| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ทีฆนิกาโย ལུང་རིང་པོ། สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྡེ། ๑. พฺรหฺมชาลสุตฺตํ ༡. ཚངས་པའི་དྲ་བའི་མདོ། ปริพฺพาชกกถา ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་གཏམ། ๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. สุปฺปิโยปิ โข ปริพฺพาชโก อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ สทฺธึ อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวน. ตตฺร สุทํ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติห เต อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ༡. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་གྱི་ལམ་ཆེན་པོར་གཤེགས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡ་ཡང་རང་གི་སློབ་མ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་གྱི་ལམ་ཆེན་པོར་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ན་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡའི་སློབ་མ་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་ནི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མངོན་སུམ་དུ་འགལ་བར་སྨྲ་ཞིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱི་བཞིན་ཕྱི་བཞིན་དུ་འབྲང་བར་བྱེད་དོ། ། ๒. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. สุปฺปิโยปิ โข ปริพฺพาชโก อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวน. ตตฺรปิ สุทํ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส [Pg.2] อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติห เต อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา วิหรนฺติ. ༢. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀའི་རྒྱལ་པོའི་ཁང་པར་མཚན་གཅིག་བཞུགས་པར་གཤེགས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡ་ཡང་རང་གི་སློབ་མ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀའི་རྒྱལ་པོའི་ཁང་པར་མཚན་གཅིག་གནས་པར་ཕྱིན་ཏོ། །དེ་ནའང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡའི་སློབ་མ་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་ནི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མངོན་སུམ་དུ་འགལ་བར་སྨྲ་ཞིང་གནས་སོ། ། ๓. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐิตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยํ สงฺขิยธมฺโม อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา สุปฺปฏิวิทิตา. อยญฺหิ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติหเม อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ༣. དེ་ནས་དགེ་སློང་མང་པོ་ཞིག་ནམ་ལངས་པའི་དུས་སུ་ལངས་ཏེ། འདུ་ཁང་ཟླུམ་པོར་འཁོད་ཅིང་འདུས་པ་ན། གཏམ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་སྟེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །བཅོམ་ལྡན་འདས་མཁྱེན་པ་དང་གཟིགས་པ་དང་ལྡན་པ། དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཐ་དད་པ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཏོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །བཀྲ་ཤིས་པ་ཞིག་གོ །འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡའི་སློབ་མ་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་ནི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མངོན་སུམ་དུ་འགལ་བར་སྨྲ་ཞིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱི་བཞིན་ཕྱི་བཞིན་དུ་འབྲང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སོ། ། ๔. อถ โข ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ สงฺขิยธมฺมํ วิทิตฺวา เยน มณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐิตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยํ สงฺขิยธมฺโม อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา สุปฺปฏิวิทิตา. อยญฺหิ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติหเม อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต [Pg.3] อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ. ༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་གཏམ་དེ་མཁྱེན་ནས། འདུ་ཁང་ཟླུམ་པོ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་ཏེ། གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། །བཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་ཅི་ཞིག་གླེང་ཞིང་འཁོད་དེ། ཁྱེད་ཀྱི་བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་གང་ཞིག་མ་རྫོགས་པར་ལུས་སོ། །” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། འདིར་བདག་ཅག་ནམ་ལངས་པའི་དུས་སུ་ལངས་ཏེ། འདུ་ཁང་ཟླུམ་པོར་འཁོད་ཅིང་འདུས་པ་ན། གཏམ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །བཅོམ་ལྡན་འདས་མཁྱེན་པ་དང་གཟིགས་པ་དང་ལྡན་པ། དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཐ་དད་པ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཏོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །བཀྲ་ཤིས་པ་ཞིག་གོ །འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་པྲི་ཡའི་སློབ་མ་ཁྱེའུ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་ནི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། ཆོས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད། དགེ་འདུན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མངོན་སུམ་དུ་འགལ་བར་སྨྲ་ཞིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱི་བཞིན་ཕྱི་བཞིན་དུ་འབྲང་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་སོ། །བཙུན་པ། འདི་ནི་བདག་ཅག་གི་བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་མ་རྫོགས་པར་ལུས་པ་ལགས་ན། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ཏོ། །” ๕. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ น อาฆาโต น อปฺปจฺจโย น เจตโส อนภิรทฺธิ กรณียา. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ กุปิตา วา อนตฺตมนา วา, ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ กุปิตา วา อนตฺตมนา วา, อปิ นุ ตุมฺเห ปเรสํ สุภาสิตํ ทุพฺภาสิตํ อาชาเนยฺยาถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ อภูตํ อภูตโต นิพฺเพเฐตพฺพํ – ‘อิติเปตํ อภูตํ, อิติเปตํ อตจฺฉํ, นตฺถิ เจตํ อมฺเหสุ, น จ ปเนตํ อมฺเหสุ สํวิชฺชตี’ติ. ༥. “དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་ན། དེ་ལ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། སེམས་མི་དགའ་བར་མི་བྱའོ། །དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་ན། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་དེ་ལ་ཁྲོ་བའམ་ཡིད་མི་བདེ་བར་གྱུར་ན། དེས་ཁྱེད་རང་ཉིད་ལ་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་ན། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་ཁྲོ་བའམ་ཡིད་མི་བདེ་བར་གྱུར་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ལེགས་པར་སྨྲས་པ་དང་ཉེས་པར་སྨྲས་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་རམ།” “བཙུན་པ། དེ་ནི་མི་སྲིད་དོ། །” “དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་ན། དེ་ལ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་བཟློག་པར་བྱ་སྟེ། ‘འདི་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །འདི་ནི་མི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་བདག་ཅག་ལ་མེད་དོ། །བདག་ཅག་ལ་འདི་ལྟ་བུ་མི་དམིགས་སོ་’ཞེས་བྱའོ། །” ๖. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ น อานนฺโท น โสมนสฺสํ น เจตโส อุปฺปิลาวิตตฺตํ กรณียํ. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ อานนฺทิโน สุมนา อุปฺปิลาวิตา ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ ภูตํ ภูตโต ปฏิชานิตพฺพํ – ‘อิติเปตํ ภูตํ, อิติเปตํ ตจฺฉํ, อตฺถิ เจตํ อมฺเหสุ, สํวิชฺชติ จ ปเนตํ อมฺเหสู’ติ. ༦. “དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། དེ་ལ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བ་དང་། ཡིད་རངས་པ་དང་། སེམས་ཁེངས་པར་མི་བྱའོ། །དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་དགའ་ཞིང་ཡིད་རངས་ལ་སེམས་ཁེངས་པར་གྱུར་ན། དེས་ཁྱེད་རང་ཉིད་ལ་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག །གཞན་དག་གིས་ང་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། ཆོས་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་དམ། དགེ་འདུན་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། དེ་ལ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། ‘འདི་ནི་བྱུང་བའོ། །འདི་ནི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་བདག་ཅག་ལ་ཡོད་དོ། །བདག་ཅག་ལ་འདི་ལྟ་བུ་དམིགས་སོ་’ཞེས་བྱའོ། །” จูฬสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་ཆུང་ངུ། ๗. ‘‘อปฺปมตฺตกํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. กตมญฺจ ตํ, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย? ༧. “དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཆུང་ངུ་དང་དམན་པ་ཙམ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཆུང་ངུ་དང་དམན་པ་དེ་གང་ཞེ་ན།” ๘. ‘‘‘ปาณาติปาตํ [Pg.4] ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม นิหิตทณฺโฑ, นิหิตสตฺโถ, ลชฺชี, ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตี’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༨. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། ཆད་པ་བཞག་པ། མཚོན་ཆ་བཞག་པ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ལ་གཞོལ་བར་གནས་སོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ‘‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรตี’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སྤངས་ཏེ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། བྱིན་པ་ལེན་པ། བྱིན་པ་ལ་རེ་བ། མི་རྐུ་བར་གཙང་བར་གནས་སོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ‘‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี สมโณ โคตโม อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤངས་ཏེ། ཚངས་པར་སྤྱོད་ཅིང་། དབེན་པར་གནས་ལ། གྲོང་གི་ཆོས་འཁྲིག་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ๙. ‘‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺสา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༩. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤངས་ཏེ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། བདེན་པར་སྨྲ་བ། བདེན་པ་ལ་གནས་པ། བརྟན་པ། ཡིད་བརྟན་རུང་བ། འཇིག་རྟེན་ལ་མི་བསླུ་བའོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ‘‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་སྤངས་ཏེ། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། འདི་ནས་ཐོས་ནས་དེ་དག་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དེར་མི་སྨྲ་ལ། དེ་ནས་ཐོས་ནས་འདི་དག་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མི་སྨྲའོ། །འདི་ལྟར་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་མཐུན་པར་བྱེད་ཅིང་། མཐུན་པ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་འཛིན་ལ། མཐུན་པ་ལ་དགའ་ཞིང་། མཐུན་པ་ལ་རྩེ་བ། མཐུན་པ་ལ་མགུ་བ། མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྨྲའོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ‘‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม, ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤངས་ཏེ། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། ཚིག་གང་ཞིག་སྐྱོན་མེད་པ། རྣ་བར་སྙན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བ། སྙིང་ལ་འཇུག་པ། ཡུལ་མིའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དགའ་བར་བྱེད་པ། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲའོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ‘‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิต’นฺติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པ་སྤངས་ཏེ། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། དུས་སུ་སྨྲ་བ། བདེན་པར་སྨྲ་བ། དོན་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། འདུལ་བ་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། དུས་སུ་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ། མཐའ་དང་ལྡན་པ། དོན་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ལ་གཟུང་བར་འོས་པའི་ཚིག་སྨྲའོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྨྲའོ། །” ๑๐. ‘พีชคามภูตคามสมารมฺภา [Pg.5] ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว…เป…. ༡༠. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་དང་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཚོགས་འཇིག་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་དག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་... ཞེས་སོ། །” ‘‘‘เอกภตฺติโก สมโณ โคตโม รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཟས་ཐུན་གཅིག་ཁོ་ན་ཟ་ཞིང་། མཚན་མོ་ཟ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ལ། དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་ཟ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་དང་། བྱུག་པ་འཆང་བ་དང་། རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་དང་། སྤྲས་པའི་གནས་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འབྲུ་རྗེན་པ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཤ་རྗེན་པ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. “‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བུད་མེད་དང་བུ་མོ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་གོ་’... ཞེས་སོ། །” ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོ་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ར་དང་ལུག་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བྱ་སྲེག་པ་དང་ཕག་པ་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། རྟ་རྒོད་མ་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཞིང་དང་ས་གཞི་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་ལུང་སྐྱེལ་བའི་བརྩོན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཉོ་ཚོང་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྲང་ཟོལ་དང་། ཟངས་གཞོང་ཟོལ་དང་། འབོ་ཟོལ་གྱིས་མགོ་སྐོར་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม…. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཕག་གུས་ལྐོག་རྔན་ལེན་པ་དང་། གཡོ་སྒྱུས་བསླུ་བ་དང་། ཟོལ་སྦྱོར་གྱི་གྱ་གྱུའི་ལས་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ལམ་མཐིལ་དུ་ཇག་བཅོམ་བྱེད་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་འཕྲོག་པ་དང་། བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། จูฬสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་ཆུང་ངུའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། มชฺฌิมสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་འབྲིང་གི་སྐབས། ๑๑. ‘‘‘ยถา [Pg.6] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ พีชคามภูตคามสมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ ; อิติ เอวรูปา พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༡. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བའི་ས་བོན་དང་། སྡོང་པོའི་ས་བོན་དང་། ཚིགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། རྩེ་མོའི་ས་བོན་དང་། ལྔ་པ་ས་བོན་གྱི་ས་བོན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་བུའི་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་དང་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཚོགས་འཇིག་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๒. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อนฺนสนฺนิธึ ปานสนฺนิธึ วตฺถสนฺนิธึ ยานสนฺนิธึ สยนสนฺนิธึ คนฺธสนฺนิธึ อามิสสนฺนิธึ อิติ วา อิติ เอวรูปา สนฺนิธิการปริโภคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༢. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟས་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། བཏུང་བ་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། གོས་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། བཞོན་པ་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། ཉལ་ཁྲི་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། སྤོས་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། ཟང་ཟིང་གསོག་འཇོག་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་གསོག་འཇོག་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་གསོག་འཇོག་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๓. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิสูกทสฺสนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – นจฺจํ คีตํ วาทิตํ เปกฺขํ อกฺขานํ ปาณิสฺสรํ เวตาฬํ กุมฺภถูณํ โสภนกํ จณฺฑาลํ วํสํ โธวนํ หตฺถิยุทฺธํ อสฺสยุทฺธํ มหึสยุทฺธํ อุสภยุทฺธํ อชยุทฺธํ เมณฺฑยุทฺธํ กุกฺกุฏยุทฺธํ วฏฺฏกยุทฺธํ ทณฺฑยุทฺธํ มุฏฺฐิยุทฺธํ นิพฺพุทฺธํ อุยฺโยธิกํ พลคฺคํ เสนาพฺยูหํ อนีกทสฺสนํ อิติ วา อิติ เอวรูปา วิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༣. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ཟློས་གར་དང་། སྒྲུང་གཏམ་དང་། ལག་རྡེབ་དང་། ཕེག་རྡེབ་དང་། རྔ་ཟླུམ་དང་། མཛེས་ཆས་སྤྲས་པའི་གར་དང་། ལྕགས་གོང་རྩེད་མོ་དང་། སྨྱུག་རྩེར་འཛེག་པའི་རྩེད་མོ་དང་། རུས་པ་བཀྲུ་བའི་རྩེད་མོ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་འཐབ་པ་དང་། རྟ་འཐབ་པ་དང་། མ་ཧེ་འཐབ་པ་དང་། ཁྱུ་མཆོག་འཐབ་པ་དང་། ར་འཐབ་པ་དང་། ལུག་འཐབ་པ་དང་། བྱ་སྲེག་འཐབ་པ་དང་། སྲེག་པ་འཐབ་པ་དང་། དབྱུག་རྩེད་དང་། ཁུ་ཚུར་འཐབ་པ་དང་། སྦྲན་འཛིང་དང་། དམག་འཐབ་པ་དང་། དམག་སྒར་བཤར་བ་དང་། དམག་དཔུང་བཀོད་པ་དང་། དམག་ཚོགས་ལྟ་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๔. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐปทํ ทสปทํ อากาสํ ปริหารปถํ สนฺติกํ ขลิกํ ฆฏิกํ สลากหตฺถํ อกฺขํ ปงฺคจีรํ วงฺกกํ โมกฺขจิกํ จิงฺคุลิกํ ปตฺตาฬฺหกํ รถกํ ธนุกํ อกฺขริกํ มเนสิกํ ยถาวชฺชํ อิติ [Pg.7] วา อิติ เอวรูปา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༤. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་མངས་རེ་མིག་བརྒྱད་པ་དང་། རེ་མིག་བཅུ་པ་དང་། ནམ་མཁར་རྩེ་བའི་མིག་མངས་དང་། ས་ལ་རི་མོ་བྲིས་ཏེ་རྩེ་བ་དང་། རྡེའུ་རྩེད་དང་། ཆོ་ལོ་འཕེན་པ་དང་། དབྱུག་ཆུང་རྡེག་རྩེད་དང་། ལག་པའི་རི་མོ་རྩེད་མོ་དང་། གོང་བུ་རྩེད་མོ་དང་། ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་གླིང་བུ་དང་། ཐོང་གཤོལ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། མགོ་མཇུག་ལྡོག་པའི་རྩལ་རྩེད་དང་། རླུང་འཁོར་གྱིས་རྩེ་བ་དང་། ལོ་མའི་ཕོར་པས་འཇལ་རྩེད་དང་། ཤིང་རྟ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། གཞུ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། ཡི་གེ་གབ་ཚིག་རྩེད་མོ་དང་། བསམ་པ་ཤེས་པའི་རྩེད་མོ་དང་། དབང་པོ་མ་ཚང་བའི་ཟློས་གར་རྩེད་མོ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཆོ་ལོ་དང་བག་མེད་པའི་རྩེད་མོ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོ་ལོ་དང་བག་མེད་པའི་རྩེད་མོ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๕. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทึ ปลฺลงฺกํ โคนกํ จิตฺตกํ ปฏิกํ ปฏลิกํ ตูลิกํ วิกติกํ อุทฺทโลมึ เอกนฺตโลมึ กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณึ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ อิติ วา อิติ เอวรูปา อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༥. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་། སེང་གེའི་རྐང་པ་ཅན་གྱི་ཁྲི་དང་། ཟངས་མ་རྩིད་རིང་གི་ས་གདན་དང་། རི་མོ་བཀྲ་བའི་བལ་གྱི་ས་གདན་དང་། བལ་གྱི་ས་གདན་དཀར་པོ་དང་། མེ་ཏོག་གི་རི་མོ་ཅན་གྱི་བལ་གྱི་ས་གདན་དང་། ཤིང་བལ་བཅུག་པའི་མལ་སྟན་དང་། གཅན་གཟན་གྱི་གཟུགས་རིས་ཅན་གྱི་བལ་གྱི་ས་གདན་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཟར་བབ་ཅན་གྱི་བལ་གྱི་ས་གདན་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟར་བབ་ཅན་གྱི་བལ་གྱི་ས་གདན་དང་། གསེར་སྐུད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་དར་གྱི་ས་གདན་དང་། དར་གོས་ཀྱི་ས་གདན་དང་། བལ་གྱི་ས་གདན་ཆེན་པོ་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་སྒ་གདན་དང་། རྟའི་སྒ་གདན་དང་། ཤིང་རྟའི་སྒ་གདན་དང་། གཟིག་ལྤགས་ཀྱི་ས་གདན་དང་། ཀ་ད་ལི་མིག་གི་པགས་པའི་ས་གདན་མཆོག་དང་། བླ་རེ་དམར་པོ་དང་བཅས་པ་དང་། མགོ་མཇུག་གཉིས་ཀར་སྔས་དམར་པོ་ཅན་གྱི་ཉལ་ཁྲི་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་ཉལ་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་ཉལ་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๖. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อุจฺฉาทนํ ปริมทฺทนํ นฺหาปนํ สมฺพาหนํ อาทาสํ อญฺชนํ มาลาคนฺธวิเลปนํ มุขจุณฺณํ มุขเลปนํ หตฺถพนฺธํ สิขาพนฺธํ ทณฺฑํ นาฬิกํ อสึ ฉตฺตํ จิตฺรุปาหนํ อุณฺหีสํ มณึ วาลพีชนึ โอทาตานิ วตฺถานิ ทีฆทสานิ อิติ วา อิติ เอวรูปา มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༦. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་པ་དང་། དྲིལ་ཕྱིས་བྱེད་པ་དང་། ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་། ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་དང་། མེ་ལོང་ལ་ལྟ་བ་དང་། མིག་སྨན་བྱུག་པ་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་དང་། བྱུག་པ་དང་། གདོང་ཕྱེ་བྱུག་པ་དང་། གདོང་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་པ་དང་། ལག་གདུབ་འདོགས་པ་དང་། གཙུག་ཕུད་འཆིང་བ་དང་། འཁར་བ་འཆང་བ་དང་། སྨན་སྣོད་འཆང་བ་དང་། རལ་གྲི་འཆང་བ་དང་། གདུགས་ཐོགས་པ་དང་། ལྷམ་མཛེས་པོ་གྱོན་པ་དང་། དཔྲལ་རྒྱན་འཆིང་བ་དང་། གཙུག་གི་ནོར་བུ་འཆང་བ་དང་། རྔ་མ་གཡབ་འཆང་བ་དང་། ཟར་བབ་རིང་པོ་ཅན་གྱི་གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་བརྒྱན་པ་དང་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་གནས་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་བརྒྱན་པ་དང་མཛེས་པར་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๗. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานกถาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༧. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་གཏམ་དང་། རྐུན་པོའི་གཏམ་དང་། བློན་པོ་ཆེན་པོའི་གཏམ་དང་། དམག་དཔུང་གི་གཏམ་དང་། འཇིགས་པའི་གཏམ་དང་། གཡུལ་འགྱེད་པའི་གཏམ་དང་། ཟས་ཀྱི་གཏམ་དང་། བཏུང་བའི་གཏམ་དང་། གོས་ཀྱི་གཏམ་དང་། ཉལ་ཁྲིའི་གཏམ་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་བའི་གཏམ་དང་། སྤོས་ཀྱི་གཏམ་དང་། གཉེན་འབྲེལ་གྱི་གཏམ་དང་། བཞོན་པའི་གཏམ་དང་། གྲོང་གི་གཏམ་དང་། གྲོང་རྡལ་གྱི་གཏམ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ་དང་། ཡུལ་འཁོར་གྱི་གཏམ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ་དང་། དཔའ་བོའི་གཏམ་དང་། ལམ་སྲང་གི་གཏམ་དང་། ཆུ་ཁའི་གཏམ་དང་། སྔོན་གྱི་གཤིན་པོའི་གཏམ་དང་། སྣ་ཚོགས་པའི་གཏམ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་གཏམ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་གཏམ་དང་། འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་གཏམ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་པའི་གཏམ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་པའི་གཏམ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๘. ‘‘‘ยถา [Pg.8] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิคฺคาหิกกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ, มิจฺฉา ปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมา ปฏิปนฺโน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย วิคฺคาหิกกถาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༨. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་མི་ཤེས། ངས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ཤེས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས། ཁྱོད་ནི་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན། ང་ནི་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན། ངའི་ཚིག་ནི་འབྲེལ་ཆགས་པ་ཡིན། ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་ནི་འབྲེལ་མ་ཆགས་པ་ཡིན། སྔོན་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྗེས་སུ་བརྗོད། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་སྔོན་ལ་བརྗོད། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་གོམས་པ་ནི་ལོག་པར་གྱུར། ཁྱོད་ཀྱི་སྨྲ་བ་ལ་སྐྱོན་བཙུགས། ཁྱོད་ནི་ཚར་བཅད་པ་ཡིན། རང་གི་སྨྲ་བ་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུགས་ཤིག གལ་ཏེ་ནུས་ན་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ལན་ཐོབ་ཅིག” ཅེས་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་རྩོད་པའི་གཏམ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་རྩོད་པའི་གཏམ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๙. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – รญฺญํ, ราชมหามตฺตานํ, ขตฺติยานํ, พฺราหฺมณานํ, คหปติกานํ, กุมารานํ ‘‘อิธ คจฺฉ, อมุตฺราคจฺฉ, อิทํ หร, อมุตฺร อิทํ อาหรา’’ติ อิติ วา อิติ เอวรูปา ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༡༩. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་དང་། རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་དང་། གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་ལུང་སྐྱེལ་བ་ལ། “འདི་ནས་སོང་ཞིག ཕ་གི་ནས་ཚུར་ཤོག་ཅིག འདི་ཕར་ཁྱེར་ཞིག ཕ་གི་ནས་འདི་ཚུར་ཁྱེར་ཤོག་ཅིག” ཅེས་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་ལུང་སྐྱེལ་བའི་བརྩོན་པ་ལ་གནས་པ་န། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་ལུང་སྐྱེལ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๐. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต กุหกา จ โหนฺติ, ลปกา จ เนมิตฺติกา จ นิปฺเปสิกา จ, ลาเภน ลาภํ นิชิคีํสิตาโร จ อิติ เอวรูปา กุหนลปนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༠. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། ཁོ་ཚོ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། ངག་འཁྱལ་སྨྲ་བ་དང་། ལྟས་སྟོན་པ་དང་། ཐབས་ཀྱིས་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། རྙེད་པས་རྙེད་པ་འཚོལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་གཡོ་སྒྱུ་དང་ངག་འཁྱལ་སྨྲ་བ་ལས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། มชฺฌิมสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་འབྲིང་གི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། มหาสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོའི་སྐབས། ๒๑. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.9], เสยฺยถิทํ – องฺคํ นิมิตฺตํ อุปฺปาตํ สุปินํ ลกฺขณํ มูสิกจฺฉินฺนํ อคฺคิโหมํ ทพฺพิโหมํ ถุสโหมํ กณโหมํ ตณฺฑุลโหมํ สปฺปิโหมํ เตลโหมํ มุขโหมํ โลหิตโหมํ องฺควิชฺชา วตฺถุวิชฺชา ขตฺตวิชฺชา สิววิชฺชา ภูตวิชฺชา ภูริวิชฺชา อหิวิชฺชา วิสวิชฺชา วิจฺฉิกวิชฺชา มูสิกวิชฺชา สกุณวิชฺชา วายสวิชฺชา ปกฺกชฺฌานํ สรปริตฺตาณํ มิคจกฺกํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༡. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡན་ལག་གི་རིག་པ་དང་། ལྟས་ཀྱི་རིག་པ་དང་། གནམ་གཤིས་ཀྱི་རིག་པ་དང་། རྨི་ལམ་གྱི་རིག་པ་དང་། མཚན་མའི་རིག་པ་དང་། རྩི་གཟར་གྱིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། ཕུབ་མས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། ཟན་ཟེགས་ཀྱིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། འབྲས་ཀྱིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། མར་གྱིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། ཏིལ་མར་གྱིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། ཁས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། ཁྲག་གིས་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། མཛུབ་མོའི་རིག་པ་དང་། ས་དཔྱད་རིག་པ་དང་། རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་རིག་པ་དང་། ཞི་བར་བྱེད་པའི་རིག་པ་དང་། འབྱུང་པོའི་རིག་པ་དང་། ས་ཁང་གི་རིག་པ་དང་། སྦྲུལ་གྱི་རིག་པ་དང་། དུག་གི་རིག་པ་དང་། སྡིག་པའི་རིག་པ་དང་། ཙི་ཙིའི་རིག་པ་དང་། བྱའི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ་དང་། བྱ་རོག་གི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ་དང་། ཚེ་ཚད་ལུང་བསྟན་པའི་རིག་པ་དང་། མདའ་བཟློག་པའི་རིག་པ་དང་། རི་དྭགས་ཀྱི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ལས། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๒. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – มณิลกฺขณํ วตฺถลกฺขณํ ทณฺฑลกฺขณํ สตฺถลกฺขณํ อสิลกฺขณํ อุสุลกฺขณํ ธนุลกฺขณํ อาวุธลกฺขณํ อิตฺถิลกฺขณํ ปุริสลกฺขณํ กุมารลกฺขณํ กุมาริลกฺขณํ ทาสลกฺขณํ ทาสิลกฺขณํ หตฺถิลกฺขณํ อสฺสลกฺขณํ มหึสลกฺขณํ อุสภลกฺขณํ โคลกฺขณํ อชลกฺขณํ เมณฺฑลกฺขณํ กุกฺกุฏลกฺขณํ วฏฺฏกลกฺขณํ โคธาลกฺขณํ กณฺณิกาลกฺขณํ กจฺฉปลกฺขณํ มิคลกฺขณํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༢. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ནོར་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་། གོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དབྱུག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། མཚོན་ཆའི་མཚན་ཉིད་དང་། རལ་གྲིའི་མཚན་ཉིད་དང་། མདའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞུའི་མཚན་ཉིད་དང་། གོ་ཆའི་མཚན་ཉིད་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཁྱེའུའི་མཚན་ཉིད་དང་། བུ་མོའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྲན་ཕོའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྲན་མོའི་མཚན་ཉིད་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྟའི་མཚན་ཉིད་དང་། མ་ཧེའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཁྱུ་མཆོག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བའི་མཚན་ཉིད་དང་། རའི་མཚན་ཉིད་དང་། ལུག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བྱ་སྲེག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྲེག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྩངས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣ་རྒྱན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རུས་སྦལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རི་དྭགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ལས། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པའོ།། དགེ་སློང་དག བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๓. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – รญฺญํ นิยฺยานํ ภวิสฺสติ, รญฺญํ อนิยฺยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, อิติ อิมสฺส ชโย ภวิสฺสติ, อิมสฺส ปราชโย ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༣. དགེ་སློང་དག ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་རྣམས་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པར་འགྱུར། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་ལོག་པར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་བཤོལ་བར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་བཤོལ་བར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་རྒྱལ་བར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་རྒྱལ་བར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་འགྱུར། འདི་ལྟར་འདི་རྒྱལ་བར་འགྱུར། འདི་ཕམ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๔. ‘‘‘ยถา [Pg.10] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༤. དགེ་སློང་དག ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟླ་འཛིན་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་འཛིན་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་འཛིན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་ལོག་ཏུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་ལོག་ཏུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། སྐར་མདའ་ལྷུང་བར་འགྱུར། ཕྱོགས་ཀུན་འབར་བར་འགྱུར། ས་གཡོ་བར་འགྱུར། ལྷའི་རྔ་སྒྲ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་ཤར་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཟླ་འཛིན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་འཛིན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་ལོག་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་ལོག་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། སྐར་མདའ་ལྷུང་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཕྱོགས་ཀུན་འབར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ས་གཡོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ལྷའི་རྔ་སྒྲ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་ཤར་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๕. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สุวุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, ทุพฺพุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, สุภิกฺขํ ภวิสฺสติ, ทุพฺภิกฺขํ ภวิสฺสติ, เขมํ ภวิสฺสติ, ภยํ ภวิสฺสติ, โรโค ภวิสฺสติ, อาโรคฺยํ ภวิสฺสติ, มุทฺทา, คณนา, สงฺขานํ, กาเวยฺยํ, โลกายตํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༥. དགེ་སློང་དག ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆར་པ་ལེགས་པོ་འབབ་པར་འགྱུར། ཆར་པ་མི་འབབ་པར་འགྱུར། ལོ་ལེགས་པར་འགྱུར། མུ་གེ་འབྱུང་བར་འགྱུར། བདེ་འབྱུང་བར་འགྱུར། འཇིགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ནད་འབྱུང་བར་འགྱུར། ནད་མེད་པར་འགྱུར། ཕྱག་རྒྱའི་རིག་པ། རྩིས་ཀྱི་རིག་པ། གྲངས་ཀྱི་རིག་པ། སྙན་ངག་གི་རིག་པ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པའི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๖. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.11], เสยฺยถิทํ – อาวาหนํ วิวาหนํ สํวรณํ วิวรณํ สํกิรณํ วิกิรณํ สุภคกรณํ ทุพฺภคกรณํ วิรุทฺธคพฺภกรณํ ชิวฺหานิพนฺธนํ หนุสํหนนํ หตฺถาภิชปฺปนํ หนุชปฺปนํ กณฺณชปฺปนํ อาทาสปญฺหํ กุมาริกปญฺหํ เทวปญฺหํ อาทิจฺจุปฏฺฐานํ มหตุปฏฺฐานํ อพฺภุชฺชลนํ สิริวฺหายนํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༦. དགེ་སློང་དག ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། བུ་མོ་ལེན་པ་དང་། བུ་མོ་སྟེར་བ་དང་། མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་། སོ་སོར་འབྱེད་པ་དང་། ནོར་བསྡུ་བ་དང་། ནོར་གཏོང་བ་དང་། བཀྲ་ཤིས་པར་བྱེད་པ་དང་། བཀྲ་མི་ཤིས་པར་བྱེད་པ་དང་། མངལ་མི་གས་པ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་། ལྕེ་འཆིང་བར་བྱེད་པ་དང་། མ་ལེགས་པ་འཆིང་བར་བྱེད་པ་དང་། ལག་པ་སྐྱོད་པའི་སྔགས་དང་། འགྲམ་པ་འཆིང་བའི་སྔགས་དང་། རྣ་བ་འོན་པར་བྱེད་པའི་སྔགས་དང་། མེ་ལོང་ལ་ལྷ་ཕབ་སྟེ་འདྲི་བ་དང་། བུ་མོ་ལ་ལྷ་ཕབ་སྟེ་འདྲི་བ་དང་། ལྷ་མོ་ལ་ལྷ་ཕབ་སྟེ་འདྲི་བ་དང་། ཉི་མ་ལ་མཆོད་པ་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཆོད་པ་དང་། ཁ་ནས་མེ་འབར་བར་བྱེད་པ་དང་། དཔལ་གྱི་ལྷ་མོ་འབོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๒๗. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. ༢༧. དགེ་སློང་དག ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། ལྷ་ལ་དམ་བཅའ་འབུལ་བ་དང་། འབྱུང་པོའི་རིག་པ་དང་། ས་ཁང་གི་རིག་པ་དང་། མ་ནིང་ཕོ་རུ་བྱེད་པ་དང་། ཕོ་མ་ནིང་དུ་བྱེད་པ་དང་། ས་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པ་དང་། ས་གཞི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་། ཁ་བཤལ་གཏོང་བ་དང་། ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། སྐྱུག་སྨན་གཏོང་བ་དང་། བཤལ་སྨན་གཏོང་བ་དང་། སྟོད་བཤལ་གཏོང་བ་དང་། སྨད་བཤལ་གཏོང་བ་དང་། མགོ་བཤལ་གཏོང་བ་དང་། རྣ་སྣུམ་བཟོ་བ་དང་། མིག་སྨན་གཏོང་བ་དང་། སྣ་སྨན་གཏོང་བ་དང་། མིག་སྨན་རྣོན་པོ་དང་། མིག་སྨན་བསིལ་པོ་དང་། མིག་གི་ཐོག་སྐྱིའི་གཤགས་བཅོས་དང་། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པའི་གཤགས་བཅོས་དང་། བྱིས་པའི་གསོ་རིག་དང་། རྩ་བའི་སྨན་སྦྱིན་པ་དང་། སྨན་གྱི་སྦྱོར་བ་འགྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ‘‘อิทํ โข, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. དགེ་སློང་དག འདི་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན་བརྗོད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཙམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་། དམན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཙམ་ཞིག་གོ། มหาสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོའི་ཚན་པ་རྫོགས་སོ།། ปุพฺพนฺตกปฺปิกา སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ། ๒๘. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อญฺเญว ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ? ༢༨. དགེ་སློང་དག ཆོས་གཞན་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྔགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། ๒๙. ‘‘สนฺติ[Pg.12], ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน, ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ? ༢༩. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལྟ་བའི་ཚིག་དུ་མ་སྨྲའོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་དང་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་ལྟ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལྟ་བའི་ཚིག་དུ་མ་སྨྲ་ཞེ་ན། สสฺสตวาโท རྟག་པར་སྨྲ་བ། ๓๐. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา, สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ? ༣༠. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་སོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་ཤེ་ན། ๓๑. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ( ) อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ༣༡. དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་རོ།། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉི་ཤུ་དང་། སྐྱེ་བ་སུམ་ཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་སྟེ། 'ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་ང་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ།། དེར་ཡང་ང་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ།།' ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་རོ།། ‘‘โส เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย [Pg.13] อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. ཁོས་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། 'བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན། རབས་ཆད་པ་ཡིན། རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་ཡིན། སྒོ་གཏན་གྱི་ཀ་བ་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུག་པ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་གནས་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ང་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ།། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉི་ཤུ་དང་། སྐྱེ་བ་སུམ་ཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་སྟེ། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་ང་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ།། དེར་ཡང་ང་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ།། ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ།། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ངས་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན། རབས་ཆད་པ་ཡིན། རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་ཡིན། སྒོ་གཏན་གྱི་ཀ་བ་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུག་པ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་གནས་པ་ཉིད་དོ།། ཞེས་བྱའོ།། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གང་ལ་དམིགས་ནས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་སོ།། ๓๒. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ༣༢. དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དག་ཐབས་གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་གཉིས་པར་འདོགས་ཤེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་གཅིག་གམ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་གཉིས་སམ། གསུམ་མམ། བཞིའམ། ལྔའམ། བཅུའི་བར་དུ། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་བདག་གི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། ། ‘‘โส [Pg.14] เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต, เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. དེས་འདི་སྐད་དུ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་ལྟ་བུ་རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་དང་། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུ་བ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་གཅིག་གམ། གཉིས་སམ། གསུམ་མམ། བཞིའམ། ལྔའམ། བཅུའི་བར་དུ། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་བདག་གི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །འདི་ལས་བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་ལྟ་བུ་རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་དང་། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུ་བ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གཉིས་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་འདོགས་སོ། ། ๓๓. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ༣༣. དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དག་ཐབས་གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་གསུམ་པར་འདོགས་ཤེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་བཅུ་འམ། ཉི་ཤུ་འམ། སུམ་ཅུ་འམ། བཞི་བཅུའི་བར་དུ། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་བདག་གི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། ། ‘‘โส [Pg.15] เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. เสยฺยถิทํ – ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต, เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. དེས་འདི་སྐད་དུ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་ལྟ་བུ་རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་དང་། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུ་བ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརུན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་བཅུ་འམ། ཉི་ཤུ་འམ། སུམ་ཅུ་འམ། བཞི་བཅུའི་བར་དུ། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་བདག་གི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་སྡུག་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །འདི་ལས་བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་ལྟ་བུ་རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་དང་། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུ་བ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གསུམ་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་འདོགས་སོ། ། ๓๔. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี, โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํ ปฏิภานํ เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. ༣༤. དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དག་ཐབས་གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་བཞི་པར་འདོགས་ཤེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟོག་གེ་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། དེས་རྟོག་གེས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སྤོབས་པ་འདི་སྐད་དུ། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་ལྟ་བུ་རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ་དང་། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུ་བ་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་། རྟག་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་བཞི་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་འདོགས་སོ། ། ๓๕. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา. ༣༥. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་འདོགས་སོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་སུ་ཡང་རུང་བ་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པའོ་ཞེས་འདོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་དམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་འདོགས་ཏེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ། ། ๓๖. ‘‘ตยิทํ[Pg.16], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ, ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ; ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต. ༣༦. དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་འདི་ལྟར་མཁྱེན་ཏེ། ལྟ་བའི་གནས་འདི་དག་འདི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་འདི་ལྟར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི། འགྲོ་བ་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཞིང་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཡང་མཁྱེན་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་མཁྱེན་ཏོ། །མཁྱེན་པ་དེ་ལ་ཡང་མཆོག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏེ། མཆོག་ཏུ་མི་འཛིན་པས་ན་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས། དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། ། ๓๗. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༣༧. དགེ་སློང་དག ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡང་དག་པའི་བསྔགས་པ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དག་གིས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། ปฐมภาณวาโร. བཤད་པའི་ཐེངས་དང་པོ་རྫོགས་སོ། ། เอกจฺจสสฺสตวาโท ཁ་ཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་བ། ๓๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ? ༣༨. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་ཞིང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། གཞི་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་གོ་ཞེས་འདོགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ཐབས་གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཞི་གང་ལ་བརྩམས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་ཞིང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། གཞི་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་གོ་ཞེས་འདོགས་ཤེ་ན། ๓๙. ‘‘โหติ โข โส, ภิกฺขเว, สมโย, ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ. ༣༩. དགེ་སློང་དག དུས་ལ་ལ་ཞིག་ན་བསྐལ་པ་ཤིན་ཏུ་རིང་པོ་འདས་པའི་མཐར། འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་དུས་ཤིག་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་འཇིག་པ་ན་སེམས་ཅན་ཕལ་ཆེ་བ་འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ནི་དེར་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པ། དགའ་བའི་ཟས་ཅན། རང་གི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བ། མཁའ་ལ་སྤྱོད་པ། མཛེས་པར་གནས་པ་སྟེ། དུས་ཤིན་ཏུ་རིང་པོའི་བར་དུ་གནས་སོ། ། ๔๐. ‘‘โหติ โข โส, ภิกฺขเว, สมโย, ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ ปาตุภวติ. อถ โข อญฺญตโร สตฺโต อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชติ. โส [Pg.17] ตตฺถ โหติ มโนมโย ปีติภกฺโข สยํปโภ อนฺตลิกฺขจโร สุภฏฺฐายี, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐติ. ༤༠. དགེ་སློང་དག དུས་ལ་ལ་ཞིག་ན་བསྐལ་པ་ཤིན་ཏུ་རིང་པོ་འདས་པའི་མཐར། འཇིག་རྟེན་འདི་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་དུས་ཤིག་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་ན་ཚངས་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་སྟོང་པ་ཞིག་མངོན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ཚེ་ཟད་པའམ། བསོད་ནམས་ཟད་པའི་ཕྱིར་འོད་གསལ་གྱི་ལྷའི་རིས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། ཚངས་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་སྟོང་པ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་དེར་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པ། དགའ་བའི་ཟས་ཅན། རང་གི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བ། མཁའ་ལ་སྤྱོད་པ། མཛེས་པར་གནས་པ་སྟེ། དུས་ཤིན་ཏུ་རིང་པོའི་བར་དུ་གནས་སོ། ། ๔๑. ‘‘ตสฺส ตตฺถ เอกกสฺส ทีฆรตฺตํ นิวุสิตตฺตา อนภิรติ ปริตสฺสนา อุปปชฺชติ – ‘อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ อญฺเญปิ สตฺตา อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชนฺติ ตสฺส สตฺตสฺส สหพฺยตํ. เตปิ ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ. ༤༡. དེར་སེམས་ཅན་དེ་གཅིག་པུར་དུས་རིང་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར། མི་དགའ་བ་དང་ཡིད་གདུང་བ་སྐྱེ་སྟེ། ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །དེ་ནས་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་ཚེ་ཟད་པའམ། བསོད་ནམས་ཟད་པའི་ཕྱིར་འོད་གསལ་གྱི་ལྷའི་རིས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། ཚངས་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དེར་སེམས་ཅན་དེའི་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་དེར་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པ། དགའ་བའི་ཟས་ཅན། རང་གི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བ། མཁའ་ལ་སྤྱོད་པ། མཛེས་པར་གནས་པ་སྟེ། དུས་ཤིན་ཏུ་རིང་པོའི་བར་དུ་གནས་སོ། ། ๔๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหมสฺมิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ. มยา อิเม สตฺตา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? มมญฺหิ ปุพฺเพ เอตทโหสิ – ‘‘อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุ’’นฺติ. อิติ มม จ มโนปณิธิ, อิเม จ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. ༤༢. དགེ་སློང་དག དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་ཐོག་མར་སྐྱེས་པ་དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བདག་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའོ། །ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ། །གཞན་གྱིས་མ་ནོན་པའོ། །མཐོང་བ་པོའོ། །དབང་སྒྱུར་བ་པོའོ། །དབང་ཕྱུག་གོ །བྱེད་པ་པོའོ། །སྤྲུལ་པ་པོའོ། །གཙོ་བོའོ། །བཀོད་པ་པོའོ། །དབང་ཅན་ནོ། །བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕའོ། །བདག་གིས་སེམས་ཅན་འདི་དག་སྤྲུལ་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གི་ཡིད་ལ་སྔོན་འདི་ལྟར་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་བསམ་པ་སྐྱེས་པ་ན། བདག་གི་ཡིད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཅན་འདི་དག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེས་སོ་སྙམ་མོ། ། ‘‘เยปิ เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เตสมฺปิ เอวํ โหติ – ‘อยํ โข ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ. อิมินา มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมญฺหิ มยํ อทฺทสาม อิธ ปฐมํ อุปปนฺนํ, มยํ ปนมฺห ปจฺฉา อุปปนฺนา’ติ. ཕྱིས་སུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལའང་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྟེ། ‘ཤེས་ལྡན་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ། མཐོང་བ་ཀུན་གཟིགས། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། གཙོ་བོ། བཀོད་པ་པོ། དབང་འབྱོར་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕའོ། ཤེས་ལྡན་ཚངས་པ་འདིས་བདག་ཅག་སྤྲུལ་ཏོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་ཅག་གིས་འདིར་ཤེས་ལྡན་འདི་ཐོག་མར་སྐྱེས་པ་མཐོང་ལ། བདག་ཅག་ནི་ཕྱིས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།’ ཞེས་སོ། ๔๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, โส ทีฆายุกตโร จ โหติ วณฺณวนฺตตโร จ มเหสกฺขตโร จ. เย ปน เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เต อปฺปายุกตรา จ โหนฺติ ทุพฺพณฺณตรา จ อปฺเปสกฺขตรา จ. ༤༣. དགེ་སློང་དག དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་ཐོག་མར་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་ཚེ་རིང་བ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་བ་དང་། མཐུ་རྩལ་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཕྱིས་སུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཚེ་ཐུང་བ་དང་། ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། མཐུ་རྩལ་ཆུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ๔๔. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน [Pg.18] อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ. ༤༤. དགེ་སློང་དག གནས་འདི་ཡོད་དེ། སེམས་ཅན་ལ་ལ་ཞིག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་ནས། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པར་མི་ནུས་སོ། ‘‘โส เอวมาห – ‘โย โข โส ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, เยน มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, โส นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา เตน โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, เต มยํ อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. དེས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘ཤེས་ལྡན་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་གང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ། མཐོང་བ་ཀུན་གཟིགས། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། གཙོ་བོ། བཀོད་པ་པོ། དབང་འབྱོར་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ། གང་གིས་བདག་ཅག་སྤྲུལ་པ་དེས་ནི། རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ཤེས་ལྡན་ཚངས་པ་དེས་སྤྲུལ་པའི་བདག་ཅག་ནི། མི་རྟག་པ་དང་། མི་བརྟན་པ་དང་། ཚེ་ཐུང་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་ལྷགས་སོ།’ ཞེས་སོ། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ๔๕. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, ขิฑฺฑาปโทสิกา นาม เทวา, เต อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ. สติยา สมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ. ༤༥. གཉིས་པ་ལ་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅི་ལ་དམིགས་ནས། རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག རྩེད་མོས་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་སོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་དེ་དག་གི་དྲན་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། དྲན་པ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དེ་དག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ། ๔๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ. ༤༦. དགེ་སློང་དག གནས་འདི་ཡོད་དེ། སེམས་ཅན་ལ་ལ་ཞིག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་ནས། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པར་མི་ནུས་སོ། ‘‘โส เอวมาห – ‘เย โข เต โภนฺโต เทวา น ขิฑฺฑาปโทสิกา, เต น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ น สมฺมุสฺสติ. สติยา [Pg.19] อสมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ; นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา ขิฑฺฑาปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหริมฺหา. เตสํ โน อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ. สติยา สมฺโมสา เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. དེས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘ལྷ་ཤེས་ལྡན་གང་དག་རྩེད་མོས་ཉམས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་སོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པ་དེ་དག་གི་དྲན་པ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། དྲན་པ་མ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དེ་དག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་རྩེད་མོས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི། དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་བཞད་གད་དང་རྩེད་མོ་དང་དགའ་བའི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་བདག་ཅག་གི་དྲན་པ་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ། དྲན་པ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བདག་ཅག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། མི་རྟག་པ་དང་། མི་བརྟན་པ་དང་། ཚེ་ཐུང་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་ལྷགས་སོ།’ ཞེས་སོ། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ๔๗. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนปโทสิกา นาม เทวา, เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ. ༤༧. གསུམ་པ་ལ་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅི་ལ་དམིགས་ནས། རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག ཡིད་ཁོང་ཁྲོ་བས་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་ལྟའོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་ལྟ་བ་ན། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་བྱེད་དོ། དེ་ལྟར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་གྱུར་པས་ལུས་ངལ་ཞིང་སེམས་ངལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྷ་དེ་དག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ། ๔๘. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ. ༤༨. དགེ་སློང་དག གནས་འདི་ཡོད་དེ། སེམས་ཅན་ལ་ལ་ཞིག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་ནས། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྔོན་གྱི་གནས་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པར་མི་ནུས་སོ། ‘‘โส เอวมาห – ‘เย โข เต โภนฺโต เทวา น มโนปโทสิกา, เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ นปฺปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ อปฺปทุฏฺฐจิตฺตา อกิลนฺตกายา อกิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา มโนปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายิมฺหา. เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูสิมฺหา, เต มยํ อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ[Pg.20]. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. དེས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘ལྷ་ཤེས་ལྡན་གང་དག་ཡིད་ཁོང་ཁྲོ་བས་ཉམས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་མི་ལྟའོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་མི་ལྟ་བ་ན། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་བྱེད་དོ། དེ་ལྟར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་མ་གྱུར་པས་ལུས་མི་ངལ་ཞིང་སེམས་མི་ངལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྷ་དེ་དག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་ཡིད་ཁོང་ཁྲོ་བས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི། དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་བལྟས་སོ། དེ་ལྟར་དུས་ལས་འདས་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་བས་ལྟ་བ་ན། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་བྱས་ཏེ། བདག་ཅག་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སེམས་ཁོང་ཁྲོ་བར་གྱུར་པས་ལུས་ངལ་ཞིང་སེམས་ངལ་བར་གྱུར་ཏོ། དེ་ལྟར་བདག་ཅག་གནས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། མི་རྟག་པ་དང་། མི་བརྟན་པ་དང་། ཚེ་ཐུང་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་ལྷགས་སོ།’ ཞེས་སོ། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ๔๙. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘ยํ โข อิทํ วุจฺจติ จกฺขุํ อิติปิ โสตํ อิติปิ ฆานํ อิติปิ ชิวฺหา อิติปิ กาโย อิติปิ, อยํ อตฺตา อนิจฺโจ อทฺธุโว อสสฺสโต วิปริณามธมฺโม. ยญฺจ โข อิทํ วุจฺจติ จิตฺตนฺติ วา มโนติ วา วิญฺญาณนฺติ วา อยํ อตฺตา นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสตี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. ༤༩. བཞི་པ་ལ་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅི་ལ་དམིགས་ནས། རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ་ཞིག་རྟོག་གེ་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། དེས་རྟོག་གེས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སྤོབས་པ་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘མིག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། རྣ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྣ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྕེ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལུས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། བདག་མི་རྟག་པ་དང་། མི་བརྟན་པ་དང་། མི་རྟག་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། སེམས་ཞེས་བྱ་བའམ། ཡིད་ཅེས་བྱ་བའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། བདག་རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མཚུངས་པར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་སོ། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ๕๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา. ༥༠. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི། གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་དག་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པར་སྨྲ་ཞིང་། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ། ๕๑. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต. ༥༡. དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་ཏེ། ‘ལྟ་བའི་གནས་འདི་དག་འདི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་འདི་ལྟར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི། འགྲོ་བ་འདི་ལྟ་བུ་དང་ཕྱི་མའི་ཚེ་གནས་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་སོ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཡང་མཁྱེན་ལ། དེ་ལས་ལྷག་པའང་མཁྱེན་ཏེ། མཁྱེན་པ་དེ་ལའང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་མི་བྱེད་དོ། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རིག་པར་འགྱུར་རོ། དགེ་སློང་དག ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས། ལེན་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ๕๒. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ [Pg.21] อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༥༢. དགེ་སློང་དག ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དོ། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། อนฺตานนฺตวาโท མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པར་སྨྲ་བ། ๕๓. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ? ༥༣. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པར་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་གཞི་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅི་ལ་དམིགས་ནས། གཞི་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ๕๔. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ. ༥༤. དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ་ཞིག་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་ཡོད་པར་འདུ་ཤེས་བཞིན་དུ་གནས་སོ། ‘‘โส เอวมาห – ‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ. དེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་ཡོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ།། འདི་ལས་བདག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ་ཞེས་ཤེས་སོ།།’ དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ།། ๕๕. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ. ༥༥. གནས་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་བརྩམས་ནས། མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ།། ‘‘โส เอวมาห – ‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ[Pg.22], ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ. དེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་མེད་པ་དང་མུ་མེད་པ་ཞིག་གོ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ནི་རྫུན་ནོ།། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་མེད་པ་དང་མུ་མེད་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ།། འདི་ལས་བདག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་མེད་པ་དང་མུ་མེད་པ་ཞིག་གོ་ཞེས་ཤེས་སོ།།’ དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ།། ๕๖. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อุทฺธมโธ อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ, ติริยํ อนนฺตสญฺญี. ༥༦. གནས་གསུམ་པ་ལ་ནི་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་བརྩམས་ནས། མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྟེང་དང་འོག་ཏུ་མཐའ་ཡོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་ཤིང་། ཐད་ཀར་ནི་མཐའ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ།། ‘‘โส เอวมาห – ‘อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จ. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อุทฺธมโธ อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ, ติริยํ อนนฺตสญฺญี. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ. དེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ནི་རྫུན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་མེད་པ་དང་མུ་མེད་པ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ཀྱང་རྫུན་ནོ།། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་སྟེང་དང་འོག་ཏུ་མཐའ་ཡོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་ཤིང་། ཐད་ཀར་ནི་མཐའ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ།། འདི་ལས་བདག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་སོ།།’ དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ།། ๕๗. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘เนวายํ โลโก อนฺตวา, น ปนานนฺโต. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จา’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. เนวายํ โลโก อนฺตวา[Pg.23], น ปนานนฺโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ. ༥༧. གནས་བཞི་པ་ལ་ནི་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་བརྩམས་ནས། མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟོག་གེ་པ་དང་དཔྱོད་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། དེས་རྟོག་གེས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པ་བཏང་ནས་རང་གི་སྤོབས་པ་ལས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ནི་རྫུན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་མེད་པ་དང་མུ་མེད་པ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ཀྱང་རྫུན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ཀྱང་རྫུན་ནོ།། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།’ དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ།། ๕๘. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา. ༥༨. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་གིས་གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ།། དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་ཡང་རུང་བ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་གཞན་མེད་དོ།། ๕๙. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต. ༥༩. དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་ཏེ། ‘ལྟ་བའི་གནས་འདི་དག་འདི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་འདི་ལྟར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་འགྲོ་བ་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་ལ། ཕྱི་མའི་དོན་ཡང་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་མཁྱེན་ཏོ།། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཡང་མཁྱེན་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་མཁྱེན་ཏོ།། མཁྱེན་པ་དེ་ལ་ཡང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་མི་བྱེད་དོ།། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད་པས་ན་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རིག་པར་གྱུར་ཏོ།། དགེ་སློང་དག ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།། ๖๐. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༦༠. དགེ་སློང་དག ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་ཤིག་སྟེ། གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ།། อมราวิกฺเขปวาโท ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བའི་ལྟ་བར་སྨྲ་བ། ๖๑. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ? ༦༡. དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་སྨྲ་བ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། གཞི་བཞི་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་དོ།། ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་བརྩམས་ནས། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། གཞི་བཞི་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ๖๒. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ [Pg.24] กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘อิทํ กุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ตํ มมสฺส มุสา. ยํ มมสฺส มุสา, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส มุสาวาทภยา มุสาวาทปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ. ༦༢. དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་གིས། ‘འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། ‘འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ།། དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་ནི་ “འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ལ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ།། བདག་གིས་འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ། “འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་པའམ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་ན། དེ་ནི་བདག་གི་རྫུན་དུ་འགྱུར་རོ།། བདག་གི་གང་རྫུན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བདག་གི་གདུང་བར་འགྱུར་ལ། བདག་གི་གང་གདུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བདག་གི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་རོ་’སྙམ་མོ།། དེ་ལྟར་དེ་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་འཇིགས་པ་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ལ། འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ཏོ།། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་དེ། ‘འདི་ལྟར་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། གཞན་དུ་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། མིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་དོ།། ๖๓. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘‘อิทํ อกุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ตตฺถ เม อสฺส ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา ปฏิโฆ วา. ยตฺถ เม อสฺส ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา ปฏิโฆ วา, ตํ มมสฺส อุปาทานํ. ยํ มมสฺส อุปาทานํ, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส อุปาทานภยา อุปาทานปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา [Pg.25] ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ. ༦༣. གནས་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཤེས་ལྡན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་སྨྲ་བ་དག་ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་བརྩམས་ནས། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་གིས། ‘འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། ‘འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ།། དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་ནི་ “འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ལ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ།། བདག་གིས་འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ། “འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་པའམ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་ན། དེ་ལ་བདག་གི་འདུན་པའམ། འདོད་ཆགས་སམ། ཞེ་སྡང་ངམ། ཁོང་ཁྲོ་བར་འགྱུར་རོ།། བདག་གི་གང་ལ་འདུན་པའམ། འདོད་ཆགས་སམ། ཞེ་སྡང་ངམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དེ་ནི་བདག་གི་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་རོ།། བདག་གི་གང་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བདག་གི་གདུང་བར་འགྱུར་ལ། བདག་གི་གང་གདུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བདག་གི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་རོ་’སྙམ་མོ།། དེ་ལྟར་དེ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་འཇིགས་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ལ། འདི་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ཏོ།། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་དེ། ‘འདི་ལྟར་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། གཞན་དུ་ཡང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། མིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་བརྩམས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ན། ངག་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཉ་ལྕིབས་ལྟར་གཡོ་བར་བྱེད་དོ།། ๖๔. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ. สนฺติ หิ โข สมณพฺราหฺมณา ปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปา, เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ, เต มํ ตตฺถ สมนุยุญฺเชยฺยุํ สมนุคาเหยฺยุํ สมนุภาเสยฺยุํ. เย มํ ตตฺถ สมนุยุญฺเชยฺยุํ สมนุคาเหยฺยุํ สมนุภาเสยฺยุํ, เตสาหํ น สมฺปาเยยฺยํ. เยสาหํ น สมฺปาเยยฺยํ, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส อนุโยคภยา อนุโยคปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ. ༦༤. «ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དག་ཐེངས་གསུམ་པ་ལ། ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དམ། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་གིས། ‘འདི་ནི་དགེ་བའོ་’ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ལ། ‘འདི་ནི་མི་དགེ་བའོ་’ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་ནི་ “འདི་ནི་དགེ་བའོ་” ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ལ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བའོ་” ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ། །བདག་གིས་ “འདི་ནི་དགེ་བའོ་” ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་། “འདི་ནི་མི་དགེ་བའོ་” ཞེས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ། “འདི་ནི་དགེ་བའོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱའམ། “འདི་ནི་མི་དགེ་བའོ་” ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་ན། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཁས་པ། ཞིབ་མོར་སྨྲ་བ། ཕ་རོལ་གྱི་རྒོལ་བ་ཚར་གཅོད་པ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་འཕོག་པར་ནུས་པའི་འཕོང་སྐྱེན་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་འཇིག་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་གིས་བདག་ལ་དེའི་སྐོར་ལ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ། །གང་དག་གིས་བདག་ལ་དེའི་སྐོར་ལ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ། བདག་གིས་ལན་ལེགས་པར་གདབ་མི་ནུས་སོ། །གང་ལ་བདག་གིས་ལན་ལེགས་པར་གདབ་མི་ནུས་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་གདུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །གང་བདག་ལ་གདུང་བ་དེ་ནི་བདག་གི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་མོ། །དེ་ལྟར་དེ་ནི་རྗེས་སུ་འདྲི་བར་དོགས་པའི་འཇིགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་འདྲི་བ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་ཕྱིར། ‘འདི་ནི་དགེ་བའོ་’ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ལ། ‘འདི་ནི་མི་དགེ་བའོ་’ཞེས་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་ཏེ། དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དེ། ‘འདི་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། གཞན་དུ་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད་དོ་’ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གསུམ་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གང་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ།།» ๖๕. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา มนฺโท โหติ โมมูโห. โส มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เจ เม [Pg.26] อสฺส, ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, ‘เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. ‘นตฺถิ ปโร โลโก…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ ปโร โลโก…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ ปโร โลโก…เป… ‘อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา …เป… ‘นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ เจ เม อสฺส, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, ‘เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ. ༦༥. «ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དག་ཐེངས་བཞི་པ་ལ། ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དམ། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བློ་རྡུལ་ཞིང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །དེ་ནི་བློ་རྡུལ་ཞིང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར། དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དེ། ‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དམ་’ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ལ་དྲིས་ན། གལ་ཏེ་བདག་ལ་ ‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དོ་’སྙམ་པའི་བློ་ཡོད་ན། ཁྱོད་ལ་ ‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དོ་’ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་ན། འོན་ཀྱང་ ‘འདི་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། གཞན་དུ་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད་དོ་’ཞེས་སྨྲའོ། །‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ་’…བྱེ་བྲག་ཏུ… ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ་’ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ལ་དྲིས་ན། གལ་ཏེ་བདག་ལ་ ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’སྙམ་པའི་བློ་ཡོད་ན། ཁྱོད་ལ་ ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་ན། འོན་ཀྱང་ ‘འདི་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། གཞན་དུ་ཡང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད། མིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བདག་གི་བློ་ལ་མེད་དོ་’ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་བཞི་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གང་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ།།» ๖๖. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༦༦. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི། དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ལྟ་བ་མཐའ་མེད་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེར་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་གཡེང་བ་སྟེ་མཐའ་མེད་པའི་གཡེང་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་དམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་གཞན་མེད་དོ། །…བྱེ་བྲག་ཏུ… ཆོས་གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།» อธิจฺจสมุปฺปนฺนวาโท «རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ།» ๖๗. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา [Pg.27] กิมาคมฺม กิมารพฺภ อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ? ༦༧. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གཞི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གཞི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དམ།» ๖๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, อสญฺญสตฺตา นาม เทวา. สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ. ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต สญฺญุปฺปาทํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ ปุพฺเพ นาโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ อหุตฺวา สนฺตตาย ปริณโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. ༦༨. «དགེ་སློང་དག འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དོ། །འདུ་ཤེས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དེ་དག་ནི་ལུས་དེ་ལས་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག གནས་འདི་ནི་ཡོད་དེ། སེམས་ཅན་གང་རུང་ཞིག་ལུས་དེ་ལས་ཤི་འཕོས་ནས་འདི་ལྟར་འོངས་སོ། །འདི་ལྟར་འོངས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཇོག་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་དེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་པ་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་ལ། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་བདག་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་ལས་ད་ལྟ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་གྱུར་ཏོ་’ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་དང་པོ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གང་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ།།» ๖๙. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ. ༦༩. «ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དག་ཐེངས་གཉིས་པ་ལ། ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དམ། དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟོག་གེ་བ་དང་དཔྱོད་པ་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྟོག་གེས་བསྒྲུབས་ཤིང་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རང་གི་སྤོབས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་གནས་གཉིས་པ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ཅིང་གང་ལ་དམིགས་ནས། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ།།» ๗๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวีหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༧༠. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི། གཞི་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་གཉིས་པོ་འདི་དག་ཉིད་དམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་གཞན་མེད་དོ། །…བྱེ་བྲག་ཏུ… ཆོས་གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།» ๗๑. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ [Pg.28] วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตมารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา. ༧༡. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དེ་དག་ནི། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་དུ་མ་དག་གཞི་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་དུ་མ་དག་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཉིད་དམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་བརྗོད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་གཞན་མེད་དོ།།» ๗๒. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต. ༧༢. «དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘ལྟ་བའི་གནས་འདི་དག་ནི་འདི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་ན། འདི་ལྟ་བུའི་འགྲོ་བ་དང་འདི་ལྟ་བུའི་ཕྱི་མའི་ཚེ་རབས་སུ་འགྱུར་རོ་’ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཡང་མཁྱེན་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་མཁྱེན་ཏོ། །མཁྱེན་པ་དེ་ལ་ཡང་མངོན་པར་མི་ཞེན་ལ། མངོན་པར་མི་ཞེན་པས་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རིག་པར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་དག ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།།» ๗๓. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༧༣. «དགེ་སློང་དག ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཞིབ་མོ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་སྟེ། གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།» ทุติยภาณวาโร. «བམ་པོ་གཉིས་པའོ།།» อปรนฺตกปฺปิกา «ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ།» ๗๔. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน, อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ? ༧༤. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་དུ་མ་དག་གཞི་ཞེ་བཞིའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། །ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་དུ་མ་དག་གཞི་ཞེ་བཞིའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་བརྗོད་དམ།» สญฺญีวาโท «འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ།» ๗๕. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ. เต [Pg.29] จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ? ༧༥. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་གཞི་བཅུ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །ཀྱེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་གཞི་བཅུ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དམ།» ๗๖. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘อรูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ…เป… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ… เอกตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… นานตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… ปริตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… อปฺปมาณสญฺญี อตฺตา โหติ… เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ… เอกนฺตทุกฺขี อตฺตา โหติ. สุขทุกฺขี อตฺตา โหติ. อทุกฺขมสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ༧༦. «བདག་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །«བདག་གཟུགས་མེད་པ་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །«བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་ནས། «བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་འདུ་ཤེས་ཆུང་ངུ་ཅན་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་འདུ་ཤེས་ཚད་མེད་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་བདེ་བ་གཅིག་པུ་ཅན་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་སྡུག་བསྔལ་གཅིག་པུ་ཅན་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་བདེ་སྡུག་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๗๗. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว โสฬสหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༧༧. «དགེ་སློང་དག ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི། གཞི་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ། །...པེ་... གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ནོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །» อสญฺญีวาโท «འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བའོ། །» ๗๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ? ༧༨. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་དག་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་གཞི་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤེས་ལྡན་དེ་དག་ནི། ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་དམིགས་ནས་གཞི་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།» ๗๙. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘อรูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ…เป… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ༧༩. ««བདག་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །«བདག་གཟུགས་མེད་པ་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །«བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་ནས། «བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๐. ‘‘อิเมหิ [Pg.30] โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༨༠. «དགེ་སློང་དག ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི། གཞི་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ། །...པེ་... གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ནོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །» เนวสญฺญีนาสญฺญีวาโท «འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བའོ། །» ๘๑. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา, อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ? ༨༡. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་དག་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་གཞི་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤེས་ལྡན་དེ་དག་ནི། ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་དམིགས་ནས་གཞི་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་གདགས་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།» ๘๒. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา เนวสญฺญีนาสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา เนวสญฺญีนาสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༢. ««བདག་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །«བདག་གཟུགས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་ནས། «བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་གཟུགས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་» ཞེས་བྱ་བ་དང་། «བདག་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ནད་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་» ཞེས་དེ་ཉིད་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๓. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༨༣. «དགེ་སློང་དག ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི། གཞི་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་ཞིང་། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །...པེ་... གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ནོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །» อุจฺเฉทวาโท «ཆད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བའོ། །» ๘๔. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต [Pg.31] สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ? ༨༤. «དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཆད་པར་སྨྲ་བ་དག་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་གཞི་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །ཆད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤེས་ལྡན་དེ་དག་ནི། ཅི་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཅི་ལ་དམིགས་ནས་གཞི་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།» ๘๕. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༥. «དགེ་སློང་དག འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སྨྲ་ཞིང་འདི་ལྟར་ལྟ་བ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག གང་གི་ཕྱིར་བདག་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས། ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๖. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา ทิพฺโพ รูปี กามาวจโร กพฬีการาหารภกฺโข. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༦. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ལྷ་ཡི་རང་བཞིན་ཅན། གཟུགས་ཅན། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ། ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๗. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา ทิพฺโพ รูปี มโนมโย สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༧. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ལྷ་ཡི་རང་བཞིན་ཅན། གཟུགས་ཅན། ཡིད་ལས་སྐྱེས་པ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ཡིན་པའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๘. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา [Pg.32] สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺโต อากาโส’’ติ อากาสานญฺจายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༨. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཏེ། ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ནུབ་པར་གྱུར་ཅིང་། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས། «ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་» ཞེས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๘๙. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༨༩. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཏེ། «རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་སོ་» ཞེས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๙๐. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, โส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘นตฺถิ กิญฺจี’’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༠. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཏེ། «ཅི་ཡང་མེད་དོ་» ཞེས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๙๑. ‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา [Pg.33] สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘สนฺตเมตํ ปณีตเมต’’นฺติ เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༡. «དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‹ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཏེ། «འདི་ནི་ཞི་བའོ། །འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ། །» ཞེས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་བདག་གཞན་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་ལ། ངས་ནི་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། བདག་དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཆད་ཅིང་འཇིག་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཉིད། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་ནོ་› ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །» ๙๒. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว สตฺตหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༩༢. «དགེ་སློང་དག ཆད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི། གཞི་བདུན་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཆད་པར་སྨྲ་ཞིང་། ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གཞི་བདུན་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །...པེ་... གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ནོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །» ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาโท «མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བའོ། །» ๙๓. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ? ༩༣. དགེ་སློང་དག །ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་སུ་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཡོད་དེ། ཁོང་ཚོས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གནས་ལྔའི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་ཅི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས། ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས། ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་སུ་སྨྲ་ཞིང་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གནས་ལྔའི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ๙๔. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘‘ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༤. དགེ་སློང་དག །འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲའི་ལྟ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །གང་གི་ཚེ་བདག་འདི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔས་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པར་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๙๕. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห –‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? กามา หิ, โภ, อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, เตสํ วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ [Pg.34] อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༥. གཞན་ཞིག་གིས་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །འདོད་པ་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་ན། དེ་དག་འགྱུར་ཞིང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལས་མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་ངག་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๙๖. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༦. གཞན་ཞིག་གིས་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གང་ཡོད་པ་དེས་ནི་འདི་རགས་པ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལས། ནང་རབ་ཏུ་དང་ཞིང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ། རྟོག་པ་མེད་པ། དཔྱོད་པ་མེད་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๙๗. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ ปีติคตํ เจตโส อุปฺปิลาวิตตฺตํ, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༧. གཞན་ཞིག་གིས་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ན་དགའ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་རབ་ཏུ་གཡོ་བ་གང་ཡོད་པ་དེས་ནི་འདི་རགས་པ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་དང་། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། གང་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་’ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๙๘. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ สุขมิติ เจตโส อาโภโค, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ. ༩༨. གཞན་ཞིག་གིས་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བཤད་པའི་བདག་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་མེད་དོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ན་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡོད་པ་དེས་ནི་འདི་རགས་པ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔོན་ཉིད་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པར་གྱུར་པས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་འདི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། ། ๙๙. ‘‘อิเมหิ [Pg.35] โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ปญฺจหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༩༩. དགེ་སློང་དག །ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་སུ་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་གནས་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་སུ་སྨྲ་ཞིང་ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་འདིའི་མྱང་འདས་མཆོག་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་དོ། །།པེ། །གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། ། ๑๐๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༡༠༠. དགེ་སློང་དག །ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་ཅིང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་ཕྱི་མའི་མཐར་དམིགས་ནས་མོས་པའི་གནས་དུ་མ་སྨྲ་སྟེ། གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་ཅིང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བས་ཕྱི་མའི་མཐར་དམིགས་ནས་མོས་པའི་གནས་དུ་མ་མངོན་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྨྲའོ། །།པེ། །གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། ། ๑๐๑. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ. ༡༠༡. དགེ་སློང་དག །སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་ཅིང་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་དམིགས་ནས་མོས་པའི་གནས་དུ་མ་སྨྲ་སྟེ། གནས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྨྲའོ། ། ๑๐๒. ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา. ༡༠༢. དགེ་སློང་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པའམ། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པའམ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་ཅིང་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བས་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་དམིགས་ནས་མོས་པའི་གནས་དུ་མ་མངོན་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལས་གང་རུང་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྨྲ་སྟེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་གཞན་མེད་དོ། ། ๑๐๓. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต. ༡༠༣. དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་ཏེ། “ལྟ་བའི་གནས་འདི་དག་འདི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་འདི་ལྟར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམས་ནི་འགྲོ་བ་འདི་འདྲ་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱི་མའི་ཚེ་ཡང་འདི་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཡང་མཁྱེན་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་མཁྱེན་ཏོ། །མཁྱེན་པ་དེ་ལ་ཡང་མཆོག་ཏུ་མི་འཛིན་ལ། མཆོག་ཏུ་མི་འཛིན་པ་དེས་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ནང་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བ་རིག་པར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་དག །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། ། ๑๐๔. ‘‘อิเม [Pg.36] โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. ༡༠༤. དགེ་སློང་དག །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཞི་བ། གྱ་ནོམ་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཕྲ་བ། མཁས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་སྟེ། གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། ། ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตวาโร ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བའི་སྐབས། ๑๐๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༠༥. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་རྟག་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๐๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༠༦. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་རྟག་ཅིང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๐๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༠༧. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๐๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༠༨. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་ངག་གཡོ་ཞིང་མི་གསལ་བར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་དེ་དང་དེར་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེ། ངག་གཡོ་ཞིང་མི་གསལ་བར་སྨྲ་བ་སྟེ། གནས་བཞིའི་སྒོ་ནས་ངག་གཡོ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๐๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༠༩. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་གནས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๑๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ [Pg.37] วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༠. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་ཅིང་སྔོན་གྱི་མཐར་ལྟ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་སྔོན་གྱི་མཐར་དམིགས་ནས་མོས་པའི་གནས་དུ་མ་གནས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๑๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༡. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པར་གནས་བཅུ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๑๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༢. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གནས་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๑๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༣. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་གནས་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གདགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིའང་། མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་བཀུར་འོས་པ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པས་ཟིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྲག་ཅིང་འདར་བ་ཉིད་དོ། ། ๑๑๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༤. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གཞི་བདུན་གྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་བཙུན་པ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྲེད་པར་སོང་བ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་འབའ་ཞིག་སྟེ། ཡོངས་སུ་གདུང་ཞིང་འཕར་གཡོ་བ་ཉིད་དོ།། ๑๑๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༥. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་གཞི་ལྔས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་བཙུན་པ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྲེད་པར་སོང་བ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་འབའ་ཞིག་སྟེ། ཡོངས་སུ་གདུང་ཞིང་འཕར་གཡོ་བ་ཉིད་དོ།། ๑๑๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༦. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་བཙུན་པ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྲེད་པར་སོང་བ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་འབའ་ཞིག་སྟེ། ཡོངས་སུ་གདུང་ཞིང་འཕར་གཡོ་བ་ཉིད་དོ།། ๑๑๗. ‘‘ตตฺร[Pg.38], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ༡༡༧. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་རེ་གཉིས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མཐོང་བའི་བཙུན་པ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྲེད་པར་སོང་བ་དེ་དག་གི་མྱོང་བ་འབའ་ཞིག་སྟེ། ཡོངས་སུ་གདུང་ཞིང་འཕར་གཡོ་བ་ཉིད་དོ།། ผสฺสปจฺจยาวาโร རེག་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྐབས། ๑๑๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༡༨. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๑๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༡༩. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༠. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༡. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཡོ་ཅན་ཚིག་འཁྱར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། དེ་དང་དེར་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་འཁྱར་བ་སྟེ་མི་གསལ་བར་གཡོ་བའི་ཚིག་གཞི་བཞིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༢. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་མེད་པར་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་གཞི་གཉིས་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༣. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། སྔོན་གྱི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༤. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཅུ་དྲུག་གིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๕. ‘‘ตตฺร[Pg.39], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༥. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བརྒྱད་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༦. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བརྒྱད་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༧. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གཞི་བདུན་གྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༨. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་གཞི་ལྔས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๒๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༢༩. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། ๑๓๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. ༡༣༠. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་རེ་གཉིས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་ངོ་།། เนตํ ฐานํ วิชฺชติวาโร གནས་འདི་མི་སྲིད་པའི་སྐབས། ๑๓๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༡. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจ อสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༢. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๓. ‘‘ตตฺร[Pg.40], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༣. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༤. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཡོ་ཅན་ཚིག་འཁྱར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། དེ་དང་དེར་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེ། ཚིག་གི་འཁྱར་བ་སྟེ་མི་གསལ་བར་གཡོ་བའི་ཚིག་གཞི་བཞིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༥. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་མེད་པར་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་གཞི་གཉིས་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༦. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། སྔོན་གྱི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༧. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཅུ་དྲུག་གིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา, อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༨. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བརྒྱད་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๓๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༣༩. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བརྒྱད་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๔๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༤༠. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་བ་གཞི་བདུན་གྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๔๑. ‘‘ตตฺร[Pg.41], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༤༡. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཡོད་བཞིན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་གཞི་ལྔས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๔๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༤༢. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ๑๔๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༡༤༣. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་རེ་གཉིས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་འདི་མི་སྲིད་དོ།། ทิฏฺฐิคติกาธิฏฺฐานวฏฺฏกถา ལྟ་བར་སོང་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་དང་འཁོར་བའི་གཏམ། ๑๔๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, สพฺเพ เต ฉหิ ผสฺสายตเนหิ ผุสฺส ผุสฺส ปฏิสํเวเทนฺติ เตสํ เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. ༡༤༤. དགེ་སློང་དག །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞི་བཞིས་གདགས་པར་བྱེད་དེ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྟག་པ་དང་ཁ་ཅིག་མི་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། །པེ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཡོ་ཅན་ཚིག་འཁྱར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྔོན་གྱི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་སོང་བ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དུ་མ་གཞི་རེ་གཉིས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་རེག་ཅིང་རེག་ནས་ཚོར་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་གི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ། ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་དང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་ངག་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།། วิวฏฺฏกถาทิ འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ། ๑๔๕. ‘‘ยโต [Pg.42] โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อิเมหิ สพฺเพเหว อุตฺตริตรํ ปชานาติ. ༡༤༥. དགེ་སློང་དག །གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ན། དགེ་སློང་འདི་ནི་ལྟ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། ๑๔๖. ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ อนฺโตชาลีกตา, เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ, เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ. ༡༤༦. དགེ་སློང་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བའི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གནས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གི་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཚུད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཉིད་དུ་འདུས་ཤིང་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཚུད་བཞིན་དུ་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ།། ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข เกวฏฺโฏ วา เกวฏฺฏนฺเตวาสี วา สุขุมจฺฉิเกน ชาเลน ปริตฺตํ อุทกทหํ โอตฺถเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ อิมสฺมึ อุทกทเห โอฬาริกา ปาณา, สพฺเพ เต อนฺโตชาลีกตา. เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ; เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺตี’ติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ อนฺโตชาลีกตา เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ, เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ. དགེ་སློང་དག །དཔེར་ན། ཉ་པ་མཁས་པའམ་ཉ་པའི་སློབ་མས་དྲ་མིག་ཕྲ་མོའི་དྲ་བས་མཚོ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བཀབ་པ་ན། ཁོ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྟེ། ‘མཚོ་ཆུང་ངུ་འདིའི་ནང་གི་སྲོག་ཆགས་ཆེན་པོ་གང་སུ་དག་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དྲ་བ་འདིའི་ནང་དུ་ཚུད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཉིད་དུ་འདུས་ཤིང་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཚུད་བཞིན་དུ་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་སུ་དག་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པའམ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བའི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གནས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གི་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཚུད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཉིད་དུ་འདུས་ཤིང་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཚུད་བཞིན་དུ་སྟེང་དུ་འཐོན་ཡང་འཐོན་པར་འགྱུར་རོ།། ๑๔๗. ‘‘อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส กาโย ติฏฺฐติ. ยาวสฺส กาโย ฐสฺสติ, ตาว นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา. กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา น นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา. ༡༤༧. དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་སྲིད་པའི་འཁྲི་ཤིང་བཅད་དེ་གནས་སོ། །ཇི་སྲིད་དུ་སྐུ་འདི་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཇལ་བར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཞིག་ནས་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཟད་པའི་འོག་ཏུ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཇལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།། ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อมฺพปิณฺฑิยา วณฺฏจฺฉินฺนาย ยานิ กานิจิ อมฺพานิ วณฺฏปฏิพนฺธานิ, สพฺพานิ ตานิ ตทนฺวยานิ ภวนฺติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก ตถาคตสฺส กาโย ติฏฺฐติ, ยาวสฺส กาโย ฐสฺสติ, ตาว นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา, กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา น นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา’’ติ. དགེ་སློང་དག །དཔེར་ན། ཨམ་རའི་ཆུན་པོའི་ཡུ་བ་བཅད་པ་ན། ཨམ་རའི་འབྲས་བུ་ཡུ་བ་ལ་འབྲེལ་བ་གང་སུ་དག་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡུ་བ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་སྲིད་པའི་འཁྲི་ཤིང་བཅད་དེ་གནས་སོ། །ཇི་སྲིད་དུ་སྐུ་འདི་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཇལ་བར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཞིག་ནས་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཟད་པའི་འོག་ཏུ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཇལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། ๑๔๘. เอวํ [Pg.43] วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, โก นาโม อยํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, อานนฺท, อิมํ ธมฺมปริยายํ อตฺถชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, ธมฺมชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, พฺรหฺมชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, ทิฏฺฐิชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, อนุตฺตโร สงฺคามวิชโยติปิ นํ ธาเรหี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. ༡༤༨. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདིའི་མིང་ལ་ཅི་ཞེས་བགྱི། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ ‘དོན་གྱི་དྲ་བ་’ ཞེས་ཀྱང་ཟུངས་ཤིག །‘ཆོས་ཀྱི་དྲ་བ་’ ཞེས་ཀྱང་ཟུངས་ཤིག །‘ཚངས་པའི་དྲ་བ་’ ཞེས་ཀྱང་ཟུངས་ཤིག །‘ལྟ་བའི་དྲ་བ་’ ཞེས་ཀྱང་ཟུངས་ཤིག །‘གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་བླ་ན་མེད་པ་’ ཞེས་ཀྱང་ཟུངས་ཤིག །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། ๑๔๙. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ทสสหสฺสี โลกธาตุ อกมฺปิตฺถาติ. ༡༤༩. དགེ་སློང་དེ་དག་ཡི་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། །ལུང་བསྟན་པའི་མདོ་འདི་བཤད་པ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་པོ་འདི་རབ་ཏུ་གཡོས་སོ།། พฺรหฺมชาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ. ཚངས་པའི་དྲ་བའི་མདོ་རྫོགས་སོ། །དང་པོའོ།། ๒. สามญฺญผลสุตฺตํ ༢. དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུའི་མདོ།། ราชามจฺจกถา རྒྱལ་པོ་དང་བློན་པོའི་གཏམ།། ๑๕๐. เอวํ [Pg.44] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส โกมุทิยา จาตุมาสินิยา ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา ราชามจฺจปริวุโต อุปริปาสาทวรคโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตทหุโปสเถ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘รมณียา วต โภ โทสินา รตฺติ, อภิรูปา วต โภ โทสินา รตฺติ, ทสฺสนียา วต โภ โทสินา รตฺติ, ปาสาทิกา วต โภ โทสินา รตฺติ, ลกฺขญฺญา วต โภ โทสินา รตฺติ. กํ นุ ขฺวชฺช สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺยาม, ยํ โน ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ? ༡༥༠. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པའི་ཨམ་རའི་ཚལ་ན་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དགེ་སློང་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི། ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཀུ་མུ་དཱ་བཞད་པའི་གསོ་སྦྱོང་བཅོ་ལྔའི་ཉིན་མོའི་མཚན་མོར། ཟླ་བ་ཉ་གང་བའི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བའི་ཚེ། བློན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་གཟིམ་ཁང་བཟང་པོའི་སྟེང་ན་འཁོད་དོ། །དེ་ནས་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོ་དེར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་སྐད་ཅེས་ཆེད་དུ་བརྗོད་དོ། །“ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཟླ་འོད་གསལ་བའི་མཚན་མོ་འདི་ནི་ཉམས་དགའ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཉམས་དགའ་བ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཟླ་འོད་གསལ་བའི་མཚན་མོ་འདི་ནི་མཛེས་པ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཛེས་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཟླ་འོད་གསལ་བའི་མཚན་མོ་འདི་ནི་བལྟ་ན་སྡུག་པ་ལས་ཀྱང་ཆེས་བལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཟླ་འོད་གསལ་བའི་མཚན་མོ་འདི་ནི་དང་བ་འདྲེན་པ་ལས་ཀྱང་ཆེས་དང་བ་འདྲེན་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཟླ་འོད་གསལ་བའི་མཚན་མོ་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །དེ་རིང་བདག་ཅག་གིས་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་ཞིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བར་འགྱུར། གང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་བདག་ཅག་གི་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་སོ།། ๑๕๑. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว ปูรณํ กสฺสปํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ปูรณํ กสฺสปํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༡. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བློན་པོ་གཅིག་གིས་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །ཀཱ་ཤྱ་པ་རྫོགས་བྱེད་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་ཀཱ་ཤྱ་པ་རྫོགས་བྱེད་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་ཀཱ་ཤྱ་པ་རྫོགས་བྱེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๑๕๒. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, มกฺขลิ โคสาโล สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว มกฺขลึ โคสาลํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส มกฺขลึ โคสาลํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༢. བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །གནས་ལས་ལྷུང་གི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་གནས་ལས་ལྷུང་གི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་གནས་ལས་ལྷུང་གི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๑๕๓. อญฺญตโรปิ [Pg.45] โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, อชิโต เกสกมฺพโล สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว อชิตํ เกสกมฺพลํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส อชิตํ เกสกมฺพลํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༣. བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๑๕๔. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, ปกุโธ กจฺจายโน สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว ปกุธํ กจฺจายนํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ปกุธํ กจฺจายนํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༤. བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་ནོག་ཅན་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་ནོག་ཅན་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་ནོག་ཅན་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๑๕๕. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༥. བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །སྒྲ་བྱེད་ཀྱི་བུ་གནས་འཇོག་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་སྒྲ་བྱེད་ཀྱི་བུ་གནས་འཇོག་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་སྒྲ་བྱེད་ཀྱི་བུ་གནས་འཇོག་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๑๕๖. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส นิคณฺฐํ [Pg.46] นาฏปุตฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ༡༥༦. བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་འདི་ནི་འཁོར་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྙན་གྲགས་ཅན། གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ། མུ་སྟེགས་བྱེད། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་བཀུར་བ། རིང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ། ལོ་མང་ལོན་པ། སྐུ་ཚེའི་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། โกมารภจฺจชีวกกถา འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པའི་གཏམ།། ๑๕๗. เตน โข ปน สมเยน ชีวโก โกมารภจฺโจ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อวิทูเร ตุณฺหีภูโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘ตฺวํ ปน, สมฺม ชีวก, กึ ตุณฺหี’’ติ? ‘‘อยํ, เทว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อมฺหากํ อมฺพวเน วิหรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตํ โข ปน ภควนฺตํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตํ เทโว ภควนฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ภควนฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’ติ. ༡༥༧. དེའི་ཚེ་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པ་ནི། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲའི་ཉེ་འཁོར་ན་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ། །དེ་ནས་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད། ཁྱོད་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད།” གསོལ་པ། “ལྷ་གཅིག །བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ནི། བདག་ཅག་གི་ཨམ་རའི་ཚལ་ན་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དགེ་སློང་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་འཕགས་ཏེ། ‘འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།’ ཞེས་སོ། །ལྷ་གཅིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛོད་ཅིག །ལྷ་གཅིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ན་སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་རོ།།” ๑๕๘. ‘‘เตน หิ, สมฺม ชีวก, หตฺถิยานานิ กปฺปาเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ชีวโก โกมารภจฺโจ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุณิตฺวา ปญฺจมตฺตานิ หตฺถินิกาสตานิ กปฺปาเปตฺวา รญฺโญ จ อาโรหณียํ นาคํ, รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘‘กปฺปิตานิ โข เต, เทว, หตฺถิยานานิ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ༡༥༨. “གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད། དེ་ལྟ་ན་གླང་པོ་ཆེའི་བཞོན་པ་རྣམས་གྲ་སྒྲིག་གྱིས་ཤིག” འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པས་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲའི་བཀའ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསོལ་ཏེ། གླང་པོ་ཆེ་མོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བཞོན་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ནས། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ལྷ་གཅིག །ལྷ་གཅིག་གི་གླང་པོ་ཆེའི་བཞོན་པ་རྣམས་གྲ་སྒྲིག་བགྱིས་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་མཁྱེན་ན་དེ་ལྟར་མཛོད་ཅིག།” ๑๕๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจสุ หตฺถินิกาสเตสุ ปจฺเจกา อิตฺถิโย อาโรเปตฺวา อาโรหณียํ นาคํ อภิรุหิตฺวา อุกฺกาสุ ธาริยมานาสุ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ มหจฺจราชานุภาเวน, เยน ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวนํ เตน ปายาสิ. ༡༥༩. དེ་ནས་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བེ་དེ་ཧཱིའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་གླང་པོ་ཆེ་མོ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ་བཙུན་མོ་རེ་རེ་བཞོན་དུ་བཅུག་ཅིང་། རང་ཉིད་རྒྱལ་པོའི་བཞོན་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་བཞོན་ཏེ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་རྣམས་ཐོགས་ནས། རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་བྱུང་སྟེ། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོས་པའི་ཨམ་རའི་ཚལ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ།། อถ โข รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อวิทูเร อมฺพวนสฺส อหุเทว ภยํ, อหุ ฉมฺภิตตฺตํ, อหุ โลมหํโส. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต [Pg.47] ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น วญฺเจสิ? กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น ปลมฺเภสิ? กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น ปจฺจตฺถิกานํ เทสิ? กถญฺหิ นาม ตาว มหโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส อฑฺฒเตฬสานํ ภิกฺขุสตานํ เนว ขิปิตสทฺโท ภวิสฺสติ, น อุกฺกาสิตสทฺโท น นิคฺโฆโส’’ติ. དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ཨམ་བའི་ཚལ་དང་མི་རིང་བའི་སར་སླེབས་པ་ན། ཁོང་ལ་འཇིགས་པ་དང་། བག་ཚ་བ་དང་། སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་ལ་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་དང་བཅས་ཏེ། གཞོན་ནུ་གསོ་བ་འཚོ་བྱེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་མི་བསླུ་བར་ངེས་སམ། གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་མགོ་མི་སྐོར་བར་ངེས་སམ། གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད་ཉིད་ཀྱིས་བདག་འདི་དགྲ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ཏུ་མི་གཏོད་པར་ངེས་སམ། དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་དང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་སྦྲིད་པ་རྒྱག་པའི་སྒྲ་དང་། གློ་ལུ་བའི་སྒྲ་དང་། ཅ་ཅོའི་སྒྲ་ཙམ་ཡང་མི་གྲགས་པ་ཡིན་ནམ”ཞེས་སོ། ། ‘‘มา ภายิ, มหาราช, มา ภายิ, มหาราช. น ตํ เทว, วญฺเจมิ; น ตํ, เทว, ปลมฺภามิ; น ตํ, เทว, ปจฺจตฺถิกานํ เทมิ. อภิกฺกม, มหาราช, อภิกฺกม, มหาราช, เอเต มณฺฑลมาเฬ ทีปา ฌายนฺตี’’ติ. “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མ་འཇིགས་ཤིག རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མ་འཇིགས་ཤིག ལྷ་ཉིད་བདག་གིས་མི་བསླུའོ། །ལྷ་ཉིད་བདག་གིས་མགོ་མི་སྐོར་རོ། །ལྷ་ཉིད་བདག་གིས་དགྲ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ཏུ་མི་གཏོད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྔོན་དུ་གཤེགས་ཤིག རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྔོན་དུ་གཤེགས་ཤིག ཚོགས་ཁང་སྐོར་མོ་འདི་ན་སྒྲོན་མེ་རྣམས་འབར་ཞིང་མཆིས་སོ”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། สามญฺญผลปุจฺฉา དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་དྲི་བ། ๑๖๐. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ยาวติกา นาคสฺส ภูมิ นาเคน คนฺตฺวา, นาคา ปจฺโจโรหิตฺวา, ปตฺติโกว เยน มณฺฑลมาฬสฺส ทฺวารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘กหํ ปน, สมฺม ชีวก, ภควา’’ติ? ‘‘เอโส, มหาราช, ภควา; เอโส, มหาราช, ภควา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน ปุรกฺขโต ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’’ติ. ༡༦༠. དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་གླང་པོ་ཆེ་བགྲོད་པའི་ས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་གླང་པོ་ཆེས་བགྲོད་དེ། གླང་པོ་ཆེ་ལས་བབས་ནས་རྐང་ཐང་ཁོ་ནས་ཚོགས་ཁང་སྐོར་མོའི་སྒོ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་གཞོན་ནུ་གསོ་བ་འཚོ་བྱེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“གྲོགས་པོ་འཚོ་བྱེད། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་སམ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འདི་ལགས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཀ་བ་དབུས་མ་ལ་སྐུ་བརྟེན་ཏེ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཞལ་གཟིགས་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་བཞུགས་སོ”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ๑๖๑. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา รหทมิว วิปฺปสนฺนํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อิมินา เม อุปสเมน อุทยภทฺโท กุมาโร สมนฺนาคโต โหตุ, เยเนตรหิ อุปสเมน ภิกฺขุสงฺโฆ สมนฺนาคโต’’ติ. ‘‘อคมา โข ตฺวํ, มหาราช, ยถาเปม’’นฺติ. ‘‘ปิโย เม, ภนฺเต, อุทยภทฺโท กุมาโร. อิมินา เม, ภนฺเต, อุปสเมน อุทยภทฺโท กุมาโร สมนฺนาคโต โหตุ เยเนตรหิ อุปสเมน ภิกฺขุสงฺโฆ สมนฺนาคโต’’ติ. ༡༦༡. དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལྷག་གོ །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཤིན་ཏུ་ཁ་རོག་གེར་བཞུགས་པ་ལ་ཀུན་ནས་བལྟས་ཏེ། མཚོ་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པ་ལྟ་བུ་ལ་དམིགས་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་ཆེད་དུ་བརྗོད་དོ། །“ད་ལྟ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་འདི་ཉེ་བར་ཞི་བ་གང་དང་ལྡན་པ་ལྟར། བདག་གི་བུ་གཞོན་ནུ་འཆར་བྱེད་བཟང་པོ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བ་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཁྱོད་ཀྱི་བསམ་པ་ནི་རང་གི་གཅེས་པའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ་།” “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གི་བུ་གཞོན་ནུ་འཆར་བྱེད་བཟང་པོ་ནི་བདག་གི་གཅེས་པ་ལགས་ཏེ། བཙུན་པ། ད་ལྟ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་འདི་ཉེ་བར་ཞི་བ་གང་དང་ལྡན་པ་ལྟར། བདག་གི་བུ་གཞོན་ནུ་འཆར་བྱེད་བཟང་པོ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བ་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། ๑๖๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา, ภิกฺขุสงฺฆสฺส อญฺชลึ ปณาเมตฺวา, เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.48] นิสินฺโน โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุจฺเฉยฺยามหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ กิญฺจิเทว เทสํ ; สเจ เม ภควา โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ. ‘‘ปุจฺฉ, มหาราช, ยทากงฺขสี’’ติ. ༡༦༢. དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་ལུས་འཕགས་མའི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ལ་དྲི་བ་ལན་གདབ་པའི་སྐབས་ཕྱེ་ན། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་གི་དོན་ཅུང་ཟད་ཅིག་དྲིའོ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཁྱོད་གང་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག”ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ๑๖๓. ‘‘ยถา นุ โข อิมานิ, ภนฺเต, ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ; เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’’นฺติ? ༡༦༣. “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དཔེར་ན་བཟོ་ཡི་གནས་མང་པོ་འདི་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་པ་དང་། རྟ་ལ་ཞོན་པ་དང་། ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་དང་། གཞུ་ཐོགས་པ་དང་། རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པ་དང་། དམག་གི་བཀོད་པ་བྱེད་པ་དང་། དཔུང་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་བུ་དྲག་པོ་རྣམས་དང་། མཆོང་ལྡིང་བྱེད་པ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་སྟོབས་ལྡན་དང་། དཔའ་བོ་དང་། གོ་ཆ་ཅན་གྱི་དམག་མི་དང་། བྲན་གྱི་བུ་དང་། བག་ལེབ་བཟོ་བ་དང་། སྐྲ་མཁན་དང་། ཁྲུས་མཁན་དང་། ཕྱག་ཚང་བ་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་པ་དང་། གོས་འཁྲུ་བ་དང་། ཐག་མཁན་དང་། འདམ་རྩྭའི་གདན་མཁན་དང་། རྫ་མཁན་དང་། རྩིས་པ་དང་། སོར་རྩིས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་བཟོ་ཡི་གནས་མང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་བཟོ་ཡི་འབྲས་བུས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཞིང་། དེས་རང་ཉིད་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། ཕ་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། བུ་དང་ཆུང་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། མཛའ་བཤེས་དང་གྲོགས་པོ་རྣམས་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡོན་སྦྱིན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་ཅིང་། བདེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ལགས་ན། བཙུན་པ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་དུ་ཡོད་དམ”ཞེས་སོ། ། ๑๖๔. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, มหาราช, อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, มหาราช, พฺยากรึสุ, สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ, ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน, ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, มหาราช, ภาสสฺสู’’ติ. ༡༦༤. “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་བ་འདི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་ལ་ཡང་དྲིས་མྱོང་བར་དྲན་ནམ།” “བཙུན་པ། བདག་གིས་དྲི་བ་འདི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་ལ་ཡང་དྲིས་མྱོང་བར་དྲན་ལགས་སོ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འོ་ན་དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་ལན་བཏབ་པ་གསུངས་ཤིག གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་ལྕི་བ་མེད་ན་སྨྲོས་ཤིག” “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་འདྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་བཞུགས་པའི་སར་བདག་ལ་ལྕི་བ་མེད་ལགས་སོ།” “འོ་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྨྲོས་ཤིག”ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ปูรณกสฺสปวาโท ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་གི་ལྟ་བ། ๑๖๕. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน ปูรโณ กสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปูรเณน กสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, ปูรณํ กสฺสปํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ กสฺสป, ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา [Pg.49] เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ- เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ; เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข, โภ กสฺสป, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༦༥. “བཙུན་པ། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་བདག་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགྱེས་པ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །བཙུན་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བདག་གིས་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། དཔེར་ན་བཟོ་ཡི་གནས་མང་པོ་འདི་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་པ་དང་། རྟ་ལ་ཞོན་པ་དང་། ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་དང་། གཞུ་ཐོགས་པ་དང་། རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པ་དང་། དམག་གི་བཀོད་པ་བྱེད་པ་དང་། དཔུང་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་བུ་དྲག་པོ་རྣམས་དང་། མཆོང་ལྡིང་བྱེད་པ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་སྟོབས་ལྡན་དང་། དཔའ་བོ་དང་། གོ་ཆ་ཅན་གྱི་དམག་མི་དང་། བྲན་གྱི་བུ་དང་། བག་ལེབ་བཟོ་བ་དང་། སྐྲ་མཁན་དང་། ཁྲུས་མཁན་དང་། ཕྱག་ཚང་བ་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་པ་དང་། གོས་འཁྲུ་བ་དང་། ཐག་མཁན་དང་། འདམ་རྩྭའི་གདན་མཁན་དང་། རྫ་མཁན་དང་། རྩིས་པ་དང་། སོར་རྩིས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་བཟོ་ཡི་གནས་མང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་བཟོ་ཡི་འབྲས་བུས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཞིང་། དེས་རང་ཉིད་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། ཕ་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། བུ་དང་ཆུང་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། མཛའ་བཤེས་དང་གྲོགས་པོ་རྣམས་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡོན་སྦྱིན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་ཅིང་། བདེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ལགས་ན། ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་དུ་ཡོད་དམ’ཞེས་སོ། །” ๑๖๖. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป มํ เอตทโวจ – ‘กโรโต โข, มหาราช, การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต โสจยโต, โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตาปยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อกิริยํ พฺยากาสิ. ༡༦༦. “བཙུན་པ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་ན། ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་གིས་བདག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བྱེད་པ་དང་། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། གཅོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། མྱ་ངན་བྱེད་པ་དང་། མྱ་ངན་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། ངལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ངལ་བར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། འདར་བར་བྱེད་པ་དང་། འདར་བར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། ཁྱིམ་འབིགས་པ་དང་། བཅོམ་འཕྲོག་བྱེད་པ་དང་། ཁྱིམ་གཅིག་ལ་རྐུ་བ་དང་། ལམ་འགོག་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་ཆུང་མ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་བྱས་ཀྱང་། བྱེད་པ་པོ་ལ་སྡིག་པ་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འཁོར་ལོ་སྤུ་གྲིའི་སོ་ལྟར་རྣོ་བ་ཞིག་གིས་ས་འདིའི་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཤ་གཅིག་གི་ཕུང་པོ་དང་ཤ་ཡི་སྤུངས་པ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཀྱང་། དེའི་རྒྱུ་ལས་སྡིག་པ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གངྒཱའི་ལྷོ་ངོགས་སུ་སོང་སྟེ་གསོད་པ་དང་། གསོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། གཅོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་བྱས་ཀྱང་། དེའི་རྒྱུ་ལས་སྡིག་པ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གངྒཱའི་བྱང་ངོགས་སུ་སོང་སྟེ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་དང་། གཏོང་དུ་འཇུག་པ་དང་། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་དང་། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་བྱས་ཀྱང་། དེའི་རྒྱུ་ལས་བསོད་ནམས་མེད་ཅིང་བསོད་ནམས་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །སྦྱིན་པ་དང་། དུལ་བ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། བདེན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བསོད་ནམས་མེད་ཅིང་བསོད་ནམས་འབྱུང་བ་མེད་དོ’ཞེས་སོ། །བཙུན་པ། འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། ཁོང་གིས་བྱ་བ་མེད་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་ཏོ། ། ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อกิริยํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปูรณสฺส กสฺสปสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิโกสิตฺวา [Pg.50] อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา, ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. “བཙུན་པ། དཔེར་ན་ཨམ་བའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ། ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་དང་། ཡང་ན་ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ། ཨམ་བའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་ལྟ་བུར། བཙུན་པ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། ཁོང་གིས་བྱ་བ་མེད་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དེ་ནས་བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ན་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ཇི་ལྟར་སྨད་པར་བྱ་སྙམ་མོ།’ བཙུན་པ། བདག་གིས་ཀུན་རྫོགས་འོད་སྲུང་གི་སྨྲས་པ་དེ་ལ་དགའ་བར་ཡང་མ་བྱས། དགག་པར་ཡང་མ་བྱས་སོ། །དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་ཡང་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ། ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་ཀྱང་མ་སྨྲས་པར། ཁོང་གི་ཚིག་དེ་ལ་དང་དུ་མ་བླངས་ཤིང་སྙིང་ལ་མ་བཅངས་པར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་སོང་ངོ་། །” มกฺขลิโคสาลวาโท མཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལའི་ལྟ་བ། ๑๖๗. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน มกฺขลิ โคสาโล เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา มกฺขลินา โคสาเลน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, มกฺขลึ โคสาลํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ โคสาล, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ โคสาล, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༦༧. “བཙུན་པ། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་བདག་མཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་མཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགྱེས་པ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །བཙུན་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བདག་གིས་མཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་གོ་སཱ་ལ། དཔེར་ན་བཟོ་ཡི་གནས་མང་པོ་འདི་དག་སྟེ། །པེ། ཤེས་ལྡན་གོ་སཱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་དུ་ཡོད་དམ’ཞེས་སོ། །” ๑๖๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ มหาราช เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. นตฺถิ อตฺตกาเร, นตฺถิ ปรกาเร, นตฺถิ ปุริสกาเร, นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม. สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสงฺคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺติ. จุทฺทส โข ปนิมานิ โยนิปมุขสตสหสฺสานิ สฏฺฐิ จ สตานิ ฉ จ สตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานิ ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานิ กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จ ทฺวฏฺฐิปฏิปทา ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปา ฉฬาภิชาติโย อฏฺฐ ปุริสภูมิโย เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต เอกูนปญฺญาส นาคาวาสสเต วีเส อินฺทฺริยสเต ตึเส นิรยสเต ฉตฺตึส รโชธาตุโย สตฺต สญฺญีคพฺภา สตฺต อสญฺญีคพฺภา สตฺต นิคณฺฐิคพฺภา สตฺต เทวา สตฺต มานุสา สตฺต ปิสาจา สตฺต สรา สตฺต ปวุฏา สตฺต ปวุฏสตานิ สตฺต ปปาตา สตฺต ปปาตสตานิ สตฺต สุปินา สตฺต สุปินสตานิ จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานิ, ยานิ พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. ตตฺถ นตฺถิ [Pg.51] ‘‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา อปริปกฺกํ วา กมฺมํ ปริปาเจสฺสามิ, ปริปกฺกํ วา กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กริสฺสามี’ติ เหวํ นตฺถิ. โทณมิเต สุขทุกฺเข ปริยนฺตกเต สํสาเร, นตฺถิ หายนวฑฺฒเน, นตฺถิ อุกฺกํสาวกํเส. เสยฺยถาปิ นาม สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลติ, เอวเมว พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’ติ. ༡༦༨. བཙུན་པ་ཉིད་དེ་སྐད་གསུངས་པ་ན། མཀྑལི་གོ་སཱ་ལས་བདག་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བ་ལ་རྒྱུ་མེད་ཅིང་རྐྱེན་ཡང་མེད། རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར། སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ལ་རྒྱུ་མེད་ཅིང་རྐྱེན་ཡང་མེད། རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར། བདག་གིས་བྱས་པ་མེད། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་མེད། སྐྱེས་བུས་བྱས་པ་མེད། མཐུ་མེད། བརྩོན་འགྲུས་མེད། སྐྱེས་བུའི་ནུས་པ་མེད། སྐྱེས་བུའི་རྩོལ་བ་མེད། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད། སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད། འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད། སྲོག་ལྡན་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་མེད་པ། མཐུ་མེད་པ། བརྩོན་འགྲུས་མེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ། ངེས་པ་དང་། འདུ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འགྱུར་བས་སྐྱེ་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དྲུག་པོ་ཉིད་དུ་བདེ་སྡུག་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །སྐྱེ་གནས་གཙོ་བོ་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་བཞི་དང་། དྲུག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་དང་། ལས་ལྔ་བརྒྱ་དང་། ལས་ལྔ་དང་། ལས་གསུམ་དང་། ལས་དང་ལས་ཕྱེད་པ་དང་། ལམ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། བར་གྱི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། རིགས་མཆོག་དྲུག་དང་། སྐྱེས་བུའི་ས་བརྒྱད་དང་། འཚོ་བ་བཞི་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བཞི་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་། ཀླུའི་གནས་བཞི་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་། དབང་པོ་ཉིས་སྟོང་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་སུམ་སྟོང་དང་། རྡུལ་གྱི་ཁམས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་མངལ་སྐྱེ་བདུན་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་མངལ་སྐྱེ་བདུན་དང་། མདུད་པ་མེད་པའི་མངལ་སྐྱེ་བདུན་དང་། ལྷ་བདུན་དང་། མི་བདུན་དང་། ཤ་ཟ་བདུན་དང་། མཚོ་བདུན་དང་། འབུར་ཆེན་བདུན་དང་། འབུར་ཕྲན་བདུན་བརྒྱ་དང་། གཡང་ས་ཆེན་པོ་བདུན་དང་། གཡང་ས་ཆུང་ངུ་བདུན་བརྒྱ་དང་། རྨི་ལམ་ཆེན་པོ་བདུན་དང་། རྨི་ལམ་ཆུང་ངུ་བདུན་བརྒྱ་དང་། བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱད་དང་འབུམ་ཕྲག་བཞི་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་བར་དུ་བྱིས་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་“བདག་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་འདིས་སམ། བརྟུལ་ཞུགས་འདིས་སམ། དཀའ་ཐུབ་འདིས་སམ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདིས་མ་སྨིན་པའི་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱའོ། །སྨིན་པའི་ལས་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་མྱོང་ཞིང་ཟད་པར་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དོ། །བདེ་སྡུག་ནི་བྲེ་ལ་བཅལ་བ་བཞིན་ཚད་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། འཁོར་བ་ལ་མཐའ་བསྐོར་བས་ཉམས་པ་དང་འཕེལ་བ་མེད། ལྷག་པ་དང་དམན་པའང་མེད། དཔེར་ན་སྐུད་པའི་གོང་བུ་ཞིག་འཕངས་པ་ན། སྐུད་པའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་དེ་ཙམ་དུ་གྲོལ་ཞིང་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། བྱིས་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་འགྱུར་རོ། །’ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๖๙. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน สํสารสุทฺธึ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน สํสารสุทฺธึ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, มกฺขลิสฺส โคสาลสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา, ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. ༡༦༩. བཙུན་པ། དེ་ལྟར་མཀྑལི་གོ་སཱ་ལ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་འཁོར་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དཔེར་ན་ཨམ་རའི་ཤིང་དྲིས་པ་ལ་ཤིང་ཏ་ལ་ལུང་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་ཤིང་ཏ་ལ་དྲིས་པ་ལ་ཨམ་རའི་ཤིང་ལུང་སྟོན་པ་བཞིན་དུ། བཙུན་པ། དེ་བཞིན་དུ་མཀྑལི་གོ་སཱ་ལ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་འཁོར་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དེ་ལ་བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ཡུལ་འཁོར་ན་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་སྨད་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཇི་ལྟར་སེམས་པར་འགྱུར་’སྙམ་མོ། །བཙུན་པ། བདག་ནི་མཀྑལི་གོ་སཱ་ལའི་སྨྲས་པ་ལ་དགའ་བའང་མ་བྱས། དགག་པའང་མ་བྱས་སོ། །དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ། ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་མ་སྨྲས་པར། ཚིག་དེ་ཉིད་ལ་དང་དུ་མ་བླངས་ཤིང་སེམས་ལ་མ་བཞག་པར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་སོང་ངོ་། ། อชิตเกสกมฺพลวาโท མི་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་མི་ཕམ་པའི་ལྟ་བ། ๑๗๐. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน อชิโต เกสกมฺพโล เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อชิเตน เกสกมฺพเลน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, อชิตํ เกสกมฺพลํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ อชิต, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ อชิต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༧༠. བཙུན་པ། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་བདག་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱས་སོ། །དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ །བཙུན་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས་བདག་གིས་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་ཨ་ཛི་ཏ། དཔེར་ན་བཟོ་གནས་མང་པོ་འདི་དག་…བྱས་ནས། ཤེས་ལྡན་ཨ་ཛི་ཏ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་ནུས་སམ།’ ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๑. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ, มหาราช, ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา, เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ [Pg.52] อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺติ. จาตุมหาภูติโก อยํ ปุริโส, ยทา กาลงฺกโรติ, ปถวี ปถวิกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อาโป อาโปกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, เตโช เตโชกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, วาโย วาโยกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อากาสํ อินฺทฺริยานิ สงฺกมนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมา ปุริสา มตํ อาทาย คจฺฉนฺติ. ยาวาฬาหนา ปทานิ ปญฺญายนฺติ. กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ ภวนฺติ, ภสฺสนฺตา อาหุติโย. ทตฺตุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ทานํ. เตสํ ตุจฺฉํ มุสา วิลาโป เย เกจิ อตฺถิกวาทํ วทนฺติ. พาเล จ ปณฺฑิเต จ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ, น โหนฺติ ปรํ มรณา’ติ. ༡༧༡. བཙུན་པ། དེ་སྐད་གསུངས་པ་ན། ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་གྱིས་བདག་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྦྱིན་པ་མེད། མཆོད་སྦྱིན་མེད། སྦྱིན་སྲེག་མེད། ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད། འཇིག་རྟེན་འདི་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད། མ་མེད། ཕ་མེད། སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་མེད། འཇིག་རྟེན་འདི་དང་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཡང་དག་པར་སོང་བ། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་མེད། སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། ནམ་ཤི་བའི་ཚེ་ས་ནི་སའི་ཕུང་པོར་འགྲོ་ཞིང་འདྲེས། ཆུ་ནི་ཆུའི་ཕུང་པོར་འགྲོ་ཞིང་འདྲེས། མེ་ནི་མེའི་ཕུང་པོར་འགྲོ་ཞིང་འདྲེས། རླུང་ནི་རླུང་གི་ཕུང་པོར་འགྲོ་ཞིང་འདྲེས། དབང་པོ་རྣམས་ནི་ནམ་མཁར་འཕོའོ། །མི་ལྔ་པོ་ཁྲི་ཁྱེར་ནས་ཤི་བོ་བཟུང་སྟེ་འགྲོའོ། །དུར་ཁྲོད་ཀྱི་བར་དུ་རྐང་རྗེས་མངོན་པར་སྣང་ངོ་། །རུས་པ་རྣམས་ནི་ཕུག་རོན་གྱི་མདོག་ལྟར་དཀར་པོར་འགྱུར་རོ། །མཆོད་པ་རྣམས་ནི་ཐལ་བའི་མཐར་འགྱུར་རོ། །སྦྱིན་པ་འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཚིག་ནི་སྟོང་པ་དང་རྫུན་པ་དང་འཆལ་གཏམ་ཡིན་ནོ། །བྱིས་པ་དང་མཁས་པ་གཉིས་ཀ་ལུས་ཞིག་ནས་ཆད་ཅིང་འཇིག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་དོ། །’ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๒. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อุจฺเฉทํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อุจฺเฉทํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, อชิตสฺส เกสกมฺพลสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. ༡༧༢. བཙུན་པ། དེ་ལྟར་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དཔེར་ན་ཨམ་རའི་ཤིང་དྲིས་པ་ལ་ཤིང་ཏ་ལ་ལུང་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་ཤིང་ཏ་ལ་དྲིས་པ་ལ་ཨམ་རའི་ཤིང་ལུང་སྟོན་པ་བཞིན་དུ། བཙུན་པ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དེ་ལ་བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ཡུལ་འཁོར་ན་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་སྨད་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཇི་ལྟར་སེམས་པར་འགྱུར་’སྙམ་མོ། །བཙུན་པ། བདག་ནི་ཨ་ཛི་ཏ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་གྱི་སྨྲས་པ་ལ་དགའ་བའང་མ་བྱས། དགག་པའང་མ་བྱས་སོ། །དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ། ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་མ་སྨྲས་པར། ཚིག་དེ་ཉིད་ལ་དང་དུ་མ་བླངས་ཤིང་སེམས་ལ་མ་བཞག་པར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་སོང་ངོ་། ། ปกุธกจฺจายนวาโท པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་ལྟ་བ། ๑๗๓. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน ปกุโธ กจฺจายโน เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ปกุเธน กจฺจายเนน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, ปกุธํ กจฺจายนํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ กจฺจายน, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ กจฺจายน, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༧༣. བཙུན་པ། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་བདག་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱས་སོ། །དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ །བཙུན་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས་བདག་གིས་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན། དཔེར་ན་བཟོ་གནས་མང་པོ་འདི་དག་…བྱས་ནས། ཤེས་ལྡན་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་ནུས་སམ།’ ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๔. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน มํ เอตทโวจ – ‘สตฺติเม, มหาราช, กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา [Pg.53] เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. กตเม สตฺต? ปถวิกาโย, อาโปกาโย, เตโชกาโย, วาโยกาโย, สุเข, ทุกฺเข, ชีเว สตฺตเม – อิเม สตฺต กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. ตตฺถ นตฺถิ หนฺตา วา ฆาเตตา วา, โสตา วา สาเวตา วา, วิญฺญาตา วา วิญฺญาเปตา วา. โยปิ ติณฺเหน สตฺเถน สีสํ ฉินฺทติ, น โกจิ กิญฺจิ ชีวิตา โวโรเปติ; สตฺตนฺนํ ตฺเวว กายานมนฺตเรน สตฺถํ วิวรมนุปตตี’ติ. ༡༧༤. བཙུན་པ། དེ་སྐད་གསུངས་པ་ན། པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནས་བདག་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ལུས་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་མ་བྱས་པ། བྱར་མ་བཅུག་པ། མ་སྤྲུལ་པ། སྤྲུལ་དུ་མ་བཅུག་པ། གཤིན་པ། རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་མི་གཡོ། མི་འགྱུར། ཕན་ཚུན་གནོད་པར་མི་བྱེད། ཕན་ཚུན་བདེ་བ་འམ་སྡུག་བསྔལ་ལམ། བདེ་སྡུག་གཉིས་ཀ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །བདུན་གང་ཞེ་ན། སའི་ལུས། ཆུའི་ལུས། མེའི་ལུས། རླུང་གི་ལུས། བདེ་བ། སྡུག་བསྔལ། བདུན་པ་སྲོག་སྟེ། ལུས་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་མ་བྱས་པ། བྱར་མ་བཅུག་པ། མ་སྤྲུལ་པ། སྤྲུལ་དུ་མ་བཅུག་པ། གཤིན་པ། རི་རྩེ་ལྟར་གནས་པ། སྒོ་གཏན་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་མི་གཡོ། མི་འགྱུར། ཕན་ཚུན་གནོད་པར་མི་བྱེད། ཕན་ཚུན་བདེ་བ་འམ་སྡུག་བསྔལ་ལམ། བདེ་སྡུག་གཉིས་ཀ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལ་གསོད་པ་པོའམ། གསོད་དུ་འཇུག་པ་པོའམ། ཉན་པ་པོའམ། ཉན་དུ་འཇུག་པ་པོའམ། ཤེས་པ་པོའམ། ཤེས་སུ་འཇུག་པ་པོ་མེད། གང་ཞིག་གིས་མཚོན་ཆ་རྣོན་པོས་མགོ་བཅད་ཀྱང་། སུས་ཀྱང་སུའི་སྲོག་ཀྱང་གཅོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་བདུན་པོའི་བར་གྱི་སྟོང་པའི་གསེང་དུ་མཚོན་ཆ་ལྷུང་བ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །’ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๕. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญน อญฺญํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญน อญฺญํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปกุธสฺส กจฺจายนสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. ༡༧༥. བཙུན་པ། དེ་ལྟར་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་གཏམ་གཞན་གྱིས་གཞན་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དཔེར་ན་ཨམ་རའི་ཤིང་དྲིས་པ་ལ་ཤིང་ཏ་ལ་ལུང་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་ཤིང་ཏ་ལ་དྲིས་པ་ལ་ཨམ་རའི་ཤིང་ལུང་སྟོན་པ་བཞིན་དུ། བཙུན་པ། དེ་བཞིན་དུ་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དྲིས་པ་ན། བདག་ལ་གཏམ་གཞན་གྱིས་གཞན་ལུང་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ། དེ་ལ་བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ཡུལ་འཁོར་ན་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་སྨད་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཇི་ལྟར་སེམས་པར་འགྱུར་’སྙམ་མོ། །བཙུན་པ། བདག་ནི་པ་ཀུ་དྷ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་སྨྲས་པ་ལ་དགའ་བའང་མ་བྱས། དགག་པའང་མ་བྱས་སོ། །དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ། ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་མ་སྨྲས་པར། ཚིག་དེ་ཉིད་ལ་དང་དུ་མ་བླངས་ཤིང་སེམས་ལ་མ་བཞག་པར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་སོང་ངོ་། ། นิคณฺฐนาฏปุตฺตวาโท གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུའི་ལྟ་བ། ๑๗๖. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺเฐน นาฏปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ อคฺคิเวสฺสน, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ อคฺคิเวสฺสน, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༧༦. བཙུན་པ། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་བདག་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱས་སོ། །དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ །བཙུན་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས་བདག་གིས་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་ཨགྣི་བཻ་ཤྱཱ་ཡ་ན། དཔེར་ན་བཟོ་གནས་མང་པོ་འདི་དག་…བྱས་ནས། ཤེས་ལྡན་ཨགྣི་བཻ་ཤྱཱ་ཡ་ན། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་ནུས་སམ།’ ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๗. ‘‘เอวํ [Pg.54] วุตฺเต, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อิธ, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ? อิธ, มหาราช, นิคณฺโฐ สพฺพวาริวาริโต จ โหติ, สพฺพวาริยุตฺโต จ, สพฺพวาริธุโต จ, สพฺพวาริผุโฏ จ. เอวํ โข, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. ยโต โข, มหาราช, นิคณฺโฐ เอวํ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ; อยํ วุจฺจติ, มหาราช, นิคณฺโฐ คตตฺโต จ ยตตฺโต จ ฐิตตฺโต จา’ติ. ༡༧༧. བཙུན་པ། དེ་སྐད་གསུངས་པ་ན། གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུས་བདག་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ན་གཅེར་བུ་པ་ནི་སྡོམ་པ་བཞི་ཡིས་བསྡམས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཇི་ལྟར་ན་གཅེར་བུ་པ་སྡོམ་པ་བཞི་ཡིས་བསྡམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ན་གཅེར་བུ་པ་ནི་ཆུ་བསིལ་ཐམས་ཅད་བཀག་པ་དང་། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་བཀག་པ་དང་། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་བཀག་པས་སྤངས་པ་དང་། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་བཀག་པས་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་གཅེར་བུ་པ་ནི་སྡོམ་པ་བཞི་ཡིས་བསྡམས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གང་གི་ཕྱིར་གཅེར་བུ་པ་འདི་ལྟར་སྡོམ་པ་བཞི་ཡིས་བསྡམས་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཅེར་བུ་པ་འདི་ནི་སེམས་མཐར་ཕྱིན་པ། སེམས་བསྡམས་པ། སེམས་བརྟན་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །’ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๑๗๘. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน จาตุยามสํวรํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน จาตุยามสํวรํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. ༡༧༨. བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལྟར་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་སྐོར་དྲིས་པ་ན། ཁོ་བོ་ལ་ཡན་ལག་བཞིའི་སྡོམ་པ་བཤད་བྱུང་། བཙུན་པ་ལགས། དཔེར་ན། ཨམ་རའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ་ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་དང་། ཡང་ན་ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ་ཨམ་རའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་བཞིན། བཙུན་པ་ལགས། དེ་བཞིན་དུ་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་སྐོར་དྲིས་པ་ན། ཁོ་བོ་ལ་ཡན་ལག་བཞིའི་སྡོམ་པ་བཤད་བྱུང་། བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལ་ཁོ་བོའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་སྨད་པར་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་སེམས།’ ཞེས་སོ། བཙུན་པ་ལགས། ཁོ་བོས་གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་དེའི་གཏམ་ལ་དགའ་བར་ཡང་མ་བྱས། དགག་པར་ཡང་མ་བྱས་སོ། དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ་ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་ཀྱང་མ་སྨྲས་པར། གཏམ་དེ་ལ་དང་ལེན་དང་སྙིང་པོར་མ་བཟུང་བར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བུད་དོ། สญฺจยเพลฏฺฐปุตฺตวาโท སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟའི་ལྟ་བ། ๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา สญฺจเยน เพลฏฺฐปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ ภนฺเต, สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ สญฺจย, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ สญฺจย, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༧༩. བཙུན་པ་ལགས། དུས་གཅིག་གི་ཚེ། ཁོ་བོ་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ཞིང་། ཉེ་བར་སོང་ནས་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བའི་གཏམ་བྱས། དགའ་བར་བྱ་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ཟིན་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། བཙུན་པ་ལགས། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་ཁོ་བོས་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཤེས་ལྡན་སཉྩ་ཡ། དཔེར་ན་བཟོ་གནས་ཀྱི་རིག་པ་མང་པོ་འདི་དག་... ཤེས་ལྡན་སཉྩ་ཡ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གསལ་བར་བྱེད་ནུས་སམ།’ ཞེས་སོ། ๑๘๐. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เจ เม อสฺส, อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ. เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม [Pg.55] โน, โน โนติปิ เม โน. นตฺถิ ปโร โลโก…เป… อตฺถิ จ นตฺถิ จ ปโร โลโก…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ ปโร โลโก…เป… อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… อตฺถิ จ นตฺถิ จ สตฺตา โอปปาติกา…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป…อตฺถิ จ นตฺถิ จ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ เม อสฺส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ. เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. ༡༨༠. བཙུན་པ་ལགས། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་ན། སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟས་ཁོ་བོ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། “འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དམ།” ཞེས་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་འདྲི་ན། གལ་ཏེ་ང་ལ་“འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དོ།” སྙམ་པའི་བློ་ཡོད་ན། ངས་ཁྱོད་ལ་“འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་དོ།” ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་ང་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་བློ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་བློ་མེད། གཞན་དུ་ཡང་བློ་མེད། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །“འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དམ།”... “འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ།”... “འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ།”... “སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་དམ།”... “སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་མེད་དམ།”... “སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ།”... “སེམས་ཅན་རྫུས་སྐྱེས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ།”... “ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་དམ།”... “ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དམ།”... “ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ།”... “ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ།”... “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་དམ།”... “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་དམ།”... “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ།”... “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ།” ཞེས་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་འདྲི་ན། གལ་ཏེ་ང་ལ་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།” སྙམ་པའི་བློ་ཡོད་ན། ངས་ཁྱོད་ལ་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་ང་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་བློ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་བློ་མེད། གཞན་དུ་ཡང་བློ་མེད། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།’ ཞེས་སྨྲས་སོ། ๑๘๑. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อยญฺจ อิเมสํ สมณพฺราหฺมณานํ สพฺพพาโล สพฺพมูฬฺโห. กถญฺหิ นาม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากริสฺสตี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, สญฺจยสฺส เพลฏฺฐปุตฺตสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. ༡༨༡. བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལྟར་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་སྐོར་དྲིས་པ་ན། ཁོ་བོ་ལ་གཡོལ་བའི་ལན་བཏབ་བྱུང་། བཙུན་པ་ལགས། དཔེར་ན། ཨམ་རའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ་ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་དང་། ཡང་ན་ལ་བུ་ཛའི་ཤིང་གི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ་ཨམ་རའི་ཤིང་གི་སྐོར་བཤད་པ་བཞིན། བཙུན་པ་ལགས། དེ་བཞིན་དུ་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་སྐོར་དྲིས་པ་ན། ཁོ་བོ་ལ་གཡོལ་བའི་ལན་བཏབ་བྱུང་། བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལ་ཁོ་བོའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། ‘འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་འདི་དག་གི་ནང་ནས་ཆེས་བླུན་ཞིང་ཆེས་རྨོངས་པ་ཞིག་རེད། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་སྐོར་དྲིས་པ་ལ་གཡོལ་བའི་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་དོ།’ ཞེས་སོ། བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལ་ཁོ་བོའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། ‘བདག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གནས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་སྨད་པར་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་སེམས།’ ཞེས་སོ། བཙུན་པ་ལགས། ཁོ་བོས་སཉྩ་ཡ་བེ་ལཊྛ་པུཏྟའི་གཏམ་དེ་ལ་དགའ་བར་ཡང་མ་བྱས། དགག་པར་ཡང་མ་བྱས་སོ། དགའ་བར་མ་བྱས་ཤིང་དགག་པར་མ་བྱས་པར་ཡིད་མ་རངས་བཞིན་དུ་ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་ཀྱང་མ་སྨྲས་པར། གཏམ་དེ་ལ་དང་ལེན་དང་སྙིང་པོར་མ་བཟུང་བར་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བུད་དོ། ปฐมสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลํ མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ། ๑๘๒. ‘‘โสหํ, ภนฺเต, ภควนฺตมฺปิ ปุจฺฉามิ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, ภนฺเต, ปุถุสิปฺปายตนานิ เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา [Pg.56] เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ, เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข เม, ภนฺเต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ? ༡༨༢. བཙུན་པ་ལགས། དེས་ན་ཁོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡང་འདྲི་བར་བགྱི་སྟེ། ‘བཙུན་པ་ལགས། དཔེར་ན། བཟོ་གནས་ཀྱི་རིག་པ་མང་པོ་འདི་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་པ་རྣམས་དང་། རྟ་ལ་ཞོན་པ་རྣམས་དང་། ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་རྣམས་དང་། གཞུ་ཐོགས་པ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་མཚན་ཐོགས་པའི་དམག་མི་རྣམས་དང་། དམག་དཔུང་སྡུད་པའི་དམག་མི་རྣམས་དང་། དགྲ་བོའི་གསེབ་ཏུ་རྒྱུག་པའི་དམག་མི་རྣམས་དང་། གྲགས་པ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བུ་རྣམས་དང་། མཁའ་ལ་འཕྱོ་བའི་དམག་མི་རྣམས་དང་། གླང་ཆེན་ལྟ་བུའི་སྟོབས་ལྡན་རྣམས་དང་། དཔའ་བོ་རྣམས་དང་། ཕུབ་ཐོགས་པའི་དམག་མི་རྣམས་དང་། བྲན་མོའི་བུ་རྣམས་དང་། ཁབ་འཛུགས་མཁན་རྣམས་དང་། སྐྲ་མཁན་རྣམས་དང་། ཁྲུས་མཁན་རྣམས་དང་། ཕྱག་ཚང་བ་རྣམས་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་མཁན་རྣམས་དང་། གོས་གསོ་མཁན་རྣམས་དང་། ཐགས་ཐོགས་པ་རྣམས་དང་། སྨྱུག་མ་མཁན་རྣམས་དང་། རྫ་མཁན་རྣམས་དང་། རྩིས་པ་རྣམས་དང་། ཕྱག་སོར་གྱིས་རྩིས་བྱེད་པ་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་བཟོ་གནས་ཀྱི་རིག་པ་མང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གི་བཟོ་རིག་གི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་གིས་འབྲས་བུ་དེས་རང་ཉིད་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། ཕ་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། བུ་དང་ཆུང་མ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། མཛའ་བཤེས་དང་གྲོགས་པོ་རྣམས་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡོན་སྦྱིན་པར་བྱེད་དེ། མཐོ་རིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་ཅན་དང་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ་ལགས། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གསལ་བར་བྱེད་ནུས་སམ།’ ཞེས་སོ། ๑๘๓. ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ เต อสฺส ปุริโส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อจฺฉริยํ, วต โภ, อพฺภุตํ, วต โภ, ปุญฺญานํ คติ, ปุญฺญานํ วิปาโก. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต มนุสฺโส; อหมฺปิ มนุสฺโส. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เทโว มญฺเญ. อหํ ปนมฺหิสฺส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก. โส วตสฺสาหํ ปุญฺญานิ กเรยฺยํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหเรยฺย, วาจาย สํวุโต วิหเรยฺย, มนสา สํวุโต วิหเรยฺย, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก. ตํ เจ เต ปุริสา เอวมาโรเจยฺยุํ – ‘ยคฺเฆ เทว ชาเนยฺยาสิ, โย เต โส ปุริโส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก; โส, เทว, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. โส เอวํ ปพฺพชิโต [Pg.57] สมาโน กาเยน สํวุโต วิหรติ, วาจาย สํวุโต วิหรติ, มนสา สํวุโต วิหรติ, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก’ติ. อปิ นุ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เอตุ เม, โภ, โส ปุริโส, ปุนเทว โหตุ ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก’ติ? ༡༨༣. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ནུས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེས་ན་འདི་ལ་ཁྱོད་ཉིད་ལ་ཕྱིར་འདྲི་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ལ་འཐད་པ་དེ་ལྟར་ལན་ཐོབ་ཅིག རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འདི་ན་ཁྱོད་ལ་བྲན་ཕོ་ལས་བྱེད་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། སྔ་བར་ལྡང་བ། ཕྱི་བར་ཉལ་བ། ཅི་བྱ་བཀའ་ཉན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བར་སྤྱོད་པ། སྙན་པར་སྨྲ་བ། གདོང་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ལ། ཁོ་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། ‘ཀྱེ་མ། བསོད་ནམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བའོ། །རྨད་དུ་བྱུང་བའོ། །མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་མི་ཞིག་རེད། ང་ཡང་མི་ཞིག་རེད། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་ཞིང་ལྡན་པས་ལྷ་བཞིན་དུ་རྩེ་ཞིང་རོལ་ལོ། །ང་ནི་ཁོའི་བྲན་ཕོ་ལས་བྱེད་པ། སྔ་བར་ལྡང་བ། ཕྱི་བར་ཉལ་བ། ཅི་བྱ་བཀའ་ཉན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བར་སྤྱོད་པ། སྙན་པར་སྨྲ་བ། གདོང་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན། བདག་གིས་ཀྱང་བསོད་ནམས་བྱ་བར་རིགས་སོ། །བདག་གིས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་སོ། །ཁོ་དུས་ཕྱིས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོ་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལུས་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ངག་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ཡིད་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ཟས་གོས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ། དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་གྱུར་ཏེ། ‘ལྷ་གཟིགས་པར་མཛོད། ཁྱོད་ཀྱི་བྲན་ཕོ་ལས་བྱེད་པ། སྔ་བར་ལྡང་བ། ཕྱི་བར་ཉལ་བ། ཅི་བྱ་བཀའ་ཉན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བར་སྤྱོད་པ། སྙན་པར་སྨྲ་བ། གདོང་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། ལྷ། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཁོ་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལུས་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ངག་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ཡིད་བསྡམས་ཏེ་གནས་པ། ཟས་གོས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ། དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ།’ ཞེས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ། ‘ཀྱེ་མ། མི་དེ་ཚུར་ཤོག་ཅིག ཡང་བསྐྱར་ངའི་བྲན་ཕོ་ལས་བྱེད་པ། སྔ་བར་ལྡང་བ། ཕྱི་བར་ཉལ་བ། ཅི་བྱ་བཀའ་ཉན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བར་སྤྱོད་པ། སྙན་པར་སྨྲ་བ། གདོང་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ལྟ་བ་ཞིག་གྱིས་ཤིག’ ཅེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ། ๑๘๔. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อถ โข นํ มยเมว อภิวาเทยฺยามปิ, ปจฺจุฏฺเฐยฺยามปิ, อาสเนนปิ นิมนฺเตยฺยาม, อภินิมนฺเตยฺยามปิ นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ, ธมฺมิกมฺปิสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยามา’’ติ. ༡༨༤. བཙུན་པ་ལགས། དེ་ལྟར་མ་ལགས་སོ། །འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ཕྱག་ཀྱང་བགྱིའོ། །མངོན་པར་ལྡང་བར་ཡང་བགྱིའོ། །སྟན་གྱིས་ཀྱང་མགྲོན་དུ་གཉེར་བར་བགྱིའོ། །ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མགྲོན་དུ་གཉེར་བར་བགྱིའོ། །ཁོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྐྱོབ་གསོ་ཡང་བགྱིའོ། ཞེས་སོ། ๑๘๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต โหติ วา สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ โน วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต โหติ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผล’’นฺติ. ‘‘อิทํ โข เต, มหาราช, มยา ปฐมํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. ༡༨༥. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཡོད་དམ་མེད། བཙུན་པ་ལགས། ངེས་པར་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཡོད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་ཁོ་བོས་ཁྱོད་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ་བསྟན་པའོ། ทุติยสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลํ མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ། ๑๘๖. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปิ เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ เต อสฺส ปุริโส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, ปุญฺญานํ คติ, ปุญฺญานํ วิปาโก. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต มนุสฺโส, อหมฺปิ มนุสฺโส. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เทโว มญฺเญ. อหํ ปนมฺหิสฺส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก. โส วตสฺสาหํ ปุญฺญานิ กเรยฺยํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. ༡༨༦. བཙུན་པ་ལགས། ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གཞན་ཡང་གསལ་བར་བྱེད་ནུས་སམ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ནུས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེས་ན་འདི་ལ་ཁྱོད་ཉིད་ལ་ཕྱིར་འདྲི་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ལ་འཐད་པ་དེ་ལྟར་ལན་ཐོབ་ཅིག རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འདི་ན་ཁྱོད་ལ་ཞིང་པ་ཁྱིམ་བདག་ཁྲལ་འཇལ་མཁན་ནོར་སྤེལ་མཁན་གྱི་མི་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ལ། ཁོ་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། ‘ཀྱེ་མ། བསོད་ནམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བའོ། །རྨད་དུ་བྱུང་བའོ། །མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་མི་ཞིག་རེད། ང་ཡང་མི་ཞིག་རེད། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་ཞིང་ལྡན་པས་ལྷ་བཞིན་དུ་རྩེ་ཞིང་རོལ་ལོ། །ང་ནི་ཁོའི་ཞིང་པ་ཁྱིམ་བདག་ཁྲལ་འཇལ་མཁན་ནོར་སྤེལ་མཁན་ཞིག་ཡིན། བདག་གིས་ཀྱང་བསོད་ནམས་བྱ་བར་རིགས་སོ། །བདག་གིས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་སོ། ‘‘โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา [Pg.58] อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหเรยฺย, วาจาย สํวุโต วิหเรยฺย, มนสา สํวุโต วิหเรยฺย, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก. ตํ เจ เต ปุริสา เอวมาโรเจยฺยุํ – ‘ยคฺเฆ, เทว ชาเนยฺยาสิ, โย เต โส ปุริโส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก; โส เทว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหรติ, วาจาย สํวุโต วิหรติ, มนสา สํวุโต วิหรติ, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก’’ติ. อปิ นุ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เอตุ เม, โภ, โส ปุริโส, ปุนเทว โหตุ กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก’ติ? དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན། སྐྱེས་བུ་དེས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ངུ་འམ། ཡང་ན་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་སྤངས་ཏེ། གཉེན་འཁོར་ཉུང་ངུ་འམ། ཡང་ན་གཉེན་འཁོར་མང་པོ་སྤངས་ནས། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ན། ལུས་བསྡམས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར། ངག་བསྡམས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར། ཡིད་བསྡམས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར། ཟས་དང་གོས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་འདི་སྐད་དུ། "ལྷ་གཟིགས་པར་མཛོད་ཅིག ཁྱོད་ཀྱི་ཞིང་པ་དང་། ཁྱིམ་བདག་དང་། ཁྲལ་འཇལ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་སྤེལ་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ། ལྷ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ལགས་སོ། །དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ན། ལུས་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ། །ངག་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ། །ཡིད་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ། །ཟས་དང་གོས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་གནས་སོ། །" ཞེས་གསོལ་བར་གྱུར་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། "ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག སྐྱེས་བུ་དེ་བདག་གི་གནས་སུ་ཕྱིར་འོང་བར་གྱིས་ཤིག སླར་ཡང་བདག་གི་ཞིང་པ་དང་། ཁྱིམ་བདག་དང་། ཁྲལ་འཇལ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་སྤེལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག" ཅེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ། ๑๘๗. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อถ โข นํ มยเมว อภิวาเทยฺยามปิ, ปจฺจุฏฺเฐยฺยามปิ, อาสเนนปิ นิมนฺเตยฺยาม, อภินิมนฺเตยฺยามปิ นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ, ธมฺมิกมฺปิสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยามา’’ติ. ༡༨༧. "བཙུན་པ་དེ་ལྟ་མ་ལགས་སོ། །གཞན་ཡང་བདག་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་ཕྱག་ཀྱང་བགྱི། མངོན་པར་ལྡང་བར་ཡང་བགྱི། སྟན་གྱིས་ཀྱང་གདམ། ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མངོན་པར་མཆོད་ཅིང་གདམ། དེ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་བསྲུང་བ་དང་། སྐྱོབ་པ་དང་། སྦས་པ་ཡང་བགྱིའོ། །" ཞེས་གསོལ། ๑๘๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช? ยทิ เอวํ สนฺเต โหติ วา สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ โน วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต โหติ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผล’’นฺติ. ‘‘อิทํ โข เต, มหาราช, มยา ทุติยํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. ༡༨༨. "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཡོད་དམ་མེད།" "བཙུན་པ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ངེས་པར་ཡོད་ལགས་སོ། །" "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བདག་གིས་ཁྱོད་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །" ปณีตตรสามญฺญผลํ དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ། ๑๘๙. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปิ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุํ อิเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ? ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, สุโณหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ༡༨༩. "བཙུན་པ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་འདི་དག་ལས་ཆེས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གཞན་ཡང་བསྟན་དུ་རུང་ལགས་སམ།" "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རུང་ངོ་། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་ན་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་དང་། བཤད་པར་བྱའོ། །" "བཙུན་པ་དེ་ལྟར་བགྱིའོ། །" ཞེས་མ་ག་དྷའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཉན་ཏོ། ། ๑๙๐. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, มหาราช, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ [Pg.59] โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ༡༩༠. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །"རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འབྱུང་ངོ་། །དེས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དེ་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐར་དགེ་བ། དོན་བཟང་པོ། ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ། མ་འདྲེས་པ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟོན་ཏོ། །" ๑๙๑. ‘‘ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รโชปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. ༡༩༡. "ཆོས་དེ་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཡང་ན་རིགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ཞིག་གིས་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དད་པ་ཐོབ་པ་དེས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། ‘ཁྱིམ་གྱི་གནས་ནི་དོག་ཅིང་རྡུལ་གྱི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་བར་སྣང་ཡངས་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། དུང་ཕྱིས་པ་ལྟར་དཀར་བ་སྤྱད་པར་མི་སླའོ། །བདག་གིས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་ཅི་མ་རུང་།’ སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །" ๑๙๒. ‘‘โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. ༡༩༢. "དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན། དེས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ངུ་འམ། ཡང་ན་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་སྤངས་ཏེ། གཉེན་འཁོར་ཉུང་ངུ་འམ། ཡང་ན་གཉེན་འཁོར་མང་པོ་སྤངས་ནས། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །" ๑๙๓. ‘‘โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน, ปริสุทฺธาชีโว สีลสมฺปนฺโน, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, สนฺตุฏฺโฐ. ༡༩༣. "དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ན། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ལ། ཕྲ་མོའི་ཉེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞིང་། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པར་བྱེད། དགེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་དང་ལྡན་ཞིང་། འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ལ། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་ཤིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་ཞིང་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །" จูฬสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ངུ་། ๑๙๔. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ. นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༤. "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་དགེ་སློང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། དབྱུག་པ་བཞག་པ། མཚོན་ཆ་བཞག་པ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་ལ་ཕན་པར་སེམས་ཤིང་གནས་སོ། །འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘อทินฺนาทานํ [Pg.60] ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སྤངས་ཏེ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། བྱིན་པ་ལེན་པ། བྱིན་པ་ལ་རེ་བ། མི་རྐུ་བར་རང་ཉིད་གཙང་བར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤངས་ཏེ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན། དབེན་པར་སྤྱོད་པ། གྲོང་གི་ཆོས་འཁྲིག་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤངས་ཏེ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། བདེན་པར་སྨྲ་བ། བདེན་པ་ལ་གནས་པ། བརྟན་པ། ཡིད་བརྟན་རུང་བ། འཇིག་རྟེན་ལ་མི་བསླུ་བ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย; อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา, อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་སྤངས་ཏེ། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནས་ཐོས་ཏེ་འདི་དག་མཐུན་པ་ལས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་མི་སྨྲ། ཕ་རོལ་ནས་ཐོས་ཏེ་དེ་དག་མཐུན་པ་ལས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་མི་སྨྲ། དེ་ལྟར་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་འདུམ་པར་བྱེད། མཐུན་པ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་འཛིན། མཐུན་པ་ལ་དགའ་བ། མཐུན་པ་ལ་ཆགས་པ། མཐུན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ། མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤངས་ཏེ། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཚིག་གང་ཞིག་ཉེས་པ་མེད་པ། རྣ་བར་སྙན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བ། སྙིང་ལ་འབབ་པ། ཡ་རབས་ཀྱི་ཚིག སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དགའ་བར་བྱེད་པ། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཡིད་ལ་འཐད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "ཚིག་ཀྱལ་པ་སྤངས་ཏེ། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། དུས་སུ་སྨྲ་བ། ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ། དོན་དང་ལན་པར་སྨྲ་བ། ཆོས་སྨྲ་བ། འདུལ་བ་སྨྲ་བ། ཡིད་ལ་གཟུང་བར་འོས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ། དུས་སུ་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་པ། མཐའ་དང་ལྡན་པ། དོན་དང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ‘‘พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ…เป… เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา [Pg.61] ปฏิวิรโต โหติ. อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ. ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ. อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ. เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. "ས་བོན་གྱི་ཚོགས་དང་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཚོགས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། །ཕྱེད་གུང་གི་ཟས་གཅིག་པུ་ཟ་བ་ཡིན། མཚན་མོ་ཟ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཤིང་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་ཟ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་དང་། བྱུག་པ་འཆང་བ་དང་། རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་ཁྲི་སྟན་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འབྲུ་རྗེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཤ་རྗེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། བུད་མེད་དང་བུ་མོ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ར་དང་ལུག་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། བྱ་དང་ཕག་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། གླང་པོ་ཆེ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། དྲེལ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཞིང་དང་ས་གཞི་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཕོ་ཉ་དང་བཀའ་ལུང་སྐྱེལ་བའི་ལས་ལ་ཞུགས་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། ཉོ་ཚོང་བྱེད་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། སྲང་ཟོལ་དང་། གསེར་ཟོལ་དང་། འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཟོལ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། གོ་སྐབས་འཕྲོག་པ་དང་། གཡོ་སྒྱུ་དང་། ཟོལ་སྦྱོར་གྱི་ལས་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ལམ་འཕྲོག་པ་དང་། གྲོང་གཞིག་པ་དང་། བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" จูฬสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ངུ་རྫོགས་སོ། ། มชฺฌิมสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འབྲིང་པོ། ๑๙๕. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ พีชคามภูตคามสมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อิติ เอวรูปา พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༥. "ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་དང་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཚོགས་འཇིག་པའི་ལས་ལ་བརྩོན་པར་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བའི་ས་བོན་དང་། སྡོང་པོའི་ས་བོན་དང་། ཚིགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། རྩེ་མོའི་ས་བོན་དང་། ལྔ་པ་ས་བོན་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་དང་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཚོགས་འཇིག་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ๑๙๖. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อนฺนสนฺนิธึ ปานสนฺนิธึ วตฺถสนฺนิธึ ยานสนฺนิธึ สยนสนฺนิธึ คนฺธสนฺนิธึ อามิสสนฺนิธึ, อิติ วา อิติ เอวรูปา สนฺนิธิการปริโภคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༦. "ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་གསོག་འཇོག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་བརྩོན་པར་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟས་གསོག་པ་དང་། སྐོམ་གསོག་པ་དང་། གོས་གསོག་པ་དང་། བཞོན་པ་གསོག་པ་དང་། མལ་ཆ་གསོག་པ་དང་། སྤོས་གསོག་པ་དང་། ཟང་ཟིང་གསོག་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གསོག་འཇོག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ๑๙๗. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิสูกทสฺสนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – นจฺจํ คีตํ วาทิตํ เปกฺขํ อกฺขานํ ปาณิสฺสรํ เวตาฬํ กุมฺภถูณํ โสภนกํ จณฺฑาลํ วํสํ โธวนํ หตฺถิยุทฺธํ อสฺสยุทฺธํ มหึสยุทฺธํ อุสภยุทฺธํ อชยุทฺธํ เมณฺฑยุทฺธํ กุกฺกุฏยุทฺธํ วฏฺฏกยุทฺธํ ทณฺฑยุทฺธํ มุฏฺฐิยุทฺธํ นิพฺพุทฺธํ อุยฺโยธิกํ พลคฺคํ เสนาพฺยูหํ อนีกทสฺสนํ อิติ วา อิติ เอวรูปา วิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༧. "ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ཟློས་གར་དང་། སྒྲུང་དང་། ལག་པས་རྡེབ་པའི་རོལ་མོ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་སིལ་ཁྲོལ་དང་། རྔ་ཆེན་དང་། རི་མོའི་ལྟད་མོ་དང་། ལྕགས་གོང་གི་རྩེད་མོ་དང་། སྨྱུག་རྩེའི་རྩེད་མོ་དང་། རུས་པ་བཀྲུ་བའི་རྩེད་མོ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་འཐབ་པ་དང་། རྟ་འཐབ་པ་དང་། མ་ཧེ་འཐབ་པ་དང་། ཁྱུ་མཆོག་འཐབ་པ་དང་། ར་འཐབ་པ་དང་། ལུག་འཐབ་པ་དང་། བྱ་གག་འཐབ་པ་དང་། སྲེག་པ་འཐབ་པ་དང་། དབྱུག་པས་འཐབ་པ་དང་། ཁུ་ཚུར་གྱིས་འཐབ་པ་དང་། གྱད་རྩལ་དང་། དམག་འཐབ་པ་དང་། དམག་དཔུང་བཤར་བ་དང་། དམག་གི་བཀོད་པ་དང་། དམག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ལྟད་མོ་ལྟ་བ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ๑๙๘. ‘‘ยถา [Pg.62] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อฏฺฐปทํ ทสปทํ อากาสํ ปริหารปถํ สนฺติกํ ขลิกํ ฆฏิกํ สลากหตฺถํ อกฺขํ ปงฺคจีรํ วงฺกกํ โมกฺขจิกํ จิงฺคุลิกํ ปตฺตาฬฺหกํ รถกํ ธนุกํ อกฺขริกํ มเนสิกํ ยถาวชฺชํ อิติ วา อิติ เอวรูปา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༨. "ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་བག་མེད་པའི་རྒྱུ་རྒྱན་པོ་འགྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་མངས་རེ་མིག་བརྒྱད་པ་དང་། རེ་མིག་བཅུ་པ་དང་། བར་སྣང་ལ་རྩེ་བའི་རྒྱན་པོ་དང་། ས་ལ་རི་མོ་བྲིས་ཏེ་རྩེ་བ་དང་། ཟིལ་ཏོག་གི་རྩེད་མོ་དང་། ཤོ་རྩེད་དང་། དབྱུག་ཆུང་གིས་རྡེག་པའི་རྩེད་མོ་དང་། སྨྱུག་མ་བསལ་བའི་རྩེད་མོ་དང་། སྟར་གའི་རྩེད་མོ་དང་། ཏཱ་ལའི་ལོ་མས་བཟོས་པའི་གླིང་བུ་གཏོང་བ་དང་། ཐོང་གཤོལ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། མགོ་མཇུག་ལྡོག་པའི་རྩལ་རྩེད་དང་། ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་འཁོར་ལོས་རྩེ་བ་དང་། ལོ་མའི་ཕོར་པས་འཇལ་བའི་རྩེད་མོ་དང་། ཤིང་རྟ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། གཞུ་ཆུང་ངུས་རྩེ་བ་དང་། ཡི་གེ་གསང་བའི་རྩེད་མོ་དང་། བསམ་པ་རྟོགས་པའི་རྩེད་མོ་དང་། ཞ་བོ་དང་ལོང་བའི་ཟློས་གར་གྱིས་རྩེ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བག་མེད་པའི་རྒྱུ་རྒྱན་པོ་འགྱེད་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་ཡིན། འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །" ๑๙๙. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อาสนฺทึ ปลฺลงฺกํ โคนกํ จิตฺตกํ ปฏิกํ ปฏลิกํ ตูลิกํ วิกติกํ อุทฺทโลมึ เอกนฺตโลมึ กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณึ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ อิติ วา อิติ เอวรูปา อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༡༩༩. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ་གནས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྲི་མཐོན་པོ། ཁྲི་རྐང་གཅིག་པོ། བལ་གྱི་གདན་རིང་པོ། རི་མོ་ཅན་གྱི་གདན། བལ་གྱི་གདན་དཀར་པོ། མེ་ཏོག་གི་རི་མོ་ཅན་གྱི་བལ་གདན། ཤིང་བལ་གྱི་གདན། གཅན་གཟན་གྱི་རི་མོ་ཅན་གྱི་བལ་གདན། གཉིས་ཀར་སྤུ་ཡོད་པའི་གདན། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུ་ཡོད་པའི་གདན། གསེར་སྐུད་ཀྱིས་བཙེམས་པའི་གདན། དར་གྱི་གདན། བལ་གྱི་གདན་ཆེན་པོ། གླང་པོ་ཆེའི་སྒ་གདན། རྟའི་སྒ་གདན། ཤིང་རྟའི་གདན། གཟིག་ལྤགས་ཀྱི་གདན། ཀ་ད་ལི་མི་གའི་པགས་པའི་གདན་མཆོག བླ་རེ་དམར་པོ་དང་བཅས་པའི་གཉིས་ཀར་སྔས་དམར་པོ་ཡོད་པའི་ཉལ་ཁྲི་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲི་མཐོན་པོ་དང་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๐. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อุจฺฉาทนํ ปริมทฺทนํ นฺหาปนํ สมฺพาหนํ อาทาสํ อญฺชนํ มาลาคนฺธวิเลปนํ มุขจุณฺณํ มุขเลปนํ หตฺถพนฺธํ สิขาพนฺธํ ทณฺฑํ นาฬิกํ อสึ ฉตฺตํ จิตฺรุปาหนํ อุณฺหีสํ มณึ วาลพีชนึ โอทาตานิ วตฺถานิ ทีฆทสานิ อิติ วา อิติ เอวรูปา มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༠. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་དང་ལུས་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་གནས་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ་གནས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བྱུག་པ་བྱེད་པ། ལུས་མཉེ་བ། ཁྲུས་བྱེད་པ། ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བ། མེ་ལོང་ལ་ལྟ་བ། མིག་སྨན་བྱུག་པ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་སྤོས་བྱུག་པ། གདོང་ལ་ཕྱེ་མ་འཐོར་བ། གདོང་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་པ། ལག་གདུབ་འདོགས་པ། གཙུག་ཕུད་འཆིང་བ། འཁར་བ་ཐོགས་པ། སྨན་གྱི་སྣོད་ཐོགས་པ། རལ་གྲི་ཐོགས་པ། གདུགས་འཁུར་བ། ལྷམ་མཛེས་པོ་གྱོན་པ། གཙུག་རྒྱན་འཆིང་བ། ནོར་བུ་འདོགས་པ། རྔ་གཡག་གི་རྔ་མ་ཐོགས་པ། གོས་དཀར་པོ་ཁ་ཚར་རིང་པོ་ཅན་གྱོན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་དང་ལུས་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་གནས་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๑. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ [Pg.63] สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานกถาย ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༡. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་པའི་གཏམ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ་གནས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་གཏམ། རྐུན་མའི་གཏམ། བློན་པོ་ཆེན་པོའི་གཏམ། དམག་དཔུང་གི་གཏམ། འཇིགས་པའི་གཏམ། གཡུལ་འགྱེད་པའི་གཏམ། ཟས་ཀྱི་གཏམ། སྐོམ་གྱི་གཏམ། གོས་ཀྱི་གཏམ། ཉལ་ཁྲིའི་གཏམ། མེ་ཏོག་ཕྲེང་བའི་གཏམ། སྤོས་ཀྱི་གཏམ། གཉེན་འབྲེལ་གྱི་གཏམ། བཞོན་པའི་གཏམ། གྲོང་གི་གཏམ། གྲོང་རྡལ་གྱི་གཏམ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ། ཡུལ་འཁོར་གྱི་གཏམ། བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ། དཔའ་བོའི་གཏམ། ལམ་སྲང་གི་གཏམ། ཆུ་ཁའི་གཏམ། སྔོན་གྱི་གཤིན་པོའི་གཏམ། སྣ་ཚོགས་པའི་གཏམ། འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་གི་གཏམ། རྒྱ་མཚོའི་གཏམ། འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་གཏམ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་པའི་གཏམ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๒. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิคฺคาหิกกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ, มิจฺฉา ปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมา ปฏิปนฺโน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย วิคฺคาหิกกถาย ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༢. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་རྩོད་པའི་གཏམ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ་གནས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་མི་ཤེས་ལ། ངས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ཤེས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར། ཁྱོད་ནི་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། ང་ནི་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན། ངའི་ཚིག་ནི་འབྲེལ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་ནི་འབྲེལ་མ་ཆགས་པ་ཡིན། ཁྱོད་ཀྱིས་སྔོན་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་རྗེས་སུ་སྨྲས་ཤིང་། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་སྔོན་ལ་སྨྲས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡུན་རིང་གོམས་པའི་སྨྲ་བ་ནི་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སྨྲ་བ་ལ་སྐྱོན་བཙུགས་ཟིན་ཏོ། །ཁྱོད་ནི་ཕམ་པར་བྱས་ཟིན་ཏོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སྨྲ་བ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོང་ཞིག གལ་ཏེ་ནུས་ན་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ལན་ཐོབ་ཅིག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་རྩོད་པའི་གཏམ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๓. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – รญฺญํ, ราชมหามตฺตานํ, ขตฺติยานํ, พฺราหฺมณานํ, คหปติกานํ, กุมารานํ – ‘อิธ คจฺฉ, อมุตฺราคจฺฉ, อิทํ หร, อมุตฺร อิทํ อาหรา’ติ อิติ วา อิติ เอวรูปา ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༣. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་བཞིན་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ་གནས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་དང་། བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་དང་། གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱི། འདིར་སོང་ཞིག ཕ་གིར་ཤོག་ཅིག འདི་ཁྱེར་ཅིག ཕ་གི་ནས་འདི་ཁྱེར་ལ་ཤོག་ཅིག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀའ་བཞིན་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๔. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต กุหกา จ โหนฺติ ลปกา จ เนมิตฺติกา จ นิปฺเปสิกา จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีํสิตาโร จ. อิติ เอวรูปา กุหนลปนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ’’. ༢༠༤. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། ཚུལ་འཆོས་པ་དང་། ཁ་གསག་སྨྲ་བ་དང་། གཞོགས་སློང་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བ་དང་། རྙེད་པས་རྙེད་པ་འཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་བུའི་ཚུལ་འཆོས་པ་དང་ཁ་གསག་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། มชฺฌิมสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་འབྲིང་པོ་རྫོགས་སོ། ། มหาสีลํ ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ། ๒๐๕. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – องฺคํ นิมิตฺตํ อุปฺปาตํ สุปินํ ลกฺขณํ มูสิกจฺฉินฺนํ อคฺคิโหมํ ทพฺพิโหมํ ถุสโหมํ กณโหมํ ตณฺฑุลโหมํ สปฺปิโหมํ เตลโหมํ [Pg.64] มุขโหมํ โลหิตโหมํ องฺควิชฺชา วตฺถุวิชฺชา ขตฺตวิชฺชา สิววิชฺชา ภูตวิชฺชา ภูริวิชฺชา อหิวิชฺชา วิสวิชฺชา วิจฺฉิกวิชฺชา มูสิกวิชฺชา สกุณวิชฺชา วายสวิชฺชา ปกฺกชฺฌานํ สรปริตฺตาณํ มิคจกฺกํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༥. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཡན་ལག་གི་ལྟས། མཚན་མའི་ལྟས། གནམ་ལྕགས་ཀྱི་ལྟས། རྨི་ལམ་གྱི་ལྟས། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལྟས། རྩི་གུས་བཟོས་པའི་ལྟས། མེ་ལ་མཆོད་པ་འབུལ་བ། སྐྱོགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། སྦུན་པས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ཟན་ཟེགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། འབྲས་ཀྱིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། མར་གྱིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ཏིལ་མར་གྱིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ཁས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ཁྲག་གིས་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ཡན་ལག་གི་རིག་པ། ས་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པ། རྒྱལ་པོའི་ལས་ཀྱི་རིག་པ། དུར་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་པ། འབྱུང་པོའི་རིག་པ། ས་འོག་གི་རིག་པ། སྦྲུལ་གྱི་རིག་པ། དུག་གི་རིག་པ། སྡིག་པའི་རིག་པ། རྩི་གུའི་རིག་པ། བྱའི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ། བྱ་རོག་གི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ། ཚེ་ཚད་ཀྱི་རིག་པ། མདའ་བཟློག་པའི་རིག་པ། རི་དྭགས་ཀྱི་སྐད་ཀྱི་རིག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๖. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – มณิลกฺขณํ วตฺถลกฺขณํ ทณฺฑลกฺขณํ สตฺถลกฺขณํ อสิลกฺขณํ อุสุลกฺขณํ ธนุลกฺขณํ อาวุธลกฺขณํ อิตฺถิลกฺขณํ ปุริสลกฺขณํ กุมารลกฺขณํ กุมาริลกฺขณํ ทาสลกฺขณํ ทาสิลกฺขณํ หตฺถิลกฺขณํ อสฺสลกฺขณํ มหึสลกฺขณํ อุสภลกฺขณํ โคลกฺขณํ อชลกฺขณํ เมณฺฑลกฺขณํ กุกฺกุฏลกฺขณํ วฏฺฏกลกฺขณํ โคธาลกฺขณํ กณฺณิกลกฺขณํ กจฺฉปลกฺขณํ มิคลกฺขณํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༦. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ནོར་བུའི་མཚན་ཉིད། གོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། དབྱུག་པའི་མཚན་ཉིད། མདུང་གི་མཚན་ཉིད། རལ་གྲིའི་མཚན་ཉིད། མདའི་མཚན་ཉིད། གཞུའི་མཚན་ཉིད། མཚོན་ཆའི་མཚན་ཉིད། བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད། སྐྱེས་པའི་མཚན་ཉིད། ཁྱེའུའི་མཚན་ཉིད། བུ་མོའི་མཚན་ཉིད། བྲན་ཕོའི་མཚན་ཉིད། བྲན་མོའི་མཚན་ཉིད། གླང་པོ་ཆེའི་མཚན་ཉིད། རྟའི་མཚན་ཉིད། མ་ཧེའི་མཚན་ཉིད། ཁྱུ་མཆོག་གི་མཚན་ཉིད། བའི་མཚན་ཉིད། ར་ཡི་མཚན་ཉིད། ལུག་གི་མཚན་ཉིད། བྱ་དེའི་མཚན་ཉིད། སྲེག་པའི་མཚན་ཉིད། གཞང་གུའི་མཚན་ཉིད། ཁང་ཐོག་གི་མཚན་ཉིད། རུས་སྦལ་གྱི་མཚན་ཉིད། རི་དྭགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๗. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – รญฺญํ นิยฺยานํ ภวิสฺสติ, รญฺญํ อนิยฺยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, อิติ อิมสฺส ชโย ภวิสฺสติ, อิมสฺส ปราชโย ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༧. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་འཐོན་པར་གྱུར། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་མི་འཐོན་པར་གྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་བཤོལ་བར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕྱིར་བཤོལ་བར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་རྒྱལ་བར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་འགྱུར། ཕྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་རྒྱལ་བར་འགྱུར། ནང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་འགྱུར། འདི་ལྟར་འདི་ནི་རྒྱལ་བར་འགྱུར། འདི་ནི་ཕམ་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๘. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ[Pg.65], อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༨. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཟླ་འཛིན་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་འཛིན་འབྱུང་བར་འགྱུར། སྐར་མ་འཛིན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་བཟང་པོར་འགྲོ་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་ལོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་བཟང་པོར་འགྲོ་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་ལོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར། སྐར་མདའ་ལྷུང་བར་འགྱུར། ཕྱོགས་ཀུན་ཚ་བར་འགྱུར། ས་གཡོ་བར་འགྱུར། གནམ་ལྕགས་འབྲུག་སྒྲ་སྒྲོག་པར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་ཤར་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། མུན་ནག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གསལ་བར་འགྱུར། ཟླ་འཛིན་གྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་འཛིན་གྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། སྐར་མ་འཛིན་པས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་བཟང་པོར་འགྲོ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་གཉིས་ལམ་ལོག་པར་འགྲོ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་བཟང་པོར་འགྲོ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ལམ་ལོག་པར་འགྲོ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། སྐར་མདའ་ལྷུང་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཕྱོགས་ཀུན་ཚ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ས་གཡོ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། གནམ་ལྕགས་འབྲུག་སྒྲ་སྒྲོག་པས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་ཤར་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། མུན་ནག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གསལ་བར་འགྱུར་བས་འདི་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๐๙. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – สุวุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, ทุพฺพุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, สุภิกฺขํ ภวิสฺสติ, ทุพฺภิกฺขํ ภวิสฺสติ, เขมํ ภวิสฺสติ, ภยํ ภวิสฺสติ, โรโค ภวิสฺสติ, อาโรคฺยํ ภวิสฺสติ, มุทฺทา, คณนา, สงฺขานํ, กาเวยฺยํ, โลกายตํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༠༩. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆར་པ་ལེགས་པོ་འབབ་པར་འགྱུར། ཆར་པ་མི་འབབ་པར་འགྱུར། ལོ་ལེགས་པར་འགྱུར། མུ་གེ་འབྱུང་བར་འགྱུར། བདེ་འཇགས་སུ་འགྱུར། འཇིགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ནད་མང་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ནད་མེད་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་དང་། ལག་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ། རྩིས་རིག་པ། གྲངས་རིག་པ། སྙན་ངག་གི་རིག་པ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པའི་རིག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๑๐. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – อาวาหนํ วิวาหนํ สํวรณํ วิวรณํ สงฺกิรณํ วิกิรณํ สุภคกรณํ ทุพฺภคกรณํ วิรุทฺธคพฺภกรณํ ชิวฺหานิพนฺธนํ หนุสํหนนํ หตฺถาภิชปฺปนํ หนุชปฺปนํ กณฺณชปฺปนํ อาทาสปญฺหํ กุมาริกปญฺหํ เทวปญฺหํ อาทิจฺจุปฏฺฐานํ มหตุปฏฺฐานํ อพฺภุชฺชลนํ สิริวฺหายนํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༡༠. ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བུ་མོ་བསུ་བ། བུ་མོ་གཏོང་བ། མཐུན་པར་བྱེད་པ། སོ་སོར་འབྱེད་པ། ནོར་བསྡུ་བ། ནོར་གཏོར་བ། མཛེས་པར་བྱེད་པ། མི་སྡུག་པར་བྱེད་པ། མངལ་མི་བརྟན་པ་བརྟན་པར་བྱེད་པ། ལྕེ་རེངས་པར་བྱེད་པ། མ་ལེགས་པར་བྱེད་པ། ལག་པ་འགོག་པའི་སྔགས་ཟློ་བ། མ་མགལ་འཆིང་བའི་སྔགས་ཟློ་བ། རྣ་བ་འོན་པར་བྱེད་པའི་སྔགས་ཟློ་བ། མེ་ལོང་ལ་ལྷ་ཕབ་སྟེ་འདྲི་བ། བུ་མོའི་ལུས་ལ་ལྷ་ཕབ་སྟེ་འདྲི་བ། ལྷ་འདྲི་བ། ཉི་མ་ལ་མཆོད་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཆོད་པ། ཁ་ནས་མེ་འབར་བར་བྱེད་པ། དཔལ་གྱི་ལྷ་མོ་འབོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๑๑. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.66]. เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา, มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ, โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. ༢༡༡. ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་བཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་བར་བྱེད་པའི་ལས། ལྷ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་ལས། གདོན་འདུལ་བའི་ལས། ས་འོག་གི་རིག་པའི་ལས། མ་ནིང་སྐྱེས་པར་བྱེད་པའི་ལས། སྐྱེས་པ་མ་ནིང་དུ་བྱེད་པའི་ལས། ས་དཔྱད་ཀྱི་ལས། ས་གཞི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ལས། ཁ་བཤལ་བའི་ལས། ཁྲུས་བྱེད་པའི་ལས། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའི་ལས། སྐྱུག་སྨན་སྦྱོར་བའི་ལས། བཤལ་སྨན་སྦྱོར་བའི་ལས། སྟོད་བཤལ་གྱི་ལས། སྨད་བཤལ་གྱི་ལས། མགོ་བཤལ་གྱི་ལས། རྣ་སྣུམ་སྦྱོར་བའི་ལས། མིག་སྣུམ་སྦྱོར་བའི་ལས། སྣ་སྨན་སྦྱོར་བའི་ལས། མིག་སྨན་རྣོན་པོ་སྦྱོར་བའི་ལས། མིག་སྨན་བསིལ་པོ་སྦྱོར་བའི་ལས། ལིང་ཏོག་གཤགས་པའི་ལས། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པའི་ལས། བྱིས་པའི་ནད་གསོ་བའི་ལས། རྩ་བའི་སྨན་སྦྱིན་པའི་ལས། སྨན་སྦྱོར་བ་དང་འགྲོལ་བའི་ལས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་པ་ལས། ཁོང་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་འཛེམས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ། ๒๑๒. ‘‘ส โข โส, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ – มหาราช, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. ༢༡༢. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་དེ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ནས་ཀྱང་འཇིགས་པ་གང་ཡང་མི་མཐོང་ངོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྤྱི་བོ་ནས་དབང་བསྐུར་བ། དགྲ་བོ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ཟིན་པ་ཞིག་གིས། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་དགྲ་བོ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ནས་ཀྱང་འཇིགས་པ་མི་མཐོང་བ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་དེ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ནས་ཀྱང་འཇིགས་པ་གང་ཡང་མི་མཐོང་ངོ། །ཁོང་ནི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དང་ལྡན་པས་ནང་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། มหาสีลํ นิฏฺฐิตํ. ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོའི་ལེའུ་རྫོགས་སོ། ། อินฺทฺริยสํวโร དབང་པོ་སྡོམ་པ། ๒๑๓. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ. ༢༡༣. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་དགེ་སློང་གིས་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ན་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་མིག་གི་དབང་པོ་མ་བསྡམས་པར་གནས་ན། བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྟེ་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། དེ་སྡོམ་པར་བྱེད་ཅིང་མིག་གི་དབང་པོ་སྲུང་ལ། མིག་གི་དབང་པོ་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ། །རྣ་བས་སྒྲ་ཐོས་ནས། །སྣས་དྲི་བསྣམས་ནས། །ལྕེས་རོ་མྱངས་ནས། །ལུས་ཀྱིས་རེག་བྱ་རེག་ནས། །ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་ཤེས་ནས་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་མ་བསྡམས་པར་གནས་ན། བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྟེ་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། དེ་སྡོམ་པར་བྱེད་ཅིང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྲུང་ལ། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ། །ཁོང་ནི་འཕགས་པའི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་པས་ནང་དུ་ཉོན་མོངས་པས་མ་བསླད་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ནི་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན་ནོ། ། สติสมฺปชญฺญํ དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན། ๒๑๔. ‘‘กถญฺจ[Pg.67], มหาราช, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ. ༢༡༤. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་དགེ་སློང་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། མདུན་དུ་ལྟ་བ་དང་གཞོགས་སུ་ལྟ་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། ཆོས་གོས་གསམ་དང་ལྷུང་བཟེད་འཆང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། ཟ་བ་དང་། འཐུང་བ་དང་། འཆོས་པ་དང་། མྱོང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བཤང་གཅི་འདོར་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། འགྲོ་བ་དང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་དང་། སད་པ་དང་། སྨྲ་བ་དང་། མི་སྨྲ་བར་གནས་པའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། สนฺโตโส ཆོག་ཤེས་པ། ๒๑๕. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน, กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ. ༢༡༥. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ལ་དགེ་སློང་ནི་ལུས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་གོས་དང་། ལྟོ་བ་འགེངས་པར་བྱེད་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན། ཁོང་གང་དུ་འགྲོ་ཡང་དེ་དག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། འདབ་ཆགས་བྱ་ནི་གང་དུ་འཕུར་ཡང་རང་གི་གཤོག་པའི་ཁུར་ཁོ་ནས་འཕུར་བ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ནི་ལུས་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་གོས་དང་ལྟོ་བ་འགེངས་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན། ཁོང་གང་དུ་འགྲོ་ཡང་དེ་དག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ནི་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། นีวรณปฺปหานํ སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ། ๒๑๖. ‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต, วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ༢༡༦. ཁོང་ནི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཆོག་ཤེས་པ་འདི་དང་ལྡན་པས། དབེན་པའི་གནས་མལ་ཏེ། དགོན་པ་དང་། ཤིང་དྲུང་དང་། རི་དང་། གྲོག་རོང་དང་། རི་ཕུག་དང་། དུར་ཁྲོད་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། བླ་གབ་མེད་པའི་ས་ཕྱོགས་དང་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟེན་པར་བྱེད་དོ། །ཁོང་ཟས་ཟོས་ནས་བསོད་སྙོམས་ལས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་ལུས་དྲང་པོར་བསྲངས་ཏེ། དྲན་པ་མངོན་དུ་བཞག་ནས་འདུག་གོ ། ๒๑๗. ‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต [Pg.68] วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี, สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ, อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ, อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. ༢༡༧. ཁོང་ནི་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྣབ་སེམས་སྤངས་ཏེ། བརྣབ་སེམས་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་ཤིང་བརྣབ་སེམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། །གནོད་སེམས་དང་འཁོན་འཛིན་སྤངས་ཏེ། གནོད་སེམས་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་ཤིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་ལ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་ལ། གནོད་སེམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། །རྨུགས་པ་གཉིད་སྤངས་ཏེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་མེད་པར་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་ཞིང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱིས་གནས་ལ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་སྤངས་ཏེ། རྒོད་པ་མེད་པར་ནང་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་ལ། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་སྤངས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་མེད་པར་གནས་ལ། ཐེ་ཚོམ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། ๒๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชยฺย. ตสฺส เต กมฺมนฺตา สมิชฺเฌยฺยุํ. โส ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ, ตานิ จ พฺยนฺตึ กเรยฺย, สิยา จสฺส อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณาย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชสึ. ตสฺส เม เต กมฺมนฺตา สมิชฺฌึสุ. โสหํ ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ, ตานิ จ พฺยนฺตึ อกาสึ, อตฺถิ จ เม อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณายา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༢༡༨. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་བུ་ལོན་བླངས་ནས་ལས་ཀ་བྱས་པ་ལས། ཁོང་གི་ལས་ཀ་དེ་དག་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ། ཁོང་གིས་སྔོན་གྱི་བུ་ལོན་གྱི་རྩ་བ་རྣམས་སྤྲད་ཟིན་པར་མ་ཟད། ཆུང་མ་དང་བུ་ཕྲུག་གསོ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཡང་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ། ཁོང་གི་བསམ་པར། བདག་གིས་སྔོན་བུ་ལོན་བླངས་ནས་ལས་ཀ་བྱས་པ་ལས། བདག་གི་ལས་ཀ་དེ་དག་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ། སྔོན་གྱི་བུ་ལོན་གྱི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྤྲད་ཟིན་ལ། ཆུང་མ་དང་བུ་ཕྲུག་གསོ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཡང་ཡོད་དོ་སྙམ་ནས། ཁོང་ནི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ๒๑๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส อาพาธิโก อสฺส ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจสฺส นจฺฉาเทยฺย, น จสฺส กาเย พลมตฺตา. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา อาพาธา มุจฺเจยฺย; ภตฺตํ จสฺส ฉาเทยฺย, สิยา จสฺส กาเย พลมตฺตา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อาพาธิโก อโหสึ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจ เม นจฺฉาเทสิ, น จ เม อาสิ กาเย พลมตฺตา. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา อาพาธา มุตฺโต; ภตฺตญฺจ เม ฉาเทติ, อตฺถิ จ เม กาเย พลมตฺตา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༢༡༩. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ནད་ཀྱིས་བཏབ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞིང་ནད་ལྕི་བར་གྱུར་ལ། ཟས་ཀྱང་ཟ་མི་འདོད་ཅིང་ལུས་ལ་སྟོབས་མེད་པར་གྱུར་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཁོང་ནད་དེ་ལས་ཐར་ཏེ། ཟས་ཀྱང་ཟ་འདོད་ཅིང་ལུས་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། ཁོང་གི་བསམ་པར། བདག་སྔོན་ནད་ཀྱིས་བཏབ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞིང་ནད་ལྕི་བར་གྱུར་ལ། ཟས་ཀྱང་ཟ་མི་འདོད་ཅིང་ལུས་ལ་སྟོབས་མེད་པར་གྱུར་པ་ལས། ད་ལྟ་བདག་ནད་དེ་ལས་ཐར་ཏེ། ཟས་ཀྱང་ཟ་འདོད་ཅིང་ལུས་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་ནས། ཁོང་ནི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ๒๒๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส พนฺธนาคาเร พทฺโธ อสฺส. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา พนฺธนาคารา มุจฺเจยฺย โสตฺถินา อพฺภเยน, น จสฺส กิญฺจิ โภคานํ วโย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ พนฺธนาคาเร พทฺโธ อโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา พนฺธนาคารา มุตฺโต [Pg.69] โสตฺถินา อพฺภเยน. นตฺถิ จ เม กิญฺจิ โภคานํ วโย’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༢༢༠. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་བཙོན་རར་བཅུག་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཁོང་བཙོན་ར་དེ་ལས་བདེ་བར་ཐར་ཞིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ལ། ཁོང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉམས་ཆག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏེ། ཁོང་གི་བསམ་པར། བདག་སྔོན་བཙོན་རར་བཅུག་པ་ལས། ད་ལྟ་བདག་བཙོན་ར་དེ་ལས་བདེ་བར་ཐར་ཞིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ལ། བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉམས་ཆག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བྱུང་ངོ་སྙམ་ནས། ཁོང་ནི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ๒๒๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส ทาโส อสฺส อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา ทาสพฺยา มุจฺเจยฺย อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ ทาโส อโหสึ อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา ทาสพฺยา มุตฺโต อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༢༢༡. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་བྲན་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རང་དབང་མེད་ཅིང་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པས་རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཁོང་བྲན་གཡོག་གི་གནས་ལས་ཐར་ཏེ། རང་དབང་དང་ལྡན་ཞིང་གཞན་དབང་མ་ཡིན་པར་རང་དབང་གི་མི་རུ་གྱུར་ནས་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པར་འགྲོ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏེ། ཁོང་གི་བསམ་པར། བདག་སྔོན་བྲན་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རང་དབང་མེད་ཅིང་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པས་རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ལས། ད་ལྟ་བདག་བྲན་གཡོག་གི་གནས་ལས་ཐར་ཏེ། རང་དབང་དང་ལྡན་ཞིང་གཞན་དབང་མ་ཡིན་པར་རང་དབང་གི་མི་རུ་གྱུར་ནས་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པར་འགྲོ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་ནས། ཁོང་ནི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ๒๒๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โส อปเรน สมเยน ตํ กนฺตารํ นิตฺถเรยฺย โสตฺถินา, คามนฺตํ อนุปาปุเณยฺย เขมํ อปฺปฏิภยํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึ ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โสมฺหิ เอตรหิ ตํ กนฺตารํ นิตฺถิณฺโณ โสตฺถินา, คามนฺตํ อนุปฺปตฺโต เขมํ อปฺปฏิภย’นฺติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༢༢༢. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་མུ་གེ་དང་འཇིགས་པ་ཆེ་བའི་མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་རིང་པོར་ཞུགས་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཁོང་མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་དེ་ལས་བདེ་བར་བརྒལ་ཏེ། འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་བདེ་འཇགས་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སླེབས་པར་གྱུར་ཏེ། ཁོང་གི་བསམ་པར། བདག་སྔོན་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པར་མུ་གེ་དང་འཇིགས་པ་ཆེ་བའི་མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་རིང་པོར་ཞུགས་པ་ལས། ད་ལྟ་བདག་མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་དེ་ལས་བདེ་བར་བརྒལ་ཏེ། འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་བདེ་འཇགས་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སླེབས་སོ་སྙམ་ནས། ཁོང་ནི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ๒๒๓. ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ ยถา อิณํ ยถา โรคํ ยถา พนฺธนาคารํ ยถา ทาสพฺยํ ยถา กนฺตารทฺธานมคฺคํ, เอวํ อิเม ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ. ༢༢༣. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་མ་སྤངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི། བུ་ལོན་བཞིན་དང་། ནད་བཞིན་དང་། བཙོན་ར་བཞིན་དང་། བྲན་གཡོག་བཞིན་དང་། མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། ། ๒๒๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ยถา อาณณฺยํ ยถา อาโรคฺยํ ยถา พนฺธนาโมกฺขํ ยถา ภุชิสฺสํ ยถา เขมนฺตภูมึ; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ. ༢༢༤. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། བུ་ལོན་མེད་པ་བཞིན་དང་། ནད་མེད་པ་བཞིན་དང་། བཙོན་ར་ལས་ཐར་པ་བཞིན་དང་། རང་དབང་ཐོབ་པ་བཞིན་དང་། བདེ་འཇགས་ཀྱི་ས་ཆར་སླེབས་པ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། ། ๒๒๕. ‘‘ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. ༢༢༥. རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་ལྟ་བའི་དགེ་སློང་དེ་ལ། དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དགའ་བ་སྐྱེས་པ་ལ་མགུ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་མགུ་བའི་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བ་ཅན་གྱི་སེམས་ནི་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ། ། ปฐมชฺฌานํ བསམ་གཏན་དང་པོ། ๒๒๖. ‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว [Pg.70] กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༢༢༦. ཁོང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །ཁོང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོང་གི་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ། ๒๒๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย, สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรณี; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༢༧. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། ཁྲུས་མཁན་མཁས་པ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་ཁྲུས་མཁན་གྱི་སློབ་མ་ཞིག་གིས་རག་གཞོང་གི་ནང་དུ་ཁྲུས་ཕྱེ་བཏབ་སྟེ། ཆུ་གཏོར་ཞིང་གཏོར་ནས་རིལ་བུར་བཟོ་བར་བྱེད་པ་ལྟར། ཁྲུས་ཕྱེའི་རིལ་བུ་དེ་ནི་གཤེར་བག་གིས་ཟིན་ཅིང་། གཤེར་བག་གིས་ཁྱབ་པ། ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་གཤེར་བག་གིས་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཀྱང་ཆུ་ཐིགས་འཛག་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ལུས་འདི་ཉིད་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། ทุติยชฺฌานํ བསམ་གཏན་གཉིས་པ། ๒๒๘. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༢༢༨. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས་ནང་རབ་ཏུ་དང་ཞིང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ། རྟོག་པ་མེད་པ། དཔྱོད་པ་མེད་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ཁོས་ལུས་འདི་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ๒๒๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ น กาเลนกาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ [Pg.71] โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༢༩. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། ཆུའི་མཚོ་ཟབ་མོ་ཞིག་ལ་འོག་ནས་ཆུ་འབབ་པ་ཡོད་ཅིང་། མཚོ་དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད་ལ། ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད། ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད། བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད་ཅིང་། ཆར་པས་ཀྱང་དུས་ནས་དུས་སུ་ཆར་རྒྱུན་ལེགས་པར་མ་བབས་ནའང་། མཚོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་འོག་ནས་ཆུ་གྲང་མོའི་རྒྱུན་བརྡོལ་ཏེ། མཚོ་དེ་ཉིད་ཆུ་གྲང་མོས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། མཚོ་དེ་མཐའ་དག་ལ་ཆུ་གྲང་མོས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ལུས་འདི་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། ตติยชฺฌานํ བསམ་གཏན་གསུམ་པ། ๒๓๐. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༢༣༠. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པར་བྱེད། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་ལ་ ‘བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བར་གནས་པའོ་’ ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ཁོས་ལུས་འདི་ཉིད་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ๒๓๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสีนิ, ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༣༡. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། ཨུཏྤལ་ལམ། པདྨའམ། པདྨ་དཀར་པོའི་མཚོ་ཞིག་གི་ནང་དུ། ཨུཏྤལ་ལམ། པདྨའམ། པདྨ་དཀར་པོ་ཁ་ཅིག་ཆུའི་ནང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཆུའི་ནང་དུ་འཕེལ་ལ། ཆུའི་སྟེང་དུ་མ་ཐོན་པར་ཆུའི་ནང་དུ་བྱིང་བཞིན་དུ་རྒྱས་པ་རྣམས་ནི། རྩེ་མོ་ནས་རྩ་བའི་བར་དུ་ཆུ་གྲང་མོས་མངོན་པར་བརླན་པ། ཀུན་ཏུ་བརླན་པ། ཡོངས་སུ་གང་བ། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏེ། ཨུཏྤལ་ལམ། པདྨའམ། པདྨ་དཀར་པོ་དེ་དག་མཐའ་དག་ལ་ཆུ་གྲང་མོས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ལུས་འདི་ཉིད་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མངོན་པར་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། จตุตฺถชฺฌานํ བསམ་གཏན་བཞི་པ། ๒๓๒. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. ༢༣༢. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔོན་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པར་གྱུར་པས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ཁོས་ལུས་འདི་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་འདུག་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ๒๓๓. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.72], มหาราช, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༣༣. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་གོས་དཀར་པོས་མགོ་བོ་དང་བཅས་ཏེ་ལུས་ཡོངས་སུ་གཡོགས་ནས་འདུག་པ་ལྟར། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་གོས་དཀར་པོས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ལུས་འདི་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་འདུག་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། วิปสฺสนาญาณํ ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་པ། ๒๓๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทน-ปริมทฺทน-เภทน-วิทฺธํสน-ธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. ༢༣༤. ཁོས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ཁོས་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘ངའི་ལུས་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ། ཟན་དང་སྐྱོ་མས་འཕེལ་བར་བྱས་པ། མི་རྟག་པ། བྱུག་པ་དང་བསྐུ་མཉེ་བྱ་དགོས་པ། འཇིག་པ་དང་ཞིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ། ངའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་འབྲེལ་ཏོ།’ ཞེས་ཤེས་སོ། ๒๓๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน; ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༣༥. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། བཻཌཱུརྱའི་ནོར་བུ་བཟང་པོ། རིགས་གཙང་བ། ཟུར་བརྒྱད་ཡོད་པ། ལེགས་པར་བཟོས་པ། དྭངས་ཤིང་གསལ་བ། རྙོག་པ་མེད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ལ། སྐུད་པ་སྔོན་པོའམ། སེར་པོའམ། དམར་པོའམ། དཀར་པོའམ། ཡང་ན་སྐུད་པ་སྐྱ་བོ་ཞིག་བརྒྱུས་ཡོད་པ་ལ། མིག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ལག་ཏུ་བཟུང་ནས་འདི་ལྟར་བརྟག་པར་བྱེད་དེ། ‘བཻཌཱུརྱའི་ནོར་བུ་འདི་ནི་བཟང་པོ། རིགས་གཙང་བ། ཟུར་བརྒྱད་ཡོད་པ། ལེགས་པར་བཟོས་པ། དྭངས་ཤིང་གསལ་བ། རྙོག་པ་མེད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། འདི་ལ་སྐུད་པ་སྔོན་པོའམ། སེར་པོའམ། དམར་པོའམ། དཀར་པོའམ། ཡང་ན་སྐུད་པ་སྐྱ་བོ་འདི་བརྒྱུས་འདུག་གོ་’ ཞེས་བརྟག་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ཁོས་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘ངའི་ལུས་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ། ཟན་དང་སྐྱོ་མས་འཕེལ་བར་བྱས་པ། མི་རྟག་པ། བྱུག་པ་དང་བསྐུ་མཉེ་བྱ་དགོས་པ། འཇིག་པ་དང་ཞིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ། ངའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་འབྲེལ་ཏོ།’ ཞེས་ཤེས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། มโนมยิทฺธิญาณํ ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་པའི་ཤེས་པ། ๒๓๖. ‘‘โส [Pg.73] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. ༢༣༦. ཁོས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ཁོས་ལུས་འདི་ལས་གཟུགས་ཅན། ཡིད་ལས་བྱུང་བ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་ལུས་གཞན་ཞིག་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ། ๒๓๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส มุญฺชมฺหา อีสิกํ ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ มุญฺโช, อยํ อีสิกา, อญฺโญ มุญฺโช, อญฺญา อีสิกา, มุญฺชมฺหา ตฺเวว อีสิกา ปวาฬฺหา’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ปุริโส อสึ โกสิยา ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อสิ, อยํ โกสิ, อญฺโญ อสิ, อญฺญา โกสิ, โกสิยา ตฺเวว อสิ ปวาฬฺโห’’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อหิ, อยํ กรณฺโฑ. อญฺโญ อหิ, อญฺโญ กรณฺโฑ, กรณฺฑา ตฺเวว อหิ อุพฺภโต’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༣༧. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་མཱུཉྫའི་རྩྭ་ལས་སྙིང་པོ་ཕྱུང་བར་བྱེད་དེ། ཁོའི་བསམ་པར། ‘འདི་ནི་མཱུཉྫའི་རྩྭ་ཡིན། འདི་ནི་སྙིང་པོ་ཡིན། མཱུཉྫའི་རྩྭ་ནི་གཞན་ཡིན། སྙིང་པོ་ནི་གཞན་ཡིན། མཱུཉྫའི་རྩྭ་ལས་སྙིང་པོ་ཕྱུང་བ་ཡིན་ནོ་’ སྙམ་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཡང་ན། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་རལ་གྲི་ཤུབས་ལས་ཕྱུང་བར་བྱེད་དེ། ཁོའི་བསམ་པར། ‘འདི་ནི་རལ་གྲི་ཡིན། འདི་ནི་ཤུབས་ཡིན། རལ་གྲི་ནི་གཞན་ཡིན། ཤུབས་ནི་གཞན་ཡིན། ཤུབས་ལས་རལ་གྲི་ཕྱུང་བ་ཡིན་ནོ་’ སྙམ་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཡང་ན། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སྦྲུལ་ལྤགས་ལས་སྦྲུལ་ཕྱུང་བར་བྱེད་དེ། ཁོའི་བསམ་པར། ‘འདི་ནི་སྦྲུལ་ཡིན། འདི་ནི་ལྤགས་པ་ཡིན། སྦྲུལ་ནི་གཞན་ཡིན། ལྤགས་པ་ནི་གཞན་ཡིན། ལྤགས་པ་ལས་སྦྲུལ་ཕྱུང་བ་ཡིན་ནོ་’ སྙམ་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ཁོས་ལུས་འདི་ལས་གཟུགས་ཅན། ཡིད་ལས་བྱུང་བ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་ལུས་གཞན་ཞིག་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་གོ། อิทฺธิวิธญาณํ རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཤེས་པ། ๒๓๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยา[Pg.74]. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. ༢༣༨. ཁོས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ཁོས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་ལ། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། མངོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་། རྩིག་པ་དང་། ར་བ་དང་། རི་ལ་མ་ཐོགས་པར་ནམ་མཁའ་ལ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ས་ལ་ཡང་ཆུ་ལ་བཞིན་དུ་བྱིང་བ་དང་འཐོན་པ་བྱེད་དོ། ཆུ་ལ་ཡང་ས་ལ་བཞིན་དུ་མ་བརྡོལ་བར་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་བྱ་འདབ་ཆགས་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ཞིང་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་འདི་དག་ལ་ཡང་ལག་པས་རེག་ཅིང་བྱུག་པར་བྱེད་དོ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ། ๒๓๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ทกฺโข กุมฺภกาโร วา กุมฺภการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตาย มตฺติกาย ยํ ยเทว ภาชนวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ทกฺโข ทนฺตกาโร วา ทนฺตการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ ทนฺตสฺมึ ยํ ยเทว ทนฺตวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ทกฺโข สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ สุวณฺณสฺมึ ยํ ยเทว สุวณฺณวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยา. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༣༩. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། རྫ་མཁན་མཁས་པ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་རྫ་མཁན་གྱི་སློབ་མ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་འདམ་བག་ལེགས་པར་བརྫིས་པ་ལས་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་ཉིད་བྱེད་ཅིང་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན་ཡང་། བ་སོའི་མཁན་པོ་མཁས་པ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་བ་སོའི་མཁན་པོའི་སློབ་མ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་བ་སོ་ལེགས་པར་བཟོས་པ་ལས་བ་སོའི་བཟོ་དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་ཉིད་བྱེད་ཅིང་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན་ཡང་། གསེར་མགར་མཁས་པ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་གསེར་མགར་གྱི་སློབ་མ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་གསེར་ལེགས་པར་བཏུལ་བ་ལས་གསེར་གྱི་རྒྱན་ཆའི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་ཉིད་བྱེད་ཅིང་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་ལ། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། །སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་། མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་། རྩིག་པའི་ཕ་རོལ་དང་། ར་བའི་ཕ་རོལ་དང་། རིའི་ཕ་རོལ་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ལ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །ས་ལའང་ཆུ་ལ་བཞིན་དུ་བྱིང་བ་དང་འཐོན་པར་བྱེད་དོ། །ཆུ་ལའང་ས་ལ་བཞིན་དུ་མ་བརྡོལ་བར་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །ནམ་མཁའ་ལའང་བྱ་གཤོག་ཐོགས་པ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འདི་གཉིས་དེ་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་དེ་ལྟར་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་དག་ལའང་ལག་པས་གཏུགས་ཤིང་བྱུག་པར་བྱེད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ལུས་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། ། ทิพฺพโสตญาณํ ལྷའི་རྣ་བའི་ཡེ་ཤེས། ๒๔๐. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. ༢༤༠. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པ་དེས་ལྷ་དང་མིའི་སྒྲ་གཉིས་ཀ་ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བར་ཡོད་པ་རྣམས་ཐོས་པར་བྱེད་དོ། ། ๒๔๑. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.75], มหาราช, ปุริโส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส สุเณยฺย เภริสทฺทมฺปิ มุทิงฺคสทฺทมฺปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺทมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เภริสทฺโท’ อิติปิ, ‘มุทิงฺคสทฺโท’ อิติปิ, ‘สงฺขปณวทินฺทิมสทฺโท’ อิติปิ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༤༡. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། མི་ཞིག་ལམ་རིང་པོར་ཞུགས་པ་ན། དེས་རྔ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་དང་། རྫ་རྔའི་སྒྲ་དང་། དུང་དང་། རྔ་ཆུང་དང་། མཁར་རྔའི་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་བསམ་པ་ལ། འདི་ནི་རྔ་ཆེན་པོའི་སྒྲའོ་སྙམ་པ་དང་། འདི་ནི་རྫ་རྔའི་སྒྲའོ་སྙམ་པ་དང་། འདི་ནི་དུང་དང་རྔ་ཆུང་དང་མཁར་རྔའི་སྒྲའོ་སྙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པ་དེས་ལྷ་དང་མིའི་སྒྲ་གཉིས་ཀ་ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བར་ཡོད་པ་རྣམས་ཐོས་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། ། เจโตปริยญาณํ གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས། ๒๔๒. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. ༢༤༢. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བསྡུས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བསྡུས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བླ་ན་ཡོད་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བླ་ན་ཡོད་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་ལའང་ ‘མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ལའང་ ‘མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ། ๒๔๓. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.76], มหาราช, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สกณิกํ วา ‘สกณิก’นฺติ ชาเนยฺย, อกณิกํ วา ‘อกณิก’นฺติ ชาเนยฺย; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༤༣. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། བུད་མེད་དམ། སྐྱེས་པའམ། གཞོན་ནུ་ལང་ཚོ་ལ་བབ་པ། རྒྱན་ལ་དགའ་བ་ཞིག་གིས་མེ་ལོང་ཤིན་ཏུ་དག་ཅིང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལའམ། ཡང་ན་ཆུ་སྣོད་དྭངས་པོ་ཞིག་གི་ནང་དུ་རང་གི་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བརྟག་པར་བྱེད་པ་ན། རྨེ་བ་དང་བཅས་པ་ལ་ ‘རྨེ་བ་དང་བཅས་པའོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་ལ། རྨེ་བ་མེད་པ་ལ་ ‘རྨེ་བ་མེད་པའོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བསྡུས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བསྡུས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་ལའང་ ‘ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བླ་ན་ཡོད་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བླ་ན་ཡོད་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་ལའང་ ‘བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་ལའང་ ‘མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ལའང་ ‘མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་ལའང་ ‘རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། ། ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས། ๒๔๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต [Pg.77] เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ༢༤༤. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་ཀྱང་རུང་། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉི་ཤུ་དང་། སྐྱེ་བ་སུམ་ཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་དང་། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། འཇིག་ཅིང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། ‘ང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་སྐྱེས་པ་དེའི་ཚེ་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ། །’ ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། ། ๒๔๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย, ตมฺหาปิ คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย. โส ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข สกมฺหา คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ, เอวํ นิสีทึ, เอวํ อภาสึ, เอวํ ตุณฺหี อโหสึ, ตมฺหาปิ คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ, เอวํ นิสีทึ, เอวํ อภาสึ, เอวํ ตุณฺหี อโหสึ, โสมฺหิ ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคโต’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༤༥. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། མི་ཞིག་རང་གི་གྲོང་གསེབ་ནས་གྲོང་གསེབ་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད། གྲོང་གསེབ་དེ་ནས་ཀྱང་གྲོང་གསེབ་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད། དེ་ནས་གྲོང་གསེབ་དེ་ནས་རང་གི་གྲོང་གསེབ་ཉིད་དུ་ཕྱིར་འོང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་བསམ་པ་ལ། ‘བདག་ནི་རང་གི་གྲོང་གསེབ་ནས་གྲོང་གསེབ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་། དེར་ཡང་འདི་ལྟར་ལངས་ཏེ་བསྡད། འདི་ལྟར་འདུག་པར་བྱས། འདི་ལྟར་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བསྡད། གྲོང་གསེབ་དེ་ནས་ཀྱང་གྲོང་གསེབ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་། དེར་ཡང་འདི་ལྟར་ལངས་ཏེ་བསྡད། འདི་ལྟར་འདུག་པར་བྱས། འདི་ལྟར་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བསྡད། དེ་ནས་བདག་གྲོང་གསེབ་དེ་ནས་རང་གི་གྲོང་གསེབ་ཉིད་དུ་ཕྱིར་འོང་ངོ་། །’ སྙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་ཀྱང་རུང་། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉི་ཤུ་དང་། སྐྱེ་བ་སུམ་ཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་དང་། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། འཇིག་ཅིང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། ‘ང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་སྐྱེས་པ་དེའི་ཚེ་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། རུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཤ་མདོག་འདི་ལྟ་བུ། ཟས་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་བ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྟ་བུ་མྱོང་བ། ཚེའི་མཐའ་འདི་ཙམ་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ། །’ ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། ། ทิพฺพจกฺขุญาณํ ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས། ๒๔๖. ‘‘โส [Pg.78] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ༢༤༦. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་དག་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དུལ་བར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་ཏེ། ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་བདེ་འགྲོ་མེད་པ་ལོག་པར་ལྟུང་བ་དམྱལ་བར་སྐྱེའོ། །ཡང་ན་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་སོ། ། ๒๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก ปาสาโท. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ฐิโต ปสฺเสยฺย มนุสฺเส เคหํ ปวิสนฺเตปิ นิกฺขมนฺเตปิ รถิกายปิ วีถึ สญฺจรนฺเต มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺเนปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เอเต มนุสฺสา เคหํ ปวิสนฺติ, เอเต นิกฺขมนฺติ, เอเต รถิกาย วีถึ สญฺจรนฺติ, เอเต มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺนา’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม [Pg.79] วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต; ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ‘อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. ༢༤༧. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དཔེར་ན། ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་ཁང་བཟང་ཞིག་ཡོད་ལ། དེར་མིག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལངས་ཏེ་མི་རྣམས་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་པ་དང་། ཕྱིར་འཐོན་པ་དང་། ལམ་ཆེན་དུ་རྒྱུ་བ་དང་། ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་འདུག་པ་རྣམས་མཐོང་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་མི་འདི་དག་ནི་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་གོ །འདི་དག་ནི་ཕྱིར་འཐོན་ནོ། །འདི་དག་ནི་ལམ་ཆེན་དུ་རྒྱུའོ། །འདི་དག་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་འདུག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་བཞིན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་དག་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དུལ་བར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་ཏེ། ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་སཏེ། དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་བདེ་འགྲོ་མེད་པ་ལོག་པར་ལྟུང་བ་དམྱལ་བར་སྐྱེའོ། །ཡང་ན་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། ། อาสวกฺขยญาณํ ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས། ๒๔๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ‘วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิ’ติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. ༢༤༨. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་དག་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དུལ་བར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་ན། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་དག་ནི་ཟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ན། འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །སྲིད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་སྙམ་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ། །བྱ་བ་བྱས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་སྲིད་པ་མེད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། ๒๔๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกถลมฺปิ มจฺฉคุมฺพมฺปิ จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺริเม สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกถลาปิ มจฺฉคุมฺพาปิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปี’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. ‘โส อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.80], ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ‘วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทํ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. อิมสฺมา จ ปน, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกา สามญฺญผลา อญฺญํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา นตฺถี’’ติ. ༢༤༩. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དཔེར་ན། རིའི་རྩེ་མོར་མཚོ་ཆུ་དྭངས་ཤིང་རྙོག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེའི་འགྲམ་དུ་མིག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལངས་ཏེ་ཉ་ཕྱིས་དང་། སྦལ་ལྕོང་དང་། རྡེའུ་དང་། གསེག་མ་དང་། ཉ་ཚོགས་རྣམས་རྒྱུ་བ་དང་གནས་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་མཚོ་འདི་ནི་དྭངས་ཤིང་རྙོག་པ་མེད་དོ། །དེར་ཉ་ཕྱིས་དང་། སྦལ་ལྕོང་དང་། རྡེའུ་དང་། གསེག་མ་དང་། ཉ་ཚོགས་འདི་དག་རྒྱུ་ཞིང་གནས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་བཞིན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་དག་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དུལ་བར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་ན། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་དག་ནི་ཟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ན། འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །སྲིད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་སྙམ་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ། །བྱ་བ་བྱས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་སྲིད་པ་མེད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མའི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་འདི་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གཞན་ནི་མེད་དོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། อชาตสตฺตุอุปาสกตฺตปฏิเวทนา མ་སྐྱེས་དགྲས་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླངས་པ། ๒๕๐. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ, ภนฺเต, ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โยหํ ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ อิสฺสริยการณา ชีวิตา โวโรเปสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ༢༥༠. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བསླངས་པ་ལྟ་བུའམ། གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མུན་ཁྲོད་དུ་མར་མེ་བཏེགས་པ་ལྟ་བུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ནི་བྱིས་པ་ལྟ་བུ། རྨོངས་པ་ལྟ་བུ། མི་མཁས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་ཉེས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ། །བདག་གིས་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྱིར་དུ་རང་གི་ཕ་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོག་དང་ཕྲལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་གི་ཉེས་པ་དེ་ཉེས་པར་གཟིགས་ནས་ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པར་བཞེས་སུ་གསོལ། ๒๕๑. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, มหาราช, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยํ ตฺวํ ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา โวโรเปสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, มหาราช, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, มหาราช, อริยสฺส วินเย, โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ. ༢༥༡. རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ནི་བྱིས་པ་ལྟ་བུ། རྨོངས་པ་ལྟ་བུ། མི་མཁས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་ཉེས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་བདེན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་གི་ཕ་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོག་དང་ཕྲལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉེས་པ་དེ་ཉེས་པར་མཐོང་ནས་ཆོས་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱེད་པས། ངེད་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཉེས་པ་དེ་བཟོད་པར་བཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འཕགས་པའི་འདུལ་བ་ལ་གང་ཞིག་ཉེས་པ་ཉེས་པར་མཐོང་ནས་ཆོས་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བཅོས་ཤིང་ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། ๒๕๒. เอวํ [Pg.81] วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. ༢༥༢. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ད་ནི་བདག་ཅག་གཤེགས་པར་བགྱིའོ། །བདག་ཅག་ནི་བྱ་བ་མང་ཞིང་བྱེད་པ་མང་བའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ད་ནི་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་ཤེས་སོ། །དེ་ནས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞིང་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ། སྟན་ལས་ལངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ་གཤེགས་སོ། ། ๒๕๓. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺตสฺส รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ขตายํ, ภิกฺขเว, ราชา. อุปหตายํ, ภิกฺขเว, ราชา. สจายํ, ภิกฺขเว, ราชา ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา น โวโรเปสฺสถ, อิมสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุปฺปชฺชิสฺสถา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ༢༥༣. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བདེ་བྱེད་ཀྱི་བུ་མ་སྐྱེས་དགྲ་གཤེགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་རང་གིས་རང་བརླག་གོ །དགེ་སློང་དག རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་རང་གིས་རང་བཅོམ་མོ། །དགེ་སློང་དག གལ་ཏེ་རྒྱལ་པོ་འདིས་རང་གི་ཕ་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོག་དང་མ་ཕྲལ་ན་ནི། སྟན་འདི་ཉིད་དུ་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་མིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་དེ་དག་ཡིད་རངས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། ། สามญฺญผลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ. དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུའི་མདོ་རྫོགས་སོ། །གཉིས་པའོ། ། ๓. อมฺพฏฺฐสุตฺตํ ༣. ཨམྦཊྛའི་མདོ། ๒๕๔. เอวํ [Pg.82] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ༢༥༤. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཨིཙྪཱནངྒལཱ་ཞེས་བྱ་བར་བྱོན་ཏོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨིཙྪཱནངྒལཱའི་ནགས་ཚལ་གྱི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ། ། โปกฺขรสาติวตฺถุ པོཀྑརསཱཏིའི་གཏམ་རྒྱུད། ๒๕๕. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อุกฺกฏฺฐํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. อสฺโสสิ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. ༢༥༥. དེ་ནས་ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་ནི་ཡུལ་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་གནང་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། རྩྭ་དང་ཤིང་དང་ཆུས་ཕྱུག་པ། འབྲུ་སྣ་འཛོམས་པ། རྒྱལ་པོའི་གནང་སྦྱིན་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་སྐལ་དུ་གྱུར་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཨུཀྐཊྛ་ན་གནས་སོ།། བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་དུ་རྒྱུ་ཞིང་། གྲོང་ཨིཙྪཱནངྒལར་སླེབས་ནས་ཨིཙྪཱནངྒལའི་ནགས་ཚལ་དུ་བཞུགས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་པོ་འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་འཕགས་ཏེ། ‘འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།།’ ཁོང་གིས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དོ།། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐའ་མར་དགེ་བ། དོན་དང་བཅས་པ། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་སྟོན་ཅིང་། མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་ཐོས་སོ།། อมฺพฏฺฐมาณโว ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ། ๒๕๖. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อมฺพฏฺโฐ นาม มาณโว อนฺเตวาสี โหติ อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย อนุญฺญาตปฏิญฺญาโต สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปาวจเน [Pg.83] – ‘‘ยมหํ ชานามิ, ตํ ตฺวํ ชานาสิ; ยํ ตฺวํ ชานาสิ ตมหํ ชานามี’’ติ. ༢༥༦. དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་ལ་ཨམྦཊྛ་ཞེས་བྱ་བའི་ཉེ་གནས་གཞོན་ནུ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོང་ནི་རིག་བྱེད་ཀློག་པ་པོ། གསང་སྔགས་འཛིན་པ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ། མངོན་བརྗོད་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པ་མཁས་པ། ཚིག་རྐང་ཤེས་པ། བརྡ་སྤྲོད་པ་མཁས་པ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གྱི་རིག་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ། རང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་གསུང་རབ་ལ། “ངས་ཅི་ཤེས་པ་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཤེས་པ་དེ་ངས་ཤེས་སོ་”ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱིས་གནང་ཞིང་ཁས་བླངས་པ་ཞིག་གོ།། ๒๕๗. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต อมฺพฏฺฐ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตีติ. เอหิ ตฺวํ ตาต อมฺพฏฺฐ, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ ชานาหิ, ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถาสนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา. ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส, ตถา มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ เวทิสฺสามา’’ติ. ༢༥༧. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་ཨམྦཊྛ། ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་འདི་ནི། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་དུ་རྒྱུ་ཞིང་། གྲོང་ཨིཙྪཱནངྒལར་སླེབས་ནས་ཨིཙྪཱནངྒལའི་ནགས་ཚལ་དུ་བཞུགས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་པོ་འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་འཕགས་ཏེ། ‘འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།།’ ཁོང་གིས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དོ།། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐའ་མར་དགེ་བ། དོན་དང་བཅས་པ། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་སྟོན་ཅིང་། མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ནའོ།། བུ་ཨམྦཊྛ། ཚུར་ཤོག དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་སོང་ལ། ཕྱིན་ནས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་གྲགས་ཇི་ལྟར་བསྒྲགས་པ་བཞིན་དོན་དངོས་ཡིན་ནམ་མིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མིན་པ་དེ་ལྟར་བདག་ཅག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ།།” ๒๕๘. ‘‘ยถา กถํ ปนาหํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ – ‘ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถาสนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา. ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส’’’ติ? ༢༥༨. “ཀྱེ་སློབ་དཔོན། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་གྲགས་ཇི་ལྟར་བསྒྲགས་པ་བཞིན་དོན་དངོས་ཡིན་ནམ་མིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མིན་པ་ལགས་སམ།” ‘‘อาคตานิ โข, ตาต อมฺพฏฺฐ, อมฺหากํ มนฺเตสุ ทฺวตฺตึส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวเยว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ, หตฺถิรตนํ, อสฺสรตนํ, มณิรตนํ, อิตฺถิรตนํ, คหปติรตนํ, ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ [Pg.84] สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. อหํ โข ปน, ตาต อมฺพฏฺฐ, มนฺตานํ ทาตา; ตฺวํ มนฺตานํ ปฏิคฺคเหตา’’ติ. “བུ་ཨམྦཊྛ། བདག་ཅག་གི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། མཚན་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་ཁོ་ན་ཡོད་དེ་གཞན་མེད་དོ།། གལ་ཏེ་ཁྱིམ་ན་གནས་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། མཐའ་བཞི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ། ཡུལ་འཁོར་བརྟན་པར་བྱས་པ། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ།། ཁོང་ལ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་བདུན་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ། གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ། རྟ་རིན་པོ་ཆེ། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ། ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ། བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ་བདུན་པའོ།། ཁོང་ལ་དཔའ་ཞིང་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བ། ཕ་རོལ་གྱི་དམག་ཚོགས་འཇོམས་ནུས་པའི་བུ་སྟོང་ལྷག་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།། ཁོང་གིས་རྒྱ་མཚོས་མཐའ་བསྐོར་བའི་ས་གཞི་འདི་ལ་ཆད་པ་མེད་པ་དང་མཚོན་ཆ་མེད་པར་ཆོས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས་དབང་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་ཁྱིམ་ནས་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲིབ་པ་བསལ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། བུ་ཨམྦཊྛ། ང་ནི་གསང་སྔགས་སྦྱིན་པ་པོ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་གསང་སྔགས་ལེན་པ་པོ་ཡིན་ནོ།།” ๒๕๙. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา วฬวารถมารุยฺห สมฺพหุเลหิ มาณวเกหิ สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู อพฺโภกาเส จงฺกมนฺติ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, โภ, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ? ตญฺหิ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อิธูปสงฺกนฺตา’’ติ. ༢༥༩. “ཀྱེ་སློབ་དཔོན། དེ་ལྟར་བགྱིའོ་”ཞེས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིའི་ཚིག་ལ་ཁས་བླངས་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་ལ་ཕྱག་བགྱིས། གཡས་སྐོར་བྱས་ནས་རྒོད་མ་བཀལ་བའི་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་ཏེ། གཞོན་ནུ་མང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཨིཙྪཱནངྒལའི་ནགས་ཚལ་གང་ན་བ་དེར་སོང་ངོ་།། ཤིང་རྟ་བགྲོད་པའི་ས་གང་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཤིང་རྟས་ཕྱིན་ནས། ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་རྐང་ཐང་ཁོ་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཞུགས་སོ།། དེའི་ཚེ་དགེ་སློང་མང་པོ་ཞིག་བླ་གབ་མེད་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་འཆག་ཅིང་བཞུགས་སོ།། དེ་ནས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་དགེ་སློང་དེ་དག་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་གང་ན་བཞུགས་སམ། བདག་ཅག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལྷགས་པ་ལགས་སོ།།” ๒๖๐. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว อภิญฺญาตโกลญฺโญ เจว อภิญฺญาตสฺส จ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อนฺเตวาสี. อครุ โข ปน ภควโต เอวรูเปหิ กุลปุตฺเตหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป โหตี’’ติ. เต อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจุํ – ‘‘เอโส อมฺพฏฺฐ วิหาโร สํวุตทฺวาโร, เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏหิ, วิวริสฺสติ เต ภควา ทฺวาร’’นฺติ. ༢༦༠. དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་འདི་ནི་རིགས་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིའི་ཉེ་གནས་ཀྱང་ཡིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གསུང་གླེང་མཛད་པ་ནི་དཀའ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།” དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཨམྦཊྛ། འདི་ནི་སྒོ་བཅད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ཡིན་པས། དེར་སྒྲ་མེད་པར་ཉེ་བར་སོང་ལ། བྲེལ་བ་མེད་པར་ཀ་བ་ཅན་གྱི་ཁྱམས་སུ་ཞུགས་ཏེ། ལུད་པ་བསལ་ཞིང་སྒོ་གཏན་ལ་རྡུང་ཞིག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་སྒོ་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།” ๒๖๑. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน โส วิหาโร สํวุตทฺวาโร, เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏสิ. วิวริ ภควา ทฺวารํ. ปาวิสิ อมฺพฏฺโฐ มาณโว. มาณวกาปิ ปวิสิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อมฺพฏฺโฐ ปน มาณโว จงฺกมนฺโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กญฺจิ กญฺจิ กถํ [Pg.85] สารณียํ วีติสาเรติ, ฐิโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรติ. ༢༦༡. དེ་ནས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་སྒོ་བཅད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་གང་ན་བ་དེར་སྒྲ་མེད་པར་ཉེ་བར་སོང་ལ། བྲེལ་བ་མེད་པར་ཁྱམས་སུ་ཞུགས་ཏེ། ལུད་པ་བསལ་ཞིང་སྒོ་གཏན་ལ་བརྡུངས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྒོ་ཕྱེ་བས། ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་ནང་དུ་ཞུགས་སོ།། གཞོན་ནུ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པར་འཛུམ་མཛད་ཅིང་། དགྱེས་པར་བྱེད་པ་དང་དྲན་པར་བྱེད་པའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ།། འོན་ཀྱང་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་ནི་ཕར་ཚུར་འཆག་བཞིན་དུའང་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དྲན་པར་བྱེད་པའི་གཏམ་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་སྨྲ་ཞིང་། ལངས་ཏེ་གནས་བཞིན་དུའང་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དྲན་པར་བྱེད་པའི་གཏམ་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་སྨྲའོ།། ๒๖๒. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ นุ เต, อมฺพฏฺฐ, พฺราหฺมเณหิ วุทฺเธหิ มหลฺลเกหิ อาจริยปาจริเยหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป โหติ, ยถยิทํ จรํ ติฏฺฐํ นิสินฺเนน มยา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรตี’’ติ? ༢༦༢. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། “ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གསུང་གླེང་བྱེད་པ་ནའང་། འདི་ལྟར་ཕར་ཚུར་འགྲོ་ཞིང་ལངས་ཏེ་བཞུགས་པའི་ང་དང་ལྷན་ཅིག་དྲན་པར་བྱེད་པའི་གཏམ་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་སྨྲ་བ་ལྟར་བྱེད་དམ།” ปฐมอิพฺภวาโท དམངས་རིགས་སུ་སྨྲས་པའི་སྐུར་འདེབས་དང་པོ། ๒๖๓. ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. คจฺฉนฺโต วา หิ, โภ โคตม, คจฺฉนฺเตน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, ฐิโต วา หิ, โภ โคตม, ฐิเตน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, นิสินฺโน วา หิ, โภ โคตม, นิสินฺเนน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, สยาโน วา หิ, โภ โคตม, สยาเนน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ. เย จ โข เต, โภ โคตม, มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, เตหิปิ เม สทฺธึ เอวํ กถาสลฺลาโป โหติ, ยถริว โภตา โคตเมนา’’ติ. ‘‘อตฺถิกวโต โข ปน เต, อมฺพฏฺฐ, อิธาคมนํ อโหสิ, ยาเยว โข ปนตฺถาย อาคจฺเฉยฺยาถ, ตเมว อตฺถํ สาธุกํ มนสิ กเรยฺยาถ. อวุสิตวาเยว โข ปน โภ อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว วุสิตมานี กิมญฺญตฺร อวุสิตตฺตา’’ติ. ༢༦༣. “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟ་མ་ལགས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་འགྲོ་བཞིན་པ་ནི་འགྲོ་བཞིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་བར་འོས་ལ། ལངས་ཏེ་གནས་པའི་བྲམ་ཟེ་ནི་ལངས་ཏེ་གནས་པའི་བྲམ་ཟེ་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་བར་འོས་ཤིང་། འཁོད་པའི་བྲམ་ཟེ་ནི་འཁོད་པའི་བྲམ་ཟེ་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་བར་འོས་ལ། ཉལ་བའི་བྲམ་ཟེ་ནི་ཉལ་བའི་བྲམ་ཟེ་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་བར་འོས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། མགོ་རེག་གི་དགེ་སྦྱོང་ངན་པ། དམངས་རིགས། ནག་པོ། ཚངས་པའི་ཞབས་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ནི་བདག་གིས་ད་ལྟ་ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་བ་ལྟར་གླེང་བར་བགྱིའོ།།” “ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ནི་དོན་གཉེར་བ་ཞིག་གི་ཚུལ་གྱིས་འདིར་ལྷགས་པ་ཡིན་པས། དོན་གང་གི་ཕྱིར་འོངས་པ་དེའི་དོན་ཁོ་ན་ལེགས་པར་ཡིད་ལ་བྱོས་ཤིག ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་འདི་ནི་མ་བསླབས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་བཞིན་དུ་བསླབས་སོ་སྙམ་དུ་རློམ་པ་སྟེ། མ་བསླབས་པ་ལས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ།།” ๒๖๔. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควตา อวุสิตวาเทน วุจฺจมาโน กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํเยว ขุํเสนฺโต ภควนฺตํเยว วมฺเภนฺโต ภควนฺตํเยว อุปวทมาโน – ‘‘สมโณ จ เม, โภ, โคตโม ปาปิโต ภวิสฺสตี’’ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘จณฺฑา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ผรุสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ลหุสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ภสฺสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ [Pg.86] มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺติ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ปฐมํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ. ༢༦༤. དེ་ནས་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་བསླབས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་ཁྲོས་ཤིང་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་ཅིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཁྱད་གསོད་བྱེད་ཅིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་བཞིན། “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་འདི་ཡང་བདག་གིས་ཉེས་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ནི་གཏུམ་པའོ།། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ནི་རྩུབ་པའོ།། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ནི་ཡང་བའོ།། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ནི་སྨྲ་མང་བའོ།། ཁོང་ཚོ་ནི་དམངས་རིགས་ཡིན་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་བཀུར་སྟི་མི་བྱེད། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་རི་མོར་མི་བྱེད། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་མཆོད་པར་མི་བྱེད། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་རྗེད་པར་མི་བྱེད། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་ཕྱག་མི་འཚལ་ལོ།། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཤཱཀྱ་འདི་དག་དམངས་རིགས་ཡིན་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་བཀུར་སྟི་མི་བྱེད་པ་དང་། རི་མོར་མི་བྱེད་པ་དང་། མཆོད་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། རྗེད་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཕྱག་མི་འཚལ་བ་འདི་ནི་མི་རིགས་ཤིང་མི་འཚམ་མོ།།” འདི་ལྟར་ཨམྦཊྛ་གཞོན་ནུས་ཤཱཀྱ་རྣམས་ལ་དམངས་རིགས་སུ་སྨྲས་པའི་སྐུར་འདེབས་དང་པོ་བྱས་སོ།། ทุติยอิพฺภวาโท དམངས་རིགས་སུ་སྨྲས་པའི་སྐུར་འདེབས་གཉིས་པ། ๒๖๕. ‘‘กึ ปน เต, อมฺพฏฺฐ, สกฺยา อปรทฺธุ’’นฺติ? ‘‘เอกมิทาหํ, โภ โคตม, สมยํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส เกนจิเทว กรณีเยน กปิลวตฺถุํ อคมาสึ. เยน สกฺยานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมึ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา สกฺยา เจว สกฺยกุมารา จ สนฺธาคาเร อุจฺเจสุ อาสเนสุ นิสินฺนา โหนฺติ อญฺญมญฺญํ องฺคุลิปโตทเกหิ สญฺชคฺฆนฺตา สํกีฬนฺตา, อญฺญทตฺถุ มมญฺเญว มญฺเญ อนุชคฺฆนฺตา, น มํ โกจิ อาสเนนปิ นิมนฺเตสิ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ทุติยํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ. ༢༦༥. «ཨམྦཊྛ། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་གནོད་པ་ཅི་ཞིག་བགྱིས་སམ།» ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར། «ཀྱེ་གཽ་ཏམ། དུས་གཅིག་ན། བདག་རང་གི་སློབ་དཔོན་བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏིའི་བྱ་བ་ཞིག་གི་ཕྱིར་སེར་སྐྱའི་གཞི་རུ་སོང་བ་ལགས། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཁང་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་བ་ན། དེའི་ཚེ་ཤཱཀྱ་པ་དང་ཤཱཀྱའི་གཞོན་ནུ་མང་པོ་ཞིག་འདུ་ཁང་གི་སྟན་མཐོན་པོ་རྣམས་ལ་འཁོད་དེ། ཕན་ཚུན་མཛུབ་མོས་ཀྱལ་ཀ་བྱེད་ཅིང་། རྒོད་ཅིང་རྩེ་བར་བྱེད་ལ། གདོན་མི་ཟ་བར་བདག་ཉིད་ལ་ཁྱད་གསོད་ཀྱིས་རྒོད་པར་སེམས་ཤིང་། བདག་ལ་སུས་ཀྱང་སྟན་གྱིས་ཀྱང་མ་བསུས་སོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏམ། ཤཱཀྱ་པ་འདི་དག་ནི་རིགས་དམའ་བ་ཡིན་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་བཀུར་སྟི་མི་བྱེད། བླ་མར་མི་འཛིན། རི་མོར་མི་བྱེད། མཆོད་པར་མི་བྱེད། རྗེད་པར་མི་བྱེད་པ་འདི་ནི་མི་རིགས་ཤིང་མི་འཚམ་པ་ལགས་སོ། །» ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛས་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ལ་རིགས་དམའ་བར་སྨྲ་བའི་སྐུར་པ་འདི་གཉིས་པ་བཏབ་བོ། ། ตติยอิพฺภวาโท རིགས་དམའ་བར་སྨྲ་བ་གསུམ་པ། ๒๖๖. ‘‘ลฏุกิกาปิ โข, อมฺพฏฺฐ, สกุณิกา สเก กุลาวเก กามลาปินี โหติ. สกํ โข ปเนตํ, อมฺพฏฺฐ, สกฺยานํ ยทิทํ กปิลวตฺถุํ, นารหตายสฺมา อมฺพฏฺโฐ อิมาย อปฺปมตฺตาย อภิสชฺชิตุ’’นฺติ. ‘‘จตฺตาโรเม, โภ โคตม, วณฺณา – ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, จตุนฺนํ วณฺณานํ ตโย วณฺณา – ขตฺติยา จ เวสฺสา จ สุทฺทา จ – อญฺญทตฺถุ พฺราหฺมณสฺเสว ปริจารกา สมฺปชฺชนฺติ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ตติยํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ. ༢༦༦. «ཨམྦཊྛ། བྱེའུ་ལ་ཊུ་ཀི་ཀཱ་ཡང་རང་གི་ཚང་ནང་དུ་ཅི་དགར་སྐད་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ། །ཨམྦཊྛ། སེར་སྐྱའི་གཞི་འདི་ནི་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་ཡུལ་ཡིན་པས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཨམྦཊྛས་དོན་ཆུང་ངུ་འདི་འདྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྲོ་བར་མི་རིགས་སོ། །» ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར། «ཀྱེ་གཽ་ཏམ། རིགས་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟེ། རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། རྗེའུ་རིགས་དང་། དམངས་རིགས་རྣམས་ལགས། ཀྱེ་གཽ་ཏམ། རིགས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་རྒྱལ་རིགས་དང་། རྗེའུ་རིགས་དང་། དམངས་རིགས་ཏེ་རིགས་གསུམ་པོ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བྲམ་ཟེ་ཁོ་ནའི་ཞབས་ཕྱི་བ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏམ། ཤཱཀྱ་པ་འདི་དག་ནི་རིགས་དམའ་བ་ཡིན་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་བཀུར་སྟི་མི་བྱེད། བླ་མར་མི་འཛིན། རི་མོར་མི་བྱེད། མཆོད་པར་མི་བྱེད། རྗེད་པར་མི་བྱེད་པ་འདི་ནི་མི་རིགས་ཤིང་མི་འཚམ་པ་ལགས་སོ། །» ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛས་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ལ་རིགས་དམའ་བར་སྨྲ་བའི་སྐུར་པ་འདི་གསུམ་པ་བཏབ་བོ། ། ทาสิปุตฺตวาโท བྲན་མོའི་བུ་རུ་སྨྲ་བའི་སྐོར། ๒๖๗. อถ [Pg.87] โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติพาฬฺหํ โข อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สกฺเยสุ อิพฺภวาเทน นิมฺมาเทติ, ยํนูนาหํ โคตฺตํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ โคตฺโตสิ, อมฺพฏฺฐา’’ติ? ‘‘กณฺหายโนหมสฺมิ, โภ โคตมา’’ติ. โปราณํ โข ปน เต อมฺพฏฺฐ มาตาเปตฺติกํ นามโคตฺตํ อนุสฺสรโต อยฺยปุตฺตา สกฺยา ภวนฺติ; ทาสิปุตฺโต ตฺวมสิ สกฺยานํ. สกฺยา โข ปน, อมฺพฏฺฐ, ราชานํ โอกฺกากํ ปิตามหํ ทหนฺติ. ༢༦༧. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། «བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་འདིས་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ལ་རིགས་དམའ་བར་སྨྲས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་གསོད་བྱེད་པས། བདག་གིས་ཁོའི་རིགས་རྒྱུད་དྲི་བར་བྱའོ་»སྙམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །«ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་གང་ཡིན།» ཞེས་དྲིས་པར། «ཀྱེ་གཽ་ཏམ། བདག་ནི་ཀཎྷཱ་ཡ་ན་ལགས་སོ། །» ཞེས་སྨྲས་སོ། །«ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་མིང་དང་རིགས་རྒྱུད་རྗེས་སུ་དྲན་ན། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་རྗེ་བོའི་བུ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་བྲན་མོའི་བུ་ཡིན་ནོ། །ཨམྦཊྛ། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ནི་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀ་ཉིད་རང་གི་མེས་པོར་འཛིན་ཏོ། །» ‘‘ภูตปุพฺพํ, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก ยา สา มเหสี ปิยา มนาปา, ตสฺสา ปุตฺตสฺส รชฺชํ ปริณาเมตุกาโม เชฏฺฐกุมาเร รฏฺฐสฺมา ปพฺพาเชสิ – โอกฺกามุขํ กรกณฺฑํ หตฺถินิกํ สินิสูรํ. เต รฏฺฐสฺมา ปพฺพาชิตา หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร มหาสากสณฺโฑ, ตตฺถ วาสํ กปฺเปสุํ. เต ชาติสมฺเภทภยา สกาหิ ภคินีหิ สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปสุํ. «ཨམྦཊྛ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀ་ལ་བཙུན་མོ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་སྙིང་དུ་སྡུག་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། ཁོང་གིས་བཙུན་མོ་དེའི་བུ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་གཏད་པར་འདོད་ནས། སྲས་ཆེ་བ་རྣམས་ཏེ། ཨོཀྐཱ་མུ་ཁ་དང་། ཀ་ར་ཀཎྜ་དང་། ཧཏྠི་ནི་ཀ་དང་། སི་ནི་སཱུ་ར་རྣམས་ཡུལ་ནས་བསྐྲད་དོ། །ཡུལ་ནས་བསྐྲད་པའི་སྲས་ཆེ་བ་དེ་དག་གངས་རིའི་འདབས་ཀྱི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་གྱི་གཤེགས་ཤིང་གི་ནགས་ཚལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གནས་བཅས་སོ། །དེ་དག་གིས་རིགས་རྒྱུད་འདྲེས་པར་དོགས་ནས་རང་གི་སྲིང་མོ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཁྱིམ་ཐབ་བཟུང་ངོ་། །» ‘‘อถ โข, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก อมจฺเจ ปาริสชฺเช อามนฺเตสิ – ‘กหํ นุ โข, โภ, เอตรหิ กุมารา สมฺมนฺตี’ติ? ‘อตฺถิ, เทว, หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร มหาสากสณฺโฑ, ตตฺเถตรหิ กุมารา สมฺมนฺติ. เต ชาติสมฺเภทภยา สกาหิ ภคินีหิ สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปนฺตี’ติ. อถ โข, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก อุทานํ อุทาเนสิ – ‘สกฺยา วต, โภ, กุมารา, ปรมสกฺยา วต, โภ, กุมารา’ติ. ตทคฺเค โข ปน อมฺพฏฺฐ สกฺยา ปญฺญายนฺติ; โส จ เนสํ ปุพฺพปุริโส. «ཨམྦཊྛ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀས་བློན་པོ་དང་འཁོར་རྣམས་ལ་‹ཀྱེ་མ་དེང་སང་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་གང་ན་གནས་ཤིང་མཆིས།› ཞེས་དྲིས་པར། ‹ལྷ་གཅིག གངས་རིའི་འདབས་ཀྱི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་གྱི་གཤེགས་ཤིང་གི་ནགས་ཚལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་དེང་སང་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་བཞུགས་སོ། །དེ་དག་གིས་རིགས་རྒྱུད་འདྲེས་པར་དོགས་ནས་རང་གི་སྲིང་མོ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཁྱིམ་ཐབ་བཟུང་ངོ་།› ཞེས་གསོལ་ཏོ། །ཨམྦཊྛ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །‹ཀྱེ་མ། རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ནི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་མ། རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །› ཨམྦཊྛ། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཤཱཀྱ་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་ཡིན་ནོ། །» ‘‘รญฺโญ โข ปน, อมฺพฏฺฐ, โอกฺกากสฺส ทิสา นาม ทาสี อโหสิ. สา กณฺหํ นาม ชเนสิ. ชาโต กณฺโห ปพฺยาหาสิ – ‘โธวถ มํ, อมฺม, นหาเปถ มํ อมฺม, อิมสฺมา มํ อสุจิสฺมา ปริโมเจถ, อตฺถาย โว ภวิสฺสามี’ติ. ยถา โข ปน อมฺพฏฺฐ เอตรหิ มนุสฺสา ปิสาเจ ทิสฺวา ‘ปิสาจา’ติ สญฺชานนฺติ; เอวเมว โข, อมฺพฏฺฐ, เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ปิสาเจ ‘กณฺหา’ติ สญฺชานนฺติ. เต เอวมาหํสุ – ‘อยํ ชาโต ปพฺยาหาสิ, กณฺโห ชาโต, ปิสาโจ ชาโต’ติ. ตทคฺเค โข ปน, อมฺพฏฺฐ กณฺหายนา ปญฺญายนฺติ, โส จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส. อิติ โข เต[Pg.88], อมฺพฏฺฐ, โปราณํ มาตาเปตฺติกํ นามโคตฺตํ อนุสฺสรโต อยฺยปุตฺตา สกฺยา ภวนฺติ, ทาสิปุตฺโต ตฺวมสิ สกฺยาน’’นฺติ. «ཨམྦཊྛ། རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀ་ལ་དི་སཱ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲན་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། མོ་ལ་ཀཎྷ་ཞེས་བྱ་བའི་བུ་ཞིག་སྐྱེས་སོ། །ཀཎྷ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པ། ‹མ་ལགས། བདག་བཀྲུ་བར་མཛོད། མ་ལགས། བདག་ཁྲུས་གསོལ་བར་མཛོད། བདག་མི་གཙང་བ་འདི་ལས་ཐར་བར་མཛོད་ཅིག བདག་གིས་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱའོ།› ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཨམྦཊྛ། དེང་སང་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤ་ཟ་མཐོང་ནས་‹ཤ་ཟ་›ཞེས་ཤེས་པ་ལྟར། ཨམྦཊྛ། དེའི་ཚེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤ་ཟ་ལ་‹ཀཎྷ་›ཞེས་ཤེས་སོ། །དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‹འདི་ནི་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པས། ནག་པོ་སྐྱེས་སོ། །ཤ་ཟ་སྐྱེས་སོ།› ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཨམྦཊྛ། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཀཎྷཱ་ཡ་ན་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་སོ། །ཀཎྷ་དེ་ནི་ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་ཡིན་ནོ། །ཨམྦཊྛ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་མིང་དང་རིགས་རྒྱུད་རྗེས་སུ་དྲན་ན། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་རྗེ་བོའི་བུ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་བྲན་མོའི་བུ་ཡིན་ནོ། །» ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ๒๖๘. เอวํ วุตฺเต, เต มาณวกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา ภวํ โคตโม อมฺพฏฺฐํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทสิ. สุชาโต จ, โภ โคตม อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ. ༢༦༨. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་ན། ཁྱེའུ་དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །«ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། ཨམྦཊྛ་ལ་བྲན་མོའི་བུ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་གསོད་པར་མི་མཛད་པར་གསོལ། ཀྱེ་གཽ་ཏམ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་བཟང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ལགས། རིགས་ཀྱི་བུ་ལགས། མང་དུ་ཐོས་པ་ལགས། སྨྲ་མཁས་པ་ལགས། མཁས་པ་ལགས། ཨམྦཊྛ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་防ལན་བགྱིད་པར་ནུས་པ་ལགས་སོ། །» ๒๖๙. อถ โข ภควา เต มาณวเก เอตทโวจ – ‘‘สเจ โข ตุมฺหากํ มาณวกานํ เอวํ โหติ – ‘ทุชฺชาโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อกุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อปฺปสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อกลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ทุปฺปญฺโญ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, น จ ปโหติ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐตุ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ตุมฺเห มยา สทฺธึ มนฺตวฺโห อสฺมึ วจเน. สเจ ปน ตุมฺหากํ มาณวกานํ เอวํ โหติ – ‘สุชาโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐถ ตุมฺเห; อมฺพฏฺโฐ มาณโว มยา สทฺธึ ปฏิมนฺเตตู’’ติ. ༢༦༩. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱེའུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །«ཁྱེའུ་རྣམས། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ། ‹བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་ངན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན། རིགས་ཀྱི་བུ་མ་ཡིན། ཐོས་པ་ཉུང་བ་ཡིན། སྨྲ་མི་མཁས་པ་ཡིན། ཤེས་རབ་འཆལ་པ་ཡིན། ཨམྦཊྛ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་ལན་བགྱིད་མི་ནུས་སོ་›སྙམ་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་གནས་ཤིག་དང་། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ང་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་ལན་གྱིས་ཤིག གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ། ‹བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་བཟང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན། རིགས་ཀྱི་བུ་ཡིན། མང་དུ་ཐོས་པ་ཡིན། སྨྲ་མཁས་པ་ཡིན། མཁས་པ་ཡིན། ཨམྦཊྛ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་ལན་བགྱིད་ནུས་སོ་›སྙམ་ན། ཁྱེད་རྣམས་གནས་ཤིག་དང་། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛས་ང་དང་ལྷན་ཅིག་བརྒལ་ལན་བྱེད་དུ་ཆུག་ཅིག» ‘‘สุชาโต จ, โภ โคตม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุํ, ตุณฺหี มยํ ภวิสฺสาม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตู’’ติ. «ཀྱེ་གཽ་ཏམ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་བཟང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ལགས། རིགས་ཀྱི་བུ་ལགས། མང་དུ་ཐོས་པ་ལགས། སྨྲ་མཁས་པ་ལགས། མཁས་པ་ལགས། ཨམྦཊྛ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་ལན་བགྱིད་པར་ནུས་པ་ལགས་པས། བདག་ཅག་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་གི བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་འདི་ལ་བརྒལ་ལན་བགྱིད་དུ་གསོལ།» ๒๗๐. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ โข ปน เต, อมฺพฏฺฐ, สหธมฺมิโก ปญฺโห อาคจฺฉติ, อกามา พฺยากาตพฺโพ. สเจ ตฺวํ น พฺยากริสฺสสิ, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสสิ, ตุณฺหี วา ภวิสฺสสิ, ปกฺกมิสฺสสิ [Pg.89] วา เอตฺเถว เต สตฺตธา มุทฺธา ผลิสฺสติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ? ༢༧༠. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །«ཨམྦཊྛ། ད་ནི་ཁྱོད་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་དྲི་བ་འདི་འབབ་པས། མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཡང་ལན་གདབ་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལན་མི་གདབ་པའམ། གཏམ་གཞན་གྱིས་གཏམ་གཞན་གཡོགས་པའམ། ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པའམ། ཡང་ན་གནས་འདི་ནས་བྲོས་ན་ནི། གནས་འདི་ཉིད་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་འགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། བྲམ་ཟེ་རྒན་རབས་གནས་བརྟན་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས་ཏེ། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་གང་ནས་བྱུང་བ་དང་། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་སུ་ཡིན་ནམ།» เอวํ วุตฺเต, อมฺพฏฺโฐ มาณโว ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ? ทุติยมฺปิ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ตุณฺหี อโหสิ. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากโรหิ ทานิ อมฺพฏฺฐ, น ทานิ, เต ตุณฺหีภาวสฺส กาโล. โย โข, อมฺพฏฺฐ, ตถาคเตน ยาวตติยกํ สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากโรติ, เอตฺเถวสฺส สตฺตธา มุทฺธา ผลิสฺสตี’’ติ. དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་གོ །ལན་གཉིས་སུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །«ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། བྲམ་ཟེ་རྒན་རབས་གནས་བརྟན་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས་ཏེ། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་གང་ནས་བྱུང་བ་དང་། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་སུ་ཡིན་ནམ།» ལན་གཉིས་སུ་ཡང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་གོ །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །«ཨམྦཊྛ། ད་ལན་ཐོབ་ཅིག ད་ནི་ཁྱོད་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ། །ཨམྦཊྛ། སུ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་དྲི་བ་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་དྲིས་ཀྱང་ལན་མི་གདབ་པ་དེའི་མགོ་བོ་གནས་འདི་ཉིད་དུ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་འགས་པར་འགྱུར་རོ། །» ๒๗๑. เตน โข ปน สมเยน วชิรปาณี ยกฺโข มหนฺตํ อโยกูฏํ อาทาย อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส อุปริ เวหาสํ ฐิโต โหติ – ‘‘สจายํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควตา ยาวตติยกํ สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากริสฺสติ, เอตฺเถวสฺส สตฺตธา มุทฺธํ ผาเลสฺสามี’’ติ. ตํ โข ปน วชิรปาณึ ยกฺขํ ภควา เจว ปสฺสติ อมฺพฏฺโฐ จ มาณโว. ༢༧༡. དེའི་ཚེ་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེས་ལྕགས་ཀྱི་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་འབར་ཞིང་རབ་ཏུ་འབར་ལ་གཟི་བརྗིད་འཕྲོ་བ་ཞིག་ཐོགས་ཏེ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛའི་སྟེང་གི་བར་སྣང་ལ་འཁོད་ནས། «གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་དྲི་བ་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་དྲིས་ཀྱང་ལན་མ་བཏབ་ན། གནས་འདི་ཉིད་དུ་ཁོའི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གཤེགས་པར་བྱའོ་»སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་གཉིས་ཁོ་ནས་མཐོང་ངོ་། ། ๒๗๒. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต ภควนฺตํเยว ตาณํ คเวสี ภควนฺตํเยว เลณํ คเวสี ภควนฺตํเยว สรณํ คเวสี – อุปนิสีทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิเมตํ ภวํ โคตโม อาห? ปุนภวํ โคตโม พฺรวิตู’’ติ. ༢༧༢. དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་སྐྲག་ཅིང་ཡིད་སྐྱོ་ལ་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་སྐྱོབ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་གནས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་སྐྱབས་སུ་ཚོལ་ཞིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་སྐོར་དུ་འཁོད་དེ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །«ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དེ་ཅི་སྐད་ཅེས་གསུངས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ་གྱིས་སླར་ཡང་གསུང་བར་མཛོད།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ? ‘‘เอวเมว เม, โภ โคตม, สุตํ ยเถว ภวํ โคตโม อาห. ตโตปภุติกา กณฺหายนา; โส จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ. «ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། བྲམ་ཟེ་རྒན་རབས་གནས་བརྟན་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས་ཏེ། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་གང་ནས་བྱུང་བ་དང་། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་སུ་ཡིན་ནམ།» ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར། «ཀྱེ་གཽ་ཏམ། བདག་གིས་ཀྱང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ་གྱིས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐོས་ལགས་ཏེ། ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ནི་དེ་ནས་བྱུང་བ་ལགས་ཤིང་། ཀཎྷ་དེ་ཉིད་ཀཎྷཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་མེས་པོ་ལགས་སོ། །» ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། อมฺพฏฺฐวํสกถา ཨམྦཊྛའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་གཏམ། ๒๗๓. เอวํ [Pg.90] วุตฺเต, เต มาณวกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘ทุชฺชาโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว; อกุลปุตฺโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว; ทาสิปุตฺโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว สกฺยานํ. อยฺยปุตฺตา กิร, โภ, อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส สกฺยา ภวนฺติ. ธมฺมวาทึเยว กิร มยํ สมณํ โคตมํ อปสาเทตพฺพํ อมญฺญิมฺหา’’ติ. ༢༧༣. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་ན། ཁྱེའུ་དེ་དག་གིས་ཅ་ཅོ་འདོན་ཅིང་སྒྲ་ཆེན་པོ་དང་ང་རོ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། «ཀྱེ་མ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་ངན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་མ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་རིགས་ཀྱི་བུ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་མ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ནི་ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ཀྱི་བྲན་མོའི་བུ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་མ། ཤཱཀྱ་པ་རྣམས་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛའི་རྗེ་བོའི་བུ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཅག་གིས་ནི་ཆོས་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམ་ལ་སྐུར་པ་གདབ་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ལོག་པར་བསམས་སོ། །» ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๒๗๔. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติพาฬฺหํ โข อิเม มาณวกา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทนฺติ, ยํนูนาหํ ปริโมเจยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เต มาณวเก เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตุมฺเห, มาณวกา, อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทถ. อุฬาโร โส กณฺโห อิสิ อโหสิ. โส ทกฺขิณชนปทํ คนฺตฺวา พฺรหฺมมนฺเต อธียิตฺวา ราชานํ โอกฺกากํ อุปสงฺกมิตฺวา มทฺทรูปึ ธีตรํ ยาจิ. ตสฺส ราชา โอกฺกาโก – ‘โก เนวํ เร อยํ มยฺหํ ทาสิปุตฺโต สมาโน มทฺทรูปึ ธีตรํ ยาจตี’’’ ติ, กุปิโต อนตฺตมโน ขุรปฺปํ สนฺนยฺหิ. โส ตํ ขุรปฺปํ เนว อสกฺขิ มุญฺจิตุํ, โน ปฏิสํหริตุํ. ༢༧༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྙམ་པའི་ཐུགས་རྟོག་སྐྱེས་ཏེ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་དག་གིས་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་བྲན་མོའི་བུ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཐལ་ཆེ་བར་བརྙས་སྨོད་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པས། བདག་གིས་ཁོ་བོ་འདི་ལས་ཐར་བར་བྱས་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་མོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ཁྱེའུ་དག ཁྱེད་ཅག་གིས་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་བྲན་མོའི་བུ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཐལ་ཆེ་བར་བརྙས་སྨོད་མ་བྱེད་ཅིག དྲང་སྲོང་ཀཎྷ་དེ་ནི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་དྲང་སྲོང་ཞིག་ཡིན་ནོ། ཁོ་བོ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་ཚངས་པའི་གསང་སྔགས་རྣམས་བསླབས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱཀ་གི་དྲུང་དུ་ལྷགས་ནས་བུ་མོ་མདྡརཱུཔཱི་སློང་བར་བྱས་སོ། དེ་ལ་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱཀ་ཁྲོས་ཤིང་ཡིད་མ་རངས་པར། ཀྱེ་ཧུད། ངའི་བྲན་མོའི་བུ་ཡིན་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་བུ་མོ་མདྡརཱུཔཱི་སློང་བར་བྱེད། ཅེས་སྨྲས་ཏེ་མདའ་གཞུ་ལ་བཀང་ངོ། རྒྱལ་པོ་དེས་མདའ་དེ་འཕེན་ཡང་མ་ནུས་ལ། ཕྱིར་བསྡུ་བར་ཡང་མ་ནུས་སོ། ‘‘อถ โข, มาณวกา, อมจฺจา ปาริสชฺชา กณฺหํ อิสึ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ; โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ, อปิ จ ราชา ยทิ อโธ ขุรปฺปํ มุญฺจิสฺสติ, ยาวตา รญฺโญ วิชิตํ, เอตฺตาวตา ปถวี อุนฺทฺริยิสฺสตี’ติ. ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺสา’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺส, อปิ จ ราชา ยทิ อุทฺธํ ขุรปฺปํ มุญฺจิสฺสติ, ยาวตา รญฺโญ วิชิตํ, เอตฺตาวตา สตฺต วสฺสานิ เทโว น วสฺสิสฺสตี’ติ. ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ โสตฺถิ ชนปทสฺส เทโว จ วสฺสตู’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ โสตฺถิ ชนปทสฺส เทโว จ วสฺสิสฺสติ, อปิ จ ราชา เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐาเปตุ, โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข, มาณวกา, อมจฺจา โอกฺกากสฺส อาโรเจสุํ – ‘โอกฺกาโก เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐาเปตุ. โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข ราชา โอกฺกาโก เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐเปสิ, โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม [Pg.91] สมภวิ. อถ โข ตสฺส ราชา โอกฺกาโก ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมทณฺเฑน ตชฺชิโต มทฺทรูปึ ธีตรํ อทาสิ. มา โข ตุมฺเห, มาณวกา, อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทถ, อุฬาโร โส กณฺโห อิสิ อโหสี’’ติ. ཁྱེའུ་དག དེ་ནས་བློན་པོ་དང་འཁོར་གྱི་མི་རྣམས་དྲང་སྲོང་ཀཎྷའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། བཙུན་པ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག བཙུན་པ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག ཅེས་གསོལ་ལོ། རྒྱལ་པོ་ནི་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་མོད། འོན་ཀྱང་གལ་ཏེ་རྒྱལ་པོས་མདའ་འདི་ས་ལ་འཕངས་ན། རྒྱལ་པོའི་མངའ་རིས་ཀྱི་ས་གཞི་གས་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་གསུངས་སོ། བཙུན་པ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག ཡུལ་འཁོར་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག ཅེས་གསོལ་ལོ། རྒྱལ་པོ་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་ལ། ཡུལ་འཁོར་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་མོད། འོན་ཀྱང་གལ་ཏེ་རྒྱལ་པོས་མདའ་འདི་གནམ་ལ་འཕངས་ན། རྒྱལ་པོའི་མངའ་རིས་ཀྱི་ས་གཞི་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆར་མི་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་གསུངས་སོ། བཙུན་པ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག ཡུལ་འཁོར་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག ཆར་ཡང་འབབ་པར་གྱུར་ཅིག ཅེས་གསོལ་ལོ། རྒྱལ་པོ་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་ལ། ཡུལ་འཁོར་ཡང་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་ཆར་ཡང་འབབ་པར་གྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོས་མདའ་འདི་རང་གི་བུ་ཆེ་བའི་ལྟེ་བར་གཏད་པར་གྱིས་ཤིག རྒྱལ་བུ་ནི་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་སྤུ་ཉག་གཅིག་ཀྱང་མི་གཡོ་བར་འགྱུར་རོ། ཞེས་གསུངས་སོ། ཁྱེའུ་དག དེ་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱཀ་ལ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་མདའ་འདི་རྒྱལ་བུ་ཆེ་བའི་ལྟེ་བར་གཏད་པར་མཛོད་ཅིག རྒྱལ་བུ་ནི་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་སྤུ་ཉག་གཅིག་ཀྱང་མི་གཡོ་བར་འགྱུར་རོ། ཞེས་གསོལ་ཏོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱཀ་གིས་མདའ་དེ་རྒྱལ་བུ་ཆེ་བའི་ལྟེ་བར་གཏད་པས། རྒྱལ་བུ་ནི་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིང་སྤུ་ཉག་གཅིག་ཀྱང་མ་གཡོ་བར་གྱུར་ཏོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱཀ་དེ་སྐྲག་ཅིང་ཡིད་གདུང་ལ་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་བཞིན་དུ། ཚངས་པའི་ཆད་པས་བསྡིགས་ཏེ་བུ་མོ་མདྡརཱུཔཱི་དྲང་སྲོང་དེ་ལ་བྱིན་ནོ། ཁྱེའུ་དག ཁྱེད་ཅག་གིས་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་བྲན་མོའི་བུ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཐལ་ཆེ་བར་བརྙས་སྨོད་མ་བྱེད་ཅིག དྲང་སྲོང་ཀཎྷ་དེ་ནི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་དྲང་སྲོང་ཞིག་ཡིན་ནོ། ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ขตฺติยเสฏฺฐภาโว རྒྱལ་རིགས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སྐོར། ๒๗๕. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ขตฺติยกุมาโร พฺราหฺมณกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ. โย โส ขตฺติยกุมาเรน พฺราหฺมณกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, อปิ นุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺเจยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘มาติโต หิ, โภ โคตม, อนุปปนฺโน’’ติ. ༢༧༥. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱེའུ་ཨམྦཊྛ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཞིག་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་ཞིག་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་བྱས་ཏེ། དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལས་བུ་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱེའུ་དང་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་དེས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གདན་དང་ཆུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གཤིན་པོའི་ཟས་སམ། དགེ་བའི་སྣོད་ཟས་སམ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སམ། མགྲོན་པོའི་ཟས་རྣམས་སྟེར་བར་བྱེད་དམ། སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གསང་སྔགས་རྣམས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གམ་མི་འཇུག ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་རྣམས་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་ལ་བཀག་འགོག་ཡོད་དམ་མེད། བཀག་འགོག་མེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འོ་ན། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བར་བྱེད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་བྱེད་དོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། མ་ཕྱོགས་ནས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཞེས་གསོལ་ཏོ། ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ พฺราหฺมณกุมาโร ขตฺติยกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ. โย โส พฺราหฺมณกุมาเรน ขตฺติยกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺเจยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘ปิติโต หิ, โภ โคตม, อนุปปนฺโน’’ติ. ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཞིག་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་ཞིག་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་བྱས་ཏེ། དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལས་བུ་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དང་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་དེས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གདན་དང་ཆུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གཤིན་པོའི་ཟས་སམ། དགེ་བའི་སྣོད་ཟས་སམ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སམ། མགྲོན་པོའི་ཟས་རྣམས་སྟེར་བར་བྱེད་དམ། སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གསང་སྔགས་རྣམས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གམ་མི་འཇུག ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་རྣམས་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་ལ་བཀག་འགོག་ཡོད་དམ་མེད། བཀག་འགོག་མེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འོ་ན། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བར་བྱེད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་བྱེད་དོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཕ་ཕྱོགས་ནས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཞེས་གསོལ་ཏོ། ๒๗๖. ‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, อิตฺถิยา วา อิตฺถึ กริตฺวา ปุริเสน วา ปุริสํ กริตฺวา ขตฺติยาว เสฏฺฐา, หีนา พฺราหฺมณา. ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณ ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน [Pg.92] วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชยฺยุํ. อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ༢༧༦. ཨམྦཊྛ། དེ་ལྟར་ན་བུད་མེད་དང་བུད་མེད་བསྡུར་ཀྱང་རུང་། སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་པ་བསྡུར་ཀྱང་རུང་། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ནི་མཆོག་ཡིན་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་དམན་པ་ཡིན་ནོ། ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞིག་ལ་ཉེས་པ་འགའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་དུ་མགོ་སྐྲ་བྲེགས། མགོ་ལ་ཐལ་བ་བཏབས་ཏེ་ཡུལ་ལམ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བསྐྲད་པར་གྱུར་ན། བྲམ་ཟེ་དེས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གདན་དང་ཆུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་ཐོབ་བོ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གཤིན་པོའི་ཟས་སམ། དགེ་བའི་སྣོད་ཟས་སམ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སམ། མགྲོན་པོའི་ཟས་རྣམས་སྟེར་བར་བྱེད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་བྱེད་དོ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གསང་སྔགས་རྣམས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་བྱེད་དོ། བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་རྣམས་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་ལ་བཀག་འགོག་ཡོད་དམ་མེད། བཀག་འགོག་ཡོད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ขตฺติยา ขตฺติยํ กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณ ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชยฺยุํ. อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་རིགས་ཤིག་ལ་ཉེས་པ་འགའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་དུ་མགོ་སྐྲ་བྲེགས། མགོ་ལ་ཐལ་བ་བཏབས་ཏེ་ཡུལ་ལམ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བསྐྲད་པར་གྱུར་ན། རྒྱལ་རིགས་དེས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གདན་དང་ཆུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གཤིན་པོའི་ཟས་སམ། དགེ་བའི་སྣོད་ཟས་སམ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སམ། མགྲོན་པོའི་ཟས་རྣམས་སྟེར་བར་བྱེད་དམ། སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་གསང་སྔགས་རྣམས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གམ། ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་རྣམས་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་ལ་བཀག་འགོག་ཡོད་དམ་མེད། བཀག་འགོག་མེད་དོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ๒๗๗. ‘‘เอตฺตาวตา โข, อมฺพฏฺฐ, ขตฺติโย ปรมนิหีนตํ ปตฺโต โหติ, ยเทว นํ ขตฺติยา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชนฺติ. อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, ยทา ขตฺติโย ปรมนิหีนตํ ปตฺโต โหติ, ตทาปิ ขตฺติยาว เสฏฺฐา, หีนา พฺราหฺมณา. พฺรหฺมุนา เปสา, อมฺพฏฺฐ, สนงฺกุมาเรน คาถา ภาสิตา – ༢༧༧. ཨམྦཊྛ། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་རིགས་ཤིག་གི་མགོ་སྐྲ་བྲེགས། མགོ་ལ་ཐལ་བ་བཏབས་ཏེ་ཡུལ་ལམ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བསྐྲད་པར་བྱེད་པ་ནི། རྒྱལ་རིགས་དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་དམན་པའི་གནས་སུ་ལྷུང་བ་ཡིན་ནོ། ཨམྦཊྛ། དེ་ལྟར་རྒྱལ་རིགས་ཤིག་ཤིན་ཏུ་དམན་པའི་གནས་སུ་ལྷུང་བའི་ཚེ་ནའང་། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ནི་མཆོག་ཡིན་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་དམན་པ་ཡིན་ནོ། ཨམྦཊྛ། ཚངས་པ་ས་ནངྐུ་མཱ་ར་ཡིས་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། ‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน; วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ. སྐྱེ་བོའི་ཁྲོད་ན་རིགས་རྒྱུད་འཛིན་པ་རྣམས། །རྒྱལ་རིགས་དེ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །རིག་པ་དང་ནི་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་གང་། །ལྷ་དང་མི་ཡི་ཁྲོད་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ‘‘สา โข ปเนสา, อมฺพฏฺฐ, พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน คาถา สุคีตา โน ทุคฺคีตา, สุภาสิตา โน ทุพฺภาสิตา, อตฺถสํหิตา โน อนตฺถสํหิตา, อนุมตา มยา. อหมฺปิ หิ, อมฺพฏฺฐ, เอวํ วทามิ – ཨམྦཊྛ། ཚངས་པ་ས་ནངྐུ་མཱ་རས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་བླངས་པ་ཡིན་གྱི་ཉེས་པར་བླངས་པ་མ་ཡིན། ལེགས་པར་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་ཉེས་པར་བཤད་པ་མ་ཡིན། དོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་གིས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའོ། ཨམྦཊྛ། བདག་གིས་ཀྱང་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲའོ། ‘ขตฺติโย [Pg.93] เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน; วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ. སྐྱེ་བོའི་ཁྲོད་ན་རིགས་རྒྱུད་འཛིན་པ་རྣམས། །རྒྱལ་རིགས་དེ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །རིག་པ་དང་ནི་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་གང་། །ལྷ་དང་མི་ཡི་ཁྲོད་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ภาณวาโร ปฐโม. བམ་པོ་དང་པོའོ། วิชฺชาจรณกถา རིག་པ་དང་ཞབས་ཀྱི་གཏམ། ๒๗๘. ‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, จรณํ, กตมา จ ปน สา วิชฺชา’’ติ? ‘‘น โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย ชาติวาโท วา วุจฺจติ, โคตฺตวาโท วา วุจฺจติ, มานวาโท วา วุจฺจติ – ‘อรหสิ วา มํ ตฺวํ, น วา มํ ตฺวํ อรหสี’ติ. ยตฺถ โข, อมฺพฏฺฐ, อาวาโห วา โหติ, วิวาโห วา โหติ, อาวาหวิวาโห วา โหติ, เอตฺเถตํ วุจฺจติ ชาติวาโท วา อิติปิ โคตฺตวาโท วา อิติปิ มานวาโท วา อิติปิ – ‘อรหสิ วา มํ ตฺวํ, น วา มํ ตฺวํ อรหสี’ติ. เย หิ เกจิ อมฺพฏฺฐ ชาติวาทวินิพทฺธา วา โคตฺตวาทวินิพทฺธา วา มานวาทวินิพทฺธา วา อาวาหวิวาหวินิพทฺธา วา, อารกา เต อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย. ปหาย โข, อมฺพฏฺฐ, ชาติวาทวินิพทฺธญฺจ โคตฺตวาทวินิพทฺธญฺจ มานวาทวินิพทฺธญฺจ อาวาหวิวาหวินิพทฺธญฺจ อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สจฺฉิกิริยา โหตี’’ติ. ༢༧༨. ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཞབས་དེ་གང་ལགས་ཤིང་། རིག་པ་དེ་ཡང་གང་ལགས། ཨམྦཊྛ། བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ནི། 'ཁྱོད་ནི་བདག་དང་འོས་སོ། ཁྱོད་ནི་བདག་དང་མི་འོས་སོ།' ཞེས་རིགས་ཀྱི་གཏམ་མམ། རུས་ཀྱི་གཏམ་མམ། ང་རྒྱལ་གྱི་གཏམ་མི་སྨྲའོ། ཨམྦཊྛ། གང་དུ་བུ་མོ་གཏོང་བ་དང་། མནའ་མ་ལེན་པ་དང་། གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་ཚེ་ན། 'ཁྱོད་ནི་བདག་དང་འོས་སོ། ཁྱོད་ནི་བདག་དང་མི་འོས་སོ།' ཞེས་རིགས་ཀྱི་གཏམ་མམ། རུས་ཀྱི་གཏམ་མམ། ང་རྒྱལ་གྱི་གཏམ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། ཨམྦཊྛ། གང་དག་རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་བཅིངས་པའམ། རུས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་བཅིངས་པའམ། ང་རྒྱལ་གྱི་གཏམ་གྱིས་བཅིངས་པའམ། གཉེན་སྒྲིག་གི་འཆིང་བས་བཅིངས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་རིང་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ཨམྦཊྛ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་འཆིང་བ་དང་། རུས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་འཆིང་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་གཏམ་གྱི་འཆིང་བ་དང་། གཉེན་སྒྲིག་གི་འཆིང་བ་རྣམས་སྤངས་ནས་གནས་པ་ཁོ་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ๒๗๙. ‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, จรณํ, กตมา จ สา วิชฺชา’’ติ? ‘‘อิธ, อมฺพฏฺฐ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต [Pg.94] สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ…เป… (ยถา ๑๙๑ อาทโย อนุจฺเฉทา, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ).… ༢༧༩. ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཞབས་དེ་གང་ལགས་ཤིང་། རིག་པ་དེ་ཡང་གང་ལགས། ཨམྦཊྛ། འདི་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། ཁོ་བོས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ཁོ་བོས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐའ་མར་དགེ་བ། དོན་བཟང་པོ། ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ། མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ཆོས་དེ་ནི་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཡང་ན་རིགས་གཞན་གང་རུང་དུ་སྐྱེས་པ་ཞིག་གིས་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། དེས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། དེ་དད་པ་ཐོབ་པ་དེ་དང་ལྡན་པས་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚན་པ་ ༡༩༡ སོགས་བཞིན་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ. དེ་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཁོ་བོའི་ཞབས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ. ཨམྦཊྛ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་དེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས་ནང་ཡོངས་སུ་དང་ཞིང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ། རྟོག་པ་མེད་པ། དཔྱོད་པ་མེད་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཁོ་བོའི་ཞབས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ. ཨམྦཊྛ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་དེ་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་ 'བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པའོ།' ཞེས་བསྔགས་པར་མཛད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཁོ་བོའི་ཞབས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཤིག་ཡིན་ནོ། ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ. อิทํ โข ตํ, อมฺพฏฺฐ, จรณํ. “ཨམ་བཊྛ་གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔོན་ཉིད་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །... འདི་ཡང་ཁོང་གི་སྤྱོད་པ་ལ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །” ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ, อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย. อยํ โข สา, อมฺพฏฺฐ, วิชฺชา. “ཁོང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་ཅིང་། ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ། སྐྱོན་མེད་པ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ། མཉེན་པོར་གྱུར་པ། ལས་སུ་རུང་བ། གནས་པ། མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །... འདི་ཡང་ཁོང་གི་རིག་པ་ལ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །... 'འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་གཞན་མེད་དོ་' ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། འདི་ཡང་ཁོང་གི་རིག་པ་ལ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་རིག་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །” ‘‘อยํ วุจฺจติ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ ‘วิชฺชาสมฺปนฺโน’ อิติปิ, ‘จรณสมฺปนฺโน’ อิติปิ, ‘วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน’ อิติปิ. อิมาย จ อมฺพฏฺฐ วิชฺชาสมฺปทาย จรณสมฺปทาย จ อญฺญา วิชฺชาสมฺปทา จ จรณสมฺปทา จ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถิ. “ཨམ་བཊྛ་དགེ་སློང་འདི་ནི་ 'རིག་པ་དང་ལྡན་པ་' ཞེས་ཀྱང་བྱ། 'སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་' ཞེས་ཀྱང་བྱ། 'རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་' ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཨམ་བཊྛ་རིག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ལྷག་པ་འམ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རིག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཞན་གང་ཡང་མེད་དོ། །” จตุอปายมุขํ “ཉམས་པའི་སྒོ་བཞི།” ๒๘๐. ‘‘อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ, อมฺพฏฺฐ, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเญว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ขาริวิธมาทาย [Pg.95] อรญฺญายตนํ อชฺโฌคาหติ – ‘ปวตฺตผลโภชโน ภวิสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ปฐมํ อปายมุขํ ภวติ. ༢༨༠. “ཨམ་བཊྛ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལ་ཉམས་པའི་སྒོ་བཞི་ཡོད་དོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། ཨམ་བཊྛ་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་པར། ཁུར་ཁྱོགས་དང་སྣོད་བཟུང་ནས་ 'ང་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་འཇུག་གོ །ཁོང་ནི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གཡོག་པོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པའི་སྒོ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །” ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กุทาลปิฏกํ อาทาย อรญฺญวนํ อชฺโฌคาหติ – ‘กนฺทมูลผลโภชโน ภวิสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ทุติยํ อปายมุขํ ภวติ. “ཨམ་བཊྛ་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་པར། འཇོར་དང་སློ་མ་བཟུང་ནས་ 'ང་ནི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་འཇུག་གོ །ཁོང་ནི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གཡོག་པོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པའི་སྒོ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །” ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน คามสามนฺตํ วา นิคมสามนฺตํ วา อคฺยาคารํ กริตฺวา อคฺคึ ปริจรนฺโต อจฺฉติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ตติยํ อปายมุขํ ภวติ. “ཨམ་བཊྛ་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ལ། རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་པར། གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཁང་བཅོས་ཏེ་མེ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་གནས་སོ། །ཁོང་ནི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གཡོག་པོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པའི་སྒོ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །” ‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมํ เจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน อคฺคิปาริจริยญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน จาตุมหาปเถ จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวา อจฺฉติ – ‘โย อิมาหิ จตูหิ ทิสาหิ อาคมิสฺสติ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา, ตมหํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ปฏิปูเชสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ จตุตฺถํ อปายมุขํ ภวติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิมานิ จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ. “ཨམ་བཊྛ་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ལ། རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ཤིང་། མེ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པར་ཡང་མ་ནུས་པར། ལམ་ཆེན་བཞི་མདོར་སྒོ་བཞི་ཡོད་པའི་ཁང་པ་བརྩིགས་ཏེ་ 'ཕྱོགས་བཞི་ནས་འོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་བདག་གིས་རང་གི་ནུས་པ་དང་མཐུ་ལ་གཞིགས་ཏེ་མཆོད་པར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་གནས་སོ། །ཁོང་ནི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གཡོག་པོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨམ་བཊྛ་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པའི་སྒོ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །ཨམ་བཊྛ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལ་ཉམས་པའི་སྒོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད་དོ། །” ๒๘๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมาย อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สนฺทิสฺสสิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘โกจาหํ, โภ [Pg.96] โคตม, สาจริยโก, กา จ อนุตฺตรา วิชฺชาจรณสมฺปทา? อารกาหํ, โภ โคตม, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สาจริยโก’’ติ. ༢༨༡. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་དང་ལྡན་པར་མཐོང་ངམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བདག་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་ནི་གང་ཞིག་ལགས། བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་གང་ཞིག་ལགས། བདག་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་རིང་བར་གྱུར་ཏོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ขาริวิธมาทาย อรญฺญวนมชฺโฌคาหสิ สาจริยโก – ‘ปวตฺตผลโภชโน ภวิสฺสามี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་པར། ཁུར་ཁྱོགས་དང་སྣོད་བཟུང་ནས་ 'ང་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་སམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กุทาลปิฏกํ อาทาย อรญฺญวนมชฺโฌคาหสิ สาจริยโก – ‘กนฺทมูลผลโภชโน ภวิสฺสามี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་པར། འཇོར་དང་སློ་མ་བཟུང་ནས་ 'ང་ནི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་སམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน คามสามนฺตํ วา นิคมสามนฺตํ วา อคฺยาคารํ กริตฺวา อคฺคึ ปริจรนฺโต อจฺฉสิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ལ། རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་པར། གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཁང་བཅོས་ཏེ་མེ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་གནས་སམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน อคฺคิปาริจริยญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน จาตุมหาปเถ จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวา อจฺฉสิ สาจริยโก – ‘โย อิมาหิ จตูหิ ทิสาหิ อาคมิสฺสติ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา, ตํ มยํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ปฏิปูเชสฺสามา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་མ་ནུས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ལ། རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་ཡང་མ་ནུས་ཤིང་། མེ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པར་ཡང་མ་ནུས་པར། ལམ་ཆེན་བཞི་མདོར་སྒོ་བཞི་ཡོད་པའི་ཁང་པ་བརྩིགས་ཏེ་ 'ཕྱོགས་བཞི་ནས་འོང་བའི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་བདག་ཅག་གིས་རང་གི་ནུས་པ་དང་མཐུ་ལ་གཞིགས་ཏེ་མཆོད་པར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ཏེ་གནས་སམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ๒๘๒. ‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, อิมาย เจว ตฺวํ อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย ปริหีโน สาจริยโก. เย จิเม อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ, ตโต จ ตฺวํ ปริหีโน สาจริยโก. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อมฺพฏฺฐ, อาจริเยน พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา วาจา – ‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, กา จ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ สากจฺฉา’ติ อตฺตนา อาปายิโกปิ อปริปูรมาโน. ปสฺส, อมฺพฏฺฐ, ยาว อปรทฺธญฺจ เต อิทํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส. ༢༨༢. “ཨམ་བཊྛ་དེ་ལྟར་ན་ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ཉམས་པའི་སྒོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །ཨམ་བཊྛ་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་ 'མགོ་རེག་གི་དགེ་སྦྱོང་ཆུང་ངུ་། བྲན་གཡོག །ནག་པོ། ཚངས་པའི་ཞབས་ལས་སྐྱེས་པ་འདི་དག་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གླེང་མོལ་བྱེད་པ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་' ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་སྨྲས་ཏེ། རང་ཉིད་ཉམས་པའི་སྤྱོད་པ་ཙམ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་མ་ནུས་སོ། །ཨམ་བཊྛ་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིའི་ནོར་འཁྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ལྟོས་ཤིག །” ปุพฺพกอิสิภาวานุโยโค “སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གི་ཚུལ་ལ་འདྲི་བ།” ๒๘๓. ‘‘พฺราหฺมโณ [Pg.97] โข ปน, อมฺพฏฺฐ, โปกฺขรสาติ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ทตฺติกํ ภุญฺชติ. ตสฺส ราชา ปเสนทิ โกสโล สมฺมุขีภาวมฺปิ น ททาติ. ยทาปิ เตน มนฺเตติ, ติโรทุสฺสนฺเตน มนฺเตติ. ยสฺส โข ปน, อมฺพฏฺฐ, ธมฺมิกํ ปยาตํ ภิกฺขํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, กถํ ตสฺส ราชา ปเสนทิ โกสโล สมฺมุขีภาวมฺปิ น ทเทยฺย. ปสฺส, อมฺพฏฺฐ, ยาว อปรทฺธญฺจ เต อิทํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส. ༢༨༣. “ཨམ་བཊྛ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་ནི་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདིས་གནང་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདི་ཀོ་ས་ལས་ཁོང་ལ་ཞལ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་མི་སྟེར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོས་བྱེད་པའི་ཚེ་ཡང་ཡོལ་བའི་རྒྱབ་ནས་གྲོས་བྱེད་དོ། །ཨམ་བཊྛ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ཕུལ་བའི་ཟས་ལེན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདི་ཀོ་ས་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞལ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་མི་སྟེར་རམ། ཨམ་བཊྛ་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིའི་ནོར་འཁྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ལྟོས་ཤིག །” ๒๘๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ราชา ปเสนทิ โกสโล หตฺถิคีวาย วา นิสินฺโน อสฺสปิฏฺเฐ วา นิสินฺโน รถูปตฺถเร วา ฐิโต อุคฺเคหิ วา ราชญฺเญหิ วา กิญฺจิเทว มนฺตนํ มนฺเตยฺย. โส ตมฺหา ปเทสา อปกฺกมฺม เอกมนฺตํ ติฏฺเฐยฺย. อถ อาคจฺเฉยฺย สุทฺโท วา สุทฺททาโส วา, ตสฺมึ ปเทเส ฐิโต ตเทว มนฺตนํ มนฺเตยฺย – ‘เอวมฺปิ ราชา ปเสนทิ โกสโล อาห, เอวมฺปิ ราชา ปเสนทิ โกสโล อาหา’ติ. อปินุ โส ราชภณิตํ วา ภณติ ราชมนฺตนํ วา มนฺเตติ? เอตฺตาวตา โส อสฺส ราชา วา ราชมตฺโต วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ༢༨༤. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདི་ཀོ་ས་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་སྐེ་ལ་བཞོན་པའམ། རྟ་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་པའམ། ཤིང་རྟའི་སྟན་སྟེང་དུ་ལངས་ཏེ། བློན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་སམ་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོས་ཤིག་བྱེད་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གནས་དེ་ལས་ཕར་བགྲོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་བསྡད་པ་ན། དམངས་རིགས་སམ་དམངས་རིགས་ཀྱི་བྲན་གཡོག་ཅིག་འོངས་ཏེ། གནས་དེར་ལངས་ནས་གྲོས་དེ་ཉིད་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། 'རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདི་ཀོ་ས་ལས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་པོ་པསེ་ནདི་ཀོ་ས་ལས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །' ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོས་གསུངས་པ་བཞིན་སྨྲས་པའམ་རྒྱལ་པོའི་གྲོས་བཞིན་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས། ཁོང་ནི་རྒྱལ་པོའམ་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ๒๘๕. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, เย เต อเหสุํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ – ‘ตฺยาหํ มนฺเต อธิยามิ สาจริยโก’ติ, ตาวตา ตฺวํ ภวิสฺสสิ อิสิ วา อิสิตฺถาย วา ปฏิปนฺโนติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༢༨༥. “ཨམ་བཊྛ་དེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གང་དག་གསང་ཚིག་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་ཚིག་སྤེལ་བ་པོ་ཡིན་པ་དང་། དེང་སང་གི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་གསང་ཚིག་གང་དག་བླངས་ཤིང་བཤད་པ་དང་བསྡུས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྨྲ་བ། བཤད་པའི་རྗེས་སུ་བཤད་པ། བསླབས་པའི་རྗེས་སུ་སློབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ་དང་། ཝཱམཀ་དང་། ཝཱམདེཝ་དང་། ཝེསྶཱམིཏྟ་དང་། ཡམདགྒིདང་། ཨངྒཱིརས། བྷཱརདྭཱཛ། ཝཱསེཊྛ། ཀསྶཔ། བྷགུ རྣམས་ཡིན་ནོ། །'བདག་གིས་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པས་གསང་ཚིག་དེ་དག་ལ་སློབ་བོ་' ཞེས་སྨྲས་པ་ཙམ་གྱིས། ཁྱོད་ཉིད་དྲང་སྲོང་དུ་འགྱུར་བའམ། དྲང་སྲོང་གི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་གནས་མེད་དོ། །” ๒๘๖. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – เย เต อเหสุํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ [Pg.98] เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เอวํ สุ เต สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู อามุกฺกมณิกุณฺฑลาภรณา โอทาตวตฺถวสนา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ༢༨༦. “ཨམ་བཊྛ་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། བྲམ་ཟེ་རྒན་པོ་རྒན་རབས་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཐོས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གང་དག་གསང་ཚིག་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་ཚིག་སྤེལ་བ་པོ་ཡིན་པ་དང་། དེང་སང་གི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་གསང་ཚིག་གང་དག་བླངས་ཤིང་བཤད་པ་དང་བསྡུས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྨྲ་བ། བཤད་པའི་རྗེས་སུ་བཤད་པ། བསླབས་པའི་རྗེས་སུ་སློབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ་དང་། ཝཱམཀ་དང་། ཝཱམདེཝ་དང་། ཝེསྶཱམིཏྟ་དང་། ཡམདགྒིདང་། ཨངྒཱིརས། བྷཱརདྭཱཛ། ཝཱསེཊྛ། ཀསྶཔ། བྷགུ རྣམས་ཡིན་ནོ། །དྲང་སྲོང་དེ་དག་ནི་དེང་སང་ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ། ལུས་ལེགས་པར་བཀྲུས་ཤིང་བྱུག་པ་བྱས་པ། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་防ལེགས་པར་བཅོས་པ། ནོར་བུའི་རྣ་ཆ་དང་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ། གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་རྩེ་བར་བྱེད་དམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘…เป… เอวํ สุ เต สาลีนํ โอทนํ สุจิมํสูปเสจนํ วิจิตกาฬกํ อเนกสูปํ อเนกพฺยญฺชนํ ปริภุญฺชนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “... དྲང་སྲོང་དེ་དག་ནི་དེང་སང་ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ། འབྲས་སཱ་ལུའི་འབྲས་ཟན་ནག་པོ་བསལ་ཞིང་གཙང་བ། ཤ་ཁུ་དང་ལྡན་པ། ཚོད་མ་དང་སྤོད་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘…เป… เอวํ สุ เต เวฐกนตปสฺสาหิ นารีหิ ปริจาเรนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “... དྲང་སྲོང་དེ་དག་ནི་དེང་སང་ཁྱོད་ཉིད་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ། རྒྱན་གོས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་བུད་མེད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་རྩེ་བར་བྱེད་དམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །” ‘‘…เป… เอวํ สุ เต กุตฺตวาเลหิ วฬวารเถหิ ทีฆาหิ ปโตทลฏฺฐีหิ วาหเน วิตุเทนฺตา วิปริยายนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “... དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ད་ལྟ་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ། དེ་དག་གིས་རྔ་མ་བཅོས་པའི་རྒོད་མ་བཏགས་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བཞོན་ཏེ། ལྕག་ཚན་རིང་པོས་བཞོན་པ་རྣམས་ལ་བསྣུན་ཅིང་ཡར་མར་དུ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ།།” ‘‘…เป… เอวํ สุ เต อุกฺกิณฺณปริขาสุ โอกฺขิตฺตปลิฆาสุ นครูปการิกาสุ ทีฆาสิวุเธหิ ปุริเสหิ รกฺขาเปนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “... དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ད་ལྟ་སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ། དེ་དག་གིས་འོབས་བྲུས་ཤིང་སྒོ་གཏན་བཙུགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ར་བའི་ནང་དུ། རལ་གྲི་རིང་པོ་ཐོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་སྲུང་དུ་འཇུག་གམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ།།” ‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, เนว ตฺวํ อิสิ น อิสิตฺถาย ปฏิปนฺโน สาจริยโก. ยสฺส โข ปน, อมฺพฏฺฐ, มยิ กงฺขา วา วิมติ วา โส มํ ปญฺเหน, อหํ เวยฺยากรเณน โสธิสฺสามี’’ติ. “ཨམྦཊྛ། དེ་ལྟར་ན་ཁྱོད་དང་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ནི་དྲང་སྲོང་ཡང་མ་ཡིན། དྲང་སྲོང་གི་ལམ་ལ་ཞུགས་པའང་མ་ཡིན་ནོ།། ཨམྦཊྛ། གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་ང་ལ་ཐེ་ཚོམ་མམ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་ཡོད་ན། དེས་ང་ལ་དྲི་བ་དྲིས་ཤིག ངས་ལུང་བསྟན་པས་དེ་དག་སེལ་བར་བྱའོ།།” ทฺเวลกฺขณาทสฺสนํ མཚན་གཉིས་བསྟན་པ། ๒๘๗. อถ โข ภควา วิหารา นิกฺขมฺม จงฺกมํ อพฺภุฏฺฐาสิ. อมฺพฏฺโฐปิ มาณโว วิหารา นิกฺขมฺม จงฺกมํ อพฺภุฏฺฐาสิ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ จงฺกมนฺตํ อนุจงฺกมมาโน ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควโต กาเย [Pg.99] ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จ. ༢༨༧. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙུག་ལག་ཁང་ལས་བྱུང་སྟེ་འཆག་སར་བཞུགས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛའང་གཙུག་ལག་ཁང་ལས་བྱུང་སྟེ་འཆག་སར་སོང་ངོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཆག་པ་ལ་རྗེས་སུ་འཆག་ཅིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམས་བརྟགས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལས་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་ངོ།། མཚན་གཉིས་ཏེ། འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་ཡངས་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏེ། ངེས་པར་མ་ནུས་ཤིང་དད་པར་མ་གྱུར་ཏོ།། ๒๘๘. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. อถ โข อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ, โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว วฬวารถมารุยฺห ปกฺกามิ. ༢༨༨. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བྱུང་སྟེ། “བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་འདིས་ང་ཡི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལས་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་ངོ།། མཚན་གཉིས་ཏེ། འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་ཡངས་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏེ། ངེས་པར་མ་ནུས་ཤིང་དད་པར་མ་གྱུར་ཏོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པས། བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྗགས་ཕྱུང་སྟེ་རྣ་བའི་བུ་ག་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ཡང་བྱུག་ཅིང་རེག་པར་མཛད། སྣའི་བུ་ག་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ཡང་བྱུག་ཅིང་རེག་པར་མཛད། དཔྲལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་ཀྱང་ལྗགས་ཀྱིས་བཀབ་པར་མཛད་དོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛའི་ཡིད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བྱུང་སྟེ། “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། མ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ད་ནི་བདག་ཅག་མཆི་བར་བགྱིའོ།། བདག་ཅག་ནི་བྱ་བ་མང་ཞིང་བྱེད་སྒོ་མང་བ་ལགས་སོ།།” “ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་ད་ལྟ་གང་ལ་བབས་པའི་དུས་སུ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག” དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་རྒོད་མ་བཏགས་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བཞོན་ཏེ་སོང་ངོ།། ๒๘๙. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อุกฺกฏฺฐาย นิกฺขมิตฺวา มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ สเก อาราเม นิสินฺโน โหติ อมฺพฏฺฐํเยว มาณวํ ปฏิมาเนนฺโต. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ༢༨༩. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་ནི་ཨུཀྐཊྛཱ་གྲོང་ཁྱེར་ལས་བྱུང་སྟེ། བྲམ་ཟེའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་རང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ཁོ་ན་ལ་སྒུག་ཅིང་འདུག་གོ། དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་རང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བ་གང་ན་བ་དེར་སོང་ངོ།། ཤིང་རྟས་བགྲོད་དུ་རུང་བའི་ས་ཚད་ཀྱི་བར་དུ་ཤིང་རྟས་སོང་ནས། ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་རྐང་ཐང་ཁོ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ།། ཉེ་བར་སོང་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ། ๒๙๐. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อมฺพฏฺฐํ มาณวํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ตาต อมฺพฏฺฐ, อทฺทส ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ? ‘‘อทฺทสาม โข มยํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ. ‘‘กจฺจิ, ตาต อมฺพฏฺฐ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถา สนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต โน อญฺญถา; กจฺจิ ปน โส ภวํ โคตโม ตาทิโส โน อญฺญาทิโส’’ติ[Pg.100]? ‘‘ตถา สนฺตํเยว, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สทฺโท อพฺภุคฺคโต โน อญฺญถา, ตาทิโสว โส ภวํ โคตโม โน อญฺญาทิโส. สมนฺนาคโต จ โส ภวํ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ‘‘อหุ ปน เต, ตาต อมฺพฏฺฐ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, โภ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, ตาต อมฺพฏฺฐ, อหุ สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ยาวตโก อโหสิ ภควตา สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อาโรเจสิ. ༢༩༠. ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པའི་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “བུ་ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་མཐོང་ངམ།” “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། བདག་ཅག་གིས་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་མཐོང་ལགས་སོ།།” “བུ་ཨམྦཊྛ། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་མ་ལགས་སོ།། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཁོ་ན་ལགས་ཀྱི། གཞན་ལྟ་བུ་མ་ལགས་སོ།། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལགས་ཀྱི། མ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ལགས་སོ།།” “བུ་ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་དང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཅུང་ཟད་བྱུང་ངམ།” “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། བདག་དང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཅུང་ཟད་བྱུང་ལགས་སོ།།” “བུ་ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་དང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་།” དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཇི་ཙམ་བྱུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་ལ་བཤད་དོ།། ๒๙๑. เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘อโห วต เร อมฺหากํ ปณฺฑิตก, อโห วต เร อมฺหากํ พหุสฺสุตก, อโห วต เร อมฺหากํ เตวิชฺชก, เอวรูเปน กิร, โภ, ปุริโส อตฺถจรเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. ยเทว โข ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ อาสชฺช อาสชฺช อวจาสิ, อถ โข โส ภวํ โคตโม อมฺเหปิ เอวํ อุปเนยฺย อุปเนยฺย อวจ. อโห วต เร อมฺหากํ ปณฺฑิตก, อโห วต เร อมฺหากํ พหุสฺสุตก, อโห วต เร อมฺหากํ เตวิชฺชก, เอวรูเปน กิร, โภ, ปุริโส อตฺถจรเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ, กุปิโต อนตฺตมโน อมฺพฏฺฐํ มาณวํ ปทสาเยว ปวตฺเตสิ. อิจฺฉติ จ ตาวเทว ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ༢༩༡. དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་མཁས་པ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་มང་དུ་ཐོས་པ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག འདི་ལྟ་བུའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ། མྱ་ངན་གྱི་གནས། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། ཨམྦཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་ཡང་བརྙས་ཤིང་སྨྲས་པས། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་བདག་ཅག་ལའང་འདི་ལྟར་དཔེ་དྲངས་ཏེ་གསུངས་སོ།། ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་མཁས་པ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་མང་དུ་ཐོས་པ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཅག་གི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བ་ཆུང་ཆུང་། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག འདི་ལྟ་བུའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ། མྱ་ངན་གྱི་གནས། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་ཁྲོས་ཤིང་ཡིད་མ་རངས་པར་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལ་རྐང་པས་བརྡེགས་ཏེ་འགྱེལ་བར་བྱས་སོ།། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འདོད་དོ།། โปกฺขรสาติพุทฺธุปสงฺกมนํ བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་སོང་བ། ๒๙๒. อถ โข เต พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ เอตทโวจุํ – ‘‘อติวิกาโล โข, โภ, อชฺช สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สฺเวทานิ ภวํ โปกฺขรสาติ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ยาเน อาโรเปตฺวา อุกฺกาสุ ธาริยมานาสุ [Pg.101] อุกฺกฏฺฐาย นิยฺยาสิ, เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ༢༩༢. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། དེ་རིང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་འགྲོ་བ་ནི་དུས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་སོ།། སང་ཉིན་ཚེ་ལྡན་པོཀྑརསཱ་ཏི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་བྱོན་ཅིག” དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་རང་གི་ཁྱིམ་དུ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་བཟང་པོ་རྣམས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། ཤིང་རྟ་ལ་བཞག་ནས་སྒྲོན་མེ་རྣམས་ཐོགས་ཏེ་ཨུཀྐཊྛཱ་གྲོང་ཁྱེར་ལས་བྱུང་ངོ།། ཨིཙྪཱནངྒལའི་ནགས་ཚལ་གང་ན་བ་དེར་སོང་ངོ།། ཤིང་རྟས་བགྲོད་དུ་རུང་བའི་ས་ཚད་ཀྱི་བར་དུ་ཤིང་རྟས་སོང་ནས། ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་རྐང་ཐང་ཁོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ།། ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པར་མཛད་དེ། དགྱེས་པར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་འགྱུར་བའི་གཏམ་རྣམས་བཏང་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ། ๒๙๓. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อาคมา นุ โข อิธ, โภ โคตม, อมฺหากํ อนฺเตวาสี อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ? ‘‘อาคมา โข เต, พฺราหฺมณ, อนฺเตวาสี อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ. ‘‘อหุ ปน เต, โภ โคตม, อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, พฺราหฺมณ, อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถากถํ ปน เต, โภ โคตม, อหุ อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? อถ โข ภควา ยาวตโก อโหสิ อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อาโรเจสิ. เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พาโล, โภ โคตม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ขมตุ ภวํ โคตโม อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺสา’’ติ. ‘‘สุขี โหตุ, พฺราหฺมณ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ. ༢༩༣. ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པའི་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བདག་ཅག་གི་ཉེ་གནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་འདིར་ལྷགས་སམ།” “བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱི་ཉེ་གནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་འདིར་ལྷགས་སོ།།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཁྱོད་དང་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཅུང་ཟད་བྱུང་ངམ།” “བྲམ་ཟེ། ང་དང་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཅུང་ཟད་བྱུང་ངོ།།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཁྱོད་དང་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་གླེང་བ་ཇི་ཙམ་བྱུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་ལ་གསུངས་སོ།། དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་ནི་བྱིས་པ་ལགས་པས། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛའི་ཉེས་པ་བཟོད་པར་མཛད་དུ་གསོལ།” “བྲམ་ཟེ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ཨམྦཊྛ་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག” ๒๙๔. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จ. ༢༩༤. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམས་བརྟགས་སོ།། བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལས་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་ངོ།། མཚན་གཉིས་ཏེ། འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་ཡངས་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏེ། ངེས་པར་མ་ནུས་ཤིང་དད་པར་མ་གྱུར་ཏོ།། ๒๙๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข [Pg.102] ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. ༢༩༥. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བྱུང་སཏེ། “བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏི་འདིས་ང་ཡི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལས་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་ངོ།། མཚན་གཉིས་ཏེ། འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་ཡངས་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏེ། ངེས་པར་མ་ནུས་ཤིང་དད་པར་མ་གྱུར་ཏོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པས། བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྗགས་ཕྱུང་སྟེ་རྣ་བའི་བུ་ག་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ཡང་བྱུག་ཅིང་རེག་པར་མཛད། སྣའི་བུ་ག་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ཡང་བྱུག་ཅིང་རེག་པར་མཛད། དཔྲལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་ཀྱང་ལྗགས་ཀྱིས་བཀབ་པར་མཛད་དོ།། ๒๙๖. อถ โข พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. ༢༩༦. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིའི་ཡིད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བྱུང་སཏེ། “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། མ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེ་རིང་གི་བསོད་སྙོམས་བདག་གི་ཕྱིར་བཞེས་པར་ཅི་གནང་།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅང་མི་གསུང་བས་བཞེས་པར་མཛད་དོ།། ๒๙๗. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ, มาณวกาปิ ภิกฺขุสงฺฆํ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ༢༩༧. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཞེས་པར་མཛད་པ་ཤེས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དུས་ལ་བབ་པར་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དུས་ལ་བབ་ལགས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་གྲ་སྒྲིག་བགྱིས་ཟིན་ཏོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ།། གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་བཟང་པོ་རྣམས་རང་གི་ལག་པས་ཚིམ་པར་བྱས། ལྷག་པར་བསྟབས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱ་ཏིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསོལ་ཟིན་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཕྱག་བསིལ་བར་མཁྱེན་ནས། སྟན་དམའ་བ་ཞིག་བླངས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ། ๒๙๘. เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ภควา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย; เอวเมว พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ตสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. ༢༩༨. ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་པའི་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་པའི་གཏམ་བཤད་པར་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པའི་གཏམ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་གཏམ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་དང་། དམན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕན་ཡོན་རྣམས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །ནམ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིའི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། མཉེན་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཡིད་རངས་པ་དང་། དྭངས་པར་མཁྱེན་པ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་རྣམས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །དཔེར་ན་གོས་གཙང་མ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་གིས་ཚོས་ལེགས་པར་ལེན་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏི་སྟན་དེ་ཉིད་ལ་འཁོད་བཞིན་དུ། རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་སྐྱེས་ཏེ། 'ཀུན་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འགོག་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ་'ཞེས་བྱའོ། ། โปกฺขรสาติอุปาสกตฺตปฏิเวทนา བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་དགེ་བསྙེན་གྱི་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་པ། ๒๙๙. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต [Pg.103] อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ โคตม, สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. ยถา จ ภวํ โคตโม อุกฺกฏฺฐาย อญฺญานิ อุปาสกกุลานิ อุปสงฺกมติ, เอวเมว ภวํ โคตโม โปกฺขรสาติกุลํ อุปสงฺกมตุ. ตตฺถ เย เต มาณวกา วา มาณวิกา วา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทสฺสนฺติ วา ปจฺจุฏฺฐิสฺสนฺติ วา อาสนํ วา อุทกํ วา ทสฺสนฺติ จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘‘กลฺยาณํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา’’ติ. ༢༩༩. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་ཆོས་མཐོང་བ་དང་། ཆོས་ཐོབ་པ་དང་། ཆོས་རྟོགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་གཏིང་སླེབས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་དང་། ཡིད་གཉིས་དང་བྲལ་བ་དང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ཐོབ་པ་དང་། གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །'ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། །དཔེར་ན་ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཁ་སྦུབ་པ་ཞིག་གྱེན་དུ་བསླངས་པ་ལྟ་བུའམ། ཡང་ན་གཡོགས་པ་ཞིག་ཁ་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའམ། ཡང་ན་ལམ་ནོར་བ་ཞིག་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། ཡང་ན་མིག་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མུན་ཁྲོད་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་ལྟ་བུར། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །བདག་ནི་བུ་དང་། ཆུང་མ་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་ཏེ། ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐའི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ། ཇི་ལྟར་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་གྲོང་ཁྱེར་ཨུཀྐཊྛཱའི་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཁྱིམ་གཞན་དག་ཏུ་གཤེགས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་པོཀྑརསཱཏིའི་ཁྱིམ་དུའང་གཤེགས་པར་མཛོད་ཅིག །དེ་ན་གཞོན་ནུ་འམ་གཞོན་ནུ་མ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའམ། མངོན་པར་ལྡང་བའམ། སྟན་ནམ་ཆུ་འབུལ་བའམ། སེམས་དྭངས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་དེ་དག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །'ཞེས་གསོལ་ཏོ། །'བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་སྨྲས་སོ། །'ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། อมฺพฏฺฐสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ. ཨམྦཊྛའི་མདོ་སྟེ་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། ། ๔. โสณทณฺฑสุตฺตํ ༤. སོ་ཎ་དཎྜའི་མདོ། จมฺเปยฺยกพฺราหฺมณคหปติกา ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས། ๓๐๐. เอวํ [Pg.104] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน จมฺปา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. เตน โข ปน สมเยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ༣༠༠. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨངྒའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཙམྤཱ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཙམྤཱའི་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་འགྲམ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ་། རྩྭ་དང་། བུད་ཤིང་དང་། ཆུ་དང་། འབྲུ་དང་ལྡན་པ། མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་སེ་ནི་ཡ་བིམྦི་སཱ་རས་རྒྱལ་པོའི་གནང་སྦྱིན་དུ་བྲམ་ཟེའི་ས་བོགས་སུ་བྱིན་པའི་ཙམྤཱ་ལ་དབང་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ། ๓๐๑. อสฺโสสุํ โข จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา จมฺปาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺติ. ༣༠༡. ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། 'ཀྱེ་མ། ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཨངྒའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཙམྤཱར་ལྷགས་ཏེ། ཙམྤཱའི་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་འགྲམ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་སྙན་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་དང་། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།" ཞེས་གྲགས་སོ། །ཁོང་གིས་ལྷ་དང་། བདུད་དང་། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མིར་བཅས་པ་རང་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །ཁོང་གིས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐར་དགེ་བ། དོན་དང་བཅས་པ། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ། མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ནའོ་'ཞེས་ཐོས་སོ། །དེ་ནས་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཙམྤཱ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་འདུ་ལོང་བྱེད་བཞིན་དུ་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། ། ๓๐๒. เตน โข ปน สมเยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก จมฺปาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺเต. ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา จมฺปาย [Pg.105] นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺตี’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม, อุปสงฺกมิตฺวา จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘โสณทณฺโฑ, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, โสณทณฺโฑปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส ขตฺตา โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘โสณทณฺโฑ โภ พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, โสณทณฺโฑปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ༣༠༢. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཁང་བཟང་གི་སྟེང་དུ་ཉིན་མོའི་ངལ་གསོ་ལ་གཞོལ་བར་གྱུར་ཏོ། །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜས་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཙམྤཱ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་འདུ་ལོང་བྱེད་བཞིན་དུ་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ནས་བློན་པོ་ལ་སྨྲས་པ། 'ཀྱེ་བློན་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཙམྤཱ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་འདུ་ལོང་བྱེད་བཞིན་དུ་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཡིན་ནམ།' 'ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཨངྒའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་ཙམྤཱར་ལྷགས་ཏེ། ཙམྤཱའི་གགྒརཱའི་པད་མའི་མཚོ་འགྲམ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་སྙན་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་དང་། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།" ཞེས་གྲགས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ལགས་སོ། །' 'ཀྱེ་བློན་པོ། དེ་ལྟ་ན་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་སོང་ལ། སོང་ནས་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་སྨྲོས་ཤིག "ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་སྒུག་པར་མཛོད་ཅིག །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜའང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སྨྲོས་ཤིག' 'ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། དེ་བཞིན་ནོ། །'ཞེས་བློན་པོ་དེས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜའི་ཚིག་ཁས་བླངས་ནས། ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། སོང་ནས་ཙམྤཱའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །'ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་སྒུག་པར་མཛོད་ཅིག །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜའང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།'ཞེས་སྨྲས་སོ། ། โสณทณฺฑคุณกถา བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ། ๓๐๓. เตน โข ปน สมเยน นานาเวรชฺชกานํ พฺราหฺมณานํ ปญฺจมตฺตานิ พฺราหฺมณสตานิ จมฺปายํ ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข เต พฺราหฺมณา – ‘‘โสณทณฺโฑ กิร พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, โภ, โหติ – ‘อหมฺปิ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามี’’’ติ. ༣༠༣. ཡང་དེའི་ཚེ་ཡུལ་སོ་སོ་ནས་ལྷགས་པའི་བྲམ་ཟེ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཞིག་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་ཙམྤཱར་གནས་སོ། །བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། 'བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ'ཞེས་ཐོས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། སོང་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །'ཀྱེ་སོ་ཎ་དཎྜ། ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོཞེས་བྱ་བ་དེ་བདེན་ནམ།' 'ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་བསམ་པ་བྱུང་སཏེ། བདག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་བྱའོ་སྙམ་མོ། །' ‘‘มา ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิ. น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สเจ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสติ, โภโต [Pg.106] โสณทณฺฑสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ. ยมฺปิ โภโต โสณทณฺฑสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ཀྱེ་སོ་ཎ་དཎྜ། ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་མ་གཤེགས་ཤིག །ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་ན། ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜའི་གྲགས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་གྲགས་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜའི་གྲགས་པ་ཉམས་ཤིང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་གྲགས་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་། ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་པར་རིགས་སོ། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ ภวํ โสณทณฺโฑ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་མཐོ་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྦུབས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་མ་བོར་ཞིང་མ་སྨད་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་མཐོ་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྦུབས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་མ་བོར་ཞིང་མ་སྨད་པ་ཞིག་ལགས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་། ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཤེགས་པར་རིགས་སོ། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཕྱུག་ཅིང་ནོར་མང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อชฺฌายโก, มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཀློག་པ་པོ་དང་། གསང་སྔགས་འཛིན་པ་དང་། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དང་། མངོན་བརྗོད་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཚིག་རྐང་སྦྱོར་བ་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་གཟུགས་བཟང་བ་དང་། བལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚངས་པའི་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་དང་། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུ་དང་། མཇལ་ན་བརྗིད་ཆགས་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་གསུང་སྙན་པ་དང་། སྨྲ་བ་མཛེས་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་པའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། སྐྱོན་མེད་པ་དང་། དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གསུང་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ พหูนํ อาจริยปาจริโย ตีณิ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ. พหู โข ปน นานาทิสา นานาชนปทา มาณวกา อาคจฺฉนฺติ [Pg.107] โภโต โสณทณฺฑสฺส สนฺติเก มนฺตตฺถิกา มนฺเต อธิยิตุกามา …เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ལགས་ཏེ། བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་སུམ་བརྒྱ་ལ་གསང་སྔགས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ །ཡང་ཕྱོགས་སོ་སོ་དང་ཡུལ་སོ་སོ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་མང་པོ་ཞིག་གསང་སྔགས་དོན་དུ་གཉེར་ཞིང་གསང་སྔགས་སློབ་པར་འདོད་ནས་ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต; สมโณ โคตโม ตรุโณ เจว ตรุณปพฺพชิโต จ…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་རྒས་ཤིང་འཁོགས་པ་དང་། ལོ་ཆེ་བ་དང་། གནས་སྐབས་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། ཚེ་སྨད་ལ་བབས་པ་ལགས་ལ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གཞོན་ནུ་ཉིད་དང་། གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་མ་གྷ་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་སེ་ནི་ཡ་བིམྦི་སཱ་རས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་དང་། བླ་མར་བྱས་པ་དང་། རི་མོར་བྱས་པ་དང་། མཆོད་པ་དང་། རྗེད་པར་མཛད་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཚེ་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་བྲམ་ཟེ་པོཀྑརསཱཏིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་དང་། བླ་མར་བྱས་པ་དང་། རི་མོར་བྱས་པ་དང་། མཆོད་པ་དང་། རྗེད་པར་བྱས་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །། ། ‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ, ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ยมฺปิ ภวํ โสณทณฺโฑ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ, ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ. ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་སྡེ་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གནང་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད། ཚངས་པའི་གནང་སྦྱིན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྩལ་བ། སྐྱེ་བོ་དང་བཅས་པ། རྩྭ་དང་བུད་ཤིང་དང་ཆུ་དང་ལྡན་པ། འབྲུ་སྣས་ཕྱུག་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་པ་ཀ་ན་གནས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་སྡེ་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གནང་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད། ཚངས་པའི་གནང་སྦྱིན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྩལ་བ། སྐྱེ་བོ་དང་བཅས་པ། རྩྭ་དང་བུད་ཤིང་དང་ཆུ་དང་ལྡན་པ། འབྲུ་སྣས་ཕྱུག་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་པ་ཀ་ན་གནས་པ་འདིའི་ཕྱིར་ན། ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་མི་རིགས་ཀྱི། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜ་ལ་མཇལ་བར་བྱོན་པར་རིགས་སོ། །ཞེས་སྨྲས་སོ། ། พุทฺธคุณกถา སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་གཏམ། ๓๐๔. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ༣༠༤. དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ། ‘‘เตน หิ, โภ, มมปิ สุณาถ, ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; นตฺเวว อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ โภ สมโณ โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ[Pg.108]; อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དེ་ལྟ་ན་ངའི་ཚིག་ལའང་ཉོན་ཅིག །གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ཉིད་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་རིགས་ཀྱི། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་བདག་ཅག་ལ་མཇལ་བར་བྱོན་པར་མི་རིགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་མཐོ་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་མཐོ་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་འདིའི་ཕྱིར་ན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་བདག་ཅག་ལ་མཇལ་བར་བྱོན་པར་མི་རིགས་ཀྱི། བདག་ཅག་ཉིད་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་རིགས་སོ། ། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม มหนฺตํ ญาติสงฺฆํ โอหาย ปพฺพชิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གཉེན་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโต ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐํ จ…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ས་འོག་ཏུ་གཏེར་དུ་སྦས་པ་དང་ས་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་གསེར་དངུལ་མང་པོ་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทหโรว สมาโน ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐུ་གཞོན་ནུ་ཉིད་དང་། ལང་ཚོ་ལ་བབས་ཤིང་དབུ་སྐྲ་གནག་ལ་མཛེས་པ། ན་ཚོད་དང་པོའི་ལང་ཚོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མི་འདོད་བཞིན་དུ་མིག་ཆུ་འཛག་ཅིང་ངུ་བའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་བཞག་ནས། དབུ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་ངུར་སྨྲིག་གྱོན་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, พฺรหฺมวณฺณี, พฺรหฺมวจฺฉสี, อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐུ་གཟུགས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ། དང་བ་འདྲེན་པ་དང་། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་མདོག་ལྟ་བུའི་སྐུ་མདོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་སྐུ་ལྟ་བུའི་སྐུ་ལུས་དང་ལྡན་པ། མཇལ་ན་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สีลวา อริยสีลี กุสลสีลี กุสลสีเลน สมนฺนาคโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། དགེ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། དགེ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གསུང་སྙན་པ་དང་། གསུང་སྒྲ་གསལ་བ། གྲོང་ཁྱེར་པའི་གསུང་སྐད་དང་ལྡན་པ། དག་ཅིང་སྐྱོན་མེད་པ། དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གསུང་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พหูนํ อาจริยปาจริโย…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขีณกามราโค วิคตจาปลฺโล…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཟད་པ་དང་། གཡོ་སྒྱུ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กมฺมวาที กิริยวาที อปาปปุเรกฺขาโร พฺรหฺมญฺญาย ปชาย…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ལས་སུ་སྨྲ་བ། བྱེད་པར་སྨྲ་བ། བྲམ་ཟེའི་སྐྱེ་དགུའི་ཕན་བདེ་ཁོ་ན་ལྷུར་ལེན་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุจฺจา กุลา ปพฺพชิโต อสมฺภินฺนขตฺติยกุลา…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རིགས་མཐོ་བའི་རྒྱལ་རིགས་མ་ཉམས་པའི་རྒྱུད་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อฑฺฒา กุลา ปพฺพชิโต มหทฺธนา มหาโภคา…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཕྱུག་པོའི་རིགས་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมณํ [Pg.109] ขลุ, โภ, โคตมํ ติโรรฏฺฐา ติโรชนปทา ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺติ…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཡུལ་གྲུ་གཞན་དང་ལྗོངས་གཞན་ནས་སྐྱེ་བོ་དག་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་དྲི་བ་འདྲི་བར་འོང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ปาเณหิ สรณํ คตานิ…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ལྷ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ ติ…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་པོ་འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม เอหิสฺวาคตวาที สขิโล สมฺโมทโก อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข ปุพฺพภาสี…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བྱོན་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུང་བ། གསུང་འཇམ་པ། དགའ་བར་བྱེད་པ། ཁྲོ་གཉེར་མེད་པ། ཞལ་འཛུམ་པ་དང་ལྡན་པ། སྔོན་ལ་གསུང་གླེང་མཛད་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འཁོར་བཞི་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ། མཆོད་པར་བྱས་པ། རྙེད་པར་བྱས་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมเณ ขลุ, โภ, โคตเม พหู เทวา จ มนุสฺสา จ อภิปฺปสนฺนา…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ལྷ་དང་མི་མང་པོ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཤིན་ཏུ་དད་དོ། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา ปฏิวสติ, น ตสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อมนุสฺสา มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར། མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རྣམས་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สงฺฆี คณี คณาจริโย ปุถุติตฺถกรานํ อคฺคมกฺขายติ. ยถา โข ปน, โภ, เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ ยถา วา ตถา วา ยโส สมุทาคจฺฉติ, น เหวํ สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต. อถ โข อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དགེ་འདུན་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཡིན་ལ། མུ་སྟེགས་ཅན་མང་པོའི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་བསྔགས་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གི་གྲགས་པ་ནི་རྒྱུ་འདི་དང་འདི་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་གྲགས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པའི་ཡོན་ཏན་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་སྡེ་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་ནི་སྲས་དང་། བཙུན་མོ་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་ཏེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมณํ [Pg.110] ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา ปเสนทิ โกสโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་ནི་སྲས་དང་། བཙུན་མོ་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་ཏེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བྲམ་ཟེ་པདྨའི་སྙིང་པོ་ནི་བུ་དང་། ཆུང་མ་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་ཏེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་ངོ་། །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་སྡེ་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ། མཆོད་པར་བྱས་པ། རྙེད་པར་བྱས་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ། མཆོད་པར་བྱས་པ། རྙེད་པར་བྱས་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བྲམ་ཟེ་པདྨའི་སྙིང་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ། མཆོད་པར་བྱས་པ། རྙེད་པར་བྱས་པ་ཞིག་གོ །ཕེ་། ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จมฺปํ อนุปฺปตฺโต, จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. เย โข ปน, โภ, เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมฺหากํ คามเขตฺตํ อาคจฺฉนฺติ อติถี โน เต โหนฺติ. อติถี โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺพา ครุกาตพฺพา มาเนตพฺพา ปูเชตพฺพา อปเจตพฺพา. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร, อติถิมฺหากํ สมโณ โคตโม; อติถิ โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺโพ ครุกาตพฺโพ มาเนตพฺโพ ปูเชตพฺโพ อปเจตพฺโพ. อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอตฺตเก โข อหํ, โภ, ตสฺส โภโต โคตมสฺส วณฺเณ ปริยาปุณามิ, โน จ โข โส ภวํ โคตโม เอตฺตกวณฺโณ. อปริมาณวณฺโณ หิ โส ภวํ โคตโม’’ติ. ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་པ་ཀར་བྱོན་ནས། ཙམ་པ་ཀའི་གངྒཱ་རཱའི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་ན་བཞུགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་དག་བདག་ཅག་གི་ཡུལ་དུ་ལྷགས་པ་དེ་དག་ནི་བདག་ཅག་གི་མགྲོན་ཡིན་ནོ། །མགྲོན་རྣམས་ནི་བདག་ཅག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱ་བ། རི་མོར་བྱ་བ། རྗེད་པར་བྱ་བ། མཆོད་པར་བྱ་བ། རྙེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་པ་ཀར་བྱོན་ནས། ཙམ་པ་ཀའི་གངྒཱ་རཱའི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་ན་བཞུགས་པ་འདིའི་ཕྱིར་ན། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བདག་ཅག་གི་མགྲོན་མཆོག་ཡིན་པས། བདག་ཅག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱ་བ། རི་མོར་བྱ་བ། རྗེད་པར་བྱ་བ། མཆོད་པར་བྱ་བ། རྙེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་འདིའི་ཕྱིར་ནའང་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་བདག་ཅག་ལ་མཇལ་བར་བྱོན་པར་མི་རིགས་ཀྱི། བདག་ཅག་ཉིད་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་རིགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་གིས་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མའི་ཡོན་ཏན་འདི་ཙམ་ཞིག་ཤེས་ཀྱི། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མའི་ཡོན་ཏན་ནི་འདི་ཙམ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་དེ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๓๐๕. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺส โคตมสฺส วณฺเณ ภาสติ อิโต เจปิ โส ภวํ โคตโม โยชนสเต วิหรติ, อลเมว สทฺเธน กุลปุตฺเตน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ อปิ ปุโฏเสนา’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ, สพฺเพว มยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ༣༠༥. དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྜས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ཡོན་ཏན་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པ་བཞིན་ན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་འདི་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་ས་ན་བཞུགས་ནའང་། དད་པ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞིག་གིས་རྒྱགས་ཕྱེ་ཁྱེར་ནས་ཀྱང་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་རིགས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ཅག་ཐམས་ཅད་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོའོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། ། โสณทณฺฑปริวิตกฺโก སོ་ཎ་དཎྜའི་སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ། ๓๐๖. อถ [Pg.111] โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ติโรวนสณฺฑคตสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณํ โคตมํ โยนิโส ปญฺหํ ปุจฺฉิตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. มมญฺเจว โข ปน สมโณ โคตโม ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตสฺส จาหํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ น อาราเธยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ พฺยากาตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห พฺยากาตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน เอวํ สมีปคโต สมาโน อทิสฺวาว สมณํ โคตมํ นิวตฺเตยฺยํ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต มานถทฺโธ ภีโต จ, โน วิสหติ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, กถญฺหิ นาม เอวํ สมีปคโต สมาโน อทิสฺวา สมณํ โคตมํ นิวตฺติสฺสตี’ติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ, ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา’’ติ. ༣༠༦. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་གངྒཱ་རཱའི་རྫིང་བུ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནགས་ཚལ་གྱི་གསེབ་ཏུ་སོང་བ་ན་སེམས་ལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། “གལ་ཏེ་བདག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན། དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་མི་རིགས་ཀྱི། བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་རིགས་སོ། །’ཞེས་སྨྲས་ན། དེས་ན་འཁོར་འདིས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་བྱིས་པ་མི་མཁས་པ་ཞིག་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་འདྲི་བར་མ་ནུས་སོ། །’ཞེས་བརྙས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་འདིས་བརྙས་པར་བྱས་པ་དེའི་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་སྙན་གྲགས་ཉམས་པ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་སྙན་གྲགས་ལས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན། བདག་གིས་དྲི་བ་དེའི་ལན་བཏབ་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་མ་ནུས་ན། དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ལན་གདབ་པར་མི་རིགས་ཀྱི། བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ལན་གདབ་པར་རིགས་སོ། །’ཞེས་སྨྲས་ན། དེས་ན་འཁོར་འདིས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་བྱིས་པ་མི་མཁས་པ་ཞིག་སྟེ། དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱེད་མ་ནུས་སོ། །’ཞེས་བརྙས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་འདིས་བརྙས་པར་བྱས་པ་དེའི་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་སྙན་གྲགས་ཉམས་པ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་སྙན་གྲགས་ལས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བདག་འདི་ལྟར་ཉེ་བར་སོང་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མ་མཇལ་བར་ཕྱིར་ལོག་ན། དེས་ན་འཁོར་འདིས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྜ་ནི་བྱིས་པ་མི་མཁས་པ། ང་རྒྱལ་ཆེ་ཞིང་སྐྲག་པ་ཞིག་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བར་འགྲོ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཉེ་བར་སོང་བཞིན་དུ་མ་མཇལ་བར་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་བརྙས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་འདིས་བརྙས་པར་བྱས་པ་དེའི་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་སྙན་གྲགས་ཉམས་པ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་སྙན་གྲགས་ལས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །”སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་སོ། ། ๓๐๗. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. จมฺเปยฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา [Pg.112] อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. ༣༠༧. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཉེ་བར་བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས། དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཙམ་པ་ནས་འོངས་པའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་ཁ་ཅིག་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད། ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས། དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད། ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད། ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་མིང་དང་རུས་ནས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད། ཁ་ཅིག་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། ། ๓๐๘. ตตฺรปิ สุทํ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เอตเทว พหุลมนุวิตกฺเกนฺโต นิสินฺโน โหติ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณํ โคตมํ โยนิโส ปญฺหํ ปุจฺฉิตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. มมญฺเจว โข ปน สมโณ โคตโม ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตสฺส จาหํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ น อาราเธยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ พฺยากาตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห พฺยากาตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อโห วต มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธยฺยํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’’ติ. ༣༠༨. དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ཡང་འདི་ལྟར་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསམ་བློ་གཏོང་བཞིན་དུ་འཁོད་དེ། “གལ་ཏེ་བདག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན། དེར་གལ་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་མི་བྱ་ཞིང་། བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱའོ་’ཞེས་གསུངས་ན། དེས་ན་འཁོར་འདིས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་བྱིས་པ་དང་མི་མཁས་པ་ཞིག་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་འདྲི་བར་མ་ནུས་སོ་’ཞེས་ཟེར་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་འདིས་བརྙས་པར་བྱས་པ་དེའི་གྲགས་པའང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་གྲགས་པ་ཉམས་པ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ནི་གྲགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གལ་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ནས། བདག་གིས་དྲི་བ་དེའི་ལན་བཏབ་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་མ་ནུས་ན། དེར་གལ་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ། ‘བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ལན་འདེབས་པར་མི་བྱ་ཞིང་། བྲམ་ཟེ། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ལན་འདེབས་པར་བྱའོ་’ཞེས་གསུངས་ན། དེས་ན་འཁོར་འདིས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་བྱིས་པ་དང་མི་མཁས་པ་ཞིག་སྟེ། དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱེད་མ་ནུས་སོ་’ཞེས་ཟེར་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་འདིས་བརྙས་པར་བྱས་པ་དེའི་གྲགས་པའང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་གྲགས་པ་ཉམས་པ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ནི་གྲགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་མ་ཧུད། གལ་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་རང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལུགས་ཏེ་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན། བདག་གིས་དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱེད་ནུས་པ་ཐག་ཆོད་དོ་”སྙམ་མོ། ། พฺราหฺมณปญฺญตฺติ བྲམ་ཟེའི་རྣམ་གཞག ། ๓๐๙. อถ โข ภควโต โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘‘วิหญฺญติ โข อยํ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สเกน จิตฺเตน. ยํนูนาหํ โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา โสณทณฺฑํ [Pg.113] พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กติหิ ปน, พฺราหฺมณ, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ༣༠༩. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐུགས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། “བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་འདི་ནི་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡིད་མུག་ཅིང་ངལ་བར་གྱུར་ཏོ། །བདག་གིས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ལ་ཁོའི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལུགས་ཏེ་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན་ཅི་མ་རུང་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“བྲམ་ཟེ། ཆོས་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ།” ๓๑๐. อถ โข โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ – ‘อโห วต มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธยฺยํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’ติ, ตตฺร มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺฉติ. อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธสฺสามิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’’ติ. ༣༡༠. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། “བདག་གིས་གང་ཞིག་འདོད་པ་དང་། རེ་བ་དང་། དམིགས་པ་དང་། སྨོན་པ་སྟེ། ‘ཀྱེ་མ་ཧུད། གལ་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་རང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལུགས་ཏེ་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་ཞིག་དྲིས་ན། བདག་གིས་དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱེད་ནུས་པ་ཐག་ཆོད་དོ་’སྙམ་པ་དེ་ལྟར་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་རང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལུགས་ཏེ་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་འདྲི་བར་མཛད་དོ། །བདག་གིས་དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱེད་ནུས་པ་ཐག་ཆོད་དོ་”སྙམ་མོ། ། ๓๑๑. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺภุนฺนาเมตฺวา กายํ อนุวิโลเกตฺวา ปริสํ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจหิ, โภ โคตม, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก โหติ มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย; สีลวา โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ. ༣༡༡. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡས་ལུས་དྲང་པོར་བསྲངས་ཏེ། འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་མིག་གིས་བལྟས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ལྔ་པོ་གང་ཞེ་ན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། འདི་ན་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྐྱེ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་བརྙས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། རིག་བྱེད་ཀློག་པ་དང་། གསང་ཚིག་འཛིན་པ་དང་། ངེས་ཚིག་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དང་། ཚིག་རྐང་ཤེས་པ་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གྱི་གཙུག་ལག་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། གཟུགས་བཟང་བ་དང་། ལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་། དང་བ་འདྲེན་པ་དང་། ཁ་དོག་དང་པདྨའི་མདངས་མཆོག་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚངས་པའི་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་དང་། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུ་དང་། མཐོང་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་ལུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། མཁས་པ་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །” ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ปญฺจนฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา[Pg.114], โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, ปญฺจนฺนํ องฺคานํ วณฺณํ ฐปยาม. กิญฺหิ วณฺโณ กริสฺสติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก จ โหติ มนฺตธโร จ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข โภ โคตม จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལས་ཆོས་གཅིག་དོར་ཏེ། ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་ནུས་སམ། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བྱེད་ནུས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལས་ཁ་དོག་དང་གཟུགས་ནི་དོར་བར་བྱའོ། །གཟུགས་དང་ཁ་དོག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱེད། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གང་གི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྐྱེ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་བརྙས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། རིག་བྱེད་ཀློག་པ་དང་། གསང་ཚིག་འཛིན་པ་དང་། ངེས་ཚིག་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དང་། ཚིག་རྐང་ཤེས་པ་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གྱི་གཙུག་ལག་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། མཁས་པ་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །” ๓๑๒. ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, จตุนฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา, โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, จตุนฺนํ องฺคานํ มนฺเต ฐปยาม. กิญฺหิ มนฺตา กริสฺสนฺติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ. ༣༡༢. “བྲམ་ཟེ། ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་ཆོས་གཅིག་དོར་ཏེ། ཆོས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་ནུས་སམ། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བྱེད་ནུས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་གསང་ཚིག་ནི་དོར་བར་བྱའོ། །གསང་ཚིག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱེད། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གང་གི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྐྱེ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་བརྙས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། མཁས་པ་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །” ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ติณฺณํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา, โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, ติณฺณํ องฺคานํ ชาตึ ฐปยาม. กิญฺหิ ชาติ กริสฺสติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ สีลวา โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ [Pg.115] เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་ཆོས་གཅིག་དོར་ཏེ། ཆོས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་ནུས་སམ། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བྱེད་ནུས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་རིགས་ནི་དོར་བར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱེད། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གང་གི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། མཁས་པ་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཆོས་གཉིས་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གིས་ ‘བདག་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་དག་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །” ๓๑๓. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา ภวํ โสณทณฺโฑ เอวํ อวจ, มา ภวํ โสณทณฺโฑ เอวํ อวจ. อปวทเตว ภวํ โสณทณฺโฑ วณฺณํ, อปวทติ มนฺเต, อปวทติ ชาตึ เอกํเสน. ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺเสว โคตมสฺส วาทํ อนุปกฺขนฺทตี’’ติ. ༣༡༣. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྡ་དེ་སྐད་མ་གསུང་ཞིག །ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྡ་དེ་སྐད་མ་གསུང་ཞིག །ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྡས་ནི་གཟུགས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་ཤིང་། གསང་ཚིག་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་ལ། རིགས་ལའང་གཏན་ནས་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །ཤེས་ལྡན་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ལུགས་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་དོ། །” ๓๑๔. อถ โข ภควา เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘สเจ โข ตุมฺหากํ พฺราหฺมณานํ เอวํ โหติ – ‘อปฺปสฺสุโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, อกลฺยาณวากฺกรโณ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ทุปฺปญฺโญ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, น จ ปโหติ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐตุ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ตุมฺเห มยา สทฺธึ มนฺตวฺโห อสฺมึ วจเน. สเจ ปน ตุมฺหากํ พฺราหฺมณานํ เอวํ โหติ – ‘พหุสฺสุโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, กลฺยาณวากฺกรโณ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ปณฺฑิโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ปโหติ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐถ ตุมฺเห, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ มยา สทฺธึ ปฏิมนฺเตตู’’ติ. ༣༡༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“གལ་ཏེ་ཁྱེད་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་ཡོད་དེ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་ཐོས་པ་ཉུང་བ་དང་། ངག་གི་སྨྲ་བ་མི་མཁས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཞན་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཏམ་འདིའི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་མི་ནུས་སོ་’སྙམ་ན། བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་ཅིག །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་འདིའི་སྐོར་ལ་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བགྲོ་གླེང་གྱིས་ཤིག །གལ་ཏེ་ཁྱེད་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་ཡོད་དེ། ‘བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡ་ནི་ཐོས་པ་མང་བ་དང་། ངག་གི་སྨྲ་བ་མཁས་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཏམ་འདིའི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་ནུས་སོ་’སྙམ་ན། ཁྱེད་རྣམས་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་ཅིག །བྲམ་ཟེ་སོ་ཎ་དཎྡས་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་དུ་ཆུག་ཅིག །” ๓๑๕. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ตุณฺหี ภวํ โคตโม โหตุ, อหเมว เตสํ สหธมฺเมน ปฏิวจนํ กริสฺสามี’’ติ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ, มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘อปวทเตว ภวํ โสณทณฺโฑ วณฺณํ, อปวทติ มนฺเต, อปวทติ ชาตึ เอกํเสน. ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺเสว โคตมสฺส วาทํ อนุปกฺขนฺทตี’ติ. นาหํ, โภ, อปวทามิ วณฺณํ วา มนฺเต วา ชาตึ วา’’ติ. ༣༡༥. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་བཞུགས་ཤིག །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ཅང་མི་གསུང་བར་བཞུགས་ཤིག །ངས་ཁོང་ཚོར་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །” དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཤེས་ལྡན་དག་དེ་སྐད་མ་སྨྲ་ཞིག །ཤེས་ལྡན་དག་དེ་སྐད་མ་སྨྲ་ཞིག །‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གསེར་ལྡན་གྱིས་གཟུགས་བྱད་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད། གསང་སྔགས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད། རིགས་ལ་ངེས་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གསེར་ལྡན་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། །’ ཞེས་མ་སྨྲ་ཞིག །ཤེས་ལྡན་དག་ངས་གཟུགས་བྱད་དམ། གསང་སྔགས་སམ། རིགས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” ๓๑๖. เตน [Pg.116] โข ปน สมเยน โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ภาคิเนยฺโย องฺคโก นาม มาณวโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต อิมํ องฺคกํ มาณวกํ อมฺหากํ ภาคิเนยฺย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘องฺคโก โข, โภ, มาณวโก อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย, นาสฺส อิมิสฺสํ ปริสายํ สมสโม อตฺถิ วณฺเณน ฐเปตฺวา สมณํ โคตมํ. องฺคโก โข มาณวโก อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อหมสฺส มนฺเต วาเจตา. องฺคโก โข มาณวโก อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อหมสฺส มาตาปิตโร ชานามิ. องฺคโก โข มาณวโก ปาณมฺปิ หเนยฺย, อทินฺนมฺปิ อาทิเยยฺย, ปรทารมฺปิ คจฺเฉยฺย, มุสาวาทมฺปิ ภเณยฺย, มชฺชมฺปิ ปิเวยฺย, เอตฺถ ทานิ, โภ, กึ วณฺโณ กริสฺสติ, กึ มนฺตา, กึ ชาติ? ยโต โข, โภ, พฺราหฺมโณ สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต, ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ, ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ. ༣༡༦. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱི་ཚ་བོ་ཨངྒ་ཀ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཞིག་འཁོར་དེའི་ནང་དུ་འདུག་གོ །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཤེས་ལྡན་དག་ཁྱེད་ཅག་གིས་ང་ཚོའི་ཚ་བོ་ཨངྒ་ཀ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་མཐོང་ངམ། །” “ཤེས་ལྡན་ལགས་མཐོང་ངོ་། །” “ཤེས་ལྡན་དག་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨངྒ་ཀ་ནི་གཟུགས་བཟང་ཞིང་། བལྟ་ན་སྡུག་ལ། མཛེས་ཤིང་གཟུགས་ཀྱི་པདྨའི་མདངས་མཆོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་མདོག་ལྟ་བུ། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུ། བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མ་གཏོགས་པ་འཁོར་འདིའི་ནང་དུ་ཁོ་དང་གཟུགས་བྱད་མཉམ་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨངྒ་ཀ་ནི་རིག་བྱེད་ཀློག་པ་པོ། གསང་སྔགས་འཛིན་པ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ། མངོན་བརྗོད་དང་། སྡེབ་སྦྱོར་དང་། སྒྲ་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པའི་ཚིག་དང་། སྒྲ་རིག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གྱི་རིག་པ་ལ་མཁས་ཤིང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །ང་ནི་ཁོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཡིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨངྒ་ཀ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་བཟང་ཞིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་དུ་མེད་ཅིང་སྐྱོན་བརྗོད་བྱར་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །ངས་ཁོའི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱང་ཤེས་སོ། །འོན་ཀྱང་གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨངྒ་ཀས་སྲོག་ཀྱང་གཅོད་པར་བྱེད། མ་བྱིན་པར་ཡང་ལེན། ལོག་པར་ཡང་གཡེམ། རྫུན་དུ་ཡང་སྨྲ། ཆང་ཡང་འཐུང་ན། ཤེས་ལྡན་དག་དེའི་ཚེ་གཟུགས་བྱད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། གསང་སྔགས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། རིགས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཤེས་ལྡན་དག་གང་གི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་གོང་དུ་འཕེལ་བ། ཚུལ་ཁྲིམས་གོང་འཕེལ་དང་ལྡན་པ་དང་། མཁས་ཤིང་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོའམ་གཉིས་པ་ཡིན་ན། ཤེས་ལྡན་དག་ཡན་ལག་གཉིས་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘བྲམ་ཟེའོ་’ ཞེས་བཏགས་སོ། །‘ང་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སྨྲ་ནའང་ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །” สีลปญฺญากถา ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཏམ། ๓๑๗. ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา เอเกน องฺเคน สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. สีลปริโธตา หิ, โภ โคตม, ปญฺญา; ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, หตฺเถน วา หตฺถํ โธเวยฺย, ปาเทน วา ปาทํ โธเวยฺย; เอวเมว โข, โภ โคตม, สีลปริโธตา ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ [Pg.117] สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, สีลปริโธตา หิ, พฺราหฺมณ, ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, หตฺเถน วา หตฺถํ โธเวยฺย, ปาเทน วา ปาทํ โธเวยฺย; เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, สีลปริโธตา ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ. ༣༡༧. “བྲམ་ཟེ། ཡན་ལག་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་ཡན་ལག་གཅིག་དོར་ནས། ཡན་ལག་གཅིག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘བྲམ་ཟེའོ་’ ཞེས་གདགས་པར་ནུས་སམ། །‘ང་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སྨྲ་ནའང་ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ། །” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལྟ་མ་ལགས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། གང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད་པ་དེ་ན་ཤེས་རབ་ཡོད། གང་ན་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་དེ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དཔེར་ན། ལག་པས་ལག་པ་བཀྲུ་བའམ། རྐང་པས་རྐང་པ་བཀྲུ་བ་བཞིན་དུ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། གང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད་པ་དེ་ན་ཤེས་རབ་ཡོད། གང་ན་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་དེ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །” “བྲམ་ཟེ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། གང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད་པ་དེ་ན་ཤེས་རབ་ཡོད། གང་ན་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་དེ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །བྲམ་ཟེ་དཔེར་ན། ལག་པས་ལག་པ་བཀྲུ་བའམ། རྐང་པས་རྐང་པ་བཀྲུ་བ་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན། གང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད་པ་དེ་ན་ཤེས་རབ་ཡོད། གང་ན་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་དེ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །” ๓๑๘. ‘‘กตมํ ปน ตํ, พฺราหฺมณ, สีลํ? กตมา สา ปญฺญา’’ติ? ‘‘เอตฺตกปรมาว มยํ, โภ โคตม, เอตสฺมึ อตฺเถ. สาธุ วต ภวนฺตํเยว โคตมํ ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ; สาธุกํ มนสิกโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. อิทํ โข ตํ, พฺราหฺมณ, สีลํ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ, อภินินฺนาเมติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ, อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย อยํ โข สา, พฺราหฺมณ, ปญฺญา’’ติ. ༣༡༨. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་གང་ཡིན། ཤེས་རབ་དེ་ནི་གང་ཡིན། །” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དོན་འདི་ལ་བདག་ཅག་གི་ཤེས་ཚད་ནི་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་ལགས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་འདི་གསལ་བར་མཛད་དུ་གསོལ། །” “བྲམ་ཟེ་དེ་ལྟ་ན་ཉོན་ཅིག །ཡིད་ལ་ལེགས་པར་ཟུངས་ཤིག །ངས་བཤད་པར་བྱའོ། །” “ཤེས་ལྡན་ལགས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ཞེས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་ཚུར་ཉན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །“བྲམ་ཟེ་འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། །... (ས་མཉྙ་ཕ་ལ་མདོའི་ཚན་པ་ ༡༩༠ ནས་ ༢༡༢ བར་བཞིན་རྒྱས་པར་སྦྱར་རོ། །) བྲམ་ཟེ་དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཡིན་ནོ། །... བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ། །... བསམ་གཏན་གཉིས་པ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ། །... ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡང་ཁོའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ། །... ‘འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མེད་དོ་’ ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ཡང་ཁོའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་དེ་ཡིན་ནོ། །” โสณทณฺฑอุปาสกตฺตปฏิเวทนา བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླངས་པ། ๓๑๙. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ[Pg.118]. อธิวาเสตุ จ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. ༣༡༩. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བསླངས་པ་ལྟ་བུའམ། གཡོགས་པ་བཀབ་པ་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། མུན་ནག་གི་ཁྲོད་དུ་མར་མེ་བཏེགས་ཏེ། ‘མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །བདག་འདི་ཉིད་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་ཏེ། སང་གི་ཉིན་མོའི་བདག་གི་བསོད་སྙོམས་བཞེས་པར་ཅི་གནང་། །” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅང་མི་གསུང་བས་བཞེས་པར་མཛད་དོ། ། ๓๒๐. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. ༣༢༠. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་རིག་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ནས་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་མཚན་མོ་དེ་འདས་པའི་འོག་ཏུ། རང་གི་ཁྱིམ་དུ་བཟའ་བ་དང་བཅོས་པ་བཟང་པོ་རྣམས་བཤམས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དུས་ལ་བབ་པའི་གཏམ་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དུས་ལ་བབ་སྟེ་བསོད་སྙོམས་གྲུབ་ལགས་སོ། །” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་ཏེ་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་སངས་རྒྱས་དབུ་མཛད་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བཟའ་བ་དང་བཅོས་པ་བཟང་པོ་རྣམས་རང་གི་ལག་པས་ཚིམ་པར་བྱས། ལྷག་པར་བསྟབས་སོ། ། ๓๒๑. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน อาสนา วุฏฺฐหิตฺวา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทยฺยํ, เตน มํ สา ปริสา ปริภเวยฺย. ยํ โข ปน สา ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน อญฺชลึ ปคฺคณฺเหยฺยํ, อาสนา เม ตํ ภวํ โคตโม ปจฺจุฏฺฐานํ ธาเรตุ. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน เวฐนํ โอมุญฺเจยฺยํ, สิรสา เม ตํ ภวํ โคตโม อภิวาทนํ ธาเรตุ. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทยฺยํ, เตน มํ สา ปริสา ปริภเวยฺย. ยํ โข ปน สา ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ, ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ปโตทลฏฺฐึ อพฺภุนฺนาเมยฺยํ, ยานา เม ตํ ภวํ โคตโม ปจฺโจโรหนํ ธาเรตุ. อหญฺเจว [Pg.119] โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ฉตฺตํ อปนาเมยฺยํ, สิรสา เม ตํ ภวํ โคตโม อภิวาทนํ ธาเรตู’’ติ. ༣༢༡. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཟོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཕྱག་བསིལ་བར་རིག་ནས། སྟན་དམའ་བ་ཞིག་བླངས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདུག་པའི་ཚེ། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ན། དེས་ན་འཁོར་དེས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་དེས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་བ་དེས་ནི་ཁོའི་གྲགས་པའང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་གྲགས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་གྲགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ལགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདུག་པའི་ཚེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ན། དེ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བསུ་བ་བྱས་པར་བཟུང་དུ་གསོལ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདུག་པའི་ཚེ་མགོ་དཀྲིས་ཕུད་ན། དེ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་གིས་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་བར་བཟུང་དུ་གསོལ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པའི་ཚེ། ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ན། དེས་ན་འཁོར་དེས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་འཁོར་དེས་བདག་ལ་བརྙས་པར་འགྱུར་བ་དེས་ནི་ཁོའི་གྲགས་པའང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་གྲགས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཅག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་གྲགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ལགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པའི་ཚེ་ལྕག་ཚན་ཡར་བཏེགས་ན། དེ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་ཤིང་རྟ་ལས་བབས་པར་བཟུང་དུ་གསོལ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གལ་ཏེ་བདག་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པའི་ཚེ་གདུགས་མར་ཕབ་ན། དེ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་གིས་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་བར་བཟུང་དུ་གསོལ། །” ๓๒๒. อถ โข ภควา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ. ༣༢༢. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་གསེར་ལྡན་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ། ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག །ཡང་དག་པར་གཟེངས་བསྟོད། ཡང་དག་པར་དགའ་བར་མཛད་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་གཤེགས་སོ། ། โสณทณฺฑสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ. གསེར་ལྡན་གྱི་མདོ་སྟེ་བཞི་པ་རྫོགས་སོ། ། ๕. กูฏทนฺตสุตฺตํ ༥. གཙུག་ཕུད་ཅན་གྱི་མདོ། ขาณุมตกพฺราหฺมณคหปติกา ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས། ๓๒๓. เอวํ [Pg.120] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน ขาณุมตํ นาม มคธานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. เตน โข ปน สมเยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. เตน โข ปน สมเยน กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺโญ อุปกฺขโฏ โหติ. สตฺต จ อุสภสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรีสตานิ สตฺต จ อชสตานิ สตฺต จ อุรพฺภสตานิ ถูณูปนีตานิ โหนฺติ ยญฺญตฺถาย. ༣༢༣. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་མ་ག་དྷཱའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ལ་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། རྩྭ་དང་བུད་ཤིང་དང་ཆུས་ཕྱུག་པ། འབྲུ་སྣ་འཛོམས་པ། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བཟོ་སྦྱངས་གཟི་བརྗིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རྒྱལ་པོའི་གནང་སྦྱིན་བྲམ་ཟེའི་གནང་སྦྱིན་དུ་སྩལ་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཉེ་བར་བཤམས་ཏེ་ཡོད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དོན་དུ་ཁྱུ་མཆོག་བདུན་བརྒྱ་དང་། བེའུ་ཕོ་བདུན་བརྒྱ་དང་། བེའུ་མོ་བདུན་བརྒྱ་དང་། ར་ཕོ་བདུན་བརྒྱ་དང་། ལུག་བདུན་བརྒྱ་རྣམས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཀ་བའི་དྲུང་དུ་བཀྲིད་དེ་ཡོད་དོ། ། ๓๒๔. อสฺโสสุํ โข ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. ༣༢༤. ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། ཀྱེ་མ་ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་མ་ག་དྷཱའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། ཁཱ་ཎུ་མ་ཏར་བྱོན་ཏེ་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་བཙུན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །དེ་ནི་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དེ་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། ཐ་མར་དགེ་བ། དོན་བཟང་པོ། ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ། མ་འདྲེས་པ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐོས་སོ། ། ๓๒๕. อถ โข ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺติ. ༣༢༥. དེ་ནས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་བསྡུས་ཤིང་འདུས་ཏེ་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ། ། ๓๒๖. เตน [Pg.121] โข ปน สมเยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺเต. ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺตี’’ติ? ༣༢༦. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཁང་བཟང་གི་སྟེང་དུ་ཉིན་མོའི་ཉལ་བར་གཟིམས་ཏེ་ཡོད་དོ། །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་བསྡུས་ཤིང་འདུས་ཏེ་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་མཐོང་ངོ། །མཐོང་ནས་བློན་པོ་ལ་སྨྲས་པ། ཀྱེ་བློན་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཚོགས་དང་ཚོགས་སུ་བསྡུས་ཤིང་འདུས་ཏེ་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་སོ། ། ๓๒๗. ‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต, ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ༣༢༧. ཀྱེ་ཤེས་ལྡན། ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་མ་ག་དྷཱའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། ཁཱ་ཎུ་མ་ཏར་བྱོན་ཏེ་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་ན་བཞུགས་སོ། །ཡང་བཙུན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །དེ་དག་ནི་བཙུན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ལགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ๓๒๘. อถ โข กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ – ‘สมโณ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ ชานามิ ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ. อิจฺฉามิ จาหํ มหายญฺญํ ยชิตุํ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. ༣༢༨. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་བྱུང་སྟེ། བདག་གིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོ་མི་ཤེས་ལ། བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་དོ། །བདག་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བ་དེར་སོང་སྟེ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོའི་དོན་དྲིའོ་སྙམ་མོ། ། ๓๒๙. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม. อุปสงฺกมิตฺวา ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘กูฏทนฺโต, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘‘อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, กูฏทนฺโตปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส ขตฺตา กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘กูฏทนฺโต, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘อาคเมนฺตุ กิร โภนฺโต, กูฏทนฺโตปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ༣༢༩. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་བློན་པོ་ལ་སྨྲས་པ། ཀྱེ་བློན་པོ། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་སོང་ལ། སོང་ནས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་སྨྲོས་ཤིག །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་དག་རེ་ཞིག་སྒུགས་ཤིག །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ཡང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲོས་ཤིག །བློན་པོ་དེས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་‘ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དེ་བཞིན་བགྱིའོ་’ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ། ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་སོང་ནས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། ཤེས་ལྡན་དག་རེ་ཞིག་སྒུགས་ཤིག །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ཡང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། ། กูฏทนฺตคุณกถา བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ། ๓๓๐. เตน [Pg.122] โข ปน สมเยน อเนกานิ พฺราหฺมณสตานิ ขาณุมเต ปฏิวสนฺติ – ‘‘กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺญํ อนุภวิสฺสามา’’ติ. อสฺโสสุํ โข เต พฺราหฺมณา – ‘‘กูฏทนฺโต กิร พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ. ༣༣༠. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཞིག་‘བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་’སྙམ་ནས་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ན་གནས་སོ། །བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་‘བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་ཐོས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ། ། ๓๓๑. อุปสงฺกมิตฺวา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, โภ, โหติ – ‘อหมฺปิ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามี’’’ติ. ༣༣༡. ཉེ་བར་སོང་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བདེན་ནམ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་བྱུང་སཏེ། བདག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ‘‘มา ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิ. น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สเจ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสติ, โภโต กูฏทนฺตสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ. ยมฺปิ โภโต กูฏทนฺตสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་མ་གཤེགས་ཤིག །ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་ན། ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་གྲགས་པ་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་གྲགས་པ་ནི་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་གྲགས་པ་ཉམས་ཤིང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་གྲགས་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་རིགས་སོ། ། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ ภวํ กูฏทนฺโต อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། མེས་པོའི་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྒོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་མེད་པ་དང་། སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། མེས་པོའི་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་སྒོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་མེད་པ་དང་། སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་རིགས་སོ། ། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตชาตรูปรชโต…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཕྱུག་པོ་དང་། ནོར་མང་པོ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། དགའ་བའི་ཡོ་བྱད་མང་པོ་དང་། གསེར་དངུལ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཀློག་པ་པོ་དང་། གསང་སྔགས་འཛིན་པ་དང་། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དང་། མངོན་བརྗོད་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་སྔོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་དང་། ཚིག་རྐང་ཤེས་པ་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ [Pg.123] กูฏทนฺโต อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་གཟུགས་བཟང་བ་དང་། བལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚངས་པའི་ཁ་དོག་ལྟ་བུའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུའི་ལུས་དང་ལྡན་པ་དང་། བལྟ་བར་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་གསུང་སྙན་པ་དང་། སྨྲ་བ་མཛེས་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་པའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། སྐྱོན་མེད་པ་དང་། དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต พหูนํ อาจริยปาจริโย ตีณิ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ, พหู โข ปน นานาทิสา นานาชนปทา มาณวกา อาคจฺฉนฺติ โภโต กูฏทนฺตสฺส สนฺติเก มนฺตตฺถิกา มนฺเต อธิยิตุกามา…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཡིན་ཏེ། བྲམ་ཟེའི་བུ་བརྒྱ་ཕྲག་གསུམ་ལ་གསང་སྔགས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ །ཡུལ་སོ་སོ་དང་ལྗོངས་སོ་སོ་ནས་བྲམ་ཟེའི་བུ་མང་པོ་ཞིག་གསང་སྔགས་འདོད་ཅིང་གསང་སྔགས་སློབ་པར་འདོད་ནས་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་དྲུང་དུ་འོང་ངོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. สมโณ โคตโม ตรุโณ เจว ตรุณปพฺพชิโต จ…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་རྒས་ཤིང་འཁོགས་ལ་ཚེ་ཚད་ལས་འདས་ཤིང་དུས་ལ་བབས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གཞོན་ནུ་དང་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བཟོ་སྦྱངས་གཟི་བརྗིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་སོགས། ‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ยมฺปิ ภวํ กูฏทนฺโต ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ. ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། རྩྭ་དང་བུད་ཤིང་དང་ཆུས་ཕྱུག་པ། འབྲུ་སྣ་འཛོམས་པ། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བཟོ་སྦྱངས་གཟི་བརྗིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རྒྱལ་པོའི་གནང་སྦྱིན་བྲམ་ཟེའི་གནང་སྦྱིན་དུ་སྩལ་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། རྩྭ་དང་བུད་ཤིང་དང་ཆུས་ཕྱུག་པ། འབྲུ་སྣ་འཛོམས་པ། མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་བཟོ་སྦྱངས་གཟི་བརྗིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རྒྱལ་པོའི་གནང་སྦྱིན་བྲམ་ཟེའི་གནང་སྦྱིན་དུ་སྩལ་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་བྱས་ཏེ་གནས་པ་དེའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་མི་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཉིད་ཤེས་ལྡན་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་མཇལ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་རིགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། ། พุทฺธคุณกถา སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ། ๓๓๒. เอวํ วุตฺเต กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ༣༣༢. དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། ། ‘‘เตน [Pg.124] หิ, โภ, มมปิ สุณาถ, ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, น ตฺเวว อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །འོ་ན་ཁོ་བོའི་ཚིག་ལའང་ཉོན་ཅིག །ཇི་ལྟར་བདག་ཅག་ཉིད་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་བཅར་བར་འོས་ཀྱི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ནི་བདག་ཅག་མཇལ་བར་བཅར་བར་མི་འོས་སོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྐྱེས་པ་སྟེ། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་འཛིན་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཞིག་གོ །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྐྱེས་པ་སྟེ། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་འཛིན་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་བདག་ཅག་མཇལ་བར་བཅར་བར་མི་འོས་སོ། །འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་ཉིད་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་བཅར་བར་འོས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม มหนฺตํ ญาติสงฺฆํ โอหาย ปพฺพชิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གཉེན་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโต ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐํ จ…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གསེར་དངུལ་མང་པོ་ས་འོག་ཏུ་སྦས་པ་དང་ས་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทหโรว สมาโน ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐུ་གཞོན་ནུ་ལང་ཚོ་ལ་བབས་པ། དབུ་སྐྲ་གནག་ཅིང་མཛེས་པའི་ལང་ཚོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ། ཚེ་སྟོད་ཀྱི་དུས་སུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་མིག་ཆུ་འཛག་ཅིང་ངུ་བཞིན་པའི་ངང་ནས། དབུ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་ཆོས་གོས་ངུར་སྨྲིག་གྱོན་ནས། ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย …เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐུ་གཟུགས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ། ཡིད་དུ་འོང་བ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཆོག་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་མདོག་ལྟ་བུའི་སྐུ་མདོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་སྐུ་ལྟ་བུའི་སྐུ་ལུས་དང་ལྡན་པ། མཇལ་ན་བརྗིད་ཆགས་ཤིང་ཉམས་ང་བ་མེད་པ་ཞིག་གོ །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สีลวา อริยสีลี กุสลสีลี กุสลสีเลน สมนฺนาคโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། དགེ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་དགེ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གསུང་སྙན་ཞིང་སྨྲ་བ་མཛེས་པ། གྲོང་ཁྱེར་པའི་གསུང་དབྱངས་དང་ལྡན་པ། གསལ་ཞིང་སྐྱོན་མེད་པ། དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གསུང་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ [Pg.125] ขลุ, โภ, โคตโม พหูนํ อาจริยปาจริโย…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขีณกามราโค วิคตจาปลฺโล…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཟད་ཅིང་། གཡོ་སྒྱུ་དང་བྲལ་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กมฺมวาที กิริยวาที อปาปปุเรกฺขาโร พฺรหฺมญฺญาย ปชาย…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ལས་སུ་སྨྲ་བ། བྱ་བར་སྨྲ་བ། བྲམ་ཟེའི་སྐྱེ་དགུའི་ཚོགས་ལ་ཕན་པ་ཁོ་ན་ལྷུར་ལེན་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุจฺจา กุลา ปพฺพชิโต อสมฺภินฺนขตฺติยกุลา…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རིགས་མཐོན་པོ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། རྒྱལ་རིགས་མ་ཉམས་པ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อฑฺฒา กุลา ปพฺพชิโต มหทฺธนา มหาโภคา…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རིགས་ཕྱུག་པོ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། ནོར་མང་པོ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ติโรรฏฺฐา ติโรชนปทา ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺติ…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཡུལ་གཞན་དང་ལྗོངས་གཞན་ནས་མི་རྣམས་དྲི་བ་འདྲི་བར་འོང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ปาเณหิ สรณํ คตานิ…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ལྷ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ ติ…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམའི་སྙན་པའི་སྒྲ་བཟང་པོ་འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་གྲགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །ཞེས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม เอหิสฺวาคตวาที สขิโล สมฺโมทโก อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข ปุพฺพภาสี…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ 'བྱོན་ཅིག་ཕེབས་པར་ཤོག' ཅེས་གསུང་བ། གསུང་འཇམ་པ། དགའ་བཞིན་དུ་འཕྲད་པ། ཁྲོ་གཉེར་མེད་པ། བཞིན་འཛུམ་པ། སྔོན་ལ་གསུང་འབྱོན་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་འཁོར་བཞི་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมเณ ขลุ, โภ, โคตเม พหู เทวา จ มนุสฺสา จ อภิปฺปสนฺนา…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ལྷ་དང་མི་མང་པོ་མཆོག་ཏུ་དད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา ปฏิวสติ น ตสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อมนุสฺสา มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་གྲོང་ངམ། གྲོང་རྡལ་གང་དུ་བཞུགས་པ་དེར། གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་དེའི་མི་རྣམས་ལ་མི་མ་ཡིན་པ་དག་གིས་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สงฺฆี คณี คณาจริโย ปุถุติตฺถกรานํ อคฺคมกฺขายติ, ยถา โข ปน, โภ, เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ ยถา [Pg.126] วา ตถา วา ยโส สมุทาคจฺฉติ, น เหวํ สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต. อถ โข อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དགེ་འདུན་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཡིན་ཞིང་། མུ་སྟེགས་ཅན་མང་པོའི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་བསྔགས་པ་ལགས་སོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གི་གྲགས་པ་ནི་རྒྱུ་འདི་དང་འདི་ལས་བྱུང་བ་ལྟར། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམའི་གྲགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ nོ། །འོན་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམའི་སྙན་གྲགས་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་བཙུན་མོ་དང་། སྲས་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་པས་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา ปเสนทิ โกสโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་བཙུན་མོ་དང་། སྲས་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་པས་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་བྲམ་ཟེ་པོཀྑ་ར་སཱ་ཏི་བཙུན་མོ་དང་། སྲས་དང་། འཁོར་དང་། བློན་པོ་དང་བཅས་པས་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བྲམ་ཟེ་པོཀྑ་ར་སཱ་ཏིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པ་ལགས་སོ། །སོགས་སོ། །” ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. เย โข ปน, โภ, เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมฺหากํ คามเขตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, อติถี โน เต โหนฺติ. อติถี โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺพา ครุกาตพฺพา มาเนตพฺพา ปูเชตพฺพา อปเจตพฺพา. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ, อติถิมฺหากํ สมโณ โคตโม. อติถิ โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺโพ ครุกาตพฺโพ มาเนตพฺโพ ปูเชตพฺโพ อปเจตพฺโพ. อิมินาปงฺเคน นารหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอตฺตเก โข อหํ, โภ, ตสฺส โภโต โคตมสฺส วณฺเณ ปริยาปุณามิ, โน จ โข โส ภวํ โคตโม เอตฺตกวณฺโณ. อปริมาณวณฺโณ หิ โส ภวํ โคตโม’’ติ. “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་གྲོང་དུ་བྱོན་ནས། ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་ན་བཞུགས་སོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་དག་བདག་ཅག་གི་གྲོང་གི་ས་ཆར་ལྷགས་པ་དེ་དག་ནི་བདག་ཅག་གི་མགྲོན་པོ་ལགས་སོ། །མགྲོན་པོ་ནི་བདག་ཅག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱ་བ། བླ་མར་བྱ་བ། རི་མོར་བྱ་བ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱ་བ་ལགས་སོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏ་གྲོང་དུ་བྱོན་ནས། ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་ན་བཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་བདག་ཅག་གི་མགྲོན་པོ་ལགས་སོ། །མགྲོན་པོ་ནི་བདག་ཅག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱ་བ། བླ་མར་བྱ་བ། རི་མོར་བྱ་བ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱ་བ་ལགས་སོ། །རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་བདག་ཅག་མཇལ་བར་བཅར་བར་མི་འོས་སོ། །འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་ཉིད་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་བཅར་བར་འོས་སོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཁོ་བོས་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེའི་ཡོན་ཏན་འདི་ཙམ་ཞིག་ཤེས་ཀྱི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་འདི་ཙམ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །ཞེས་སྨྲས་སོ། །” ๓๓๓. เอวํ [Pg.127] วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ กูฏทนฺโต สมณสฺส โคตมสฺส วณฺเณ ภาสติ, อิโต เจปิ โส ภวํ โคตโม โยชนสเต วิหรติ, อลเมว สทฺเธน กุลปุตฺเตน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ อปิ ปุโฏเสนา’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ, สพฺเพว มยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ༣༣༣. དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དན་ཏ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཇི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཱུ་ཊ་དན་ཏས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏམའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་འདི་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ས་ན་བཞུགས་ཀྱང་། དད་པ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞིག་གིས་རྒྱགས་ཕྱེ་ཁུར་ནས་ཀྱང་མཇལ་བར་བཅར་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །འོ་ན་བདག་ཅག་ཐམས་ཅད་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་མཇལ་བར་བཅར་བར་བྱའོ། །ཞེས་སོ། །” มหาวิชิตราชยญฺญกถา རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་བི་ཇི་ཏའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་གཏམ། ๓๓๔. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ขาณุมตกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. ༣༣༤. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དན་ཏ་བྲམ་ཟེའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག །ཨམ་བ་ལཊྛི་ཀཱ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་ཉེ་བར་བཅར་ཏོ། །ཉེ་བར་བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགྱེས་ཤིང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ཟིན་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཁཱ་ཎུ་མ་ཏའི་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་ཁ་ཅིག་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་ཏེ། དགྱེས་ཤིང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ཟིན་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་མིང་དང་རུས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། ། ๓๓๕. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ ชานามิ ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ. อิจฺฉามิ จาหํ มหายญฺญํ ยชิตุํ. สาธุ เม ภวํ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ เทเสตู’’ติ. ༣༣༥. ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དན་ཏས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། 'དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོ་མཁྱེན་ཏོ། །' ཞེས་སོ། །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོ་མི་ཤེས་ལ། བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་དོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་པོ་བཤད་དུ་གསོལ། །” ๓๓๖. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต นาม อโหสิ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. อถ โข, พฺราหฺมณ, รญฺโญ มหาวิชิตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘อธิคตา โข เม วิปุลา มานุสกา โภคา, มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสามิ[Pg.128], ยํนูนาหํ มหายญฺญํ ยเชยฺยํ, ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ༣༣༦. “བྲམ་ཟེ། འོ་ན་ཉོན་ཅིག །ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་དང་བཤད་པར་བྱའོ། །” བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དན་ཏས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“བྲམ་ཟེ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་བི་ཇི་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་སཏེ། ཕྱུག་ཅིང་ནོར་མང་བ་ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ། གསེར་དངུལ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡོ་བྱད་མང་པོ་དང་ལྡན་པ། ནོར་དང་འབྲུ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ། མཛོད་དང་བང་མཛོད་ཡོངས་སུ་གང་བ་ཞིག་གོ །བྲམ་ཟེ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་བི་ཇི་ཏ་དབེན་པར་གཅིག་པུར་འདུག་པའི་ཚེ། ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། 'བདག་གིས་མིའི་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཅིང་། ས་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་འདི་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་གནས་སོ། །བདག་གིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་ན་ཅི་མ་རུང་། དེ་ནི་བདག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །' ཞེས་སོ། །” ๓๓๗. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตํ พฺราหฺมณํ อามนฺเตตฺวา เอตทโวจ – ‘อิธ มยฺหํ, พฺราหฺมณ, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – อธิคตา โข เม วิปุลา มานุสกา โภคา, มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสามิ. ยํนูนาหํ มหายญฺญํ ยเชยฺยํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. อิจฺฉามหํ, พฺราหฺมณ, มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุสาสตุ มํ ภวํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’’ติ. ༣༣༧. “བྲམ་ཟེ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་བི་ཇི་ཏས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་བོས་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །'བྲམ་ཟེ། འདིར་བདག་དབེན་པར་གཅིག་པུར་འདུག་པའི་ཚེ། ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། བདག་གིས་མིའི་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཅིང་། ས་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་འདི་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་གནས་སོ། །བདག་གིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་ན་ཅི་མ་རུང་། དེ་ནི་བདག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སོ། །བྲམ་ཟེ། བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་དོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པས་བདག་ལ་གདམས་ངག་སྩོལ་ཅིག །གང་ཞིག་བདག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །' ཞེས་སོ། །” ๓๓๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ราชานํ มหาวิชิตํ เอตทโวจ – ‘โภโต โข รญฺโญ ชนปโท สกณฺฏโก สอุปฺปีโฬ, คามฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, นิคมฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, นครฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, ปนฺถทุหนาปิ ทิสฺสนฺติ. ภวํ โข ปน ราชา เอวํ สกณฺฏเก ชนปเท สอุปฺปีเฬ พลิมุทฺธเรยฺย, อกิจฺจการี อสฺส เตน ภวํ ราชา. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ เอวมสฺส – ‘‘อหเมตํ ทสฺสุขีลํ วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา สมูหนิสฺสามี’’ติ, น โข ปเนตสฺส ทสฺสุขีลสฺส เอวํ สมฺมา สมุคฺฆาโต โหติ. เย เต หตาวเสสกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปจฺฉา รญฺโญ ชนปทํ วิเหเฐสฺสนฺติ. อปิ จ โข อิทํ สํวิธานํ อาคมฺม เอวเมตสฺส ทสฺสุขีลสฺส สมฺมา สมุคฺฆาโต โหติ. เตน หิ ภวํ ราชา เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ กสิโครกฺเข, เตสํ ภวํ ราชา พีชภตฺตํ อนุปฺปเทตุ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ วาณิชฺชาย, เตสํ ภวํ ราชา ปาภตํ อนุปฺปเทตุ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ ราชโปริเส, เตสํ ภวํ ราชา ภตฺตเวตนํ ปกปฺเปตุ. เต จ มนุสฺสา สกมฺมปสุตา รญฺโญ ชนปทํ น วิเหเฐสฺสนฺติ; มหา จ รญฺโญ ราสิโก ภวิสฺสติ. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา. มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหริสฺสนฺตี’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เย รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ กสิโครกฺเข, เตสํ ราชา มหาวิชิโต พีชภตฺตํ อนุปฺปทาสิ. เย [Pg.129] จ รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ วาณิชฺชาย, เตสํ ราชา มหาวิชิโต ปาภตํ อนุปฺปทาสิ. เย จ รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ ราชโปริเส, เตสํ ราชา มหาวิชิโต ภตฺตเวตนํ ปกปฺเปสิ. เต จ มนุสฺสา สกมฺมปสุตา รญฺโญ ชนปทํ น วิเหฐึสุ, มหา จ รญฺโญ ราสิโก อโหสิ. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหรึสุ. อถ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตํ พฺราหฺมณํ อามนฺเตตฺวา เอตทโวจ – ‘สมูหโต โข เม โภโต ทสฺสุขีโล, โภโต สํวิธานํ อาคมฺม มหา จ เม ราสิโก. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหรนฺติ. อิจฺฉามหํ พฺราหฺมณ มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุสาสตุ มํ ภวํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ༣༣༨. བྲམ་ཟེ་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །‘ཀྱེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ནི་གནོད་འཚེ་དང་བཅས་ཤིང་འཚེ་བས་ཉེན་པ་སྟེ། གྲོང་གཏོར་བ་དག་ཀྱང་སྣང་། གྲོང་རྡལ་གཏོར་བ་དག་ཀྱང་སྣང་། གྲོང་ཁྱེར་གཏོར་བ་དག་ཀྱང་སྣང་། ལམ་ཁར་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་སྣང་ངོ་། །གལ་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འཚེ་བ་དང་བཅས་ཤིང་ཉེན་པའི་ཡུལ་འཁོར་འདི་ལྟ་བུ་ལས་ཁྲལ་བསྡུ་བར་མཛད་ན། དེས་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ནི་མི་རིགས་པའི་བྱ་བ་མཛད་པ་པོར་འགྱུར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྲིད་དེ། “བདག་གིས་ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཟེར་མ་འདི་དག་གསོད་པ་འམ། འཆིང་བ་འམ། ཆད་པ་གཅོད་པ་འམ། སྨད་པ་འམ། ཡུལ་ནས་སྐྲོད་པས་རྩ་བ་ནས་གཞོམ་པར་བྱའོ་”སྙམ་ན། ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཟེར་མ་འདི་དག་ནི་དེ་ལྟར་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྩ་བ་ནས་གཅོད་མི་ཐུབ་བོ། །གང་དག་གསོད་པ་ལས་ལྷག་མ་ལུས་པ་དེ་དག་གིས་ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཐབས་ཤེས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཟེར་མ་འདི་དག་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྩ་བ་ནས་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་གང་ན་སོ་ནམ་དང་ཕྱུགས་སྐྱོང་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ས་བོན་དང་ཟས་སྐལ་སྩོལ་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་གང་ན་ཚོང་ལས་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེཔོས་མ་རྩ་སྩོལ་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་གང་ན་རྒྱལ་པོའི་ཞབས་ཏོག་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ཕོགས་ཐོབ་སྩོལ་ཅིག །མི་དེ་དག་རང་རང་གི་ལས་ལ་བརྩོན་པས་རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་ཅིང་། རྒྱལ་པོའི་མཛོད་ཀྱང་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི་བདེ་འཁོད་ཅིང་གནོད་པ་མེད་པ་དང་འཚེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །མི་རྣམས་ནི་དགའ་ཞིང་མགུ་ནས་བུ་ཕྲུག་རྣམས་པང་དུ་བླངས་ཏེ་རྩེད་འཇོ་བྱེད་ཅིང་། ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་མི་གཏན་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བྲམ་ཟེ་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེའི་ཚིག་ལ་‘དེ་དེ་བཞིན་ནོ་’ཞེས་ཁས་བླངས་ནས། རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་གང་ན་སོ་ནམ་དང་ཕྱུགས་སྐྱོང་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ་ས་བོན་དང་ཟས་སྐལ་བསྩལ། ཚོང་ལས་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ་མ་རྩ་བསྩལ། རྒྱལ་པོའི་ཞབས་ཏོག་ལ་བརྩོན་པ་དེ་དག་ལ་ཕོགས་ཐོབ་བསྩལ། མི་དེ་དག་རང་རང་གི་ལས་ལ་བརྩོན་པས་རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ལ་གནོད་པ་མ་བྱས་ཤིང་། རྒྱལ་པོའི་མཛོད་ཀྱང་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི་བདེ་འཁོད་ཅིང་གནོད་པ་མེད་པ་དང་འཚེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །མི་རྣམས་ནི་དགའ་ཞིང་མགུ་ནས་བུ་ཕྲུག་རྣམས་པང་དུ་བླངས་ཏེ་རྩེད་འཇོ་བྱེད་ཅིང་། ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་མི་གཏན་པར་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །བྲམ་ཟེ་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་བོས་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་གིས་ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཟེར་མ་རྩ་བ་ནས་བཅོམ་ཞིང་། བདག་གི་མཛོད་ཀྱང་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི་བདེ་འཁོད་ཅིང་གནོད་པ་མེད་པ་དང་འཚེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །མི་རྣམས་ནི་དགའ་ཞིང་མགུ་ནས་བུ་ཕྲུག་རྣམས་པང་དུ་བླངས་ཏེ་རྩེད་འཇོ་བྱེད་ཅིང་། ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་མི་གཏན་པར་གནས་སོ། །བྲམ་ཟེ་བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་ན། བདག་ལ་གང་ཞིག་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལྟ་བུ་ལེགས་པར་སྟོན་ཅིག་’ཅེས་སྨྲས་སོ། ། จตุปริกฺขารํ མཐུན་རྐྱེན་བཞི། ๓๓๙. ‘‘เตน หิ ภวํ ราชา เย โภโต รญฺโญ ชนปเท ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ เต ภวํ ราชา อามนฺตยตํ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ภวํ ราชา อามนฺตยตํ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เย รญฺโญ ชนปเท ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ราชา มหาวิชิโต อามนฺเตสิ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘ยชตํ ภวํ ราชา ยญฺญํ, ยญฺญกาโล มหาราชา’ติ. เย รญฺโญ ชนปเท อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ราชา มหาวิชิโต อามนฺเตสิ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ[Pg.130], มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ‘ยชตํ ภวํ ราชา ยญฺญํ, ยญฺญกาโล มหาราชา’ติ. อิติเม จตฺตาโร อนุมติปกฺขา ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ. ༣༣༩. ‘དེས་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ན་གང་དག་རྒྱལ་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་རྒྱལ་རིགས་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་སྐད་ཅེས་བོས་ཏེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་ན། བདག་ལ་གང་ཞིག་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གནང་བ་སྩོལ་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་ཤིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ན་གང་དག་བློན་པོ་དང་འཁོར་གྱི་མི་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དང་། །པེ། །བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དང་། །པེ། །ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་སྐད་ཅེས་བོས་ཏེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་ན། བདག་ལ་གང་ཞིག་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གནང་བ་སྩོལ་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་ཤིག’ །བྲམ་ཟེ་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེའི་ཚིག་ལ་‘དེ་དེ་བཞིན་ནོ་’ཞེས་ཁས་བླངས་ནས། རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ན་གང་དག་རྒྱལ་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་རྒྱལ་རིགས་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བོས་ཏེ། ‘ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་ན། བདག་ལ་གང་ཞིག་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གནང་བ་སྩོལ་ཅིག་’ཅེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དུས་ལ་བབ་པོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོའི་ཡུལ་འཁོར་ན་གང་དག་བློན་པོ་དང་འཁོར་གྱི་མི་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དང་། །པེ། །བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དང་། །པེ། །ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བོས་ཏེ། ‘ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག །བདག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་ན། བདག་ལ་གང་ཞིག་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གནང་བ་སྩོལ་ཅིག་’ཅེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དུས་ལ་བབ་པོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ། །འདི་ལྟར་མཐུན་པར་སྨྲ་བའི་ཕྱོགས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་མཆོད་སྦྱིན་དེའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། ། อฏฺฐ ปริกฺขารา མཐུན་རྐྱེན་བརྒྱད། ๓๔๐. ‘‘ราชา มหาวิชิโต อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย; อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; พลวา จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย สหติ มญฺเญ ปจฺจตฺถิเก ยสสา; สทฺโธ ทายโก ทานปติ อนาวฏทฺวาโร สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ โอปานภูโต ปุญฺญานิ กโรติ; พหุสฺสุโต ตสฺส ตสฺส สุตชาตสฺส, ตสฺส ตสฺเสว โข ปน ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ ‘อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’ติ; ปณฺฑิโต, วิยตฺโต, เมธาวี, ปฏิพโล, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. ราชา มหาวิชิโต อิเมหิ อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อิติ อิมานิปิ อฏฺฐงฺคานิ ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ. ༣༤༠. ‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་སྟེ། མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་མེད་ཅིང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ། གཟུགས་བཟང་ཞིང་བལྟ་ན་སྡུག་ལ་མཛེས་ཤིང་། ཁ་དོག་གི་པདྨོ་མཆོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་མདོག་ལྟ་བུའི་ཤ་མདོག་དང་ལྡན་ཞིང་། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུའི་སྐུ་ལུས་དང་ལྡན་པ། བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ་ཞིག་གོ །ཕྱུག་ཅིང་ནོར་མང་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ། གསེར་དངུལ་མང་པོ་དང་། ཡོ་བྱད་དང་ཉེར་སྤྱོད་མང་པོ་དང་། ནོར་དང་འབྲུ་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། མཛོད་དང་བང་མཛོད་ཡོངས་སུ་གང་བ། དཔུང་གི་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་དམག་དཔུང་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་། བཀའ་ཉན་པ་དང་གདམས་ངག་བཞིན་སྒྲུབ་པ་དང་། རང་གི་གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་ཕྱིར་རྒོལ་བ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། དད་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་དང་། སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་སྒོ་མི་གཏན་པར་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དང་། ཉམ་ཐག་པ་དང་། ལམ་པ་དང་། སློང་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆུ་མིག་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་དགེ་བ་བྱེད་པ། ཐོས་པ་མང་ཞིང་ཐོས་པ་དེ་དག་གི་དོན་ཤེས་པ་སྟེ། “འདི་ནི་ཚིག་འདིའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་ཚིག་འདིའི་དོན་ཏོ”ཞེས་ཤེས་པ། མཁས་ཤིང་གསལ་ལ་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དོན་རྣམས་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱེད་ནུས་པ་ཞིག་གོ །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཀྱང་མཆོད་སྦྱིན་དེའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །’ จตุปริกฺขารํ མཐུན་རྐྱེན་བཞི། ๓๔๑. ‘‘ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ จตุหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน [Pg.131] สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อิเมหิ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อิติ อิมานิ จตฺตาริ องฺคานิ ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ. ༣༤༡. ‘མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་གྱི་རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་མེད་ཅིང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ། རིག་བྱེད་ཀློག་པ་དང་། གསང་སྔགས་འཛིན་པ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ། མངོན་བརྗོད་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པའི་ཚིག་དང་སྒྲ་རིག་པ་ལ་མཁས་པ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གྱི་རིག་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བར་བྱེད་པ། མཁས་ཤིང་གསལ་ལ་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཡིན་པའོ། །མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཡན་ལག་བཞི་པོ་འདི་དག་ཀྱང་མཆོད་སྦྱིན་དེའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །’ ติสฺโส วิธา རྣམ་པ་གསུམ། ๓๔๒. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ติสฺโส วิธา เทเสสิ. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยิฏฺฐุกามสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคจฺฉิสฺสตี’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคจฺฉตี’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยิฏฺฐสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคโต’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย’’ติ. อิมา โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ติสฺโส วิธา เทเสสิ. ༣༤༢. ‘བྲམ་ཟེ་དེ་ནས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ལ་མཆོད་སྦྱིན་མ་བྱས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་བསམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་པར་འདོད་པའི་ཚེ། “ཀྱེ་མ་བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ཟད་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་སྲིད་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འགྱོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་མི་བྱའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ཚེ། “ཀྱེ་མ་བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ཟད་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ་”སྙམ་དུ་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་སྲིད་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འགྱོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་མི་བྱའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་མཆོད་སྦྱིན་བྱས་ཟིན་པའི་ཚེ། “ཀྱེ་མ་བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ཟད་ཟིན་ཏོ་”སྙམ་དུ་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་སྲིད་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འགྱོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་མི་བྱའོ། །’ བྲམ་ཟེ་འདི་དག་ནི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ལ་མཆོད་སྦྱིན་མ་བྱས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གོ ། ทส อาการา རྣམ་པ་བཅུ། ๓๔๓. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ทสหากาเรหิ ปฏิคฺคาหเกสุ วิปฺปฏิสารํ ปฏิวิเนสิ. ‘อาคมิสฺสนฺติ โข โภโต ยญฺญํ ปาณาติปาติโนปิ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตาปิ. เย ตตฺถ ปาณาติปาติโน, เตสญฺเญว เตน. เย ตตฺถ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, เต อารพฺภ ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. อาคมิสฺสนฺติ โข โภโต ยญฺญํ อทินฺนาทายิโนปิ อทินฺนาทานา ปฏิวิรตาปิ…เป… กาเมสุ มิจฺฉาจาริโนปิ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตาปิ… มุสาวาทิโนปิ มุสาวาทา ปฏิวิรตาปิ… ปิสุณวาจิโนปิ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตาปิ… ผรุสวาจิโนปิ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตาปิ… สมฺผปฺปลาปิโนปิ สมฺผปฺปลาปา [Pg.132] ปฏิวิรตาปิ … อภิชฺฌาลุโนปิ อนภิชฺฌาลุโนปิ… พฺยาปนฺนจิตฺตาปิ อพฺยาปนฺนจิตฺตาปิ… มิจฺฉาทิฏฺฐิกาปิ สมฺมาทิฏฺฐิกาปิ…. เย ตตฺถ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสญฺเญว เตน. เย ตตฺถ สมฺมาทิฏฺฐิกา, เต อารพฺภ ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตู’ติ. อิเมหิ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ทสหากาเรหิ ปฏิคฺคาหเกสุ วิปฺปฏิสารํ ปฏิวิเนสิ. ༣༤༣. ‘བྲམ་ཟེ་དེ་ནས་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ལ་མཆོད་སྦྱིན་མ་བྱས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་བཅུའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་ཡུལ་རྣམས་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བ་བསལ་ཏོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་སྲོག་གཅོད་པ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །དེ་དག་ལས་གང་དག་སྲོག་གཅོད་པ་དེ་དག་ལ་ནི་སྡིག་པ་དེས་མི་འདོད་པའི་རྣམ་སྨིན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་དང་བར་མཛོད་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །པེ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །ངག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། ངག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །བརྣབ་སེམས་ཅན་དག་ཀྱང་འོང་ལ། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །གནོད་སེམས་ཅན་དག་ཀྱང་འོང་ལ། གནོད་སེམས་མེད་པ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །ལོག་པར་ལྟ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ལ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དག་ཀྱང་འོང་ངོ་། །དེ་དག་ལས་གང་དག་ལོག་པར་ལྟ་བ་དེ་དག་ལ་ནི་ལོག་ལྟ་དེས་མི་འདོད་པའི་རྣམ་སྨིན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་དག་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་དང་བར་མཛོད་ཅིག་”ཅེས་བསལ་ཏོ། །བྲམ་ཟེ་འདི་ལྟར་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེན་ལ་མཆོད་སྦྱིན་མ་བྱས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་བཅུའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་ཡུལ་རྣམས་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བ་བསལ་ཏོ། ། โสฬส อาการา རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག ๓๔๔. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส มหายญฺญํ ยชมานสฺส โสฬสหากาเรหิ จิตฺตํ สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข ตสฺส อามนฺติตา ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ; อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภตา โข ปน รญฺญา อามนฺติตา ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. ༣༤༤. བྲམ་ཟེ་དེ་ནས། མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ལ། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་སེམས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་གོ །གཟེངས་བསྟོད་དོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱས་སོ། །ཀྱེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་རང་གི་མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་རིགས་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་མ་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་རིགས་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་བསྡུས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག ‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข ตสฺส อามนฺติตา อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภตา โข ปน รญฺญา อามนฺติตา คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་བློན་པོ་དང་འཁོར་གཡོག་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་མ་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་མ་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་མ་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་བསྡུས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག ‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข อุภโต [Pg.133] สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. ภวํ โข ปน ราชา อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་རྒྱུད་དག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་ལ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་རྒྱུད་དག་པ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོད་ལ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག ‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ โน จ โข อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… โน จ โข อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร…เป… โน จ โข พลวา จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย สหติ มญฺเญ ปจฺจตฺถิเก ยสสา…เป… โน จ โข สทฺโธ ทายโก ทานปติ อนาวฏทฺวาโร สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ โอปานภูโต ปุญฺญานิ กโรติ…เป… โน จ โข พหุสฺสุโต ตสฺส ตสฺส สุตชาตสฺส…เป… โน จ โข ตสฺส ตสฺเสว โข ปน ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ ‘‘อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ, อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’’ติ…เป… โน จ โข ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. ภวํ โข ปน ราชา ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་ནི་གཟུགས་བཟང་པོ་དང་། ལྟ་ན་སྡུག་པ། མཛེས་པ། ཁ་དོག་གི་པདྨ་ལྟར་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་མདོག་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པའི་མདོག་ལྟ་བུ། ཚངས་པའི་ལུས་ལྟ་བུ། མཐོང་ན་མི་མཛེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཕྱུག་པོ་དང་། ནོར་ཆེན་པོ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། གསེར་དངུལ་མང་པོ་དང་། ཡོ་བྱད་མང་པོ་དང་། ནོར་དང་འབྲུ་མང་པོ་དང་། མཛོད་དང་བང་མཛོད་ཡོངས་སུ་གང་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ། བཀའ་ཉན་པ། གདམས་ངག་བཞིན་བྱེད་པ། རང་གི་གྲགས་པས་དགྲ་བོ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དད་པ་དང་ལྡན་པ། སྦྱིན་པ་པོ། སྦྱིན་བདག །སྒོ་མི་གཅོད་པ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དང་། ཉམ་ཐག་པ་དང་། ལམ་པ་དང་། སློང་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆུ་མིག་ལྟ་བུར་གྱུར་པ། བསོད་ནམས་བྱེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཐོས་པ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །གསུངས་པ་དེ་དང་དེའི་དོན་ནི། "འདི་ནི་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་ནོ། །འདི་ནི་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་ནོ།" ཞེས་ཤེས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །མཁས་པ་དང་། གསལ་པོ། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་དོན་རྣམས་བསམ་པར་ནུས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མಥུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ནི་མཁས་པ་དང་། གསལ་པོ། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་དོན་རྣམས་བསམ་པར་ནུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག ‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ. โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก [Pg.134] ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภโต โข ปน รญฺโญ ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་རྒྱུད་དག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་སྒོ་རྣར་པར་དག་པ་མེད་ལ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་དང་ཕ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ནས་རིགས་རྒྱུད་དག་པ་ཡིན་ཞིང་། མེས་པོའི་རབས་བདུན་གྱི་བར་དུ་མངལ་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོད་ལ། རིགས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྨད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག ‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ. โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป… โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป… โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภโต โข ปน รญฺโญ ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตูติ. อิเมหิ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส มหายญฺญํ ยชมานสฺส โสฬสหิ อากาเรหิ จิตฺตํ สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། 'རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་ཀློག་པ་པོ་དང་། གསང་སྔགས་འཛིན་པ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ། མངོན་བརྗོད་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་དང་། ཡི་གེའི་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པ། ཚིག་རྐང་སྦྱོར་བ་པོ། བརྡ་སྤྲོད་པ་པོ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཁོང་གི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཁོང་གི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་མཁས་པ་དང་། གསལ་པོ། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་འདྲ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲ་བ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་མཁན་མེད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ནི་མཁས་པ་དང་། གསལ་པོ། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྐྱོགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་པོ་འམ་གཉིས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ལ། མཆོད་སྦྱིན་མཛོད་ཅིག །གཏོང་བར་མཛོད་ཅིག །དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །རང་གི་ནང་གི་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བར་མཛོད་ཅིག །ཅེས་སྨྲས་སོ། །བྲམ་ཟེ། འདི་ལྟར་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ལ། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་སེམས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་གོ །གཟེངས་བསྟོད་དོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱས་སོ། ། ๓๔๕. ‘‘ตสฺมึ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญึสุ, น อเชฬกา หญฺญึสุ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญึสุ, น วิวิธา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชึสุ, น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ ยูปตฺถาย, น ทพฺภา ลูยึสุ พริหิสตฺถาย. เยปิสฺส อเหสุํ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ น ทณฺฑตชฺชิตา น [Pg.135] ภยตชฺชิตา น อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ อกํสุ. อถ โข เย อิจฺฉึสุ, เต อกํสุ, เย น อิจฺฉึสุ, น เต อกํสุ; ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ อกํสุ, ยํ น อิจฺฉึสุ, น ตํ อกํสุ. สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว โส ยญฺโญ นิฏฺฐานมคมาสิ. ༣༤༥. བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལ་ནི་བ་ལང་རྣམས་མ་བསད་དོ། །ར་དང་ལུག་རྣམས་མ་བསད་དོ། །བྱ་དང་ཕག་པ་རྣམས་མ་བསད་དོ། །སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་གསོད་པར་མ་བྱས་སོ། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཀ་བའི་ཕྱིར་ཤིང་རྣམས་མ་བཅད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྩྭའི་ཕྱིར་རྩྭ་དུར་བ་རྣམས་མ་བརྔས་སོ། །ཁོང་གི་བྲན་ནམ་ཕོ་ཉའམ་ལས་བྱེད་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དབྱུག་པས་བསྡིགས་པ་དང་འཇིགས་པས་བསྡིགས་པ་མེད་པར། མིག་ཆུ་འཛག་ཅིང་ངུ་བཞིན་དུ་ལས་རྣམས་མ་བྱས་སོ། །འོན་ཀྱང་གང་དག་བྱེད་འདོད་པ་དེ་དག་གིས་བྱས་ལ། གང་དག་བྱེད་མི་འདོད་པ་དེ་དག་གིས་མ་བྱས་སོ། །གང་བྱེད་འདོད་པ་དེ་བྱས་ཤིང་། གང་བྱེད་མི་འདོད་པ་དེ་མ་བྱས་སོ། །མཆོད་སྦྱིན་དེ་ནི་མར་དང་། ཏིལ་མར། ཕྱུར་བ། ཞོ། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་གཤེར་ཁུ་ཁོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ๓๔๖. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ, อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ, พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ, คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาวิชิตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺสาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหาตู’ติ. ‘อลํ, โภ, มมาปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ; ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, หนฺทสฺส มยํ อนุยาคิโน โหมา’ติ. ༣༤༦. བྲམ་ཟེ་དེ་ནས། མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་རིགས་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་དང་། བློན་པོ་དང་འཁོར་གཡོག་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་དང་། བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་དང་། ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་མང་པོ་ཐོགས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་གམ་དུ་ལྷགས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །'ལྷ་གཅིག །ནོར་མང་པོ་འདི་ནི་ལྷ་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་བླངས་པ་ལགས་ན། ལྷ་གཅིག་གིས་འདི་བཞེས་པར་མཛོད།' ཅེས་གསོལ་ལོ། །'ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །ཆོག་གོ །བདག་ལའང་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཁྲལ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ནོར་མང་པོ་ཡོད་དོ། །དེ་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག །འདི་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ཁྱེར་ཅིག' ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་རྒྱལ་པོས་མ་བཞེས་པར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ནས་འདི་ལྟར་བསམས་སོ། །'བདག་ཅག་གིས་ནོར་འདི་དག་སླར་རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཁྱེར་བ་ནི་མི་རིགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བྱེད་ན། འོ་ན་བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་ཁོང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་མཆོད་སྦྱིན་བྱའོ།' ཞེས་བསམས་སོ། ། ๓๔๗. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุรตฺถิเมน ยญฺญวาฏสฺส ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. ทกฺขิเณน ยญฺญวาฏสฺส อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. ปจฺฉิเมน ยญฺญวาฏสฺส พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. อุตฺตเรน ยญฺญวาฏสฺส คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. ༣༤༧. བྲམ་ཟེ་དེ་ནས། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ར་བའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ། མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་རིགས་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་བཏང་ངོ་། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ར་བའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ། བློན་པོ་དང་འཁོར་གཡོག་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་བཏང་ངོ་། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ར་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ། བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་བཏང་ངོ་། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ར་བའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ། ཁྱིམ་བདག་ཕྱུག་པོ་གྲོང་དང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་བཏང་ངོ་། ། ‘‘เตสุปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญสุ เนว คาโว หญฺญึสุ, น อเชฬกา หญฺญึสุ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญึสุ, น วิวิธา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชึสุ, น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ ยูปตฺถาย, น ทพฺภา ลูยึสุ พริหิสตฺถาย. เยปิ เนสํ อเหสุํ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ น ทณฺฑตชฺชิตา น ภยตชฺชิตา น อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ อกํสุ. อถ โข เย อิจฺฉึสุ, เต อกํสุ, เย น อิจฺฉึสุ, น เต อกํสุ; ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ อกํสุ, ยํ น อิจฺฉึสุ น ตํ อกํสุ. สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว เต ยญฺญา นิฏฺฐานมคมํสุ. བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་དེ་དག་ལ་ཡང་བ་ལང་རྣམས་མ་བསད་དོ། །ར་དང་ལུག་རྣམས་མ་བསད་དོ། །བྱ་དང་ཕག་པ་རྣམས་མ་བསད་དོ། །སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་གསོད་པར་མ་བྱས་སོ། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཀ་བའི་ཕྱིར་ཤིང་རྣམས་མ་བཅད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྩྭའི་ཕྱིར་རྩྭ་དུར་བ་རྣམས་མ་བརྔས་སོ། །ཁོང་ཚོའི་བྲན་ནམ་ཕོ་ཉའམ་ལས་བྱེད་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། དབྱུག་པས་བསྡིགས་པ་དང་འཇིགས་པས་བསྡིགས་པ་མེད་པར། མིག་ཆུ་འཛག་ཅིང་ངུ་བཞིན་དུ་ལས་རྣམས་མ་བྱས་སོ། །འོན་ཀྱང་གང་དག་བྱེད་འདོད་པ་དེ་དག་གིས་བྱས་ལ། གང་དག་བྱེད་མི་འདོད་པ་དེ་དག་གིས་མ་བྱས་སོ། །གང་བྱེད་འདོད་པ་དེ་བྱས་ཤིང་། གང་བྱེད་མི་འདོད་པ་དེ་མ་བྱས་སོ། །མཆོད་སྦྱིན་དེ་དག་ནི་མར་དང་། ཏིལ་མར། ཕྱུར་བ། ཞོ། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་གཤེར་ཁུ་ཁོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ‘‘อิติ [Pg.136] จตฺตาโร จ อนุมติปกฺขา, ราชา มหาวิชิโต อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต; ติสฺโส จ วิธา อยํ วุจฺจติ พฺราหฺมณ ติวิธา ยญฺญสมฺปทา โสฬสปริกฺขารา’’ติ. བྲམ་ཟེ། འདི་ལྟར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བཞི་དང་། རྒྱལ་པོ་མཐུ་ལྡན་རྒྱལ་བྱེད་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ། མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལ། རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། ། ๓๔๘. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘อโห ยญฺโญ, อโห ยญฺญสมฺปทา’’ติ! กูฏทนฺโต ปน พฺราหฺมโณ ตูณฺหีภูโตว นิสินฺโน โหติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘กสฺมา ปน ภวํ กูฏทนฺโต สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทตี’’ติ? ‘‘นาหํ, โภ, สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทามิ. มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย, โย สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺย. อปิ จ เม, โภ, เอวํ โหติ – สมโณ โคตโม น เอวมาห – ‘เอวํ เม สุต’นฺติ วา ‘เอวํ อรหติ ภวิตุ’นฺติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม – ‘เอวํ ตทา อาสิ, อิตฺถํ ตทา อาสิ’ ตฺเวว ภาสติ. ตสฺส มยฺหํ โภ เอวํ โหติ – ‘อทฺธา สมโณ โคตโม เตน สมเยน ราชา วา อโหสิ มหาวิชิโต ยญฺญสฺสามิ ปุโรหิโต วา พฺราหฺมโณ ตสฺส ยญฺญสฺส ยาเชตา’ติ. อภิชานาติ ปน ภวํ โคตโม เอวรูปํ ยญฺญํ ยชิตฺวา วา ยาเชตฺวา วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิตาติ’’? ‘‘อภิชานามหํ, พฺราหฺมณ, เอวรูปํ ยญฺญํ ยชิตฺวา วา ยาเชตฺวา วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิตา, อหํ เตน สมเยน ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อโหสึ ตสฺส ยญฺญสฺส ยาเชตา’’ติ. ༣༤༨. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་ཅ་ཅོ་ཆེན་པོ་དང་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། “ཀྱེ་ཧུད་མཆོད་སྦྱིན། ཀྱེ་ཧུད་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་འདྲ་བ་ཨང་།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འདུག་གོ །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཅིའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མི་བྱེད།” “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། ངས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མི་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སུ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མའི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མི་བྱེད་ན། དེའི་མགོ་བོ་ཡང་དུམ་བུར་འགས་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་བྱུང་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ ‘འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་སོ’ ཞེས་སམ། ‘འདི་ལྟར་འགྱུར་བར་འོས་སོ’ ཞེས་མི་གསུང་བར། འོན་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་ ‘དེའི་ཚེ་འདི་ལྟར་བྱུང་ངོ་། །དེའི་ཚེ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནོ’ ཞེས་ཁོ་ན་གསུང་ངོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། བདག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བྱུང་སྟེ། ‘ངེས་པར་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དེའི་ཚེ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་བདག་པོ་རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་བི་ཇི་ཏ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མཆོད་སྦྱིན་དེ་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་དེ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟའོ’ སྙམ་མོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱས་པའམ། ཡང་ན་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། ལུས་ཞིག་སྟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པར་དྲན་ནམ།” “བྲམ་ཟེ། ངས་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱས་པའམ། ཡང་ན་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། ལུས་ཞིག་སྟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པར་དྲན་ནོ། །དེའི་ཚེ་ང་ནི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་མདུན་ན་འདོན་བྲམ་ཟེ་དེ་ཡིན་ནོ། །” นิจฺจทานอนุกุลยญฺญํ རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན། ๓๔๙. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? ༣༤༩. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དམ།” ‘‘อตฺถิ [Pg.137] โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དོ། །” ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་གང་ལགས་སམ།” ‘‘ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, นิจฺจทานานิ อนุกุลยญฺญานิ สีลวนฺเต ปพฺพชิเต อุทฺทิสฺส ทิยฺยนฺติ; อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་གང་དག་ཡོད་པ་འདི་ནི། བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་ཡིན་ནོ། །” ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། རྒྱུ་གང་དང་རྐྱེན་གང་གིས་ན། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ནི། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ལགས་སམ།” ‘‘น โข, พฺราหฺมณ, เอวรูปํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสนฺติ เหตฺถ, พฺราหฺมณ, ทณฺฑปฺปหาราปิ คลคฺคหาปิ, ตสฺมา เอวรูปํ ยญฺญํ น อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, นิจฺจทานานิ อนุกุลยญฺญานิ สีลวนฺเต ปพฺพชิเต อุทฺทิสฺส ทิยฺยนฺติ; เอวรูปํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ตํ กิสฺส เหตุ? น เหตฺถ, พฺราหฺมณ, ทิสฺสนฺติ ทณฺฑปฺปหาราปิ คลคฺคหาปิ, ตสฺมา เอวรูปํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སར་མི་གཤེགས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་དེར་དབྱུག་པས་བརྡེག་པ་དང་སྐེ་ནས་འཛིན་པ་དག་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ན་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སར་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་མི་གཤེགས་སོ། །བྲམ་ཟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་གང་དག་ཡོད་པ་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སར་ནི། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་གཤེགས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། འདིར་དབྱུག་པས་བརྡེག་པ་དང་སྐེ་ནས་འཛིན་པ་དག་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ན་འདི་ལྟ་བུའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སར་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་གཤེགས་སོ། །བྲམ་ཟེ། འདི་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་ན་རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ནི། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་ལས་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །” ๓๕๐. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? ༣༥༠. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་འདི་གཉིས་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དམ།” ‘‘อตฺถิ [Pg.138] โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་འདི་གཉིས་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དོ། །” ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་འདི་གཉིས་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་གང་ལགས་སམ།” ‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, จาตุทฺทิสํ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส วิหารํ กโรติ, อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། གང་ཞིག་ཕྱོགས་བཞིའི་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་རྩིག་པ་ནི། བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ནི་ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་འདི་གཉིས་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །” ๓๕๑. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? ༣༥༡. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དམ།” ‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དོ། །” ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་གང་ལགས་སམ།” ‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, ปสนฺนจิตฺโต พุทฺธํ สรณํ คจฺฉติ, ธมฺมํ สรณํ คจฺฉติ, สงฺฆํ สรณํ คจฺฉติ; อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། གང་ཞིག་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ནི། བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ནི་ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །” ๓๕๒. ‘‘อตฺถิ [Pg.139] ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? ༣༥༢. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དམ།” ‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དོ། །” ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་གང་ལགས་སམ།” ‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, ปสนฺนจิตฺโต สิกฺขาปทานิ สมาทิยติ – ปาณาติปาตา เวรมณึ, อทินฺนาทานา เวรมณึ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณึ, มุสาวาทา เวรมณึ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณึ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། གང་ཞིག་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་སྟེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ལྡོག་པ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ལྡོག་པ། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་ལྡོག་པ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ལྡོག་པ། མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་བཏུང་བ་ཆང་ལས་ལྡོག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་སོ། །བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ནི་ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །” ๓๕๓. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? ༣༥༣. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དམ།” ‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร [Pg.140] จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ. “བྲམ་ཟེ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་གཞན་ཡོད་དོ། །” ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ? “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་གསུམ་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཅུ་དྲུག་ལྡན་པ་འདི་དང་། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོད་སྦིན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྦྱིན་པ་འདི། སྐྱབས་འགྲོ་འདི། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་དག་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་། འཚེ་བ་ཉུང་བ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་གང་ལགས་སམ།” ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จาติ. ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ. อิมาย จ, พฺราหฺมณ, ยญฺญสมฺปทาย อญฺญา ยญฺญสมฺปทา อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ. བྲམ་ཟེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །... (ས་མཉྙ་ཕ་ལ་མདོ་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །) བྲམ་ཟེ། དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །... བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ། །བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ནི་སྔོན་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་ཉུང་བ་དང་། རྩོལ་བ་ཉུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །... བསམ་གཏན་གཉིས་པ་... བསམ་གཏན་གསུམ་པ་... བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ། །བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ཡང་སྔོན་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་ཉུང་བ་དང་། རྩོལ་བ་ཉུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །... ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །... བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ཡང་སྔོན་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་ཉུང་བ་དང་། རྩོལ་བ་ཉུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །... 'འདི་ལྟར་སྲིད་པ་འདི་ལས་གཞན་མེད་དོ་'ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་འདི་ཡང་སྔོན་གྱི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་ཉུང་བ་དང་། རྩོལ་བ་ཉུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ལྷག་པ་འམ། འདི་ལས་གྱ་ནོམ་པའི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཞན་མེད་དོ། ། กูฏทนฺตอุปาสกตฺตปฏิเวทนา ཀཱུ་ཊ་དནྟ་བྲམ་ཟེས་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླངས་པ། ๓๕๔. เอวํ วุตฺเต, กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.141] ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. เอสาหํ โภ โคตม สตฺต จ อุสภสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรีสตานิ สตฺต จ อชสตานิ สตฺต จ อุรพฺภสตานิ มุญฺจามิ, ชีวิตํ เทมิ, หริตานิ เจว ติณานิ ขาทนฺตุ, สีตานิ จ ปานียานิ ปิวนฺตุ, สีโต จ เนสํ วาโต อุปวายตู’’ติ. ༣༥༤. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཡིད་དུ་འོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཡིད་དུ་འོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བསྟན་པ་འམ། གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་འམ། ལམ་འཁྱམས་པ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་འམ། མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མུན་ཁྲོད་དུ་མར་མེའི་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་པ་བཞིན་དུ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །བདག་འདི་ཉིད་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་ཁྱུ་མཆོག་བདུན་བརྒྱ་དང་། བེའུ་ཕོ་བདུན་བརྒྱ་དང་། བེའུ་མོ་བདུན་བརྒྱ་དང་། ར་བདུན་བརྒྱ་དང་། ལུག་བདུན་བརྒྱ་རྣམས་ཐར་བར་གཏོང་ཞིང་སྲོག་གི་སྦྱིན་པ་གཏོང་ངོ་། །དེ་དག་གིས་རྩྭ་སྔོན་པོ་ཟ་ཞིང་། ཆུ་བསིལ་པོ་འཐུང་བར་གྱུར་ཅིག །དེ་དག་ལ་རླུང་བསིལ་པོ་ལྡང་བར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยา རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ། ๓๕๕. อถ โข ภควา กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ, ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ตสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. ༣༥༥. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པའི་གཏམ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་གཏམ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་དང་། དམན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕན་ཡོན་རྣམས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །ནམ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། སེམས་འཇམ་པོ་དང་། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། སེམས་དགའ་བ་དང་། དྭངས་བའི་སེམས་སུ་མཁྱེན་པ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་བར་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མོ། །དཔེར་ན། གོས་གཙང་མ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་གིས་ཚོས་ལེགས་པར་ལེན་པ་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་སྟན་དེ་ཉིད་དུ་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་མིག་སྐྱེས་ཏེ། “ཀུན་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འགོག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སོ། ། ๓๕๖. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. ༣༥༦. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་ཆོས་མཐོང་བ་དང་། ཆོས་ལ་ཐོབ་པ་དང་། ཆོས་རིག་པ་དང་། ཆོས་ལ་གཏིང་ཕྱིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་དང་། ཡིད་གཉིས་དང་བྲལ་བ་དང་། མི་འཇིགས་པ་ཐོབ་པ་དང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལ་གཞན་གྱི་རྐྱེན་ལ་རག་མ་ལས་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་སང་གི་ཉིན་མོར་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་ཏེ་བདག་གི་བསོད་སྙོམས་བཞེས་པར་ཅི་གནང་།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅང་མི་གསུང་བས་གནང་བར་མཛད་དོ། ། ๓๕๗. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก ยญฺญวาเฏ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม; นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. ༣༥༧. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བར་མཁྱེན་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ནས་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་མཚན་མོ་དེ་འདས་པའི་འོག་ཏུ། རང་གི་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པའི་གནས་སུ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་གྱ་ནོམ་པ་བཤམས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དུས་ལ་བབ་པའི་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ན། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དུས་ལ་བབ་སྟེ་བསོད་སྙོམས་གྲུབ་བོ། །” ཞེས་སོ། ། ๓๕๘. อถ [Pg.142] โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ยญฺญวาโฏ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. ༣༥༨. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་ཏེ་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པའི་གནས་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། ། อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་གྱ་ནོམ་པས་རང་གི་ལག་གིས་ཚིམ་པར་བྱས། ལྷག་པར་བསྟབས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསོལ་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཕྱག་བསལ་བར་རིག་ནས། སྟན་དམའ་བ་ཞིག་བླངས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་པའི་བྲམ་ཟེ་ཀཱུ་ཊ་དནྟ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྟན། ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག །ཡང་དག་པར་གཟེངས་བསྟོད། ཡང་དག་པར་དགའ་བར་མཛད་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་གཤེགས་སོ། ། กูฏทนฺตสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ. མདོ་ལྔ་པ་ཀཱུ་ཊ་དནྟའི་མདོ་རྫོགས་སོ། ། ๖. มหาลิสุตฺตํ ༦. མ་ཧཱ་ལིའི་མདོ། พฺราหฺมณทูตวตฺถุ བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉའི་གཏམ། ๓๕๙. เอวํ [Pg.143] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เวสาลิยํ ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. ༣༥༩. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ཚལ་ཆེན་པོའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་དང་། ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་བྱ་བ་ཞིག་གི་ཕྱིར་ཡངས་པ་ཅན་ན་གནས་སོ། །ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དེ་དག་གིས་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། “ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ཚལ་ཆེན་པོའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ན་བཞུགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། ‘འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །’ ཁོང་གིས་ལྷ་དང་། བདུད་དང་། ཚངས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མིར་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དེ་སྟོན་ཏོ། །ཁོང་གིས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། ཐ་མར་དགེ་བ། དོན་བཟང་པོ། ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ། མ་འདྲེས་པ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཐོང་བ་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་སོ། ། ๓๖๐. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมึสุ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กหํ นุ โข, โภ นาคิต, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ? ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ. ‘‘อกาโล โข, อาวุโส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย, ปฏิสลฺลีโน ภควา’’ติ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา ตตฺเถว เอกมนฺตํ นิสีทึสุ – ‘‘ทิสฺวาว มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ คมิสฺสามา’’ติ. ༣༦༠. དེ་ནས་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དེ་དག་ཚལ་ཆེན་པོའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གང་ན་བ་དེར་དོང་ངོ་། །དེའི་ཚེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་གནས་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དེ་དག་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཀྱེ་ནཱ་གི་ཏ། ད་ལྟ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བཞུགས། བདག་ཅག་ནི་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་འདོད་དོ། །” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་དུས་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ལ་བཞུགས་སོ། །” དེ་ནས་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་དེ་དག་དེ་ཉིད་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དེ། “བདག་ཅག་གིས་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་མཐོང་ནས་འགྲོའོ། །” ཞེས་སོ། ། โอฏฺฐทฺธลิจฺฉวีวตฺถุ ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷའི་གཏམ། ๓๖๑. โอฏฺฐทฺโธปิ [Pg.144] ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต นาคิต, เอตรหิ โส ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘อกาโล โข, มหาลิ, ภควนฺตํ ทสฺสนาย, ปฏิสลฺลีโน ภควา’’ติ. โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี ตตฺเถว เอกมนฺตํ นิสีทิ – ‘‘ทิสฺวาว อหํ ตํ ภควนฺตํ คมิสฺสามิ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ༣༦༡. ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡང་ལི་ཙྪ་བཱིའི་འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་ཏེ། ཚལ་ཆེན་པོའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་ནཱ་གི་ཏ། ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་གང་ན་བཞུགས། བདག་ཅག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་འདོད་དོ། །” “མ་ཧཱ་ལི། ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་དུས་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ལ་བཞུགས་སོ། །” ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དེ། “བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་མཐོང་ནས་འགྲོའོ། །” ཞེས་སོ། ། ๓๖๒. อถ โข สีโห สมณุทฺเทโส เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สีโห สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจ – ‘‘เอเต, ภนฺเต กสฺสป, สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา อิธูปสงฺกนฺตา ภควนฺตํ ทสฺสนาย; โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ อิธูปสงฺกนฺโต ภควนฺตํ ทสฺสนาย, สาธุ, ภนฺเต กสฺสป, ลภตํ เอสา ชนตา ภควนฺตํ ทสฺสนายา’’ติ. ༣༦༢. དེ་ནས་དགེ་ཚུལ་སཱི་ཧ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་དགེ་ཚུལ་སཱི་ཧས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་ཀཱ་ཤྱ་པ། ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་འདི་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལྷགས་སོ། །ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡང་ལི་ཙྪ་བཱིའི་འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལྷགས་སོ། །བཙུན་པ་ཀཱ་ཤྱ་པ། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་སྐབས་ཐོབ་པར་མཛད་དུ་གསོལ།” ཞེས་སོ། ། ‘‘เตน หิ, สีห, ตฺวญฺเญว ภควโต อาโรเจหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สีโห สมณุทฺเทโส อายสฺมโต นาคิตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สีโห สมณุทฺเทโส ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอเต, ภนฺเต, สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา อิธูปสงฺกนฺตา ภควนฺตํ ทสฺสนาย, โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ อิธูปสงฺกนฺโต ภควนฺตํ ทสฺสนาย. สาธุ, ภนฺเต, ลภตํ เอสา ชนตา ภควนฺตํ ทสฺสนายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สีห, วิหารปจฺฉายายํ อาสนํ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สีโห สมณุทฺเทโส ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา วิหารปจฺฉายายํ อาสนํ ปญฺญเปสิ. “སཱི་ཧ། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཅིག” “བཙུན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ཞེས་དགེ་ཚུལ་སཱི་ཧས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནཱ་གི་ཏའི་ཚིག་ལ་ཁས་བླངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་དགེ་ཚུལ་སཱི་ཧས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་དང་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་མང་པོ་འདི་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལྷགས་སོ། །ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡང་ལི་ཙྪ་བཱིའི་འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལྷགས་སོ། །བཙུན་པ། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་སྐབས་ཐོབ་པར་མཛད་དུ་གསོལ།” “སཱི་ཧ། དེ་ལྟ་ན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གྲིབ་བསིལ་དུ་སྟན་བཤམས་ཤིག” “བཙུན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ཞེས་དགེ་ཚུལ་སཱི་ཧས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཁས་བླངས་ནས། གཙུག་ལག་ཁང་གི་གྲིབ་བསིལ་དུ་སྟན་བཤམས་སོ། ། ๓๖๓. อถ [Pg.145] โข ภควา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ༣༦༣. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ཕྱིར་གཤེགས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་གྲིབ་བསིལ་དུ་བཤམས་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་དང་། མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཉེ་བར་བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགྱེས་ཤིང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ལི་ཙཱ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡང་ལི་ཙཱ་བཱིའི་འཁོར་མང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཉེ་བར་བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། ། ๓๖๔. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โอฏฺฐทฺโธ ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ยทคฺเค อหํ, มหาลิ, ภควนฺตํ อุปนิสฺสาย วิหรามิ, น จิรํ ตีณิ วสฺสานิ, ทิพฺพานิ หิ โข รูปานิ ปสฺสามิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณามิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานี’ติ. สนฺตาเนว นุ โข, ภนฺเต, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, อุทาหุ อสนฺตานี’’ติ? ༣༦༤. ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་ལི་ཙཱ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། སྔོན་གྱི་ཉིན་མོ་རྣམས་དང་དེའི་སྔོན་གྱི་ཉིན་མོ་རྣམས་ལ། ལི་ཙཱ་བཱིའི་བུ་སུ་ནཀྑཏྟ་བདག་གང་ན་ཡོད་པའི་སར་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཉེ་བར་བཅར་ནས་བདག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །‘མ་ཧཱ་ལི། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་ནི་ཡུན་མི་རིང་སྟེ་ལོ་གསུམ་ཙམ་ཞིག་ལོན་ཏོ། །བདག་གིས་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་མོད། འོན་ཀྱང་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་ཐོས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་སོ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ལི་ཙཱ་བཱིའི་བུ་སུ་ནཀྑཏྟས་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་ཐོས་པ་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་མེད་པས་མ་ཐོས་པ་ལགས།” เอกํสภาวิตสมาธิ ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། ๓๖๕. ‘‘สนฺตาเนว โข, มหาลิ, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ. ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน สนฺตาเนว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ? ༣༦༥. “མ་ཧཱ་ལི། ལི་ཙཱ་བཱིའི་བུ་སུ་ནཀྑཏྟས་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་ཐོས་པ་ཡིན་གྱི། མེད་པས་མ་ཐོས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །” “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། རྒྱུ་གང་དང་རྐྱེན་གང་གིས་ལི་ཙཱ་བཱིའི་བུ་སུ་ནཀྑཏྟས་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་ཐོས་པ་ལགས་ཀྱི། མེད་པས་མ་ཐོས་པ་མ་ལགས་པ་དེའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནི་གང་ལགས།” ๓๖๖. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน [Pg.146] ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ༣༦༦. “མ་ཧཱ་ལི། འདི་ལ་དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་ན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་ཐོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །” ๓๖๗. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย … อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ༣༦༧. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་གིས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ། །ནུབ་ཕྱོགས་སུ། །བྱང་ཕྱོགས་སུ། །སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་ན་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་ཐོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །” ๓๖๘. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ༣༦༨. “མ་ཧཱ་ལི། འདི་ལ་དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་ན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་ཐོས་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །” ๓๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย… อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิโต สมาธิ [Pg.147] โหติ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ༣༦༩. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་གིས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ། །ནུབ་ཕྱོགས་སུ། །བྱང་ཕྱོགས་སུ། །སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་ན་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་ཐོས་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་ནི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །” ๓๗๐. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ จ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, ทิพฺพานิ จ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ༣༧༠. “མ་ཧཱ་ལི། འདི་ལ་དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་དོ། །ཁོ་ན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། དེས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །” ๓๗๑. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย… อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ จ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ [Pg.148] กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, ทิพฺพานิ จ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อยํ โข มหาลิ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย, เยน สนฺตาเนว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ. ༣༧༡. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་གིས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ། །ནུབ་ཕྱོགས་སུ། །བྱང་ཕྱོགས་སུ། །སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་དོ། །ཁོ་ན་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཤིང་། དེས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ལ། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ཧཱ་ལི། དགེ་སློང་གིས་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀར་ལྷའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཉིས་ཀ་བསྒོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པའི་རྒྱུ་དེས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །མ་ཧཱ་ལི། རྒྱུ་འདི་དང་རྐྱེན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལི་ཙཱ་བཱིའི་བུ་སུ་ནཀྑཏྟས་ལྷའི་སྒྲ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་ཐོས་པ་ཡིན་གྱི། མེད་པས་མ་ཐོས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །” ๓๗๒. ‘‘เอตาสํ นูน, ภนฺเต, สมาธิภาวนานํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ. ‘‘น โข, มหาลิ, เอตาสํ สมาธิภาวนานํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อตฺถิ โข, มหาลิ, อญฺเญว ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ. ༣༧༢. “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོམ་པ་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པ་ལགས་སམ།” “མ་ཧཱ་ལི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོམ་པ་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཧཱ་ལི། འདི་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའི་ཆོས་གཞན་དག་ཡོད་དེ། ཆོས་གང་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། །” จตุอริยผลํ འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་བཞི། ๓๗๓. ‘‘กตเม ปน เต, ภนฺเต, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. ༣༧༣. “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་དེ་དག་གང་ལགས་སམ།” “མ་ཧཱ་ལི། འདི་ན་དགེ་སློང་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ངན་སོང་དུ་ལྷུང་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། ངེས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་གཞོལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་ཡང་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ།” ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་བསྲབས་པས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ལན་ཅིག་ཁོ་ནར་འཇིག་རྟེན་འདིར་འོངས་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་དོ། མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་ཡང་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ།” ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี, อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། དེར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་དེ་ལས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་ཡང་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ།” ‘‘ปุน [Pg.149] จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อิเม โข เต, มหาลิ, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ. “མ་ཧཱ་ལི། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་ཡང་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་དག་ནི་གོང་མ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ངའི་སྤྱན་སྔར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ།” อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺโค འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ། ๓๗๔. ‘‘อตฺถิ ปน, ภนฺเต, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, มหาลิ, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ༣༧༤. “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ཆོས་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་མམ་བགྲོད་པ་ཡོད་ལགས་སམ།” “མ་ཧཱ་ལི། ཆོས་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་དང་བགྲོད་པ་ཡོད་དོ།” ๓๗๕. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, มหาลิ, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. ༣༧༥. “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ཆོས་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ལམ་གང་ལགས་ཤིང་བགྲོད་པ་གང་ལགས་སམ།” “འདི་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། མ་ཧཱ་ལི། འདི་ནི་ཆོས་འདི་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ལམ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་བགྲོད་པ་ཡིན་ནོ།” ทฺเวปพฺพชิตวตฺถุ རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ། ๓๗๖. ‘‘เอกมิทาหํ, มหาลิ, สมยํ โกสมฺพิยํ วิหรามิ โฆสิตาราเม. อถ โข ทฺเว ปพฺพชิตา – มุณฺฑิโย จ ปริพฺพาชโก ชาลิโย จ ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา มํ เอตทโวจุํ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส โคตม, ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อุทาหุ อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ? ༣༧༦. “མ་ཧཱ་ལི། དུས་གཅིག་ན་ང་ཀཽ་ཤཱམྦཱིའི་གྷོ་སི་ཏའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་གནས་ཏེ། དེའི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མུཎྜི་ཡ་དང་། ཤིང་གི་ལྷུང་བཟེད་འཛིན་པའི་ཉེ་གནས་ཛཱ་ལི་ཡ་གཉིས་ང་ག་ལ་བ་དེར་ཉེ་བར་འོངས་སོ། ཉེ་བར་འོངས་ནས་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས་ཏེ། དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེས་ང་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ལགས།’ ཞེས་སོ།” ๓๗๗. ‘‘‘เตน หาวุโส, สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘เอวมาวุโส’ติ โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา มม ปจฺจสฺโสสุํ. อหํ เอตทโวจํ – อิธาวุโส ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา [Pg.150] ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ น กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน โอฏฺฐทฺโธ ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ. ༣༧༧. “‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དེ་ལྟ་ན་ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་དང་ངས་བཤད་དོ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ལེགས་སོ།’ ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེས་ང་ལ་ལན་བཏབ་བོ། ངས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ “འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་འདི་ལས་གཞན་མེད་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།” ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ།’ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། “སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།” ནམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།” ཞེས་མི་སྨྲའོ།’” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ལི་ཙྪ་བཱི་ཨོ་ཊྛདྡྷ་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། มหาลิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ. མ་ཧཱ་ལིའི་མདོ་སྟེ་དྲུག་པ་རྫོགས་སོ། ๗. ชาลิยสุตฺตํ ༧. ཛཱ་ལི་ཡའི་མདོ། ทฺเวปพฺพชิตวตฺถุ རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ། ๓๗๘. เอวํ [Pg.151] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน ทฺเว ปพฺพชิตา – มุณฺฑิโย จ ปริพฺพาชโก ชาลิโย จ ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส โคตม, ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อุทาหุ อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ? ༣༧༨. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀཽ་ཤཱམྦཱིའི་གྷོ་སི་ཏའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་བཞུགས་སོ། དེའི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མུཎྜི་ཡ་དང་། ཤིང་གི་ལྷུང་བཟེད་འཛིན་པའི་ཉེ་གནས་ཛཱ་ལི་ཡ་གཉིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེར་ཉེ་བར་འོངས་སོ། ཉེ་བར་འོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་གཏམ་བྱས་ཏེ། དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ལགས།” ཞེས་སོ། ๓๗๙. ‘‘เตน หาวุโส, สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธาวุโส, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ กลฺลํ, ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ [Pg.152] อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป…. ༣༧༩. “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དེ་ལྟ་ན་ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་དང་ངས་བཤད་དོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ལེགས་སོ།” ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལན་བཏབ་བོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། ༼ལ་སོགས་པ། / ཞིབ་པར་མདོ་གཞན་བཞིན་སྤྲོ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽”} // Note: The ellipsis at the end of 689 represents the continuation of the text as in 684. གོང་གསལ་ལྟར་རོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཞེས་པས་བསྡུས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིད་རངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ཞེས་པའོ།། མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།། ༼ལ་སོགས་པ། / ཞིབ་པར་མདོ་གཞན་བཞིན་སྤྲོ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། ༼ལ་སོགས་པ།༽ བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏམ། དགེ་སློང་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེས་ ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ནི་འདི་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ‘སྲོག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལུས་ཡིན།’ ནམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན།’ ཞེས་མི་སྨྲའོ། ༼ལ་སོགས་པ།༽”} མདོ་འདི་རྫོགས་སོ།། ๓๘๐. …เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, น กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ༣༨༠. ...འདི་ལྟར་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱ་བ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག དགེ་སློང་གང་ཞིག་འདི་ལྟར་ཤེས་ཤིང་འདི་ལྟར་མཐོང་ན། ཁོང་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།’ནམ། ཡང་ན། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ནོ།’ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སམ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག དགེ་སློང་གང་ཞིག་འདི་ལྟར་ཤེས་ཤིང་འདི་ལྟར་མཐོང་ན། ཁོང་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།’ནམ། ཡང་ན། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ནོ།’ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ངས་ཀྱང་འདི་ཉིད་འདི་ལྟར་ཤེས་ཤིང་འདི་ལྟར་མཐོང་མོད། འོན་ཀྱང་ངས་ནི། ‘སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།’ནམ། ཡང་ན། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ནོ།’ཞེས་མི་སྨྲའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དེ་གཉིས་ཡིད་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།། ชาลิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ. ཛཱ་ལི་ཡའི་མདོ་སྟེ་བདུན་པ་རྫོགས་སོ།། ๘. มหาสีหนาทสุตฺตํ ༨. སེང་གེའི་སྒྲ་ཆེན་པོའི་མདོ། อเจลกสฺสปวตฺถุ གཅེར་བུ་པ་ཀཱ་ཤྱ་པའི་ལེའུ། ๓๘๑. เอวํ [Pg.153] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุญฺญายํ วิหรติ กณฺณกตฺถเล มิคทาเย. อถ โข อเจโล กสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ. เย เต, โภ โคตม, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ, กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน, น จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ. ༣༨༡. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨུ་རུཉྫཱ་ན་ཀཎྞ་ཀཏྠ་ལའི་རི་དྭགས་ཀྱི་ཚལ་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་གཅེར་བུ་པ་ཀཱ་ཤྱ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པར་འཛུམ་པ་དང་། དགྱེས་པར་བྱ་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ནས་གཅེར་བུ་པ་ཀཱ་ཤྱ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །‘ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨོད་ཅིང་། དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་སྤྱོ་ཞིང་སྐུར་པ་འདེབས་སོ།” ཞེས་སོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གང་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨོད་ཅིང་། དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་སྤྱོ་ཞིང་སྐུར་པ་འདེབས་སོ།” ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་སྨྲ་བ་ལགས་སམ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་མི་བདེན་པས་སྐུར་པ་མི་འདེབས་སམ། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ་ལགས་སམ། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ་གང་ཡང་སྨད་པའི་གནས་སུ་མི་འགྱུར་རམ། བདག་ཅག་ནི་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་མི་འདོད་དོ།’ ཞེས་སོ།། ๓๘๒. ‘‘เย เต, กสฺสป, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ, น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ เต อสตา อภูเตน. อิธาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนํ. ༣༨༢. ཀཱ་ཤྱ་པ། གང་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨོད་ཅིང་། དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་སྤྱོ་ཞིང་སྐུར་པ་འདེབས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག་ནི་ངས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་ང་ལ་མི་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་སྐུར་པ་འདེབས་སོ། །ཀཱ་ཤྱ་པ། འདི་ན་ངས་དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཁ་ཅིག ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་འགྲོ་དང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ་དང་། མྱ་ངན་གྱི་གནས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེས་པ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་མཐོང་ངོ་། །ཀཱ་ཤྱ་པ། འདི་ན་ངས་དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཁ་ཅིག ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་མཐོང་ངོ་།། ๓๘๓. ‘‘อิธาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ อปฺปทุกฺขวิหารึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ อปฺปทุกฺขวิหารึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนํ. โยหํ, กสฺสป, อิเมสํ ตปสฺสีนํ เอวํ อาคติญฺจ คติญฺจ จุติญฺจ อุปปตฺติญฺจ ยถาภูตํ ปชานามิ[Pg.154], โสหํ กึ สพฺพํ ตปํ ครหิสฺสามิ, สพฺพํ วา ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสิสฺสามิ อุปวทิสฺสามิ? ༣༨༣. ཀཱ་ཤྱ་པ། འདི་ན་ངས་དཀའ་ཐུབ་པ་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུར་གནས་པ་ཁ་ཅིག ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་འགྲོ་དང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ་དང་། མྱ་ངན་གྱི་གནས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེས་པ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་མཐོང་ངོ་། །ཀཱ་ཤྱ་པ། འདི་ན་ངས་དཀའ་ཐུབ་པ་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུར་གནས་པ་ཁ་ཅིག ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་ལས་འདས་པས་མཐོང་ངོ་། །ཀཱ་ཤྱ་པ། ངས་དཀའ་ཐུབ་པ་འདི་དག་གི་འོང་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ན། ངས་ཅིའི་ཕྱིར་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨོད་པར་བྱེད། དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ངན་པས་འཚོ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་སྤྱོ་ཞིང་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད། ๓๘๔. ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปา. เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ. เตหิปิ เม สทฺธึ เอกจฺเจสุ ฐาเนสุ สเมติ, เอกจฺเจสุ ฐาเนสุ น สเมติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ, มยมฺปิ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ, มยมฺปิ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ, มยํ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ, มยํ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ. ༣༨༤. ཀཱ་ཤྱ་པ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མཁས་པ། ཞིབ་མོར་རྟོགས་པ། ཕ་རོལ་གྱི་སྨྲ་བ་ཚར་གཅོད་པ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་འཕོག་པ་ལྟ་བུའི་འཕོང་སྐྱེན་པ་ཁ་ཅིག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་འཇིག་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། །དེ་དག་དང་ཡང་ངའི་ལྟ་བ་ནི་གནས་ཁ་ཅིག་ཏུ་མཐུན་ལ། གནས་ཁ་ཅིག་ཏུ་མི་མཐུན་ནོ། །དེ་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ།། ‘‘ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ, ปเรปิ ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ, ปเรปิ ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ, ปเร ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ, ปเร ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ. བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། གཞན་དག་གིས་ཀྱང་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། གཞན་དག་གིས་ཀྱང་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། གཞན་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །བདག་ཅག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲས་ན། གཞན་དག་གིས་གནས་ཁ་ཅིག་ལ་ ‘མི་ལེགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ།། สมนุยุญฺชาปนกถา རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་དཔྱོད་པར་བསྐུལ་བའི་གཏམ། ๓๘๕. ‘‘ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – เยสุ โน, อาวุโส, ฐาเนสุ น สเมติ, ติฏฺฐนฺตุ ตานิ ฐานานิ. เยสุ ฐาเนสุ สเมติ, ตตฺถ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, สมโณ วา โคตโม, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยา’ติ? ༣༨༥. ངས་དེ་དག་གི་གནས་སུ་ཉེ་བར་སོང་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག བདག་ཅག་གི་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པའི་གནས་རྣམས་ནི་བཞག་པར་བྱའོ། །མཐུན་པའི་གནས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ལ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་ནམ། ཚོགས་དང་ཚོགས་གཤིབ་སྟེ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་གྱིས་ཤིག “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་མི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་མི་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་མི་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བར་བགྲང་བ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ཡིན།” ཞེས་སོ།’ ๓๘๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. สมโณ โคตโม อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู [Pg.155] สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ. ༣༨༦. ཀཱ་ཤྱ་པ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། འདི་ལྟར་སྨྲ་བའི་གནས་ཡོད་དེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་མི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་མི་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་མི་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བར་བགྲང་བ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཏེ་སྤྱོད་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་ཕྱོགས་རེ་ཙམ་མོ།” ཞེས་སོ། །ཀཱ་ཤྱ་པ། དེ་ལྟར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བདག་ཅག་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๓๘๗. ‘‘อปรมฺปิ โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, สมโณ วา โคตโม, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยา’ ติ? ༣༨༧. ཀཱ་ཤྱ་པ། གཞན་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་ནམ། ཚོགས་དང་ཚོགས་གཤིབ་སྟེ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་གྱིས་ཤིག “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་དགེ་བ་དང་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བར་བགྲང་བ། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ཡིན།” ཞེས་སོ།’ ๓๘๘. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. สมโณ โคตโม อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ. ༣༨༨. ཀཱ་ཤྱ་པ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། འདི་ལྟར་སྨྲ་བའི་གནས་ཡོད་དེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་དགེ་བ་དང་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བར་བགྲང་བ། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་ཕྱོགས་རེ་ཙམ་མོ།” ཞེས་སོ། །ཀཱ་ཤྱ་པ། དེ་ལྟར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བདག་ཅག་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๓๘๙. ‘‘อปรมฺปิ โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, โคตมสาวกสงฺโฆ วา, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ? ༣༨༩. ཀཱ་ཤྱ་པ། གཞན་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་ནམ། ཚོགས་དང་ཚོགས་གཤིབ་སྟེ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་གྱིས་ཤིག “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་མི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་མི་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་མི་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བར་བགྲང་བ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། གཽ་ཏ་མའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡིན།” ཞེས་སོ།’ ๓๙๐. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โคตมสาวกสงฺโฆ อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ. ༣༩༠. ཀཱ་ཤྱ་པ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། འདི་ལྟར་སྨྲ་བའི་གནས་ཡོད་དེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་མི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་མི་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་མི་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་མི་རུང་བར་བགྲང་བ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། གཽ་ཏ་མའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཏེ་སྤྱོད་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ཕྱོགས་རེ་ཙམ་མོ།” ཞེས་སོ། །ཀཱ་ཤྱ་པ། དེ་ལྟར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བདག་ཅག་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ๓๙๑. ‘‘อปรมฺปิ [Pg.156] โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ. ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, โคตมสาวกสงฺโฆ วา, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ? ༣༩༡. ཀཱ་ཤྱ་པ། གཞན་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་ནམ། ཚོགས་དང་ཚོགས་གཤིབ་སྟེ་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་གྱིས་ཤིག “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་དགེ་བ་དང་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བར་བགྲང་བ། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། གཽ་ཏ་མའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡིན།” ཞེས་སོ།’ ๓๙๒. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โคตมสาวกสงฺโฆ อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ. ༣༩༢. ཀཱ་ཤྱ་པ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། འདི་ལྟར་སྨྲ་བའི་གནས་ཡོད་དེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་གི་ཆོས་གང་དག་དགེ་བ་དང་དགེ་བར་བགྲང་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་བགྲང་བ། བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་བསྟེན་པར་བྱ་བར་བགྲང་བ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་རུང་བར་བགྲང་བ། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བགྲང་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ། གཽ་ཏ་མའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ཆོས་འདི་དག་མ་ལུས་པར་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ཕྱོགས་རེ་ཙམ་མོ།” ཞེས་སོ། །ཀཱ་ཤྱ་པ། དེ་ལྟར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འདྲི་ཞིང་། རྗེས་སུ་དཔྱོད་ལ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བདག་ཅག་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ། ๓๙๓. ‘‘อตฺถิ, กสฺสป, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ – ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’ติ. กตโม จ, กสฺสป, มคฺโค, กตมา จ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ – ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’ติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, กสฺสป, มคฺโค, อยํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’’’ติ. ༣༩༣. ཀཱཤྱཔ། ལམ་ཡོད་དོ། །སྒྲུབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ལ་ཞུགས་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ཤིང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དུས་སུ་སྨྲ་བ། བདེན་པར་སྨྲ་བ། དོན་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། ཆོས་སུ་སྨྲ་བ། འདུལ་བ་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་’ཞེས་བྱའོ། །ཀཱཤྱཔ། ལམ་གང་ཡིན། སྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་གང་ལ་ཞུགས་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ཤིང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དུས་སུ་སྨྲ་བ། བདེན་པར་སྨྲ་བ། དོན་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། ཆོས་སུ་སྨྲ་བ། འདུལ་བ་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་’ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། འདི་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཀཱཤྱཔ། ལམ་འདི་དང་སྒྲུབ་པ་འདི་ལ་ཞུགས་ན། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ཤིང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་དུས་སུ་སྨྲ་བ། བདེན་པར་སྨྲ་བ། དོན་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་བ། ཆོས་སུ་སྨྲ་བ། འདུལ་བ་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་’ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་དོ། །ལམ་འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ตโปปกฺกมกถา དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པའི་གཏམ། ๓๙๔. เอวํ [Pg.157] วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. อเจลโก โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทฺทนฺติโก, น ติฏฺฐภทฺทนฺติโก, นาภิหฏํ, น อุทฺทิสฺสกตํ, น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ, น ทณฺฑมนฺตรํ, น มุสลมนฺตรํ, น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ, น คพฺภินิยา, น ปายมานาย, น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ, น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ, น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ, น มํสํ, น สุรํ, น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ. อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ༣༩༤. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པ་ཀཱཤྱཔས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་འདི་དག་གི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་དང་བྲམ་ཟེའི་བྱ་བར་བགྲང་བའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལག་པ་ལྡག་པ་དང་། ‘ཚུར་བྱོན་ཅིག་’ཅེས་བརྗོད་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན་པ་དང་། ‘བཞུགས་ཤིག་’ཅེས་བརྗོད་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན་པ་དང་། མངགས་ནས་བསྐྱལ་བའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན་པ་དང་། ཆེད་དུ་བྱས་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན་པ་དང་། མགྲོན་དུ་བོས་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན་པའོ། །ཁོ་བོ་ནི་ཁོག་མའི་ཁ་ནས་བཏོན་ཏེ་བྱིན་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན། སློ་མའི་ཁ་ནས་བཏོན་ཏེ་བྱིན་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན། སྒོ་ཐེམ་བརྒལ་ཏེ་བྱིན་པ་མི་ལེན། དབྱུག་པ་བརྒལ་ཏེ་བྱིན་པ་མི་ལེན། གཏུན་བརྒལ་ཏེ་བྱིན་པ་མི་ལེན། མི་གཉིས་ཟ་བཞིན་པའི་དབུས་ནས་བྱིན་པ་མི་ལེན། བུད་མེད་སྦྲུམ་མ་ལས་མི་ལེན། བུ་རུ་མ་ལས་མི་ལེན། སྐྱེས་པ་དང་འགྲོགས་པའི་བུད་མེད་ལས་མི་ལེན། བསྡུས་ཏེ་བྱིན་པའི་བསོད་སྙོམས་མི་ལེན། གང་ན་ཁྱི་ཉེ་བར་གནས་པའི་ས་ནས་མི་ལེན། གང་ན་སྦྲང་བུ་འདུ་བའི་ས་ནས་མི་ལེན། ཉ་མི་ཟ། ཤ་མི་ཟ། ཆང་མི་འཐུང་། བཅོས་པའི་ཆང་མི་འཐུང་། སྦུན་པ་ལས་བཟོས་པའི་སྨན་ཆུ་མི་འཐུང་། ཁྱིམ་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་བསོད་སྙོམས་ལེན་ཞིང་ཁམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཟ་བར་བྱེད། ཡང་ན་ཁྱིམ་གཉིས་ལས་བསོད་སྙོམས་ལེན་ཞིང་ཁམ་གཉིས་ཟ་བར་བྱེད། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཁྱིམ་བདུན་ལས་བསོད་སྙོམས་ལེན་ཞིང་ཁམ་བདུན་ཟ་བར་བྱེད། གཞོང་པ་གཅིག་གི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བར་བྱེད། གཞོང་པ་གཉིས་ཀྱི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བར་བྱེད། གཞོང་པ་བདུན་གྱི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བར་བྱེད། ཉིན་གཅིག་བཅད་དེ་ཟས་ཟ། ཉིན་གཉིས་བཅད་དེ་ཟས་ཟ། ཉིན་བདུན་བཅད་དེ་ཟས་ཟ། འདི་ལྟར་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་དོ། །” ๓๙๕. ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. ༣༩༥. “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་འདི་དག་གི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་དང་བྲམ་ཟེའི་བྱ་བར་བགྲང་བའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སྔོ་ཚོད་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཙི་ཙེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། རི་སྐྱེས་འབྲས་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཀོ་ལྤགས་ཀྱི་དུམ་བུ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཉ་ལྕིབས་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཕུབ་མ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། འབྲས་ཀྱི་ཁྲེ་གུ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཏིལ་གྱི་ཕྱེ་མ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། རྩྭ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། བ་ལང་གི་ལྕི་བ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གིས་འཚོ་བར་བྱེད་ཅིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱེད་དོ། །” ๓๙๖. ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ [Pg.158] โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, ผลกเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, ถณฺฑิลเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, เอกปสฺสยิโกปิ โหติ รโชชลฺลธโร, อพฺโภกาสิโกปิ โหติ ยถาสนฺถติโก, เวกฏิโกปิ โหติ วิกฏโภชนานุโยคมนุยุตฺโต, อปานโกปิ โหติ อปานกตฺตมนุยุตฺโต, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’’ติ. ༣༩༦. “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་འདི་དག་གི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་དང་བྲམ་ཟེའི་བྱ་བར་བགྲང་བའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སོ་མ་ར་ཙ་དང་འདྲེས་པའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། རོ་གོས་གྱོན་པ་དང་། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་གྱོན་པ་དང་། ཤིང་ལྤགས་ཀྱི་གོས་གྱོན་པ་དང་། གཟིག་ལྤགས་གྱོན་པ་དང་། གཟིག་ལྤགས་ཀྱི་གོས་དུམ་གྱོན་པ་དང་། རྩྭ་ཀུ་ཤའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། ལྦ་བའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། ཤིང་ལེབ་ཀྱི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སྐྲའི་ལ་བ་གྱོན་པ་དང་། རྟ་རྔའི་ལ་བ་གྱོན་པ་དང་། འུག་པའི་གཤོག་པའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་འབལ་བར་བྱེད་ཅིང་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་འབལ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པ་དང་། སྟན་ལ་མི་འདུག་པར་ལངས་ཏེ་གནས་པ་དང་། ཙོག་པུར་འདུག་ཅིང་ཙོག་པུར་འདུག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པ་དང་། ཚེར་མའི་མལ་ལ་ཉལ་བ་དང་། ཤིང་ལེབ་ཀྱི་མལ་ལ་ཉལ་བ་དང་། ས་རྗེན་གྱི་མལ་ལ་ཉལ་བ་དང་། རྩིབས་ལོགས་གཅིག་ཁོ་ནས་ཉལ་བ་དང་། རྡུལ་དང་དྲེག་པ་འཆང་བ་དང་། བླ་གབ་མེད་པའི་ས་རྗེན་ལ་གནས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བཏིང་བའི་སྟན་ལ་འདུག་པ་དང་། མི་གཙང་བ་ཟ་ཞིང་མི་གཙང་བ་ཟ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པ་དང་། ཆུ་མི་འཐུང་ཞིང་ཆུ་མི་འཐུང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཐེངས་གསུམ་ཆུར་འཇུག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་དོ། །” ตโปปกฺกมนิรตฺถกถา དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་དོན་མེད་པའི་གཏམ། ๓๙๗. ‘‘อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. ༣༩༧. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལག་པ་ལྡག་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ཁོ་བོའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་དག་མ་བསྒོམས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་ན། དེ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ཁོ་ནའོ། །ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ, สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སྔོ་ཚོད་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཙི་ཙེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གིས་འཚོ་བར་བྱེད་ཅིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱེད་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ཁོ་བོའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་དག་མ་བསྒོམས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་ན། དེ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ཁོ་ནའོ། །ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ‘‘สาณานิ เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา[Pg.159]. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སོ་མ་ར་ཙ་དང་འདྲེས་པའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཐེངས་གསུམ་ཆུར་འཇུག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ཁོ་བོའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་དག་མ་བསྒོམས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་ན། དེ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་རིང་ཞིང་། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ཁོ་ནའོ། །ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ๓๙๘. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุกฺกรํ, โภ โคตม, สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’’นฺติ. ‘‘ปกติ โข เอสา, กสฺสป, โลกสฺมึ ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ༣༩༨. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པ་ཀཱཤྱཔས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀཱཤྱཔ། འཇིག་རྟེན་ན་ ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རང་བཞིན་ཞིག་གོ །ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལག་པ་ལྡག་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་ཙམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བའམ། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །” ‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ อเจลโก โหมิ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรามี’ติ. “འདི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མཁན་གྱི་བྲན་མོས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལག་པ་ལྡག་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་’ཞེས་སྨྲས་ཏེ་བྱེད་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །” ‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ཚད་འདི་ལས་གཞན་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ལས་གཞན་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བའམ། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། །ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ, สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སྔོ་ཚོད་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཙི་ཙེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གིས་འཚོ་བར་བྱེད་ཅིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་ཙམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བའམ། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །” ‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ สากภกฺโข วา โหมิ, สามากภกฺโข วา…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปมิ ปวตฺตผลโภชี’ติ. “འདི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མཁན་གྱི་བྲན་མོས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་སྔོ་ཚོད་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ཙི་ཙེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གིས་འཚོ་བར་བྱེད་ཅིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བར་བྱའོ་’ཞེས་སྨྲས་ཏེ་བྱེད་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །” ‘‘ยสฺมา [Pg.160] จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ཚད་འདི་ལས་གཞན་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ལས་གཞན་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བའམ། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། །ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ‘‘สาณานิ เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སོ་མ་ར་ཙ་དང་འདྲེས་པའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཐེངས་གསུམ་ཆུར་འཇུག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་ཙམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བའམ། བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེའི་བྱ་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །” ‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ สาณานิปิ ธาเรมิ, มสาณานิปิ ธาเรมิ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรามี’ติ. “འདི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མཁན་གྱི་བྲན་མོས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། སོ་མ་ར་ཙ་དང་འདྲེས་པའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཐེངས་གསུམ་ཆུར་འཇུག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་’ཞེས་སྨྲས་ཏེ་བྱེད་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །” ‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཚད་ཙམ་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ལས་གཞན་དུ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ལམ། བྲམ་ཟེའི་ཚུལ་ནི་བྱ་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ནི་བྱ་དཀའོ། བྲམ་ཟེའི་ཚུལ་ནི་བྱ་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།། ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གིས་མངོན་པར་ཤེས་ནས་རྟོགས་ཏེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།” ๓๙๙. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุชฺชาโน, โภ โคตม, สมโณ, ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’’ติ. ‘‘ปกติ โข เอสา, กสฺสป, โลกสฺมึ ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส [Pg.161] พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ༣༩༩. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པ་ཀཱཤྱཔས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ།།” “ཀཱཤྱཔ། ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་པ་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་གཏམ་ཞིག་གོ། ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ལག་པས་ཕྱིས་པ་བྱེད་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། འདི་ལྟ་བུའི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱེད་ཅིང་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་ཙམ་གྱིས། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ།། ‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ อเจลโก โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’ติ. “ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མའི་བྲན་མོས་ཀྱང་ ‘འདི་ནི་གཅེར་བུར་གནས་པ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ལག་པས་ཕྱིས་པ་བྱེད་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། འདི་ལྟ་བུའི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱེད་ཅིང་རེས་མོས་ཀྱིས་ཟས་ཟ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་ནུས་པར་འགྱུར་རོ།།” ‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཚད་ཙམ་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ལས་གཞན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།། ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གིས་མངོན་པར་ཤེས་ནས་རྟོགས་ཏེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།” ‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སྔོ་ཚོད་ཟ་བ་དང་། ཙི་ཙེ་ཟ་བ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ།།” ‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ สากภกฺโข วา โหติ สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี’ติ. “ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མའི་བྲན་མོས་ཀྱང་ ‘འདི་ནི་སྔོ་ཚོད་ཟ་བའམ། ཙི་ཙེ་ཟ་བའམ། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་གི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བའམ། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་ཞིག་གོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་ནུས་པར་འགྱུར་རོ།།” ‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཚད་ཙམ་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ལས་གཞན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།། ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གིས་མངོན་པར་ཤེས་ནས་རྟོགས་ཏེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།” ‘‘สาณานิ [Pg.162] เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. “ཀཱཤྱཔ། གལ་ཏེ་སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པ་དང་། རས་གོས་གྱོན་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ཕྱི་དྲོ་ལན་གསུམ་ཆུ་ལ་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཀཱཤྱཔ། ཚད་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ།།” ‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’ติ. “ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། ཐ་ན་རྫ་མའི་བྲན་མོས་ཀྱང་ ‘འདི་ནི་སོ་མ་ར་ཙའི་གོས་གྱོན་པའམ། རས་གོས་གྱོན་པའམ། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ཕྱི་དྲོ་ལན་གསུམ་ཆུ་ལ་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་ནུས་པར་འགྱུར་རོ།།” ‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ. “ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཚད་ཙམ་འདི་དང་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ལས་གཞན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སྦྱོང་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ’ ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ།། ཀཱཤྱཔ། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་གིས་འཁོན་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྒོམས་ཤིང་། ཟག་པ་ཟད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གིས་མངོན་པར་ཤེས་ནས་རྟོགས་ཏེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་པ་ན། ཀཱཤྱཔ། དགེ་སློང་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།” สีลสมาธิปญฺญาสมฺปทา ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ๔๐๐. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กตมา ปน สา, โภ โคตม, สีลสมฺปทา, กตมา จิตฺตสมฺปทา, กตมา ปญฺญาสมฺปทา’’ติ? ‘‘อิธ, กสฺสป, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๑๙๓ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ) ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว สีลสมฺปนฺโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต สนฺตุฏฺโฐ. ༤༠༠. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པ་ཀཱཤྱཔས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་གང་ལགས། སེམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་གང་ལགས། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་གང་ལགས།” “ཀཱཤྱཔ། འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ཉེས་དམིགས་ལ་ལྟ་ཞིང་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པ་དང་། དགེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་དང་ལྡན་པ་དང་། འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།། ๔๐๑. ‘‘กถญฺจ, กสฺสป, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, กสฺสป, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสมฺปทาย …เป… (ยถา ๑๙๔ ยาว ๒๑๐ อนุจฺเฉเทสุ) ༤༠༡. “ཀཱཤྱཔ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཀཱཤྱཔ། འདི་ན་དགེ་སློང་གིས་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དང་། ཆད་པ་བཞག་པ། མཚོན་ཆ་བཞག་པ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་ལ་གཞོལ་ཞིང་གནས་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.163]. เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ…เป… (ยถา ๒๑๑ อนุจฺเฉเท) โอสธีนํ ปติโมกฺโข อิติ วา อิติ, เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสมฺปทาย. “ཡང་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་མཆོད་པ་དང་། སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། སྨན་གཏོང་བ་དང་བཀྲོལ་བ་ལ་སོགས་པའོ།། འདི་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ཡང་ཁོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ‘‘ส โข โส, กสฺสป, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ, กสฺสป, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต. เอวเมว โข, กสฺสป, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, กสฺสป, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. อยํ โข, กสฺสป, สีลสมฺปทา…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ จิตฺตสมฺปทาย…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ จิตฺตสมฺปทาย. อยํ โข, กสฺสป, จิตฺตสมฺปทา. “ཀཱཤྱཔ། དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དགེ་སློང་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་།། ཀཱཤྱཔ། དཔེར་ན། རྒྱལ་རིགས་སྤྱི་བོ་ནས་དབང་བསྐུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགྲ་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ།། ཀཱཤྱཔ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་།། ཁོང་ནི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དང་ལྡན་པས་ནང་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།། ཀཱཤྱཔ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ཀཱཤྱཔ། འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ།། འདི་ཡང་ཁོང་གི་སེམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ།། འདི་ཡང་ཁོང་གི་སེམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ཀཱཤྱཔ། འདི་ནི་སེམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาสมฺปทาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาสมฺปทาย. อยํ โข, กสฺสป, ปญฺญาสมฺปทา. “ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། འདི་ཡང་ཁོང་གི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། ‘འདི་ལས་གཞན་དུ་བྱ་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། །ལྷག་མ་རྣམས་གོང་བཞིན་ནོ།། འདི་ཡང་ཁོང་གི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ཀཱཤྱཔ། འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ།། ‘‘อิมาย จ, กสฺสป, สีลสมฺปทาย จิตฺตสมฺปทาย ปญฺญาสมฺปทาย อญฺญา สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถิ. “ཀཱཤྱཔ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སེམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལས་ལྷག་པ་འམ། འདི་ལས་གྱ་ནོམ་པ་གཞན་མེད་དོ།།” สีหนาทกถา སེང་གེའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པའི་གཏམ། ๔๐๒. ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา สีลวาทา. เต อเนกปริยาเยน สีลสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยํ ปรมํ สีลํ, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิสีลํ. ༤༠༢. “ཀཱཤྱཔ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཚུལ་ཁྲིམས་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ།། ཀཱཤྱཔ། འཕགས་པ་མཆོག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ། ངས་རང་དང་མཉམ་པ་ཞིག་ཀྱང་མི་མཐོང་ན། ལྷག་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། འོན་ཀྱང་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ང་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།” ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ตโปชิคุจฺฉาวาทา. เต อเนกปริยาเยน ตโปชิคุจฺฉาย วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา [Pg.164] ตโปชิคุจฺฉา, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิเชคุจฺฉํ. “ཀཱཤྱཔ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དཀའ་ཐུབ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་དཀའ་ཐུབ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ།། ཀཱཤྱཔ། འཕགས་པ་མཆོག་གི་དཀའ་ཐུབ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ། ངས་རང་དང་མཉམ་པ་ཞིག་ཀྱང་མི་མཐོང་ན། ལྷག་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། འོན་ཀྱང་ལྷག་པའི་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ང་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།” ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปญฺญาวาทา. เต อเนกปริยาเยน ปญฺญาย วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา ปญฺญา, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิปญฺญํ. “ཀཱཤྱཔ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཤེས་རབ་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ།། ཀཱཤྱཔ། འཕགས་པ་མཆོག་གི་ཤེས་རབ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ། ངས་རང་དང་མཉམ་པ་ཞིག་ཀྱང་མི་མཐོང་ན། ལྷག་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། འོན་ཀྱང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ང་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།” ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา วิมุตฺติวาทา. เต อเนกปริยาเยน วิมุตฺติยา วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา วิมุตฺติ, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิวิมุตฺติ. “ཀཱཤྱཔ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྨྲ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་དོ།། ཀཱཤྱཔ། འཕགས་པ་མཆོག་གི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ། ངས་རང་དང་མཉམ་པ་ཞིག་ཀྱང་མི་མཐོང་ན། ལྷག་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། འོན་ཀྱང་ལྷག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ང་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།” ๔๐๓. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทํ โข สมโณ โคตโม นทติ, ตญฺจ โข สุญฺญาคาเร นทติ, โน ปริสาสู’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทตี’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา. ༤༠༣. “ཀཱཤྱཔ། གཞན་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་དབེན་པའི་གནས་སུ་སྒྲོག་གི །འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ’ ཞེས་སྨྲ་བའི་གནས་ཡོད་དོ།། དེ་དག་ལ་ ‘དེ་སྐད་མ་སྨྲ་ཞིག’ ཅེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།། ཀཱཤྱཔ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་ཡང་སྒྲོག་ལ། འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་ཡང་སྒྲོག་གོ’ ཞེས་དེ་དག་ལ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།” ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, โน จ โข วิสารโท นทตี’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทตี’’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา. ཀཱཤྱཔ། གཞན་སྡེའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་འཁོར་གྱི་དབུས་སུའང་སྒྲོག་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།’ ཞེས་སྨྲ་བའི་གནས་ནི་ཡོད་དོ།། ཁོང་ཚོར་འདི་སྐད་དུ། ‘དེ་ལྟར་མ་སྨྲ་ཞིག དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་འཁོར་གྱི་དབུས་སུའང་སྒྲོག་ལ། མི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲོག་གོ།།’ ཞེས་སྨྲ་བར་བྱའོ།། ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทติ, โน จ โข นํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ…เป… ปญฺหญฺจ นํ ปุจฺฉนฺติ; โน จ โข เนสํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ…เป… ปญฺหญฺจ เนสํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ; โน จ โข ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ…เป… ปญฺหสฺส จ เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ; โน จ โข โสตพฺพํ มญฺญนฺติ…เป… โสตพฺพญฺจสฺส มญฺญนฺติ; โน จ โข สุตฺวา ปสีทนฺติ…เป… สุตฺวา จสฺส ปสีทนฺติ[Pg.165]; โน จ โข ปสนฺนาการํ กโรนฺติ…เป… ปสนฺนาการญฺจ กโรนฺติ; โน จ โข ตถตฺตาย ปฏิปชฺชนฺติ…เป… ตถตฺตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ; โน จ โข ปฏิปนฺนา อาราเธนฺตี’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทติ, ปญฺหญฺจ นํ ปุจฺฉนฺติ, ปญฺหญฺจ เนสํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ, ปญฺหสฺส จ เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ, โสตพฺพญฺจสฺส มญฺญนฺติ, สุตฺวา จสฺส ปสีทนฺติ, ปสนฺนาการญฺจ กโรนฺติ, ตถตฺตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ, ปฏิปนฺนา จ อาราเธนฺตี’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา. ཀཱཤྱཔ། གཞན་སྡེའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་འཁོར་གྱི་དབུས་སུའང་སྒྲོག་ལ། མི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲོག་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཁོང་ལ་དྲི་བ་མི་འདྲིའོ།། དྲི་བ་དྲིས་ཀྱང་ལན་མི་འདེབས་སོ།། ལན་བཏབ་ཀྱང་ལན་གྱིས་གཞན་གྱི་ཡིད་མི་ཚིམ་མོ།། ཡིད་ཚིམ་ཡང་ཉན་པར་འོས་པར་མི་འཛིན་ཏོ།། ཐོས་ཀྱང་དད་པར་མི་འགྱུར་རོ།། དད་ཀྱང་དད་པའི་རྣམ་པ་མི་སྟོན་ཏོ།། དད་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མི་སྒྲུབ་བོ།། སྒྲུབ་ཀྱང་སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་མི་ཚིམ་མོ།།’ ཞེས་སྨྲ་བའི་གནས་ནི་ཡོད་དོ།། ཁོང་ཚོར་འདི་སྐད་དུ། ‘དེ་ལྟར་མ་སྨྲ་ཞིག དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་འཁོར་གྱི་དབུས་སུའང་སྒྲོག་ལ། མི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲོག་གོ། ཁོང་ལ་དྲི་བའང་འདྲི་ལ། དྲི་བ་དྲིས་པ་རྣམས་ལ་ལན་ཀྱང་འདེབས་སོ།། ལན་གྱིས་གཞན་གྱི་ཡིད་ཀྱང་ཚིམ་པར་བྱེད་དོ།། ཉན་པར་འོས་པར་ཡང་འཛིན་ཏོ།། ཐོས་ནས་དད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།། དད་པའི་རྣམ་པའང་སྟོན་ཏོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་དོ།།’ ཞེས་སྨྲ་བར་བྱའོ།། ติตฺถิยปริวาสกถา མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་གཏམ། ๔๐๔. ‘‘เอกมิทาหํ, กสฺสป, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺร มํ อญฺญตโร ตปพฺรหฺมจารี นิคฺโรโธ นาม อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺสาหํ อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสึ. พฺยากเต จ ปน เม อตฺตมโน อโหสิ ปรํ วิย มตฺตายา’’ติ. ‘‘โก หิ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา น อตฺตมโน อสฺส ปรํ วิย มตฺตาย? อหมฺปิ หิ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา อตฺตมโน ปรํ วิย มตฺตาย. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ༤༠༤. ཀཱཤྱཔ། དུས་གཅིག་ན། ང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་གནས་པ་ན། དེར་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་ནེ་གྲོ་དྷ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གིས་ང་ལ་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་མཆོག་གི་སྐོར་ལ་དྲི་བ་དྲིས་སོ།། ངས་ཁོ་ལ་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་མཆོག་གི་སྐོར་གྱི་དྲི་བའི་ལན་བཏབ་པས། ངའི་ལན་ལ་ཁོ་རང་ཚད་མེད་པར་ཡིད་རངས་པར་གྱུར་ཏོ།། བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐོས་ནས་སུ་ཞིག་ཚད་མེད་པར་ཡིད་མི་རངས་པར་འགྱུར། བདག་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐོས་ནས་ཚད་མེད་པར་ཡིད་རངས་སོ།། བཙུན་པ་ལེགས་སོ།། བཙུན་པ་ལེགས་སོ།། བཙུན་པ། དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་གྱེན་དུ་བསླངས་པ་ལྟ་བུའམ། གསང་བ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལྟ་བུའམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། མུན་ཁྲོད་དུ་མར་མེ་བཟུང་ནས་མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་མཐོང་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ།། བདག་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ།། བདག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འཚལ་ལོ།། ๔๐๕. ‘‘โย โข, กสฺสป, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขนฺติ อุปสมฺปทํ, จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ, อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. ༤༠༥. ཀཱཤྱཔ། སྔོན་ཆད་གཞན་སྡེར་གཏོགས་པ་གང་ཞིག་ཆོས་འདུལ་བ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འདོད་ན། དེས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་ལ་གནས་སྐབས་སུ་སྡོད་དགོས་ལ། ཟླ་བ་བཞི་འདས་པ་ན་དགེ་འདུན་རྣམས་ཡིད་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འབྱིན་ཅིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ལ་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་ཤེས་སོ།། བཙུན་པ། གལ་ཏེ་སྔོན་ཆད་གཞན་སྡེར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཆོས་འདུལ་བ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འདོད་དེ། ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་ལ་གནས་སྐབས་སུ་སྡོད་དགོས་ཤིང་། ཟླ་བ་བཞི་འདས་པ་ན་དགེ་འདུན་རྣམས་ཡིད་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ་རབ་ཏུ་འབྱིན་ཅིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་ན། བདག་ནི་ལོ་བཞིའི་རིང་ལ་གནས་སྐབས་སུ་སྡོད་པར་བགྱིའོ།། ལོ་བཞི་འདས་པ་ན་དགེ་འདུན་རྣམས་ཡིད་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འབྱིན་ཅིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་མཛད་དུ་གསོལ།། อลตฺถ [Pg.166] โข อเจโล กสฺสโป ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา กสฺสโป เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต น จิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ – อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา กสฺสโป อรหตํ อโหสีติ. གཅེར་བུ་པ་ཀཱཤྱཔས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐོབ་བོ།། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཱཤྱཔས་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། གཅིག་པུར་དབེན་པར་བག་ཡོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་ཞིང་བདག་ཉིད་བཏང་སྟེ་གནས་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཐར་ཐུག་པ་བླ་ན་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཚེ་འདི་ལ་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནས་གནས་སོ།། སྐྱེ་བ་ཟད་དོ།། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དོ།། བྱ་བ་བྱས་སོ།། འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མེད་དོ།། ཞེས་མངོན་པར་ཤེས་སོ།། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཱཤྱཔའང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།། มหาสีหนาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ. སེང་གེའི་སྒྲ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྟེ་བརྒྱད་པ་རྫོགས་སོ།། ๙. โปฏฺฐปาทสุตฺตํ ༩. པོཊྛཔཱདའི་མདོ། โปฏฺฐปาทปริพฺพาชกวตฺถุ ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱདའི་གཏམ། ๔๐๖. เอวํ [Pg.167] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก สมยปฺปวาทเก ตินฺทุกาจีเร เอกสาลเก มลฺลิกาย อาราเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ตึสมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. ༤༠༦. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད། བཙུན་མོ་མལླི་ཀཱའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཏིནྡུ་ཀའི་ཚལ་གྱི་ཁང་པ་གཅིག་པའི་ནང་དུ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་འཁོར་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་སོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས་མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། ๔๐๗. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม, เยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม เตนุปสงฺกมิ. ༤༠༧. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ནི་ཧ་ཅང་སྔ་བས་ན། བདག་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་གནས་པའི་བཙུན་མོ་མལླི་ཀཱའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཏིནྡུ་ཀའི་ཚལ་གྱི་ཁང་པ་གཅིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ན་ལེགས་སོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཙུན་མོ་མལླི་ཀཱའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཏིནྡུ་ཀའི་ཚལ་གྱི་ཁང་པ་གཅིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ།། ๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา. ༤༠༨. དེའི་ཚེ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་འཁོར་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འདུས་ཏེ། ཅ་ཅོ་དང་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་པའི་གཏམ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྨྲ་བཞིན་དུ་འཁོད་དོ།། འདི་ལྟ་སཏེ། རྒྱལ་པོའི་གཏམ་དང་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཏམ་དང་། བློན་པོའི་གཏམ་དང་། དམག་དཔུང་གྱི་གཏམ་དང་། འཇིགས་པའི་གཏམ་དང་། གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་གཏམ་དང་། ཟས་ཀྱི་གཏམ་དང་། སྐོམ་གྱི་གཏམ་དང་། གོས་ཀྱི་གཏམ་དང་། མལ་ཆའི་གཏམ་དང་། ཕྲེང་བའི་གཏམ་དང་། སྤོས་ཀྱི་གཏམ་དང་། གཉེན་འབྲེལ་གྱི་གཏམ་དང་། བཞོན་པའི་གཏམ་དང་། གྲོང་གི་གཏམ་དང་། གྲོང་རྡལ་གྱི་གཏམ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ་དང་། ཡུལ་འཁོར་གྱི་གཏམ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ་དང་། སྐྱེས་པའི་གཏམ་དང་། དཔའ་བོའི་གཏམ་དང་། ཁྲོམ་ལམ་གྱི་གཏམ་དང་། ཆུ་ཁའི་གཏམ་དང་། སྔོན་གྱི་གཤིན་པོའི་གཏམ་དང་། སྣ་ཚོགས་པའི་གཏམ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་གཏམ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་གཏམ་དང་། དར་རྒུད་ཀྱི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བཞིན་དུ་འཁོད་དོ།། ๔๐๙. อทฺทสา โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ. อปฺปสทฺทกาโม โข โส อายสฺมา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ. ༤༠༩. ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་བྱོན་པ་མཐོང་ནས། རང་གི་འཁོར་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བསྒོའོ།། ཤེས་ལྡན་དག་ཅ་ཅོ་མ་བྱེད་ཅིག ཤེས་ལྡན་དག་སྒྲ་མ་སྒྲོག་ཅིག འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་བྱོན་པ་ཡིན་ནོ།། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་སྒྲ་མེད་པ་ལ་དགའ་ཞིང་སྒྲ་མེད་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་པོ་ཡིན་པས། འཁོར་འདི་ཉིད་སྒྲ་མེད་པར་མཐོང་ན་བྱོན་པར་འོས་པར་འཛིན་ཏོ།། དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་དེ་དག་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བར་འཁོད་དོ།། ๔๑๐. อถ [Pg.168] โข ภควา เยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ, ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทํ อาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. ༤༡༠. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་གནས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ།། དེ་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པར་ཅི་གནང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལེགས་པར་བྱོན་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདིར་བྱོན་པའི་རྣམ་གྲངས་འདི་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་མ་མཛད་དོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སུ་གསོལ། འདི་ནི་བཤམས་པའི་གདན་ལགས་སོ།། นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. โปฏฺฐปาโทปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โปฏฺฐปาทํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, โปฏฺฐปาท, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? བཅོམ་ལྡན་འདས་བཤམས་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་སོ།། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ཀྱང་སྟན་དམའ་བ་ཞིག་བླངས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ།། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་པའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། པོཊྛཔཱད། ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་ཅི་ཞིག་གླེང་ཞིང་འདུས། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་མ་རྫོགས་པ་དེ་གང་ལགས་སམ།། อภิสญฺญานิโรธกถา འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པའི་སྐོར་གྱི་ཆོས་གཏམ། ๔๑๑. เอวํ วุตฺเต โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐเตสา, ภนฺเต, กถา, ยาย มยํ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา. เนสา, ภนฺเต, กถา ภควโต ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ สวนาย. ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ, นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ โกตูหลสาลาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อภิสญฺญานิโรเธ กถา อุทปาทิ – ‘กถํ นุ โข, โภ, อภิสญฺญานิโรโธ โหตี’ติ? ตตฺเรกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อเหตู อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปฺปชฺชนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย นิรุชฺฌนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ. ༤༡༡. དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་པོཊྛཔཱད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། བཙུན་པ། བདག་ཅག་ད་ལྟ་གླེང་བཞིན་པའི་གཏམ་དེ་ནི་བཞག་པར་བགྱིའོ།། གཏམ་འདི་ནི་ཕྱིས་སུའང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཐོས་པར་མི་དཀའོ།། བཙུན་པ། སྔོན་གྱི་ཉིན་མོ་རྣམས་སུ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ལྟ་བ་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀུན་དགའ་ར་བར་འདུས་ཤིང་ལྷན་ཅིག་འཁོད་པ་ན། འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་སྟེ། ‘ཤེས་ལྡན་དག་འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པ་ནི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རམ།།’ ཞེས་སོ།། དེ་དག་ལས་ཁ་ཅིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པར་སྐྱེས་བུའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་འགག་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།། དུས་གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་བ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། དུས་གང་གི་ཚེ་འགག་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།’ ཞེས་སྨྲའོ།། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་གོ།། ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สญฺญา หิ, โภ, ปุริสสฺส อตฺตา. สา จ โข อุเปติปิ อเปติปิ. ยสฺมึ สมเย อุเปติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย อเปติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ. གཞན་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ཤེས་ལྡན་དག དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ།། འདུ་ཤེས་ནི་སྐྱེས་བུའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བའང་ཡིན་ལ་བྲལ་བའང་ཡིན་ནོ།། དུས་གང་གི་ཚེ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། དུས་གང་གི་ཚེ་བྲལ་བ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།’ ཞེས་སྨྲའོ།། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་གོ།། ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สนฺติ หิ, โภ, สมณพฺราหฺมณา มหิทฺธิกา มหานุภาวา. เต อิมสฺส ปุริสสฺส สญฺญํ อุปกฑฺฒนฺติปิ อปกฑฺฒนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปกฑฺฒนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย [Pg.169] โหติ. ยสฺมึ สมเย อปกฑฺฒนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ. གཞན་ཡང་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ཤེས་ལྡན་དག དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ།། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ཞིང་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་སྐྱེས་བུ་འདིའི་འདུ་ཤེས་ནང་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཕྱིར་འདོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ།། དུས་གང་གི་ཚེ་ནང་དུ་འདྲེན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། དུས་གང་གི་ཚེ་ཕྱིར་འདོན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།’ ཞེས་སྨྲའོ།། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་གོ།། ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สนฺติ หิ, โภ, เทวตา มหิทฺธิกา มหานุภาวา. ตา อิมสฺส ปุริสสฺส สญฺญํ อุปกฑฺฒนฺติปิ อปกฑฺฒนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปกฑฺฒนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย อปกฑฺฒนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ. གཞན་ཡང་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ཤེས་ལྡན་དག དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ།། ལྷ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ཞིང་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་སྐྱེས་བུ་འདིའི་འདུ་ཤེས་ནང་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཕྱིར་འདོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ།། དུས་གང་གི་ཚེ་ནང་དུ་འདྲེན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། དུས་གང་གི་ཚེ་ཕྱིར་འདོན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།’ ཞེས་སྨྲའོ།། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གིས་འདུ་ཤེས་མཆོག་འགོག་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་གོ།། ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว อารพฺภ สติ อุทปาทิ – ‘อโห นูน ภควา, อโห นูน สุคโต, โย อิเมสํ ธมฺมานํ สุกุสโล’ติ. ภควา, ภนฺเต, กุสโล, ภควา ปกตญฺญู อภิสญฺญานิโรธสฺส. กถํ นุ โข, ภนฺเต, อภิสญฺญานิโรโธ โหตี’’ติ? བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལ་དམིགས་ཏེ་བདག་ལ་དྲན་པ་འདི་ལྟར་སྐྱེས་སོ། །ཀྱེ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ལེགས་པར་གཤེགས་པ་སྟེ། གང་ཞིག་ཆོས་འདི་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཞིག་གོ །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འདུ་ཤེས་འགོག་པ་ལ་མཁས་པ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འདུ་ཤེས་འགོག་པའི་རང་བཞིན་མཁྱེན་པ་ལགས་སོ། །བཙུན་པ་འདུ་ཤེས་འགོག་པ་ནི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་ལགས་སམ། สเหตุกสญฺญุปฺปาทนิโรธกถา རྒྱུ་དང་བཅས་པར་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བ་དང་འགོག་པའི་གཏམ། ๔๑๒. ‘‘ตตฺร, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘อเหตู อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปี’ติ, อาทิโตว เตสํ อปรทฺธํ. ตํ กิสฺส เหตุ? สเหตู หิ, โปฏฺฐปาท, สปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปิ. สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ’’. ༤༡༢. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འདི་སྐད་དུ། ‘སྐྱེས་བུའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་པར་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་ལ། འགག་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་སྨྲ་བ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ནོར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། སྐྱེས་བུའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་བཅས་རྐྱེན་དང་བཅས་ཏེ་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་ལ། འགག་པར་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། ། ๔๑๓. ‘‘กา จ สิกฺขา’’ติ? ภควา อโวจ – ‘‘อิธ, โปฏฺฐปาท, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ตสฺสิเม ปญฺจนีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา กามสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, วิเวกชปีติสุขสุขุม-สจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยํ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. ༤༡༣. ‘བསླབ་པ་ནི་གང་ཞིག་ལགས་སམ།’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ‘པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། །... (འདི་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །) པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །... རང་ཉིད་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྤངས་པ་མཐོང་བ་ན། རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་དགའ་བའི་དགེ་སློང་གི་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བ་ཅན་གྱི་སེམས་ནི་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน [Pg.170] จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས་ནང་གི་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ། རྟོག་པ་མེད་པ། དཔྱོད་པ་མེད་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་དུ་འགྱུར་ལ། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞིག་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བར་གནས་པའོ་’ ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་བཏང་སྙོམས་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อทุกฺขมสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อทุกฺขมสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔོན་ཉིད་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา รูปสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་འདས་ཤིང་། ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ནུབ་པར་གྱུར་ཏེ། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས། ‘ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་’ ཞེས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน [Pg.171] จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡོངས་སུ་འདས་ཏེ། ‘རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་སོ་’ ཞེས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อากิญฺจญฺญายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อากิญฺจญฺญายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡོངས་སུ་འདས་ཏེ། ‘ཅི་ཡང་མེད་དོ་’ ཞེས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེའི་སྔོན་གྱི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་དེ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་ལ། བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་ཤེས་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བསླབ་པའོ། །’ ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། ๔๑๔. ‘‘ยโต โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ อิธ สกสญฺญี โหติ, โส ตโต อมุตฺร ตโต อมุตฺร อนุปุพฺเพน สญฺญคฺคํ ผุสติ. ตสฺส สญฺญคฺเค ฐิตสฺส เอวํ โหติ – ‘เจตยมานสฺส เม ปาปิโย, อเจตยมานสฺส เม เสยฺโย. อหญฺเจว โข ปน เจเตยฺยํ, อภิสงฺขเรยฺยํ, อิมา จ เม สญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุํ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา อุปฺปชฺเชยฺยุํ; ยํนูนาหํ น เจว เจเตยฺยํ น จ อภิสงฺขเรยฺย’นฺติ. โส น เจว เจเตติ, น จ อภิสงฺขโรติ. ตสฺส อเจตยโต อนภิสงฺขโรโต ตา เจว สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา น อุปฺปชฺชนฺติ. โส นิโรธํ ผุสติ. เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ โหติ. ༤༡༤. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་ནི་འདི་ན་རང་གི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནི་དེ་ལས་ཕ་རོལ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཕ་རོལ་དུ་རིམ་གྱིས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སེམས་པ་སྐྱེ་སྟེ། ‘བདག་གིས་སེམས་པར་བྱས་ན་ནི་སྡིག་པ་ (མི་ལེགས་པ་) འགྱུར་ལ། སེམས་པར་མི་བྱེད་ན་ནི་ལེགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་གིས་སེམས་པར་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ན། བདག་གི་འདུ་ཤེས་འདི་དག་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ལ། རགས་པའི་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བདག་གིས་སེམས་པར་ཡང་མི་བྱ་ཞིང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་ཡང་མི་བྱའོ་’ ཞེས་སོ། །དེ་ནི་སེམས་པར་ཡང་མི་བྱེད་ལ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་ཡང་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སེམས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ན། འདུ་ཤེས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ལ། རགས་པའི་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ཀྱང་མི་སྐྱེའོ། །དེ་ནི་འགོག་པ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟར་ན་མཐར་གྱིས་འདུ་ཤེས་འགོག་པའི་ཤེས་བཞིན་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འགྱུར་རོ། ། ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, อปิ นุ เต อิโต ปุพฺเพ เอวรูปา อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ สุตปุพฺพา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควโต ภาสิตํ อาชานามิ – ‘ยโต โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ อิธ สกสญฺญี โหติ, โส ตโต อมุตฺร ตโต อมุตฺร อนุปุพฺเพน สญฺญคฺคํ ผุสติ, ตสฺส สญฺญคฺเค ฐิตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘เจตยมานสฺส เม ปาปิโย, อเจตยมานสฺส เม เสยฺโย. อหญฺเจว โข ปน เจเตยฺยํ [Pg.172] อภิสงฺขเรยฺยํ, อิมา จ เม สญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุํ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา อุปฺปชฺเชยฺยุํ; ยํนูนาหํ น เจว เจเตยฺยํ, น จ อภิสงฺขเรยฺย’’นฺติ. โส น เจว เจเตติ, น จาภิสงฺขโรติ, ตสฺส อเจตยโต อนภิสงฺขโรโต ตา เจว สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา น อุปฺปชฺชนฺติ. โส นิโรธํ ผุสติ. เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ โหตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โปฏฺฐปาทา’’ติ. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལས་སྔོན་ཆད་འདི་འདྲ་བའི་མཐར་གྱིས་འདུ་ཤེས་འགོག་པའི་ཤེས་བཞིན་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོས་མྱོང་ངམ།” “བཙུན་པ་མ་ཐོས་ལགས་སོ། །བཙུན་པ་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གང་གི་ཚེ་དགེ་སློང་ནི་འདི་ན་རང་གི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནི་དེ་ལས་ཕ་རོལ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཕ་རོལ་དུ་རིམ་གྱིས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སེམས་པ་སྐྱེ་སྟེ། “བདག་གིས་སེམས་པར་བྱས་ན་ནི་སྡིག་པ་ (མི་ལེགས་པ་) འགྱུར་ལ། སེམས་པར་མི་བྱེད་ན་ནི་ལེགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་གིས་སེམས་པར་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ན། བདག་གི་འདུ་ཤེས་འདི་དག་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ལ། རགས་པའི་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བདག་གིས་སེམས་པར་ཡང་མི་བྱ་ཞིང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་ཡང་མི་བྱའོ་” ཞེས་སོ། །དེ་ནི་སེམས་པར་ཡང་མི་བྱེད་ལ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་ཡང་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སེམས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ན། འདུ་ཤེས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ལ། རགས་པའི་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ཀྱང་མི་སྐྱེའོ། །དེ་ནི་འགོག་པ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟར་ན་མཐར་གྱིས་འདུ་ཤེས་འགོག་པའི་ཤེས་བཞིན་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འགྱུར་རོ། །’ ཞེས་ལགས་སོ། །” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ๔๑๕. ‘‘เอกญฺเญว นุ โข, ภนฺเต, ภควา สญฺญคฺคํ ปญฺญเปติ, อุทาหุ ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปตี’’ติ? ‘‘เอกมฺปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปมี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา เอกมฺปิ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปติ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปตี’’ติ? ‘‘ยถา ยถา โข, โปฏฺฐปาท, นิโรธํ ผุสติ, ตถา ตถาหํ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ. เอวํ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, เอกมฺปิ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปมี’’ติ. ༤༡༥. བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་གཅིག་ཉིད་བཏགས་པར་མཛད་དམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་ཡང་བཏགས་པར་མཛད།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་གཅིག་ཀྱང་བཏགས་པར་བྱེད་ལ། དུ་མ་ཡང་བཏགས་པར་བྱེད་དོ། །” “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་གཅིག་ཀྱང་བཏགས་པར་མཛད་ལ། དུ་མ་ཡང་བཏགས་པར་མཛད་པ་ལགས་སམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་འགོག་པ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ངས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་བཏགས་པར་བྱེད་དོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟར་ངས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྩེ་མོ་གཅིག་ཀྱང་བཏགས་པར་བྱེད་ལ། དུ་མ་ཡང་བཏགས་པར་བྱེད་དོ། །” ๔๑๖. ‘‘สญฺญา นุ โข, ภนฺเต, ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, อุทาหุ ญาณํ ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา สญฺญา, อุทาหุ สญฺญา จ ญาณญฺจ อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘สญฺญา โข, โปฏฺฐปาท, ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, สญฺญุปฺปาทา จ ปน ญาณุปฺปาโท โหติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อิทปฺปจฺจยา กิร เม ญาณํ อุทปาที’ติ. อิมินา โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ – ยถา สญฺญา ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, สญฺญุปฺปาทา จ ปน ญาณุปฺปาโท โหตี’’ติ. ༤༡༦. བཙུན་པ། འདུ་ཤེས་ནི་ཐོག་མར་སྐྱེ་ཞིང་ཡེ་ཤེས་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་ཡེ་ཤེས་ནི་ཐོག་མར་སྐྱེ་ཞིང་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ལགས་སམ། ཡང་ན་འདུ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལགས་སམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདུ་ཤེས་ནི་ཐོག་མར་སྐྱེ་ཞིང་ཡེ་ཤེས་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་ལ། འདུ་ཤེས་སྐྱེས་པ་ལས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘རྐྱེན་འདི་ལས་བདག་ལ་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་སོ་’ ཞེས་སོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། རྣམ་གྲངས་འདིས་ནི་འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཐོག་མར་སྐྱེ་ཞིང་ཡེ་ཤེས་ཕྱིས་སྐྱེ་ལ། འདུ་ཤེས་སྐྱེས་པ་ལས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །” สญฺญาอตฺตกถา འདུ་ཤེས་དང་བདག་གི་གཏམ། ๔๑๗. ‘‘สญฺญา นุ โข, ภนฺเต, ปุริสสฺส อตฺตา, อุทาหุ อญฺญา สญฺญา อญฺโญ อตฺตา’’ติ? ‘‘กํ ปน ตฺวํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตานํ ปจฺเจสี’’ติ? ‘‘โอฬาริกํ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ รูปึ จาตุมหาภูติกํ กพฬีการาหารภกฺข’’นฺติ. ‘‘โอฬาริโก จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข. เอวํ สนฺตํ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท[Pg.173], ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, โอฬาริโก อตฺตา รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินา โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ. ༤༡༧. བཙུན་པ། འདུ་ཤེས་ནི་སྐྱེས་བུའི་བདག་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ལ་བདག་ནི་གཞན་ལགས་སམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ནི་གང་ཞིག་ཏུ་ཁས་ལེན།” “བཙུན་པ། བདག་གིས་ནི་གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བའི་རགས་པའི་བདག་ཅིག་བདག་ཏུ་ཁས་ལེན་ལགས་སོ། །” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ནི་གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བའི་རགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། བདག་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། བདག་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བའི་རགས་པའི་བདག་འདི་ནི་གནས་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། སྐྱེས་བུ་འདི་ལ་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། འདུ་ཤེས་གཞན་དག་ནི་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། བདག་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །” ๔๑๘. ‘‘มโนมยํ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริย’’นฺติ. ‘‘มโนมโย จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, เอวํ สนฺตมฺปิ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, มโนมโย อตฺตา สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินาปิ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ. ༤༡༨. “བཙུན་པ་ལགས། བདག་ནི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་དབང་པོ་མ་ཉམས་པ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཅིག་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་ཏོ།།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་དེ་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་དབང་པོ་མ་ཉམས་པ། ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟ་ནའང་ཁྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་འདི་ལས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་དབང་པོ་མ་ཉམས་པའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་དེ་ནི་གནས་བཞིན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་འདི་ལ་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་སྐྱེ་ཞིང་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་འགག་པར་འགྱུར་རོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། རྣམ་གྲངས་འདི་ལས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།།” ๔๑๙. ‘‘อรูปึ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ สญฺญามย’’นฺติ. ‘‘อรูปี จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส สญฺญามโย, เอวํ สนฺตมฺปิ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, อรูปี อตฺตา สญฺญามโย, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินาปิ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ. ༤༡༩. “བཙུན་པ་ལགས། བདག་ནི་གཟུགས་མེད་པ་འདུ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པའི་བདག་ཅིག་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་ཏོ།།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་དེ་གཟུགས་མེད་པ་འདུ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟ་ནའང་ཁྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་འདི་ལས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གཟུགས་མེད་པ་འདུ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པའི་བདག་དེ་ནི་གནས་བཞིན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་འདི་ལ་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་སྐྱེ་ཞིང་འདུ་ཤེས་གཞན་དག་འགག་པར་འགྱུར་རོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། རྣམ་གྲངས་འདི་ལས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།།” ๔๒๐. ‘‘สกฺกา ปเนตํ, ภนฺเต, มยา ญาตุํ – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตาติ วา’ติ? ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา, ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตาติ วา’’’ติ. ༤༢༠. “བཙུན་པ་ལགས། བདག་གིས་ ‘འདུ་ཤེས་ནི་སྐྱེས་བུའི་བདག་ཡིན་ནམ།’ ཡང་ན། ‘འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ཤེས་པར་ནུས་སམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཁྱོད་ལྟ་བུ་ལྟ་བ་གཞན་དང་ལྡན་པ། བཟོད་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ། འདོད་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ། སྦྱོར་བ་གཞན་ལ་བརྩོན་པ། སློབ་དཔོན་གཞན་བསྟེན་པ་ཞིག་གིས། ‘འདུ་ཤེས་ནི་སྐྱེས་བུའི་བདག་ཡིན་ནམ།’ ཡང་ན། ‘འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ཤེས་པར་ཤིན་ཏུ་དཀའོ།།” ‘‘สเจ [Pg.174] ตํ, ภนฺเต, มยา ทุชฺชานํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา, ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตา’ติ วา; ‘กึ ปน, ภนฺเต, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? อพฺยากตํ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, มยา – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. “བཙུན་པ་ལགས། གལ་ཏེ་བདག་ལྟ་བུ་ལྟ་བ་གཞན་དང་ལྡན་པ། བཟོད་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ། འདོད་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ། སྦྱོར་བ་གཞན་ལ་བརྩོན་པ། སློབ་དཔོན་གཞན་བསྟེན་པ་ཞིག་གིས། ‘འདུ་ཤེས་ནི་སྐྱེས་བུའི་བདག་ཡིན་ནམ།’ ཡང་ན། ‘འདུ་ཤེས་ནི་གཞན་ཞིག་དང་བདག་ནི་གཞན་ཞིག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ཤེས་པར་དཀའ་ན། བཙུན་པ་ལགས། འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ནམ། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ནི་བདག་གིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཏོ།།” ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อพฺยากตํ – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ. “བཙུན་པ་ལགས། འོ་ན་འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནམ། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ཡང་བདག་གིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཏོ།།” ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ‘อนฺตวา โลโก…เป… ‘อนนฺตวา โลโก … ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อพฺยากตํ – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ. “བཙུན་པ་ལགས། འོ་ན་འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ། །པེ། འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་ནམ། སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན་ནམ། སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ཡིན་ནམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་དམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད་དམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ། འདི་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ནི་གསོག་ཡིན།’ ཞེས་པ་འདི་ཡང་བདག་གིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཏོ།།” ‘‘กสฺมา ปเนตํ, ภนฺเต, ภควตา อพฺยากต’’นฺติ? ‘‘น เหตํ, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตํ น ธมฺมสํหิตํ นาทิพฺรหฺมจริยกํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ตสฺมา เอตํ มยา อพฺยากต’’นฺติ. “བཙུན་པ་ལགས། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་དག་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལགས།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་དག་ནི་དོན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་། ཆོས་དང་མི་ལྡན་ལ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཐོག་མ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱོ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་འདི་དག་ལུང་དུ་མ་བསན་ཏོ།།” ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ภควตา พฺยากต’’นฺติ? ‘‘อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากต’’นฺติ. “བཙུན་པ་ལགས། འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ལུང་བསྟན་པ་ལགས།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ།།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་ལུང་བསྟན་ཏོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ངོ།།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་ལུང་བསྟན་ཏོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ།།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་ལུང་བསྟན་ཏོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ།།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་ལུང་བསྟན་ཏོ།།” ‘‘กสฺมา ปเนตํ, ภนฺเต, ภควตา พฺยากต’’นฺติ? ‘‘เอตญฺหิ, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตํ, เอตํ ธมฺมสํหิตํ, เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ, เอตํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ; ตสฺมา เอตํ มยา พฺยากต’’นฺติ. ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. “བཙུན་པ་ལགས། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་དག་ལུང་བསྟན་པ་ལགས།” “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་དག་ནི་དོན་དང་ལྡན་ཞིང་། ཆོས་དང་ལྡན་ལ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱོ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་འདི་དག་ལུང་བསྟན་ཏོ།།” “བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།། བཙུན་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟ་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་མཁྱེན་ན་དེ་ལྟར་མཛོད་ཅིག།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་སྟན་ལས་བཞེངས་ཏེ་གཤེགས་སོ།། ๔๒๑. อถ [Pg.175] โข เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต โปฏฺฐปาทํ ปริพฺพาชกํ สมนฺตโต วาจา สนฺนิโตทเกน สญฺฌพฺภริมกํสุ – ‘‘เอวเมว ปนายํ ภวํ โปฏฺฐปาโท ยญฺญเทว สมโณ โคตโม ภาสติ, ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทติ – ‘เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ, สุคตา’ติ. น โข ปน มยํ กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ. ༤༢༡. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ་ལ་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་ཚིག་གི་ལྕག་གིས་བསྣུན་ཅིང་བརྙས་སྨོད་བྱས་ཏེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་ཅི་ཞིག་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་ལ། ‘བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།།’ ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་བསྟན་པའི་ངེས་པའི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་མེད་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད།’ ཞེས་པའམ། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད།’ ཞེས་པའམ། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད།’ ཞེས་པའམ། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། เอวํ วุตฺเต โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, โภ, น กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม ภูตํ ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปติ ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ. ภูตํ โข ปน ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปนฺตสฺส ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ, กถญฺหิ นาม มาทิโส วิญฺญู สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ? དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག། བདག་གིས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་བསྟན་པའི་ངེས་པའི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། །པེ། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འོན་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་ཡང་དག་པ་དང་། བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།། ཡང་དག་པ་དང་། བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མའི་ལེགས་པར་བཤད་པ་ལ། བདག་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞིག་གིས་ལེགས་བཤད་དུ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད།” จิตฺตหตฺถิสาริปุตฺตโปฏฺฐปาทวตฺถุ གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བའི་བུ་ཙིཏྟ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དའི་གཏམ་རྒྱུད། ๔๒๒. อถ โข ทฺวีหตีหสฺส อจฺจเยน จิตฺโต จ หตฺถิสาริปุตฺโต โปฏฺฐปาโท จ ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. โปฏฺฐปาโท ปน ปริพฺพาชโก ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตทา มํ, ภนฺเต, เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต สมนฺตโต วาจาสนฺนิโตทเกน สญฺฌพฺภริมกํสุ – ‘เอวเมว ปนายํ ภวํ โปฏฺฐปาโท ยญฺญเทว สมโณ [Pg.176] โคตโม ภาสติ, ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทติ – ‘เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ สุคตา’’ติ. น โข ปน มยํ กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อนฺตวา โลโก’’ติ วา, ‘‘อนนฺตวา โลโก’’ติ วา, ‘‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ วา, ‘‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ วา, ‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา’ติ. เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจํ – ‘อหมฺปิ โข, โภ, น กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา…เป… ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม ภูตํ ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปติ ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ. ภูตํ โข ปน ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปนฺตสฺส ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ, กถญฺหิ นาม มาทิโส วิญฺญู สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ? ༤༢༢. དེ་ནས་ཞག་གཉིས་སམ་གསུམ་འདས་པའི་འོག་ཏུ། གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བའི་བུ་ཙིཏྟ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ་གཉིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། ཉེ་བར་སོང་ནས་གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བའི་བུ་ཙིཏྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ།། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པར་མཛད་དོ།། དགྱེས་པར་འགྱུར་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ།། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “བཙུན་པ་ལགས། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་བདག་ལ་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་ཚིག་གི་ལྕག་གིས་བསྣུན་ཅིང་བརྙས་སྨོད་བྱས་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་ཅི་ཞིག་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་ལ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེ་ལྟ་ལགས་སོ།།” ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་བསྟན་པའི་ངེས་པའི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། “འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་མེད་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད།” ཞེས་པའམ། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད།” ཞེས་པའམ། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད།” ཞེས་པའམ། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།’ ཞེས་སྨྲས་སོ།། བཙུན་པ་ལགས། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བདག་གིས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། ‘ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག། བདག་གིས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་བསྟན་པའི་ངེས་པའི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། “འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན།” ཞེས་པའམ། །པེ། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འོན་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མས་ཡང་དག་པ་དང་། བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།། ཡང་དག་པ་དང་། བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མའི་ལེགས་པར་བཤད་པ་ལ། བདག་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞིག་གིས་ལེགས་བཤད་དུ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད།’ ཅེས་སྨྲས་སོ།།” ๔๒๓. ‘‘สพฺเพว โข เอเต, โปฏฺฐปาท, ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา; ตฺวํเยว เนสํ เอโก จกฺขุมา. เอกํสิกาปิ หิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา; อเนกํสิกาปิ หิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา. ༤༢༣. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལོང་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་མེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ། ཁྱོད་གཅིག་པུ་ནི་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། བདག་གིས་ངེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་ཅིང་བཅས་ལ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། བདག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།།” ‘‘กตเม จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? ‘สสฺสโต โลโก’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต; ‘อสสฺสโต โลโก’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต; ‘อนฺตวา โลโก’ติ โข โปฏฺฐปาท…เป… ‘อนนฺตวา โลโก’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ โข โปฏฺฐปาท… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ โข โปฏฺฐปาท… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘เนว [Pg.177] โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། བདག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཆོས་བསྟན་ཅིང་བཅས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། །པེ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་མེད་པ་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘སྲོག་ནི་གཞན་ལ་ལུས་ནི་གཞན་ཡིན།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མེད།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད།’ ཞེས་པའམ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།’ ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།།” ‘‘กสฺมา จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? น เหเต, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตา น ธมฺมสํหิตา น อาทิพฺรหฺมจริยกา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. ตสฺมา เต มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา’’. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཅིའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཆོས་དེ་དག་མ་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་ཤེ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་དག་ནི་དོན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་། ཆོས་དང་མི་ལྡན་ལ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཐོག་མ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱོ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཆོས་དེ་དག་མ་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།།” เอกํสิกธมฺโม ངེས་པའི་ཆོས། ๔๒๔. ‘‘กตเม จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. ༤༢༤. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་པ་དག་གང་ཞེ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།།» ‘‘กสฺมา จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? เอเต, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตา, เอเต ธมฺมสํหิตา, เอเต อาทิพฺรหฺมจริยกา เอเต นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. ตสฺมา เต มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཅིའི་ཕྱིར་ངས་ཆོས་དེ་དག་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་ཤེ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཆོས་འདི་དག་ནི་དོན་དང་ལྡན་པ། ཆོས་དང་ལྡན་པ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞིང་། འདི་དག་ནི་སྐྱོ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ཆོས་དེ་དག་ངེས་པའི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཅས་སོ།།» ๔๒๕. ‘‘สนฺติ, โปฏฺฐปาท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ༤༢༥. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་དག་ཡོད་དེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ངས་དེ་དག་གི་གན་དུ་སོང་སྟེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཁྱེད་ཅག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་བདེན་ནམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་འོན་ཏེ་བདེན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བཞིན་དུ་གནས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ [Pg.178] ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ – ‘‘อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཉིན་གཅིག་གམ། མཚན་གཅིག་གམ། ཉིན་ཕྱེད་དམ། མཚན་ཕྱེད་ཀྱི་རིང་ལ་བདག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་མངོན་པར་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་འདི་ནི་ལམ་མོ། འདི་ནི་སྒྲུབ་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ལམ་མོ་ཞེས་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา, ตาสํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ལྷ་གང་དག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་གིས། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཞུགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་དྲང་པོར་ཞུགས་སོ། །བདག་ཅག་ཀྱང་འདི་ལྟར་ཞུགས་པས་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ཐོས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཐོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་ལྟ་ལགས་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ།།» ๔๒๖. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี, ตํ อิจฺฉามิ ตํ กาเมมี’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วา, ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ, อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย. ༤༢༦. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། བདག་ནི་ཡུལ་འདིའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ཤིང་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། གཞན་དག་གིས་ཁྱོད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་གང་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ཤིང་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་སམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་གང་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ཤིང་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་དེའི་མིང་དང་རུས་གང་ཡིན། གཟུགས་རིང་པོའམ། ཐུང་ངུའམ། འབྲིང་པོའམ། ཤ་མདོག་ནག་པོའམ། སེར་སྐྱའམ། སྔོ་སངས་ཤིག་ཡིན། གྲོང་ངམ། གྲོང་རྡལ་ལམ། གྲོང་ཁྱེར་གང་ན་གནས་པ་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མ་མཐོང་བ་ཞིག་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ཤིང་དགའ་བར་འགྱུར་རམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེས་འོན་ཏེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་ལྟ་ལགས་ན་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ།།» ‘‘เอวเมว โข, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน [Pg.179] – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་གི་གན་དུ་ངས་སོང་སྟེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཁྱེད་ཅག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་བདེན་ནམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་འོན་ཏེ་བདེན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བཞིན་དུ་གནས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ – ‘‘อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཉིན་གཅིག་གམ། མཚན་གཅིག་གམ། ཉིན་ཕྱེད་དམ། མཚན་ཕྱེད་ཀྱི་རིང་ལ་བདག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་མངོན་པར་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་འདི་ནི་ལམ་མོ། འདི་ནི་སྒྲུབ་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ལམ་མོ་ཞེས་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา, ตาสํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’’’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ལྷ་གང་དག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་གིས། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཞུགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་དྲང་པོར་ཞུགས་སོ། །བདག་ཅག་ཀྱང་འདི་ལྟར་ཞུགས་པས་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ཐོས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཐོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་ལྟ་ལགས་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ།།» ๔๒๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส จาตุมหาปเถ นิสฺเสณึ กเรยฺย ปาสาทสฺส อาโรหณาย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสี’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย. ༤༢༧. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ལམ་གྱི་བཞི་མདོར་ཁང་བཟང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་པ་ལ། གཞན་དག་གིས་ཁྱོད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཁང་བཟང་གང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་པ་དེ། ཤར་ཕྱོགས་སམ། ལྷོ་ཕྱོགས་སམ། ནུབ་ཕྱོགས་སམ། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁང་བཟང་ཡིན། མཐོ་བའམ། དམའ་བའམ། འབྲིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མ་མཐོང་བའི་ཁང་བཟང་དེ་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་དམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེས་འོན་ཏེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་ལྟ་ལགས་ན་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ།།» ‘‘เอวเมว [Pg.180] โข, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གང་དག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་གི་གན་དུ་ངས་སོང་སྟེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཁྱེད་ཅག་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་ཞིང་འདི་འདྲ་བའི་ལྟ་བ་ཅན་ཏེ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་བདེན་ནམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་འོན་ཏེ་བདེན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བཞིན་དུ་གནས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཉིན་གཅིག་གམ། མཚན་གཅིག་གམ། ཉིན་ཕྱེད་དམ། མཚན་ཕྱེད་ཀྱི་རིང་ལ་བདག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་མངོན་པར་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་འདི་ནི་ལམ་མོ། འདི་ནི་སྒྲུབ་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ལམ་མོ་ཞེས་ཤེས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ ตาสํ เทวตานํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ- ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํ ปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘‘โน’’ติ วทนฺติ. «ངས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འོ་ན་ལྷ་གང་དག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་གིས། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་ཁྱེད་ཅག་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཞུགས་སོ། །ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག་དྲང་པོར་ཞུགས་སོ། །བདག་ཅག་ཀྱང་འདི་ལྟར་ཞུགས་པས་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ཐོས་སམ། དེ་སྐད་དྲིས་པ་ན་དེ་དག་གིས་མ་ཐོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།» ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. «པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་ལྟ་ལགས་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་རྩ་བ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ།།» ตโย อตฺตปฏิลาภา བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་གསུམ། ๔๒๘. ‘‘ตโย โข เม, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภา – โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ. กตโม จ, โปฏฺฐปาท, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ? รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข, อยํ โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ. กตโม มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ? รูปี มโนมโย สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, อยํ มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ. กตโม อรูโป อตฺตปฏิลาโภ? อรูปี สญฺญามโย, อยํ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ. ༤༢༨. པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་བསྟན་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་འདི་གསུམ་སྟེ། རགས་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པའོ།། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། རགས་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ་ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བ་ནི་རགས་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་པ་འདུ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། ๔๒๙. ‘‘โอฬาริกสฺสปิ [Pg.181] โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ – ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโรติ, น โข ปเนตํ, โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร. ༤༢༩. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་ནི་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏེ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཁྱོད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྲིད་དེ། ‘ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ཡང་། གནས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་གོ་’ སྙམ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟར་བལྟ་བར་མི་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ན། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། བདེ་བའི་གནས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །” ๔๓๐. ‘‘มโนมยสฺสปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – ‘สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโร’ติ, น โข ปเนตํ, โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร. ༤༣༠. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏེ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཁྱོད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྲིད་དེ། ‘ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ཡང་། གནས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་གོ་’ སྙམ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟར་བལྟ་བར་མི་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ན། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། བདེ་བའི་གནས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །” ๔๓๑. ‘‘อรูปสฺสปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – ‘สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโร’ติ, น โข ปเนตํ[Pg.182], โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร. ༤༣༡. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ངས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏེ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །པོ་ཊྛ་པཱ་ད། ཁྱོད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེ་སྲིད་དེ། ‘ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ཡང་། གནས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་གོ་’ སྙམ་ན། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་ལྟར་བལྟ་བར་མི་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་ན། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། བདེ་བའི་གནས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །” ๔๓๒. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. ༤༣༢. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་གཞན་དག་གིས་ང་ཚོ་ལ་འདི་སྐད་དུ་འདྲི་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་འདྲི་ན། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན། ང་ཚོས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ང་ཚོས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ།’ ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །” ๔๓๓. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ? เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. ༤༣༣. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་གཞན་དག་གིས་ང་ཚོ་ལ་འདི་སྐད་དུ་འདྲི་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་འདྲི་ན། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན། ང་ཚོས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ང་ཚོས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ།’ ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །” ๔๓๔. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา [Pg.183] เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. ༤༣༤. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། གལ་ཏེ་གཞན་དག་གིས་ང་ཚོ་ལ་འདི་སྐད་དུ་འདྲི་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་འདྲི་ན། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན། ང་ཚོས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ང་ཚོས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ།’ ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། གསུང་པ་དེ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “བཙུན་པ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། གསུང་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ๔๓๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส นิสฺเสณึ กเรยฺย ปาสาทสฺส อาโรหณาย ตสฺเสว ปาสาทสฺส เหฏฺฐา. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ, ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, ปาสาโท, ยสฺสาหํ อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรมิ, ตสฺเสว ปาสาทสฺส เหฏฺฐา’ติ. ༤༣༥. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཁང་བཟང་དེར་འཛེག་པའི་ཕྱིར། ཁང་བཟང་དེ་ཉིད་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྐས་འཛེག་ཅིག་བཟོ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་གཞན་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲས་ཏེ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཁང་བཟང་གང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛེག་བཟོ་བར་བྱེད་པ་ན། ཁང་བཟང་དེ་ཤར་ཕྱོགས་སམ། ལྷོ་ཕྱོགས་སམ། ནུབ་ཕྱོགས་སམ། བྱང་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་དང་། མཐོ་བའམ། དམའ་བའམ། འབྲིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། ཁོས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ངས་གང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛེག་བཟོ་བར་བྱེད་པའི་ཁང་བཟང་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཁང་བཟང་དེ་ཉིད་ཀྱི་འོག་ཏུ་བཟོ་བར་བྱེད་དོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། སྐྱེས་བུ་དེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “བཙུན་པ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། སྐྱེས་བུ་དེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ๔๓๖. ‘‘เอวเมว โข, โปฏฺฐปาท, ปเร เจ อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ…เป… กตโม ปน โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ…เป… กตโม ปน โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ [Pg.184] เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. ༤༣༦. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་གཞན་དག་གིས་ང་ཚོ་ལ་འདི་སྐད་དུ་འདྲི་བར་འགྱུར་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ། །བྱེ་བྲག་ཏུ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ། །བྱེ་བྲག་ཏུ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་འདྲི་ན། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན། ང་ཚོས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ང་ཚོས་གང་ཞིག་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ཡངས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ།’ ཞེས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. “པོ་ཊྛ་པཱ་ད། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། གསུང་པ་དེ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “བཙུན་པ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན། གསུང་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ๔๓๗. เอวํ วุตฺเต จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ; โอฬาริโก วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ; มโนมโย วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ; อรูโป วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหตี’’ติ. ༤༣༧. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་མཁན་གྱི་བུ་ཙིཏྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། དུས་གང་གི་ཚེ་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པའང་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཁོ་ནར་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ། དུས་གང་གི་ཚེ་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པའང་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཁོ་ནར་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ། དུས་གང་གི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པའང་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཁོ་ནར་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཉིད་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ‘‘ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; มโนมโย อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ๔๓๘. ‘‘สเจ ตํ, จิตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘อโหสิ ตฺวํ อตีตมทฺธานํ, น ตฺวํ นาโหสิ; ภวิสฺสสิ ตฺวํ อนาคตมทฺธานํ, น ตฺวํ น ภวิสฺสสิ; อตฺถิ ตฺวํ [Pg.185] เอตรหิ, น ตฺวํ นตฺถี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, จิตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ༤༣༨. ཙིཏྟ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་གཞན་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། “ཁྱོད་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་མྱོང་ངམ། ཁྱོད་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ། ཁྱོད་མི་འོངས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ད་ལྟར་ཡོད་དམ། ཁྱོད་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་ན། ཙིཏྟ། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱེད། ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘อโหสิ ตฺวํ อตีตมทฺธานํ, น ตฺวํ น อโหสิ; ภวิสฺสสิ ตฺวํ อนาคตมทฺธานํ, น ตฺวํ น ภวิสฺสสิ; อตฺถิ ตฺวํ เอตรหิ, น ตฺวํ นตฺถี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘อโหสาหํ อตีตมทฺธานํ, นาหํ น อโหสึ; ภวิสฺสามหํ อนาคตมทฺธานํ, นาหํ น ภวิสฺสามิ; อตฺถาหํ เอตรหิ, นาหํ นตฺถี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ. བཙུན་པ། གལ་ཏེ་ང་ལ་གཞན་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། “ཁྱོད་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་མྱོང་ངམ། ཁྱོད་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ། ཁྱོད་མི་འོངས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ད་ལྟར་ཡོད་དམ། ཁྱོད་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་ན། བཙུན་པ། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན་ངས་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བགྱི་སྟེ། “ང་ནི་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་མྱོང་ལ། ང་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན། ང་ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། ང་མི་འོངས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན། ང་ནི་ད་ལྟར་ཡོད་ལ། ང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་བགྱིའོ།། བཙུན་པ། དེ་ལྟར་དྲིས་ན་ངས་འདི་ལྟར་ལན་གདབ་པར་བགྱིའོ།། ‘‘สเจ ปน ตํ, จิตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘โย เต อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน? โย เต ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน? โย เต เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, จิตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ཙིཏྟ། གལ་ཏེ་ཡང་ཁྱོད་ལ་འདི་སྐད་དུ། “ཁྱོད་ཀྱི་འདས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ཀྱི་ད་ལྟར་གྱི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་ན། ཙིཏྟ། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བྱེད། ‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘โย เต อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เต ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เต เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘โย เม อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ อโหสิ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เม ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ ภวิสฺสติ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เม เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ. བཙུན་པ། གལ་ཏེ་ཡང་ང་ལ་འདི་སྐད་དུ། “ཁྱོད་ཀྱི་འདས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་ཀྱི་ད་ལྟར་གྱི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་ཡིན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་ན། བཙུན་པ། དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན་ངས་འདི་སྐད་དུ་ལན་གདབ་པར་བགྱི་སྟེ། “ངའི་འདས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དུས་དེར་ངའི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ལགས་སོ།། ངའི་མ་འོངས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་གང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་དུས་དེར་ངའི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་འགྱུར་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་ད་ལྟར་བ་ནི་གསོག་ལགས་སོ།། ངའི་ད་ལྟར་གྱི་བདག་ཐོབ་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟ་ངའི་བདག་ཐོབ་པ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་གསོག་དང་མ་འོངས་པ་ནི་གསོག་ལགས་སོ།།” ཞེས་བགྱིའོ།། བཙུན་པ། དེ་ལྟར་དྲིས་ན་ངས་འདི་ལྟར་ལན་གདབ་པར་བགྱིའོ།། ๔๓๙. ‘‘เอวเมว [Pg.186] โข, จิตฺต, ยสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ. โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ༤༣༩. ཙིཏྟ། དེ་བཞིན་དུ་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ๔๔๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, จิตฺต, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ. ยสฺมึ สมเย ขีรํ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทธีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น นวนีตนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปิมณฺโฑติ สงฺขํ คจฺฉติ; ขีรํ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ สมเย ทธิ โหติ…เป… นวนีตํ โหติ… สปฺปิ โหติ… สปฺปิมณฺโฑ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย ขีรนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น ทธีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น นวนีตนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปีติ สงฺขํ คจฺฉติ; สปฺปิมณฺโฑ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. เอวเมว โข, จิตฺต, ยสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. อิมา โข จิตฺต, โลกสมญฺญา โลกนิรุตฺติโย โลกโวหารา โลกปญฺญตฺติโย, ยาหิ ตถาคโต โวหรติ อปรามส’’นฺติ. ༤༤༠. ཙིཏྟ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། བ་ལས་འོ་མ། འོ་མ་ལས་ཞོ། ཞོ་ལས་མར། མར་ལས་མར་གསར། མར་གསར་ལས་མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་འབྱུང་ངོ།། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་འོ་མ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། ཞོ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། མར་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ། མར་གསར་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ། མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་འོ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཞོ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། མར་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། མར་གསར་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། འོ་མ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། ཞོ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ། མར་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ། མར་གསར་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། དུས་དེར་མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ཙིཏྟ། དེ་བཞིན་དུ་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། །པེ། ཙིཏྟ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་དུས་དེར། རགས་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུའང་མི་འགྲོ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། ཙིཏྟ། འདི་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྡ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མངོན་པར་མ་ཞེན་པར་ཐ་སྙད་མཛད་དོ།། ๔๔๑. เอวํ วุตฺเต, โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ༤༤༡. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་པོ་ཊྛ་པཱ་དས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “བཙུན་པ་ཡིད་དུ་འོང་ངོ་།། བཙུན་པ་ཡིད་དུ་འོང་ངོ་།། བཙུན་པ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། མུན་ཁྲོད་དུ་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་ཏེ་མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་ཏོ།། བཙུན་པ། བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐའི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ།” จิตฺตหตฺถิสาริปุตฺตอุปสมฺปทา གླང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་བུ་ཙིཏྟ་ཉེ་བར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ། ๔๔๒. จิตฺโต [Pg.187] ปน หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต; อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ༤༤༢. གླང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་བུ་ཙིཏྟས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “བཙུན་པ་ཡིད་དུ་འོང་ངོ་།། བཙུན་པ་ཡིད་དུ་འོང་ངོ་།། བཙུན་པ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའམ། མུན་ཁྲོད་དུ་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་ཏེ་མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་ཏོ།། བཙུན་པ། བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ།། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། ཉེ་བར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་འཚལ།” ๔๔๓. อลตฺถ โข จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต น จิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ – อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ. ༤༤༣. གླང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་བུ་ཙིཏྟས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་ཅིང་། ཉེ་བར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའང་ཐོབ་བོ།། ཉེ་བར་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གླང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་བུ་ཙིཏྟ་ནི་གཅིག་པུར་དབེན་པར་གནས་ཤིང་། བག་ཡོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ། བདག་ཉིད་བཏང་སྟེ་གནས་པ་ན། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར། རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དོན་གང་གི་ཕྱིར་དུ། བླ་ན་མེད་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཐར་ཐུག་པ་དེ་ཉིད་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་སོ།། “སྐྱེ་བ་ཟད་དོ།། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དོ།། བྱ་བ་བྱས་སོ།། འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མེད་དོ།།” ཞེས་མངོན་པར་ཤེས་སོ།། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གླང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་བུ་ཙིཏྟ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།། โปฏฺฐปาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ. པོ་ཊྛ་པཱ་དའི་མདོ་སྟེ་དགུ་པ་རྫོགས་སོ།། ๑๐. สุภสุตฺตํ ༡༠. སུ་བྷའི་མདོ། สุภมาณววตฺถุ ཁྱེའུ་སུ་བྷའི་གཏམ་རྒྱུད། ๔๔๔. เอวํ [Pg.188] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม อจิรปรินิพฺพุเต ภควติ. เตน โข ปน สมเยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ เกนจิเทว กรณีเยน. ༤༤༤. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ན་ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷ་ནི་བྱ་བ་ཞིག་གི་ཕྱིར་མཉན་ཡོད་ན་གནས་སོ།། ๔๔๕. อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต อญฺญตรํ มาณวกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, มาณวก, เยน สมโณ อานนฺโท เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. ༤༤༥. དེ་ནས་ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷས་ཁྱེའུ་གཞན་ཞིག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཁྱེའུ་ཚུར་ཤོག ཁྱོད་དགེ་སྦྱོང་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ན་བ་དེར་སོང་ལ། ཕྱིན་ནས་ངའི་ཚིག་གིས་དགེ་སྦྱོང་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ནད་ཉུང་ངམ། གདུང་བ་ཉུང་ངམ། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ནམ། བདེ་བར་བཞུགས་སམ་ཞེས་དྲིས་ཤིག ‘ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ནད་ཉུང་ངམ། གདུང་བ་ཉུང་ངམ། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ནམ། བདེ་བར་བཞུགས་སམ་ཞེས་འདྲིའོ།།’ ཞེས་སྨྲས་ཤིག འདི་སྐད་དུའང་སྨྲས་ཤིག ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་ཐུགས་བརྩེ་བའི་སྒོ་ནས་ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་བྱོན་པར་གསོལ།’” ๔๔๖. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส มาณวโก สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส มาณวโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. ༤༤༦. “ཤིན་ཏུ་ལེགས་སོ།།” ཞེས་ཁྱེའུ་དེས་ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷ་ལ་ཁས་བླངས་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ན་བ་དེར་སོང་སྟེ། ཕྱིན་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པར་མཛད་དོ།། དགྱེས་པ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ།། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་ཁྱེའུ་དེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། “ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ནད་ཉུང་ངམ། གདུང་བ་ཉུང་ངམ། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ནམ། བདེ་བར་བཞུགས་སམ་ཞེས་འདྲི་ཞིང་། འདི་སྐད་དུའང་གསོལ་ཏེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་ཐུགས་བརྩེ་བའི་སྒོ་ནས་ཏོ་དེཡྻའི་བུ་ཁྱེའུ་སུ་བྷའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་བྱོན་པར་གསོལ།’” ๔๔๗. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘‘อกาโล โข, มาณวก. อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา. อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยาม กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายา’’ติ. ༤༤༧. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ཁྱེའུ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ཁྱེའུ་ད་ལྟ་ནི་དུས་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་རིང་ངས་སྨན་ཅུང་ཟད་ཅིག་འཐུངས་ཡོད། སང་ཉིན་དུས་དང་སྐབས་ལ་བལྟས་ནས་འོང་བར་འགྱུར་རོ།།” ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส มาณวโก อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ[Pg.189]; อุปสงฺกมิตฺวา สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ เอตทโวจ, ‘‘อโวจุมฺหา โข มยํ โภโต วจเนน ตํ ภวนฺตํ อานนฺทํ – ‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ, เอวญฺจ วเทติ – ‘‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โภ, สมโณ อานนฺโท มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาณวก. อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา. อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยาม กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายา’ติ. เอตฺตาวตาปิ โข, โภ, กตเมว เอตํ, ยโต โข โส ภวํ อานนฺโท โอกาสมกาสิ สฺวาตนายปิ อุปสงฺกมนายา’’ติ. “ཤེས་ལགས་སོ། །ཀྭ་ཡེ་” ཞེས་ཁྱེའུ་དེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོའི་ཚིག་ལ་ཁས་བླངས་ཏེ། སྟན་ལས་ལངས་ནས་ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“བདག་ཅག་གིས་ཤེས་ལྡན་ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་གིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །‘ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སྙུང་མེད་པ་དང་། ཉེ་ཞྭ་མེད་པ་དང་། སྐུ་ལུས་ཡང་བ་དང་། སྐུ་སྟོབས་དང་། བདེ་བར་བཞུགས་པ་འདྲི་ཞིང་། འདི་སྐད་ཀྱང་གསོལ་ཏེ། གལ་ཏེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ཐུགས་རྗེས་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་བྱོན་ན་ལེགས་སོ།’ ཞེས་གསོལ་བ་ན། ཀྭ་ཡེ་ཤེས་ལྡན། དགེ་སྦྱོང་ཀུན་དགའ་བོས་བདག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །‘ཁྱེའུ་དེང་ནི་དུས་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་རིང་ངས་སྨན་ཅུང་ཟད་ཅིག་འཐུངས་ཡོད། སང་ཉིན་དུས་དང་སྐབས་ལ་བལྟས་ནས་འོང་བར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀྭ་ཡེ་ཤེས་ལྡན། འདི་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་དོན་དེ་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་སང་ཉིན་བྱོན་པའི་གོ་སྐབས་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ๔๔๘. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เจตเกน ภิกฺขุนา ปจฺฉาสมเณน เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. ༤༤༨. དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་མཚན་མོ་དེ་འདས་ནས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས་དགེ་སློང་ཙེ་ཏ་ཀ་ཕྱི་བཞིན་འབྲང་བའི་དགེ་སྦྱོང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། ། อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ภวญฺหิ อานนฺโท ตสฺส โภโต โคตมสฺส ทีฆรตฺตํ อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. ภวเมตํ อานนฺโท ชาเนยฺย, เยสํ โส ภวํ โคตโม ธมฺมานํ วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. กตเมสานํ โข, โภ อานนฺท, ธมฺมานํ โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ; กตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ? དེ་ནས་ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །ཉེ་བར་སོང་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱ་བའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགའ་བར་བྱ་བ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ཟིན་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་ཁྱེའུ་བཟང་པོ་ཏོ་དེ་ཡའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེའི་ཉེ་གནས་དང་། དྲུང་ན་གནས་པ་དང་། ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡུན་རིང་པོར་མཛད་པ་ལགས་པས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་ཆོས་གང་དག་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། ཆོས་གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་པ་དེ་དག་མཁྱེན་པར་འགྱུར་རོ། །ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་ཆོས་གང་དག་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། ཆོས་གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་པ་ལགས།” ๔๔๙. ‘‘ติณฺณํ โข, มาณว, ขนฺธานํ โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ; เอตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. กตเมสํ ติณฺณํ? อริยสฺส สีลกฺขนฺธสฺส, อริยสฺส สมาธิกฺขนฺธสฺส, อริยสฺส ปญฺญากฺขนฺธสฺส. อิเมสํ โข, มาณว, ติณฺณํ ขนฺธานํ โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ; เอตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ. ༤༤༩. “ཁྱེའུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་། འདི་དག་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་དོ། །གསུམ་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཁྱེའུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་ཕུང་པོ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་། འདི་དག་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་དོ། །” สีลกฺขนฺโธ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ། ๔๕๐. ‘‘กตโม [Pg.190] ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สีลกฺขนฺโธ, ยสฺส โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ? ༤༥༠. “ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་ཆོས་གང་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་པའི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་གང་ལགས།” ‘‘อิธ, มาณว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รโชปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อนุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน, ปริสุทฺธาชีโว, สีลสมฺปนฺโน, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, สนฺตุฏฺโฐ. “ཁྱེའུ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། དེས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་འདི་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པས་རང་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དེ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། མཐར་དགེ་བ། དོན་དང་བཅས་པ། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ། མ་ཚང་བ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་དེ་ཁྱིམ་བདག་གམ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའམ། རིགས་གཞན་གང་ཡང་རུང་བར་སྐྱེས་པ་ཞིག་གིས་ཐོས་སོ། །དེས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དད་པ་ཐོབ་པ་དེ་དང་ལྡན་པས་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། ‘ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ནི་དོག་ཅིང་རྡུལ་གྱི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་བླ་གབ་མེད་པའི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདི་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་གཅིག་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དུང་ཕྱིས་པ་ལྟ་བུ་སྤྱད་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ། ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་རེ་ཞིག་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་སོ། །དེ་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ནོར་གྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ངུའམ། ཡང་ན་ནོར་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་སྤངས་ཏེ། ཉེ་དུའི་འཁོར་ཆུང་ངུའམ། ཡང་ན་ཉེ་དུའི་འཁོར་ཆེན་པོ་སྤངས་ནས། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ། ཆོས་གོས་བགོས་ནས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །དེ་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་མོ་རྣམས་ལའང་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པ་དང་། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དགེ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆོག་ཤེས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །” ๔๕๑. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี [Pg.191] วิหรติ; อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. (ยถา ๑๙๔ ยาว ๒๑๐ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). ༤༥༡. “ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱེའུ། འདི་ལ་དགེ་སློང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ཏེ། དབྱུག་པ་བཞག་པ། མཚོན་ཆ་བཞག་པ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ། །ཁྱེའུ། དགེ་སློང་གང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ཏེ། དབྱུག་པ་བཞག་པ། མཚོན་ཆ་བཞག་པ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པར་གནས་པ་འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །(འདི་ནས་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།)” ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ, สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ…เป… โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. “ཡང་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་མཆོད་པ་དང་། དམ་བཅའ་བའི་ཆོ་ག །འབྱུང་པོའི་རིག་པ། ས་འོག་གི་རིག་པ། མ་ནིང་ཕོ་རུ་བསྒྱུར་བ། ཕོ་མ་ནིང་དུ་བསྒྱུར་བ། ས་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པ། ཁང་ས་གཏན་ལ་འབེབས་པ། ཁ་བཤལ་བ། ཁྲུས་བྱེད་པ། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ། སྐྱུག་སྨན་གཏོང་བ། བཤལ་སྨན་གཏོང་བ། སྟོད་བཤལ་གཏོང་བ། སྨད་བཤལ་གཏོང་བ། མགོ་བཤལ་གཏོང་བ། རྣ་སྣུམ་བཟོ་བ། མིག་སྨན་གཏོང་བ། སྣ་སྨན་གཏོང་བ། མིག་སྨན་རྣོ་པོ་དང་བསིལ་པོ་བཟོ་བ། མིག་ནད་གསོ་བ། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ། བྱིས་པའི་ནད་གསོ་བ། རྩ་བའི་སྨན་སྦྱོར་བ། སྨན་གྱི་སྦྱོར་བ་འགྲོལ་བ་སོགས་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་དང་ལྡན་པའི་བྱོལ་སོང་གི་རིག་པ་འདི་ལྟ་བུས་འཚོ་བ་འཛིན་པ་ལས། དགེ་སློང་འདི་ལྟ་བུའི་བྱོལ་སོང་གི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱེའུ། དགེ་སློང་གང་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་དད་པས་བྱིན་པའི་ཟས་རྣམས་ཟོས་ནས། ལྷ་མཆོད་པ་དང་། དམ་བཅའ་བའི་ཆོ་ག །...པེ... སྨན་གྱི་སྦྱོར་བ་འགྲོལ་བ་སོགས་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་དང་ལྡན་པའི་བྱོལ་སོང་གི་རིག་པ་འདི་ལྟ་བུས་འཚོ་བ་འཛིན་པ་ལས། དགེ་སློང་འདི་ལྟ་བུའི་བྱོལ་སོང་གི་རིག་པ་དང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་པ་འདི་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །” ๔๕๒. ‘‘ส โข โส, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ, มาณว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. ༤༥༢. “ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། །ཁྱེའུ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་རིགས་སྤྱི་བོ་ནས་དབང་བསྐུར་བ། དགྲ་བོ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པ་ཞིག་གིས་དགྲ་བོའི་ཕྱོགས་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་གང་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དང་ལྡན་པས་ནང་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ནི་དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །” ๔๕๓. ‘‘อยํ โข โส, มาณว, อริโย สีลกฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ. ༤༥༣. “ཁྱེའུ། འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་། གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་པའི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ལ་ད་དུང་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཡོད་དོ། །” ‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย สีลกฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ, อานนฺท, อริยํ สีลกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น [Pg.192] สมนุปสฺสามิ. เอวํ ปริปุณฺณญฺจ, โภ อานนฺท, อริยํ สีลกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญ สมณพฺราหฺมณา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา อสฺสุ – ‘อลเมตฺตาวตา, กตเมตฺตาวตา, อนุปฺปตฺโต โน สามญฺญตฺโถ, นตฺถิ โน กิญฺจิ อุตฺตริกรณีย’นฺติ. อถ จ ปน ภวํ อานนฺโท เอวมาห – ‘อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’’นฺติ. “ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལགས་ཀྱི་མ་རྫོགས་པ་མ་ལགས་སོ། །བདག་གིས་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་ལ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མི་མཐོང་ངོ་། །ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། གལ་ཏེ་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གིས་རང་ཉིད་ལ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐོང་ན། དེ་དག་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ཡིད་ཚིམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘འདི་ཙམ་གྱིས་ཆོག་གོ །འདི་ཙམ་གྱིས་བྱས་སོ། །བདག་ཅག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །བདག་ཅག་ལ་འདི་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཅིའང་མེད་དོ།’ ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ནའང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་འདི་སྐད་དུ། ‘འོན་ཀྱང་འདི་ལ་ད་དུང་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཡོད་དོ།’ ཞེས་གསུངས་སོ། །” สมาธิกฺขนฺโธ ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ། ๔๕๔. ‘‘กตโม ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ, ยสฺส โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ? ༤༥༤. “ཀྭ་ཡེ་ཀུན་དགའ་བོ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་ཆོས་གང་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། གནས་པར་མཛད་པའི་འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་གང་ལགས།” ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ. “ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ཇི་ལྟར་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱེའུ། འདི་ལ་དགེ་སློང་གིས་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ནས་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་མིག་གི་དབང་པོ་མ་བསྡམས་པར་གནས་ན་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། དེ་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་ཅིང་། མིག་གི་དབང་པོ་སྲུང་ལ། མིག་གི་དབང་པོ་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ། །རྣ་བས་སྒྲ་ཐོས་ནས། ...པེ... སྣས་དྲི་ཚོར་ནས། ལྕེས་རོ་མྱངས་ནས། ལུས་ཀྱིས་རེག་བྱ་རེག་ནས། ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་ཤེས་ནས་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་མ་བསྡམས་པར་གནས་ན་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། དེ་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་ཅིང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྲུང་ལ། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་འཕགས་པའི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་པས་ནང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྱེའུ། དགེ་སློང་ནི་དེ་ལྟར་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན་ནོ། །” ๔๕๕. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน [Pg.193] สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ. ༤༥༥. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། འདི་ལ་དགེ་སློང་ནི་མངོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བལྟ་བ་དང་གཟིགས་པའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། ཆོས་གོས་གསུམ་དང་ལྷུང་བཟེད་འཆང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བཟའ་བ་དང་། བཏུང་བ་དང་། མྱང་བ་དང་། བཅའ་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བཤང་གཅི་འདོར་བའི་བྱ་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། འགྲོ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་དང་། སད་པ་དང་། སྨྲ་བ་དང་། ཅང་མི་སྨྲ་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།” ๔๕๖. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ; เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ. ༤༥༦. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། ཇི་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། འདི་ལ་དགེ་སློང་ནི་ལུས་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་གོས་དང་། ལྟོ་བ་སྐྱོབ་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན། ཁོང་གང་དང་གང་དུ་གཤེགས་ཀྱང་། ཉེར་སྤྱད་ཐམས་ཅད་བཟུང་ནས་གཤེགས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། འདབ་ཆགས་བྱ་ནི་གང་དང་གང་དུ་འཕུར་ཡང་རང་གི་གཤོག་པའི་ཁུར་ཁོ་ན་དང་བཅས་ཏེ་འཕུར་བ་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ནི་ལུས་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་གོས་དང་། ལྟོ་བ་སྐྱོབ་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན། ཁོང་གང་དང་གང་དུ་གཤེགས་ཀྱང་། བཟུང་ནས་གཤེགས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་སློང་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།” ๔๕๗. ‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา, อุชุํ กายํ ปณิธาย, ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ༤༥༧. “དགེ་སློང་དེ་ནི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་འདི་དང་ལྡན་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཆོག་ཤེས་པ་འདི་དང་ལྡན་པས། དབེན་པའི་གནས་མལ་ཏེ། དགོན་པ་དང་། ཤིང་དྲུང་དང་། རི་བོ་དང་། གྲོག་རོང་དང་། རི་ཕུག་དང་། དུར་ཁྲོད་དང་། ནགས་ཁྲོད་དང་། བླ་གབ་མེད་པའི་ས་ཕྱོགས་དང་། ཕུང་གསེབ་ལྟ་བུ་བསྟེན་ཏོ།། ཁོང་ཟས་ཟོས་ནས་བསོད་སྙོམས་ལས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་ལུས་དྲང་པོར་བསྲངས་ཏེ། མངོན་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་ནས་འདུག་གོ།” ๔๕๘. ‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. ༤༥༨. “ཁོང་ནི་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྣབ་སེམས་སྤངས་ཏེ། བརྣབ་སེམས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་ཤིང་། བརྣབ་སེམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། གནོད་སེམས་དང་ཀུན་ནས་མནར་སེམས སྤངས་ཏེ། གནོད་སེམས་མེད་པའི་སེམས་དང་ལྡན་ཞིང་། སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་ལ་ཕན་སེམས་དང་ལྡན་པར་གནས་ལ། གནོད་སེམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་སྤངས་ཏེ། རྨུགས་གཉིད་དང་བྲལ་ཞིང་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་ལ། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པར་གནས་ཤིང་། རྨུགས་གཉིད་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་སྤངས་ཏེ། མ་རྒོད་པར་གནས་ཤིང་། ནང་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སེམས་དང་ལྡན་ལ། རྒོད་འགྱོད་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། ཐེ་ཚོམ་སྤངས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་མེད་པར་གནས་ལ། ཐེ་ཚོམ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ།།” ๔๕๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชยฺย. ตสฺส เต กมฺมนฺตา สมิชฺเฌยฺยุํ. โส ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ ตานิ จ พฺยนฺตึ กเรยฺย, สิยา จสฺส อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณาย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชสึ[Pg.194]. ตสฺส เม เต กมฺมนฺตา สมิชฺฌึสุ. โสหํ ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ ตานิ จ พฺยนฺตึ อกาสึ, อตฺถิ จ เม อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณายา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༤༥༩. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་བུ་ལོན་བླངས་ཏེ་ལས་ཀ་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ལ། ཁོའི་ལས་ཀ་དེ་དག་ལེགས་པར་གྲུབ་པར་གྱུར་ཏེ། ཁོས་སྔོན་གྱི་བུ་ལོན་གྱི་རྩ་བ་རྣམས་སྤྲད་ཟིན་ནས། ཆུང་མ་དང་བུ་ཚ་གསོ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་འཕེལ་བར་གྱུར་ཏོ།། ཁོའི་བསམ་པ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་གིས་སྔོན་ཆད་བུ་ལོན་བླངས་ནས་ལས་ཀ་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་པ་ལ། བདག་གི་ལས་ཀ་དེ་དག་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ། བདག་གིས་སྔོན་གྱི་བུ་ལོན་གྱི་རྩ་བ་རྣམས་སྤྲད་ཟིན་ཅིང་། ད་ལྟ་བདག་ལ་ཆུང་མ་དང་བུ་ཚ་གསོ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཡང་ཡོད་དོ་’སྙམ་དུ་བསམ་མོ།། ཁོ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อาพาธิโก อสฺส ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจสฺส นจฺฉาเทยฺย, น จสฺส กาเย พลมตฺตา. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา อาพาธา มุจฺเจยฺย, ภตฺตญฺจสฺส ฉาเทยฺย, สิยา จสฺส กาเย พลมตฺตา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อาพาธิโก อโหสึ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน, ภตฺตญฺจ เม นจฺฉาเทสิ, น จ เม อาสิ กาเย พลมตฺตา. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา อาพาธา มุตฺโต ภตฺตญฺจ เม ฉาเทติ, อตฺถิ จ เม กาเย พลมตฺตา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༤༦༠. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ནད་ཀྱིས་བཏབ་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཚབས་ཆེན་གཅོང་ནད་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ཁོས་ཟས་ཟོས་ཀྱང་མི་འཇུ་ཞིང་ལུས་ལ་སྟོབས་ཤུགས་མེད་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་དུས་ཕྱིས་ནད་དེ་ལས་ཐར་བར་གྱུར་ཏེ། ཟས་ཀྱང་ལེགས་པར་འཇུ་ཞིང་ལུས་ལ་སྟོབས་ཤུགས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོའི་བསམ་པ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་ནི་སྔོན་ཆད་ནད་ཀྱིས་བཏབ་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཚབས་ཆེན་གཅོང་ནད་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ཟས་ཀྱང་མི་འཇུ་ཞིང་ལུས་ལ་སྟོབས་ཤུགས་མེད་པར་གྱུར་པ་ལ། ད་ལྟ་བདག་ནི་ནད་དེ་ལས་ཐར་ཞིང་ཟས་ཀྱང་འཇུ་ལ། ལུས་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་ཡོད་དོ་’སྙམ་དུ་བསམ་མོ།། ཁོ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส พนฺธนาคาเร พทฺโธ อสฺส. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา พนฺธนาคารา มุจฺเจยฺย โสตฺถินา อพฺภเยน, น จสฺส กิญฺจิ โภคานํ วโย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ พนฺธนาคาเร พทฺโธ อโหสึ. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา พนฺธนาคารา มุตฺโต โสตฺถินา อพฺภเยน, นตฺถิ จ เม กิญฺจิ โภคานํ วโย’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༤༦༡. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་བཙོན་རར་བཅུག་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་དུས་ཕྱིས་བཙོན་ར་དེ་ལས་བདེ་འཇགས་དང་འཇིགས་པ་མེད་པར་ཐར་ཞིང་། ཁོའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉམས་ཆག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ།། ཁོའི་བསམ་པ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་ནི་སྔོན་ཆད་བཙོན་རར་བཅུག་པར་གྱུར་པ་ལ། ད་ལྟ་བདག་ནི་བཙོན་ར་དེ་ལས་བདེ་འཇགས་དང་འཇིགས་པ་མེད་པར་ཐར་ཞིང་། བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉམས་ཆག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་’སྙམ་དུ་བསམ་མོ།། ཁོ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส ทาโส อสฺส อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา ทาสพฺยา มุจฺเจยฺย, อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ ทาโส อโหสึ อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา ทาสพฺยา มุตฺโต อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༤༦༢. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་བྲན་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རང་དབང་མེད་ཅིང་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ལ། རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་སར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་དུས་ཕྱིས་བྲན་གྱི་གནས་བབ་དེ་ལས་ཐར་ཏེ། རང་དབང་ཅན་དང་། གཞན་དབང་མ་ཡིན་པ། རང་མགོ་ཐོན་པའི་མི་རང་དབང་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་སར་འགྲོ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོའི་བསམ་པ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་ནི་སྔོན་ཆད་བྲན་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རང་དབང་མེད་ཅིང་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ལ། རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་སར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ལ། ད་ལྟ་བདག་ནི་བྲན་གྱི་གནས་བབ་དེ་ལས་ཐར་ཏེ། རང་དབང་ཅན་དང་། གཞན་དབང་མ་ཡིན་པ། རང་མགོ་ཐོན་པའི་མི་རང་དབང་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་སར་འགྲོ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ་’སྙམ་དུ་བསམ་མོ།། ཁོ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โส อปเรน สมเยน ตํ กนฺตารํ นิตฺถเรยฺย, โสตฺถินา คามนฺตํ อนุปาปุเณยฺย เขมํ อปฺปฏิภยํ. ตสฺส เอวมสฺส [Pg.195] – ‘อหํ โข ปุพฺเพ สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึ ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โสมฺหิ เอตรหิ กนฺตารํ นิตฺถิณฺโณ, โสตฺถินา คามนฺตํ อนุปฺปตฺโต เขมํ อปฺปฏิภย’นฺติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ. ༤༦༣. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས། བཟའ་བཏུང་དཀོན་ཞིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཆེན་གྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་དུས་ཕྱིས་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཆེན་དེ་ལས་བརྒལ་ཏེ། བདེ་འཇགས་དང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་བདེ་བར་སླེབས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོའི་བསམ་པ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་ནི་སྔོན་ཆད་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་བཞིན་དུ། བཟའ་བཏུང་དཀོན་ཞིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཆེན་གྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ལ། ད་ལྟ་བདག་ནི་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཆེན་དེ་ལས་བརྒལ་ཏེ། བདེ་འཇགས་དང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་བདེ་བར་སླེབས་སོ་’སྙམ་དུ་བསམ་མོ།། ཁོ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་དགའ་བ་ཐོབ་ཅིང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๔. ‘‘เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ ยถา อิณํ ยถา โรคํ ยถา พนฺธนาคารํ ยถา ทาสพฺยํ ยถา กนฺตารทฺธานมคฺคํ, เอวํ อิเม ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ. ༤༦༤. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་རང་ཉིད་ལ་མ་སྤངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི། བུ་ལོན་ལྟ་བུ་དང་། ནད་ལྟ་བུ་དང་། བཙོན་ར་ལྟ་བུ་དང་། བྲན་གཡོག་ལྟ་བུ་དང་། མྱ་ངམ་གྱི་ལམ་ལྟ་བུར་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།།” ๔๖๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ยถา อาณณฺยํ ยถา อาโรคฺยํ ยถา พนฺธนาโมกฺขํ ยถา ภุชิสฺสํ ยถา เขมนฺตภูมึ. เอวเมว ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ. ༤༦༥. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། བུ་ལོན་མེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ནད་མེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། བཙོན་ར་ལས་ཐར་བ་ལྟ་བུ་དང་། རང་དབང་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་དང་། བདེ་འཇགས་ཀྱི་ས་གཞི་ལྟ་བུ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་རང་ཉིད་ལ་སྤངས་ཟིན་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།།” ๔๖๖. ‘‘ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. ༤༦༦. “རང་ཉིད་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྤངས་ཟིན་པར་མཐོང་བ་ན། དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། དགའ་བ་སྐྱེས་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། ཡིད་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ།། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།། བདེ་བ་མྱོང་བ་ལ་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ།།” ๔๖๗. ‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༤༦༧. “ཁོང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པར། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ལ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ།། ཁོང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเทยฺย. สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรณี. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส [Pg.196] วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། ཁྲུས་མཁན་མཁས་པ་འམ་ཁྲུས་མཁན་གྱི་སློབ་མ་ཞིག་གིས། ལི་སྣོད་དུ་ཁྲུས་ཕྱེ་བཏབ་ནས་ཆུ་ཡང་ཡང་གཏོར་ཏེ་རིལ་བུར་བཟོས་པ་ན། ཁྲུས་ཕྱེའི་རིལ་བུ་དེ་ནི་གཤེར་བག་གིས་ཟིན་ཅིང་། གཤེར་བག་གིས་ཁྱབ་ལ། ཕྱི་ནང་ཐམས་ཅད་གཤེར་བག་གིས་ཁྱབ་ཀྱང་ཆུ་ཐིགས་འཛག་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། གང་ཡང་དགེ་སློང་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པར། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ལ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཁོང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། འདི་ནི་ཁོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ།།” ๔๖๘. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༤༦༨. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས། ནང་གི་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དེ། རྟོག་པ་མེད་པ་དཔྱོད་པ་མེད་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ།། ཁོང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ อนุปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དཔེར་ན། ཆུ་མིག་གི་ཆུས་གང་བའི་མཚོ་ཟབ་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད་ཅིང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད། ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད། བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆུ་འབབ་པའི་སྒོ་མེད་ལ། ཆར་པས་ཀྱང་དུས་དུས་སུ་ཆར་རྒྱུན་ལེགས་པར་མ་ཕབ་ཀྱང་། མཚོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་འོག་ནས་ཆུ་གྲང་མོའི་རྒྱུན་བརྡོལ་ཏེ། མཚོ་དེ་ཉིད་ཆུ་གྲང་མོས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། མཚོ་དེ་མཐའ་དག་ལ་ཆུ་གྲང་མོས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས། །ལ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། གང་ཡང་དགེ་སློང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས། །ལ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ན། ཁོང་གིས་ལུས་འདི་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་གང་བར་བྱེད། ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ཁོའི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། འདི་ནི་ཁོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ།།” ๔๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ༤༦༩. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གཞན་ཡང་། དགེ་སློང་ནི་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པར་བྱེད་ལ། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་ལ་‘བཏང་སྙོམས་ལྡན་ཞིང་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བར་གནས་པའོ་’ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།། དེས་ལུས་འདི་ཉིད་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གང་ཡང་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสีนิ, ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา [Pg.197] สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དཔེར་ན། ཨུཏྤལ་གྱི་མཚོ་འམ། པདྨའི་མཚོ་འམ། པདྨ་དཀར་པོའི་མཚོ་ལས། ཨུཏྤལ་ལམ་པདྨའམ་པདྨ་དཀར་པོ་ཁ་ཅིག་ཆུ་ནང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་ཆུ་ནང་དུ་འཕེལ་ལ། ཆུའི་སྟེང་དུ་མ་ཐོན་པར་ཆུ་ནང་དུ་བྱིང་བཞིན་དུ་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྩེ་མོ་ནས་རྩ་བའི་བར་དུ་ཆུ་བསིལ་མོས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པ། ཡོངས་སུ་བརླན་པ། ཡོངས་སུ་གང་བ། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱས་པས། ཨུཏྤལ་ལམ་པདྨའམ་པདྨ་དཀར་པོ་དེ་དག་གི་ཆ་ཤས་ཐམས་ཅད་ལ་ཆུ་བསིལ་མོས་མ་ཁྱབ་པའི་གནས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་...པེ་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གང་ཡང་དགེ་སློང་དགའ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་...པེ་... བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།། དེས་ལུས་འདི་ཉིད་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་བརླན་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གང་ཡང་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་མ་ཁྱབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། འདི་ཡང་དེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆོས་སོ།།” ๔๗๐. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. ༤༧༠. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གཞན་ཡང་། དགེ་སློང་ནི་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔ་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།། དེས་ལུས་འདི་ཉིད་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་གསལ་བས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་འདུག་པར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གང་ཡང་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་གསལ་བས་མ་ཁྱབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་གོས་དཀར་པོས་མགོ་བོ་དང་བཅས་པ་གཡོགས་ཏེ་འདུག་པ་ན། དེའི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གང་ཡང་གོས་དཀར་པོས་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་...པེ་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གང་ཡང་དགེ་སློང་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔ་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།། དེས་ལུས་འདི་ཉིད་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་གསལ་བས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་འདུག་པར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གང་ཡང་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་གསལ་བས་མ་ཁྱབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། འདི་ཡང་དེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆོས་སོ།།” ๔๗๑. ‘‘อยํ โข โส, มาณว, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ. ༤༧༡. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་མཛད་ཅིང་། གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛུད་པ་དང་། འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་འགོད་པར་མཛད་དོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ལ་ད་དུང་དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཡོད་དོ།།ཞེས་གསུངས་སོ།།” ‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ อานนฺท, อริยํ สมาธิกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น สมนุปสฺสามิ. เอวํ ปริปุณฺณญฺจ, โภ อานนฺท, อริยํ สมาธิกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญ สมณพฺราหฺมณา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา อสฺสุ – ‘อลเมตฺตาวตา, กตเมตฺตาวตา, อนุปฺปตฺโต โน สามญฺญตฺโถ, นตฺถิ โน กิญฺจิ อุตฺตริกรณีย’นฺติ. อถ จ ปน ภวํ อานนฺโท เอวมาห – ‘อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’’นฺติ. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་ངོ་མཚར་ཏོ།། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་།། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞིག་སྟེ། མ་རྫོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ནི། ཆོས་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གི་ནང་དུ་ངས་མ་མཐོང་ངོ་།། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་ཆོས་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གིས་རང་ཉིད་ལ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་མཐོང་ན། དེ་དག་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་ཚིམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘འདི་ཙམ་གྱིས་ཆོག་གོ། འདི་ཙམ་གྱིས་བྱས་སོ།། ངེད་ཅག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་ཐོབ་བོ།། ངེད་ཅག་ལ་དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་’ཞེས་སེམས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོས་ནི་‘འདི་ལ་ད་དུང་དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བ་ཡོད་དོ་’ཞེས་གསུངས་སོ།།” ปญฺญากฺขนฺโธ “ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ།” ๔๗๒. ‘‘กตโม [Pg.198] ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ, ยสฺส โภ ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ? ༤༧༢. “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཀུན་དགའ་བོ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་མཛད་ཅིང་། གང་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛུད་པ་དང་། འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་འགོད་པར་མཛད་པ་ལགས་སམ།” ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. “དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ‘ངའི་ལུས་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ། ཟན་དང་སྐྱོ་མས་འཕེལ་བར་བྱས་པ། མི་རྟག་པ་ བྱུག་པ་དང་བསྐུ་མཉེ་བྱ་དགོས་པ། ཞིག་པ་དང་འཐོར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ། ངའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་འབྲེལ་བའོ་’ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทน-วิทฺธํสนธมฺโม. อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ…เป… เอตฺถ ปฏิพทฺธนฺติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དཔེར་ན། བཻཌཱུརྱའི་ནོར་བུ་བཟང་པོ་ རིགས་གཙང་བ། ཟུར་བརྒྱད་པ། ལེགས་པར་བྱས་པ། དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་ལ་སྐུད་པ་སྔོན་པོའམ། སེར་པོའམ། དམར་པོའམ། དཀར་པོའམ། སྐྱ་བོ་ཞིག་བརྒྱུས་ཡོད་པ་ལ། མིག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་དེ་ལག་ཏུ་བླངས་ནས་འདི་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་སྟེ། ‘བཻཌཱུརྱའི་ནོར་བུ་འདི་ནི་བཟང་པོ་ རིགས་གཙང་བ། ཟུར་བརྒྱད་པ། ལེགས་པར་བྱས་པ། དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ལ་སྐུད་པ་སྔོན་པོའམ། སེར་པོའམ། དམར་པོའམ། དཀར་པོའམ། སྐྱ་བོ་འདི་བརྒྱུས་འདུག་གོ་’ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ‘ངའི་ལུས་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ། ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ། ཟན་དང་སྐྱོ་མས་འཕེལ་བར་བྱས་པ། མི་རྟག་པ་ བྱུག་པ་དང་བསྐུ་མཉེ་བྱ་དགོས་པ། ཞིག་པ་དང་འཐོར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ། ངའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདི་ལ་འབྲེལ་བའོ་’ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གང་ཡང་དགེ་སློང་གིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་...པེ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ།...པེ་... འདི་ལ་འབྲེལ་བའོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་སོ།།” ๔๗๓. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. ༤༧༣. “དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་ལུས་འདི་ལས་གཟུགས་ཅན་ ཡིད་ལས་བྱུང་བ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཚང་བ། དབང་པོ་མ་ཉམས་པའི་ལུས་གཞན་ཞིག་སྤྲུལ་ལོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.199], มาณว, ปุริโส มุญฺชมฺหา อีสิกํ ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ มุญฺโช อยํ อีสิกา; อญฺโญ มุญฺโช อญฺญา อีสิกา; มุญฺชมฺหา ตฺเวว อีสิกา ปวาฬฺหา’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ปุริโส อสึ โกสิยา ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อสิ, อยํ โกสิ; อญฺโญ อสิ, อญฺญา โกสิ; โกสิยา ตฺเวว อสิ ปวาฬฺโห’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อหิ, อยํ กรณฺโฑ; อญฺโญ อหิ, อญฺโญ กรณฺโฑ; กรณฺฑา ตฺเวว อหิ อุพฺภโต’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป…. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་མུཉྫའི་རྩྭ་ལས་སྙིང་པོ་ཕྱུང་ན། དེའི་བསམ་པ་ལ་‘འདི་ནི་མུཉྫའི་རྩྭ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྙིང་པོ་ཡིན། མུཉྫའི་རྩྭ་ནི་གཞན་ལ། སྙིང་པོ་ནི་གཞན་ནོ།། མུཉྫའི་རྩྭ་ལས་སྙིང་པོ་ཕྱུང་ངོ་’སྙམ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཡང་ན་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཤུབས་ལས་རལ་གྲི་ཕྱུང་ན། དེའི་བསམ་པ་ལ་‘འདི་ནི་རལ་གྲི་ཡིན་ལ། འདི་ནི་ཤུབས་ཡིན། རལ་གྲི་ནི་གཞན་ལ། ཤུབས་ནི་གཞན་ནོ།། ཤུབས་ལས་རལ་གྲི་ཕྱུང་ངོ་’སྙམ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཡང་ན་དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སྒྲོམ་ལས་སྦྲུལ་ཕྱུང་ན། དེའི་བསམ་པ་ལ་‘འདི་ནི་སྦྲུལ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྒྲོམ་ཡིན། སྦྲུལ་ནི་གཞན་ལ། སྒྲོམ་ནི་གཞན་ནོ།། སྒྲོམ་ལས་སྦྲུལ་ཕྱུང་ངོ་’སྙམ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་...པེ་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གང་ཡང་དགེ་སློང་གིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་བའི་ཕིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།།...པེ་... འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་སོ།།” ๔๗๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. ༤༧༤. “དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར། མངོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་། རྩིག་པའི་ཕ་རོལ་དང་། ར་བའི་ཕ་རོལ་དང་། རིའི་ཕ་རོལ་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ལ་བཞིན་དུ་འགྲོའོ།། ས་ལ་ཡང་ཆུ་ལ་བཞིན་དུ་སྟེང་དུ་འཐོན་པ་དང་ནུབ་པར་བྱེད་དོ།། ཆུ་ལ་ཡང་ས་ལ་བཞིན་དུ་མ་བརྡོལ་བར་འགྲོའོ།། ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་བྱ་འཕུར་བ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འགྲོའོ།། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་འདི་ལྟར་མཐུ་ཆེ་བ་འདི་དག་ལ་ཡང་ལག་པས་འཛིན་ཅིང་བྱུག་པར་བྱེད་དོ།། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ།།” ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ทกฺโข กุมฺภกาโร วา กุมฺภการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตาย มตฺติกาย ยญฺญเทว ภาชนวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ทกฺโข ทนฺตกาโร วา ทนฺตการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ ทนฺตสฺมึ ยญฺญเทว ทนฺตวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ทกฺโข สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ สุวณฺณสฺมึ ยญฺญเทว สุวณฺณวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ [Pg.200] …เป… ยมฺปิ มาณว ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ …เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. “བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དཔེར་ན། རྫ་མཁན་མཁས་པའམ། རྫ་མཁན་གྱི་སློབ་མ་མཁས་པས་འདམ་བག་ལེགས་པར་བརྫིས་པ་ལས། སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཡང་ན་དཔེར་ན། བ་སོའི་མཁན་པོ་མཁས་པའམ། བ་སོའི་མཁན་པོའི་སློབ་མ་མཁས་པས་བ་སོ་ལེགས་པར་བྱས་པ་ལས། བ་སོའི་བཟོ་དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཡང་ན་དཔེར་ན། གསེར་མགར་མཁས་པའམ། གསེར་མགར་གྱི་སློབ་མ་མཁས་པས་གསེར་ལེགས་པར་བཏུལ་བ་ལས། གསེར་གྱི་རྒྱན་གྱི་བྱེ་བྲག་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་དང་དེ་བྱེད་ཅིང་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་...པེ་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གང་ཡང་དགེ་སློང་གིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ དག་པ་ ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ ལས་སུ་རུང་བ་ གནས་པ་ མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་གཏོད་དོ།། དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར།...པེ་... ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ།། འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་སོ།།” ๔๗๕. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส สุเณยฺย เภริสทฺทมฺปิ มุทิงฺคสทฺทมฺปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺทมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เภริสทฺโท อิติปิ มุทิงฺคสทฺโท อิติปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺโท อิติ’ปิ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป…. ยมฺปิ มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. ༤༧༥. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་རྣ་བ་ལས་འདས་པས་ལྷ་དང་མི་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བར་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཐོས་པར་བྱེད་དོ། །བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། མི་ཞིག་ལམ་རིང་པོར་ཞུགས་པ་ན། དེས་རྔ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་དང་། རྫ་རྔའི་སྒྲ་དང་། དུང་དང་། རྔ་གཤང་དང་། མཁར་རྔའི་སྒྲ་རྣམས་ཐོས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། 'འདི་ནི་རྔ་ཆེན་པོའི་སྒྲའོ། །འདི་ནི་རྫ་རྔའི་སྒྲའོ། །འདི་ནི་དུང་དང་རྔ་གཤང་དང་མཁར་རྔའི་སྒྲའོ། །' ཞེས་སྙམ་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་རྣ་བ་ལས་འདས་པས་ལྷ་དང་མི་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བར་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཐོས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ๔๗๖. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, ‘สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วิมุตฺตํ [Pg.201] วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. ༤༧༦. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། བསྡུས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'བསྡུས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'ཆེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། བླ་མ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'བླ་མ་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད། རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ། ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สกณิกํ วา สกณิกนฺติ ชาเนยฺย, อกณิกํ วา อกณิกนฺติ ชาเนยฺย. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปุรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ…เป… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། བུད་མེད་དམ་སྐྱེས་པ་གཞོན་ནུ་ལང་ཚོ་ལ་བབས་པ་རྒྱན་ལ་དགའ་བ་ཞིག་གིས། མེ་ལོང་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་འམ་ཡང་ན་ཆུ་སྣོད་དྭངས་ཤིང་གསལ་བ་ཞིག་གི་ནང་དུ་རང་གི་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བརྟག་པ་ན། རྨེ་བ་དང་བཅས་པ་ལ་ 'རྨེ་བ་དང་བཅས་པའོ' ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། རྨེ་བ་མེད་པ་ལ་ 'རྨེ་བ་མེད་པའོ' ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནས། ... རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ 'རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ๔๗๗. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต; โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ༤༧༧. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉི་ཤུ་དང་། སྐྱེ་བ་སུམ་ཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞི་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་དང་། སྐྱེ་བ་bརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་དང་། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། འཇིག་ཆགས་ཀྱི་བསྐལ་པ་དུ་མ་དག་ལ། 'ང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་འདི་ལྟ་བུའི་མིང་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་རུས་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཁ་དོག་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཟས་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཚེའི་མཐའ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེར་ཡང་ང་འདི་ལྟ་བུའི་མིང་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་རུས་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཁ་དོག་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཟས་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་བདེ་སྡུག་མྱོང་བ་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཚེའི་མཐའ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ། །' ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། ། ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย; ตมฺหาปิ คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย; โส ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข สกมฺหา คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺร เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ. โส ตมฺหาปิ คามา อมุํ คามํ คจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ. โสมฺหิ ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคโต’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ [Pg.202] สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། མི་ཞིག་རང་གི་གྲོང་ནས་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་ལ། གྲོང་དེ་ནས་ཀྱང་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་ཞིང་། དེ་ནས་གྲོང་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་རང་གི་གྲོང་ཉིད་དུ་ལོག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། 'བདག་ནི་རང་གི་གྲོང་ནས་གྲོང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་ལ། དེར་འདི་ལྟར་ལངས་ཏེ་བསྡད། འདི་ལྟར་འདུག འདི་ལྟར་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བསྡད། གྲོང་དེ་ནས་ཀྱང་གྲོང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་ལ། དེར་ཡང་འདི་ལྟར་ལངས་ཏེ་བསྡད། འདི་ལྟར་འདུག འདི་ལྟར་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བསྡད། དེ་ནས་བདག་ནི་གྲོང་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་རང་གི་གྲོང་ཉིད་དུ་ལོག་གོ' ཞེས་སྙམ་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ནས། ... དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ๔๗๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ༤༧༨. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་མིག་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། ངན་པ་དང་བཟང་པོ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་ཏེ། 'ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་གོ །དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་དང་། ལོག་པར་ལྟུང་བ་དང་། མི་བདེ་བ་དང་། དམྱལ་བར་སྐྱེས་སོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཤ་སྟག་གོ །དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ' ཞེས་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་མིག་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། ངན་པ་དང་བཟང་པོ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་སོ། ། ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, มชฺเฌสิงฺฆาฏเก ปาสาโท, ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ฐิโต ปสฺเสยฺย มนุสฺเส เคหํ ปวิสนฺเตปิ นิกฺขมนฺเตปิ รถิกายปิ วีถึ สญฺจรนฺเต มชฺเฌสิงฺฆาฏเก นิสินฺเนปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เอเต มนุสฺสา เคหํ ปวิสนฺติ, เอเต นิกฺขมนฺติ, เอเต รถิกาย วีถึ สญฺจรนฺติ, เอเต มชฺเฌสิงฺฆาฏเก นิสินฺนา’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་ཁང་བཟང་ཞིག་ཡོད་ལ། དེར་མིག་དང་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་ལངས་ཏེ་བསྡད་པས། མི་རྣམས་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་པ་དང་། ཁྱིམ་ནས་འཐོན་པ་དང་། ལམ་ཆེན་པོར་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་དང་། ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་འདུག་པ་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། 'མི་འདི་དག་ནི་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་གོ །འདི་དག་ནི་འཐོན་ནོ། །འདི་དག་ནི་ལམ་ཆེན་པོར་འགྲོ་འོང་བྱེད་དོ། །འདི་དག་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་འདུག་གོ' ཞེས་སྙམ་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མིའི་མིག་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། ངན་པ་དང་བཟང་པོ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་ལོག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་མཐོང་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་ཤེས་སོ། །འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ๔๗๙. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย [Pg.203] จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ; อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. ༤༧༩. དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཤིན་ཏུ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལས་སུ་རུང་བ་གནས་པ་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ 'འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ངོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་དག་ནི་ཟག་པའོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་ངོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པའོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད། 'འདི་ནི་ཟག་པ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ན། དེའི་སེམས་འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། སྲིད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ན་ 'རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ' ཞེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། 'སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ། །བྱ་བ་བྱས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མེད་དོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ། ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย สิปฺปิกสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกถลมฺปิ มจฺฉคุมฺพมฺปิ จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺริเม สิปฺปิกสมฺพุกาปิ สกฺขรกถลาปิ มจฺฉคุมฺพาปิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปี’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย. བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། རིའི་གཤོངས་སུ་ཆུ་མཚོ་དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེར་མིག་དང་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་འགྲམ་དུ་ལངས་ཏེ་བསྡད་པས། ཉ་ཕྱིས་དང་དུང་དང་། གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ་དང་། ཉ་ཚོགས་རྣམས་འགྲོ་བ་དང་གནས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། 'ཆུ་མཚོ་འདི་ནི་དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ་རྙོག་པ་མེད་དོ། །དེར་ཉ་ཕྱིས་དང་དུང་དང་། གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ་དང་། ཉ་ཚོགས་འདི་དག་ནི་འགྲོ་ཞིང་གནས་སོ' ཞེས་སྙམ་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་... བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་... མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ 'འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནས། ... 'ཟག་པ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་མོ' ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ན། དེའི་སེམས་འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། སྲིད་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ན་ 'རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ' ཞེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། 'སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ། །བྱ་བ་བྱས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མེད་དོ' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡང་དེའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ๔๘๐. ‘‘อยํ โข, โส มาณว, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. นตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ. ༤༨༠. “བྲམ་ཟེའི་བུ་དེ་ལྟར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་མཛད་ཅིང་། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་དག་ཡང་དག་པར་འཛུད་པ་དང་། འཇུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་འགོད་པར་མཛད་པའི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ལས་ལྷག་པའི་བྱ་བ་ནི་ཅིའང་མེད་དོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ อานนฺท, อริยํ ปญฺญากฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น สมนุปสฺสามิ. นตฺถิ [Pg.204] เจเวตฺถ อุตฺตริกรณียํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ อานนฺท, อภิกฺกนฺตํ, โภ อานนฺท! เสยฺยถาปิ, โภ อานนฺท, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา อานนฺเทน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ อานนฺท, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ อานนฺโท ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. “ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་གྱི། མ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གི་ནང་ན། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་བདག་གིས་མ་མཐོང་ངོ་། །འདི་ལས་ལྷག་པའི་བྱ་བ་ནི་ཅིའང་མེད་དོ། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། ཡིད་དུ་འོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། ཡིད་དུ་འོང་ངོ་། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་ཞིག་གྱེན་དུ་བསླངས་པ་འམ། གཡོགས་པ་ཞིག་ཁ་ཕྱེ་བ་འམ། ལམ་ནོར་བ་ཞིག་ལ་ལམ་བསྟན་པ་འམ། མུན་ཁྲོད་དུ་མར་མེ་བཏེགས་ཏེ་‘མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །’ཞེས་བྱ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །ཀྱེ་ཀུན་དགའ་བོ། བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ།”ཞེས་ཞུས་སོ། ། สุภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ. བྲམ་ཟེའི་བུ་ལྷག་པའི་མདོ་རྫོགས་སོ། །བཅུ་པའོ། ། ๑๑. เกวฏฺฏสุตฺตํ ༡༡. ཀེ་བཊྚའི་མདོ། เกวฏฺฏคหปติปุตฺตวตฺถุ ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚའི་གཏམ་རྒྱུད། ๔๘๑. เอวํ [Pg.205] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา, อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ; เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา เกวฏฺฏํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข อหํ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสมิ – เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, คิหีนํ โอทาตวสนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรถา’’ติ. ༤༨༡. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནཱ་ལནྡཱའི་པ་ཝཱ་རི་ཀའི་ཨམྲའི་ཚལ་ན་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ནི་འབྱོར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ་དང་། མི་ཚོགས་ཆེ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་དད་པ་ལགས་སོ། །བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྟོན་པར་མཛད་དུ་གསོལ། དེ་ལྟར་ན་ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་ཡང་དད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསོལ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“ཀེ་བཊྚ། ངས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་འདི་ལྟར་ཆོས་མི་སྟོན་ཏེ། ‘དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཅག་ཚུར་ཤོག་ལ། ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་གྱོན་པ་རྣམས་ལ་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྟོན་ཅིག །’ཅེས་སོ། །” ๔๘๒. ทุติยมฺปิ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ธํเสมิ; อปิ จ, เอวํ วทามิ – ‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ; เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา เกวฏฺฏํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข อหํ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสมิ – เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, คิหีนํ โอทาตวสนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรถา’’’ติ. ༤༨༢. ལན་གཉིས་སུ་ཡང་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གནོད་པར་བགྱིད་པ་མ་ལགས་མོད། འོན་ཀྱང་བདག་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏེ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ནི་འབྱོར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ་དང་། མི་ཚོགས་ཆེ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་དད་པ་ལགས་སོ། །བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྟོན་པར་མཛད་དུ་གསོལ། དེ་ལྟར་ན་ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་ཡང་དད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསོལ་བ་དང་། ལན་གཉིས་སུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“ཀེ་བཊྚ། ངས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་འདི་ལྟར་ཆོས་མི་སྟོན་ཏེ། ‘དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཅག་ཚུར་ཤོག་ལ། ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་གྱོན་པ་རྣམས་ལ་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྟོན་ཅིག །’ཅེས་སོ། །” ตติยมฺปิ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ธํเสมิ; อปิ จ, เอวํ วทามิ – ‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ. เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’ติ. ལན་གསུམ་དུ་ཡང་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གནོད་པར་བགྱིད་པ་མ་ལགས་མོད། འོན་ཀྱང་བདག་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏེ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ནི་འབྱོར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ་དང་། མི་ཚོགས་ཆེ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་དད་པ་ལགས་སོ། །བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྟོན་པར་མཛད་དུ་གསོལ། དེ་ལྟར་ན་ནཱ་ལནྡཱ་འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་པར་ཡང་དད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། อิทฺธิปาฏิหาริยํ རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ། ๔๘๓. ‘‘ตีณิ [Pg.206] โข อิมานิ, เกวฏฺฏ, ปาฏิหาริยานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. ༤༨༣. “ཀེ་བཊྚ། ཆོ་འཕྲུལ་འདི་གསུམ་ནི་ངས་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་གང་ཞེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ལོ། ། ๔๘๔. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. ༤༨༤. “ཀེ་བཊྚ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་གང་ཞེ་ན། ཀེ་བཊྚ། འདི་ན་དགེ་སློང་གིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་ལ། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། །སྣང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། རྩིག་པ་དང་། ར་བ་དང་། རི་ལ་མ་ཐོགས་པར་མཁའ་ལ་བཞིན་དུ་འགྲོའོ། །ས་ལ་ཡང་ཆུ་ལ་བཞིན་དུ་བྱིང་བ་དང་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ། །ཆུ་ལ་ཡང་ས་ལ་བཞིན་དུ་མ་བརྡོལ་བར་འགྲོའོ། །མཁའ་ལ་ཡང་བྱ་འཕུར་བ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འགྲོའོ། །ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་འདི་ལྟར་མཐུ་ཆེ་བ་དག་ལ་ཡང་ལག་པས་འཛིན་ཅིང་བྱུག་པར་བྱེད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ། ། ‘‘ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมานํ คจฺฉนฺตํ เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรนฺตํ เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉนฺตํ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมนฺตํ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสนฺตํ ปริมชฺชนฺตํ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺตํ. “དེ་ནས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དགེ་སློང་དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མཐོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་བ་དང་། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་བ་དང་། སྣང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། རྩིག་པ་དང་། ར་བ་དང་། རི་ལ་མ་ཐོགས་པར་མཁའ་ལ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ས་ལ་ཡང་ཆུ་ལ་བཞིན་དུ་བྱིང་བ་དང་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། ཆུ་ལ་ཡང་ས་ལ་བཞིན་དུ་མ་བརྡོལ་བར་འགྲོ་བ་དང་། མཁའ་ལ་ཡང་བྱ་འཕུར་བ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འགྲོ་བ་དང་། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་འདི་ལྟར་མཐུ་ཆེ་བ་དག་ལ་ཡང་ལག་པས་འཛིན་ཅིང་བྱུག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་པ་མཐོང་ངོ་། ། ‘‘ตเมนํ โส สทฺโธ ปสนฺโน อญฺญตรสฺส อสฺสทฺธสฺส อปฺปสนฺนสฺส อาโรเจติ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, สมณสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อมาหํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺต’นฺติ. “དེ་ནས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ཞིག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘ཀྱེ་གྲོགས་པོ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ། རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །དགེ་སྦྱོང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་དང་མཐུ་ཆེ་བའོ། །བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་ཉིད་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མཐོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་བ་དང་། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་བ་དང་། ⋯པེ⋯ ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་པ་མཐོང་ངོ་། །’ཞེས་སྨྲའོ། ། ‘‘ตเมนํ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺย – ‘อตฺถิ โข, โภ, คนฺธารี นาม วิชฺชา. ตาย โส ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตตี’ติ. “དེ་ནས་མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘ཀྱེ་གྲོགས་པོ། གནྡྷཱ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་ཤིག་ཡོད་དོ། །དགེ་སློང་དེས་རིག་སྔགས་དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་ལ། མང་པོར་གྱུར་ནས་ཀྱང་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། །⋯པེ⋯ ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ། །’ཞེས་སྨྲའོ། ། ‘‘ตํ [Pg.207] กึ มญฺญสิ, เกวฏฺฏ, อปิ นุ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺยา’’ติ? ‘‘วเทยฺย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิมํ โข อหํ, เกวฏฺฏ, อิทฺธิปาฏิหาริเย อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน อิทฺธิปาฏิหาริเยน อฏฺฏียามิ หรายามิ ชิคุจฺฉามิ’’. “ཀེ་བཊྚ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ།” “བཙུན་པ། སྨྲ་བར་འགྱུར་ལགས་སོ། །” “ཀེ་བཊྚ། ངས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ལ་ཉེས་དམིགས་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་བས་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་། ངོ་ཚ་ཞིང་། སྨོད་པར་བྱེད་དོ། །” อาเทสนาปาฏิหาริยํ ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ། ๔๘๕. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสติ, เจตสิกมฺปิ อาทิสติ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสติ, วิจาริตมฺปิ อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. ༤༨༥. “ཀེ་བཊྚ། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གང་ཞེ་ན། ཀེ་བཊྚ། འདི་ན་དགེ་སློང་གིས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། རྟོག་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། དཔྱོད་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད་དེ། ‘ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །’ཞེས་སོ། ། ‘‘ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสนฺตํ, เจตสิกมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิจาริตมฺปิ อาทิสนฺตํ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. ตเมนํ โส สทฺโธ ปสนฺโน อญฺญตรสฺส อสฺสทฺธสฺส อปฺปสนฺนสฺส อาโรเจติ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, สมณสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อมาหํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสนฺตํ, เจตสิกมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิจาริตมฺปิ อาทิสนฺตํ – ‘‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’’’นฺติ. “དེ་ནས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དགེ་སློང་དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། རྟོག་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། དཔྱོད་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་མཐོང་སྟེ། ‘ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །’ཞེས་སོ། །དེ་ནས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ཞིག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘ཀྱེ་གྲོགས་པོ། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ། རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །དགེ་སྦྱོང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་དང་མཐུ་ཆེ་བའོ། །བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་ཉིད་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། རྟོག་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། དཔྱོད་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་མཐོང་སྟེ། “ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །”ཞེས་སོ། །’ཞེས་སྨྲའོ། ། ‘‘ตเมนํ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺย – ‘อตฺถิ โข, โภ, มณิกา นาม วิชฺชา; ตาย โส ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสติ, เจตสิกมฺปิ อาทิสติ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสติ, วิจาริตมฺปิ อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’’’นฺติ. “དེ་ནས་མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། ‘ཀྱེ་གྲོགས་པོ། མ་ཎི་ཀཱ་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་ཤིག་ཡོད་དོ། །དགེ་སློང་དེས་རིག་སྔགས་དེས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་དག་གི་སེམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། རྟོག་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད། དཔྱོད་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད་དེ། “ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ནི་འདི་ལྟར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །”ཞེས་སོ། །’ཞེས་སྨྲའོ། ། ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, เกวฏฺฏ, อปิ นุ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺยา’’ติ? ‘‘วเทยฺย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิมํ โข อหํ, เกวฏฺฏ, อาเทสนาปาฏิหาริเย อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน อาเทสนาปาฏิหาริเยน อฏฺฏียามิ หรายามิ ชิคุจฺฉามิ’’. “ཀེ་བཊྚ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། མ་དད་ཅིང་མ་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེས་དད་ཅིང་དང་བའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ།” “བཙུན་པ། སྨྲ་བར་འགྱུར་ལགས་སོ། །” “ཀེ་བཊྚ། ངས་ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ལ་ཉེས་དམིགས་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་བས་ན། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་། ངོ་ཚ་ཞིང་། སྨོད་པར་བྱེད་དོ། །” อนุสาสนีปาฏิหาริยํ རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ། ๔๘๖. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ, เอวํ มนสิกโรถ, มา [Pg.208] เอวํ มนสากตฺถ, อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. ༤༨༦. “ཀེ་བཊྚ། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གང་ཞེ་ན། ཀེ་བཊྚ། འདི་ན་དགེ་སློང་གིས་འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ལྟར་རྟོག་ཅིག །འདི་ལྟར་མ་རྟོག་ཅིག །འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱོས་ཤིག །འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་མ་བྱེད་ཅིག །འདི་སྤོངས་ཤིག །འདི་ལ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག །’ཅེས་སོ། །ཀེ་བཊྚ། འདི་ནི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། ། ‘‘ปุน จปรํ, เกวฏฺฏ, อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ …เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ…เป… อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. “ཀེ་བཊྚ། གཞན་ཡང་འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། ⋯པེ⋯ (འདི་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །) ཀེ་བཊྚ། དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། ⋯པེ⋯ བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །ཀེ་བཊྚ། འདི་ཡང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། །⋯པེ⋯ བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། ⋯པེ⋯ བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། ⋯པེ⋯ བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །ཀེ་བཊྚ། འདི་ཡང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། །⋯པེ⋯ ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །⋯པེ⋯ ཀེ་བཊྚ། འདི་ཡང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། །⋯པེ⋯ ‘འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ། །’ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །⋯པེ⋯ ཀེ་བཊྚ། འདི་ཡང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། ། ‘‘อิมานิ โข, เกวฏฺฏ, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ’’. “ཀེ་བཊྚ། ཆོ་འཕྲུལ་འདི་གསུམ་ནི་ངས་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །” ภูตนิโรเธสกภิกฺขุวตฺถุ འབྱུང་བ་འགོག་པར་འདོད་པའི་དགེ་སློང་གི་གཏམ་རྒྱུད། ๔๘๗. ‘‘ภูตปุพฺพํ, เกวฏฺฏ, อิมสฺมิญฺเญว ภิกฺขุสงฺเฆ อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กตฺถ นุ โข อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? ༤༨༧. ཀེ་ཝཊྚ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་དགེ་སློང་ཞིག་གི་སེམས་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། "འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ๔๘๘. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตถารูปํ สมาธึ สมาปชฺชิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต เทวยานิโย มคฺโค ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน จาตุมหาราชิกา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จาตุมหาราชิเก เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? ༤༨༨. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་ལྷའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་ལྷ་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་ལྷ་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ‘‘เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, จาตุมหาราชิกา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, จตฺตาโร มหาราชาโน อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา [Pg.209] จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ๔๘๙. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน จตฺตาโร มหาราชาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตาโร มหาราเช เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, จตฺตาโร มหาราชาโน ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, ตาวตึสา นาม เทวา อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. ༤༨༩. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་པོས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ๔๙๐. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน ตาวตึสา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตาวตึเส เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, ตาวตึสา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, สกฺโก นาม เทวานมินฺโท อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. ༤༩༠. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ๔๙๑. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, สกฺโก เทวานมินฺโท ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น [Pg.210] ชานามิ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, ยามา นาม เทวา…เป… สุยาโม นาม เทวปุตฺโต… ตุสิตา นาม เทวา… สนฺตุสฺสิโต นาม เทวปุตฺโต… นิมฺมานรตี นาม เทวา … สุนิมฺมิโต นาม เทวปุตฺโต… ปรนิมฺมิตวสวตฺตี นาม เทวา… วสวตฺตี นาม เทวปุตฺโต อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. ༤༩༡. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་ཆེན་པོ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་འཐབ་བྲལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལྷའི་བུ་རབ་འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལྷའི་བུ་ཡོངས་སུ་དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལྷའི་བུ་ཤིན་ཏུ་སྤྲུལ་པ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལྷའི་བུ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ๔๙๒. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน วสวตฺตี เทวปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา วสวตฺตึ เทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, วสวตฺตี เทวปุตฺโต ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานามิ ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, พฺรหฺมกายิกา นาม เทวา อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ. ༤༩༢. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་ལྷའི་བུ་དབང་བྱེད་པ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། ལྷའི་བུ་དབང་བྱེད་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ལྷའི་བུ་དབང་བྱེད་པས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ๔๙๓. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตถารูปํ สมาธึ สมาปชฺชิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต พฺรหฺมยานิโย มคฺโค ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน พฺรหฺมกายิกา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺรหฺมกายิเก เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, พฺรหฺมกายิกา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร [Pg.211] กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’ติ. ༤༩༣. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། དགེ་སློང་། ངེད་ཅག་ལས་ཆེས་ལྷག་པར་མཛེས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཚངས་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། བཀོད་པ་པོ། དབང་ཐོབ་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་རྣམས་གང་དུ་འགག་པ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། ‘‘‘กหํ ปนาวุโส, เอตรหิ โส มหาพฺรหฺมา’ติ? ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา เยน วา พฺรหฺมา ยหึ วา พฺรหฺมา; อปิ จ, ภิกฺขุ, ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ, พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวตี’ติ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา นจิรสฺเสว ปาตุรโหสิ. "གྲོགས་པོ་དག ད་ལྟ་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་ན་བཞུགས།" "དགེ་སློང་། ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་ལམ་གང་ནས་འགྲོ་བའམ། ཚངས་པ་གང་དུ་གནས་པ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། འོན་ཀྱང་དགེ་སློང་། ཇི་ལྟར་མཚན་མ་རྣམས་སྣང་ཞིང་། སྣང་བ་སྐྱེ་བ་དང་། འོད་གསལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར། ཚངས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟར་སྣང་བ་སྐྱེ་བ་དང་འོད་གསལ་བར་འགྱུར་བ་ནི། ཚངས་པ་མངོན་དུ་འབྱུང་བའི་སྔ་ལྟས་ཡིན་ནོ།" ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། ๔๙๔. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน โส มหาพฺรหฺมา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, โส มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมสฺมิ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’นฺติ. ༤༩༤. ཀེ་ཝཊྚ། དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ནས། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་ཆེན་པོ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། ང་ནི་ཚངས་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། བཀོད་པ་པོ། དབང་ཐོབ་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡིན་ནོ།" ཞེས་སོ། ‘‘ทุติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘น โขหํ ตํ, อาวุโส, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘‘ตฺวมสิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติ. เอวญฺจ โข อหํ ตํ, อาวุโส, ปุจฺฉามิ – ‘‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’’ติ? ཀེ་ཝཊྚ། ལན་གཉིས་སུའང་དགེ་སློང་དེས་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་ཚངས་པ། ངས་ཁྱོད་ལ་‘ཁྱོད་ནི་ཚངས་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། བཀོད་པ་པོ། དབང་ཐོབ་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་དེ་ལྟར་འདྲི་བ་མ་ཡིན་ནོ། འོན་ཀྱང་ངས་ཁྱོད་ལ་འདི་ལྟར་འདྲི་སྟེ། ‘གྲོགས་པོ་ཚངས་པ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།’ ཞེས་སོ།" ‘‘ทุติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมสฺมิ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’นฺติ. ตติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘น โขหํ ตํ, อาวุโส, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘‘ตฺวมสิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู [Pg.212] อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติ. เอวญฺจ โข อหํ ตํ, อาวุโส, ปุจฺฉามิ – ‘‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’’ติ? ཀེ་ཝཊྚ། ལན་གཉིས་སུའང་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "དགེ་སློང་། ང་ནི་ཚངས་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། བཀོད་པ་པོ། དབང་ཐོབ་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡིན་ནོ།" ཞེས་སོ། ཀེ་ཝཊྚ། ལན་གསུམ་དུའང་དགེ་སློང་དེས་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། "གྲོགས་པོ་ཚངས་པ། ངས་ཁྱོད་ལ་‘ཁྱོད་ནི་ཚངས་པ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ། དབང་སྒྱུར་བ། དབང་ཕྱུག བྱེད་པོ། སྤྲུལ་པ་པོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། བཀོད་པ་པོ། དབང་ཐོབ་པ། བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་དེ་ལྟར་འདྲི་བ་མ་ཡིན་ནོ། འོན་ཀྱང་ངས་ཁྱོད་ལ་འདི་ལྟར་འདྲི་སྟེ། ‘གྲོགས་པོ་ཚངས་པ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཁམས། ཆུ་ཁམས། མེ་ཁམས། རླུང་ཁམས་སོ།’ ཞེས་སོ།" ๔๙๕. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ พาหายํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ อปเนตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อิเม โข มํ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมกายิกา เทวา เอวํ ชานนฺติ, ‘‘นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อญฺญาตํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อทิฏฺฐํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อวิทิตํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อสจฺฉิกต’’นฺติ. ตสฺมาหํ เตสํ สมฺมุขา น พฺยากาสึ. อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานามิ ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขุ, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตํ ภควนฺตํ อติธาวิตฺวา พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ อาปชฺชสิ อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. คจฺฉ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตเมว ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉ, ยถา จ เต ภควา พฺยากโรติ, ตถา นํ ธาเรยฺยาสี’ติ. ༤༩༥. ཀེ་བཊྚ་དེ་ནས་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེས་དགེ་སློང་དེའི་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཟུར་ཞིག་ཏུ་ཁྲིད་ནས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“དགེ་སློང་། ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་འདི་དག་གིས་ང་ལ་འདི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ‘ཚངས་པས་མི་ཤེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད། ཚངས་པས་མ་མཐོང་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད། ཚངས་པས་མ་རྟོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད། ཚངས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་’སྙམ་མོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ཁོང་ཚོའི་མདུན་དུ་ལན་མ་བཏབ་བོ། །དགེ་སློང་། ང་ཉིད་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟེ། ས་ཁམས་དང་། ཆུ་ཁམས་དང་། མེ་ཁམས་དང་། རླུང་ཁམས་རྣམས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་མི་ཤེས་སོ། །དགེ་སློང་། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བརྒལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་དུ་དྲི་བ་འདིའི་ལན་འཚོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་བྱས་དང་། ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་། ཁྱོད་སོང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ནས་དྲི་བ་འདི་དྲིས་ཤིག །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་ཇི་ལྟར་ལུང་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། ། ๔๙๖. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, เกวฏฺฏ, โส ภิกฺขุ มํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, ภนฺเต, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? ༤༩༦. ཀེ་བཊྚ་དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གིས་བསྐུམ་པའི་ལག་པ་བརྐྱང་བའམ། བརྐྱངས་པའི་ལག་པ་བསྐུམ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏེ་ངའི་མདུན་དུ་ལྷགས་སོ། །ཀེ་བཊྚ་དེ་ནས་དགེ་སློང་དེས་ང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཟུར་ཞིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཀེ་བཊྚ་ཟུར་ཞིག་ཏུ་འཁོད་ནས་དགེ་སློང་དེས་ང་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟེ། ས་ཁམས་དང་། ཆུ་ཁམས་དང་། མེ་ཁམས་དང་། རླུང་ཁམས་རྣམས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ལགས་སམ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། ตีรทสฺสิสกุณุปมา མཐའ་ལྟའི་བྱ་ཡི་དཔེ། ๔๙๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, เกวฏฺฏ, ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขุ, สามุทฺทิกา วาณิชา ตีรทสฺสึ สกุณํ คเหตฺวา นาวาย สมุทฺทํ อชฺโฌคาหนฺติ. เต อตีรทกฺขินิยา นาวาย ตีรทสฺสึ สกุณํ มุญฺจนฺติ. โส คจฺฉเตว ปุรตฺถิมํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ ทิสํ, คจฺฉติ อนุทิสํ. สเจ โส สมนฺตา ตีรํ [Pg.213] ปสฺสติ, ตถาคตโกว โหติ. สเจ ปน โส สมนฺตา ตีรํ น ปสฺสติ, ตเมว นาวํ ปจฺจาคจฺฉติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, ยโต ยาว พฺรหฺมโลกา ปริเยสมาโน อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณํ นาชฺฌคา, อถ มมญฺเญว สนฺติเก ปจฺจาคโต. น โข เอโส, ภิกฺขุ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ – ‘กตฺถ นุ โข, ภนฺเต, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? ༤༩༧. ཀེ་བཊྚ་དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། ངས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“དགེ་སློང་། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྒྱ་མཚོའི་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་ལྟའི་བྱ་ཞིག་བཟུང་སྟེ་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཞུགས་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་བགྲོད་དོ། །ཁོང་ཚོས་གྲུ་གཟིངས་ལས་མཐའ་མི་མཐོང་བའི་ཚེ་མཐའ་ལྟའི་བྱ་དེ་གློད་དོ། །བྱ་དེ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འཕུར། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འཕུར། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འཕུར། བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཕུར། སྟེང་གི་ཕྱོགས་སུ་འཕུར། ཕྱོགས་མཚམས་རྣམས་སུ་འཕུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེས་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་མཐའ་མཐོང་ན་དེར་འཕུར་ནས་འགྲོའོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་མཐའ་མ་མཐོང་ན་གྲུ་གཟིངས་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱིར་ལྡོག་གོ །དགེ་སློང་། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་དྲི་བ་འདིའི་ལན་བཙལ་ཀྱང་མ་རྙེད་པར། མཐར་ངའི་གམ་དུ་ཕྱིར་ལྷགས་སོ། །དགེ་སློང་། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་མི་བྱ་སྟེ། ‘བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟེ། ས་ཁམས་དང་། ཆུ་ཁམས་དང་། མེ་ཁམས་དང་། རླུང་ཁམས་རྣམས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ལགས་སམ།’ ཞེས་སོ། ། ๔๙๘. ‘‘เอวญฺจ โข เอโส, ภิกฺขุ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ – ༤༩༨. དགེ་སློང་། དྲི་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱ་སྟེ། ‘กตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ; กตฺถ ทีฆญฺจ รสฺสญฺจ, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ; กตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌตี’ติ. “གང་དུ་ཆུ་དང་ས་དང་ནི། །མེ་དང་རླུང་དག་གནས་མི་འགྱུར། །གང་དུ་རིང་ཐུང་ཕྲ་རགས་དང་། །མཛེས་དང་མི་མཛེས་གནས་མི་འགྱུར། །གང་དུ་མིང་དང་གཟུགས་དག་ནི། །ལྷག་མ་མ་ལུས་འགག་པར་འགྱུར།” ཞེས་སོ། ། ๔๙๙. ‘‘ตตฺร เวยฺยากรณํ ภวติ – ༤༩༩. དེའི་ལན་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན་ཏེ། ‘วิญฺญาณํ อนิทสฺสนํ, อนนฺตํ สพฺพโตปภํ; เอตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ. “རྣམ་ཤེས་བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། །མཐའ་ཡས་ཀུན་ནས་འོད་གསལ་བ། །འདི་རུ་ཆུ་དང་ས་དང་ནི། །མེ་དང་རླུང་དག་གནས་མི་འགྱུར། ། เอตฺถ ทีฆญฺจ รสฺสญฺจ, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ; เอตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’ติ. འདི་རུ་རིང་ཐུང་ཕྲ་རགས་དང་། །མཛེས་དང་མི་མཛེས་གནས་མི་འགྱུར། །འདི་རུ་མིང་དང་གཟུགས་དག་ནི། །ལྷག་མ་མ་ལུས་འགག་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པ་ལས། །འདི་རུ་དེ་དག་འགག་པར་འགྱུར།” ཞེས་སོ། ། ๕๐๐. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ. ༥༠༠. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཀེ་བཊྚ་ཡི་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། ། เกวฏฺฏสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เอกาทสมํ. ཀེ་བཊྚའི་མདོ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པ་རྫོགས་སོ། ། ๑๒. โลหิจฺจสุตฺตํ ༡༢. ལོ་ཧིཙྩའི་མདོ། โลหิจฺจพฺราหฺมณวตฺถุ བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩའི་གཏམ། ๕๐๑. เอวํ [Pg.214] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน สาลวติกา ตทวสริ. เตน โข ปน สมเยน โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ, พฺรหฺมเทยฺยํ. ༥༠༡. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་སཱ་ལ་བ་ཏི་ཀ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དུ་བྱོན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ནི་སཱ་ལ་བ་提ཀ་ན་གནས་ཏེ། དེ་ནི་སྐྱེ་བོས་གང་བ་དང་། རྩྭ་དང་། བུད་ཤིང་དང་། ཆུ་དང་། འབྲུ་དང་ལྡན་པ། ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་གནང་བའི་རྒྱལ་པོའི་འབུལ་བ་སྟེ་བྲམ་ཟེའི་གནང་སྦྱིན་གྱི་ས་ཆ་ཞིག་གོ ། ๕๐๒. เตน โข ปน สมเยน โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํสมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. ༥༠༢. དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ། “འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གང་ཞིག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ན། དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་བསྒྲག་པར་མི་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བཅིངས་པ་རྙིང་པ་བཅད་ནས་བཅིངས་པ་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བྱེད་པ་དང་མཚུངས་སོ། །འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ནི་ཆགས་པའི་ཆོས་ངན་པ་ཞིག་ཏུ་ངས་སྨྲ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱའོ། །” སྙམ་མོ། ། ๕๐๓. อสฺโสสิ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สาลวติกํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. ༥༠༣. བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དེ། ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་སཱ་ལ་བ་ཏི་ཀར་ལྷགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་དེའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་པོ་འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་གྲགས་ཏེ། ‘བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །’ ཞེས་སོ། །ཁོང་གིས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཁོང་གིས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། ཐ་མར་དགེ་བ། དོན་དང་བཅས་པ། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ། མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཞིག་གོ །” ཞེས་སོ། ། ๕๐๔. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ โรสิกํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม โรสิเก, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม[Pg.215]; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – โลหิจฺโจ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ภวนฺตํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘‘อธิวาเสตุ กิร ภวํ โคตโม โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ༥༠༤. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀ་ལ་བོས་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“གྲོགས་པོ་རོ་སི་ཀ། ཁྱོད་སོང་ལ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་བཅར་ཏེ། བཅར་ནས་ངའི་ཚིག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐུ་ཁམས་བདེ་ཞིང་སྙུང་བ་མེད་པ་དང་། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་བཞུགས་པ་དྲིས་ཤིག །‘ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐུ་ཁམས་བདེ་ཞིང་སྙུང་བ་མེད་པ་དང་། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་བཞུགས་པ་འདྲིའོ། །’ ཞེས་སྨྲས་ཤིག །འདི་སྐད་ཀྱང་ཞུས་ཤིག །‘ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་སང་ཉིན་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩའི་ཁྱིམ་དུ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་བཞེས་པར་ཅི་ནས་ཀྱང་གནང་བར་མཛོད།’ ཅེས་སོ། །” ๕๐๕. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โรสิกา นฺหาปิโต โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โลหิจฺโจ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. ༥༠༥. སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་“ལགས་སོ། །ཤེས་ལྡན།” ཞེས་ཁས་བླངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་བཅར་ཏོ། །བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཟུར་ཞིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཟུར་ཞིག་ཏུ་འཁོད་ནས་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྐུ་ཁམས་བདེ་ཞིང་སྙུང་བ་མེད་པ་དང་། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་བཞུགས་པ་འདྲིའོ། །འདི་སྐད་ཀྱང་ཞུ་སྟེ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སང་ཉིན་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩའི་ཁྱིམ་དུ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་བཞེས་པར་ཅི་ནས་ཀྱང་གནང་བར་མཛོད།” ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅང་མི་གསུང་བས་གནང་བར་མཛད་དོ། ། ๕๐๖. อถ โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อโวจุมฺหา โข มยํ โภโต วจเนน ตํ ภควนฺตํ – ‘โลหิจฺโจ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’ติ. อธิวุตฺถญฺจ ปน เตน ภควตา’’ติ. ༥༠༦. དེ་ནས་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བར་མཛད་པ་ཤེས་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་གང་ན་བ་དེར་སོང་ངོ་། །སོང་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“ཤེས་ལྡན། བདག་ཅག་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏེ། ‘བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྐུ་ཁམས་བདེ་ཞིང་སྙུང་བ་མེད་པ་དང་། སྐུ་ལུས་ཡང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་། བདེ་བར་བཞུགས་པ་འདྲིའོ། །འདི་སྐད་ཀྱང་ཞུ་སྟེ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སང་ཉིན་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩའི་ཁྱིམ་དུ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་བཞེས་པར་ཅི་ནས་ཀྱང་གནང་བར་མཛོད།’ ཅེས་གསོལ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་གནང་བར་མཛད་དོ། །” ๕๐๗. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา โรสิกํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม โรสิเก, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส กาลํ อาโรเจหิ – กาโล โภ, โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โรสิกา นฺหาปิโต โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ[Pg.216]. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. ༥༠༧. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་མཚན་མོ་དེ་འདས་པ་དང་། རང་གི་ཁྱིམ་དུ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་གྱ་ནོམ་པ་བཤམས་ཏེ། སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀ་ལ་བོས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །“གྲོགས་པོ་རོ་སི་ཀ། ཁྱོད་སོང་ལ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་བཅར་ཏེ། བཅར་ནས་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་དུས་ལ་བབ་པའི་གསོལ་བ་ཐོབ་ཅིག །‘ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དུས་ལ་བབ་སྟེ་ཞལ་ཟས་བཤམས་ཟིན་ཏོ། །’ ཞེས་སོ། །” སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་“ལགས་སོ། །ཤེས་ལྡན།” ཞེས་ཁས་བླངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་སར་བཅར་ཏོ། །བཅར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཟུར་ཞིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཟུར་ཞིག་ཏུ་ལངས་ནས་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དུས་ལ་བབ་པར་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། དུས་ལ་བབ་སྟེ་ཞལ་ཟས་བཤམས་ཟིན་ཏོ། །” ཞེས་སོ། ། ๕๐๘. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สาลวติกา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ. อถ โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โลหิจฺจสฺส, ภนฺเต, พฺราหฺมณสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – ‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’ติ. สาธุ, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวเจตู’’ติ. ‘‘อปฺเปว นาม สิยา โรสิเก, อปฺเปว นาม สิยา โรสิเก’’ติ. ༥༠༨. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སཱ་ལ་བ་ཏི་ཀ་གང་ན་བ་དེར་བྱོན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱི་བཞིན་དུ་འབྲངས་ཏེ་འགྲོའོ། །དེ་ནས་སྐྲ་མཁན་རོ་སི་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ། ‘འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གང་ཞིག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ན། དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་བསྒྲག་པར་མི་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བཅིངས་པ་རྙིང་པ་བཅད་ནས་བཅིངས་པ་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བྱེད་པ་དང་མཚུངས་སོ། །འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ནི་ཆགས་པའི་ཆོས་ངན་པ་ཞིག་ཏུ་ངས་སྨྲ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱའོ། །’ སྙམ་མོ། །བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལྟ་བ་ངན་པ་དེ་ལས་ཅི་ནས་ཀྱང་དགྲོལ་བར་མཛོད།” ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“རོ་སི་ཀ། དེ་ལྟར་འགྱུར་སྲིད་དོ། །རོ་སི་ཀ། དེ་ལྟར་འགྱུར་སྲིད་དོ། །” ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། อถ โข ภควา เยน โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་བྱོན་ཏོ། །བྱོན་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩས་སངས་རྒྱས་དབུ་བཞུགས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་གྱ་ནོམ་པ་རྣམས་རང་གི་ལག་གིས་ཚིམ་པར་བྱས་ཤིང་ལྷག་པར་བསྟབས་སོ། ། โลหิจฺจพฺราหฺมณานุโยโค བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྩ་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ། ๕๐๙. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร เต, โลหิจฺจ, เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – ‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’’ ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ โลหิจฺจ นนุ ตฺวํ สาลวติกํ อชฺฌาวสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘โย นุ โข, โลหิจฺจ, เอวํ วเทยฺย – ‘โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ. ยา สาลวติกาย สมุทยสญฺชาติ โลหิจฺโจว ตํ พฺราหฺมโณ [Pg.217] เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’ติ. เอวํ วาที โส เย ตํ อุปชีวนฺติ, เตสํ อนฺตรายกโร วา โหติ, โน วา’’ติ? ༥༠༩. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧི་ཙ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤོས་གསོལ་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཕྱག་བསིལ་བར་རིག་ནས། དམའ་བའི་སྟན་གཅིག་བླངས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པའི་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧི་ཙ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“ལོ་ཧི་ཙ། ཁྱོད་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་སྐྱེས་པ་བདེན་ནམ། ‘འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་མི་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བཅིངས་པ་རྙིང་པ་བཅད་ནས་བཅིངས་པ་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ཆགས་པའི་ཆོས་ངན་པ་ཡིན་པར་ངས་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་’ ཞེས་ཟེར་རམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ། །” “ལོ་ཧི་ཙ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ། ཁྱོད་ཀྱིས་ས་ལ་བ་ཏི་ཀ་སྐྱོང་བ་མ་ཡིན་ནམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ། །” “ལོ་ཧི་ཙ། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧི་ཙས་ས་ལ་བ་ཏི་ཀ་སྐྱོང་ཞིང་། ས་ལ་བ་ཏི་ཀ་ནས་བྱུང་བའི་འབབ་འབྱོར་ཐམས་ཅད་བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧི་ཙ་གཅིག་པུས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་དག་ལ་མི་སྦྱིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་ཁྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་མི་བྱེད།” ‘‘อนฺตรายกโร, โภ โคตม’’. ‘‘อนฺตรายกโร สมาโน หิตานุกมฺปี วา เตสํ โหติ อหิตานุกมฺปี วา’’ติ? ‘‘อหิตานุกมฺปี, โภ โคตม’’. ‘‘อหิตานุกมฺปิสฺส เมตฺตํ วา เตสุ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สปตฺตกํ วา’’ติ? ‘‘สปตฺตกํ, โภ โคตม’’. ‘‘สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ วา โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, โภ โคตม’’. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’. “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བར་ཆད་བྱེད་པ་ལགས་སོ། །” “བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་དེ་དག་གི་ཕན་བདེ་ལ་བསམ་པ་ཡིན་ནམ་མི་བསམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ལགས་སོ། །” “ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེ་འམ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ལགས་སོ། །” “དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་ཡིན་ནམ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ལོག་ལྟ་ལགས་སོ། །” “ལོ་ཧི་ཙ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ལ་ངས་འགྲོ་བ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བཤད་དེ། དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སོ། །” ๕๑๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โลหิจฺจ, นนุ ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘โย นุ โข, โลหิจฺจ, เอวํ วเทยฺย – ‘ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสติ; ยา กาสิโกสเล สมุทยสญฺชาติ, ราชาว ตํ ปเสนทิ โกสโล เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’ติ. เอวํ วาที โส เย ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อุปชีวนฺติ ตุมฺเห เจว อญฺเญ จ, เตสํ อนฺตรายกโร วา โหติ, โน วา’’ติ? ༥༡༠. “ལོ་ཧི་ཙ། འདི་ལ་ཅི་སྙམ། ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་སྐྱོང་བ་མ་ཡིན་ནམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ། །” “ལོ་ཧི་ཙ། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་སྐྱོང་ཞིང་། ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་ནས་བྱུང་བའི་འབབ་འབྱོར་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གཅིག་པུས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་དག་ལ་མི་སྦྱིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བའི་ཁྱོད་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་མི་བྱེད།” ‘‘อนฺตรายกโร, โภ โคตม’’. ‘‘อนฺตรายกโร สมาโน หิตานุกมฺปี วา เตสํ โหติ อหิตานุกมฺปี วา’’ติ? ‘‘อหิตานุกมฺปี, โภ โคตม’’. ‘‘อหิตานุกมฺปิสฺส เมตฺตํ วา เตสุ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สปตฺตกํ วา’’ติ? ‘‘สปตฺตกํ, โภ โคตม’’. ‘‘สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ วา โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, โภ โคตม’’. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’. “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བར་ཆད་བྱེད་པ་ལགས་སོ། །” “བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་དེ་དག་གི་ཕན་བདེ་ལ་བསམ་པ་ཡིན་ནམ་མི་བསམ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ལགས་སོ། །” “ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེ་འམ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ལགས་སོ། །” “དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་ཡིན་ནམ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན།” “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ལོག་ལྟ་ལགས་སོ། །” “ལོ་ཧི་ཙ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ལ་ངས་འགྲོ་བ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བཤད་དེ། དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སོ། །” ๕๑๑. ‘‘อิติ กิร, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ; ยา สาลวติกาย สมุทยสญฺชาติ, โลหิจฺโจว ตํ พฺราหฺมโณ เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’’ติ. เอวํวาที โส เย ตํ อุปชีวนฺติ, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ. อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. เอวเมว โข, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘อิธ สมโณ [Pg.218] วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย…เป… กริสฺสตี’’ติ. เอวํวาที โส เย เต กุลปุตฺตา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉนฺติ, โสตาปตฺติผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, สกทาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อนาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อรหตฺตมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, เย จิเม ทิพฺพา คพฺภา ปริปาเจนฺติ ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยา, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ, อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. ༥༡༡. “ལོ་ཧི་ཙ། དེ་ལྟར་གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་ ‘བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧི་ཙས་ས་ལ་བ་提ཀ་སྐྱོང་ཞིང་། ས་ལ་བ་ཏི་ཀ་ནས་བྱུང་བའི་འབབ་འབྱོར་ཐམས་ཅད་ལོ་ཧི་ཙ་གཅིག་པུས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་དག་ལ་མི་སྦྱིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་ཁྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན། བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ཡིན། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་སྐྱེ་བ་ཡིན། ལོ་ཧི་ཙ། དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་ ‘འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་མི་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བཅིངས་པ་རྙིང་པ་བཅད་ནས་བཅིངས་པ་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །…པེ་… གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་རྟོགས་ཤིང་། རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་དང་། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕིར་ལྷའི་ས་བོན་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན། བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ཡིན། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་སྐྱེ་བ་ཡིན། ལོ་ཧི་ཙ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ལ་ངས་འགྲོ་བ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བཤད་དེ། དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སོ། །” ๕๑๒. ‘‘อิติ กิร, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสติ; ยา กาสิโกสเล สมุทยสญฺชาติ, ราชาว ตํ ปเสนทิ โกสโล เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’’ติ. เอวํวาที โส เย ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อุปชีวนฺติ ตุมฺเห เจว อญฺเญ จ, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ. อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. เอวเมว โข, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม…เป… กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ, เอวํ วาที โส เย เต กุลปุตฺตา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉนฺติ, โสตาปตฺติผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, สกทาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อนาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อรหตฺตมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ. เย จิเม ทิพฺพา คพฺภา ปริปาเจนฺติ ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยา, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ, อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. ༥༡༢. “ལོ་ཧི་ཙ། དེ་ལྟར་གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་ ‘ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་སྐྱོང་ཞིང་། ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་ནས་བྱུང་བའི་འབབ་འབྱོར་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གཅིག་པུས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་དག་ལ་མི་སྦྱིན་ནོ། །’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བའི་ཁྱོད་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན། བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ཡིན། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་སྐྱེ་བ་ཡིན། ལོ་ཧི་ཙ། དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་ ‘འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་མི་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་…པེ་… གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་’ ཞེས་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་རྟོགས་ཤིང་། རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་དང་། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ལྷའི་ས་བོན་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན། བར་ཆད་བྱེད་པ་དེས་ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་ཡིན། ཕན་བདེ་ལ་མི་བསམ་པ་དེ་ལ་དགྲ་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། དགྲ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ལོག་ལྟ་སྐྱེ་བ་ཡིན། ལོ་ཧི་ཙ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ལ་ངས་འགྲོ་བ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བཤད་དེ། དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སོ། །” ตโย โจทนารหา སྨད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་གསུམ། ๕๑๓. ‘‘ตโย [Pg.219] โขเม, โลหิจฺจ, สตฺถาโร, เย โลเก โจทนารหา; โย จ ปเนวรูเป สตฺถาโร โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. กตเม ตโย? อิธ, โลหิจฺจ, เอกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต, ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม โอสกฺกนฺติยา วา อุสฺสกฺเกยฺย, ปรมฺมุขึ วา อาลิงฺเคยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ปฐโม สตฺถา, โย โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. ༥༡༣. “ལོ་ཧི་ཙ། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་སྨད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ན། སྐྱོན་བརྗོད་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་གང་ཞེ་ན། ལོ་ཧི་ཙ། འདི་ན་སྟོན་པ་ཁ་ཅིག་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ ‘འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །’ ཞེས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཁོང་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཉན་ཞིང་། རྣ་མི་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མི་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་སྤྱོད་དོ། །ཁོང་ལ་འདི་ལྟར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཐོབ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ “འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཉན་ཞིང་། རྣ་མི་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མི་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་སྤྱོད་དོ། །དཔེར་ན་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་པའི་བུད་མེད་ལ་རྗེས་སུ་སྙེག་པ་འམ། རྒྱབ་གཏོད་དེ་བསད་པའི་བུད་མེད་ལ་འཁྱུད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ཆགས་པའི་ཆོས་ངན་པ་ཡིན་པར་ངས་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་’ ཞེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱའོ། །ལོ་ཧི་ཙ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་སྨད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་དང་པོ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ན། སྐྱོན་བརྗོད་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །” ๕๑๔. ‘‘ปุน จปรํ, โลหิจฺจ, อิเธกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย, อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, น จ โวกฺกมฺม สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต. ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, น จ โวกฺกมฺม สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม สกํ เขตฺตํ โอหาย ปรํ เขตฺตํ นิทฺทายิตพฺพํ มญฺเญยฺย[Pg.220], เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ทุติโย สตฺถา, โย, โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. ༥༡༤. “ལོ་ཧི་ཙ། གཞན་ཡང་འདི་ན་སྟོན་པ་ཁ་ཅིག་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ ‘འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །’ ཞེས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཁོང་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་ཞིང་། རྣ་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་མི་ཕྱོགས་པར་སྤྱོད་དོ། །ཁོང་ལ་འདི་ལྟར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་སྟེ། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཐོབ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་མ་ཐོབ་པར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ “འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་ཞིང་། རྣ་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་མི་ཕྱོགས་པར་སྤྱོད་དོ། །དཔེར་ན་རང་གི་ཞིང་ས་བོར་ནས་གཞན་གྱི་ཞིང་སའི་ཡུར་མ་ཡུར་དགོས་པར་སེམས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ཆགས་པའི་ཆོས་ངན་པ་ཡིན་པར་ངས་བཤད་དེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་’ ཞེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱའོ། །ལོ་ཧི་ཙ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་སྨད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་གཉིས་པ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ན། སྐྱོན་བརྗོད་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །” ๕๑๕. ‘‘ปุน จปรํ, โลหิจฺจ, อิเธกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนุปฺปตฺโต. ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ตติโย สตฺถา, โย โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. อิเม โข, โลหิจฺจ, ตโย สตฺถาโร, เย โลเก โจทนารหา, โย จ ปเนวรูเป สตฺถาโร โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชาติ. ༥༡༥. ལོ་ཧིཙྪ། གཞན་ཡང་འདི་ན་སྟོན་པ་ཁ་ཅིག་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཁོ་རང་གི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། ཁོས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཐོབ་ནས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏེ། 'འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ།' ཞེས་སོ། དེའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་པར་མི་འདོད་ཅིང་། རྣ་བ་མི་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མི་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་གནས་སོ། ཁོ་ལ་འདི་ལྟར་སྐྱོན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། 'ཚེ་དང་ལྡན་པ་གང་གི་དོན་དུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དེ་ཐོབ་ནས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏེ། 'འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་། འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ།' ཞེས་སོ། དེའི་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་པར་མི་འདོད་ཅིང་། རྣ་བ་མི་གཏོད་ལ། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མི་གཏད་ཅིང་། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་གནས་སོ། དཔེར་ན། འཆིང་བ་རྙིང་པ་བཅད་ནས་འཆིང་བ་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། འདི་དང་མཚུངས་པར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆོས་སྡིག་པ་ཅན་འདི་ངས་སྨྲ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར།' ཞེས་སོ། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་འོས་པའི་སྟོན་པ་གསུམ་པོ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།། นโจทนารหสตฺถุ སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ། ๕๑๖. เอวํ วุตฺเต, โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, โกจิ สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ. ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ? ༥༡༦. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྪས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་གང་ཡང་ཡོད་དམ།" །"ལོ་ཧིཙྪ། འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་ནི་ཡོད་དོ།།" །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་དེ་གང་ལགས་སམ།" ‘‘อิธ, โลหิจฺจ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, โลหิจฺจ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน [Pg.221] โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห. โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา’’ติ. "ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། །... (འདི་ལྟར་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ།།) ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། །... བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ།། ལོ་ཧིཙྪ། སྟོན་པ་གང་གི་དྲུང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་མི་བདེན་པ་དང་། མི་འཐད་པ་དང་། ཆོས་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།། ... བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། ... བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། ... བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་གནས་སོ།། ལོ་ཧིཙྪ། སྟོན་པ་གང་གི་དྲུང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་མི་བདེན་པ་དང་། མི་འཐད་པ་དང་། ཆོས་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།། ... ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་གཏོད་ཅིང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ།། ... ལོ་ཧིཙྪ། སྟོན་པ་གང་གི་དྲུང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་མི་བདེན་པ་དང་། མི་འཐད་པ་དང་། ཆོས་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།། ... 'འདི་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པ་མི་ཤེས་སོ' ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། ལོ་ཧིཙྪ། སྟོན་པ་གང་གི་དྲུང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི། ལོ་ཧིཙྪ། འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པར་མི་འོས་པའི་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།། གང་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ན། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་ནི་མི་བདེན་པ་དང་། མི་འཐད་པ་དང་། ཆོས་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།" ๕๑๗. เอวํ วุตฺเต, โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, ปุริโส ปุริสํ นรกปปาตํ ปตนฺตํ เกเสสุ คเหตฺวา อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปยฺย, เอวเมวาหํ โภตา โคตเมน นรกปปาตํ ปปตนฺโต อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐาปิโต. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ༥༡༧. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེ་ལོ་ཧིཙྪས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སྐྱེས་བུ་གཡང་ས་ཆེན་པོར་ལྷུང་བ་ཞིག་སྐྲ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཡར་བཏེགས་ནས་སྐམ་ས་ལ་བཞག་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་གཡང་ས་ཆེན་པོར་ལྷུང་བ་ལས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་ཡར་བཏེགས་ནས་སྐམ་ས་ལ་བཞག་གོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་ཞིག་གན་རྐྱལ་དུ་བཏང་བ་འམ། མངོན་པར་བཀབ་པ་ཞིག་ཕྱེ་བ་འམ། ལམ་ནོར་བ་ཞིག་ལ་ལམ་བསྟན་པ་འམ། མུན་ཁྲོད་དུ་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་ཏེ། 'མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ' ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །བདག་འདི་ཉིད་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་མཚོན་པའི་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་བདག་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ།" โลหิจฺจสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทฺวาทสมํ. ལོ་ཧིཙྪའི་མདོ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ།། ๑๓. เตวิชฺชสุตฺตํ ༡༣. རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་མདོ། ๕๑๘. เอวํ [Pg.222] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน มนสากฏํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา มนสากเฏ วิหรติ อุตฺตเรน มนสากฏสฺส อจิรวติยา นทิยา ตีเร อมฺพวเน. ༥༡༨. འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ། ཀོ་ས་ལའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱིའི་འགྲམ་གྱི་ཨམ་བྲའི་ཚལ་ན་བཞུགས་སོ།། ๕๑๙. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา มนสากเฏ ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ – จงฺกี พฺราหฺมโณ ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ ชาณุโสณิ พฺราหฺมโณ โตเทยฺโย พฺราหฺมโณ อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา. ༥༡༩. ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ཤིན་ཏུ་གྲགས་པ་མང་པོ་ཞིག་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ན་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་ཙངྐཱི་དང་། བྲམ་ཟེ་ཏཱ་རུཀྵ་དང་། བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏི་དང་། བྲམ་ཟེ་ཛཱ་ཎུ་སོ་ཎི་དང་། བྲམ་ཟེ་ཏོ་དེ་ཡ་དང་། གཞན་ཡང་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ཤིན་ཏུ་གྲགས་པ་རྣམས་སོ།། ๕๒๐. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ มาณวานํ ชงฺฆวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ มคฺคามคฺเค กถา อุทปาทิ. อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’’ติ. ภารทฺวาโชปิ มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’’ติ. เนว โข อสกฺขิ วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ, น ปน อสกฺขิ ภารทฺวาโช มาณโวปิ วาเสฏฺฐํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ. ༥༢༠. དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛ་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཉིས་འཆམ་འཆམ་དུ་འགྲོ་ཞིང་འགྲེང་བའི་ཚེ། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། "བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏིས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་སོ། །བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུས་ཀྱང་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། "བྲམ་ཟེ་ཏཱ་རུཀྵས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་སོ། །བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛས་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུ་གོ་བར་བྱེད་མ་ནུས་ལ། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུས་ཀྱང་ཝཱ་སེ་ཊྛ་གོ་བར་བྱེད་མ་ནུས་སོ།། ๕๒๑. อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ โข, ภารทฺวาช, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มนสากเฏ วิหรติ อุตฺตเรน มนสากฏสฺส อจิรวติยา นทิยา ตีเร อมฺพวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา [Pg.223] เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’ติ. อายาม, โภ ภารทฺวาช, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ สมณํ โคตมํ ปุจฺฉิสฺสาม. ยถา โน สมโณ โคตโม พฺยากริสฺสติ, ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐสฺส มาณวสฺส ปจฺจสฺโสสิ. ༥༢༡. དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛས་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུ་ལ་སྨྲས་པ། "གྲོགས་པོ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་འདི་ནི། མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱིའི་འགྲམ་གྱི་ཨམ་བྲའི་ཚལ་ན་བཞུགས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་སཏེ། 'བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ' ཞེས་སོ། །གྲོགས་པོ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། ཚུར་ཤོག དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་གང་ན་བ་དེར་འགྲོ་བར་བྱའོ། །ཕྱིན་ནས་དོན་འདི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་འདྲི་བར་བྱའོ། །དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་བདག་ཅག་ལ་ཇི་ལྟར་ལུང་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་བཟུང་བར་བྱའོ།།" ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུས་ཝཱ་སེ་ཊྛ་ལ་ 'གྲོགས་པོ་དེ་བཞིན་ནོ' ཞེས་ཁས་བླངས་སོ།། มคฺคามคฺคกถา ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་གཏམ། ๕๒๒. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, โภ โคตม, อมฺหากํ ชงฺฆวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ มคฺคามคฺเค กถา อุทปาทิ. อหํ เอวํ วทามิ – ‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’ติ. ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’ติ. เอตฺถ, โภ โคตม, อตฺเถว วิคฺคโห, อตฺถิ วิวาโท, อตฺถิ นานาวาโท’’ติ. ༥༢༢. དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛ་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཉིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སཏེ། ཕྱིན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་སོ། །དགྱེས་པ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ཟིན་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འདི་ན་བདག་ཅག་འཆམ་འཆམ་དུ་འགྲོ་ཞིང་འགྲེང་བའི་ཚེ། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བྱུང་ངོ་། །བདག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། 'བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏིས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།' ཞེས་སོ། །བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། 'བྲམ་ཟེ་ཏཱ་རུཀྵས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།' ཞེས་སོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། འདི་ལ་བདག་ཅག་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་རྩོད་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་དོ།།" ๕๒๓. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, ตฺวํ เอวํ วเทสิ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’’ติ. ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’’ติ. อถ กิสฺมึ ปน โว, วาเสฏฺฐ, วิคฺคโห, กิสฺมึ วิวาโท, กิสฺมึ นานาวาโท’’ติ? ༥༢༣. "ཝཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། 'བྲམ་ཟེ་པོཀྵ་ར་སཱ་ཏིས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།' ཞེས་ཟེར་རམ། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཞོན་ནུས་ཀྱང་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། 'བྲམ་ཟེ་ཏཱ་རུཀྵས་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་མཆོག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།' ཞེས་ཟེར་རམ། ཝཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གི་རྩོད་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་ནི་ཅི་ལ་ཡོད་དམ།" ๕๒๔. ‘‘มคฺคามคฺเค, โภ โคตม. กิญฺจาปิ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นานามคฺเค ปญฺญเปนฺติ, อทฺธริยา พฺราหฺมณา ติตฺติริยา พฺราหฺมณา ฉนฺโทกา พฺราหฺมณา พวฺหาริชฺฌา พฺราหฺมณา, อถ โข สพฺพานิ ตานิ นิยฺยานิกา นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย. ༥༢༤. "ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་སྐོར་ལའོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨདྡྷ་རི་ཡའི་བྲམ་ཟེ་དང་། ཏིཏྟི་རི་ཡའི་བྲམ་ཟེ་དང་། ཚནྡོ་ཀའི་བྲམ་ཟེ་དང་། བབྷཱ་རི་ཛྫྷའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །འོན་ཀྱང་ལམ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་དེར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ།" ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.224], โภ โคตม, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร พหูนิ เจปิ นานามคฺคานิ ภวนฺติ, อถ โข สพฺพานิ ตานิ คามสโมสรณานิ ภวนฺติ; เอวเมว โข, โภ โคตม, กิญฺจาปิ พฺราหฺมณา นานามคฺเค ปญฺญเปนฺติ, อทฺธริยา พฺราหฺมณา ติตฺติริยา พฺราหฺมณา ฉนฺโทกา พฺราหฺมณา พวฺหาริชฺฌา พฺราหฺมณา, อถ โข สพฺพานิ ตานิ นิยฺยานิกา นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ. "ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ན་ལམ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ལམ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གྲོང་དེར་འདུ་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏེ། ཨདྡྷ་རི་ཡའི་བྲམ་ཟེ་དང་། ཏིཏྟི་རི་ཡའི་བྲམ་ཟེ་དང་། ཚནྡོ་ཀའི་བྲམ་ཟེ་དང་། བབྷཱ་རི་ཛྫྷའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །འོན་ཀྱང་ལམ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ལམ་དེར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།" วาเสฏฺฐมาณวานุโยโค བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ཝཱ་སེ་ཊྛ་ལ་དྲི་བ། ๕๒๕. ‘‘นิยฺยนฺตีติ วาเสฏฺฐ วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตีติ, โภ โคตม, วทามิ’’. ‘‘นิยฺยนฺตีติ, วาเสฏฺฐ, วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตีติ, โภ โคตม, วทามิ’’. ‘‘นิยฺยนฺตีติ, วาเสฏฺฐ, วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตี’’ติ, โภ โคตม, วทามิ’’. ༥༢༥. "ཝཱ་སེ་ཊྛ། ལམ་དེ་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའམ།" །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ།།" །"ཝཱ་སེ་ཊྛ། ལམ་དེ་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའམ།" །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ།།" །"ཝཱ་སེ་ཊྛ། ལམ་དེ་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའམ།" །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། ངེས་པར་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ།།" ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. "ཝཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། བྲམ་ཟེ་གཅིག་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མྱོང་ངམ།" །"ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་ལགས་སོ།།" ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. བཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཅིག་ཙམ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མྱོང་བ་ཡོད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་མཆིས་སོ།། ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริยปาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. བཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཅིག་ཙམ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མྱོང་བ་ཡོད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་མཆིས་སོ།། ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุคา เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. བཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མྱོང་བ་གཅིག་ཙམ་ཡང་ཡོད་དམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་མཆིས་སོ།། ๕๒๖. ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, เยปิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ. เตปิ เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ༥༢༦. བཱ་སེ་ཊྛ། འོ་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གསང་སྔགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་སྔགས་སྤེལ་བ་པོ། གང་དག་གི་གནའ་བོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ད་ལྟའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཟློ་ཞིང་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ། བཤད་པ་ལ་རྗེས་སུ་བཤད་ཅིང་ཀློག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཀློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ་དང་། བཱ་མཀ་དང་། བཱ་མ་དེ་བ། བེསྶཱ་མིཏྟ། ཡ་མ་དགྒི། ཨངྒཱི་ར་ས། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། བཱ་སེ་ཊྛ། ཀསྶ་པ། བྷ་གུ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘ངེད་ཅག་གིས་ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་གང་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ཚངས་པ་གང་དུ་གནས་པ་དེ་ཤེས་སོ་མཐོང་ངོ་’ཞེས་སྨྲས་མྱོང་ངམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མ་མཆིས་སོ།། ๕๒๗. ‘‘อิติ [Pg.225] กิร, วาเสฏฺฐ, นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริยปาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุคา เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม. อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’’ติ. ༥༢༧. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བྲམ་ཟེ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། སློབ་དཔོན་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་། སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་། སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ངོ་།། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གསང་སྔགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་སྔགས་སྤེལ་བ་པོ། གང་དག་གི་གནའ་བོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ད་ལྟའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཟློ་ཞིང་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ། བཤད་པ་ལ་རྗེས་སུ་བཤད་ཅིང་ཀློག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཀློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ་དང་། བཱ་མཀ་དང་། བཱ་མ་དེ་བ། བེསྶཱ་མིཏྟ། ཡ་མ་དགྒི། ཨངྒཱི་ར་ས། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། བཱ་སེ་ཊྛ། ཀསྶ་པ། བྷ་གུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘ངེད་ཅག་གིས་ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་གང་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ཚངས་པ་གང་དུ་གནས་པ་དེ་ཤེས་སོ་མཐོང་ངོ་’ཞེས་མ་སྨྲས་སོ།། དེ་ལྟ་ནའང་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ངེད་ཅག་གིས་གང་མ་ཤེས་ཤིང་གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ๕๒๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༢༨. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟ་ལགས་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ. ‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གང་མ་ཤེས་ཤིང་གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ།། ๕๒๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อนฺธเวณิ ปรมฺปรสํสตฺตา ปุริโมปิ น ปสฺสติ, มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ, ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ. เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, อนฺธเวณูปมํ มญฺเญ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ, ปุริโมปิ น ปสฺสติ, มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ, ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ. เตสมิทํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ หสฺสกญฺเญว สมฺปชฺชติ, นามกญฺเญว สมฺปชฺชติ, ริตฺตกญฺเญว สมฺปชฺชติ, ตุจฺฉกญฺเญว สมฺปชฺชติ. ༥༢༩. བཱ་སེ་ཊྛ། དཔེར་ན། དམུས་ལོང་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་འཇུས་ཏེ་ཕྲེང་བར་བསྒྲིགས་པ་ལ། སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་། བར་དུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་། རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ།། བཱ་སེ་ཊྛ། དེ་བཞིན་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་ནི་དམུས་ལོང་གི་ཕྲེང་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངས་སེམས་ཏེ། སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་། བར་དུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་། རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་།། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སྨྲས་པ་འདི་ནི་བཞད་གད་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་ལ། སྙིང་པོ་མེད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ๕๓๐. ‘‘ตํ [Pg.226] กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺตี’’ติ? ༥༣༠. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་གཞན་དག་གིས་ཉི་ཟླ་གཉིས་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རམ། ཉི་ཟླ་གཉིས་གང་ནས་འཆར་བ་དང་གང་དུ་ནུབ་པའི་ཕྱོགས་སུ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། བསྟོད་པ་བྱེད་ལ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་མི་བྱེད་དམ། ‘‘เอวํ, โภ โคตม, ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺตี’’ติ. ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་ལགས་ཏེ། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་གཞན་དག་གིས་ཉི་ཟླ་གཉིས་མཐོང་ཞིང་། ཉི་ཟླ་གཉིས་གང་ནས་འཆར་བ་དང་གང་དུ་ནུབ་པའི་ཕྱོགས་སུ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། བསྟོད་པ་བྱེད་ལ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བགྱིད་དོ།། ๕๓๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, ยํ ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺติ, ปโหนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุํ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตายา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ༥༣༡. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་གཞན་དག་གིས་ཉི་ཟླ་གཉིས་མཐོང་ཞིང་། ཉི་ཟླ་གཉིས་གང་ནས་འཆར་བ་དང་གང་དུ་ནུབ་པའི་ཕྱོགས་སུ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། བསྟོད་པ་བྱེད་ལ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་ནའང་། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་ཉི་ཟླ་དེ་དག་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཉི་ཟླ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་ལམ་སྟོན་པར་ནུས་སམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ནི་མི་ནུས་སོ།། ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, ยํ ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺติ, เตสมฺปิ นปฺปโหนฺติ จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุํ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตายา’’ติ. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་གཞན་དག་གིས་ཉི་ཟླ་གཉིས་མཐོང་ཞིང་། ཉི་ཟླ་གཉིས་གང་ནས་འཆར་བ་དང་གང་དུ་ནུབ་པའི་ཕྱོགས་སུ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། བསྟོད་པ་བྱེད་ལ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་ནའང་། དེ་དག་གིས་ཉི་ཟླ་དེ་དག་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཉི་ཟླ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་ལམ་སྟོན་པར་མི་ནུས་སོ།། ๕๓๒. ‘‘อิติ ปน น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว [Pg.227] เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ. ༥༣༢. འདི་ལྟར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ངོ་།། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གསང་སྔགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་སྔགས་སྤེལ་བ་པོ། གང་དག་གི་གནའ་བོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ད་ལྟའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཟློ་ཞིང་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ། བཤད་པ་ལ་རྗེས་སུ་བཤད་ཅིང་ཀློག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཀློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ་དང་། བཱ་མཀ་དང་། བཱ་མ་དེ་བ། བེསྶཱ་མིཏཏ། ཡ་མ་དགྒི། ཨངྒཱི་ར་ས། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། བཱ་སེ་ཊྛ། ཀསྶ་པ། བྷ་གུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘ངེད་ཅག་གིས་ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་གང་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ཚངས་པ་གང་དུ་གནས་པ་དེ་ཤེས་སོ་མཐོང་ངོ་’ཞེས་མ་སྨྲས་སོ།། དེ་ལྟ་ནའང་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ངེད་ཅག་གིས་གང་མ་ཤེས་ཤིང་གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ๕๓๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༣༣. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟ་ལགས་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གང་མ་ཤེས་ཤིང་གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འགྲོ་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ།། ชนปทกลฺยาณีอุปมา ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ལྟ་བུའི་དཔེ། ๕๓๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี, ตํ อิจฺฉามิ, ตํ กาเมมี’’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘โน’’ติ วเทยฺย. ༥༣༤. བཱ་སེ་ཊྛ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ང་ནི་ཡུལ་འདིའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ལ་ཆགས་ཤིང་དགའ་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། གཞན་དག་གིས་ཁོ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་གང་ལ་ཆགས་ཤིང་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་སམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། ཁོས་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་བ་བཞིན་ནོ།། ‘‘ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วา, ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ, อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘อามา’’ติ วเทยฺย. ཡང་གཞན་དག་གིས་ཁོ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་གང་ལ་ཆགས་ཤིང་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་དེའི་མིང་དང་རུས་ཅི་ཡིན། མོ་ནི་གཟུགས་རིང་པོ་འམ། ཐུང་ཐུང་ངམ། འབྲིང་པོའམ། ནག་མོའམ། སེར་སྐྱའམ། སེར་ནག་ཅིག་ཡིན། ཡང་ན་གྲོང་གསེབ་བམ། གྲོང་རྡལ་ལམ། གྲོང་ཁྱེར་གང་ན་གནས་པ་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། ཁོས་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ཡང་གཞན་དག་གིས་ཁོ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་མ་ཤེས་ཤིང་མ་མཐོང་བ་དེ་ལ་ཆགས་ཤིང་དགའ་བར་བྱེད་དམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། ཁོས་ ‘དེ་ལྟར་ལགས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་བ་བཞིན་ནོ།། ๕๓๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༣༥. བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟ་ལགས་ན། སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་དེ་གཞི་རྩ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ๕๓๖. ‘‘เอวเมว [Pg.228] โข, วาเสฏฺฐ, น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ. ༥༣༦. “བཱ་སེཊྛ་། དེ་བཞིན་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ཞིང་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ངོ་། །རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གསང་སྔགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་སྔགས་སྤེལ་བ་པོ་གང་དག་བྱུང་བ་སྟེ། དེང་སང་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་གླུ་རུ་བླངས་པ་དང་། བཤད་པ་དང་། བསྡུས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གླུ་ལེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྨྲ་བ་དང་། བཤད་པའི་རྗེས་སུ་བཤད་པ་དང་། ཀློག་ཏུ་བཅུག་པའི་རྗེས་སུ་ཀློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ། བཱ་མཀ། བཱ་མ་དེ་བ། བེསྶཱ་མིཏྟ། ཡ་མ་དགྒི། ཨངྒཱི་རས། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། བཱ་སེཊྛ། ཀསྶཔ། བྷ་གུ་རྣམས་ཏེ། དྲང་སྲོང་དེ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ཅག་གིས་ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་ལམ་གང་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ཚངས་པ་གནས་གང་ན་གནས་པ་དེ་དག་ཤེས་སོ། །མཐོང་ངོ་།’ ཞེས་དེ་ལྟར་མ་སྨྲས་སོ། །འོན་ཀྱང་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ཅག་གིས་གང་མ་ཤེས་པ་དང་། གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ལམ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འཇུག་ངོགས་བདེ་བ་དང་། འདི་ནི་ཐར་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ๕๓๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༣༧. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་ནི་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ། །” ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. “ལེགས་སོ། །བཱ་སེཊྛ་། བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གང་མ་ཤེས་པ་དང་། གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འཇུག་ངོགས་བདེ་བ་དང་། འདི་ནི་ཐར་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་ལམ་སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་གནས་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” นิสฺเสณีอุปมา སྐས་ཀྱི་དཔེ། ๕๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, ปุริโส จาตุมหาปเถ นิสฺเสณึ กเรยฺย – ปาสาทสฺส อาโรหณาย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ – ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย [Pg.229] วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘โน’’ติ วเทยฺย. ༥༣༨. “བཱ་སེཊྛ་། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ལམ་མདོ་བཞི་འདོམས་པར་ཁང་བཟང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་མི་གཞན་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཁང་བཟང་གང་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་པ་ན། ཁང་བཟང་དེ་ཤར་ཕྱོགས་སམ། ལྷོ་ཕྱོགས་སམ། ནུབ་ཕྱོགས་སམ། བྱང་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་དང་། དེ་མཐོ་བའམ། དམའ་བའམ། འབྲིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། དེས་ ‘མི་ཤེས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ‘‘ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ, น ปสฺสสิ, ตสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสี’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘อามา’’ติ วเทยฺย. “ཡང་དེ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤིང་མ་མཐོང་བའི་ཁང་བཟང་དེ་ལ་འཛེག་པའི་ཕྱིར་སྐས་འཛུགས་པར་བྱེད་དམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། དེས་ ‘འོན་ཏེ། དེ་ལྟར་ལགས་སོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ๕๓๙. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༣༩. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། སྐྱེས་བུ་དེའི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ། །” ๕๔๐. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมาติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม, อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ. ༥༤༠. “བཱ་སེཊྛ་། དེ་བཞིན་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ཞིང་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ལ། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ཚངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་མ་མྱོང་ངོ་། །རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་གསང་སྔགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསང་སྔགས་སྤེལ་བ་པོ་གང་དག་བྱུང་བ་སྟེ། དེང་སང་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་གླུ་རུ་བླངས་པ་དང་། བཤད་པ་དང་། བསྡུས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གླུ་ལེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་སྨྲ་བ་དང་། བཤད་པའི་རྗེས་སུ་བཤད་པ་དང་། ཀློག་ཏུ་བཅུག་པའི་རྗེས་སུ་ཀློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཊྛཀ། བཱ་མཀ། བཱ་མ་དེ་བ། བེསྶཱ་མིཏྟ། ཡ་མ་དགྒི། ཨངྒཱི་རས། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། བཱ་སེཊྛ། ཀསྶཔ། བྷ་གུ་རྣམས་ཏེ། དྲང་སྲོང་དེ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ཅག་གིས་ཚངས་པ་གང་ན་ཡོད་པ་དང་། ཚངས་པ་ལམ་གང་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ཚངས་པ་གནས་གང་ན་གནས་པ་དེ་དག་ཤེས་སོ། །མཐོང་ངོ་།’ ཞེས་དེ་ལྟར་མ་སྨྲས་ོ། །འོན་ཀྱང་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ཅག་གིས་གང་མ་ཤེས་པ་དང་། གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ལམ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འཇུག་ངོགས་བདེ་བ་དང་། འདི་ནི་ཐར་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ๕๔๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ༥༤༡. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་ནི་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲས་པ་ནི་ངེས་པར་གཞི་རྩ་མེད་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ། །” ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ. อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน [Pg.230] นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสพฺยตายาติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. “ལེགས་སོ། །བཱ་སེཊྛ་། བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གང་མ་ཤེས་པ་དང་། གང་མ་མཐོང་བའི་ཚངས་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ལམ་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ཉིད་ནི་ལམ་དྲང་པོ་དང་། འདི་ཉིད་ནི་འཇུག་ངོགས་བདེ་བ་དང་། འདི་ནི་ཐར་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།’ ཞེས་ལམ་སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་གནས་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” อจิรวตีนทีอุปมา ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོའི་དཔེ། ๕๔๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร ฐิโต ปาริมํ ตีรํ อวฺเหยฺย – ‘‘เอหิ ปาราปารํ, เอหิ ปาราปาร’’นฺติ. ༥༤༢. “བཱ་སེཊྛ་། དཔེར་ན། ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོ་འདི་ཆུས་ཡོངས་སུ་གང་ཞིང་། ཆུ་ཁ་དང་མཉམ་པས་བྱ་རོག་གིས་ཀྱང་འཐུང་དུ་རུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། དེ་ནས་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་འདོད་པ། ཕ་རོལ་འཚོལ་བ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་འདོད་པ། ཕ་རོལ་ཏུ་བརྒལ་བར་འདོད་པ་ཞིག་འོངས་ཏེ། ཁོ་ཆུ་བོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་འགྲེང་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ལ་འབོད་པར་བྱེད་དེ། ‘ཀྱེ་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ཚུར་ཤོག །ཀྱེ་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ཚུར་ཤོག’ ཅེས་ཟེར་རོ། །” ๕๔๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส อวฺหายนเหตุ วา อายาจนเหตุ วา ปตฺถนเหตุ วา อภินนฺทนเหตุ วา อจิรวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ โอริมํ ตีรํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ༥༤༣. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་དེས་བོས་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། གསོལ་བ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། དགའ་བར་བྱས་པའི་རྒྱུ་ལས་ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དེ་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འོང་བར་འགྱུར་རམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་རོ། །” ๕๔๔. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา เอวมาหํสุ – ‘‘อินฺทมวฺหยาม, โสมมวฺหยาม, วรุณมวฺหยาม, อีสานมวฺหยาม, ปชาปติมวฺหยาม, พฺรหฺมมวฺหยาม, มหิทฺธิมวฺหยาม, ยมมวฺหยามา’’ติ. ༥༤༤. “བཱ་སེཊྛ་། དེ་བཞིན་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་བྲམ་ཟེར་བྱེད་པའི་ཆོས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་སྤངས་ནས་གནས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་བླངས་ནས་གནས་བཞིན་དུ་འདི་སྐད་དུ། ‘བདག་ཅག་གིས་དབང་པོ་འབོད་དོ། །ཟླ་བ་འབོད་དོ། །ཆུ་ལྷ་འབོད་དོ། །དབང་ཕྱུག་འབོད་དོ། །སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་འབོད་དོ། །ཚངས་པ་འབོད་དོ། །མཐུ་ཆེན་འབོད་དོ། །གཤིན་རྗེ་འབོད་དོ།’ ཞེས་སྨྲའོ། །” ‘‘เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา อวฺหายนเหตุ วา อายาจนเหตุ วา ปตฺถนเหตุ วา อภินนฺทนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. “བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་བྲམ་ཟེར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སྤངས་ནས་གནས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བླངས་ནས་གནས་བཞིན་དུ། འབོད་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། གསོལ་བ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། དགའ་བར་བྱས་པའི་རྒྱུ་ལས་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” ๕๔๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร ทฬฺหาย อนฺทุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พทฺโธ. ༥༤༥. “བཱ་སེཊྛ་། དཔེར་ན། ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོ་འདི་ཆུས་ཡོངས་སུ་གང་ཞིང་། ཆུ་ཁ་དང་མཉམ་པས་བྱ་རོག་གིས་ཀྱང་འཐུང་དུ་རུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། དེ་ནས་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་འདོད་པ། ཕ་རོལ་འཚོལ་བ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་འདོད་པ། ཕ་རོལ་ཏུ་བརྒལ་བར་འདོད་པ་ཞིག་འོངས་པ་ན། ཁོ་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་ལྕགས་སྒྲོག་མཁྲེགས་པོས་ལག་པ་རྒྱབ་ཏུ་བཅིངས་ཏེ་དམ་པོར་བསྡམས་ནས་ཡོད་དོ། །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ โส ปุริโส อจิรวติยา นทิยา โอริมา ตีรา ปาริมํ ตีรํ คจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་དེ་ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འགྲོ་ནུས་སམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟར་མི་ནུས་སོ། །” ๕๔๖. ‘‘เอวเมว [Pg.231] โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจิเม กามคุณา อริยสฺส วินเย อนฺทูติปิ วุจฺจนฺติ, พนฺธนนฺติปิ วุจฺจนฺติ. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ༥༤༦. “བཱ་སེཊྛ་། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སྒྲོག་ཅེས་ཀྱང་བྱ། འཆིང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ། ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཉམས་དགའ་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་དང་། རྣ་བས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་། སྣས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དྲི་དང་། ལྕེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རོ་དང་། ལུས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རེག་བྱ་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ། ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཉམས་དགའ་བ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཆགས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །” ‘‘อิเม โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจ กามคุณา อริยสฺส วินเย อนฺทูติปิ วุจฺจนฺติ, พนฺธนนฺติปิ วุจฺจนฺติ. อิเม โข วาเสฏฺฐ ปญฺจ กามคุเณ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา, เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา, เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา ปญฺจ กามคุเณ คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺตา กามนฺทุพนฺธนพทฺธา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. “འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་སྒྲོག་ཅེས་ཀྱང་བྱ། འཆིང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་ཆགས་ཤིང་། རྨོངས་ལ། ལྷག་པར་ཞེན་ཅིང་། ཉེས་དམིགས་མི་ལྟ་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་མེད་པར་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ། །བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་བྲམ་ཟེར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སྤངས་ནས་གནས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བླངས་ནས་གནས་བཞིན་དུ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་ཤིང་། རྨོངས་ལ། ལྷག་པར་ཞེན་ཅིང་། ཉེས་དམིགས་མི་ལྟ་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་མེད་པར་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་། འདོད་པའི་སྒྲོག་དང་འཆིང་བས་བཅིངས་ཏེ། ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” ๕๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร สสีสํ ปารุปิตฺวา นิปชฺเชยฺย. ༥༤༧. “བཱ་སེཊྛ་། དཔེར་ན། ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོ་འདི་ཆུས་ཡོངས་སུ་གང་ཞིང་། ཆུ་ཁ་དང་མཉམ་པས་བྱ་རོག་གིས་ཀྱང་འཐུང་དུ་རུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། དེ་ནས་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་འདོད་པ། ཕ་རོལ་འཚོལ་བ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་འདོད་པ། ཕ་རོལ་ཏུ་བརྒལ་བར་འདོད་པ་ཞིག་འོངས་པ་ན། ཁོ་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་མགོ་བོ་བཏུམས་ཏེ་ཉལ་ནས་འདུག་གོ །” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ โส ปุริโส อจิรวติยา นทิยา โอริมา ตีรา ปาริมํ ตีรํ คจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. “བཱ་སེཊྛ་། འདི་ལ་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་དེ་ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ཆུ་བོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འགྲོ་ནུས་སམ།” །“ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། དེ་ལྟར་མི་ནུས་སོ། །” ๕๔๘. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจิเม นีวรณา อริยสฺส วินเย อาวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, นีวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, โอนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ, ปริโยนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อิเม โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจ นีวรณา อริยสฺส วินเย อาวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, นีวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, โอนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ, ปริโยนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ. ༥༤༨. “བཱ་སེཊྛ་། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གེགས་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གཡོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཀུན་ནས་གཡོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པའོ། །བཱ་སེཊྛ་། སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གེགས་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གཡོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཀུན་ནས་གཡོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །” ๕๔๙. ‘‘อิเมหิ โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจหิ นีวรเณหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อาวุฏา นิวุฏา โอนทฺธา ปริโยนทฺธา. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย [Pg.232] ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา ปญฺจหิ นีวรเณหิ อาวุฏา นิวุฏา โอนทฺธา ปริโยนทฺธา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༥༤༩. “བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་བསྒྲིབས་ཤིང་། བཀག་ལ། གཡོགས་ཤིང་། ཀུན་ནས་གཡོགས་ཏེ་ཡོད་དོ། །བཱ་སེཊྛ་། རིག་བྱེད་གསུམ་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་བྲམ་ཟེར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སྤངས་ནས་གནས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བླངས་ནས་གནས་བཞིན་དུ། སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་བསྒྲིབས་ཤིང་། བཀག་ལ། གཡོགས་ཤིང་། ཀུན་ནས་གཡོགས་ཏེ། ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” สํสนฺทนกถา བསྡུར་བའི་གཏམ། ๕๕๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, สปริคฺคโห วา พฺรหฺมา อปริคฺคโห วา’’ติ? ‘‘อปริคฺคโห, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺโต วา อเวรจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อเวรจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺโต วา อพฺยาปชฺชจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อพฺยาปชฺชจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘วสวตฺตี, โภ โคตม’’. ༥༥༠. “བཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། བྲམ་ཟེ་རྒན་རབས་དང་། གནས་བརྟན་རྣམས་དང་། སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ལས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས་ཏེ། ཚངས་པ་ནི་ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ལགས་སོ།” “འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “རང་དབང་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བ་ལགས་སོ།” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา วา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อปริคฺคหา วา’’ติ? ‘‘สปริคฺคหา, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺตา วา อเวรจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สเวรจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺตา วา อพฺยาปชฺชจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺตา วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘อวสวตฺตี, โภ โคตม’’. “བཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པ་ལགས་སོ།” “འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ལགས་སོ།” “གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ལགས་སོ།” “ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པ་ལགས་སོ།” “རང་དབང་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལགས་སོ།” ๕๕๑. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อปริคฺคโห พฺรหฺมา. อปิ นุ โข สปริคฺคหานํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปริคฺคหสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ༥༥༡. “བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་ནི་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན། ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་ཚངས་པ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མཐུན་ཞིང་འགྲིག་པར་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་རོ།” “བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དོ།” ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, สเวรจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา, อเวรจิตฺโต พฺรหฺมา…เป… สพฺยาปชฺชจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อพฺยาปชฺชจิตฺโต พฺรหฺมา… สํกิลิฏฺฐจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พฺรหฺมา… อวสวตฺตี เตวิชฺชา [Pg.233] พฺราหฺมณา วสวตฺตี พฺรหฺมา, อปิ นุ โข อวสวตฺตีนํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ วสวตฺตินา พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, อวสวตฺตี เตวิชฺชา พฺราหฺมณา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วสวตฺติสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. “བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་ནི་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་བཅས་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པའི་ཚངས་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པའི་ཚངས་པའོ། །རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པའོ། །འོ་ན། རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མཐུན་ཞིང་འགྲིག་པར་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་རོ།” “བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དོ།” ๕๕๒. ‘‘อิธ โข ปน เต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อาสีทิตฺวา สํสีทนฺติ, สํสีทิตฺวา วิสารํ ปาปุณนฺติ, สุกฺขตรํ มญฺเญ ตรนฺติ. ตสฺมา อิทํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เตวิชฺชาอิริณนฺติปิ วุจฺจติ, เตวิชฺชาวิวนนฺติปิ วุจฺจติ, เตวิชฺชาพฺยสนนฺติปิ วุจฺจตี’’ติ. ༥༥༢. “བཱ་སེ་ཊྛ། འོན་ཀྱང་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ནི་འདིར་ཞུགས་ནས་བྱིང་བར་འགྱུར་ཞིང་། བྱིང་ནས་ཕུང་བར་འགྱུར་ལ། སྐམ་ས་ལ་རྒལ་བ་ལྟར་སེམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་རིག་བྱེད་གསུམ་སྨྲ་བའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་རིག་བྱེད་གསུམ་པོ་འདི་ནི་རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་དགོན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་ཕུང་ཀྲོལ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།” ๕๕๓. เอวํ วุตฺเต, วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ ชานาตี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ. อาสนฺเน อิโต มนสากฏํ, น อิโต ทูเร มนสากฏ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม, อาสนฺเน อิโต มนสากฏํ, น อิโต ทูเร มนสากฏ’’นฺติ. ༥༥༣. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བཱ་སེ་ཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་མཁྱེན་ཏོ། །” “བཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འདི་ནས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་གྲོང་གསེབ་ནི་ཉེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འདི་ནས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ནི་མི་རིང་བ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་ཏེ། འདི་ནས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ནི་ཉེ་བ་ལགས་ཤིང་། འདི་ནས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ནི་མི་རིང་བ་ལགས་སོ། །” ๕๕๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อิธสฺส ปุริโส มนสากเฏ ชาตสํวทฺโธ. ตเมนํ มนสากฏโต ตาวเทว อวสฏํ มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุจฺเฉยฺยุํ. สิยา นุ โข, วาเสฏฺฐ, ตสฺส ปุริสสฺส มนสากเฏ ชาตสํวทฺธสฺส มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อมุ หิ, โภ โคตม, ปุริโส มนสากเฏ ชาตสํวทฺโธ, ตสฺส สพฺพาเนว มนสากฏสฺส มคฺคานิ สุวิทิตานี’’ติ. ༥༥༤. “བཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། འདིར་སྐྱེས་བུ་ཞིག་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊར་སྐྱེས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ནས་ཐོན་མ་ཐག་ཏུ་མི་ཞིག་གིས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊར་འགྲོ་བའི་ལམ་དྲིས་ན། བཱ་སེ་ཊྛ། མ་ན་སཱ་ཀ་ཊར་སྐྱེས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལ་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་ལམ་དྲིས་པ་ན། འགོར་འགྱངས་སམ་རྨོངས་པར་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་རོ།” “དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊར་སྐྱེས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། དེས་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།” ‘‘สิยา โข, วาเสฏฺฐ, ตสฺส ปุริสสฺส มนสากเฏ ชาตสํวทฺธสฺส มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา, น ตฺเวว ตถาคตสฺส พฺรหฺมโลเก วา พฺรหฺมโลกคามินิยา วา ปฏิปทาย ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา. พฺรหฺมานํ จาหํ, วาเสฏฺฐ, ปชานามิ พฺรหฺมโลกญฺจ พฺรหฺมโลกคามินิญฺจ ปฏิปทํ, ยถา ปฏิปนฺโน จ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน, ตญฺจ ปชานามี’’ติ. “བཱ་སེ་ཊྛ། མ་ན་སཱ་ཀ་ཊར་སྐྱེས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལ་མ་ན་སཱ་ཀ་ཊའི་ལམ་དྲིས་པ་ན། འགོར་འགྱངས་སམ་རྨོངས་པ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནམ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་སྒྲུབ་པ་དྲིས་པ་ན། འགོར་འགྱངས་སམ་རྨོངས་པར་འགྱུར་བ་ནི་གཏན་ནས་མི་སྲིད་དོ། །བཱ་སེ་ཊྛ། ངས་ནི་ཚངས་པ་ཡང་ཤེས་ལ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཡང་ཤེས་སོ། །ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་ན་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་ངས་ཤེས་སོ། །” ๕๕๕. เอวํ [Pg.234] วุตฺเต, วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตี’’ติ. ‘‘สาธุ โน ภวํ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุ อุลฺลุมฺปตุ ภวํ โคตโม พฺราหฺมณึ ปช’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, วาเสฏฺฐ, สุณาหิ; สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ༥༥༥. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བཱ་སེ་ཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟོན་ཏོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བདག་ཅག་ལ་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་བསྟན་དུ་གསོལ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བྲམ་ཟེའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སྐྱོབ་པར་མཛོད།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། །“བཱ་སེ་ཊྛ། དེ་ལྟ་ན་ཉོན་ཅིག་དང་། ཡིད་ལ་ལེགས་པར་ཟུངས་ཤིག ངས་བཤད་པར་བྱའོ། །” བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བཱ་སེ་ཊྛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་“དེ་ལྟར་བགྱིའོ་ཤེས་ལྡན།” ཞེས་ལན་གསོལ་ཏོ། พฺรหฺมโลกมคฺคเทสนา ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལམ་བསྟན་པ། ๕๕๖. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, วาเสฏฺฐ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, วาเสฏฺฐ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. ༥༥༦. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། །(འདི་ནི་ས་མཉྙ་ཕ་ལའི་མདོ་ལྟར་རྒྱས་པར་སྦྱར་རོ།) བཱ་སེ་ཊྛ། དེ་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དེས་རང་ཉིད་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྤངས་པ་མཐོང་བ་ན། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེ་ལ། རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་དགའ་བདེ་སྐྱེའོ། །ཡིད་ལ་དགའ་བདེ་ལྡན་པ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བ་ཅན་གྱི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ།” ‘‘โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. “དགེ་སློང་དེ་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གཉིས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གསུམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་བཞི་པ་ལའོ། །དེ་ལྟར་སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་མཚུངས་པར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ལ། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་ཤིང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་འཛིན་མེད་པ། གནོད་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །” ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เอวํ ภาวิตาย เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค. “བཱ་སེ་ཊྛ། དཔེར་ན། སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་དུང་འབུད་མཁན་གྱིས་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་ཕྱོགས་བཞིར་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པ་ལྟར། བཱ་སེ་ཊྛ། དེ་བཞིན་དུ་བྱམས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདི་ལྟར་བསྒོམས་པ་ན། ཚད་ཡོད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེར་མི་ལུས་ཤིང་དེར་མི་གནས་སོ། །བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ཡང་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །” ‘‘ปุน จปรํ, วาเสฏฺฐ, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. “བཱ་སེ་ཊྛ། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་ནི་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་... དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་... བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གཉིས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གསུམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་བཞི་པ་ལའོ། །དེ་ལྟར་སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་མཚུངས་པར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ལ། བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་ཤིང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་འཛིན་མེད་པ། གནོད་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །” ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.235], วาเสฏฺฐ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย. เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เอวํ ภาวิตาย อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยํ โข, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค. “བཱ་སེ་ཊྛ། དཔེར་ན། སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་དུང་འབུད་མཁན་གྱིས་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་ཕྱོགས་བཞིར་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པ་ལྟར། བཱ་སེ་ཊྛ། དེ་བཞིན་དུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདི་ལྟར་བསྒོམས་པ་ན། ཚད་ཡོད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེར་མི་ལུས་ཤིང་དེར་མི་གནས་སོ། །བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ནི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །” ๕๕๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, เอวํวิหารี ภิกฺขุ สปริคฺคโห วา อปริคฺคโห วา’’ติ? ‘‘อปริคฺคโห, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺโต วา อเวรจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อเวรจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺโต วา อพฺยาปชฺชจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อพฺยาปชฺชจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘วสวตฺตี, โภ โคตม’’. ༥༥༧. “བཱ་སེ་ཊྛ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ལྟར་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེ་ནི་ཡོངས་འཛིན་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ལགས་སོ།” “འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པ་ལགས་སོ།” “རང་དབང་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བ་ལགས་སོ།” ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, อปริคฺคโห ภิกฺขุ, อปริคฺคโห พฺรหฺมา. อปิ นุ โข อปริคฺคหสฺส ภิกฺขุโน อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, โส วต วาเสฏฺฐ อปริคฺคโห ภิกฺขุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปริคฺคหสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปโค ภวิสฺสตี’’ติ, ฐานเมตํ วิชฺชติ. “བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་ཡང་ཡོངས་འཛིན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་དགེ་སློང་དང་། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་ཚངས་པ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མཐུན་ཞིང་འགྲིག་པར་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ།” “བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་དགེ་སློང་དེ་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། ཡོངས་འཛིན་མེད་པའི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་ཡོད་ཅིང་སྲིད་པ་ཞིག་གོ།” ๕๕๘. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, อเวรจิตฺโต ภิกฺขุ, อเวรจิตฺโต พฺรหฺมา…เป… อพฺยาปชฺชจิตฺโต ภิกฺขุ, อพฺยาปชฺชจิตฺโต พฺรหฺมา… อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พฺรหฺมา… วสวตฺตี ภิกฺขุ, วสวตฺตี พฺรหฺมา, อปิ นุ โข วสวตฺติสฺส ภิกฺขุโน วสวตฺตินา พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, โส วต, วาเสฏฺฐ, วสวตฺตี ภิกฺขุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วสวตฺติสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปโค ภวิสฺสตีติ, ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ༥༥༨. “བཱ་སེ་ཊྛ། འདི་ལྟར་དགེ་སློང་ནི་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་ཡང་འཁོན་འཛིན་གྱི་སེམས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པའི་དགེ་སློང་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་མེད་པའི་ཚངས་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པའི་དགེ་སློང་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མེད་པའི་ཚངས་པའོ། །རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་དང་། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པའོ། །འོ་ན། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་དང་། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མཐུན་ཞིང་འགྲིག་པར་འགྱུར་རམ།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ།” “བཱ་སེ་ཊྛ། ལེགས་སོ། བཱ་སེ་ཊྛ། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་དེ་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། རང་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཚངས་པ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་ཡོད་ཅིང་སྲིད་པ་ཞིག་གོ།” ๕๕๙. เอวํ วุตฺเต, วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต[Pg.236]. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ༥༥༩. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བཱ་སེ་ཊྛ་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ངོ་མཚར་ཆེའོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། དཔེར་ན། སྣོད་ཁ་སྦུབ་པ་གྱེན་དུ་བསླངས་པ་ལྟར་རམ། གཡོགས་པ་ཕྱེ་བ་ལྟར་རམ། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་ལྟར་རམ། མིག་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་མུན་ནག་ཏུ་མར་མེ་བཏེགས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །བདག་ཅག་ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལའང་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་བདག་ཅག་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ།” เตวิชฺชสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เตรสมํ. རིག་བྱེད་གསུམ་གྱི་མདོ་སྟེ་བཅུ་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། ། สีลกฺขนฺธวคฺโค นิฏฺฐิโต. ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྡེ་རྫོགས་སོ། ། ตสฺสุทฺทานํ – དེའི་སྡོམ་ནི། พฺรหฺมาสามญฺญอมฺพฏฺฐ,โสณกูฏมหาลิชาลินี; สีหโปฏฺฐปาทสุโภ เกวฏฺโฏ,โลหิจฺจเตวิชฺชา เตรสาติ. ཚངས་པའི་དྲ་བ་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ། ཨམ་བྷ་ཥྛ་དང་སོ་ཎ་དཎྜ། ཀཱུ་ཊ་དནྟ་དང་མ་ཧཱ་ལི། ཛཱ་ལི་ཡ་དང་སེང་གེའི་སྒྲ་ཆེན་པོ། པོ་ཊྛ་པཱ་ད། སུ་བྷ། ཀེ་བཊྚ། ལོ་ཧི་ཙྪ་དང་རིག་བྱེད་གསུམ་སྟེ་བཅུ་གསུམ་མོ། ། สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา. ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྡེའི་ལུང་རྫོགས་སོ། ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |