들이여, 늙음(jarā)이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 부류에서 늙고, 노쇠하고, 이가 빠지고, 머리칼이 희어지고, 피부가 쭈글쭈글해지고, 수명이 줄어들고, 감각 기관이 성숙해지는(노쇠해지는) 것, 비구들이여, 이를 늙음이라 한다.

๓๙๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มรณํ? ยํ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺสุปจฺเฉโท, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มรณํ.

390. 비구들이여, 죽음(maraṇaṃ)이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 부류에서 옮겨가고, 옮겨가는 상태에 있고, 무너지고, 사라지고, 죽고, 사망하고, 때를 마치고, 오온이 해체되고, 몸을 내던지고, 생명 기능(命根)이 끊어지는 것, 비구들이여, 이를 죽음이라 한다.

๓๙๑. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โสโก? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส โสโก โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โสโก.

391. 비구들이여, 슬픔(soko)이란 무엇인가? 비구들이여, 이런저런 불행을 겪거나 이런저런 괴로운 일을 당한 사람에게 생기는 슬픔, 슬퍼함, 슬퍼하는 상태, 내면의 슬픔, 내면의 깊은 슬픔, 비구들이여, 이를 슬픔이라 한다.

๓๙๒. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริเทโว? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อาเทโว ปริเทโว อาเทวนา ปริเทวนา อาเทวิตตฺตํ ปริเทวิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว ปริเทโว.

392. 비구들이여, 비탄(paridevo)이란 무엇인가? 비구들이여, 이런저런 불행을 겪거나 이런저런 괴로운 일을 당한 사람의 울부짖음, 비탄, 울부짖는 행위, 비탄에 잠김, 울부짖는 상태, 비탄해하는 상태, 비구들이여, 이를 비탄이라 한다.

๓๙๓. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ.

393. 비구들이여, 괴로움(dukkhaṃ)이란 무엇인가? 비구들이여, 몸의 괴로움, 몸의 불편함, 몸의 접촉에서 생긴 괴롭고 불편한 느낌, 비구들이여, 이를 괴로움이라 한다.

๓๙๔. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โทมนสฺสํ.

394. 비구들이여, 불만족(domanassaṃ)이란 무엇인가? 비구들이여, 마음의 괴로움, 마음의 불편함, 마음의 접촉에서 생긴 괴롭고 불편한 느낌, 비구들이여, 이를 불만족이라 한다.

๓๙๕. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปายาโส? โย โข, ภิกฺขเว, อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อายาโส อุปายาโส อายาสิตตฺตํ อุปายาสิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปายาโส.

395. 비구들이여, 절망(upāyāso)이란 무엇인가? 비구들이여, 이런저런 불행을 겪거나 이런저런 괴로운 일을 당한 사람의 고뇌, 절망, 고뇌하는 상태, 절망하는 상태, 비구들이여, 이를 절망이라 한다.

๓๙๖. ‘‘กตโม [Pg.245] จ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อนิฏฺฐา อกนฺตา อมนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อนตฺถกามา อหิตกามา อผาสุกกามา อโยคกฺเขมกามา, ยา เตหิ สทฺธึ สงฺคติ สมาคโม สโมธานํ มิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข.

396. 비구들이여, 사랑하지 않는 것들과 만나는 괴로움(appiyehi sampayogo dukkho)이란 무엇인가? 여기 어떤 사람에게 원하지 않고, 좋아하지 않고, 마음에 들지 않는 형상, 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법(심리 대상)들이 있거나, 또는 그에게 불이익을 원하고, 해를 원하고, 불편을 원하고, 안온하지 않기를 원하는 자들이 있어서, 그들과 함께 만나고, 모이고, 함께 있고, 뒤섞이는 것, 비구들이여, 이를 사랑하지 않는 것들과 만나는 괴로움이라 한다.

๓๙๗. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข? อิธ ยสฺส เต โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฏฺฐพฺพา ธมฺมา, เย วา ปนสฺส เต โหนฺติ อตฺถกามา หิตกามา ผาสุกกามา โยคกฺเขมกามา มาตา วา ปิตา วา ภาตา วา ภคินี วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, ยา เตหิ สทฺธึ อสงฺคติ อสมาคโม อสโมธานํ อมิสฺสีภาโว, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข.

397. 비구들이여, 사랑하는 것들과 헤어지는 괴로움(piyehi vippayogo dukkho)이란 무엇인가? 여기 어떤 사람에게 원하고, 좋아하고, 마음에 드는 형상, 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법들이 있거나, 또는 그에게 이익을 원하고, 행복을 원하고, 편안함을 원하고, 안온하기를 원하는 어머니나 아버지, 형제나 자매, 친구나 동료, 친지나 혈육들이 있어서, 그들과 만나지 못하고, 모이지 못하고, 함께 있지 못하고, 뒤섞이지 못하는 것, 비구들이여, 이를 사랑하는 것들과 헤어지는 괴로움이라 한다.

๓๙๘. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ? ชาติธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชาติธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชาติ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. ชราธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ – ‘อโห วต มยํ น ชราธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน ชรา อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. พฺยาธิธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น พฺยาธิธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน พฺยาธิ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. มรณธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น มรณธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน มรณํ อาคจฺเฉยฺยา’ติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมานํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ ‘อโห วต มยํ น โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อสฺสาม, น จ วต โน โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ, อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ.

398. 비구들이여, 원하는 것을 얻지 못하는 괴로움(yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ)이란 무엇인가? 비구들이여, 태어나기 마련인 중생들에게 ‘아, 우리에게 태어남의 성질이 없기를, 우리에게 태어남이 오지 않기를!’ 하는 욕구가 생기지만, 그것은 욕구만으로 얻어지는 것이 아니다. 이것이 원하는 것을 얻지 못하는 괴로움이다. 늙기 마련인 중생들에게 ‘아, 우리에게 늙음의 성질이 없기를...’ ... 병들기 마련인 중생들에게 ... 죽기 마련인 중생들에게 ... 슬픔·비탄·괴로움·불만족·절망하기 마련인 중생들에게 ‘아, 우리에게 그것들이 오지 않기를!’ 하는 욕구가 생기지만, 그것은 욕구만으로 얻어지는 것이 아니니, 이 또한 원하는 것을 얻지 못하는 괴로움이라 한다.

๓๙๙. ‘‘กตเม [Pg.246] จ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

399. 비구들이여, 요약하자면 오취온(五取蘊)이 괴로움이라는 것은 무엇인가? 즉, 색취온, 수취온, 상취온, 행취온, 식취온이다. 비구들이여, 이를 요약하자면 오취온이 괴로움이라 한다. 비구들이여, 이것을 괴로움의 성스러운 진리(고성제)라 한다.

สมุทยสจฺจนิทฺเทโส

집성제(괴로움의 일어남의 성스러운 진리)의 해설

๔๐๐. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา.

400. 비구들이여, 괴로움의 일어남의 성스러운 진리(집성제)란 무엇인가? 그것은 바로 다시 태어남을 가져오고, 즐거움과 탐욕이 함께하며, 여기저기에서 즐거워하는 갈애(taṇhā)이니, 즉 감각적 욕망에 대한 갈애(욕애), 존재에 대한 갈애(유애), 존재하지 않음에 대한 갈애(무유애)이다.

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, กตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

비구들이여, 그러면 이 갈애는 어디에서 일어나며 어디에 머무는가? 세상에서 사랑스럽고 즐거운 것이 있다면 이 갈애는 거기에서 일어나고 거기에서 머문다.

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상에서 무엇이 사랑스럽고 즐거운 것인가? 세상에서 눈은 사랑스럽고 즐거운 것이니, 이 갈애는 여기에서 일어나고 여기에서 머문다. 귀는... 코는... 혀는... 몸은... 마음은 세상에서 사랑스럽고 즐거운 것이니, 이 갈애는 여기에서 일어나고 여기에서 머문다.

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 형색들... 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법(의 의식 대상)들은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 안식(眼識)... 이식(耳識)... 비식(鼻識)... 설식(舌識)... 신식(身識)... 의식(意識)은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 안촉(眼觸)... 이촉(耳觸)... 비촉(鼻觸)... 설촉(舌觸)... 신촉(身觸)... 의촉(意觸)은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา [Pg.247] เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 안촉에서 생겨난 느낌... 이촉에서 생겨난 느낌... 비촉에서 생겨난 느낌... 설촉에서 생겨난 느낌... 신촉에서 생겨난 느낌... 의촉에서 생겨난 느낌은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 형색에 대한 인식(想)... 소리에 대한 인식... 냄새에 대한 인식... 맛에 대한 인식... 감촉에 대한 인식... 법에 대한 인식은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘รูปสญฺเจตนา โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 형색에 대한 의도(思)... 소리에 대한 의도... 냄새에 대한 의도... 맛에 대한 의도... 감촉에 대한 의도... 법에 대한 의도는 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 형색에 대한 갈애(愛)... 소리에 대한 갈애... 냄새에 대한 갈애... 맛에 대한 갈애... 감촉에 대한 갈애... 법에 대한 갈애는 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

세상의 형색에 대한 일으킨 생각(尋)... 소리에 대한 일으킨 생각... 냄새에 대한 일으킨 생각... 맛에 대한 일으킨 생각... 감촉에 대한 일으킨 생각... 법에 대한 일으킨 생각은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다.

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

세상의 형색에 대한 지속적 고찰(伺)... 소리에 대한 지속적 고찰... 냄새에 대한 지속적 고찰... 맛에 대한 지속적 고찰... 감촉에 대한 지속적 고찰... 법에 대한 지속적 고찰은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 일어나면서 일어나고, 여기서 자리를 잡으면서 자리를 잡는다. 비구들이여, 이것을 일러 '괴로움의 일어남의 성스러운 진리'라 한다.

นิโรธสจฺจนิทฺเทโส

소멸의 진리에 대한 설명

๔๐๑. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย.

401. 비구들이여, 그러면 무엇이 '괴로움의 소멸의 성스러운 진리'인가? 그것은 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함, 버림, 놓아버림, 벗어남, 집착하지 않음이다.

‘‘สา [Pg.248] โข ปเนสา, ภิกฺขเว, ตณฺหา กตฺถ ปหียมานา ปหียติ, กตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ? ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

비구들이여, 그런데 이 갈애는 어디에서 버려지면서 버려지고, 어디에서 소멸하면서 소멸하는가? 세상에서 사랑스럽고 즐거운 모습을 지닌 것이 있다면, 이 갈애는 거기서 버려지면서 버려지고, 거기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. โสตํ โลเก…เป… ฆานํ โลเก… ชิวฺหา โลเก… กาโย โลเก… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

그러면 세상에서 무엇이 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있는가? 세상의 눈은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다. 귀는... 코는... 혀는... 몸은... 마음은 세상에서 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปา โลเก… สทฺทา โลเก… คนฺธา โลเก… รสา โลเก… โผฏฺฐพฺพา โลเก… ธมฺมา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 형색들... 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ โลเก… โสตวิญฺญาณํ โลเก… ฆานวิญฺญาณํ โลเก… ชิวฺหาวิญฺญาณํ โลเก… กายวิญฺญาณํ โลเก… มโนวิญฺญาณํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 안식... 이식... 비식... 설식... 신식... 의식은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส โลเก… โสตสมฺผสฺโส โลเก… ฆานสมฺผสฺโส โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺโส โลเก… กายสมฺผสฺโส โลเก… มโนสมฺผสฺโส โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 안촉... 이촉... 비촉... 설촉... 신촉... 의촉은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก … ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… กายสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 안촉에서 생겨난 느낌... 이촉에서 생겨난 느낌... 비촉에서 생겨난 느낌... 설촉에서 생겨난 느낌... 신촉에서 생겨난 느낌... 의촉에서 생겨난 느낌은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปสญฺญา โลเก… สทฺทสญฺญา โลเก… คนฺธสญฺญา โลเก… รสสญฺญา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺญา โลเก… ธมฺมสญฺญา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 형색에 대한 인식... 소리에 대한 인식... 냄새에 대한 인식... 맛에 대한 인식... 감촉에 대한 인식... 법에 대한 인식은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปสญฺเจตนา [Pg.249] โลเก… สทฺทสญฺเจตนา โลเก… คนฺธสญฺเจตนา โลเก… รสสญฺเจตนา โลเก… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา โลเก… ธมฺมสญฺเจตนา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 형색에 대한 의도... 소리에 대한 의도... 냄새에 대한 의도... 맛에 대한 의도... 감촉에 대한 의도... 법에 대한 의도는 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปตณฺหา โลเก… สทฺทตณฺหา โลเก… คนฺธตณฺหา โลเก… รสตณฺหา โลเก… โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลเก… ธมฺมตณฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 형색에 대한 갈애... 소리에 대한 갈애... 냄새에 대한 갈애... 맛에 대한 갈애... 감촉에 대한 갈애... 법에 대한 갈애는 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปวิตกฺโก โลเก… สทฺทวิตกฺโก โลเก… คนฺธวิตกฺโก โลเก… รสวิตกฺโก โลเก… โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก โลเก… ธมฺมวิตกฺโก โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ.

세상의 형색에 대한 일으킨 생각... 소리에 대한 일으킨 생각... 냄새에 대한 일으킨 생각... 맛에 대한 일으킨 생각... 감촉에 대한 일으킨 생각... 법에 대한 일으킨 생각은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다.

‘‘รูปวิจาโร โลเก… สทฺทวิจาโร โลเก… คนฺธวิจาโร โลเก… รสวิจาโร โลเก… โผฏฺฐพฺพวิจาโร โลเก… ธมฺมวิจาโร โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา ปหียมานา ปหียติ, เอตฺถ นิรุชฺฌมานา นิรุชฺฌติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

세상의 형색에 대한 지속적 고찰... 소리에 대한 지속적 고찰... 냄새에 대한 지속적 고찰... 맛에 대한 지속적 고찰... 감촉에 대한 지속적 고찰... 법에 대한 지속적 고찰은 사랑스럽고 즐거운 모습을 지니고 있으니, 이 갈애는 여기서 버려지면서 버려지고, 여기서 소멸하면서 소멸한다. 비구들이여, 이것을 일러 '괴로움의 소멸의 성스러운 진리'라 한다.

มคฺคสจฺจนิทฺเทโส

도(道)의 진리에 대한 설명

๔๐๒. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ.

402. 비구들이여, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음의 성스러운 진리(고멸도성제)란 무엇인가? 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 도(팔정도)이니, 즉 정견(바른 견해), 정사유(바른 사유), 정어(바른 말), 정업(바른 행위), 정명(바른 생계), 정정진(바른 정진), 정념(바른 마음챙김), 정정(바른 삼매)이다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ? ยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ.

비구들이여, 정견(바른 견해)이란 무엇인가? 비구들이여, 괴로움에 대한 지혜, 괴로움의 일어남에 대한 지혜, 괴로움의 소멸에 대한 지혜, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜를 말한다. 비구들이여, 이를 정견이라 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป? เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป.

비구들이여, 정사유(바른 사유)란 무엇인가? 출리(욕탐을 떠남)에 대한 사유, 악의 없음(무진)에 대한 사유, 해치지 않음(무해)에 대한 사유를 말한다. 비구들이여, 이를 정사유라 한다.

‘‘กตมา [Pg.250] จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา? มุสาวาทา เวรมณี ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ผรุสาย วาจาย เวรมณี สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวาจา.

비구들이여, 정어(바른 말)란 무엇인가? 거짓말을 삼가는 것, 이간질하는 말을 삼가는 것, 거친 말을 삼가는 것, 꾸며내는 말을 삼가는 것이다. 비구들이여, 이를 정어라 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต? ปาณาติปาตา เวรมณี อทินฺนาทานา เวรมณี กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมากมฺมนฺโต.

비구들이여, 정업(바른 행위)이란 무엇인가? 살생을 삼가는 것, 주지 않은 것을 가지는 것을 삼가는 것, 그릇된 성행위를 삼가는 것이다. 비구들이여, 이를 정업이라 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก มิจฺฉาอาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาอาชีโว.

비구들이여, 정명(바른 생계)이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 그릇된 생계를 버리고 바른 생계로 생명을 유지한다. 비구들이여, 이를 정명이라 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาวายาโม.

비구들이여, 정정진(바른 정진)이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 아직 일어나지 않은 사악하고 해로운 법들이 일어나지 않게 하기 위해 열의를 내고 정진하며 정력을 기울이고 마음을 다잡아 노력한다. 이미 일어난 사악하고 해로운 법들을 버리기 위해 열의를 내고 정진하며 정력을 기울이고 마음을 다잡아 노력한다. 아직 일어나지 않은 유익한 법들을 일으키기 위해 열의를 내고 정진하며 정력을 기울이고 마음을 다잡아 노력한다. 이미 일어난 유익한 법들을 지속시키고 사라지지 않게 하며 증장시키고 충만하게 하며 닦아 익혀 성취하기 위해 열의를 내고 정진하며 정력을 기울이고 마음을 다잡아 노력한다. 비구들이여, 이를 정정진이라 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสติ.

비구들이여, 정념(바른 마음챙김)이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머무니, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고 열정적으로 분명히 알아차리며 마음챙기는 자이다. 느낌에서 느낌을 관찰하며 머무니, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고 열정적으로 분명히 알아차리며 마음챙기는 자이다. 마음에서 마음을 관찰하며 머무니, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고 열정적으로 분명히 알아차리며 마음챙기는 자이다. 법에서 법을 관찰하며 머무니, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버리고 열정적으로 분명히 알아차리며 마음챙기는 자이다. 비구들이여, 이를 정념이라 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ [Pg.251] สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

비구들이여, 정정(바른 삼매)이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 사유(위딱까)와 숙고(위짜라)가 있고 멀리함에서 생긴 기쁨과 즐거움이 있는 초선을 구족하여 머문다. 사유와 숙고를 가라앉혀 내적인 고요함과 마음의 한결같음을 얻으니, 사유와 숙고는 없고 삼매에서 생긴 기쁨과 즐거움이 있는 제2선을 구족하여 머문다. 기쁨이 빛바래어 평온하게 머물고, 마음챙기고 분명히 알아차리며 몸으로 즐거움을 경험하니, 성자들이 '평온하고 마음챙기며 즐겁게 머문다'고 일컫는 제3선을 구족하여 머문다. 즐거움도 버리고 괴로움도 버려 이미 기쁨과 슬픔이 소멸하였으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온에 의한 마음챙김의 청정함이 있는 제4선을 구족하여 머문다. 비구들이여, 이를 정정이라 한다. 비구들이여, 이것을 일러 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음의 성스러운 진리라 한다.

๔๐๓. ‘‘อิติ อชฺฌตฺตํ วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา วา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ. สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, วยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ, สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี วา ธมฺเมสุ วิหรติ. ‘อตฺถิ ธมฺมา’ติ วา ปนสฺส สติ ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมตฺตาย ปฏิสฺสติมตฺตาย อนิสฺสิโต จ วิหรติ, น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. เอวมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ จตูสุ อริยสจฺเจสุ.

403. 이와 같이 안으로 법들에서 법을 관찰하며 머물거나, 밖으로 법들에서 법을 관찰하며 머물거나, 안팎으로 법들에서 법을 관찰하며 머문다. 법들에서 일어나는 성질을 관찰하며 머물거나, 법들에서 사라지는 성질을 관찰하며 머물거나, 법들에서 일어나고 사라지는 성질을 관찰하며 머문다. 혹은 그는 '법들이 있다'고 마음챙김이 잘 확립되나니, 이는 오직 지혜를 위한 것이고 마음챙김을 위한 것이다. 그는 의지함 없이 머물며, 세상의 그 무엇에도 집착하지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 네 가지 성스러운 진리라는 법들에서 법을 관찰하며 머문다.

สจฺจปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

진리의 장(Saccapabba)이 끝났다.

ธมฺมานุปสฺสนา นิฏฺฐิตา.

법의 관찰(Dhammānupassanā)이 끝났다.

๔๐๔. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

404. 비구들이여, 누구든지 이 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)을 이와 같이 7년 동안 닦는다면, 두 가지 과보 중의 하나를 얻을 것으로 기대할 수 있다. 즉 현생에서 바로 구경의 지혜(아라한과)를 얻거나, 취착의 근거가 남아 있다면 아나함(불환)의 과보를 얻는 것이다.

‘‘ติฏฺฐนฺตุ, ภิกฺขเว, สตฺตวสฺสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ วสฺสานิ…เป… ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, เอกํ วสฺสํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตมาสานิ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

비구들이여, 7년은 그만두더라도, 누구든지 이 네 가지 마음챙김의 확립을 이와 같이 6년 동안 닦는다면... 5년... 4년... 3년... 2년... 1년 동안 닦는다면... 비구들이여, 1년은 그만두더라도, 누구든지 이 네 가지 마음챙김의 확립을 이와 같이 7개월 동안 닦는다면, 두 가지 과보 중의 하나를 얻을 것으로 기대할 수 있다. 즉 현생에서 바로 구경의 지혜를 얻거나, 취착의 근거가 남아 있다면 아나함의 과보를 얻는 것이다.

‘‘ติฏฺฐนฺตุ[Pg.252], ภิกฺขเว, สตฺต มาสานิ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย ฉ มาสานิ…เป… ปญฺจ มาสานิ… จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ … ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ… ติฏฺฐตุ, ภิกฺขเว, อฑฺฒมาโส. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน เอวํ ภาเวยฺย สตฺตาหํ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา; สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตาติ.

비구들이여, 7개월은 그만두더라도, 누구든지 이 네 가지 마음챙김의 확립을 이와 같이 6개월... 5개월... 4개월... 3개월... 2개월... 1개월... 보름 동안 닦는다면... 비구들이여, 보름은 그만두더라도, 누구든지 이 네 가지 마음챙김의 확립을 이와 같이 7일 동안 닦는다면, 두 가지 과보 중의 하나를 얻을 것으로 기대할 수 있다. 즉 현생에서 바로 구경의 지혜를 얻거나, 취착의 근거가 남아 있다면 아나함의 과보를 얻는 것이다.

๔๐๕. ‘‘เอกายโน อยํ, ภิกฺขเว, มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

405. “비구들이여, 이 길은 중생들의 청정함을 위하고, 슬픔과 비탄을 건너기 위하며, 고통과 불만족을 사라지게 하고, 바른 도리에 도달하며, 열반을 실현하기 위한 유일한 길이니, 곧 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)이다. 세존께서 말씀하신 이 가르침은 바로 이러한 특별한 이익 때문에 설해진 것이다.” 세존께서 이와 같이 말씀하시자, 그 비구들은 기뻐하며 세존의 말씀을 환희하며 받아들였다.

มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

아홉 번째인 대념처경이 끝났다.

๑๐. ปายาสิสุตฺตํ

10. 10. 파야시경

๔๐๖. เอวํ [Pg.253] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน เสตพฺยา นาม โกสลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ.

406. 이와 같이 나는 들었다. 한때 존자 쿠마라 캇사파는 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하다가, 코살라국의 세타브야라고 하는 성읍에 이르렀다. 그곳에서 존자 쿠마라 캇사파는 세타브야의 북쪽에 있는 심사파 나무 숲에 머물렀다. 그때 파야시 군주는 코살라국의 파세나디 왕으로부터 하사받아 다스리는 세타브야에 거주하고 있었는데, 그곳은 코끼리와 말이 가득하고, 풀과 땔감과 물이 풍부하며, 곡식이 넘쳐나는 왕의 영지였다.

ปายาสิราชญฺญวตฺถุ

파야시 군주 이야기

๔๐๗. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อสฺโสสุํ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ กุมารกสฺสโป สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ. อถ โข เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวนํ.

407. 그때 파야시 군주에게는 다음과 같은 사악한 그릇된 견해가 생겨 있었다. “이러한 이유로 내세(타세)는 없으며, 화생(化生)하는 존재도 없고, 선행과 악행에 대한 업의 과보도 없다.” 세타브야의 바라문 거사들은 다음과 같이 들었다. “보시오, 사문 고타마의 제자인 쿠마라 캇사파라는 사문이 오백 명 정도의 비구 승가와 함께 세타브야에 도착하여 세타브야 북쪽 심사파 숲에 머물고 있다고 하오. 그 존자 쿠마라 캇사파에 대해서는 이와 같이 좋은 명성이 자자하오. ‘그분은 현명하고 능숙하며 지혜롭고 박식하며 설법이 뛰어나고 달변이며 장로이자 아라한이다’라고 말이오. 그러한 아라한들을 뵙는 것은 참으로 좋은 일이오.” 그리하여 세타브야의 바라문 거사들은 세타브야에서 나와 무리를 지어 북쪽으로 향해 심사파 숲이 있는 곳으로 갔다.

๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน ปายาสิ ราชญฺโญ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต อุตฺตเรนมุเข คจฺฉนฺเต เยน สึสปาวนํ, ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ [Pg.254] – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เสตพฺยาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน สึสปาวน’’นฺติ ?

408. 그때 파야시 군주는 궁전 위층에서 낮잠을 자려던 참이었다. 파야시 군주는 세타브야의 바라문 거사들이 무리를 지어 북쪽 심사파 숲으로 가는 것을 보고 관리(khatta)를 불러 물었다. “보시오 관리여, 왜 저 세타브야의 바라문 거사들이 세타브야에서 나와 무리를 지어 북쪽으로 향해 심사파 숲이 있는 곳으로 가고 있는 것이오?”

‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ กุมารกสฺสโป, สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เสตพฺยํ อนุปฺปตฺโต เสตพฺยายํ วิหรติ อุตฺตเรน เสตพฺยํ สึสปาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’ติ. ปุรา สมโณ กุมารกสฺสโป เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก พาเล อพฺยตฺเต สญฺญาเปติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. นตฺถิ หิ, โภ ขตฺเต, ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โส ขตฺตา ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน เสตพฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เสตพฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘ปายาสิ, โภ, ราชญฺโญ เอวมาห, อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, ปายาสิปิ ราชญฺโญ สมณํ กุมารกสฺสปํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ.

“어르신, 사문 고타마의 제자인 쿠마라 캇사파라는 사문이 오백 명 정도의 비구 승가와 함께 세타브야에 도착하여 세타브야 북쪽 심사파 숲에 머물고 있습니다. 그 존자 쿠마라 캇사파에 대해서는 ‘그분은 현명하고 능숙하며 지혜롭고 박식하며 설법이 뛰어나고 달변이며 장로이자 아라한이다’라는 좋은 명성이 자자합니다. 저들은 존자 쿠마라 캇사파를 뵙기 위해 가는 것입니다.” “그렇다면 관리여, 세타브야의 바라문 거사들에게 가서 이렇게 전하시오. ‘파야시 군주께서 이와 같이 말씀하셨습니다. 여러분 잠시 기다려 주십시오. 파야시 군주께서도 사문 쿠마라 캇사파를 뵙기 위해 가실 것입니다’라고 말이오. 사문 쿠마라 캇사파가 어리석고 미숙한 세타브야의 바라문 거사들에게 내세가 있고, 화생하는 존재가 있으며, 선악업에 대한 과보가 있다고 설득하기 전에 내가 가야겠소. 관리여, 사실 내세도 없고 화생하는 존재도 없으며 선악업에 대한 과보도 없소.” “알겠습니다, 어르신.” 하고 그 관리는 파야시 군주의 말에 응답하고 바라문 거사들에게 가서 군주의 말을 전했다.

๔๐๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ เสตพฺยเกหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ ปริวุโต เยน สึสปาวนํ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ [Pg.255] สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เสตพฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ อายสฺมตา กุมารกสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนายสฺมา กุมารกสฺสโป เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

409. 그리하여 파야시 군주는 세타브야의 바라문 거사들에게 둘러싸여 심사파 숲에 있는 존자 쿠마라 캇사파에게로 갔다. 가서 존자 쿠마라 캇사파와 함께 인사를 나누고 즐겁고 기억할 만한 안부의 말을 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 세타브야의 바라문 거사들도 어떤 이들은 존자 쿠마라 캇사파에게 절을 하고 한쪽에 앉았으며, 어떤 이들은 인사만 나누고 앉았고, 어떤 이들은 합장을 하고 앉았으며, 어떤 이들은 이름과 성을 밝히고 앉았고, 어떤 이들은 조용히 한쪽에 앉았다.

นตฺถิกวาโท

허무주의(단멸론)

๔๑๐. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปายาสิ ราชญฺโญ อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ กสฺสป, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘นาหํ, ราชญฺญ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม เอวํ วเทยฺย – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ?

410. 한쪽에 앉은 파야시 군주는 존자 쿠마라 캇사파에게 이렇게 말했다. “캇사파 존자여, 나는 ‘내세는 없으며, 화생하는 존재도 없고, 선행과 악행에 대한 업의 과보도 없다’는 견해를 가지고 그렇게 말하곤 합니다.” “군주여, 나는 그런 견해를 가지고 그렇게 말하는 사람을 보지도 듣지도 못했습니다. 어찌하여 ‘내세는 없고, 화생하는 존재도 없으며, 선악업에 대한 과보도 없다’고 말하는 것입니까?”

จนฺทิมสูริยอุปมา

달과 해의 비유

๔๑๑. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิเม จนฺทิมสูริยา อิมสฺมึ วา โลเก ปรสฺมึ วา, เทวา วา เต มนุสฺสา วา’’ติ? ‘‘อิเม, โภ กสฺสป, จนฺทิมสูริยา ปรสฺมึ โลเก, น อิมสฺมึ; เทวา เต น มนุสฺสา’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ.

411. “그렇다면 라잔냐여, 이 점에 대해 그대에게 다시 묻겠으니, 그대가 생각하는 대로 그것을 답하십시오. 라잔냐여, 그대는 어떻게 생각합니까? 저 달과 해는 이 세상에 속합니까, 아니면 저 세상에 속합니까? 저들은 신들입니까, 아니면 사람들입니까?” “존자 캇사파여, 저 달과 해는 저 세상에 속한 것이지 이 세상에 속한 것이 아닙니다. 저들은 신들이지 사람들이 아닙니다.” “라잔냐여, 이런 근거로라도 그대는 ‘저 세상은 존재하며, 화생(化生)하는 중생들도 존재하며, 선악업의 과보도 존재한다’는 견해를 가지도록 하십시오.”

๔๑๒. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย, เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ[Pg.256], โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’ติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

412. “비록 존자 캇사파께서 그렇게 말씀하시더라도, 저에게는 여전히 ‘저 세상은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 견해가 있습니다.” “라잔냐여, 그대가 ‘저 세상은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 견해를 가지게 된 다른 근거가 있습니까?” “존자 캇사파여, 저에게는 그런 견해를 가지게 된 근거가 있습니다.” “라잔냐여, 그것이 어떠한 것입니까?” “존자 캇사파여, 이 세상에 저의 친구와 동료, 친지, 혈육들이 있는데, 그들은 살생하고, 주지 않은 것을 가지고, 그릇된 음행을 하고, 거짓말하고, 이간질하고, 거친 말을 하고, 꾸며낸 말을 하며, 탐욕스럽고, 악의를 품고, 그릇된 견해를 가졌습니다. 그들이 훗날 병이 들어 고통스럽고 위중하게 되었을 때, 그들이 이 병에서 회복하지 못할 것임을 알게 되면 저는 그들에게 다가가 이렇게 말합니다. ‘여보시오, 어떤 사문과 바라문들은 살생하고 주지 않은 것을 가지고 그릇된 음행을 하고 거짓말하고 이간질하고 거친 말을 하고 꾸며낸 말을 하며 탐욕스럽고 악의를 품고 그릇된 견해를 가진 자들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다고 주장합니다. 당신들은 실제로 살생하고... 그릇된 견해를 가졌습니다. 만약 그 사문과 바라문들의 말이 사실이라면, 당신들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 지옥에 떨어질 것입니다. 만약 당신들이 지옥에 떨어진다면, 저에게 돌아와서 “저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선악업의 과보도 존재한다”고 말해 주시오. 당신들은 저의 신뢰할 만하고 믿음직한 이들이니, 당신들이 직접 보고 겪은 일은 저에게도 사실이 될 것입니다.’ 그들은 ‘알겠다’고 약속했지만, 돌아와서 말해주지도 않고 심부름꾼을 보내지도 않았습니다. 존자 캇사파여, 이것이 제가 ‘저 세상은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 견해를 가지게 된 근거입니다.”

โจรอุปมา

도둑의 비유

๔๑๓. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิธ เต ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา [Pg.257] ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน สีสํ ฉินฺทถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส อาฆาตเน นิสีทาเปยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส โจโร โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ, อุทาหุ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ? ‘‘น หิ โส, โภ กสฺสป, โจโร ลเภยฺย โจรฆาเตสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. อถ โข นํ วิปฺปลปนฺตสฺเสว โจรฆาตา สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’’นฺติ. ‘‘โส หิ นาม, ราชญฺญ, โจโร มนุสฺโส มนุสฺสภูเตสุ โจรฆาเตสุ น ลภิสฺสติ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต โจรฆาตา, อมุกสฺมึ เม คาเม วา นิคเม วา มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, ยาวาหํ เตสํ อุทฺทิสิตฺวา อาคจฺฉามี’ติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา ลภิสฺสนฺติ นิรยปาเลสุ – ‘อาคเมนฺตุ ตาว ภวนฺโต นิรยปาลา, ยาว มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

413. “그렇다면 라잔냐여, 이 점에 대해 그대에게 다시 묻겠습니다. 그대가 생각하는 대로 그것을 답하십시오. 라잔냐여, 그대는 어떻게 생각합니까? 만약 여기 사람들이 죄를 지은 도둑을 붙잡아 그대에게 보여주며 ‘군주여, 이 자는 죄를 지은 도둑입니다. 이 도둑에게 원하시는 대로 형벌을 내리십시오’라고 한다면, 그대는 그들에게 ‘여보게들, 그렇다면 이 자를 단단한 밧줄로 등 뒤로 손을 묶어 단단히 결박하고, 머리를 깎고, 거친 소리의 북을 치며 거리와 교차로마다 끌고 다니다가 남쪽 문으로 나가 성 밖 남쪽 처형장에서 머리를 베라’고 말할 것입니다. 그들은 ‘알겠습니다’라고 답하고 그 도둑을 단단한 밧줄로 등 뒤로 손을 묶어 단단히 결박하고, 머리를 깎고, 거친 소리의 북을 치며 거리와 교차로마다 끌고 다니다가 남쪽 문으로 나가 성 밖 남쪽 처형장에 앉힐 것입니다. 그때 그 도둑이 처형 집행자들에게 ‘처형 집행자 분들이여, 아무개 마을이나 도시에 제 친구와 친지들이 있으니 제가 그들을 만나보고 올 때까지 잠시 기다려 주십시오’라고 요청한다면 그 도둑이 기다림을 얻겠습니까? 아니면 그가 울부짖고 있더라도 집행자들이 그의 머리를 베겠습니까?” “존자 캇사파여, 그 도둑은 집행자들에게서 기다림을 얻지 못할 것입니다. 오히려 그가 울부짖고 있더라도 집행자들이 그의 머리를 벨 것입니다.” “라잔냐여, 인간인 도둑이 인간인 집행자들에게 ‘아무개 마을이나 도시에 친구와 친지들이 있으니 그들을 만나보고 올 때까지 잠시 기다려 주십시오’라고 해도 기다림을 얻지 못하는데, 하물며 살생하고... 그릇된 견해를 가진 그대의 친구와 친지들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 지옥에 떨어졌을 때, 그들이 지옥의 간수들에게 ‘지옥 간수 분들이여, 우리가 파야시 라잔냐에게 가서 “저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선악업의 과보도 존재한다”고 전할 때까지 잠시 기다려 주십시오’라고 한다면 기다림을 얻겠습니까? 라잔냐여, 이런 근거로라도 그대는 ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선악업의 과보도 존재한다’는 견해를 가지도록 하십시오.”

๔๑๔. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ [Pg.258] กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย เยน เต ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตีติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตี’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

414. “카사파 존자께서 그렇게 말씀하셨음에도 불구하고, 저에게는 여전히 ‘내세는 존재하지 않으며, 화생(化生)하는 중생도 존재하지 않고, 선악업에 대한 과보도 존재하지 않는다’는 생각이 듭니다.” “라잔냐여, 그대가 ‘내세는 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않고, 선악업에 대한 과보도 존재하지 않는다’고 생각하게 된 어떤 특별한 이유가 있습니까?” “카사파 존자시여, 제가 그렇게 생각하는 이유가 있습니다.” “라잔냐여, 그것이 어떠한 것입니까?” “카사파 존자시여, 저에게는 살생을 멀리하고, 도둑질을 멀리하고, 사음을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 이간질하는 말을 멀리하고, 거친 말을 멀리하고, 꾸며내는 말을 멀리하며, 탐욕이 없고, 악의가 없으며, 바른 견해를 가진 친구와 동료, 친척과 혈육들이 있습니다. 그들이 훗날 병이 들고 고통스러워하며 위중한 상태가 되었을 때, 저는 ‘이제 이들이 이 병에서 일어나지 못하겠구나’라는 것을 알고 그들에게 다가가 이렇게 말합니다. ‘보시오, 어떤 사문과 바라문들은 “살생을 멀리하고, 도둑질을 멀리하고, 사음을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 이간질하는 말을 멀리하고, 거친 말을 멀리하고, 꾸며내는 말을 멀리하며, 탐욕이 없고, 악의가 없으며, 바른 견해를 가진 이들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처(善處)인 천상 세계에 태어난다”고 말하며 그러한 견해를 가집니다. 당신들은 살생을 멀리하고, 도둑질을 멀리하고, 사음을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 이간질하는 말을 멀리하고, 거친 말을 멀리하고, 꾸며내는 말을 멀리하며, 탐욕이 없고, 악의가 없으며, 바른 견해를 가졌습니다. 만일 그 사문과 바라문들의 말이 사실이라면, 당신들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것입니다. 만일 당신들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다면, 저에게 돌아와서 “내세는 실제로 존재하며, 화생하는 중생도 존재하고, 선악업에 대한 과보도 존재한다”라고 알려주십시오. 당신들은 저에게 믿음직하고 신뢰할 만한 이들이니, 당신들이 직접 보고 경험한 것은 그대로 사실일 것입니다’라고 말입니다. 그러나 그들은 저에게 ‘알겠습니다’라고 약속하고서도, 다시 돌아와 알려주지도 않고 심부름꾼을 보내지도 않았습니다. 카사파 존자시여, 이것이 바로 제가 ‘내세는 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않고, 선악업에 대한 과보도 존재하지 않는다’고 생각하게 된 이유입니다.”

คูถกูปปุริสอุปมา

똥 구덩이에 빠진 사람의 비유

๔๑๕. ‘‘เตน [Pg.259] หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส คูถกูเป สสีสกํ นิมุคฺโค อสฺส. อถ ตฺวํ ปุริเส อาณาเปยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธรถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺชถา’ติ. เต ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส กายา เวฬุเปสิกาหิ คูถํ สุนิมฺมชฺชิตํ นิมฺมชฺเชยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส กายํ ปณฺฑุมตฺติกาย ติกฺขตฺตุํ สุพฺพฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กโรถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา สุขุเมน จุณฺเณน ติกฺขตฺตุํ สุปฺปโธตํ กเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส เกสมสฺสุํ กปฺเปยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหรถา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส มหคฺฆญฺจ มาลํ มหคฺฆญฺจ วิเลปนํ มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ อุปหเรยฺยุํ. เต ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เตน หิ, โภ, ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปถา’ติ. เต ตํ ปุริสํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปญฺจกามคุณานิ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ.

415. “라잔냐여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어 보이겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해 설해진 의미를 알아듣기 때문입니다. 라잔냐여, 예를 들어 어떤 사람이 머리끝까지 똥 구덩이에 빠져 있다고 합시다. 그때 그대는 사람들에게 ‘여보시오, 저 사람을 저 똥 구덩이에서 끌어올리시오’라고 명령합니다. 그들은 ‘알겠습니다’라고 대답하고 그 사람을 똥 구덩이에서 끌어올립니다. 그러면 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람의 몸에서 대나무 주걱으로 똥을 깨끗이 닦아내시오’라고 말합니다. 그들은 ‘알겠습니다’라고 대답하고 대나무 주걱으로 그의 몸에서 똥을 깨끗이 닦아냅니다. 그 뒤에 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람의 몸을 백토(白土)로 세 번 잘 문질러 씻기시오’라고 말합니다. 그들은 그의 몸을 백토로 세 번 잘 문질러 씻깁니다. 다시 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람에게 기름을 바르고 고운 가루로 세 번 깨끗이 씻기시오’라고 말합니다. 그들은 그에게 기름을 바르고 고운 가루로 세 번 깨끗이 씻깁니다. 이어 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람의 머리카락과 수염을 다듬어 주시오’라고 말합니다. 그들은 그의 머리카락과 수염을 다듬어 줍니다. 또 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람에게 값비싼 꽃다발과 값비싼 향료와 값비싼 옷들을 주시오’라고 말합니다. 그들은 그에게 값비싼 꽃다발과 값비싼 향료와 값비싼 옷들을 줍니다. 마지막으로 그대는 그들에게 ‘여보시오, 저 사람을 궁전으로 데려가 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망을 갖추어 즐기게 하시오’라고 말합니다. 그들은 그 사람을 궁전으로 데려가 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망을 갖추어 줍니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส สุนฺหาตสฺส สุวิลิตฺตสฺส สุกปฺปิตเกสมสฺสุสฺส อามุกฺกมาลาภรณสฺส โอทาตวตฺถวสนสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตสฺส สมงฺคีภูตสฺส ปริจารยมานสฺส ปุนเทว ตสฺมึ คูถกูเป นิมุชฺชิตุกามตา อสฺสา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุจิ, โภ กสฺสป, คูถกูโป อสุจิ เจว อสุจิสงฺขาโต จ ทุคฺคนฺโธ จ ทุคฺคนฺธสงฺขาโต จ เชคุจฺโฉ จ เชคุจฺฉสงฺขาโต [Pg.260] จ ปฏิกูโล จ ปฏิกูลสงฺขาโต จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, มนุสฺสา เทวานํ อสุจี เจว อสุจิสงฺขาตา จ, ทุคฺคนฺธา จ ทุคฺคนฺธสงฺขาตา จ, เชคุจฺฉา จ เชคุจฺฉสงฺขาตา จ, ปฏิกูลา จ ปฏิกูลสงฺขาตา จ. โยชนสตํ โข, ราชญฺญ, มนุสฺสคนฺโธ เทเว อุพฺพาธติ. กึ ปน เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เต อาคนฺตฺวา อาโรเจสฺสนฺติ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ? อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“라잔냐여, 어떻게 생각하십니까? 어떤 사람이 깨끗이 목욕하고, 향료를 잘 바르고, 머리와 수염을 잘 다듬고, 꽃다발과 장신구를 걸치고, 흰 옷을 입고, 훌륭한 궁전 위에서 다섯 가지 감각적 쾌락을 갖추어 만끽하며 즐기고 있다면, 그가 다시 그 분뇨 구덩이에 빠지고 싶어 하는 마음이 생기겠습니까?” “그렇지 않습니다, 존자 캇사파여.” “그 이유는 무엇입니까?” “존자 캇사파여, 분뇨 구덩이는 불결하고, 불결하다고 여겨지며, 악취가 나고, 악취가 난다고 여겨지며, 혐오스럽고, 혐오스럽다고 여겨지며, 역겹고, 역겹다고 여겨지기 때문입니다.” “라잔냐여, 그와 마찬가지로 인간은 신들에게 불결하고 불결하다고 여겨지며, 악취가 나고 악취가 난다고 여겨지며, 혐오스럽고 혐오스럽다고 여겨지며, 역겹고 역겹다고 여겨집니다. 라잔냐여, 인간의 냄새는 백 유순 밖에서도 신들을 괴롭힙니다. 그런데 살생을 삼가고, 주지 않는 것을 가지는 것을 삼가고, 그릇된 음행을 삼가고, 거짓말을 삼가고, 이간질하는 말을 삼가고, 거친 말을 삼가고, 꾸며내는 말을 삼가며, 탐욕이 없고, 악의가 없으며, 바른 견해를 가진 당신의 친구나 동료, 친척들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어났다고 해서, 그들이 돌아와서 ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선행과 악행의 업의 과보도 존재한다’라고 말하겠습니까? 라잔냐여, 이러한 논리로도 당신은 ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선행과 악행의 업의 과보도 존재한다’는 것을 알아야 합니다.”

๔๑๖. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย …เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ``ยถา กถํ วิย, ราชญฺญาติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต อปเรน สมเยน อาพาธิกา โหนฺติ ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. ยทาหํ ชานามิ – ‘น ทานิเม อิมมฺหา อาพาธา วุฏฺฐหิสฺสนฺตี’ติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สนฺติ โข, โภ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – เย เต ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตนฺติ. ภวนฺโต โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา. สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ภวนฺโต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.261] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสนฺติ, เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ, โภ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาถ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ, เยน เม อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยาถ – `อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโกติ. ภวนฺโต โข ปน เม สทฺธายิกา ปจฺจยิกา, ยํ ภวนฺเตหิ ทิฏฺฐํ, ยถา สามํ ทิฏฺฐํ เอวเมตํ ภวิสฺสตีติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา เนว อาคนฺตฺวา อาโรเจนฺติ, น ปน ทูตํ ปหิณนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

416. “존자 캇사파께서 그렇게 말씀하실지라도, 저에게는 여전히 ‘저 세상은 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않으며, 선행과 악행의 업의 과보도 존재하지 않는다’는 견해가 있습니다.” “라잔냐여, 그러한 견해를 갖게 된 다른 이유가 있습니까?” “있습니다, 존자 캇사파여.” “라잔냐여, 그것이 무엇입니까?” “존자 캇사파여, 여기 저의 친구나 동료, 친척들 중에 살생을 삼가고, 주지 않는 것을 가지는 것을 삼가고, 그릇된 음행을 삼가고, 거짓말을 삼가고, 술과 약물에 취하여 방일하는 근원을 삼가던 이들이 있었습니다. 그들이 나중에 병이 들어 고통스러워하고 중병에 걸렸을 때, 저는 그들이 이제 이 병에서 일어나지 못할 것임을 알고 그들에게 다가가 이렇게 말했습니다. ‘벗들이여, 어떤 사문과 바라문들은 살생을 삼가고, 주지 않는 것을 가지는 것을 삼가고, 그릇된 음행을 삼가고, 거짓말을 삼가고, 술과 약물에 취하여 방일하는 근원을 삼가던 이들이 죽은 뒤에 선처인 천상 세계, 타와팅사(삼십삼천) 신들의 일원으로 태어난다고 주장하며 그러한 견해를 가지고 있습니다. 당신들은 살생을 삼가고... 술과 약물을 삼가왔습니다. 만약 그 사문과 바라문들의 말이 사실이라면, 당신들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계, 타와팅사 신들의 일원으로 태어날 것입니다. 벗들이여, 만약 당신들이 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어나 타와팅사 신들의 일원이 된다면, 저에게 돌아와서 저 세상이 있고, 화생하는 중생이 있고, 선행과 악행의 업의 과보가 있다는 것을 알려주십시오. 당신들은 저에게 믿을 만하고 신뢰할 수 있는 이들이니, 당신들이 직접 본 것은 제가 직접 본 것과 같을 것입니다.’ 그들은 ‘알겠습니다’라고 약속했지만, 돌아와서 알려주지도 않고 전령을 보내지도 않았습니다. 존자 캇사파여, 이것이 제가 ‘저 세상은 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않으며, 선행과 악행의 업의 과보도 존재하지 않는다’는 견해를 갖게 된 또 다른 이유입니다.”

ตาวตึสเทวอุปมา

타와팅사 신의 비유

๔๑๗. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ยํ โข ปน, ราชญฺญ, มานุสฺสกํ วสฺสสตํ, เทวานํ ตาวตึสานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว, ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส, เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร, เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ เทวานํ ตาวตึสานํ อายุปฺปมาณํ. เย เต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. สเจ ปน เตสํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ยาว มยํ ทฺเว วา ตีณิ วา รตฺตินฺทิวา ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรม, อถ มยํ ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส คนฺตฺวา อาโรเจยฺยาม – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. อปิ นุ เต อาคนฺตฺวา อาโรเจยฺยุํ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อปิ หิ มยํ, โภ กสฺสป, จิรํ กาลงฺกตาปิ ภเวยฺยาม. โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ [Pg.262] – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา. น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ.

417. “라잔냐여, 그렇다면 이 점에 대해 다시 묻겠습니다. 당신이 생각하는 대로 답변해 보십시오. 라잔냐여, 인간의 백 년은 타와팅사 신들에게는 하루 낮과 밤입니다. 그러한 서른 날이 한 달이고, 그러한 열두 달이 일 년이며, 그러한 천 년이 타와팅사 신들의 수명입니다. 살생을 삼가고, 주지 않는 것을 가지는 것을 삼가고, 그릇된 음행을 삼가고, 거짓말을 삼가고, 술과 약물에 취하여 방일하는 근원을 삼가던 당신의 친구나 동료, 친척들이 죽어서 선처인 천상 세계에 태어나 타와팅사 신들의 일원이 되었다고 합시다. 만약 그들에게 ‘우리가 천상의 다섯 가지 감각적 쾌락을 이틀이나 사흘 정도 만끽하며 즐긴 뒤에, 파야시 라잔냐에게 가서 저 세상이 있고 화생하는 중생이 있고 선행과 악행의 업의 과보가 있다는 것을 알려주자’라는 생각이 들었다고 합시다. 그렇다면 그들이 돌아와서 ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하며, 선행과 악행의 업의 과보도 존재한다’라고 알려줄 수 있겠습니까?” “그렇지 못할 것입니다, 존자 캇사파여. 존자 캇사파여, 우리는 이미 오래전에 죽었을 것이기 때문입니다. 그런데 타와팅사 신들이 존재한다거나, 타와팅사 신들의 수명이 그토록 길다는 것을 누가 존자 캇사파께 알려주었습니까? 저희는 존자 캇사파의 그 말씀을 믿지 못하겠습니다. ‘타와팅사 신들이 존재한다’거나 ‘그들의 수명이 그토록 길다’는 것을 말입니다.”

ชจฺจนฺธอุปมา

태생 소경의 비유

๔๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปสฺเสยฺย กณฺห – สุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. นตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, นตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. สมฺมา นุ โข โส, ราชญฺญ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป. อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี…เป… อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี. อตฺถิ ตารกานิ รูปานิ, อตฺถิ ตารกานํ รูปานํ ทสฺสาวี. อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ, ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. น หิ โส, โภ กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, ชจฺจนฺธูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสิ’’.

418. “왕자여, 비유하자면 나면서부터 눈먼 사람이 검거나 하얀 색깔을 보지 못하고, 푸른색을 보지 못하고, 노란색을 보지 못하고, 붉은색을 보지 못하고, 진홍색을 보지 못하며, 평탄함과 험난함을 보지 못하고, 별들을 보지 못하며, 해와 달을 보지 못한다고 합시다. 그가 이렇게 말한다고 합시다. ‘검거나 하얀 색깔이란 것은 없다. 검거나 하얀 색깔을 보는 자도 없다. 푸른색이란 것은 없다. 푸른색을 보는 자도 없다. … (중략) … 평탄함과 험난함이란 것은 없다. 평탄함과 험난함을 보는 자도 없다. 별들이란 것은 없다. 별들을 보는 자도 없다. 해와 달이란 것은 없다. 해와 달을 보는 자도 없다. 나는 이것을 알지도 못하고 보지도 못하니, 그러므로 그것은 존재하지 않는다’라고 말입니다. 왕자여, 그가 바르게 말하는 것이겠습니까?” “아닙니다, 깟사빠 존자여. 검거나 하얀 색깔은 존재하며, 그것을 보는 자도 존재합니다. 푸른색도 존재하며, 그것을 보는 자도 존재합니다. … (중략) … 평탄함과 험난함도 존재하며, 그것을 보는 자도 존재합니다. 별들도 존재하며, 그것을 보는 자도 존재합니다. 해와 달도 존재하며, 그것을 보는 자도 존재합니다. ‘나는 이것을 알지도 못하고 보지도 못하니, 그러므로 그것은 존재하지 않는다’라고 말한다면, 깟사빠 존자여, 그는 바르게 말하는 것이 아닙니다.” “왕자여, 그와 마찬가지로 그대가 나에게 그렇게 말하는 것은 마치 나면서부터 눈먼 사람의 생각처럼 보입니다.”

‘‘โก ปเนตํ โภโต กสฺสปสฺส อาโรเจติ – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’’ติ วา, ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา? น มยํ โภโต กสฺสปสฺส สทฺทหาม – ‘อตฺถิ เทวา ตาวตึสา’ติ วา ‘เอวํทีฆายุกา เทวา ตาวตึสา’ติ วา’’ติ. ‘‘น โข, ราชญฺญ, เอวํ ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ, ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. เย โข เต ราชญฺญ สมณพฺราหฺมณา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ[Pg.263], เต ตตฺถ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธนฺติ. เต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน อิมํ เจว โลกํ ปสฺสนฺติ ปรญฺจ สตฺเต จ โอปปาติเก. เอวญฺจ โข, ราชญฺญ, ปโร โลโก ทฏฺฐพฺโพ; นตฺเวว ยถา ตฺวํ มญฺญสิ อิมินา มํสจกฺขุนา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

“그런데 누가 깟사빠 존자에게 ‘따와띵사(삼십삼천) 신들이 있다’거나 ‘따와띵사 신들은 이처럼 수명이 길다’라고 알려주었습니까? 우리는 깟사빠 존자의 ‘따와띵사 신들이 있다’거나 ‘따와띵사 신들은 이처럼 수명이 길다’는 말을 믿지 못하겠습니다.” “왕자여, 저 세상은 그대가 생각하는 것처럼 이 육안(肉眼)으로 볼 수 있는 것이 아닙니다. 왕자여, 숲이나 한적한 거처에서 머물며 게으르지 않고 정진하고 스스로를 제어하며 지내는 사문·바라문들은 천안(天眼)을 청정하게 닦습니다. 그들은 인간의 눈을 넘어선 청정하고 신성한 천안으로 이 세상과 저 세상, 그리고 화생(化生)하는 존재들을 봅니다. 왕자여, 저 세상은 이와 같이 보아야 하는 것이지, 그대가 생각하는 것처럼 이 육안으로 볼 수 있는 것이 아닙니다. 왕자여, 이러한 법식으로도 ‘저 세상은 존재하고, 화생하는 존재들도 있으며, 선행과 악행의 결실인 과보도 존재한다’라고 이해하십시오.”

๔๑๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธาหํ, โภ กสฺสป, ปสฺสามิ สมณพฺราหฺมเณ สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม ชีวิตุกาเม อมริตุกาเม สุขกาเม ทุกฺขปฏิกูเล. ตสฺส มยฺหํ, โภ กสฺสป, เอวํ โหติ – สเจ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ. อิทานิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา วิสํ วา ขาเทยฺยุํ, สตฺถํ วา อาหเรยฺยุํ, อุพฺพนฺธิตฺวา วา กาลงฺกเรยฺยุํ, ปปาเต วา ปปเตยฺยุํ. ยสฺมา จ โข อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา น เอวํ ชานนฺติ – ‘อิโต โน มตานํ เสยฺโย ภวิสฺสตี’ติ, ตสฺมา อิเม โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ชีวิตุกามา อมริตุกามา สุขกามา ทุกฺขปฏิกูลา อตฺตานํ น มาเรนฺติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

419. “깟사빠 존자께서 그렇게 말씀하시더라도, 여전히 저에게는 ‘저 세상은 존재하지 않고, 화생하는 존재들도 없으며, 선행과 악행의 결실인 과보도 존재하지 않는다’는 생각이 듭니다.” “왕자여, 그렇게 생각하는 또 다른 이유가 있습니까?” “깟사빠 존자여, 저는 여기 계율을 지키고 선한 법을 갖춘 분들로서, 살고 싶어 하고 죽기를 싫어하며, 행복을 원하고 고통을 혐오하는 사문·바라문들을 봅니다. 깟사빠 존자여, 그때 저에게는 이런 생각이 듭니다. ‘만약 이 지조 있고 선한 법을 갖춘 사문·바라문들께서 죽은 뒤에 자신들에게 더 좋은 세상이 있을 것임을 안다면, 이분들은 지금 당장 독을 먹거나, 무기로 목숨을 끊거나, 목을 매거나, 낭떠러지에서 뛰어내려 죽을 것이다’라고 말입니다. 하지만 이 사문·바라문들께서 죽은 뒤에 더 좋은 세상이 있을 것임을 알지 못하기 때문에, 이분들은 살고 싶어 하고 죽기를 싫어하며, 행복을 원하고 고통을 혐오하여 스스로 목숨을 끊지 않는 것입니다. 깟사빠 존자여, 이것이 바로 제가 ‘저 세상은 존재하지 않고, 화생하는 존재들도 없으며, 선행과 악행의 결실인 과보도 존재하지 않는다’는 생각을 갖게 된 이유입니다.”

คพฺภินีอุปมา

임신한 여인의 비유

๔๒๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส [Pg.264] ทฺเว ปชาปติโย อเหสุํ. เอกิสฺสา ปุตฺโต อโหสิ ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, เอกา คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข โส พฺราหฺมโณ กาลมกาสิ. อถ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. เอวํ วุตฺเต สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ, สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ. ทุติยมฺปิ โข สา พฺราหฺมณี ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, ตาต, ยาว วิชายามิ. สเจ กุมารโก ภวิสฺสติ, ตสฺสปิ เอกเทโส ภวิสฺสติ; สเจ กุมาริกา ภวิสฺสติ สาปิ เต โอปโภคฺคา ภวิสฺสตี’ติ. ตติยมฺปิ โข โส มาณวโก มาตุสปตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยมิทํ, โภติ, ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, สพฺพํ ตํ มยฺหํ; นตฺถิ ตุยฺเหตฺถ กิญฺจิ. ปิตุ เม, โภติ, ทายชฺชํ นิยฺยาเทหี’ติ.

420. 라잔냐여, 그렇다면 당신에게 비유를 들어 보이겠습니다. 이 세상의 어떤 지혜로운 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 이해하기 때문입니다. 라잔냐여, 옛날에 어떤 바라문에게 두 명의 아내들이 있었습니다. 한 명에게는 열 살이나 열두 살 정도 된 아들이 있었고, 다른 한 명은 임신하여 출산할 때가 다 되었습니다. 그 뒤 그 바라문이 목숨을 마쳤습니다. 그러자 그 소년은 서모에게 이와 같이 말했습니다. ‘부인이시여, 여기 있는 재산이나 곡식, 은이나 금은 모두 저의 것입니다. 여기에는 당신의 몫이 전혀 없습니다. 부인이시여, 저에게 아버지의 유산을 넘겨주십시오.’ 이와 같이 말하자 그 바라문 여인은 그 소년에게 이와 같이 말했습니다. ‘얘야, 내가 아이를 낳을 때까지 잠시만 기다려다오. 만약 사내아이가 태어난다면 그 아이에게도 유산의 일부가 돌아갈 것이고, 만약 여자아이가 태어난다면 그 아이도 너를 수종 들게 될 것이다.’ 두 번째로도 그 소년은 서모에게 이와 같이 말했습니다. ‘부인이시여, 여기 있는 재산이나 곡식, 은이나 금은 모두 저의 것입니다. 여기에는 당신의 몫이 전혀 없습니다. 부인이시여, 저에게 아버지의 유산을 넘겨주십시오.’ 두 번째로도 그 바라문 여인은 그 소년에게 이와 같이 말했습니다. ‘얘야, 내가 아이를 낳을 때까지 잠시만 기다려다오. 만약 사내아이가 태어난다면 그 아이에게도 유산의 일부가 돌아갈 것이고, 만약 여자아이가 태어난다면 그 아이도 너를 수종 들게 될 것이다.’ 세 번째로도 그 소년은 서모에게 이와 같이 말했습니다. ‘부인이시여, 여기 있는 재산이나 곡식, 은이나 금은 모두 저의 것입니다. 여기에는 당신의 몫이 전혀 없습니다. 부인이시여, 저에게 아버지의 유산을 넘겨주십시오.’

‘‘อถ โข สา พฺราหฺมณี สตฺถํ คเหตฺวา โอวรกํ ปวิสิตฺวา อุทรํ โอปาเทสิ – ‘ยาว วิชายามิ ยทิ วา กุมารโก ยทิ วา กุมาริกา’ติ. สา อตฺตานํ เจว ชีวิตญฺจ คพฺภญฺจ สาปเตยฺยญฺจ วินาเสสิ. ยถา ตํ พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี, เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต; เสยฺยถาปิ สา พฺราหฺมณี พาลา อพฺยตฺตา อนยพฺยสนํ อาปนฺนา อโยนิโส ทายชฺชํ คเวสนฺตี. น โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา อปกฺกํ ปริปาเจนฺติ; อปิ จ ปริปากํ อาคเมนฺติ. ปณฺฑิตานํ อตฺโถ หิ, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณานํ สีลวนฺตานํ กลฺยาณธมฺมานํ ชีวิเตน. ยถา ยถา โข, ราชญฺญ, สมณพฺราหฺมณา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ, ตถา [Pg.265] ตถา พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ, พหุชนหิตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

그러자 그 바라문 여인은 칼을 들고 방으로 들어가 ‘내가 아이를 낳을 때까지 사내아이인지 혹은 여자아이인지 확인하겠다’며 배를 갈랐습니다. 그녀는 자신과 생명뿐만 아니라 태아와 재산까지 모두 망쳐버렸습니다. 그것은 마치 어리석고 미숙한 자가 이치에 맞지 않게 유산을 구하다가 재앙과 파멸에 이르는 것과 같습니다. 라잔냐여, 이와 같이 어리석고 미숙한 당신도 이치에 맞지 않게 저 세상을 찾으려 한다면 재앙과 파멸에 이르게 될 것입니다. 마치 그 어리석고 미숙한 바라문 여인이 이치에 맞지 않게 유산을 구하다가 파멸에 이른 것과 같습니다. 라잔냐여, 계행을 갖추고 선한 법을 지닌 사문과 바라문들은 익지 않은 것을 억지로 익게 하지 않으며, 무르익을 때를 기다립니다. 라잔냐여, 계행을 갖추고 선한 법을 지닌 현명한 사문과 바라문들에게는 삶 자체가 고귀하기 때문입니다. 라잔냐여, 계행을 갖추고 선한 법을 지닌 사문과 바라문들이 오랫동안 세상을 살아가면 갈수록, 그들은 그만큼 많은 공덕을 쌓으며, 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 세상을 연민하여 신들과 인간들의 번영과 이익과 행복을 위해 수행하기 때문입니다. 라잔냐여, 이러한 이유로도 당신의 견해를 다음과 같이 가지십시오. ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하고, 선악의 업에 대한 과보도 존재한다’라고 말입니다.

๔๒๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย, ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว กุมฺภิยา ปกฺขิปิตฺวา มุขํ ปิทหิตฺวา อลฺเลน จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา อลฺลาย มตฺติกาย พหลาวเลปนํ กริตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ เทนฺติ. ยทา มยํ ชานาม ‘กาลงฺกโต โส ปุริโส’ติ, อถ นํ กุมฺภึ โอโรเปตฺวา อุพฺภินฺทิตฺวา มุขํ วิวริตฺวา สณิกํ นิลฺโลเกม – ‘อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

421. 카사파 존자께서 그렇게 말씀하시더라도, 여전히 저에게는 이 점에 대해 다음과 같은 견해가 있습니다. ‘저 세상은 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 없고, 선악의 업에 대한 과보도 존재하지 않는다.’ ‘라잔냐여, 그렇다면 그런 견해를 가지게 된 이유가 있습니까?’ ‘카사파 존자여, 이유가 있습니다.’ ‘라잔냐여, 그 이유는 어떠합니까?’ ‘카사파 존자여, 여기 제 부하들이 죄를 지은 도둑을 잡아와서 제게 보여주며 말합니다. ‘존자여, 이 자는 죄를 지은 도둑입니다. 이 자에게 원하시는 형벌을 내리십시오.’ 그러면 저는 그들에게 이와 같이 말합니다. ‘여보게들, 그렇다면 이 자를 산 채로 항아리에 넣고 입구를 막은 뒤, 젖은 가죽으로 씌우고 젖은 찰흙을 두껍게 바른 다음 화덕 위에 올려 불을 지피게나.’ 그들은 제 말을 듣고 그렇게 합니다. 우리가 ‘그 사람이 죽었다’는 것을 알게 되었을 때, 항아리를 내려 흙을 떼어내고 입구를 열어 조심스럽게 살핍니다. ‘혹시 그의 영혼이 빠져나가는 것을 볼 수 있지 않을까’ 하고 말입니다. 하지만 우리는 그의 영혼이 빠져나가는 것을 결코 보지 못했습니다. 카사파 존자여, 이것이 바로 제가 ‘저 세상은 없으며, 화생하는 중생도 없고, 선악의 업에 대한 과보도 없다’고 생각하는 이유입니다.

สุปินกอุปมา

꿈의 비유

๔๒๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. อภิชานาสิ โน ตฺวํ, ราชญฺญ, ทิวา เสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ? ‘‘อภิชานามหํ, โภ กสฺสป, ทิวาเสยฺยํ อุปคโต สุปินกํ ปสฺสิตา อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณีรามเณยฺยก’’นฺติ. ‘‘รกฺขนฺติ ตํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ [Pg.266] วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป, รกฺขนฺติ มํ ตมฺหิ สมเย ขุชฺชาปิ วามนกาปิ เวลาสิกาปิ โกมาริกาปี’’ติ. ‘‘อปิ นุ ตา ตุยฺหํ ชีวํ ปสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘ตา หิ นาม, ราชญฺญ, ตุยฺหํ ชีวนฺตสฺส ชีวนฺติโย ชีวํ น ปสฺสิสฺสนฺติ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. กึ ปน ตฺวํ กาลงฺกตสฺส ชีวํ ปสฺสิสฺสสิ ปวิสนฺตํ วา นิกฺขมนฺตํ วา. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

422. 라잔냐여, 그렇다면 그 점에 대해 당신에게 되물어 볼 테니, 당신의 마음에 드는 대로 대답해 보십시오. 라잔냐여, 당신은 낮잠을 자다가 꿈속에서 아름다운 공원, 아름다운 숲, 아름다운 대지, 아름다운 연못을 본 것을 기억합니까? ‘카사파 존자여, 저는 낮잠을 자다가 꿈속에서 아름다운 공원, 아름다운 숲, 아름다운 대지, 아름다운 연못을 본 것을 기억합니다.’ ‘라잔냐여, 그때 곱추나 난쟁이, 무희나 어린 소녀들이 당신을 지키고 있었습니까?’ ‘그렇습니다, 카사파 존자여. 그때 그들이 저를 지키고 있었습니다.’ ‘그렇다면 그들이 당신의 영혼이 몸 안으로 들어오거나 밖으로 나가는 것을 보았습니까?’ ‘아닙니다, 카사파 존자여.’ ‘라잔냐여, 살아 있는 당신을 지키는 살아 있는 사람들도 당신의 영혼이 들어가거나 나가는 것을 보지 못하는데, 하물며 죽은 사람의 영혼이 들어가거나 나가는 것을 어찌 볼 수 있겠습니까? 라잔냐여, 이러한 이유로도 당신의 견해를 다음과 같이 가지십시오. ‘저 세상은 존재하며, 화생하는 중생도 존재하고, 선악의 업에 대한 과보도 존재한다’라고 말입니다.

๔๒๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… ‘‘อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลถา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ชีวนฺตํเยว ตุลาย ตุเลตฺวา ชิยาย อนสฺสาสกํ มาเรตฺวา ปุนเทว ตุลาย ตุเลนฺติ. ยทา โส ชีวติ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส กาลงฺกโต โหติ ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

423. “존귀하신 캇사파님께서 그렇게 말씀하실지라도, 저에게는 여전히 이러한 견해가 있습니다. ‘이러한 이유로도 내생은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 것입니다.” “파야시 왕족(라잔냐)이여, 그대의 그러한 견해를 뒷받침하는 또 다른 근거가 있습니까?” “캇사파님, 그러한 근거가 있습니다.” “왕족이여, 그것은 어떠한 것입니까?” “캇사파님, 여기 저의 사람들이 죄를 지은 도둑을 잡아와서 제게 보여주며 ‘주군이시여, 이 사람은 죄를 지은 도둑입니다. 이 자에게 원하시는 형벌을 내리소서’라고 말합니다. 그러면 저는 그들에게 이렇게 말합니다. ‘이보게들, 그렇다면 이 사람을 살아있는 채로 저울에 달아 무게를 재고, 활시위로 목을 졸라 숨이 끊어지게 하여 죽인 뒤에 다시 저울에 달아 무게를 재어보아라.’ 그들은 제 말을 듣고 그 사람을 살아있을 때 저울에 달고, 활시위로 질식시켜 죽인 뒤 다시 저울에 답니다. 그가 살아있을 때는 더 가볍고, 더 부드러우며, 더 다루기 쉽습니다. 그러나 그가 죽었을 때는 더 무겁고, 더 뻣뻣하며, 더 다루기 어렵습니다. 캇사파님, 이것이 바로 ‘내생은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 저의 견해를 뒷받침하는 근거입니다.”

สนฺตตฺตอโยคุฬอุปมา

뜨겁게 달궈진 쇠공의 비유

๔๒๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, ปุริโส ทิวสํ สนฺตตฺตํ [Pg.267] อโยคุฬํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ ตุลาย ตุเลยฺย. ตเมนํ อปเรน สมเยน สีตํ นิพฺพุตํ ตุลาย ตุเลยฺย. กทา นุ โข โส อโยคุโฬ ลหุตโร วา โหติ มุทุตโร วา กมฺมญฺญตโร วา, ยทา วา อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ยทา วา สีโต นิพฺพุโต’’ติ? ‘‘ยทา โส, โภ กสฺสป, อโยคุโฬ เตโชสหคโต จ โหติ วาโยสหคโต จ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปน โส อโยคุโฬ เนว เตโชสหคโต โหติ น วาโยสหคโต สีโต นิพฺพุโต, ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา ลหุตโร จ โหติ มุทุตโร จ กมฺมญฺญตโร จ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ น อุสฺมาสหคโต น วิญฺญาณสหคโต ตทา ครุตโร จ โหติ ปตฺถินฺนตโร จ อกมฺมญฺญตโร จ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

424. “왕족이여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어보겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 알아듣습니다. 왕족이여, 예를 들어 어떤 사람이 하루 종일 뜨겁게 달궈져서 불꽃이 일어나고 활활 타오르며 불덩이가 된 쇠공을 저울에 단다고 합시다. 나중에 그것이 식고 열기가 가라앉았을 때 다시 저울에 답니다. 그때 그 쇠공은 언제 더 가볍고, 더 부드러우며, 더 다루기 쉽겠습니까? 불꽃이 일어나고 활활 타오르며 불덩이가 되었을 때입니까, 아니면 식어서 열기가 가라앉았을 때입니까?” “캇사파님, 그 쇠공이 온기(tejo)와 함께 있고 풍대(vāyo)와 함께 있어서 불꽃이 일어나고 활활 타오르며 불덩이가 되었을 때 더 가볍고, 더 부드러우며, 더 다루기 쉽습니다. 그러나 그 쇠공이 온기도 없고 풍대도 없이 식어서 열기가 가라앉았을 때는 더 무겁고, 더 뻣뻣하며, 더 다루기 어렵습니다.” “왕족이여, 그와 마찬가지로 이 몸이 수명(āyu)과 함께하고, 온기(usmā)와 함께하며, 식(viññāṇa)과 함께할 때 더 가볍고, 더 부드러우며, 더 다루기 쉽습니다. 그러나 이 몸에 수명도 없고 온기도 없으며 식도 없을 때는 더 무겁고, 더 뻣뻣하며, 더 다루기 어렵습니다. 왕족이여, 이 근거에 의해서라도 ‘내생은 있으며, 화생하는 중생도 있으며, 선악업의 과보도 있다’는 견해를 가지도록 하십시오.”

๔๒๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี; อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ จมฺมญฺจ มํสญฺจ นฺหารุญฺจ อฏฺฐิญฺจ อฏฺฐิมิญฺชญฺจ ชีวิตา โวโรเปถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต เม ‘สาธู’ติ ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ อนุปหจฺจ ฉวิญฺจ…เป… ชีวิตา โวโรเปนฺติ. ยทา โส อามโต โหติ, ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ อุตฺตานํ นิปาเตนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมํ ปุริสํ อวกุชฺชํ นิปาเตถ… ปสฺเสน นิปาเตถ… ทุติเยน ปสฺเสน [Pg.268] นิปาเตถ… อุทฺธํ ฐเปถ… โอมุทฺธกํ ฐเปถ… ปาณินา อาโกเฏถ… เลฑฺฑุนา อาโกเฏถ… ทณฺเฑน อาโกเฏถ… สตฺเถน อาโกเฏถ… โอธุนาถ สนฺธุนาถ นิทฺธุนาถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตํ ปุริสํ โอธุนนฺติ สนฺธุนนฺติ นิทฺธุนนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ นิกฺขมนฺตํ ปสฺสาม. ตสฺส ตเทว จกฺขุ โหติ เต รูปา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว โสตํ โหติ เต สทฺทา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. ตเทว ฆานํ โหติ เต คนฺธา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สาว ชิวฺหา โหติ เต รสา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. สฺเวว กาโย โหติ เต โผฏฺฐพฺพา, ตญฺจายตนํ นปฺปฏิสํเวเทติ. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

425. “존귀하신 캇사파님께서 그렇게 말씀하실지라도, 저에게는 여전히 이러한 견해가 있습니다. ‘이러한 이유로도 내생은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 것입니다.” “왕족이여, 그대의 그러한 견해를 뒷받침하는 또 다른 근거가 있습니까?” “캇사파님, 그러한 근거가 있습니다.” “왕족이여, 그것은 어떠한 것입니까?” “캇사파님, 여기 저의 사람들이 죄를 지은 도둑을 잡아와서 보여주며 ‘주군이시여, 이 자는 죄를 지은 도둑입니다. 이 자에게 원하시는 형벌을 내리소서’라고 말합니다. 그러면 저는 그들에게 이렇게 말합니다. ‘이보게들, 그렇다면 이 사람의 겉피부와 진피와 살과 힘줄과 뼈와 골수를 손상시키지 말고 그의 목숨을 끊어라. 혹시라도 그의 영혼(jīva)이 빠져나가는 것을 볼 수 있을지도 모른다.’ 그들은 제 말을 듣고 그 사람의 피부와 살 등을 손상시키지 않은 채 목숨을 끊습니다. 그가 거의 죽어갈 때, 저는 그들에게 말합니다. ‘이보게들, 이제 이 사람을 똑바로 눕혀라. 혹시라도 그의 영혼이 빠져나가는 것을 볼 수 있을지도 모른다.’ 그들은 그를 똑바로 눕힙니다. 그러나 우리는 영혼이 빠져나가는 것을 보지 못합니다. 저는 또 이렇게 말합니다. ‘이보게들, 이제 이 사람을 엎어 놓아라... 옆으로 눕혀라... 다른 쪽 옆으로 눕혀라... 세워 놓아라... 거꾸로 세워 놓아라... 손바닥으로 때려보아라... 돌로 쳐보아라... 막대기로 때려보아라... 칼로 베어보아라... 이리저리 흔들어보고 마구 흔들어보고 털어보아라. 혹시라도 그의 영혼이 빠져나가는 것을 볼 수 있을지도 모른다.’ 그들은 그를 이리저리 흔들고 마구 흔들고 텁니다. 그러나 우리는 영혼이 빠져나가는 것을 보지 못합니다. 그에게는 예전의 그 눈과 그 형색들이 그대로 있지만, 그는 눈으로 그 형색의 대상을 인식하지 못합니다. 그 귀와 그 소리들이 그대로 있지만, 귀로 그 소리를 인식하지 못합니다. 그 코와 그 냄새들이 그대로 있지만, 코로 그 냄새를 인식하지 못합니다. 그 혀와 그 맛들이 그대로 있지만, 혀로 그 맛을 인식하지 못합니다. 그 몸과 그 감촉들이 그대로 있지만, 몸으로 그 감촉을 인식하지 못합니다. 캇사파님, 이것이 바로 ‘내생은 없으며, 화생하는 중생도 없으며, 선악업의 과보도 없다’는 저의 견해를 뒷받침하는 근거입니다.”

สงฺขธมอุปมา

소라나팔을 부는 사람의 비유

๔๒๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สงฺขธโม สงฺขํ อาทาย ปจฺจนฺติมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน อญฺญตโร คาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มชฺเฌ คามสฺส ฐิโต ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. สนฺนิปติตฺวา ตํ สงฺขธมํ เอตทโวจุํ – ‘อมฺโภ, กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. ‘เอโส โข, โภ, สงฺโข นาม ยสฺเสโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํพนฺธนีโย เอวํมุจฺฉนีโย’ติ. เต ตํ สงฺขํ อุตฺตานํ นิปาเตสุํ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ. เต ตํ สงฺขํ อวกุชฺชํ นิปาเตสุํ, ปสฺเสน นิปาเตสุํ, ทุติเยน ปสฺเสน นิปาเตสุํ, อุทฺธํ ฐเปสุํ, โอมุทฺธกํ ฐเปสุํ, ปาณินา อาโกเฏสุํ, เลฑฺฑุนา อาโกเฏสุํ, ทณฺเฑน อาโกเฏสุํ, สตฺเถน อาโกเฏสุํ, โอธุนึสุ [Pg.269] สนฺธุนึสุ นิทฺธุนึสุ – ‘วเทหิ, โภ สงฺข, วเทหิ, โภ สงฺขา’ติ. เนว โส สงฺโข สทฺทมกาสิ.

426. “라잔냐여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어 보이겠소. 이 세상의 어떤 지혜로운 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 이해하기 때문이오. 라잔냐여, 옛날에 어떤 소라 부는 사람이 소라를 가지고 변방의 마을에 갔소. 그는 어떤 마을에 이르러 마을 한가운데 서서 소라를 세 번 불고는, 소라를 땅에 내려놓고 한쪽에 앉았소. 라잔냐여, 그때 그 변방 마을 사람들에게 이런 생각이 들었소. ‘오, 이토록 매혹적이고, 이토록 즐거우며, 이토록 황홀하고, 이토록 얽어매며, 이토록 넋을 잃게 하는 소리는 누구의 소리인가?’ 그들은 모여들어 소라 부는 사람에게 이렇게 물었소. ‘여보시오, 이토록 매혹적이고, 이토록 즐거우며, 이토록 황홀하고, 이토록 얽어매며, 이토록 넋을 잃게 하는 소리는 누구의 소리요?’ ‘여보시오들, 이 소리는 소라라고 하는 것인데, 이것이 이토록 매혹적이고, 이토록 즐거우며, 이토록 황홀하고, 이토록 얽어매며, 이토록 넋을 잃게 하는 소리를 내는 것이오.’ 그들은 그 소라를 뒤집어 놓으며 말했소. ‘말해 보시오, 소라 선생, 말해 보시오, 소라 선생.’ 그러나 그 소라는 아무 소리도 내지 않았소. 그들은 소라를 엎어 놓기도 하고, 옆으로 뉘어 놓기도 하고, 다른 쪽 옆으로 뉘어 놓기도 하고, 똑바로 세워 놓기도 하고, 거꾸로 세워 놓기도 하며, 손바닥으로 치고, 흙덩이로 치고, 막대기로 치고, 칼로 치고, 이리저리 흔들고 휘둘러 보며 ‘말해 보시오, 소라 선생, 말해 보시오, 소라 선생’ 하고 말했소. 그러나 그 소라는 아무 소리도 내지 않았소.”

‘‘อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส สงฺขธมสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาลา อิเม ปจฺจนฺตชนปทามนุสฺสา, กถญฺหิ นาม อโยนิโส สงฺขสทฺทํ คเวสิสฺสนฺตี’ติ. เตสํ เปกฺขมานานํ สงฺขํ คเหตฺวา ติกฺขตฺตุํ สงฺขํ อุปลาเปตฺวา สงฺขํ อาทาย ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, เตสํ ปจฺจนฺตชนปทานํ มนุสฺสานํ เอตทโหสิ – ‘ยทา กิร, โภ, อยํ สงฺโข นาม ปุริสสหคโต จ โหติ วายามสหคโต จ วายุสหคโต จ, ตทายํ สงฺโข สทฺทํ กโรติ, ยทา ปนายํ สงฺโข เนว ปุริสสหคโต โหติ น วายามสหคโต น วายุสหคโต, นายํ สงฺโข สทฺทํ กโรตี’ติ. เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยทายํ กาโย อายุสหคโต จ โหติ อุสฺมาสหคโต จ วิญฺญาณสหคโต จ, ตทา อภิกฺกมติปิ ปฏิกฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ วิชานาติ. ยทา ปนายํ กาโย เนว อายุสหคโต โหติ, น อุสฺมาสหคโต, น วิญฺญาณสหคโต, ตทา เนว อภิกฺกมติ น ปฏิกฺกมติ น ติฏฺฐติ น นิสีทติ น เสยฺยํ กปฺเปติ, จกฺขุนาปิ รูปํ น ปสฺสติ, โสเตนปิ สทฺทํ น สุณาติ, ฆาเนนปิ คนฺธํ น ฆายติ, ชิวฺหายปิ รสํ น สายติ, กาเยนปิ โผฏฺฐพฺพํ น ผุสติ, มนสาปิ ธมฺมํ น วิชานาติ. อิมินาปิ โข เต, ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตุ – ‘อิติปิ อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ.

“라잔냐여, 그때 소라 부는 사람에게 이런 생각이 들었소. ‘이 변방 마을 사람들은 참으로 어리석구나. 어찌하여 이토록 이치에 맞지 않는 방식으로 소라 소리를 찾으려 하는가?’ 그는 그들이 지켜보는 가운데 소라를 집어 들어 세 번 불고는 소라를 가지고 떠나갔소. 라잔냐여, 그때 그 변방 마을 사람들에게 이런 생각이 들었소. ‘여보시오들, 이 소라라는 것은 사람과 함께하고 노력과 함께하며 바람과 함께할 때 소리를 내는구려. 그러나 이 소라가 사람과 함께하지 않고 노력과 함께하지 않으며 바람과 함께하지 않을 때는 소리를 내지 않는구려.’ 라잔냐여, 이와 마찬가지로 이 몸도 수명(āyu)과 함께하고 온기(usmā)와 함께하며 의식(viññāṇa)과 함께할 때에만 나아가기도 하고 물러나기도 하며, 서 있기도 하고 앉아 있기도 하며, 잠을 자기도 하고, 눈으로 형상을 보고, 귀로 소리를 들으며, 코로 냄새를 맡고, 혀로 맛을 보며, 몸으로 감촉을 느끼고, 마음으로 법(dhammā)을 아는 것이오. 그러나 이 몸이 수명과 함께하지 않고 온기와 함께하지 않으며 의식과 함께하지 않을 때에는 나아가지도 않고 물러나지도 않으며, 서 있지도 않고 앉아 있지도 않으며, 잠을 자지도 않고, 눈으로 형상을 보지 못하며, 귀로 소리를 듣지 못하고, 코로 냄새를 맡지 못하며, 혀로 맛을 보지 못하고, 몸으로 감촉을 느끼지 못하며, 마음으로 법을 알지 못하는 것이오. 라잔냐여, 이러한 이유로도 그대는 ‘저 세상은 존재하며, 화생(化生)하는 중생도 존재하고, 선악의 업에 대한 과보도 존재한다’는 견해를 가지도록 하시오.”

๔๒๗. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เอวํ เม เอตฺถ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน, ราชญฺญ, ปริยาโย…เป… อตฺถิ, โภ กสฺสป, ปริยาโย…เป… ยถา กถํ วิย ราชญฺญา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ กสฺสป, ปุริสา โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ เต, ภนฺเต, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทถ[Pg.270], อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส ฉวึ ฉินฺทนฺติ. เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺสาม. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตน หิ, โภ, อิมสฺส ปุริสสฺส จมฺมํ ฉินฺทถ, มํสํ ฉินฺทถ, นฺหารุํ ฉินฺทถ, อฏฺฐึ ฉินฺทถ, อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทถ, อปฺเปว นามสฺส ชีวํ ปสฺเสยฺยามา’ติ. เต ตสฺส ปุริสสฺส อฏฺฐิมิญฺชํ ฉินฺทนฺติ, เนวสฺส มยํ ชีวํ ปสฺเสยฺยาม. อยมฺปิ โข, โภ กสฺสป, ปริยาโย, เยน เม ปริยาเยน เอวํ โหติ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ.

427. “존자 카사파께서 그렇게 말씀하실지라도, 이 문제에 대해 제 견해는 이와 같습니다. ‘저 세상은 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않고, 선악의 업에 대한 과보도 존재하지 않는다.’ ‘라잔냐여, 혹시 다른 이유가... (중략) ... 있소?’ ‘존자 카사파여, 다른 이유가 있습니다.’ ‘라잔냐여, 그것은 어떤 것입니까?’ ‘존자 카사파여, 여기 제 부하들이 죄를 지은 도둑을 붙잡아 와서 제게 보여줍니다. ‘주군이시여, 이 자는 죄를 지은 도둑입니다. 이 자에게 원하시는 형벌을 내리소서.’ 그러면 저는 그들에게 이렇게 말합니다. ‘여보시오들, 그렇다면 이 사람의 겉가죽을 벗겨 보시오. 혹시 그의 생명(jīva)을 볼 수 있을지도 모르니 말이오.’ 그들이 그 사람의 겉가죽을 벗기지만 우리는 그의 생명을 보지 못합니다. 저는 다시 그들에게 말합니다. ‘여보시오들, 그렇다면 이 사람의 속가죽을 벗기고, 살을 가르고, 힘줄을 끊고, 뼈를 깎고, 뼈의 골수를 파헤쳐 보시오. 혹시 그의 생명을 볼 수 있을지도 모르니 말이오.’ 그들이 그 사람의 골수까지 파헤치지만 우리는 그의 생명을 볼 수 없습니다. 존자 카사파여, 이것이 바로 제가 ‘저 세상은 존재하지 않으며, 화생하는 중생도 존재하지 않고, 선악의 업에 대한 과보도 존재하지 않는다’는 견해를 갖게 된 또 다른 이유입니다.’”}, {

อคฺคิกชฏิลอุปมา

불을 섬기는 고행자의 비유

๔๒๘. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร อคฺคิโก ชฏิโล อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิยา สมฺมติ. อถ โข, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปเท สตฺโถ วุฏฺฐาสิ. อถ โข โส สตฺโถ ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส อสฺสมสฺส สามนฺตา เอกรตฺตึ วสิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, ราชญฺญ, ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกเมยฺยํ, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ อุปกรณํ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล กาลสฺเสว วุฏฺฐาย เยน โส สตฺถวาโส เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส ตสฺมึ สตฺถวาเส ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘น โข เม ตํ ปติรูปํ ยํ เม เปกฺขมานสฺส มนุสฺสภูโต กาลงฺกเรยฺย; ยํนูนาหํ อิมํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทยฺยํ โปเสยฺยํ วฑฺเฒยฺย’นฺติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ อสฺสมํ เนตฺวา อาปาเทสิ โปเสสิ วฑฺเฒสิ. ยทา โส ทารโก ทสวสฺสุทฺเทสิโก วา โหติ ทฺวาทสวสฺสุทฺเทสิโก วา, อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส ชนปเท กญฺจิเทว กรณียํ อุปฺปชฺชิ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, ตาต, ชนปทํ คนฺตุํ; อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ [Pg.271] ปริจเรยฺยาสี’ติ. อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ตํ ทารกํ เอวํ อนุสาสิตฺวา ชนปทํ อคมาสิ. ตสฺส ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ.

428. “왕족이여, 그렇다면 당신에게 비유를 들어보겠습니다. 이 세상의 어떤 현자들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 이해합니다. 왕족이여, 옛날에 어떤 불을 섬기는 고행자가 숲속의 나뭇잎 암자에서 살고 있었습니다. 왕족이여, 그때 어떤 상단이 지방으로 가다가 그 불을 섬기는 고행자의 암자 근처에서 하룻밤을 머물고 떠났습니다. 왕족이여, 그때 그 고행자에게 이런 생각이 들었습니다. ‘내가 그 상단이 머물렀던 곳으로 가보는 것이 좋겠다. 혹시 거기서 어떤 물건이라도 얻을 수 있을지 모른다.’ 그래서 그 고행자는 아침 일찍 일어나 상단이 머물렀던 곳으로 갔습니다. 가보니 그곳에 버려진, 아직 어려서 누워만 있는 갓난아이를 보았습니다. 그것을 보고 그는 생각했습니다. ‘내가 보고 있는데도 인간인 아이가 죽게 내버려 두는 것은 내게 적절하지 않다. 내가 이 아이를 암자로 데려가서 살리고 기르고 키우는 것이 좋겠다.’ 그래서 그 고행자는 그 아이를 암자로 데려가 살리고 기르고 키웠습니다. 그 아이가 열 살이나 열두 살쯤 되었을 때, 그 고행자에게 지방에 어떤 볼일이 생겼습니다. 그래서 고행자는 아이에게 이렇게 말했습니다. ‘얘야, 나는 지방에 가려 한다. 네가 불을 잘 보살피거라. 불이 꺼지게 해서는 안 된다. 만약 불이 꺼지면, 여기 도끼가 있고 땔감이 있고 불을 피우는 도구가 있으니, 불을 지펴서 불을 보살피도록 해라.’ 그렇게 아이에게 일러주고 고행자는 지방으로 떠났습니다. 그런데 그 아이가 노는 데 정신이 팔려 불이 꺼지고 말았습니다.”

‘‘อถ โข ตสฺส ทารกสฺส เอตทโหสิ – ‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ – ‘‘อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสี’’ติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’นฺติ. อถ โข โส ทารโก อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสิ, ติธา ผาเลสิ, จตุธา ผาเลสิ, ปญฺจธา ผาเลสิ, ทสธา ผาเลสิ, สตธา ผาเลสิ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสิ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสิ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนิ – ‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’นฺติ. เนว โส อคฺคึ อธิคจฺฉิ.

“그때 그 아이에게 이런 생각이 들었습니다. ‘아버지께서 내게 “얘야, 불을 보살피거라. 불이 꺼지지 않게 해라. 만약 불이 꺼지면 도끼와 땔감과 불을 피우는 도구가 여기 있으니 불을 지펴서 불을 보살피거라”라고 말씀하셨지. 내가 불을 지펴서 불을 보살피는 것이 좋겠다.’ 그래서 그 아이는 불을 얻을 수 있을까 하여 불을 피우는 도구를 도끼로 깎았습니다. 그러나 불을 얻지 못했습니다. 그는 도구를 두 조각으로 쪼개고, 세 조각, 네 조각, 다섯 조각, 열 조각, 백 조각으로 쪼개어 아주 작은 조각들로 만들었습니다. 조각을 낸 뒤 절구에 넣고 빻았습니다. 절구에 빻은 뒤에는 불을 얻을 수 있을까 하여 강한 바람에 날려 보냈습니다. 그러나 그는 불을 얻지 못했습니다.”

‘‘อถ โข โส อคฺคิโก ชฏิโล ชนปเท ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ เต, ตาต, อคฺคิ น นิพฺพุโต’ติ? ‘อิธ เม, ตาต, ขิฑฺฑาปสุตสฺส อคฺคิ นิพฺพายิ. ตสฺส เม เอตทโหสิ – ‘‘ปิตา โข มํ เอวํ อวจ อคฺคึ, ตาต, ปริจเรยฺยาสิ. มา จ เต, ตาต, อคฺคิ นิพฺพายิ. สเจ จ เต อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, อยํ วาสี อิมานิ กฏฺฐานิ อิทํ อรณิสหิตํ, อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺยาสีติ. ยํนูนาหํ อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา อคฺคึ ปริจเรยฺย’’นฺติ. อถ ขฺวาหํ, ตาต, อรณิสหิตํ วาสิยา ตจฺฉึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉึ. อรณิสหิตํ ทฺวิธา ผาเลสึ, ติธา ผาเลสึ, จตุธา ผาเลสึ, ปญฺจธา ผาเลสึ, ทสธา ผาเลสึ, สตธา ผาเลสึ, สกลิกํ สกลิกํ อกาสึ, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏสึ, อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา มหาวาเต โอปุนึ – ‘‘อปฺเปว นาม อคฺคึ อธิคจฺเฉยฺย’’นฺติ. เนวาหํ อคฺคึ อธิคจฺฉิ’’’นฺติ. อถ โข ตสฺส อคฺคิกสฺส ชฏิลสฺส เอตทโหสิ – ‘ยาว พาโล อยํ ทารโก อพฺยตฺโต, กถญฺหิ นาม อโยนิโส อคฺคึ คเวสิสฺสตี’ติ. ตสฺส เปกฺขมานสฺส อรณิสหิตํ คเหตฺวา อคฺคึ นิพฺพตฺเตตฺวา ตํ ทารกํ เอตทโวจ [Pg.272] – ‘เอวํ โข, ตาต, อคฺคิ นิพฺพตฺเตตพฺโพ. น ตฺเวว ยถา ตฺวํ พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส อคฺคึ คเวสี’ติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อโยนิโส ปรโลกํ คเวสิสฺสสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ, มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“그 후 그 고행자는 지방에서의 일을 마치고 자기 암자로 돌아왔습니다. 돌아와서 아이에게 물었습니다. ‘얘야, 불이 꺼지지는 않았느냐?’ ‘아버지, 여기 제가 노는 사이에 불이 꺼졌습니다. 그래서 저는 “아버지께서 불을 보살피라고 하셨지. 불이 꺼지지 않게 하라고. 만약 불이 꺼지면 도끼와 땔감과 불을 피우는 도구가 있으니 불을 지펴서 불을 보살피라고 하셨지. 내가 불을 지펴서 보살피는 것이 좋겠다”라고 생각했습니다. 그래서 아버지, 제가 불을 얻으려고 도끼로 도구를 깎았습니다. 하지만 불을 얻지 못했습니다. 그래서 두 조각, 세 조각, 네 조각, 다섯 조각, 열 조각, 백 조각으로 쪼개어 작은 조각으로 만들고 절구에 빻아 강한 바람에 날려 보냈습니다. 하지만 불을 얻지 못했습니다.’ 그러자 그 고행자에게 이런 생각이 들었습니다. ‘이 아이가 정말 어리석고 미숙하구나. 어떻게 그런 잘못된 방법으로 불을 찾으려 했을까?’ 그는 아이가 보는 앞에서 불을 피우는 도구를 집어 불을 지펴 보인 뒤 아이에게 말했습니다. ‘얘야, 불은 이렇게 지펴야 하는 것이다. 너처럼 어리석고 미숙하게 잘못된 방법으로 불을 찾는 것이 아니다.’ 왕족이여, 이와 같이 당신도 어리석고 미숙하게 잘못된 방법으로 내세를 찾고 있습니다. 왕족이여, 그 사악한 견해를 버리십시오. 왕족이여, 그 사악한 견해를 버리십시오. 그것이 당신에게 오랜 세월 동안 불이익과 고통이 되지 않게 하십시오.”

๔๒๙. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

429. “비록 가섭 존자께서 그렇게 말씀하시지만, 저는 이 사악한 견해를 버릴 수 없습니다. 파세나디 코살라 국왕께서도 저를 알고 계시고, 다른 나라의 왕들도 ‘파야시 왕족은 “내세는 없다, 화생하는 중생도 없다, 선악 업의 과보도 없다”라고 말하며 그런 견해를 가졌다’라고 알고 있습니다. 가섭 존자여, 만약 제가 이 사악한 견해를 버린다면 저를 비난하는 사람들이 생길 것입니다. ‘파야시 왕족이 정말 어리석고 미숙하며 그릇된 견해를 가졌었구나’라고 말입니다. 저는 그들에 대한 분노 때문이라도, 존자의 가르침을 깎아내리는 마음 때문이라도, 존자와 경쟁하려는 마음 때문이라도 이 견해를 고수할 것입니다.”

ทฺเว สตฺถวาหอุปมา

두 상단주의 비유

๔๓๐. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ ปุรตฺถิมา ชนปทา ปจฺฉิมํ ชนปทํ อคมาสิ. โส เยน เยน คจฺฉิ, ขิปฺปํเยว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ตสฺมึ โข ปน สตฺเถ ทฺเว สตฺถวาหา อเหสุํ เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ, เอโก ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ. อถ โข เตสํ สตฺถวาหานํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข มหาสกฏสตฺโถ สกฏสหสฺสํ; เต มยํ เยน เยน คจฺฉาม, ขิปฺปเมว ปริยาทิยติ ติณกฏฺโฐทกํ หริตกปณฺณํ. ยํนูน มยํ อิมํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภเชยฺยาม – เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานี’ติ. เต ตํ สตฺถํ ทฺวิธา วิภชึสุ เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ, เอกโต ปญฺจ สกฏสตานิ. เอโก สตฺถวาโห พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ [Pg.273] ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ’, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

430. “라잔냐여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어 말하리라. 이 세상에서 어떤 현명한 사람들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 알아듣는다. 라잔냐여, 옛날에 천 대의 수레를 가진 큰 상단이 동쪽 지방에서 서쪽 지방으로 길을 떠났다. 그 상단이 도착하는 곳마다 풀, 땔나무, 물, 푸른 잎사귀들이 금방 바닥이 났다. 그 상단에는 두 명의 상단주가 있었는데, 한 명은 500대의 수레를 맡았고, 다른 한 명도 500대의 수레를 맡았다. 그때 그 상단주들에게 이런 생각이 들었다. ‘이 큰 상단은 수레가 천 대나 된다. 우리가 도착하는 곳마다 풀, 땔나무, 물, 푸른 잎사귀가 금방 바닥이 난다. 그러니 우리가 이 상단을 둘로 나누어 한쪽에 500대, 다른 쪽에 500대가 되게 하는 것이 좋겠다.’ 그들은 상단을 둘로 나누어 각각 500대씩의 수레를 두게 했다. 한 상단주는 많은 풀과 땔나무와 물을 싣고 상단을 출발시켰다. 길을 떠난 지 이틀 사흘이 되었을 때, 그는 검은 피부에 눈이 붉고 화살통을 메고 수련 꽃을 꽂았으며 젖은 옷을 입고 머리카락이 젖은 채, 진흙 묻은 바퀴가 달린 훌륭한 마차를 타고 마주 오는 한 남자를 보았다. 그를 보고 이렇게 말했다. ‘보시오, 어디서 오는 길입니까?’ ‘아무개 지방에서 오는 길입니다.’ ‘어디로 가십니까?’ ‘아무개라는 이름의 지방으로 갑니다.’ ‘보시오, 혹시 앞쪽 광야에 큰 비가 내렸습니까?’ ‘그렇습니다. 보시오, 앞쪽 광야에 큰 비가 내려 길마다 물이 넘쳐나고 풀과 땔나무와 물이 풍부합니다. 보시오, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리십시오. 짐을 가볍게 한 수레로 빨리빨리 가십시오. 소들을 지치게 하지 마십시오.’”

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ปุริโส เอวมาห – ‘‘ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. สพฺเพว อนยพฺยสนํ อาปชฺชึสุ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, สพฺเพ โส ยกฺโข อมนุสฺโส ภกฺเขสิ. อฏฺฐิกาเนว เสสานิ.

“그러자 그 상단주는 상단 사람들을 불러 말했다. ‘보시오, 저 남자가 이렇게 말했소. “앞쪽 광야에 큰 비가 내려 길마다 물이 가득하고 풀과 땔나무와 물이 풍부합니다. 보시오, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리십시오. 짐을 가볍게 한 수레로 빨리빨리 가십시오. 소들을 지치게 하지 마십시오”라고 말이오. 그러니 보시오, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리고 짐을 가볍게 한 수레로 상단을 출발시킵시다.’ 상단 사람들은 ‘그렇게 합시다’라고 상단주의 말에 응답하고는, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리고 짐을 가볍게 한 수레로 상단을 출발시켰다. 그들은 첫 번째 정박지에서도 풀이나 땔나무나 물을 보지 못했다. 두 번째, 세 번째, 네 번째, 다섯 번째, 여섯 번째, 그리고 일곱 번째 정박지에서도 풀이나 땔나무나 물을 보지 못했다. 그리하여 모든 이들이 재난과 파멸에 빠졌다. 그 상단에 있던 사람이나 짐승이나 할 것 없이, 인간이 아닌 저 야차가 모두 잡아먹어 버렸다. 오직 뼈들만 남았다.”

‘‘ยทา อญฺญาสิ ทุติโย สตฺถวาโห – ‘พหุนิกฺขนฺโต โข, โภ, ทานิ โส สตฺโถ’ติ พหุํ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ อาโรเปตฺวา สตฺถํ ปยาเปสิ. ทฺวีหตีหปยาโต โข ปน โส สตฺโถ อทฺทส ปุริสํ กาฬํ โลหิตกฺขํ สนฺนทฺธกลาปํ กุมุทมาลึ อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ ภทฺเรน รเถน ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวา เอตทโวจ – ‘กุโต, โภ, อาคจฺฉสี’ติ? ‘อมุกมฺหา ชนปทา’ติ. ‘กุหึ คมิสฺสสี’ติ? ‘อมุกํ นาม ชนปท’นฺติ. ‘กจฺจิ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ. อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ[Pg.274], โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ, มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’ติ.

“두 번째 상단주가 ‘보시오, 이제 저 상단이 떠난 지 오래되었소’라고 생각하고, 많은 풀과 땔나무와 물을 실어 상단을 출발시켰다. 길을 떠난 지 이틀 사흘이 되었을 때, 그는 검은 피부에 눈이 붉고 화살통을 메고 수련 꽃을 꽂았으며 젖은 옷을 입고 머리카락이 젖은 채, 진흙 묻은 바퀴가 달린 훌륭한 마차를 타고 마주 오는 한 남자를 보았다. 그를 보고 이렇게 말했다. ‘보시오, 어디서 오는 길입니까?’ ‘아무개 지방에서 오는 길입니다.’ ‘어디로 가십니까?’ ‘아무개라는 이름의 지방으로 갑니다.’ ‘보시오, 혹시 앞쪽 광야에 큰 비가 내렸습니까?’ ‘그렇습니다. 보시오, 앞쪽 광야에 큰 비가 내렸습니다. 길마다 물이 넘쳐나고 풀과 땔나무와 물이 풍부합니다. 보시오, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리십시오. 짐을 가볍게 한 수레로 빨리빨리 가십시오. 소들을 지치게 하지 마십시오.’”

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ, โภ, ‘‘ปุริโส เอวมาห – ปุรโต กนฺตาเร มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ, อาสิตฺโตทกานิ วฏุมานิ, พหุ ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ อุทกญฺจ. ฉฑฺเฑถ, โภ, ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ลหุภาเรหิ สกเฏหิ สีฆํ สีฆํ คจฺฉถ; มา โยคฺคานิ กิลมิตฺถา’’ติ. อยํ โภ ปุริโส เนว อมฺหากํ มิตฺโต, น ญาติสาโลหิโต, กถํ มยํ อิมสฺส สทฺธาย คมิสฺสาม. น โว ฉฑฺเฑตพฺพานิ ปุราณานิ ติณานิ กฏฺฐานิ อุทกานิ, ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปถ. น โน ปุราณํ ฉฑฺเฑสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยถาภเตน ภณฺเฑน สตฺถํ ปยาเปสุํ. เต ปฐเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ทุติเยปิ สตฺถวาเส… ตติเยปิ สตฺถวาเส… จตุตฺเถปิ สตฺถวาเส… ปญฺจเมปิ สตฺถวาเส… ฉฏฺเฐปิ สตฺถวาเส… สตฺตเมปิ สตฺถวาเส น อทฺทสํสุ ติณํ วา กฏฺฐํ วา อุทกํ วา. ตญฺจ สตฺถํ อทฺทสํสุ อนยพฺยสนํ อาปนฺนํ. เย จ ตสฺมึ สตฺเถปิ อเหสุํ มนุสฺสา วา ปสู วา, เตสญฺจ อฏฺฐิกาเนว อทฺทสํสุ เตน ยกฺเขน อมนุสฺเสน ภกฺขิตานํ.

“그러자 그 상단주는 상단 사람들을 불러 말했다. ‘보시오, 저 남자가 이렇게 말했소. “앞쪽 광야에 큰 비가 내려 길마다 물이 가득하고 풀과 땔나무와 물이 풍부합니다. 보시오, 오래된 풀과 땔나무와 물을 버리십시오. 짐을 가볍게 한 수레로 빨리빨리 가십시오. 소들을 지치게 하지 마십시오”라고 말이오. 보시오, 저 남자는 우리의 친구도 아니고 친척도 아니오. 그런데 우리가 어떻게 저 사람의 말을 믿고 가겠소? 그대들은 오래된 풀과 땔나무와 물을 버려서는 안 되오. 원래 싣고 온 물자 그대로 상단을 출발시키시오. 우리는 낡은 물자들을 버리지 않을 것이오.’ 상단 사람들은 ‘그렇게 합시다’라고 상단주의 말에 응답하고는, 원래 싣고 온 물자 그대로 상단을 출발시켰다. 그들은 첫 번째 정박지에서도 풀이나 땔나무나 물을 보지 못했다. 두 번째, 세 번째, 네 번째, 다섯 번째, 여섯 번째, 그리고 일곱 번째 정박지에서도 풀이나 땔나무나 물을 보지 못했다. 하지만 그들은 재난과 파멸에 빠진 저 상단을 보았다. 인간이 아닌 야차에게 잡아먹힌 상단의 사람들과 짐승들의 뼈들만을 보게 되었다.”

‘‘อถ โข โส สตฺถวาโห สตฺถิเก อามนฺเตสิ – ‘อยํ โข, โภ, สตฺโถ อนยพฺยสนํ อาปนฺโน, ยถา ตํ เตน พาเลน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เตน หิ, โภ, ยานมฺหากํ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา, ยานิ อิมสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยถา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข เต สตฺถิกา ตสฺส สตฺถวาหสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยานิ สกสฺมึ สตฺเถ อปฺปสารานิ ปณิยานิ, ตานิ ฉฑฺเฑตฺวา ยานิ ตสฺมึ สตฺเถ มหาสารานิ ปณิยานิ, ตานิ อาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตํ กนฺตารํ นิตฺถรึสุ, ยถา ตํ ปณฺฑิเตน สตฺถวาเหน ปริณายเกน. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, พาโล อพฺยตฺโต อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสสิ อโยนิโส ปรโลกํ คเวสนฺโต เสยฺยถาปิ โส ปุริโม สตฺถวาโห. เยปิ ตว โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, เตปิ อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปิ เต สตฺถิกา. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ[Pg.275], ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

그때 그 상단장은 상인들에게 이와 같이 말했습니다. '여보시오들, 이 상단은 저 어리석은 상단장인 인도자 때문에 파멸과 재난에 빠졌소. 여보시오들, 그러니 우리 상단에 있는 가치가 적은 물건들을 버리고, 이 상단에 있는 가치가 큰 물건들을 취하도록 하시오.' '알겠습니다, 주인님'이라고 그 상인들은 상단장에게 대답하고, 자기 상단에 있는 가치가 적은 물건들을 버리고 그 상단에 있는 가치가 큰 물건들을 취하여, 현명한 상단장인 인도자 덕분에 무사히 그 광야를 건넜습니다. 라잔냐여, 이와 같이 그대도 어리석고 미숙하여 옳지 못한 방법으로 저세상을 찾다가 저 이전의 상단장처럼 파멸과 재난에 빠지게 될 것입니다. 그대의 말을 듣고 믿어야 한다고 생각하는 사람들도 그 상인들처럼 파멸과 재난에 빠지게 될 것입니다. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 그것이 그대에게 오랜 세월 불이익과 고통이 되지 않도록 하십시오.'

๔๓๑. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ, อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

431. 카사파 존자께서 비록 이와 같이 말씀하시지만, 저는 이 사악한 견해를 버릴 수 없습니다. 파세나디 코살라 왕도 저를 알고 있으며, 다른 나라의 왕들도 '파야시 라잔냐는 저세상은 없다... 업의 결과도 없다라는 주장과 견해를 가진 자이다'라고 알고 있습니다. 카사파 존자여, 만일 제가 이 사악한 견해를 버린다면, 사람들은 저에 대해 '파야시 라잔냐는 정말 어리석고 미숙하며, 잘못된 견해를 움켜쥐고 있다'라고 말할 것입니다. 저는 그들의 비난에 대한 노여움 때문에라도 그것을 고수할 것이며, 은혜를 저버리는 마음으로도 그것을 고수할 것이며, 경쟁심으로도 그것을 고수할 것입니다.

คูถภาริกอุปมา

분변 보따리를 짊어진 자의 비유

๔๓๒. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร สูกรโปสโก ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ อคมาสิ. ตตฺถ อทฺทส ปหูตํ สุกฺขคูถํ ฉฑฺฑิตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘อยํ โข ปหุโต สุกฺขคูโถ ฉฑฺฑิโต, มม จ สูกรภตฺตํ ; ยํนูนาหํ อิโต สุกฺขคูถํ หเรยฺย’นฺติ. โส อุตฺตราสงฺคํ ปตฺถริตฺวา ปหูตํ สุกฺขคูถํ อากิริตฺวา ภณฺฑิกํ พนฺธิตฺวา สีเส อุพฺพาเหตฺวา อคมาสิ. ตสฺส อนฺตรามคฺเค มหาอกาลเมโฆ ปาวสฺสิ. โส อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ อาทาย อคมาสิ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กจฺจิ โน ตฺวํ, ภเณ, อุมฺมตฺโต, กจฺจิ วิเจโต, กถญฺหิ นาม อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ ยาว อคฺคนขา คูเถน มกฺขิโต คูถภารํ หริสฺสสี’ติ. ‘ตุมฺเห ขฺเวตฺถ, ภเณ, อุมฺมตฺตา, ตุมฺเห วิเจตา, ตถา หิ ปน เม สูกรภตฺต’นฺติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, คูถภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

432. 라잔냐여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어 보이겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 알아차립니다. 라잔냐여, 옛날에 어떤 돼지 치는 사람이 자기 마을에서 다른 마을로 갔습니다. 그곳에서 그는 버려진 많은 마른 분변을 보았습니다. 그것을 보고 그는 '이곳에 많은 마른 분변이 버려져 있구나. 이것은 내 돼지들의 먹이가 될 것이다. 내가 여기서 이 마른 분변을 가져가는 것이 좋겠다'라고 생각했습니다. 그는 겉옷을 펼쳐 많은 마른 분변을 쏟아붓고 보따리를 묶어 머리에 이고 길을 떠났습니다. 그가 가는 도중에 때아닌 큰 비가 내렸습니다. 그는 위로 아래로 흘러내리는 분변 보따리를 이고 손톱 끝까지 분변으로 더럽혀진 채 길을 갔습니다. 사람들은 그를 보고 이렇게 말했습니다. '이보게, 자네 미쳤는가? 자네 제정신인가? 어찌하여 위아래로 흘러내리는 분변 보따리를 손톱 끝까지 분변 범벅이 되어 운반하고 있는가?' '이보게들, 그대들이야말로 미쳤고 그대들이야말로 제정신이 아니네. 이것은 내 돼지들의 먹이라네.' 라잔냐여, 이와 같이 그대도 분변 보따리를 짊어진 자와 같다고 생각됩니다. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 그것이 그대에게 오랜 세월 불이익과 고통이 되지 않도록 하십시오.'

๔๓๓. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ [Pg.276] ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

433. 카사파 존자께서 비록 이와 같이 말씀하시지만, 저는 이 사악한 견해를 버릴 수 없습니다. 파세나디 코살라 왕도 저를 알고 있으며, 다른 나라의 왕들도 '파야시 라잔냐는 저세상은 없다... 업의 결과도 없다라는 주장과 견해를 가진 자이다'라고 알고 있습니다. 카사파 존자여, 만일 제가 이 사악한 견해를 버린다면, 사람들은 저에 대해 '파야시 라잔냐는 정말 어리석고 미숙하며, 잘못된 견해를 움켜쥐고 있다'라고 말할 것입니다. 저는 그들의 비난에 대한 노여움 때문에라도 그것을 고수할 것이며, 은혜를 저버리는 마음으로도 그것을 고수할 것이며, 경쟁심으로도 그것을 고수할 것입니다.

อกฺขธุตฺตกอุปมา

도박꾼의 비유

๔๓๔. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, ทฺเว อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. เอโก อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘ตฺวํ โข, สมฺม, เอกนฺติเกน ชินาสิ, เทหิ เม, สมฺม, อกฺเข ปโชหิสฺสามี’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส อกฺเข ปาทาสิ. อถ โข โส อกฺขธุตฺโต อกฺเข วิเสน ปริภาเวตฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ โข, สมฺม, อกฺเขหิ ทิพฺพิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข โส อกฺขธุตฺโต ตสฺส อกฺขธุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข เต อกฺขธุตฺตา อกฺเขหิ ทิพฺพึสุ. ทุติยมฺปิ โข โส อกฺขธุตฺโต อาคตาคตํ กลึ คิลติ. อทฺทสา โข ทุติโย อกฺขธุตฺโต ตํ อกฺขธุตฺตํ ทุติยมฺปิ อาคตาคตํ กลึ คิลนฺตํ, ทิสฺวา ตํ อกฺขธุตฺตํ เอตทโวจ –

434. 라잔냐여, 그렇다면 그대에게 비유를 들어 보이겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 알아차립니다. 라잔냐여, 옛날에 두 도박꾼이 주사위 놀이를 했습니다. 한 도박꾼은 나올 때마다 지게 되는 주사위 눈을 삼켜버렸습니다. 두 번째 도박꾼은 그 도박꾼이 나올 때마다 지는 눈을 삼키는 것을 보고 그에게 이렇게 말했습니다. '여보게, 자네는 분명히 이기고 있군. 여보게, 나에게 주사위를 주게나. 내가 공양물을 바치는 일을 하겠네.' '그러게나, 친구'라고 그 도박꾼은 상대방에게 주사위를 주었습니다. 그때 두 번째 도박꾼은 주사위에 독을 발라두고 그 도박꾼에게 말했습니다. '여보게, 이리 오게나. 주사위 놀이를 하세.' '그러게나, 친구'라고 그 도박꾼은 상대방에게 대답했습니다. 두 번째로 그 도박꾼들은 주사위 놀이를 했습니다. 두 번째로도 그 도박꾼은 나올 때마다 지는 눈을 삼켰습니다. 두 번째 도박꾼은 그 도박꾼이 두 번째로도 나올 때마다 지는 눈을 삼키는 것을 보고 그 도박꾼에게 이와 같이 말했습니다.

‘‘ลิตฺตํ ปรเมน เตชสา, คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ;

คิล เร คิล ปาปธุตฺตก, ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ.

지독한 독이 발라진 줄도 모르고 삼키는 주사위를 이 사람은 알지 못하는구나. 삼켜라, 어이, 사악한 도박꾼아, 삼켜라. 나중에 그것은 너에게 쓰라린 고통이 될 것이다.'

‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, อกฺขธุตฺตกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

라잔냐여, 이와 같이 그대도 도박꾼과 같다고 생각됩니다. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 라잔냐여, 이 사악한 견해를 버리십시오. 그것이 그대에게 오랜 세월 불이익과 고통이 되지 않도록 하십시오.'

๔๓๕. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ กสฺสโป เอวมาห, อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ. ราชาปิ มํ ปเสนทิ โกสโล ชานาติ ติโรราชาโนปิ – ‘ปายาสิ ราชญฺโญ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี – ‘‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก…เป… วิปาโก’’ติ. สจาหํ, โภ กสฺสป, อิทํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ [Pg.277] ปฏินิสฺสชฺชิสฺสามิ, ภวิสฺสนฺติ เม วตฺตาโร – ‘ยาว พาโล ปายาสิ ราชญฺโญ อพฺยตฺโต ทุคฺคหิตคาหี’ติ. โกเปนปิ นํ หริสฺสามิ, มกฺเขนปิ นํ หริสฺสามิ, ปลาเสนปิ นํ หริสฺสามี’’ติ.

435. “카사파 존자께서 이와 같이 말씀하시더라도, 저는 이 사악한 견해를 버릴 수 없습니다. 파세나디 코살라 왕도 저를 알고 있으며, 다른 나라의 왕들도 ‘파야시 군주는 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 자이다. 즉, 저세상도 없고, 화생하는 중생도 없으며, 선악의 업에 대한 과보도 없다’라고 저를 알고 있습니다. 카사파 존자시여, 만일 제가 이 사악한 견해를 버린다면, 사람들은 저에 대해 ‘파야시 군주는 이토록 어리석고 무능하며, 잘못된 견해를 고수하고 있었구나’라고 말할 것입니다. 저는 분노 때문에라도 그 견해를 계속 고수할 것이며, 멸시 때문에라도 고수할 것이며, 경쟁심 때문에라도 그 견해를 계속 고수할 것입니다.”

สาณภาริกอุปมา

삼 짐을 진 사람의 비유

๔๓๖. ‘‘เตน หิ, ราชญฺญ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. ภูตปุพฺพํ, ราชญฺญ, อญฺญตโร ชนปโท วุฏฺฐาสิ. อถ โข สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, สมฺม, เยน โส ชนปโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ ธนํ อธิคจฺเฉยฺยามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปจฺจสฺโสสิ. เต เยน โส ชนปโท, เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ, ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘อิทํ โข, สมฺม, ปหูตํ สาณํ ฉฑฺฑิตํ, เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ พนฺธ, อหญฺจ สาณภารํ พนฺธิสฺสามิ, อุโภ สาณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข สหายโก สหายกสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สาณภารํ พนฺธิตฺวา เต อุโภ สาณภารํ อาทาย เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ, อิทํ ปหูตํ สาณสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณสุตฺตภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณสุตฺตภารํ อาทิยิ.

436. “군주여, 그렇다면 그대를 위해 비유를 들어보겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 이해합니다. 군주여, 옛날에 어떤 지방이 황폐해졌습니다. 그때 한 친구가 다른 친구에게 ‘친구여, 가세나. 저 황폐해진 지방으로 가서 어쩌면 재물을 얻을지도 모르네’라고 말했습니다. 그 친구는 ‘그러세’라고 대답했습니다. 그들은 그 지방의 어느 버려진 마을에 이르러, 그곳에 버려진 많은 양의 삼(hemp)을 발견했습니다. 이를 보고 한 친구가 말했습니다. ‘친구여, 여기에 많은 삼이 버려져 있네. 그러니 자네도 삼 짐을 묶고 나도 삼 짐을 묶어서 우리 둘 다 삼 짐을 지고 가세.’ 그 친구는 ‘그러세’라고 대답하고 삼 짐을 묶었습니다. 그들은 삼 짐을 지고 또 다른 버려진 마을에 이르렀습니다. 거기서 그들은 많은 삼실(hemp thread)이 버려진 것을 보았습니다. 이를 보고 한 친구가 말했습니다. ‘친구여, 우리가 삼을 얻고자 했던 목적이 바로 여기에 있네. 많은 삼실이 버려져 있으니, 자네는 삼 짐을 버리고 나도 삼 짐을 버리겠네. 우리 둘 다 삼실 짐을 지고 가세.’ 그러자 다른 친구는 ‘친구여, 이 삼 짐은 멀리서부터 가져왔고 단단히 묶여 있네. 나는 이것으로 충분하니 자네나 알아서 하게’라고 말했습니다. 그래서 그 친구는 삼 짐을 버리고 삼실 짐을 졌습니다.”

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา, อิมา ปหูตา สาณิโย ฉฑฺฑิตา. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สาณิภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ[Pg.278]. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม, ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สาณสุตฺตภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สาณิภารํ อาทิยิ.

“그들은 또 다른 버려진 마을에 이르렀습니다. 거기서 그들은 많은 삼베옷(hemp cloth)이 버려진 것을 보았습니다. 이를 보고 한 친구가 말했습니다. ‘친구여, 우리가 삼이나 삼실을 얻고자 했던 목적이 바로 여기에 있네. 많은 삼베옷이 버려져 있으니, 자네는 삼 짐을 버리고 나도 삼실 짐을 버리겠네. 우리 둘 다 삼베옷 짐을 지고 가세.’ 그러자 다른 친구는 ‘친구여, 이 삼 짐은 멀리서부터 가져왔고 단단히 묶여 있네. 나는 이것으로 충분하니 자네나 알아서 하게’라고 말했습니다. 그래서 그 친구는 삼실 짐을 버리고 삼베옷 짐을 졌습니다.”

‘‘เต เยน อญฺญตรํ คามปฏฺฏํ เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ อทฺทสํสุ ปหูตํ โขมํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา…เป… ปหูตํ โขมสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โขมทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกสุตฺตํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ กปฺปาสิกทุสฺสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ อยํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ โลหํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ ติปุํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สีสํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สชฺฌํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา… ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ, ทิสฺวา สหายโก สหายกํ อามนฺเตสิ – ‘ยสฺส โข, สมฺม, อตฺถาย อิจฺเฉยฺยาม สาณํ วา สาณสุตฺตํ วา สาณิโย วา โขมํ วา โขมสุตฺตํ วา โขมทุสฺสํ วา กปฺปาสํ วา กปฺปาสิกสุตฺตํ วา กปฺปาสิกทุสฺสํ วา อยํ วา โลหํ วา ติปุํ วา สีสํ วา สชฺฌํ วา, อิทํ ปหูตํ สุวณฺณํ ฉฑฺฑิตํ. เตน หิ, สมฺม, ตฺวญฺจ สาณภารํ ฉฑฺเฑหิ, อหญฺจ สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑสฺสามิ, อุโภ สุวณฺณภารํ อาทาย คมิสฺสามา’ติ. ‘อยํ โข เม, สมฺม, สาณภาโร ทูราภโต จ สุสนฺนทฺโธ จ, อลํ เม ตฺวํ ปชานาหี’ติ. อถ โข โส สหายโก สชฺฌภารํ ฉฑฺเฑตฺวา สุวณฺณภารํ อาทิยิ.

“그들은 또 다른 버려진 마을에 이르렀습니다. 거기서 그들은 많은 아마(flax)를 발견했고, 아마실, 아마포, 면화, 면사, 면포, 쇠, 구리, 주석, 납, 은, 그리고 마침내 많은 금(gold)이 버려진 것을 보았습니다. 이를 보고 한 친구가 말했습니다. ‘친구여, 우리가 삼이나 삼실, 삼베옷, 아마, 아마실, 아마포, 면화, 면사, 면포, 쇠, 구리, 주석, 납, 또는 은을 얻고자 했던 목적이 바로 여기에 있네. 여기에 많은 금이 버려져 있으니, 자네는 삼 짐을 버리게. 나도 은 짐을 버릴 테니 우리 둘 다 금 짐을 지고 가세.’ 그러자 다른 친구는 ‘친구여, 이 삼 짐은 멀리서부터 가져왔고 단단히 묶여 있네. 나는 이것으로 충분하니 자네나 알아서 하게’라고 말했습니다. 그래서 그 친구는 은 짐을 버리고 금 짐을 졌습니다.”

‘‘เต เยน สโก คาโม เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ โย โส สหายโก สาณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส เนว มาตาปิตโร อภินนฺทึสุ, น ปุตฺตทารา อภินนฺทึสุ, น มิตฺตามจฺจา อภินนฺทึสุ, น จ ตโตนิทานํ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. โย ปน โส สหายโก สุวณฺณภารํ อาทาย อคมาสิ, ตสฺส มาตาปิตโรปิ อภินนฺทึสุ, ปุตฺตทาราปิ อภินนฺทึสุ, มิตฺตามจฺจาปิ อภินนฺทึสุ, ตโตนิทานญฺจ สุขํ โสมนสฺสํ อธิคจฺฉิ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, ราชญฺญ, สาณภาริกูปโม มญฺเญ ปฏิภาสิ. ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ; ปฏินิสฺสชฺเชตํ, ราชญฺญ, ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“그들은 마침내 자신들의 마을로 돌아왔습니다. 거기서 삼 짐을 그대로 지고 온 친구의 부모와 처자식, 친구와 동료들은 그를 반기지 않았으며, 그는 그 일로 인해 어떤 행복이나 기쁨도 얻지 못했습니다. 그러나 금 짐을 지고 온 친구의 부모와 처자식, 친구와 동료들은 그를 크게 반겼으며, 그는 그 일로 인해 행복과 기쁨을 얻었습니다. 군주여, 이와 같이 그대도 삼 짐을 고집하는 사람과 같다고 생각됩니다. 군주여, 그 사악한 견해를 포기하십시오. 군주여, 그 사악한 견해를 포기하십시오. 그것이 그대에게 오랜 세월 불이익과 고통이 되지 않게 하십시오.”

สรณคมนํ

귀의함

๔๓๗. ‘‘ปุริเมเนว [Pg.279] อหํ โอปมฺเมน โภโต กสฺสปสฺส อตฺตมโน อภิรทฺโธ. อปิ จาหํ อิมานิ วิจิตฺรานิ ปญฺหาปฏิภานานิ โสตุกาโม เอวาหํ ภวนฺตํ กสฺสปํ ปจฺจนีกํ กาตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป, อภิกฺกนฺตํ, โภ กสฺสป. เสยฺยถาปิ, โภ กสฺสป, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ เอวเมวํ โภตา กสฺสเปน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กสฺสป, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กสฺสโป ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ.

437. “카사파 존자시여, 저는 사실 첫 번째 비유만으로도 이미 존자님의 말씀에 만족하고 기뻐했습니다. 다만 저는 존자님의 이 다채로운 반론들을 더 듣고 싶어서 존자님께 반대하는 입장을 취했던 것입니다. 경이롭습니다, 카사파 존자시여! 경이롭습니다, 카사파 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비춰 주듯, 카사파 존자께서는 여러 가지 방법으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 카사파 존자의 스승이신 고타마 세존께 귀의하고, 법과 비구 승가에 귀의합니다. 카사파 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다하는 날까지 귀의한 재가신자로 받아 주십시오.”

‘‘อิจฺฉามิ จาหํ, โภ กสฺสป, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุสาสตุ มํ ภวํ กสฺสโป, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

존자 카사파여, 저는 큰 제사를 올리고자 합니다. 저에게 오랜 세월 동안 이익과 행복이 될 제사에 대해 존자 카사파께서 저를 지도해 주십시오.

ยญฺญกถา

제사에 관한 이야기

๔๓๘. ‘‘ยถารูเป โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ทุกฺเขตฺเต ทุพฺภูเม อวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐาเปยฺย ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ อสารทานิ อสุขสยิตานิ. เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ คาโว วา หญฺญนฺติ, อเชฬกา วา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา วา หญฺญนฺติ, วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐี มิจฺฉาสงฺกปฺปา มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺตา มิจฺฉาอาชีวา มิจฺฉาวายามา มิจฺฉาสตี [Pg.280] มิจฺฉาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

438. 라잔냐여, 소나 염소, 닭이나 돼지가 죽임을 당하고, 여러 생명들이 파괴에 이르는 그러한 제사, 그리고 그 제사를 받는 자들이 그릇된 견해, 그릇된 사유, 그릇된 말, 그릇된 행위, 그릇된 생계, 그릇된 노력, 그릇된 마음챙김, 그릇된 삼매를 가진 자들이라면, 라잔냐여, 그러한 제사는 큰 과보가 없고 큰 공덕이 없으며 큰 광채가 없고 큰 보급이 없습니다. 라잔냐여, 마치 농부가 씨앗과 쟁기를 가지고 숲으로 들어가는 것과 같습니다. 그가 그곳의 척박한 땅, 고르지 못한 땅, 그루터기와 가시가 제거되지 않은 나쁜 논밭에, 부서지고 썩고 바람과 햇볕에 상하고 알맹이가 없으며 잘 보관되지 않은 씨앗들을 심는다고 합시다. 그리고 하늘에서도 때맞추어 비를 충분히 내려주지 않는다면, 그 씨앗들이 성장하고 번식하고 무성해지겠습니까? 또한 농부가 풍성한 결실을 얻겠습니까? “존자 카사파여, 그렇지 않습니다.” 라잔냐여, 그와 마찬가지로 소나 염소, 닭이나 돼지가 죽임을 당하고, 여러 생명들이 파괴에 이르는 그러한 제사, 그리고 그 제사를 받는 자들이 그릇된 견해, 그릇된 사유, 그릇된 말, 그릇된 행위, 그릇된 생계, 그릇된 노력, 그릇된 마음챙김, 그릇된 삼매를 가진 자들이라면, 라잔냐여, 그러한 제사는 큰 과보가 없고 큰 공덕이 없으며 큰 광채가 없고 큰 보급이 없습니다.

‘‘ยถารูเป จ โข, ราชญฺญ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร. เสยฺยถาปิ, ราชญฺญ, กสฺสโก พีชนงฺคลํ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ สุเขตฺเต สุภูเม สุวิหตขาณุกณฺฏเก พีชานิ ปติฏฺฐเปยฺย อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ. เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อปิ นุ ตานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ, กสฺสโก วา วิปุลํ ผลํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ กสฺสป’’. ‘‘เอวเมว โข, ราชญฺญ, ยถารูเป ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา วา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชนฺติ, ปฏิคฺคาหกา จ โหนฺติ สมฺมาทิฏฺฐี สมฺมาสงฺกปฺปา สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺตา สมฺมาอาชีวา สมฺมาวายามา สมฺมาสตี สมฺมาสมาธี, เอวรูโป โข, ราชญฺญ, ยญฺโญ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’ติ.

라잔냐여, 소나 염소, 닭이나 돼지가 죽임을 당하지 않고, 여러 생명들이 파괴에 이르지 않는 그러한 제사, 그리고 그 제사를 받는 자들이 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 노력, 바른 마음챙김, 바른 삼매를 가진 자들이라면, 라잔냐여, 그러한 제사는 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며 큰 광채가 있고 큰 보급이 있습니다. 라잔냐여, 마치 농부가 씨앗과 쟁기를 가지고 숲으로 들어가는 것과 같습니다. 그가 그곳의 기름진 땅, 평탄한 땅, 그루터기와 가시가 잘 제거된 좋은 논밭에, 부서지지 않고 썩지 않았으며 바람과 햇볕에 상하지 않고 알맹이가 있으며 잘 보관된 씨앗들을 심는다고 합시다. 그리고 하늘에서도 때맞추어 비를 충분히 내려준다면, 그 씨앗들이 성장하고 번식하고 무성해지겠습니까? 또한 농부가 풍성한 결실을 얻겠습니까? “존자 카사파여, 그렇습니다.” 라잔냐여, 그와 마찬가지로 소나 염소, 닭이나 돼지가 죽임을 당하지 않고, 여러 생명들이 파괴에 이르지 않는 그러한 제사, 그리고 그 제사를 받는 자들이 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 노력, 바른 마음챙김, 바른 삼매를 가진 자들이라면, 라잔냐여, 그러한 제사는 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며 큰 광채가 있고 큰 보급이 있습니다.

อุตฺตรมาณววตฺถุ

웃타라 청년 이야기

๔๓๙. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ ทานํ ปฏฺฐเปสิ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ. ตสฺมึ โข ปน ทาเน อุตฺตโร นาม มาณโว วาวโฏ อโหสิ. โส ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’นฺติ. อสฺโสสิ โข ปายาสิ ราชญฺโญ – ‘‘อุตฺตโร กิร มาณโว ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสติ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ. อถ [Pg.281] โข ปายาสิ ราชญฺโญ อุตฺตรํ มาณวํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ทานํ ทตฺวา เอวํ อนุทฺทิสสิ – ‘อิมินาหํ ทาเนน ปายาสึ ราชญฺญเมว อิมสฺมึ โลเก สมาคจฺฉึ, มา ปรสฺมิ’นฺติ? นนุ มยํ, ตาต อุตฺตร, ปุญฺญตฺถิกา ทานสฺเสว ผลํ ปาฏิกงฺขิโน’’ติ? ‘‘โภโต โข ทาเน เอวรูปํ โภชนํ ทียติ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ, ยํ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ภุญฺชิตุํ, โธรกานิ จ วตฺถานิ คุฬวาลกานิ, ยานิ ภวํ ปาทาปิ น อิจฺเฉยฺย สมฺผุสิตุํ, กุโต ปริทหิตุํ. ภวํ โข ปนมฺหากํ ปิโย มนาโป, กถํ มยํ มนาปํ อมนาเปน สํโยเชมา’’ติ? ‘‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, ยาทิสาหํ โภชนํ ภุญฺชามิ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปหิ. ยาทิสานิ จาหํ วตฺถานิ ปริทหามิ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อุตฺตโร มาณโว ปายาสิสฺส ราชญฺญสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ยาทิสํ โภชนํ ปายาสิ ราชญฺโญ ภุญฺชติ, ตาทิสํ โภชนํ ปฏฺฐเปสิ. ยาทิสานิ จ วตฺถานิ ปายาสิ ราชญฺโญ ปริทหติ, ตาทิสานิ จ วตฺถานิ ปฏฺฐเปสิ.

439. 그때 파야시 라잔냐는 사문, 바라문, 빈민, 여행자, 걸인들에게 보시를 베풀기 시작했습니다. 그 보시에서는 부스러기 쌀밥과 신맛 나는 미음 같은 음식이 주어졌고, 거친 천으로 만든 매듭 있는 옷들이 주어졌습니다. 그 보시에서 웃타라라는 이름의 청년이 관리자로 있었습니다. 그는 보시를 집행한 뒤 이렇게 발원했습니다. “이 보시로 인하여 제가 이 세상에서만 파야시 라잔냐를 만나고, 저 세상에서는 만나지 않기를!” 파야시 라잔냐는 웃타라 청년이 보시를 올린 뒤 그렇게 발원한다는 말을 들었습니다. 이에 파야시 라잔냐는 웃타라 청년을 불러 이렇게 말했습니다. “웃타라 청년아, 네가 보시를 올린 뒤 정말로 ‘이 보시로 인하여 제가 이 세상에서만 파야시 라잔냐를 만나고, 저 세상에서는 만나지 않기를’이라고 발원하였느냐?” “그렇습니다, 주인님.” “웃타라 청년아, 너는 어찌하여 그렇게 발원하였느냐? 우리도 공덕을 바라고 보시의 과보를 기대하는 자들이 아니냐?” “주인님의 보시에는 부스러기 쌀밥과 신맛 나는 미음 같은 음식이 제공되는데, 그것은 주인님께서 발로 건드리는 것조차 원치 않으실 것들입니다. 하물며 잡수시는 것이야 말해 무엇하겠습니까. 또한 거친 천으로 만든 매듭 있는 옷들이 제공되는데, 그것은 주인님께서 발로 건드리는 것조차 원치 않으실 것들입니다. 하물며 입으시는 것이야 말해 무엇하겠습니까. 주인님은 저희에게 사랑스럽고 마음에 드시는 분인데, 저희가 어찌 마음에 드는 분에게 마음에 들지 않는 업을 연결해 드리겠습니까?” “그렇다면 웃타라 청년아, 내가 먹는 것과 같은 종류의 음식을 준비하고, 내가 입는 것과 같은 종류의 옷들을 준비하도록 하여라.” “알겠습니다, 주인님.” 웃타라 청년은 파야시 라잔냐의 말에 응낙하고, 파야시 라잔냐가 먹는 것과 같은 음식을 준비하고 파야시 라잔냐가 입는 것과 같은 옷들을 준비했습니다.

๔๔๐. อถ โข ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชิ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว. โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ.

440. 그 후 파야시 라잔냐는 성의 없이 보시를 베풀고, 자신의 손으로 직접 주지 않았으며, 존중하는 마음 없이 보시를 베풀고, 버리듯이 보시를 베푼 까닭에, 몸이 무너져 죽은 뒤에 사대천왕의 천신들 무리에 있는 텅 빈 세리사카 궁전에 태어났습니다. 그러나 그 보시의 관리자였던 웃타라 청년은 성의 있게 보시를 베풀고, 자신의 손으로 직접 주었으며, 존중하는 마음으로 보시를 베풀고, 버리듯이 하지 않고 보시를 베푼 까닭에, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계인 삼십삼천의 천신들 무리에 태어났습니다.

ปายาสิเทวปุตฺโต

파야시 천자(天子)

๔๔๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ควมฺปติ อภิกฺขณํ สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ ทิวาวิหารํ คจฺฉติ. อถ โข ปายาสิ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา ควมฺปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ควมฺปตึ อภิวาเทตฺวา [Pg.282] เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ปายาสึ เทวปุตฺตํ อายสฺมา ควมฺปติ เอตทโวจ – ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปายาสิ ราชญฺโญ’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสิ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’’ติ? ‘‘สจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํทิฏฺฐิโก อโหสึ – ‘อิติปิ นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’ติ. อปิ จาหํ อยฺเยน กุมารกสฺสเปน เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวจิโต’’ติ. ‘‘โย ปน เต, อาวุโส, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส กุหึ อุปปนฺโน’’ติ? ‘‘โย เม, ภนฺเต, ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. อหํ ปน, ภนฺเต, อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. เตน หิ, ภนฺเต ควมฺปติ, มนุสฺสโลกํ คนฺตฺวา เอวมาโรเจหิ – ‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’’นฺติ.

441. 그 무렵 존자 가왐빠띠는 낮 동안 머물기 위해 수종이 없는 텅 빈 세리사까 궁전으로 자주 가곤 했습니다. 그때 빠야시 천신이 존자 가왐빠띠가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 가왐빠띠에게 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰습니다. 한쪽 곁에 선 빠야시 천신에게 존자 가왐빠띠는 이렇게 말했습니다. "도반이여, 그대는 누구입니까?" "존자시여, 저는 빠야시 왕족입니다." "도반이여, 그대는 전부터 다음과 같은 견해를 가지고 있지 않았습니까? '이런 저런 이유로 저세상은 존재하지 않고, 화생하는 중생도 없으며, 선행과 악행의 결과인 과보도 없다'라고 말입니다." "존자시여, 참으로 저는 그러한 견해를 가지고 있었습니다. 그러나 저는 존자 꾸마라 까싸빠에 의해 그 악한 견해로부터 벗어날 수 있었습니다." "도반이여, 그대의 보시를 관리했던 웃따라라는 청년은 어디에 태어났습니까?" "존자시여, 제 보시를 관리했던 웃따라 청년은 정성껏 보시하고, 자신의 손으로 직접 보시하고, 공경하는 마음으로 보시하고, 버리듯 하지 않고 보시한 공덕으로, 몸이 무너져 죽은 뒤 행복한 곳인 천상 세계에 도달하여 따와띵사(삼십삼천) 신들의 일원이 되었습니다. 그러나 존자시여, 저는 정성 없이 보시하고, 자신의 손으로 직접 하지 않고, 공경하는 마음 없이 보시하고, 버리듯 보시했기 때문에, 몸이 무너져 죽은 뒤 사천왕천 신들의 일원이 되어 이 텅 빈 세리사까 궁전에 태어났습니다. 그러니 가왐빠띠 존자시여, 인간 세상에 가셔서 이와 같이 전해 주십시오. '정성껏 보시하십시오. 자신의 손으로 직접 보시하십시오. 공경하는 마음으로 보시하십시오. 버리듯 하지 말고 보시하십시오. 빠야시 왕족은 정성 없이 보시하고, 자신의 손으로 직접 하지 않고, 공경하는 마음 없이 보시하고, 버리듯 보시했기 때문에, 몸이 무너져 죽은 뒤 사천왕천의 텅 빈 세리사까 궁전에 태어났습니다. 그러나 그의 보시를 관리했던 웃따라 청년은 정성껏 보시하고, 자신의 손으로 직접 보시하고, 공경하는 마음으로 보시하고, 버리듯 하지 않고 보시한 공덕으로, 몸이 무너져 죽은 뒤 행복한 곳인 천상 세계에 도달하여 따와띵사 신들의 일원이 되었습니다'라고 말입니다."

อถ โข อายสฺมา ควมฺปติ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘‘สกฺกจฺจํ ทานํ เทถ, สหตฺถา ทานํ เทถ, จิตฺตีกตํ ทานํ เทถ, อนปวิทฺธํ ทานํ เทถ. ปายาสิ ราชญฺโญ อสกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา อสหตฺถา ทานํ ทตฺวา อจิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปนฺโน สุญฺญํ เสรีสกํ วิมานํ. โย ปน ตสฺส ทาเน วาวโฏ อโหสิ อุตฺตโร [Pg.283] นาม มาณโว, โส สกฺกจฺจํ ทานํ ทตฺวา สหตฺถา ทานํ ทตฺวา จิตฺตีกตํ ทานํ ทตฺวา อนปวิทฺธํ ทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยต’’นฺติ.

그 후 존자 가왐빠띠는 인간 세상에 와서 이와 같이 전했습니다. "정성껏 보시하십시오. 자신의 손으로 직접 보시하십시오. 공경하는 마음으로 보시하십시오. 버리듯 하지 말고 보시하십시오. 빠야시 왕족은 정성 없이 보시하고, 자신의 손으로 직접 하지 않고, 공경하는 마음 없이 보시하고, 버리듯 보시했기 때문에, 몸이 무너져 죽은 뒤 사천왕천의 텅 빈 세리사까 궁전에 태어났습니다. 그러나 그의 보시를 관리했던 웃따라 청년은 정성껏 보시하고, 자신의 손으로 직접 보시하고, 공경하는 마음으로 보시하고, 버리듯 하지 않고 보시한 공덕으로, 몸이 무너져 죽은 뒤 행복한 곳인 천상 세계에 도달하여 따와띵사 신들의 일원이 되었습니다."

ปายาสิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

열 번째 빠야시 경이 끝났다.

มหาวคฺโค นิฏฺฐิโต.

대품(마하왁가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

มหาปทาน นิทานํ, นิพฺพานญฺจ สุทสฺสนํ;

ชนวสภ โควินฺทํ, สมยํ สกฺกปญฺหกํ;

มหาสติปฏฺฐานญฺจ, ปายาสิ ทสมํ ภเว.

마하빠다나 경, 마하니다나 경, 마하빠리니빠나 경과 마하수다싸나 경, 자나와사바 경, 마하고윈다 경, 마하사마야 경, 사까빤하 경, 마하사띠빳따나 경, 그리고 열 번째가 빠야시 경이다.

มหาวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

마하왁가빨리(대품 성전)가 끝났다.