นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분, 복되신 분, 아라한, 정등각자께 절합니다.

ทีฆนิกาโย

디가 니까야

สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ

계온품

๑. พฺรหฺมชาลสุตฺตํ

1. 브라흐마잘라 숫타 (범망경)

ปริพฺพาชกกถา

유행자들에 대한 이야기

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. สุปฺปิโยปิ โข ปริพฺพาชโก อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ สทฺธึ อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวน. ตตฺร สุทํ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติห เต อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ.

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 오백 명 가량의 많은 비구 승가와 함께 라자가하와 날란다 사이의 큰길을 여행하고 계셨다. 수삐야라는 이름의 유행자 또한 그의 제자인 브라흐마닷따 청년과 함께 라자가하와 날란다 사이의 큰길을 여행하고 있었다. 그 여행길에서 수삐야 유행자는 여러 가지 방식으로 부처님을 비난하고, 법을 비난하고, 승가를 비난하는 말을 하였다. 반면 수삐야 유행자의 제자인 브라흐마닷따 청년은 여러 가지 방식으로 부처님을 찬탄하고, 법을 찬탄하고, 승가를 찬탄하는 말을 하였다. 이와 같이 스승과 제자인 그 두 사람은 서로 정반대되는 말을 하며 세존과 비구 승가의 뒤를 바짝 뒤따라가고 있었다.

๒. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. สุปฺปิโยปิ โข ปริพฺพาชโก อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวน. ตตฺรปิ สุทํ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส [Pg.2] อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติห เต อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา วิหรนฺติ.

2. 그 후 세존께서는 비구 승가와 함께 암발랏띠까에 있는 왕실 휴게소에 이르러 하룻밤을 머무르셨다. 수삐야 유행자 또한 그의 제자인 브라흐마닷따 청년과 함께 암발랏띠까 왕실 휴게소에 이르러 하룻밤을 머물렀다. 그곳에서도 수삐야 유행자는 여러 가지 방식으로 부처님을 비난하고, 법을 비난하고, 승가를 비난하는 말을 계속하였다. 그러나 수삐야 유행자의 제자인 브라흐마닷따 청년은 여러 가지 방식으로 부처님을 찬탄하고, 법을 찬탄하고, 승가를 찬탄하는 말을 계속하였다. 이와 같이 스승과 제자인 그 두 사람은 서로 정반대되는 말을 하며 지내고 있었다.

๓. อถ โข สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐิตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยํ สงฺขิยธมฺโม อุทปาทิ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา สุปฺปฏิวิทิตา. อยญฺหิ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติหเม อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ.

3. 그때 새벽에 일어난 많은 비구들이 원형 정자에 모여 앉아 있을 때, 다음과 같은 대화가 일어났다. "도반들이여, 놀라운 일입니다. 도반들이여, 신비로운 일입니다. 아시고 보시는 아라한, 정등각자이신 세존께서는 중생들의 다양한 성향을 참으로 잘 꿰뚫어 아십니다. 여기 수삐야 유행자는 여러 가지 방식으로 부처님을 비난하고, 법을 비난하고, 승가를 비난하는 말을 합니다. 반면 수삐야 유행자의 제자인 브라흐마닷따 청년은 여러 가지 방식으로 부처님을 찬탄하고, 법을 찬탄하고, 승가를 찬탄하는 말을 합니다. 이와 같이 스승과 제자인 그 두 사람은 서로 정반대되는 말을 하며 세존과 비구 승가의 뒤를 바짝 뒤따라오고 있습니다."

๔. อถ โข ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ สงฺขิยธมฺมํ วิทิตฺวา เยน มณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กายนุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐิตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยํ สงฺขิยธมฺโม อุทปาทิ – ‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา สุปฺปฏิวิทิตา. อยญฺหิ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ; สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิติหเม อุโภ อาจริยนฺเตวาสี อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต [Pg.3] อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

4. 그때 세존께서는 비구들이 나누는 대화를 아시고 원형 정자로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들에게 물으셨다. "비구들이여, 지금 여기 모여서 무슨 이야기를 나누고 있었느냐? 너희들이 나누던 중단된 대화는 무엇이냐?" 이렇게 말씀하시자 비구들이 세존께 다음과 같이 대답하였다. "세존이시여, 오늘 새벽 저희가 일어나 원형 정자에 모여 앉아 있을 때 다음과 같은 대화가 있었습니다. '도반들이여, 놀라운 일입니다. 도반들이여, 신비로운 일입니다. 아시고 보시는 아라한, 정등각자이신 세존께서는 중생들의 다양한 성향을 참으로 잘 꿰뚫어 아십니다. 수삐야 유행자는 여러 가지 방식으로 부처님과 법과 승가를 비난하고, 그의 제자 브라흐마닷따 청년은 부처님과 법과 승가를 찬탄합니다. 이와 같이 스승과 제자가 정반대되는 말을 하며 세존과 승가를 뒤따라오고 있습니다.' 세존이시여, 이것이 저희가 나누던 중단된 대화였는데, 그때 세존께서 오셨습니다."

๕. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ น อาฆาโต น อปฺปจฺจโย น เจตโส อนภิรทฺธิ กรณียา. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ กุปิตา วา อนตฺตมนา วา, ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ กุปิตา วา อนตฺตมนา วา, อปิ นุ ตุมฺเห ปเรสํ สุภาสิตํ ทุพฺภาสิตํ อาชาเนยฺยาถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ อภูตํ อภูตโต นิพฺเพเฐตพฺพํ – ‘อิติเปตํ อภูตํ, อิติเปตํ อตจฺฉํ, นตฺถิ เจตํ อมฺเหสุ, น จ ปเนตํ อมฺเหสุ สํวิชฺชตี’ติ.

5. "비구들이여, 만일 다른 사람들이 나를 비난하거나, 법을 비난하거나, 승가를 비난하더라도 너희들은 그 일에 대해 원한을 품거나 불만을 갖거나 마음으로 언짢아해서는 안 된다. 비구들이여, 다른 사람들이 나나 법이나 승가를 비난할 때 너희들이 화를 내거나 불쾌해한다면, 그것은 너희들에게 장애가 될 뿐이다. 비구들이여, 만일 너희가 화를 내거나 불쾌해한다면, 다른 사람들이 한 말이 옳은지 그른지를 너희가 알 수 있겠느냐?" 비구들은 "그렇지 않습니다, 세존이시여"라고 대답했다. "비구들이여, 다른 사람들이 나나 법이나 승가를 비난할 때, 너희는 사실이 아닌 것을 사실이 아니라고 밝혀주어야 한다. '이것은 이런 이유로 사실이 아닙니다. 이것은 이런 이유로 진실이 아닙니다. 우리에게는 그런 점이 없으며, 우리 안에는 그런 것이 존재하지 않습니다'라고 명확히 설명해야 한다."

๖. ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ น อานนฺโท น โสมนสฺสํ น เจตโส อุปฺปิลาวิตตฺตํ กรณียํ. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ อานนฺทิโน สุมนา อุปฺปิลาวิตา ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย. มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ธมฺมสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, สงฺฆสฺส วา วณฺณํ ภาเสยฺยุํ, ตตฺร ตุมฺเหหิ ภูตํ ภูตโต ปฏิชานิตพฺพํ – ‘อิติเปตํ ภูตํ, อิติเปตํ ตจฺฉํ, อตฺถิ เจตํ อมฺเหสุ, สํวิชฺชติ จ ปเนตํ อมฺเหสู’ติ.

6. “비구들이여, 다른 사람들이 나에 대해, 혹은 법(가르침)에 대해, 혹은 승가에 대해 찬탄하더라도, 그대들은 그에 대해 기뻐하거나 즐거워하거나 마음이 들떠서는 안 된다. 비구들이여, 다른 사람들이 나에 대해, 혹은 법에 대해, 혹은 승가에 대해 찬탄할 때 만일 그대들이 기뻐하거나 즐거워하거나 마음이 들뜬다면, 그것은 그대들에게 장애가 될 뿐이다. 비구들이여, 다른 사람들이 나에 대해, 혹은 법에 대해, 혹은 승가에 대해 찬탄할 때 그대들은 사실인 것을 사실대로 ‘이것은 이런 이유로 사실이며, 이것은 이런 이유로 참되다. 우리에게 이런 점이 있으며, 우리에게 이런 점이 실제로 존재한다’라고 인정해야 한다.”

จูฬสีลํ

소계(小戒)

๗. ‘‘อปฺปมตฺตกํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย. กตมญฺจ ตํ, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย?

7. “비구들이여, 참으로 범부(凡夫)가 여래의 덕을 찬탄할 때 말하는 것은 단지 사소하고 하찮은 계율에 불과하다. 비구들이여, 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 말하는 사소하고 하찮은 계율이란 무엇인가?”

๘. ‘‘‘ปาณาติปาตํ [Pg.4] ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม นิหิตทณฺโฑ, นิหิตสตฺโถ, ลชฺชี, ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตี’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

8. “‘사문 고타마는 살생을 버리고 살생에서 멀리 떠나 있다. 그는 몽둥이를 내려놓고, 무기를 내려놓고, 부끄러움을 알며, 자비심이 있고, 모든 생명체의 이익을 위해 연민하며 머문다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

‘‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรตี’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 주지 않은 것을 취하는 것을 버리고 주지 않은 것을 취하는 일에서 멀리 떠나 있다. 그는 주는 것만을 받으며, 주는 것만을 바라며, 훔치지 않고 청정하게 자신을 지키며 머문다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

‘‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี สมโณ โคตโม อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 금욕적이지 않은 삶을 버리고 금욕(청정행)을 실천하며, 저속한 행위를 멀리하고 마을 사람들의 습속인 성행위에서 멀리 떠나 있다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

๙. ‘‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺสา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

9. “‘사문 고타마는 거짓말을 버리고 거짓말에서 멀리 떠나 있다. 그는 진실만을 말하고, 진실에 근거하며, 견고하고, 신뢰할 수 있으며, 세상을 속이지 않는다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

‘‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 이간질하는 말을 버리고 이간질하는 말에서 멀리 떠나 있다. 그는 여기서 듣고 이들을 갈라놓기 위해 저기서 말하지 않으며, 저기서 듣고 저들을 갈라놓기 위해 이들에게 말하지 않는다. 이와 같이 그는 갈라진 이들을 화합하게 하고, 화합한 이들을 더욱 격려하며, 화합을 좋아하고 화합을 즐기며 화합을 기뻐하고 화합을 이끄는 말을 한다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

‘‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม, ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 거친 말을 버리고 거친 말에서 멀리 떠나 있다. 그는 흠이 없고 귀에 즐거우며 사랑스럽고 마음에 와닿으며 정중하고 대중이 좋아하고 대중의 마음에 드는 그런 말을 한다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

‘‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิต’นฺติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 유익하지 않은 잡담을 버리고 잡담에서 멀리 떠나 있다. 그는 때에 맞춰 말하고, 사실을 말하며, 유익한 것을 말하고, 법을 말하며, 율을 말한다. 그는 마음에 간직할 만한 말을 하며, 적절한 때에 비유를 들고 한계를 지키며 유익함이 담긴 말을 한다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

๑๐. ‘พีชคามภูตคามสมารมฺภา [Pg.5] ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว…เป….

10. “‘사문 고타마는 씨앗과 식물들을 파괴하는 일에서 멀리 떠나 있다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는... (이하 생략).”

‘‘‘เอกภตฺติโก สมโณ โคตโม รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา….

“‘사문 고타마는 하루에 한 끼만 먹으며, 밤에 먹는 것을 삼가고, 정오 이후의 때 아닌 때에 식사하는 것을 멀리한다’라고...”

นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 춤, 노래, 연주 및 공연 관람과 같은 수행의 장애가 되는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 화환을 걸거나 향료를 바르고 화장품으로 몸을 치장하는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 높고 큰 침상에 앉거나 눕는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 금과 은을 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 익히지 않은 곡물을 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 생고기를 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 여인이나 소녀를 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 노비를 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 염소나 양을 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 닭이나 돼지를 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 코끼리, 소, 말, 나귀를 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 토지나 논밭을 받는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 남의 심부름을 하거나 전령 노릇을 하는 일에서 멀리 떠나 있다’라고...”

กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 사고파는 매매 행위에서 멀리 떠나 있다’라고...”

ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 속임수 저울, 속임수 금속, 속임수 치수 등 온갖 기만하는 행위에서 멀리 떠나 있다’라고...”

อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม….

“‘사문 고타마는 뇌물을 받고, 남을 속이며, 가짜로 위조하여 기만하는 굽은 행위에서 멀리 떠나 있다’라고...”

เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

“‘사문 고타마는 사람을 베고, 죽이고, 포박하고, 길을 가로막아 약탈하고, 마을을 습격하며, 폭력을 행사하는 일에서 멀리 떠나 있다’라고, 비구들이여, 참으로 범부는 여래의 덕을 찬탄하면서 이와 같이 말할 것이다.”

จูฬสีลํ นิฏฺฐิตํ.

소계(小戒)가 끝났다.

มชฺฌิมสีลํ

중간 크기의 계행(Majjhima Sīla)

๑๑. ‘‘‘ยถา [Pg.6] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ พีชคามภูตคามสมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ ; อิติ เอวรูปา พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

11. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 씨앗의 무리와 식물의 무리를 파괴하는 일에 전념하며 머뭅니다. 즉, 뿌리 씨앗, 줄기 씨앗, 마디 씨앗, 삽목 씨앗, 다섯 번째인 알곡 씨앗이 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 씨앗의 무리와 식물의 무리를 파괴하는 일로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๒. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อนฺนสนฺนิธึ ปานสนฺนิธึ วตฺถสนฺนิธึ ยานสนฺนิธึ สยนสนฺนิธึ คนฺธสนฺนิธึ อามิสสนฺนิธึ อิติ วา อิติ เอวรูปา สนฺนิธิการปริโภคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

12. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 물건을 쌓아두고 사용하는 일에 전념하며 머뭅니다. 즉, 음식을 쌓아두는 것, 음료를 쌓아두는 것, 옷을 쌓아두는 것, 탈것을 쌓아두는 것, 침구를 쌓아두는 것, 향료를 쌓아두는 것, 그 밖의 재물을 쌓아두는 것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 물건을 쌓아두고 사용하는 일로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๓. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิสูกทสฺสนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – นจฺจํ คีตํ วาทิตํ เปกฺขํ อกฺขานํ ปาณิสฺสรํ เวตาฬํ กุมฺภถูณํ โสภนกํ จณฺฑาลํ วํสํ โธวนํ หตฺถิยุทฺธํ อสฺสยุทฺธํ มหึสยุทฺธํ อุสภยุทฺธํ อชยุทฺธํ เมณฺฑยุทฺธํ กุกฺกุฏยุทฺธํ วฏฺฏกยุทฺธํ ทณฺฑยุทฺธํ มุฏฺฐิยุทฺธํ นิพฺพุทฺธํ อุยฺโยธิกํ พลคฺคํ เสนาพฺยูหํ อนีกทสฺสนํ อิติ วา อิติ เอวรูปา วิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

13. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 (수행의) 장애가 되는 구경거리에 전념하며 머뭅니다. 즉, 춤, 노래, 악기 연주, 공연, 서사시 낭송, 손뼉 음악, 북 연주, 옹기 타악기 연주, 예술적 묘사, 무쇠 공 놀이, 대나무 곡예, 뼈 씻기 유흥, 코끼리 싸움, 말 싸움, 버팔로 싸움, 황소 싸움, 염소 싸움, 양 싸움, 닭 싸움, 메추라기 싸움, 막대기 싸움, 권투, 레슬링, 모의 전투, 군대 사열, 군대 배치, 군대 구경이 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 장애가 되는 구경거리로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๔. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐปทํ ทสปทํ อากาสํ ปริหารปถํ สนฺติกํ ขลิกํ ฆฏิกํ สลากหตฺถํ อกฺขํ ปงฺคจีรํ วงฺกกํ โมกฺขจิกํ จิงฺคุลิกํ ปตฺตาฬฺหกํ รถกํ ธนุกํ อกฺขริกํ มเนสิกํ ยถาวชฺชํ อิติ [Pg.7] วา อิติ เอวรูปา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

14. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 방일함의 근본인 도박과 놀이에 전념하며 머뭅니다. 즉, 8칸 놀이판, 10칸 놀이판, 허공 놀이판, 땅에 그린 길 따라가기, 돌 옮기기 놀이, 주사위 놀이, 막대기 치기 놀이, 손에 물감 묻혀 찍기 놀이, 구슬 놀이, 잎사귀 피리 불기, 장난감 쟁기 놀이, 공중제비 넘기, 바람개비 놀이, 나뭇잎 저울 놀이, 장난감 수레 놀이, 장난감 활 놀이, 글자 맞히기 놀이, 마음 읽기 놀이, 장애인 흉내 내기 놀이가 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 방일함의 근본인 도박과 놀이로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๕. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทึ ปลฺลงฺกํ โคนกํ จิตฺตกํ ปฏิกํ ปฏลิกํ ตูลิกํ วิกติกํ อุทฺทโลมึ เอกนฺตโลมึ กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณึ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ อิติ วา อิติ เอวรูปา อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

15. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 높고 큰 침상과 좌석을 사용하는 일에 전념하며 머뭅니다. 즉, 너무 높은 의자, 맹수 모양 다리가 있는 침상, 긴 털이 난 커다란 양모 요, 자수를 놓은 담요, 흰 양모 요, 꽃무늬를 넣은 양모 요, 솜을 넣은 요, 동물의 형상이 그려진 양모 요, 양면에 털이 난 요, 한 면에 털이 난 요, 보석과 실로 수놓은 비단 요, 비단 요, 춤꾼들이 올라가 춤출 만한 큰 양모 요, 코끼리 덮개, 말 덮개, 수레 덮개, 영양 가죽 침구, 사슴 가죽으로 만든 고귀한 침구, 빨간 천장이 있는 침상, 양쪽에 붉은 베개가 있는 침상이 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 높고 큰 침상과 좌석을 사용하는 일로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๖. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – อุจฺฉาทนํ ปริมทฺทนํ นฺหาปนํ สมฺพาหนํ อาทาสํ อญฺชนํ มาลาคนฺธวิเลปนํ มุขจุณฺณํ มุขเลปนํ หตฺถพนฺธํ สิขาพนฺธํ ทณฺฑํ นาฬิกํ อสึ ฉตฺตํ จิตฺรุปาหนํ อุณฺหีสํ มณึ วาลพีชนึ โอทาตานิ วตฺถานิ ทีฆทสานิ อิติ วา อิติ เอวรูปา มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

16. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 치장하고 장식하여 방일하게 되는 일에 전념하며 머뭅니다. 즉, 향 가루 바르기, 안마하기, 향료 목욕하기, 근육 단련하기, 거울 보기, 눈 화장하기, 꽃목걸이 걸기, 향료 바르기, 연고 바르기, 얼굴 분칠하기, 얼굴 마사지하기, 팔찌 끼기, 머리 장식하기, 화려한 지팡이 짚기, 장식된 약 통 들기, 칼 차기, 양산 쓰기, 화려한 신발 신기, 이마 장식하기, 보석 장신구 달기, 소 꼬리 부채 들기, 술이 긴 흰 옷 입기가 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 치장하고 장식하는 일로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๗. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานกถาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

17. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 저속한 대화에 전념하며 머뭅니다. 즉, 왕에 대한 이야기, 도둑에 대한 이야기, 대신에 대한 이야기, 군대에 대한 이야기, 공포에 대한 이야기, 전쟁에 대한 이야기, 음식에 대한 이야기, 마실 것에 대한 이야기, 옷에 대한 이야기, 침구에 대한 이야기, 꽃목걸이에 대한 이야기, 향료에 대한 이야기, 친척에 대한 이야기, 탈것에 대한 이야기, 마을에 대한 이야기, 읍내에 대한 이야기, 도시에 대한 이야기, 나라에 대한 이야기, 여인에 대한 이야기, 영웅에 대한 이야기, 거리에 대한 이야기, 물가에 대한 이야기, 돌아가신 조상에 대한 이야기, 잡다한 이야기, 세상의 기원에 대한 이야기, 바다의 기원에 대한 이야기, 번영과 쇠퇴에 대한 이야기들이 그것입니다. 사문 고타마는 이와 같이 저속한 대화로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๘. ‘‘‘ยถา [Pg.8] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิคฺคาหิกกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ, มิจฺฉา ปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมา ปฏิปนฺโน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย วิคฺคาหิกกถาย ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

18. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같이 논쟁하는 말에 전념하며 머뭅니다. 즉, '너는 이 법과 율을 모른다. 나는 이 법과 율을 안다. 네가 어떻게 이 법과 율을 알겠느냐?', '너는 잘못된 길을 가고 있지만 나는 바른 길을 가고 있다.', '나의 말은 조리 있지만 너의 말은 조리 없다.', '너는 먼저 말해야 할 것을 나중에 말하고 나중에 말해야 할 것을 먼저 말했다.', '네가 오랫동안 공들여 익힌 주장은 뒤집혔다.', '너의 주장은 비판받았고 너는 궁지에 몰렸다.', '네 주장의 모순에서 벗어나려고 애써 보아라.', '능력이 있다면 지금 당장 해결해 보아라.' 하는 것들입니다. 사문 고타마는 이와 같이 논쟁하는 말로부터 멀리 떠나 계십니다. 비구들이여, 참으로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 수 있을 것입니다.

๑๙. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – รญฺญํ, ราชมหามตฺตานํ, ขตฺติยานํ, พฺราหฺมณานํ, คหปติกานํ, กุมารานํ ‘‘อิธ คจฺฉ, อมุตฺราคจฺฉ, อิทํ หร, อมุตฺร อิทํ อาหรา’’ติ อิติ วา อิติ เอวรูปา ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

19. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 다음과 같이 심부름꾼이나 전령 노릇을 하는 일에 몰두하며 지냅니다. 즉, 왕들, 왕의 대신들, 크샤트리아들, 바라문들, 가부들, 왕자들의 심부름을 맡아 '여기로 가라, 저기로 가라, 이것을 가져가라, 저기서 이것을 가져오라'고 하는 일들입니다. 사문 고타마는 이와 같이 심부름꾼이나 전령 노릇을 하는 일로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๐. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต กุหกา จ โหนฺติ, ลปกา จ เนมิตฺติกา จ นิปฺเปสิกา จ, ลาเภน ลาภํ นิชิคีํสิตาโร จ อิติ เอวรูปา กุหนลปนา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

20. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 이익을 얻기 위해 사람들을 속이고, 아첨하며, 암시를 주고, 압박하며, 이익으로써 더 큰 이익을 구합니다. 사문 고타마는 이와 같이 속이고 아첨하는 일로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

มชฺฌิมสีลํ นิฏฺฐิตํ.

중간 규모의 계목(중계)이 끝났다.

มหาสีลํ

대계(大戒)

๒๑. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.9], เสยฺยถิทํ – องฺคํ นิมิตฺตํ อุปฺปาตํ สุปินํ ลกฺขณํ มูสิกจฺฉินฺนํ อคฺคิโหมํ ทพฺพิโหมํ ถุสโหมํ กณโหมํ ตณฺฑุลโหมํ สปฺปิโหมํ เตลโหมํ มุขโหมํ โลหิตโหมํ องฺควิชฺชา วตฺถุวิชฺชา ขตฺตวิชฺชา สิววิชฺชา ภูตวิชฺชา ภูริวิชฺชา อหิวิชฺชา วิสวิชฺชา วิจฺฉิกวิชฺชา มูสิกวิชฺชา สกุณวิชฺชา วายสวิชฺชา ปกฺกชฺฌานํ สรปริตฺตาณํ มิคจกฺกํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

21. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 다음과 같은 저급한 기술들로 삿된 생계를 이어갑니다. 즉, 신체 부위의 관상, 길흉의 조짐, 천재지변의 징조, 꿈 해몽, 전신 관상, 쥐가 갉아먹은 자국 해독, 불의 공양, 국자로 하는 공양, 왕겨로 하는 공양, 쌀가루로 하는 공양, 쌀로 하는 공양, 정제 버터로 하는 공양, 기름으로 하는 공양, 입으로 하는 공양, 피로 하는 공양, 신체 지식, 대지 지식, 정치 술수, 악귀를 쫓는 기술, 귀신 부리는 기술, 땅속에 살며 배우는 술법, 뱀 부리는 기술, 독 푸는 기술, 전갈 부리는 기술, 쥐 부리는 기술, 새 소리 지식, 까마귀 소리 지식, 수명 예언, 화살을 막는 기술, 짐승 소리 지식 등입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술을 통한 삿된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๒. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – มณิลกฺขณํ วตฺถลกฺขณํ ทณฺฑลกฺขณํ สตฺถลกฺขณํ อสิลกฺขณํ อุสุลกฺขณํ ธนุลกฺขณํ อาวุธลกฺขณํ อิตฺถิลกฺขณํ ปุริสลกฺขณํ กุมารลกฺขณํ กุมาริลกฺขณํ ทาสลกฺขณํ ทาสิลกฺขณํ หตฺถิลกฺขณํ อสฺสลกฺขณํ มหึสลกฺขณํ อุสภลกฺขณํ โคลกฺขณํ อชลกฺขณํ เมณฺฑลกฺขณํ กุกฺกุฏลกฺขณํ วฏฺฏกลกฺขณํ โคธาลกฺขณํ กณฺณิกาลกฺขณํ กจฺฉปลกฺขณํ มิคลกฺขณํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

22. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 다음과 같은 저급한 기술들로 삿된 생계를 이어갑니다. 즉, 보석의 특징, 의복의 특징, 지팡이의 특징, 칼의 특징, 검의 특징, 화살의 특징, 활의 특징, 무기의 특징, 여인의 특징, 남자의 특징, 소년의 특징, 소녀의 특징, 노비의 특징, 코끼리의 특징, 말의 특징, 버팔로의 특징, 황소의 특징, 소의 특징, 염소의 특징, 양의 특징, 닭의 특징, 메추라기의 특징, 도마뱀의 특징, 귀걸이(또는 지붕 꼭대기)의 특징, 거북이의 특징, 야생 동물의 특징 등에 대한 감정입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술을 통한 삿된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๓. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – รญฺญํ นิยฺยานํ ภวิสฺสติ, รญฺญํ อนิยฺยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, อิติ อิมสฺส ชโย ภวิสฺสติ, อิมสฺส ปราชโย ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

23. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 다음과 같은 저급한 기술들로 삿된 생계를 이어갑니다. 즉, '왕들이 출정할 것이다', '왕들이 돌아올 것이다', '내부의 왕들이 진격할 것이다', '외부의 왕들이 퇴각할 것이다', '외부의 왕들이 진격할 것이다', '내부의 왕들이 퇴각할 것이다', '내부의 왕들이 승리할 것이다', '외부의 왕들이 패배할 것이다', '외부의 왕들이 승리할 것이다', '내부의 왕들이 패배할 것이다', '이 왕이 승리할 것이다', '저 왕이 패배할 것이다'라고 예언하는 일들입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술을 통한 삿된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๔. ‘‘‘ยถา [Pg.10] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

24. 또한 어떤 존경하는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도, 다음과 같은 저급한 기술들로 삿된 생계를 이어갑니다. 즉, 월식, 일식, 성식(별의 가려짐), 해와 달의 정상 궤도 운행과 비정상 궤도 운행, 별들의 정상 궤도 운행과 비정상 궤도 운행, 유성 낙하, 사방의 화재, 지진, 하늘의 천둥, 해와 달과 별들이 뜨고 지고 흐려지고 맑아지는 현상을 예언하는 일입니다. 또한 '월식으로 인해 이러한 결과가 있을 것이다', '일식으로 인해 이러한 결과가 있을 것이다'라며 일식, 월식, 성식, 해와 달과 별들의 궤도 운행과 기상 현상에 따른 길흉화복을 예언하는 일들입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술을 통한 삿된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 비구들이여, 범부들은 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๕. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สุวุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, ทุพฺพุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, สุภิกฺขํ ภวิสฺสติ, ทุพฺภิกฺขํ ภวิสฺสติ, เขมํ ภวิสฺสติ, ภยํ ภวิสฺสติ, โรโค ภวิสฺสติ, อาโรคฺยํ ภวิสฺสติ, มุทฺทา, คณนา, สงฺขานํ, กาเวยฺยํ, โลกายตํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

25. 비구들이여, 혹은 어떤 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 다음과 같은 저급한 기술로 사된 생활을 영위합니다. 즉, '비가 많이 올 것이다, 비가 오지 않을 것이다, 풍년이 들 것이다, 흉년이 들 것이다, 평온할 것이다, 공포가 있을 것이다, 질병이 있을 것이다, 건강할 것이다'라고 예언하거나 수인(手印), 계산, 산술, 시짓기, 세속적 철학 등이 그것입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술로 영위하는 사된 생활을 멀리합니다라고 비구들이여, 범부는 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๖. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.11], เสยฺยถิทํ – อาวาหนํ วิวาหนํ สํวรณํ วิวรณํ สํกิรณํ วิกิรณํ สุภคกรณํ ทุพฺภคกรณํ วิรุทฺธคพฺภกรณํ ชิวฺหานิพนฺธนํ หนุสํหนนํ หตฺถาภิชปฺปนํ หนุชปฺปนํ กณฺณชปฺปนํ อาทาสปญฺหํ กุมาริกปญฺหํ เทวปญฺหํ อาทิจฺจุปฏฺฐานํ มหตุปฏฺฐานํ อพฺภุชฺชลนํ สิริวฺหายนํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

26. 비구들이여, 혹은 어떤 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 다음과 같은 저급한 기술로 사된 생활을 영위합니다. 즉, 신부를 데려오고 신부를 보내고(결혼), 화합시키고 결별시키고, 재물을 모으고 분산시키며, 행운을 부르고 불행을 부르며, 유산을 방지하고, 혀를 굳게 하고 턱을 굳게 하며, 손을 마비시키거나 귀를 멀게 하는 주술을 걸고, 거울이나 소녀나 하녀를 통해 신탁을 묻고, 태양을 숭배하고 범천을 숭배하며, 입에서 불을 뿜고, 행운의 여신을 부르는 것 등이 그것입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술로 영위하는 사된 생활을 멀리합니다라고 비구들이여, 범부는 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

๒๗. ‘‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโม’ติ – อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

27. 비구들이여, 혹은 어떤 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 다음과 같은 저급한 기술로 사된 생활을 영위합니다. 즉, 신에게 기도하거나 서원을 갚고, 귀신 쫓는 기술이나 땅속에서 배우는 기술을 행하며, 고자를 남자로 만들거나 남자를 고자로 만들고, 집터를 정하거나 제물을 바치고, 입을 헹구게 하고 목욕시키며, 제사를 지내고, 토하게 하거나 설사하게 하고, 상하로 기를 다스리며, 머리 약, 귀 약, 눈 약, 코 약, 연고, 냉각 연고를 만들고, 안과 수술이나 외과 수술, 소아과 치료를 하며, 근본 약을 처방하거나 약을 떼어내는 것 등이 그것입니다. 사문 고타마는 이러한 저급한 기술로 영위하는 사된 생활을 멀리합니다라고 비구들이여, 범부는 여래의 덕을 찬탄할 때 이와 같이 말할 것입니다.

‘‘อิทํ โข, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ, เยน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย.

비구들이여, 이것이 바로 범부가 여래의 덕을 찬탄할 때 말하는 사소하고 하찮으며 보잘것없는 계행입니다.

มหาสีลํ นิฏฺฐิตํ.

대계(大戒, Mahāsīla)가 끝났다.

ปุพฺพนฺตกปฺปิกา

과거를 추측함

๒๘. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อญฺเญว ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ. กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ?

28. 비구들이여, 여래가 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포한, 심오하고 보기 어렵고 깨닫기 어렵고 평온하고 숭고하며 사유의 영역을 넘어서고 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 다른 법들이 있습니다. 이 법들을 통하여 사람들이 여래의 참된 공덕을 바르게 말할 수 있을 것입니다. 비구들이여, 여래가 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포한, 심오하고 보기 어렵고 깨닫기 어렵고 평온하고 숭고하며 사유의 영역을 넘어서고 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 그 법들이란 무엇입니까?

๒๙. ‘‘สนฺติ[Pg.12], ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน, ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ?

29. 비구들이여, 과거를 추측하고 과거에 대한 견해를 가진 어떤 사문·바라문들이 있는데, 그들은 과거에 대하여 18가지 근거로 여러 가지 잘못된 견해를 주장합니다. 그들 사문·바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 과거를 추측하고 과거에 대한 견해를 가지며, 과거에 대하여 18가지 근거로 여러 가지 잘못된 견해를 주장하는 것입니까?

สสฺสตวาโท

상주론(常住論)

๓๐. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา, สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ?

30. 비구들이여, 자아와 세상이 영원하다고 주장하는 상주론자인 어떤 사문·바라문들이 있는데, 그들은 네 가지 근거로 자아와 세상이 영원하다고 선언합니다. 그들 사문·바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 상주론자가 되어 네 가지 근거로 자아와 세상이 영원하다고 선언하는 것입니까?

๓๑. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ( ) อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

31. 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진과 노력과 몰두와 불방일과 바른 주의집중을 통하여 그와 같은 마음의 삼매를 얻습니다. 그는 삼매에 든 마음이 청정하고 깨끗하며 번뇌가 없고 오염원이 사라졌을 때, 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 즉 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 수많은 백 생, 수천 생, 수십만 생을 기억합니다. '거기서 나는 이름은 무엇이었고 성은 무엇이었으며 용모는 어떠했고 음식은 무엇을 먹었으며 어떠한 즐거움과 괴로움을 겪었고 수명은 어떠했다. 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났고, 거기서도 이름은 무엇이었고 성은 무엇이었으며 용모는 어떠했고 음식은 무엇을 먹었으며 어떠한 즐거움과 괴로움을 겪었고 수명은 어떠했다. 그곳에서 죽어 여기 태어났다'라고 이와 같이 구체적인 모습과 세세한 내용까지 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다.

‘‘โส เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย [Pg.13] อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

그는 이와 같이 말합니다. '자아와 세상은 상주하며, 변함이 없고(불변하고), 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 성문 기둥처럼 견고하게 서 있습니다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 다시 태어나지만, [자아와 세상은] 영원한 것과 같이 존재합니다. 그 이유는 무엇입니까? 나는 열의와 정진, 전념, 불방일, 그리고 바른 정신활동(여리작의)을 통하여 그와 같은 심삼매(心三昧)를 얻었기 때문입니다. 마음이 삼매에 들었을 때 나는 여러 가지 전생의 일들을 기억해 냅니다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 수많은 백 생, 수많은 천 생, 수많은 십만 생을 기억합니다. ‘그곳에서 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 여기에 태어났다’라고 기억합니다. 이처럼 나는 구체적인 모습과 상세한 내용과 함께 여러 가지 전생의 일들을 기억합니다. 나는 이것을 통하여 ‘자아와 세상은 상주하며, 변함이 없고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 성문 기둥처럼 견고하게 서 있다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 태어나지만, 영원한 것과 같이 존재한다’는 것을 압니다.' 비구들이여, 이것이 일부 사문·바라문들이 자아와 세상이 상주한다고 주장하며 상주론을 내세우는 첫 번째 근거입니다.

๓๒. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

32. 두 번째로, 존자 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 상주론자가 되어 자아와 세상이 상주한다고 주장합니까? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 열의와 정진, 전념, 불방일, 바른 정신활동을 통하여 그와 같은 심삼매를 얻습니다. 마음이 삼매에 들었을 때 그는 여러 가지 전생의 일들을 기억해 냅니다. 즉, 하나의 수축·팽창하는 겁(수축·팽창겁), 두 개의 수축·팽창겁, 세 개의 수축·팽창겁, 네 개의 수축·팽창겁, 다섯 개의 수축·팽창겁, 열 개의 수축·팽창겁을 기억합니다. ‘그곳에서 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 그는 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 그는 그곳에서 죽어 여기에 태어났다’라고 기억합니다. 이처럼 그는 구체적인 모습과 상세한 내용과 함께 여러 가지 전생의 일들을 기억합니다.

‘‘โส [Pg.14] เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต, เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

그는 이와 같이 말합니다. '자아와 세상은 상주하며, 변함이 없고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 성문 기둥처럼 견고하게 서 있습니다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 다시 태어나지만, 영원한 것과 같이 존재합니다. 그 이유는 무엇입니까? 나는 열의와 정진, 전념, 불방일, 그리고 바른 정신활동을 통하여 그와 같은 심삼매를 얻었기 때문입니다. 마음이 삼매에 들었을 때 나는 여러 가지 전생의 일들을 기억해 냅니다. 즉, 하나의 수축·팽창겁, 두 개의 수축·팽창겁, 세 개의 수축·팽창겁, 네 개의 수축·팽창겁, 다섯 개의 수축·팽창겁, 열 개의 수축·팽창겁을 기억합니다. 그곳에서 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 여기에 태어났다’라고 기억합니다. 이처럼 나는 구체적인 모습과 상세한 내용과 함께 여러 가지 전생의 일들을 기억합니다. 나는 이것을 통하여 ‘자아와 세상은 상주하며, 변함이 없고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 성문 기둥처럼 견고하게 서 있다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 태어나지만, 영원한 것과 같이 존재한다’는 것을 압니다.' 비구들이여, 이것이 일부 사문·바라문들이 자아와 세상이 상주한다고 주장하며 상주론을 내세우는 두 번째 근거입니다.

๓๓. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

33. 세 번째로, 존자 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 상주론자가 되어 자아와 세상이 상주한다고 주장합니까? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 열의와 정진, 전념, 불방일, 바른 정신활동을 통하여 그와 같은 심삼매를 얻습니다. 마음이 삼매에 들었을 때 그는 여러 가지 전생의 일들을 기억해 냅니다. 즉, 열 개의 수축·팽창겁, 스무 개의 수축·팽창겁, 서른 개의 수축·팽창겁, 마흔 개의 수축·팽창겁을 기억합니다. ‘그곳에서 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 종족이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 끝은 이러했다. 그곳에서 죽어 여기에 태어났다’라고 기억합니다. 이처럼 그는 구체적인 모습과 상세한 내용과 함께 여러 가지 전생의 일들을 기억합니다.

‘‘โส [Pg.15] เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. เสยฺยถิทํ – ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ ‘‘ยถา สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต, เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

그는 이와 같이 말합니다. '자아와 세상은 영원하며, 불모이고, 산봉우리처럼 부동의 상태로 서 있으며, 문기둥처럼 견고하게 서 있습니다. 저 중생들은 번뇌에 휩싸여 윤회하고 죽고 다시 태어나지만, 자아와 세상은 영원한 것들처럼 언제나 존재할 뿐입니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 나는 열의를 다하고, 정진하고, 몰두하고, 방일하지 않고, 올바르게 마음을 잡도리하여, 마음이 삼매에 들었을 때 그와 같은 심삼매를 얻었습니다. 그렇게 마음이 삼매에 들었을 때 여러 가지 전생의 삶(숙명)을 기억해 냅니다. 즉, 열 번의 수축과 팽창의 겁(劫), 스무 번의 수축과 팽창의 겁, 서른 번의 수축과 팽창의 겁, 마흔 번의 수축과 팽창의 겁까지 기억합니다. "그곳에서 나는 이런 이름이었고, 이런 성(姓)이었고, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름이었고, 이런 성이었고, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 그곳에서 죽어 여기에 다시 태어났다"라고 말입니다. 이처럼 상세한 모습과 구체적인 내용과 함께 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 나는 이것을 통해 자아와 세상은 영원하며, 불모이고, 산봉우리처럼 부동의 상태로 서 있으며, 문기둥처럼 견고하게 서 있다는 것을 압니다. 저 중생들은 윤회하고 죽고 태어나지만, 자아와 세상은 영원한 것들처럼 언제나 존재할 뿐입니다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문이나 바라문들이 상주론자가 되어 자아와 세상이 영원하다고 주장하며 의지하고 근거로 삼는 세 번째 경우입니다.

๓๔. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี, โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํ ปฏิภานํ เอวมาห – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต; เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

34. 넷째로, 존경하는 사문과 바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 상주론자가 되어 자아와 세상이 영원하다고 주장합니까? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 사유가이고 탐구가입니다. 그는 사유에 의해 도출되고 탐구에 의해 수반된 자신의 직관을 이와 같이 말합니다. '자아와 세상은 영원하며, 불모이고, 산봉우리처럼 부동의 상태로 서 있으며, 문기둥처럼 견고하게 서 있습니다. 저 중생들은 윤회하고 죽고 태어나지만, 자아와 세상은 영원한 것들처럼 언제나 존재할 뿐입니다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문이나 바라문들이 상주론자가 되어 자아와 세상이 영원하다고 주장하며 의지하고 근거로 삼는 네 번째 경우입니다.

๓๕. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา.

35. 비구들이여, 이처럼 사문과 바라문인 상주론자들은 이 네 가지 근거를 통해 자아와 세상이 영원하다고 주장합니다. 비구들이여, 자아와 세상이 영원하다고 주장하는 사문이나 바라문들은 누구든지 이 네 가지 근거 중 하나 또는 그 이상의 근거를 통해서만 그렇게 주장하며, 이 외에 다른 근거는 없습니다.

๓๖. ‘‘ตยิทํ[Pg.16], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ, ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ; ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต.

36. 비구들이여, 여래는 이를 잘 압니다. '이러한 견해의 토대들을 이와 같이 고수하고 이와 같이 집착하면, 이러한 귀결을 맺게 되고 장차 이러한 곳에 태어나게 된다'는 것을 여래는 압니다. 여래는 이것을 알 뿐만 아니라 그보다 훨씬 더 뛰어난 법을 압니다. 그렇게 알면서도 여래는 집착하지 않습니다. 집착하지 않기에 여래는 스스로 평온(열반)을 체득하였습니다. 비구들이여, 여래는 느낌의 일어남과 사라짐, 달콤함과 위험함, 그리고 느낌에서 벗어나는 법을 있는 그대로 알기에, 아무것도 집착하지 않고 해탈하였습니다.

๓๗. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

37. 비구들이여, 여래가 스스로 수승한 지혜로 체득하여 선포한 법들은 참으로 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 숭고하며, 단순한 사유의 영역을 넘어서 있고, 미묘하여, 오직 현자들만이 알 수 있는 것들입니다. 여래의 참된 덕성을 바르게 말하고자 하는 자들은 바로 이러한 법들을 들어 말해야 합니다.

ปฐมภาณวาโร.

첫 번째 암송 단락(제1 가나바라)이 끝났다.

เอกจฺจสสฺสตวาโท

일부상주론

๓๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ?

38. 비구들이여, 일부상주론자이자 일부무상론자인 사문과 바라문들이 있습니다. 그들은 네 가지 근거를 들어 자아와 세상의 일부분은 영원하고 일부분은 영원하지 않다고 주장합니다. 비구들이여, 존경하는 사문과 바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 일부상주론자이자 일부무상론자가 되어 자아와 세상의 일부분은 영원하고 일부분은 무상하다고 주장합니까?

๓๙. ‘‘โหติ โข โส, ภิกฺขเว, สมโย, ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

39. 비구들이여, 오랜 세월이 흐른 뒤 어느 시점에 이 세상이 수축(파괴)되는 때가 옵니다. 세상이 수축할 때 중생들은 대부분 광음천(光音天)에 태어납니다. 그곳에서 그들은 마음으로 이루어져 있고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 날아다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다.

๔๐. ‘‘โหติ โข โส, ภิกฺขเว, สมโย, ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ ปาตุภวติ. อถ โข อญฺญตโร สตฺโต อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชติ. โส [Pg.17] ตตฺถ โหติ มโนมโย ปีติภกฺโข สยํปโภ อนฺตลิกฺขจโร สุภฏฺฐายี, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐติ.

40. 비구들이여, 오랜 세월이 흐른 뒤 어느 시점에 이 세상이 다시 팽창(생성)되는 때가 옵니다. 세상이 팽창할 때 텅 빈 범천의 궁전이 나타납니다. 그때 어떤 중생이 수명이 다했거나 공덕이 다하여 광음천에서 죽어 그 텅 빈 범천의 궁전에 태어납니다. 그곳에서 그는 마음으로 이루어져 있고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 날아다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다.

๔๑. ‘‘ตสฺส ตตฺถ เอกกสฺส ทีฆรตฺตํ นิวุสิตตฺตา อนภิรติ ปริตสฺสนา อุปปชฺชติ – ‘อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุ’นฺติ. อถ อญฺเญปิ สตฺตา อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชนฺติ ตสฺส สตฺตสฺส สหพฺยตํ. เตปิ ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

41. 그는 그곳에서 혼자 오랫동안 살았기 때문에 권태로움과 갈망이 생겨납니다. '아, 다른 중생들도 이곳에 왔으면 좋겠구나'라고 생각합니다. 그때 다른 중생들도 수명이 다했거나 공덕이 다하여 광음천에서 죽어 그 범천의 궁전에 태어나 그 중생의 동료가 됩니다. 그들 또한 그곳에서 마음으로 이루어져 있고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 날아다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다.

๔๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหมสฺมิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ. มยา อิเม สตฺตา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? มมญฺหิ ปุพฺเพ เอตทโหสิ – ‘‘อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุ’’นฺติ. อิติ มม จ มโนปณิธิ, อิเม จ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ.

42. 비구들이여, 그들 중 가장 먼저 태어난 중생은 이렇게 생각합니다. '나는 범천이며, 위대한 범천이고, 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이고, 모든 것을 보는 자이며, 전능한 자이고, 주재자이며, 조성자이고, 창조주이며, 최고의 존재이고, 운명을 결정하는 자이며, 권능을 가진 자이고, 이미 태어났거나 앞으로 태어날 중생들의 아버지이다. 이 중생들은 내가 창조했다. 왜냐하면 전부터 내게 "아, 다른 중생들도 이곳에 왔으면 좋겠구나"라는 생각이 있었기 때문이다. 이처럼 나의 마음속 서원에 의해 이 중생들이 이곳에 온 것이다'라고 말입니다.

‘‘เยปิ เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เตสมฺปิ เอวํ โหติ – ‘อยํ โข ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ. อิมินา มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมญฺหิ มยํ อทฺทสาม อิธ ปฐมํ อุปปนฺนํ, มยํ ปนมฺห ปจฺฉา อุปปนฺนา’ติ.

“나중에 태어난 그 중생들에게도 이와 같은 생각이 듭니다. ‘이 존귀한 범천은 마하브라흐마(대범천)이며, 정복자이며, 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능한 자이며, 주재자이며, 만드는 자이며, 창조주이며, 으뜸가는 자이며, 배치하는 자이며, 숙달된 자이며, 이미 태어났거나 태어날 존재들의 아버지이다. 우리는 이 존귀한 범천에 의해 창조되었다. 그것은 무슨 이유에서인가? 우리는 이분이 여기에 먼저 태어나 있는 것을 보았고, 우리는 나중에 태어났기 때문이다’라고.”

๔๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, โส ทีฆายุกตโร จ โหติ วณฺณวนฺตตโร จ มเหสกฺขตโร จ. เย ปน เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เต อปฺปายุกตรา จ โหนฺติ ทุพฺพณฺณตรา จ อปฺเปสกฺขตรา จ.

43. “비구들이여, 그들 중생들 가운데 먼저 태어난 중생은 수명도 더 길고 용모도 더 수려하며 권능도 더 큽니다. 그러나 나중에 태어난 중생들은 수명도 더 짧고 용모도 덜 수려하며 권능도 더 작습니다.”

๔๔. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน [Pg.18] อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

44. “비구들이여, 어떤 중생이 그 무리에서 죽어 여기(인간 세상)로 오는 경우가 있습니다. 여기로 와서 그는 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 집을 떠나 출가한 수행자가 되어, 그는 열성적으로 노력하고 정진하며 전념하고 방일하지 않으며 바르게 사유하여, 마음이 삼매에 들었을 때 그 전생을 기억하지만, 그 이전의 전생은 기억하지 못하는 그러한 심삼매를 얻습니다.”

‘‘โส เอวมาห – ‘โย โข โส ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, เยน มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, โส นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา เตน โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, เต มยํ อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

“그는 이렇게 말합니다. ‘저 존귀한 범천은 마하브라흐마이며, 정복자이며, 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능한 자이며, 주재자이며, 만드는 자이며, 창조주이며, 으뜸가는 자이며, 배치하는 자이며, 숙달된 자이며, 이미 태어났거나 태어날 존재들의 아버지이다. 우리를 창조하신 그 존귀한 범천은 상주하고 견고하고 영원하며 변하지 않는 성질을 가져 영겁토록 그대로 머물 것이다. 그러나 그 존귀한 범천에 의해 창조된 우리들은 무상하고 견고하지 못하며 수명이 짧고 죽게 마련인 성질을 가져 여기로 오게 되었다’라고. 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 자아와 세상이 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명하는 첫 번째 경우입니다.”

๔๕. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, ขิฑฺฑาปโทสิกา นาม เทวา, เต อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ. สติยา สมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

45. “두 번째로, 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 자아와 세상이 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명합니까? 비구들이여, ‘희락에 물든 신들(키다파도시카)’이라 불리는 신들이 있습니다. 그들은 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지냅니다. 그들이 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지내기 때문에 마음의 챙김(sati)을 잃어버립니다. 마음의 챙김을 잃어버림으로써 그 신들은 그 무리에서 죽게 됩니다.”

๔๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

46. “비구들이여, 어떤 중생이 그 무리에서 죽어 여기(인간 세상)로 오는 경우가 있습니다. 여기로 와서 그는 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 집을 떠나 출가한 수행자가 되어, 그는 열성적으로 노력하고 정진하며 전념하고 방일하지 않으며 바르게 사유하여, 마음이 삼매에 들었을 때 그 전생을 기억하지만, 그 이전의 전생은 기억하지 못하는 그러한 심삼매를 얻습니다.”

‘‘โส เอวมาห – ‘เย โข เต โภนฺโต เทวา น ขิฑฺฑาปโทสิกา, เต น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ น สมฺมุสฺสติ. สติยา [Pg.19] อสมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ; นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา ขิฑฺฑาปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหริมฺหา. เตสํ โน อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ. สติยา สมฺโมสา เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

“그는 이렇게 말합니다. ‘존귀한 신들 중에 희락에 물들지 않은 신들은 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지내지 않습니다. 그들이 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지내지 않기 때문에 마음의 챙김을 잃지 않습니다. 마음의 챙김을 잃지 않음으로써 그 신들은 그 무리에서 죽지 않습니다. 그들은 상주하고 견고하고 영원하며 변하지 않는 성질을 가져 영겁토록 그대로 머물 것입니다. 그러나 희락에 물든 존재였던 우리는 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지냈습니다. 우리가 너무나 오랜 시간 웃고 즐기며 유희에 빠져 지냈기 때문에 마음의 챙김을 잃어버렸습니다. 마음의 챙김을 잃어버림으로써 우리는 이와 같이 그 무리에서 죽어 무상하고 견고하지 못하며 수명이 짧고 죽게 마련인 성질을 가져 여기로 오게 되었다’라고. 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 자아와 세상이 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명하는 두 번째 경우입니다.”

๔๗. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนปโทสิกา นาม เทวา, เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

47. “세 번째로, 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 의지하고 무엇을 근거로 자아와 세상이 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명합니까? 비구들이여, ‘생각이 오염된 신들(마노파도시카)’이라 불리는 신들이 있습니다. 그들은 너무나 오랜 시간 서로를 뚫어지게 노려봅니다. 그들이 너무나 오랜 시간 서로를 뚫어지게 노려봄으로써 서로에 대해 마음을 오염시킵니다. 그들은 서로에 대해 오염된 마음을 가짐으로써 몸이 지치고 마음이 지칩니다. 그리하여 그 신들은 그 무리에서 죽게 됩니다.”

๔๘. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

48. “비구들이여, 어떤 중생이 그 무리에서 죽어 여기(인간 세상)로 오는 경우가 있습니다. 여기로 와서 그는 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 집을 떠나 출가한 수행자가 되어, 그는 열성적으로 노력하고 정진하며 전념하고 방일하지 않으며 바르게 사유하여, 마음이 삼매에 들었을 때 그 전생을 기억하지만, 그 이전의 전생은 기억하지 못하는 그러한 심삼매를 얻습니다.”

‘‘โส เอวมาห – ‘เย โข เต โภนฺโต เทวา น มโนปโทสิกา, เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ นปฺปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ อปฺปทุฏฺฐจิตฺตา อกิลนฺตกายา อกิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา มโนปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายิมฺหา. เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูสิมฺหา, เต มยํ อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ[Pg.20]. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

그는 이렇게 말합니다. '존귀한 신들이여, 마음에 화를 품지 않은(manopadosikā) 신들은 서로를 너무 오랫동안 뚫어지게 쳐다보지 않습니다. 그들은 서로를 너무 오랫동안 뚫어지게 쳐다보지 않으므로 서로에 대해 마음을 오염시키지 않습니다. 그들은 서로에 대해 오염된 마음이 없으므로 몸이 피로하지 않고 마음도 피로하지 않습니다. 그 신들은 그 신의 상태에서 죽지 않으며, 상주하고 견고하며 영원하고 변하지 않는 법으로서 영원한 것들과 같이 그대로 머물 것입니다. 그러나 마음에 화를 품었던 우리들은 서로를 너무 오랫동안 뚫어지게 쳐다보았습니다. 우리는 서로를 너무 오랫동안 뚫어지게 쳐다봄으로써 서로에 대해 마음을 오염시켰고, 우리는 서로에 대해 오염된 마음을 가졌기에 몸이 피로하고 마음이 피로했습니다. 그리하여 우리는 그 천상의 상태에서 죽어 무상하고 견고하지 못하며 수명이 짧고 죽기 마련인 자들이 되어 이 인간 세상에 오게 되었습니다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 일부 상주론자이자 일부 무상론자가 되어, 어떤 근거와 이유로 자아와 세계가 일부는 상주하고 일부는 무상하다고 주장하는 세 번째 경우입니다.

๔๙. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘ยํ โข อิทํ วุจฺจติ จกฺขุํ อิติปิ โสตํ อิติปิ ฆานํ อิติปิ ชิวฺหา อิติปิ กาโย อิติปิ, อยํ อตฺตา อนิจฺโจ อทฺธุโว อสสฺสโต วิปริณามธมฺโม. ยญฺจ โข อิทํ วุจฺจติ จิตฺตนฺติ วา มโนติ วา วิญฺญาณนฺติ วา อยํ อตฺตา นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสตี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

49. 비구들이여, 네 번째로 존귀한 사문·바라문들은 무엇에 근거하고 무엇을 원인으로 일부 상주론자이자 일부 무상론자가 되어 자아와 세계의 일부는 상주하고 일부는 무상하다고 주장합니까? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 사색가(takkī)이고 탐구자(vīmaṃsī)입니다. 그는 사색으로 다듬고 탐구로 추론하여 스스로 얻은 지혜로 이렇게 말합니다. '눈이라 불리고 귀라 불리고 코라 불리고 혀라 불리고 몸이라 불리는 이 자아는 무상하고 견고하지 못하며 영원하지 않고 변하는 성질을 가졌다. 그러나 마음(citta)이라 불리거나 의(mano)라 불리거나 식(viññāṇa)이라 불리는 이 자아는 상주하고 견고하며 영원하고 변하지 않는 법으로서 영원한 것들과 같이 그대로 머물 것이다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 일부 상주론자이자 일부 무상론자가 되어, 어떤 근거와 이유로 자아와 세계가 일부는 상주하고 일부는 무상하다고 주장하는 네 번째 경우입니다.

๕๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา.

50. 비구들이여, 참으로 이 사문·바라문들은 이 네 가지 근거로 일부 상주론자이자 일부 무상론자가 되어 자아와 세계의 일부는 상주하고 일부는 무상하다고 주장합니다. 비구들이여, 일부 상주론자이자 일부 무상론자가 되어 자아와 세계의 일부는 상주하고 일부는 무상하다고 주장하는 사문이나 바라문들은 누구든지 이 네 가지 근거 중 하나를 통하거나 혹은 이것들에 의해서 주장하는 것이지, 이 밖의 다른 근거는 없습니다.

๕๑. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต.

51. 비구들이여, 여래는 이를 잘 알고 있습니다. '이러한 견해의 토대들을 이와 같이 붙들고 이와 같이 집착하면 이러한 운명을 맞이하고 내생에 이와 같은 결과가 있다'는 것을 압니다. 여래는 그것을 알 뿐만 아니라 그보다 더 뛰어난 것도 압니다. 그러나 그 앎에 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 스스로 평온(열반)을 체득했습니다. 비구들이여, 여래는 느낌의 일어남과 사라짐, 달콤함과 위험함, 그리고 거기서 벗어남을 있는 그대로 알아서 집착 없이 해탈했습니다.

๕๒. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ [Pg.21] อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

52. 비구들이여, 참으로 여래가 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 선포한 법들은 심오하고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 숭고하고, 단순한 사색의 영역을 넘어서 있으며, 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 것들입니다. 여래의 참된 영광을 바르게 말하고자 하는 자는 바로 이러한 법들을 두고 말해야 합니다.

อนฺตานนฺตวาโท

유한·무한론(Antānantavāda)

๕๓. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ?

53. 비구들이여, 세계의 유한함과 무한함을 주장하는 일부 사문·바라문들이 있는데, 그들은 네 가지 근거로 세계의 유한함과 무한함을 주장합니다. 그러면 그 존귀한 사문·바라문들은 무엇에 근거하고 무엇을 원인으로 유한·무한론자가 되어 네 가지 근거로 세계의 유한함과 무한함을 주장합니까?

๕๔. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ.

54. 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 열성과 정진, 몰두와 불방일, 그리고 바른 주의집중을 통하여 마음의 삼매를 얻습니다. 그는 마음이 삼매에 들었을 때 세계가 유한하다는 인식(antasaññī)을 지닌 채 머뭅니다.

‘‘โส เอวมาห – ‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ.

그는 이렇게 말합니다. '이 세계는 유한하고 사방이 둘러싸여 있다. 그 이유는 무엇인가? 나는 열성과 정진, 몰두와 불방일, 그리고 바른 주의집중을 통하여 마음의 삼매를 얻었고, 마음이 삼매에 들었을 때 세계가 유한하다는 인식을 지닌 채 머물렀기 때문이다. 나는 이러한 특별한 성취를 통해 이 세계가 유한하고 사방이 둘러싸여 있음을 안다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 유한·무한론자가 되어 세계의 유한함과 무한함을 주장하는 첫 번째 경우입니다.

๕๕. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ.

55. 비구들이여, 두 번째로 어떤 사문이나 바라문은 열성과 정진, 몰두와 불방일, 그리고 바른 주의집중을 통하여 마음의 삼매를 얻습니다. 그는 마음이 삼매에 들었을 때 세계가 무한하다는 인식(anantasaññī)을 지닌 채 머뭅니다.

‘‘โส เอวมาห – ‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ[Pg.22], ยถาสมาหิเต จิตฺเต อนนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ.

그는 이렇게 말합니다. '이 세계는 무한하고 끝이 없다. 이 세계가 유한하고 사방이 둘러싸여 있다고 말하는 사문·바라문들의 말은 거짓이다. 이 세계는 무한하고 끝이 없다. 그 이유는 무엇인가? 나는 열성과 정진, 몰두와 불방일, 그리고 바른 주의집중을 통하여 마음의 삼매를 얻었고, 마음이 삼매에 들었을 때 세계가 무한하다는 인식을 지닌 채 머물렀기 때문이다. 나는 이러한 특별한 성취를 통해 이 세계가 무한하고 끝이 없음을 안다.' 비구들이여, 이것이 어떤 사문·바라문들이 유한·무한론자가 되어 세계의 유한함과 무한함을 주장하는 두 번째 경우입니다.

๕๖. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อุทฺธมโธ อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ, ติริยํ อนนฺตสญฺญี.

56. 세 번째의 경우에 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 의지하여 세상의 유한함과 무한함에 대해 세상이 유한하기도 하고 무한하기도 하다고 주장하는가? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진하고, 노력하고, 몰두하고, 방일하지 않고, 바르게 작의(정신 활동)하여, 그와 같은 마음의 삼매를 얻는다. 그렇게 마음이 잘 집중되었을 때, 그는 세상에 대해 위와 아래로는 끝이 있다는 지각(유한상)을 가지고 머물고, 가로로는 끝이 없다는 지각(무한상)을 가지고 머문다.

‘‘โส เอวมาห – ‘อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จ. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสามิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อุทฺธมโธ อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรามิ, ติริยํ อนนฺตสญฺญี. อิมินามหํ เอตํ ชานามิ – ยถา อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ.

그는 이렇게 말한다. ‘이 세상은 유한하기도 하고 무한하기도 하다. “이 세상은 유한하여 그 주위가 한정되어 있다”라고 말하는 저 사문·바라문들의 말은 거짓이다. 또한 “이 세상은 무한하여 끝이 없다”라고 말하는 저 사문·바라문들의 말도 거짓이다. 이 세상은 유한하기도 하고 무한하기도 하다. 그것은 무슨 까닭인가? 나는 정진하고, 노력하고, 몰두하고, 방일하지 않고, 바르게 작의하여 그와 같은 마음의 삼매를 얻었기 때문이다. 그렇게 마음이 잘 집중되었을 때, 나는 세상에 대해 위와 아래로는 끝이 있다는 지각을 가지고 머물고, 가로로는 끝이 없다는 지각을 가지고 머문다. 나는 이러한 특별한 증득을 통하여 이 세상이 유한하기도 하고 무한하기도 하다는 것을 안다.’ 비구들이여, 이것이 세 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 의지하여 어떤 사문·바라문들이 세상의 유한함과 무한함에 대해 세상이 유한하기도 하고 무한하기도 하다고 주장한다.

๕๗. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘เนวายํ โลโก อนฺตวา, น ปนานนฺโต. เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา อยํ โลโก ปริวฏุโม’’ติ, เตสํ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนนฺโต อยํ โลโก อปริยนฺโต’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘อนฺตวา จ อยํ โลโก อนนฺโต จา’’ติ, เตสมฺปิ มุสา. เนวายํ โลโก อนฺตวา[Pg.23], น ปนานนฺโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ.

57. 네 번째의 경우에 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 의지하여 세상의 유한함과 무한함에 대해 세상이 유한하기도 하고 무한하기도 하다고 주장하는가? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 사색가(추론가)이자 조사자이다. 그는 사색에 의해 도출되고 조사에 의해 뒤따르는 자신의 직관으로 이렇게 말한다. ‘이 세상은 유한한 것도 아니며, 또한 무한한 것도 아니다. “이 세상은 유한하여 그 주위가 한정되어 있다”라고 말하는 저 사문·바라문들의 말은 거짓이다. “이 세상은 무한하여 끝이 없다”라고 말하는 저 사문·바라문들의 말도 거짓이다. 또한 “이 세상은 유한하기도 하고 무한하기도 하다”라고 말하는 저 사문·바라문들의 말도 거짓이다. 이 세상은 유한한 것도 아니며, 또한 무한한 것도 아니다.’ 비구들이여, 이것이 네 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 의지하여 어떤 사문·바라문들이 세상의 유한함과 무한함에 대해 세상이 유한하기도 하고 무한하기도 하다고 주장한다.

๕๘. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา.

58. 비구들이여, 이 네 가지 근거로 사문·바라문들은 세상의 유한함과 무한함에 대해 주장한다. 비구들이여, 세상의 유한함과 무한함에 대해 주장하는 사문들이나 바라문들은 누구든지 이 네 가지 근거들 중 하나 혹은 그중 어느 하나로 주장하는 것이며, 이것들 외에 다른 근거는 없다.

๕๙. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต.

59. 비구들이여, 여래는 이를 잘 안다. ‘이러한 견해의 토대들을 이와 같이 붙잡고 이와 같이 집착하면, 이러한 운명을 맞이하게 되고 죽은 뒤에 이러한 상태에 이르게 된다’는 것을 안다. 여래는 이것도 알 뿐만 아니라, 이것보다 훨씬 더 뛰어난 것도 안다. 그 앎에 대해서도 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 여래는 스스로 적정(열반)을 실현한다. 비구들이여, 여래는 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 그것들로부터 벗어남을 있는 그대로 알고서, 어떤 것에도 집착하지 않고 해탈하였다.

๖๐. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

60. 비구들이여, 여래가 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포한, 이러한 법들은 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 숭고하고, 사유의 영역을 넘어서 있고, 미묘하며, 현자들만이 알 수 있는 것이다. 여래의 명성을 여래의 덕성에 맞게 사실 그대로 바르게 말하려는 자들은 바로 이런 법들을 말해야 할 것이다.

อมราวิกฺเขปวาโท

애매모호한 답변의 가르침 (불사어지설)

๖๑. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ?

61. 비구들이여, 어떤 사문·바라문들은 끝없는 모호함으로 답변하는 자들이어서, 이런저런 질문을 받으면 네 가지 근거로 말의 모호함, 즉 끝없는 모호함을 드러낸다. 존경하는 그 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 의지하여 끝없는 모호함으로 답변하며, 이런저런 질문을 받으면 네 가지 근거로 말의 모호함, 즉 끝없는 모호함을 드러내는가?

๖๒. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ [Pg.24] กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘อิทํ กุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ตํ มมสฺส มุสา. ยํ มมสฺส มุสา, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส มุสาวาทภยา มุสาวาทปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ.

62. 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 무엇이 선(유익함)인지 있는 그대로 알지 못하고, 무엇이 불선(해로움)인지 있는 그대로 알지 못한다. 그는 이렇게 생각한다. ‘나는 무엇이 선인지 있는 그대로 알지 못하고, 무엇이 불선인지 있는 그대로 알지 못한다. 내가 무엇이 선인지, 무엇이 불선인지 있는 그대로 알지 못한 채로, “이것은 선이다”라거나 “이것은 불선이다”라고 답한다면, 그 대답은 나에게 거짓이 될 것이다. 나에게 거짓이 되는 그것은 나에게 번민이 될 것이고, 나에게 번민이 되는 그것은 나에게 (천상이나 도과에 이르는) 장애가 될 것이다.’ 이처럼 그는 거짓말에 대한 두려움과 거짓말에 대한 혐오 때문에 ‘이것은 선이다’라고도 답하지 않고, ‘이것은 불선이다’라고도 답하지 않는다. 그는 이런저런 질문을 받으면 말의 모호함, 즉 끝없는 모호함을 드러내며 다음과 같이 말한다. ‘이렇다고도 보지 않고(evantipi me no), 저렇다고도 보지 않으며(tathātipi me no), 다르다고도 보지 않고(aññathātipi me no), 그렇지 않다고도 보지 않으며(notipi me no), 그렇지 않은 것이 아니라고도 보지 않는다(no notipi me no).’ 비구들이여, 이것이 첫 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 의지하여 어떤 사문·바라문들은 끝없는 모호함으로 답변하는 자들이 되어, 이런저런 질문을 받으면 말의 모호함, 즉 끝없는 모호함을 드러낸다.

๖๓. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต, ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘‘อิทํ อกุสล’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ตตฺถ เม อสฺส ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา ปฏิโฆ วา. ยตฺถ เม อสฺส ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา ปฏิโฆ วา, ตํ มมสฺส อุปาทานํ. ยํ มมสฺส อุปาทานํ, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส อุปาทานภยา อุปาทานปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา [Pg.25] ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ.

63. “수행자들이여, 두 번째 경우에 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는가? 수행자들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 ‘이것이 유익한 것이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 해로운 것이다’라고 있는 그대로 알지 못한다. 그는 이렇게 생각한다. ‘나는 유익한 것이 무엇인지 있는 그대로 알지 못하고, 해로운 것이 무엇인지 있는 그대로 알지 못한다. 내가 유익한 것이 무엇인지 알지 못하고 해로운 것이 무엇인지 알지 못하면서, 이것은 유익한 것이다라거나 혹은 이것은 해로운 것이다라고 답변한다면, 그 답변에 대해 나에게 기호(chando)나 탐욕(rāgo), 분노(doso)나 반감(paṭigho)이 생길 수 있다. 나에게 기호나 탐욕, 분노나 반감이 생기는 곳에 나에게 집착(upādāna)이 생길 것이며, 나에게 집착이 생기면 그것은 나에게 괴로움(vighāto)이 되고, 나에게 괴로움이 생기면 그것은 나의 장애(antarāyo)가 될 것이다’라고. 이와 같이 그는 집착에 대한 두려움 때문에, 집착에 대한 혐오 때문에 ‘이것은 유익한 것이다’라고도 답변하지 않고, ‘이것은 해로운 것이다’라고도 답변하지 않는다. 그는 이리저리 질문을 받았을 때 ‘나에게는 이러하다는 견해도 없고, 저러하다는 견해도 없으며, 다르게 생각하지도 않고, 아니라고도 하지 않으며, 아닌 것이 아니라고도 하지 않는다’라고 말하며 불멸의 미꾸라지처럼 끝없는 궤변을 늘어놓는다. 수행자들이여, 이것이 두 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 인연으로 어떤 사문·바라문들은 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는다.”

๖๔. ‘‘ตติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ‘อิทํ กุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ, ‘‘อิทํ อกุสล’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. อหญฺเจ โข ปน ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ ยถาภูตํ อปฺปชานนฺโต ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ, ‘‘อิทํ อกุสล’’นฺติ วา พฺยากเรยฺยํ. สนฺติ หิ โข สมณพฺราหฺมณา ปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปา, เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ, เต มํ ตตฺถ สมนุยุญฺเชยฺยุํ สมนุคาเหยฺยุํ สมนุภาเสยฺยุํ. เย มํ ตตฺถ สมนุยุญฺเชยฺยุํ สมนุคาเหยฺยุํ สมนุภาเสยฺยุํ, เตสาหํ น สมฺปาเยยฺยํ. เยสาหํ น สมฺปาเยยฺยํ, โส มมสฺส วิฆาโต. โย มมสฺส วิฆาโต, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. อิติ โส อนุโยคภยา อนุโยคปริเชคุจฺฉา เนวิทํ กุสลนฺติ พฺยากโรติ, น ปนิทํ อกุสลนฺติ พฺยากโรติ, ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน; ตถาติปิ เม โน; อญฺญถาติปิ เม โน; โนติปิ เม โน; โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ.

64. “수행자들이여, 세 번째 경우에 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는가? 수행자들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 ‘이것이 유익한 것이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 해로운 것이다’라고 있는 그대로 알지 못한다. 그는 이렇게 생각한다. ‘나는 유익한 것이 무엇인지 있는 그대로 알지 못하고, 해로운 것이 무엇인지 있는 그대로 알지 못한다. 내가 유익한 것과 해로운 것을 알지 못하면서, 이것은 유익한 것이다라거나 이것은 해로운 것이다라고 답변한다면, 참으로 지혜롭고 영리하며 다른 이의 교설을 연마했고 머리카락을 쏘아 맞히는 궁사처럼 치밀하게 남의 견해를 지혜로써 격파하며 다니는 사문·바라문들이 있다. 그들이 나에게 이 문제에 대해 추궁하고 캐묻고 비판할 수 있다. 그들이 나를 추궁하고 캐묻고 비판할 때 나는 그들에게 제대로 답변하지 못할 수도 있다. 내가 제대로 답변하지 못한다면 그것은 나에게 괴로움이 될 것이고, 나에게 괴로움이 생기면 그것은 나의 장애가 될 것이다’라고. 이와 같이 그는 추궁당하는 것에 대한 두려움 때문에, 추궁당하는 것에 대한 혐오 때문에 ‘이것은 유익한 것이다’라고도 답변하지 않고, ‘이것은 해로운 것이다’라고도 답변하지 않는다. 그는 이리저리 질문을 받았을 때 ‘나에게는 이러하다는 견해도 없고, 저러하다는 견해도 없으며, 다르게 생각하지도 않고, 아니라고도 하지 않으며, 아닌 것이 아니라고도 하지 않는다’라고 말하며 불멸의 미꾸라지처럼 끝없는 궤변을 늘어놓는다. 수행자들이여, 이것이 세 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 인연으로 어떤 사문·바라문들은 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는다.”

๖๕. ‘‘จตุตฺเถ จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา มนฺโท โหติ โมมูโห. โส มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เจ เม [Pg.26] อสฺส, ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, ‘เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. ‘นตฺถิ ปโร โลโก…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ ปโร โลโก…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ ปโร โลโก…เป… ‘อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา …เป… ‘นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… ‘อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘อตฺถิ จ นตฺถิ จ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘เนวตฺถิ น นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ เจ เม อสฺส, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, ‘เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ.

65. “수행자들이여, 네 번째 경우에 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는가? 수행자들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 우둔하고 매우 어리석다. 그는 자신의 우둔함과 어리석음 때문에 이리저리 질문을 받았을 때 불멸의 미꾸라지처럼 끝없는 궤변을 늘어놓는다. ‘저세상이 있는가?’라고 만약 나에게 묻는다면, 나에게 ‘저세상이 있다’는 견해가 있다면 나는 당신에게 ‘저세상이 있다’고 답변할 것이다. 하지만 나에게는 이러하다는 견해도 없고, 저러하다는 견해도 없으며, 다르게 생각하지도 않고, 아니라고도 하지 않으며, 아닌 것이 아니라고도 하지 않는다. ‘저세상은 없는가? … 저세상이 있기도 하고 없기도 한가? … 저세상이 있는 것도 아니고 없는 것도 아닌가? … 화생(化生)하는 중생이 있는가? … 화생하는 중생은 없는가? … 화생하는 중생이 있기도 하고 없기도 한가? … 화생하는 중생이 있는 것도 아니고 없는 것도 아닌가? … 선행과 악행의 업에 대한 결과와 과보가 있는가? … 업의 결과와 과보는 없는가? … 업의 결과와 과보가 있기도 하고 없기도 한가? … 업의 결과와 과보가 있는 것도 아니고 없는 것도 아닌가? … 여래는 사후에 존재하는가? … 여래는 사후에 존재하지 않는가? … 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 하는가? … 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닌가?’라고 만약 나에게 묻는다면, 나에게 ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 있다면 나는 당신에게 그렇게 답변할 것이다. 하지만 나에게는 이러하다는 견해도 없고, 저러하다는 견해도 없으며, 다르게 생각하지도 않고, 아니라고도 하지 않으며, 아닌 것이 아니라고도 하지 않는다. 수행자들이여, 이것이 네 번째 근거이니, 이를 근거로, 이를 인연으로 어떤 사문·바라문들은 불멸의 미꾸라지처럼 교묘하게 회피하며 이리저리 질문을 받았을 때 끝없는 궤변을 늘어놓는다.”

๖๖. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตูหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

66. “비구들이여, 이 네 가지 근거로 그 사문·바라문들은 끝을 알 수 없는 말의 회피(불사어회피)를 하며, 여기저기서 질문을 받을 때 이리저리 말을 돌린다. 비구들이여, 끝을 알 수 없는 말의 회피를 하는 어떠한 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들은 모두 이 네 가지 근거로 하거나 혹은 이 중의 어느 하나로 할 뿐이며, 이 외에 다른 것은 없다. (중략) 이러한 것들이 여래의 참된 덕을 있는 그대로 바르게 말하고자 하는 자들이 말해야 할 것들이다.”

อธิจฺจสมุปฺปนฺนวาโท

우연 발생론(무인론)

๖๗. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา [Pg.27] กิมาคมฺม กิมารพฺภ อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ?

67. “비구들이여, 어떤 사문·바라문들은 우연 발생론자로서, 두 가지 근거로 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장한다. 그 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 하여 우연 발생론자가 되어 두 가지 근거로 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장하는가?”

๖๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, อสญฺญสตฺตา นาม เทวา. สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ. ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต สญฺญุปฺปาทํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ ปุพฺเพ นาโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ อหุตฺวา สนฺตตาย ปริณโต’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

68. “비구들이여, 무상유정천(無想有情天)이라 불리는 신들이 있다. 그 신들은 지각(saññā)이 생겨남으로써 그 천상에서 죽어 사라진다. 비구들이여, 어떤 중생이 그 천상에서 죽어 사라져 이 세상으로 오는 일이 일어난다. 이 세상에 와서 집을 떠나 출가한다. 출가하여 정진하고 노력하고 전념하고 방일하지 않고 바르게 정신을 집중하여, 지각이 생겨난 직후는 기억하지만 그 이전은 기억하지 못하는 그러한 마음의 삼매를 얻는다. 그는 이와 같이 말한다. ‘자아와 세상은 우연히 발생했다. 그것은 무슨 까닭인가? 나는 이전에 존재하지 않았으나, 존재하지 않던 내가 지금 존재하게 되었기 때문이다’라고. 비구들이여, 이것이 첫 번째 근거이다. 이것을 근거로, 이것을 인연으로 하여 어떤 사문·바라문들은 우연 발생론자가 되어 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장한다.”

๖๙. ‘‘ทุติเย จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ เอวมาห – ‘อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ, ยํ อาคมฺม ยํ อารพฺภ เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ.

69. “두 번째로, 그 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 하여 우연 발생론자가 되어 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장하는가? 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 논리적이고 사색적이다. 그는 논리로 추론하고 사색을 거쳐 스스로 얻은 통찰로 이렇게 말한다. ‘자아와 세상은 우연히 발생했다’라고. 비구들이여, 이것이 두 번째 근거이다. 이것을 근거로, 이것을 인연으로 하여 어떤 사문·바라문들은 우연 발생론자가 되어 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장한다.”

๗๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวีหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

70. “비구들이여, 이 두 가지 근거로 그 사문·바라문들은 우연 발생론자가 되어 자아와 세상이 우연히 발생했다고 주장한다. 비구들이여, 우연 발생론을 펴는 어떠한 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들은 모두 이 두 가지 근거로 하거나 혹은 이 중의 어느 하나로 할 뿐이며, 이 외에 다른 것은 없다. (중략) 이러한 것들이 여래의 참된 덕을 있는 그대로 바르게 말하고자 하는 자들이 말해야 할 것들이다.”

๗๑. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ [Pg.28] วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตมารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา.

71. “비구들이여, 이와 같이 과거를 추측하고 과거에 대한 견해를 가진 그 사문·바라문들은 과거에 관하여 여러 가지 잘못된 주장들을 열여덟 가지 근거로 말한다. 비구들이여, 과거를 추측하고 과거에 대한 견해를 가진 어떠한 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들은 모두 이 열여덟 가지 근거로 하거나 혹은 이 중의 어느 하나로 할 뿐이며, 이 외에 다른 것은 없다.”

๗๒. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต.

72. “비구들이여, 여래는 이를 꿰뚫어 안다. ‘이러한 견해의 토대들을 이와 같이 붙잡고 이와 같이 집착하면, 이러한 운명이 되고 이러한 내생이 있게 된다’는 것을. 여래는 그것을 알 뿐만 아니라 그보다 더 뛰어난 것도 안다. 그러나 그 앎에 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 스스로 완전한 평온(열반)을 깨달았다. 비구들이여, 여래는 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 그것으로부터의 벗어남을 있는 그대로 알아서, 아무런 집착 없이 해탈하였다.”

๗๓. ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

73. “비구들이여, 이러한 법들은 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하고, 숭고하며, 단순한 논리의 영역을 넘어서 있고, 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 것이다. 이것들은 여래가 스스로 직접 지혜로 알고 실현하여 선포한 것들이며, 여래의 참된 덕을 있는 그대로 바르게 말하고자 하는 자들이 말해야 할 것들이다.”

ทุติยภาณวาโร.

두 번째 낭송분 끝.

อปรนฺตกปฺปิกา

미래 추측론

๗๔. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน, อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ?

74. “비구들이여, 어떤 사문·바라문들은 미래를 추측하고 미래에 대한 견해를 가진 자들로서, 미래에 관하여 여러 가지 잘못된 주장들을 마흔네 가지 근거로 말한다. 그 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 하여 미래를 추측하고 미래에 대한 견해를 가져서 마흔네 가지 근거로 그러한 주장들을 하는가?”

สญฺญีวาโท

유상론(사후에 지각이 있다는 설)

๗๕. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ. เต [Pg.29] จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ?

75. “비구들이여, 어떤 사문·바라문들은 사후에 지각이 있다고 주장하며, 열여섯 가지 근거로 사후의 자아는 지각을 가지고 있다고 주장한다. 그 존귀한 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 하여 사후에 지각이 있다고 주장하며 열여섯 가지 근거로 사후의 자아는 지각을 가지고 있다고 주장하는가?”

๗๖. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘อรูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ…เป… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ… เอกตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… นานตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… ปริตฺตสญฺญี อตฺตา โหติ… อปฺปมาณสญฺญี อตฺตา โหติ… เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ… เอกนฺตทุกฺขี อตฺตา โหติ. สุขทุกฺขี อตฺตา โหติ. อทุกฺขมสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ.

76. “그들은 다음과 같이 주장한다. ‘자아는 물질로 되어 있고, 사후에도 불멸하며 지각이 있다’고 주장한다. ‘자아는 물질로 되어 있지 않고, 사후에도 불멸하며 지각이 있다’고 주장한다. ‘자아는 물질로 되어 있기도 하고 되어 있지 않기도 하며…’, ‘자아는 물질로 되어 있지도 않고 되어 있지 않지도 않으며…’, ‘자아는 끝이 있으며…’, ‘자아는 끝이 없으며…’, ‘자아는 끝이 있기도 하고 없기도 하며…’, ‘자아는 끝이 있지도 않고 없지도 않으며…’, ‘자아는 단일한 지각을 가지고 있으며…’, ‘자아는 다양한 지각을 가지고 있으며…’, ‘자아는 제한된 지각을 가지고 있으며…’, ‘자아는 무량한 지각을 가지고 있으며…’, ‘자아는 오직 즐거움만을 느끼며…’, ‘자아는 오직 괴로움만을 느끼며…’, ‘자아는 즐거움과 괴로움을 함께 느끼며…’, ‘자아는 즐겁지도 괴롭지도 않으며, 사후에도 불멸하며 지각이 있다’고 주장한다.”

๗๗. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว โสฬสหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

77. “비구들이여, 이와 같이 사후에 유상(有想)을 주장하는 저 사문·바라문들은 열여섯 가지 근거로 사후에 자아는 유상이라고 규정한다. 비구들이여, 사후에 유상을 주장하는 어떤 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들 모두는 오직 이 열여섯 가지 근거로, 혹은 그중 어느 하나로 규정한다. 이 외에 다른 것은 없다. …(중략)… 이러한 법들이야말로 여래의 실질적인 영광을 바르게 말하는 자들이 말하게 될 법들이다.”

อสญฺญีวาโท

무상론(無想論)

๗๘. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ?

78. “비구들이여, 사후에 무상(無想)을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 있어, 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 무상이라고 규정한다. 저 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 사후에 무상을 주장하며 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 무상이라고 규정하는가?”

๗๙. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘อรูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ‘รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ…เป… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา อสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ.

79. “‘자아는 형태가 있고(色) 사후에도 변치 않으며(無病) 무상이다’라고 규정한다. ‘자아는 형태가 없고(無色) 사후에도 변치 않으며 무상이다’라고 규정한다. ‘자아는 형태가 있기도 하고 없기도 하며…(중략)… 형태가 있는 것도 아니고 없는 것도 아니며… 유한하며… 무한하며… 유한하기도 하고 무한하기도 하며… 유한한 것도 아니고 무한한 것도 아니며, 사후에도 변치 않고 무상이다’라고 규정한다.”

๘๐. ‘‘อิเมหิ [Pg.30] โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน, นตฺถิ อิโต พหิทฺธา…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

80. “비구들이여, 이와 같이 사후에 무상을 주장하는 저 사문·바라문들은 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 무상이라고 규정한다. 비구들이여, 사후에 무상을 주장하는 어떤 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들 모두는 오직 이 여덟 가지 근거로, 혹은 그중 어느 하나로 규정한다. 이 외에 다른 것은 없다. …(중략)… 이러한 법들이야말로 여래의 실질적인 영광을 바르게 말하는 자들이 말하게 될 법들이다.”

เนวสญฺญีนาสญฺญีวาโท

비상비비상론(非想非非想論)

๘๑. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา, อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ?

81. “비구들이여, 사후에 비상비비상을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 있어, 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 비상비비상이라고 규정한다. 저 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 사후에 비상비비상을 주장하며 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 비상비비상이라고 규정하는가?”

๘๒. ‘‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา เนวสญฺญีนาสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… อนฺตวา อตฺตา โหติ… อนนฺตวา อตฺตา โหติ… อนฺตวา จ อนนฺตวา จ อตฺตา โหติ… เนวนฺตวา นานนฺตวา อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา เนวสญฺญีนาสญฺญี’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ.

82. “‘자아는 형태가 있고 사후에도 변치 않으며 비상비비상이다’라고 규정한다. ‘자아는 형태가 없고…(중략)… 형태가 있기도 하고 없기도 하며… 형태가 있는 것도 아니고 없는 것도 아니며… 유한하며… 무한하며… 유한하기도 하고 무한하기도 하며… 유한한 것도 아니고 무한한 것도 아니며, 사후에도 변치 않고 비상비비상이다’라고 규정한다.”

๘๓. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว อฏฺฐหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

83. “비구들이여, 이와 같이 사후에 비상비비상을 주장하는 저 사문·바라문들은 여덟 가지 근거로 사후에 자아는 비상비비상이라고 규정한다. 비구들이여, 사후에 비상비비상을 주장하는 어떤 사문이나 바라문이라 할지라도, 그들 모두는 오직 이 여덟 가지 근거로…(중략)… 이러한 법들이야말로 여래의 실질적인 영광을 바르게 말하는 자들이 말하게 될 법들이다.”

อุจฺเฉทวาโท

단멸론(斷滅論)

๘๔. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต [Pg.31] สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ?

84. “비구들이여, 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 주장하는 어떤 사문·바라문들이 있어, 일곱 가지 근거로 단멸론을 규정한다. 저 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 주장하며 일곱 가지 근거로 규정하는가?”

๘๕. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

85. “비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 다음과 같이 말하고 다음과 같은 견해를 가진다. ‘존자들이여, 형태가 있고 네 가지 근본 요소로 이루어졌으며 부모로부터 생겨난 이 자아는, 몸이 무너질 때 단절되고 파괴되어 사후에는 존재하지 않는다. 존자들이여, 이 정도로 이 자아는 완전히 단멸되는 것이다’라고. 이와 같이 어떤 이들은 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 규정한다.”

๘๖. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา ทิพฺโพ รูปี กามาวจโร กพฬีการาหารภกฺโข. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

86. “이에 대해 다른 어떤 이가 이렇게 말한다. ‘존자여, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 존재합니다. 그것이 없다고 내가 말하는 것은 아닙니다. 그러나 존자여, 이 자아가 그 정도로 완전히 단멸되는 것은 아닙니다. 존자여, 형태가 있고 욕계에 속하며 덩어리진 음식을 먹는 또 다른 천상의 자아가 존재합니다. 당신은 그것을 알지도 못하고 보지도 못하지만, 나는 그것을 알고 봅니다. 존자여, 그 자아가 몸이 무너질 때 단절되고 파괴되어 사후에는 존재하지 않게 될 때, 존자들이여, 그제야 이 자아는 완전히 단멸되는 것입니다’라고. 이와 같이 어떤 이들은 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 규정한다.”

๘๗. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา ทิพฺโพ รูปี มโนมโย สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

87. “이에 대해 다른 어떤 이가 이렇게 말한다. ‘존자여, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 존재합니다. 그것이 없다고 내가 말하는 것은 아닙니다. 그러나 존자여, 이 자아가 그 정도로 완전히 단멸되는 것은 아닙니다. 존자여, 형태가 있고 마음으로 이루어졌으며 모든 수족과 지체를 갖추고 감각기관이 결함 없는 또 다른 천상의 자아가 존재합니다. 당신은 그것을 알지도 못하고 보지도 못하지만, 나는 그것을 알고 봅니다. 존자여, 그 자아가 몸이 무너질 때 단절되고 파괴되어 사후에는 존재하지 않게 될 때, 존자들이여, 그제야 이 자아는 완전히 단멸되는 것입니다’라고. 이와 같이 어떤 이들은 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 규정한다.”

๘๘. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา [Pg.32] สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺโต อากาโส’’ติ อากาสานญฺจายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

88. “이에 대해 다른 어떤 이가 이렇게 말한다. ‘존자여, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 존재합니다. 그것이 없다고 내가 말하는 것은 아닙니다. 그러나 존자여, 이 자아가 그 정도로 완전히 단멸되는 것은 아닙니다. 존자여, 모든 형태에 대한 인식을 완전히 초월하고, 저항의 인식을 소멸시켰으며, 다양함에 대한 인식을 마음에 잡도리하지 않아, “허공은 무한하다”라고 하며 공무변처에 도달한 또 다른 자아가 존재합니다. 당신은 그것을 알지도 못하고 보지도 못하지만, 나는 그것을 알고 봅니다. 존자여, 그 자아가 몸이 무너질 때 단절되고 파괴되어 사후에는 존재하지 않게 될 때, 존자들이여, 그제야 이 자아는 완전히 단멸되는 것입니다’라고. 이와 같이 어떤 이들은 현존하는 중생의 단멸과 소멸과 허무를 규정한다.”

๘๙. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

89. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 완전히 단절되는 것은 아닙니다. 여보시오, 공무변처를 완전히 초월하여 "식(識)은 무한하다"라고 수행하여 식무변처에 도달한 또 다른 자아가 있습니다. 당신은 그것을 알지 못하고 보지 못합니다. 나는 그것을 알고 봅니다. 여보시오, 그 자아는 몸이 무너져 죽은 뒤에 단절되고 파괴되어 더 이상 존재하지 않게 됩니다. 여보시오, 이정도로 이 자아는 완전히 단절됩니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 단절과 파괴와 소멸을 천명합니다.

๙๐. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, โส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘นตฺถิ กิญฺจี’’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

90. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 완전히 단절되는 것은 아닙니다. 여보시오, 식무변처를 완전히 초월하여 "아무것도 없다"라고 수행하여 무소유처에 도달한 또 다른 자아가 있습니다. 당신은 그것을 알지 못하고 보지 못합니다. 나는 그것을 알고 봅니다. 여보시오, 그 자아는 몸이 무너져 죽은 뒤에 단절되고 파괴되어 더 이상 존재하지 않게 됩니다. 여보시오, 이정도로 이 자아는 완전히 단절됩니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 단절과 파괴와 소멸을 천명합니다.

๙๑. ‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหติ. อตฺถิ โข, โภ, อญฺโญ อตฺตา [Pg.33] สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘สนฺตเมตํ ปณีตเมต’’นฺติ เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปโค. ตํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ. ตมหํ ชานามิ ปสฺสามิ. โส โข, โภ, อตฺตา ยโต กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํ มรณา, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา สมฺมา สมุจฺฉินฺโน โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ.

91. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 완전히 단절되는 것은 아닙니다. 여보시오, 무소유처를 완전히 초월하여 "이것은 평온하다, 이것은 수승하다"라고 수행하여 비상비비상처에 도달한 또 다른 자아가 있습니다. 당신은 그것을 알지 못하고 보지 못합니다. 나는 그것을 알고 봅니다. 여보시오, 그 자아는 몸이 무너져 죽은 뒤에 단절되고 파괴되어 더 이상 존재하지 않게 됩니다. 여보시오, 이정도로 이 자아는 완전히 단절됩니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 단절과 파괴와 소멸을 천명합니다.

๙๒. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว สตฺตหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

92. 비구들이여, 이와 같이 단절을 주장하는 그 사문·바라문들은 존재하는 중생의 단절과 파괴와 소멸을 이 일곱 가지 근거로 천명합니다. 비구들이여, 단절을 주장하는 어떤 사문이나 바라문이라도 존재하는 중생의 단절과 파괴와 소멸을 천명한다면, 그들 모두는 바로 이 일곱 가지 근거로 천명하는 것이며 그 외에 다른 것은 없습니다. (중략) 여래의 참된 공덕을 있는 그대로 바르게 찬탄하는 사람들이 말하게 될 법들이 바로 이것들입니다.

ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาโท

현세 열반론

๙๓. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ. เต จ โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา กิมาคมฺม กิมารพฺภ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ?

93. 비구들이여, 현세 열반을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 있어 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 다섯 가지 근거로 천명합니다. 현세 열반을 주장하는 그 존경하는 사문·바라문들은 무엇을 근거로, 무엇을 인연으로 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 다섯 가지 근거로 천명합니까?

๙๔. ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘‘ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ.

94. 비구들이여, 여기 어떤 사문이나 바라문은 이러한 주장과 견해를 가집니다. '여보시오, 이 자아가 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥들을 갖추고 구족하여 그것들을 즐길 때, 여보시오, 이정도로 이 자아는 최상의 현세 열반에 도달한 것입니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명합니다.

๙๕. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห –‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? กามา หิ, โภ, อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, เตสํ วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ [Pg.34] อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ.

95. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 최상의 현세 열반에 도달한 것은 아닙니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 여보시오, 감각적 욕망들은 참으로 무상하고 괴로운 것이며 변하기 마련인 성질의 것이기 때문입니다. 그것들이 변하고 바뀜으로 인하여 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 생겨납니다. 여보시오, 이 자아가 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각(위탁카)과 지속적 고찰(위짜라)이 있고, 멀리함에서 생긴 희열(삐띠)과 행복(수카)이 있는 초선을 구족하여 머물 때, 여보시오, 이정도로 이 자아는 최상의 현세 열반에 도달한 것입니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명합니다.

๙๖. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ.

96. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 최상의 현세 열반에 도달한 것은 아닙니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 거기에는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있으므로 그것은 거친 것이라고 일컬어집니다. 여보시오, 이 자아가 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉혔기에, 안으로 평온함과 마음의 한곳에 집중됨이 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰은 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선을 구족하여 머물 때, 여보시오, 이정도로 이 자아는 최상의 현세 열반에 도달한 것입니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명합니다.

๙๗. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ ปีติคตํ เจตโส อุปฺปิลาวิตตฺตํ, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ.

97. 다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. '여보시오, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 있습니다. 그것이 없다고 나는 말하지 않습니다. 그러나 여보시오, 이 자아가 이정도로 최상의 현세 열반에 도달한 것은 아닙니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 거기에는 희열에 따른 마음의 들뜬 상태가 있으므로 그것은 거친 것이라고 일컬어집니다. 여보시오, 이 자아가 희열이 빛바랬기에 평온하게 머물고, 마음 챙기고 알아차리며, 몸으로 행복을 경험합니다. 이를 두고 성자들이 "평온하고 마음 챙기며 행복하게 머문다"라고 칭송하는 제3선을 구족하여 머물 때, 여보시오, 이정도로 이 자아는 최상의 현세 열반에 도달한 것입니다.' 이와 같이 어떤 이들은 존재하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명합니다.

๙๘. ‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘อตฺถิ โข, โภ, เอโส อตฺตา, ยํ ตฺวํ วเทสิ, เนโส นตฺถีติ วทามิ; โน จ โข, โภ, อยํ อตฺตา เอตฺตาวตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยเทว ตตฺถ สุขมิติ เจตโส อาโภโค, เอเตเนตํ โอฬาริกํ อกฺขายติ. ยโต โข, โภ, อยํ อตฺตา สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, เอตฺตาวตา โข, โภ, อยํ อตฺตา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปตฺโต โหตี’ติ. อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ.

98. “다른 이가 그 사람에게 이와 같이 말합니다. ‘벗이여, 당신이 말하는 그 자아는 분명히 존재합니다. 나는 그것이 존재하지 않는다고 말하지 않습니다. 그러나 벗이여, 이 자아는 이것만으로는 최고로 높은 지금 여기에서의 열반에 도달한 것이 아닙니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 그곳(제3선)에는 즐거움이라는 마음의 작의가 있으니, 이 때문에 그것은 거친 것이라고 일컬어집니다. 벗이여, 이 자아가 즐거움도 버리고 괴로움도 버려 이전에 이미 기쁨과 슬픔을 소멸시켰으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온에 의한 마음챙김의 청정함이 있는 제4선에 들어 머물 때, 벗이여, 비로소 이 자아는 최고로 높은 지금 여기에서의 열반에 도달한 것이 됩니다.’ 이와 같이 어떤 이들은 실재하는 중생의 최고로 높은 지금 여기에서의 열반을 천명합니다.”

๙๙. ‘‘อิเมหิ [Pg.35] โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ปญฺจหิ วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

99. “비구들이여, 이처럼 지금 여기에서의 열반을 주장하는 사문·바라문들은 다섯 가지 근거로 실재하는 중생의 최고로 높은 지금 여기에서의 열반을 천명합니다. 비구들이여, 지금 여기에서의 열반을 주장하는 어떤 사문이나 바라문이라도 실재하는 중생의 최고로 높은 지금 여기에서의 열반을 천명한다면, 그들 모두는 바로 이 다섯 가지 근거로 설하는 것입니다. (중략) 이것들은 여래에 대해 있는 그대로의 찬탄을 바르게 말하는 자들이 말할 그러한 법들입니다.”

๑๐๐. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ…เป… เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

100. “비구들이여, 미래를 사유하고 미래에 대해 견해를 가진 그 사문·바라문들은 미래에 관하여 여러 가지 확신에 찬 말들을 마흔네 가지 근거로 설합니다. 비구들이여, 미래를 사유하고 미래에 대해 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문이라도 미래에 관하여 여러 가지 확신에 찬 말들을 설한다면, 그들 모두는 바로 이 마흔네 가지 근거로 설하는 것입니다. (중략) 이것들은 여래에 대해 있는 그대로의 찬탄을 바르게 말하는 자들이 말할 그러한 법들입니다.”

๑๐๑. ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว, สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ.

101. “비구들이여, 과거를 사유하거나 미래를 사유하거나 과거와 미래를 모두 사유하며 과거와 미래에 대해 견해를 가진 그 사문·바라문들은 과거와 미래에 관하여 여러 가지 확신에 찬 말들을 예순두 가지 근거로 설합니다.”

๑๐๒. ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน; นตฺถิ อิโต พหิทฺธา.

102. “비구들이여, 과거를 사유하거나 미래를 사유하거나 과거와 미래를 모두 사유하며 과거와 미래에 대해 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문이라도 과거와 미래에 관하여 여러 가지 확신에 찬 말들을 설한다면, 그들 모두는 바로 이 예순두 가지 근거로, 혹은 그중 어느 하나로 설하는 것이지 그 이외의 다른 근거는 없습니다.”

๑๐๓. ‘‘ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาติ – ‘อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานา เอวํคหิตา เอวํปรามฏฺฐา เอวํคติกา ภวนฺติ เอวํอภิสมฺปรายา’ติ. ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาติ, ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสติ, อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต.

103. “비구들이여, 여래는 이것을 이와 같이 꿰뚫어 압니다. ‘이러한 견해의 토대들을 이와 같이 집착하고 이와 같이 붙들면, 이러한 갈 곳이 있고 이러한 내생이 있게 된다.’ 여래는 그것을 알 뿐만 아니라 그보다 더 높은 것도 꿰뚫어 압니다. 여래는 그렇게 알면서도 집착하지 않으며, 집착하지 않으므로 스스로 평온을 실현하였습니다. 비구들이여, 여래는 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 위험, 그리고 벗어남을 있는 그대로 알아서 어떤 집착도 없이 해탈한 것입니다.”

๑๐๔. ‘‘อิเม [Pg.36] โข เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ, เยหิ ตถาคตสฺส ยถาภุจฺจํ วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ.

104. “비구들이여, 이러한 법들이야말로 깊고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평온하며, 고결하고, 단순한 사유의 영역을 넘어서 있으며, 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 것들입니다. 이것들은 여래가 스스로 최상의 지혜로 알고 증득하여 선포한 것이니, 여래에 대해 있는 그대로의 찬탄을 바르게 말하는 자들이 말할 그러한 법들입니다.”

ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตวาโร

갈애에 의한 동요와 소란의 장

๑๐๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

105. “비구들이여, 그들 중 상견을 주장하며 네 가지 근거로 자아와 세상이 영원하다고 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 (진리를) 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๐๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

106. “비구들이여, 그들 중 일부 영원·일부 무상을 주장하며 네 가지 근거로 자아와 세상의 일부는 영원하고 일부는 무상하다고 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๐๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

107. “비구들이여, 그들 중 유변무변론자로서 네 가지 근거로 세상의 끝이 있다거나 없다거나 함을 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๐๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

108. “비구들이여, 그들 중 불사론자로서 이런저런 질문을 받았을 때 네 가지 근거로 말의 혼란을 일으키며 이리저리 피하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๐๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

109. “비구들이여, 그들 중 무인론자로서 두 가지 근거로 자아와 세상이 원인 없이 생겨났다고 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๑๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ [Pg.37] วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

110. “비구들이여, 그들 중 과거를 사유하고 과거에 대해 견해를 가져 열여덟 가지 근거로 과거에 관한 여러 가지 확신에 찬 말들을 설하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๑๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

111. “비구들이여, 그들 중 사후 유상론자로서 열여섯 가지 근거로 사후의 자아는 인식을 가진다고 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๑๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

112. “비구들이여, 그들 중 사후 무상론자로서 여덟 가지 근거로 사후의 자아는 인식이 없다고 천명하는 저 사문·바라문들에게 있어, 그 주장 또한 알지 못하고 보지 못하는 저 사문·바라문들이 갈애에 빠져 느끼는 것으로서, 갈애에 의한 동요와 소란일 뿐입니다.”

๑๑๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

113. 비구들이여, 그들 중 사후에 지각이 있는 것도 아니고 지각이 없는 것도 아니라는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 여덟 가지 근거로 사후에 지각이 있는 것도 아니고 지각이 없는 것도 아닌 자아를 천명한다. (그것에 기뻐하는) 그 느낌 또한 (진실을) 알지 못하고 보지 못하며 갈애에 얽매인 저 사문·바라문들의 경험일 뿐이며, 갈애로 인한 요동이자 소동일 뿐이다.

๑๑๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

114. 비구들이여, 그들 중 단멸론자들인 어떤 사문이나 바라문들은 일곱 가지 근거로 현존하는 중생의 단멸과 파괴와 소멸을 천명한다. (그것에 기뻐하는) 그 느낌 또한 (진실을) 알지 못하고 보지 못하며 갈애에 얽매인 저 사문·바라문들의 경험일 뿐이며, 갈애로 인한 요동이자 소동일 뿐이다.

๑๑๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

115. 비구들이여, 그들 중 지금 여기에서의 열반을 주장하는 어떤 사문이나 바라문들은 다섯 가지 근거로 현존하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명한다. (그것에 기뻐하는) 그 느낌 또한 (진실을) 알지 못하고 보지 못하며 갈애에 얽매인 저 사문·바라문들의 경험일 뿐이며, 갈애로 인한 요동이자 소동일 뿐이다.

๑๑๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

116. 비구들이여, 그들 중 미래를 추론하고 미래에 관한 견해에 매달리는 어떤 사문이나 바라문들은 마흔네 가지 근거로 미래에 대하여 여러 가지 잘못된 견해의 말들을 한다. (그것에 기뻐하는) 그 느낌 또한 (진실을) 알지 못하고 보지 못하며 갈애에 얽매인 저 사문·바라문들의 경험일 뿐이며, 갈애로 인한 요동이자 소동일 뿐이다.

๑๑๗. ‘‘ตตฺร[Pg.38], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว.

117. 비구들이여, 그들 중 과거를 추론하는 자들이거나 미래를 추론하는 자들이거나 과거와 미래를 모두 추론하여 과거와 미래에 관한 견해에 매달리는 어떤 사문이나 바라문들은 예순두 가지 근거로 과거와 미래에 대하여 여러 가지 잘못된 견해의 말들을 한다. (그것에 기뻐하는) 그 느낌 또한 (진실을) 알지 못하고 보지 못하며 갈애에 얽매인 저 사문·바라문들의 경험일 뿐이며, 갈애로 인한 요동이자 소동일 뿐이다.

ผสฺสปจฺจยาวาโร

촉(觸)을 조건으로 함의 장(章)

๑๑๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

118. 비구들이여, 그들 중 상주론자(常住論者)들인 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 자아와 세계가 영원하다고 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๑๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

119. 비구들이여, 그들 중 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 자아와 세계의 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

120. 비구들이여, 그들 중 끝이 있거나 끝이 없다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 세계의 유한함과 무한함을 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

121. 비구들이여, 그들 중 애매모호한 말로 요리조리 피하는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 이런저런 질문을 받았을 때 네 가지 근거로 애매모호한 말로 요리조리 피하는 말을 한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

122. 비구들이여, 그들 중 원인 없이 생겨났다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 두 가지 근거로 자아와 세계가 원인 없이 생겨났다고 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

123. 비구들이여, 그들 중 과거를 추론하고 과거에 관한 견해에 매달리는 어떤 사문이나 바라문들은 열여덟 가지 근거로 과거에 대하여 여러 가지 잘못된 견해의 말들을 한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

124. 비구들이여, 그들 중 사후에 자아가 있고 지각이 있다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 열여섯 가지 근거로 사후에 지각이 있는 자아를 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๕. ‘‘ตตฺร[Pg.39], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

125. 비구들이여, 그들 중 사후에 지각이 없다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 여덟 가지 근거로 사후에 지각이 없는 자아를 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

126. 비구들이여, 그들 중 사후에 지각이 있는 것도 아니고 지각이 없는 것도 아니라는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 여덟 가지 근거로 사후에 지각이 있는 것도 아니고 지각이 없는 것도 아닌 자아를 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

127. 비구들이여, 그들 중 단멸론자들인 어떤 사문이나 바라문들은 일곱 가지 근거로 현존하는 중생의 단멸과 파괴와 소멸을 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

128. 비구들이여, 그들 중 지금 여기에서의 열반을 주장하는 어떤 사문이나 바라문들은 다섯 가지 근거로 현존하는 중생의 최상의 현세 열반을 천명한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๒๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

129. 비구들이여, 그들 중 미래를 추론하고 미래에 관한 견해에 매달리는 어떤 사문이나 바라문들은 마흔네 가지 근거로 미래에 대하여 여러 가지 잘못된 견해의 말들을 한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

๑๓๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

130. 비구들이여, 그들 중 과거를 추론하는 자들이거나 미래를 추론하는 자들이거나 과거와 미래를 모두 추론하여 과거와 미래에 관한 견해에 매달리는 어떤 사문이나 바라문들은 예순두 가지 근거로 과거와 미래에 대하여 여러 가지 잘못된 견해의 말들을 한다. 그 (사문·바라문들의) 느낌 또한 촉(觸)을 조건으로 하여 일어난다.

เนตํ ฐานํ วิชฺชติวาโร

그러한 도리는 존재하지 않음의 장(章)

๑๓๑. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

131. 비구들이여, 그들 중 상주론자들인 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 자아와 세계가 영원하다고 천명한다. 그들이 촉(觸)을 통하지 않고서 실로 (그 느낌을) 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않는다.

๑๓๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจ อสสฺสติกา เอกจฺจํ สสฺสตํ เอกจฺจํ อสสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

132. 비구들이여, 그들 중 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 자아와 세계의 일부는 영원하고 일부는 영원하지 않다고 천명한다. 그들이 촉(觸)을 통하지 않고서 실로 (그 느낌을) 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않는다.

๑๓๓. ‘‘ตตฺร[Pg.40], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา อนฺตานนฺตํ โลกสฺส ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

133. 비구들이여, 그들 중 끝이 있거나 끝이 없다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 네 가지 근거로 세계의 유한함과 무한함을 천명한다. 그들이 촉(觸)을 통하지 않고서 실로 (그 느낌을) 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않는다.

๑๓๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺฐา สมานา วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชนฺติ อมราวิกฺเขปํ จตูหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

134. 비구들이여, 그들 중 애매모호한 말로 요리조리 피하는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 이런저런 질문을 받았을 때 네 가지 근거로 애매모호한 말로 요리조리 피하는 말을 한다. 그들이 촉(觸)을 통하지 않고서 실로 (그 느낌을) 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않는다.

๑๓๕. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ทฺวีหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

135. 비구들이여, 그들 중 원인 없이 생겨났다는 견해를 가진 어떤 사문이나 바라문들은 두 가지 근거로 자아와 세계가 원인 없이 생겨났다고 천명한다. 그들이 촉(觸)을 통하지 않고서 실로 (그 느낌을) 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않는다.

๑๓๖. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

136. “사문들이여, 거기서 과거를 추론하고 과거에 대한 견해를 가져 과거에 의지해 열여덟 가지 근거로 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 저 사문·바라문들이, 접촉(觸) 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๓๗. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ สญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ โสฬสหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

137. “사문들이여, 거기서 사후에 자아가 영원하다고 주장하며 사후 유상론(有想論)을 가져 열여섯 가지 근거로 사후에 자아가 지각이 있다고 천명하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๓๘. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา, อุทฺธมาฆาตนํ อสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

138. “사문들이여, 거기서 사후에 자아가 영원하다고 주장하며 사후 무상론(無想論)을 가져 여덟 가지 근거로 사후에 자아가 지각이 없다고 천명하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๓๙. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา อุทฺธมาฆาตนํ เนวสญฺญีนาสญฺญึ อตฺตานํ ปญฺญเปนฺติ อฏฺฐหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

139. “사문들이여, 거기서 사후에 자아가 영원하다고 주장하며 사후 비상비비상론(非想非非想論)을 가져 여덟 가지 근거로 사후에 자아가 지각이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니라고 천명하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๔๐. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺติ สตฺตหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

140. “사문들이여, 거기서 단멸론(斷滅論)을 주장하며 현존하는 중생의 끊어짐과 파괴와 소멸을 일곱 가지 근거로 천명하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๔๑. ‘‘ตตฺร[Pg.41], ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา สโต สตฺตสฺส ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญเปนฺติ ปญฺจหิ วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

141. “사문들이여, 거기서 현세열반론(現世涅槃論)을 주장하며 현존하는 중생의 최상의 현세열반을 다섯 가지 근거로 천명하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๔๒. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน อปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ จตุจตฺตารีสาย วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

142. “사문들이여, 거기서 미래를 추론하고 미래에 대한 견해를 가져 미래에 의지해 마흔네 가지 근거로 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

๑๔๓. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

143. “사문들이여, 거기서 과거를 추론하고 미래를 추론하며 과거와 미래를 모두 추론하고 과거와 미래에 대한 견해를 가져 과거와 미래에 의지해 예순두 가지 근거로 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 저 사문·바라문들이, 접촉 없이 [그 견해로 인한 느낌을] 경험할 것이라는 그러한 도리는 존재하지 않습니다.”

ทิฏฺฐิคติกาธิฏฺฐานวฏฺฏกถา

견해를 따르는 자들의 토대인 윤회에 관한 설명

๑๔๔. ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกา เอกจฺจอสสฺสติกา…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อนฺตานนฺติกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อมราวิกฺเขปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา สญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา อสญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุทฺธมาฆาตนิกา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อปรนฺตกปฺปิกา… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา จ อปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา จ ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ, สพฺเพ เต ฉหิ ผสฺสายตเนหิ ผุสฺส ผุสฺส ปฏิสํเวเทนฺติ เตสํ เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ.

144. “사문들이여, 거기서 상주론을 주장하며 네 가지 근거로 자아와 세계가 영원하다고 천명하는 저 사문·바라문들이나, 일부는 영원하고 일부는 무상하다고 주장하는 저 사문·바라문들이나, (줄임) 끝이 있다거나 끝이 없다고 주장하는 자들이나, 애매모호한 변론을 하는 자들이나, 원인 없이 생겨났다고 주장하는 자들이나, 과거를 추론하는 자들이나, 사후 유상론을 주장하는 자들이나, 사후 무상론을 주장하는 자들이나, 사후 비상비비상론을 주장하는 자들이나, 단멸론을 주장하는 자들이나, 현세열반론을 주장하는 자들이나, 미래를 추론하는 자들이나, 과거와 미래를 추론하고 과거와 미래에 대한 견해를 가져 과거와 미래에 의지해 예순두 가지 근거로 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 저 모든 사문·바라문들은 여섯 가지 접촉의 장소(六觸處)를 통해 거듭 접촉하며 [그 견해에 따른 느낌을] 경험합니다. 그들에게 느낌(受)을 조건으로 갈애(愛)가 생기고, 갈애를 조건으로 집착(取)이 생기며, 집착을 조건으로 존재(有)가 생기고, 존재를 조건으로 태어남(生)이 생기며, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 생겨납니다.”

วิวฏฺฏกถาทิ

윤회에서 벗어남 등에 관한 설명

๑๔๕. ‘‘ยโต [Pg.42] โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อิเมหิ สพฺเพเหว อุตฺตริตรํ ปชานาติ.

145. “사문들이여, 비구가 이 여섯 가지 접촉의 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 이 비구는 이 모든 [사문·바라문]들보다 훨씬 더 수승하게 아는 것입니다.”

๑๔๖. ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ อนฺโตชาลีกตา, เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ, เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ.

146. “사문들이여, 과거를 추론하거나 미래를 추론하거나 과거와 미래를 모두 추론하고 과거와 미래에 대한 견해를 가져 과거와 미래에 의지해 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 그 어떤 사문이나 바라문일지라도, 그들은 모두 이 예순두 가지 근거에 의해 [가르침의] 그물 안에 갇혀 있습니다. 그들은 이 그물 안에서 떠오르더라도 떠오르고, 이 그물에 포함되어 갇힌 채 떠오를 뿐입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข เกวฏฺโฏ วา เกวฏฺฏนฺเตวาสี วา สุขุมจฺฉิเกน ชาเลน ปริตฺตํ อุทกทหํ โอตฺถเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ อิมสฺมึ อุทกทเห โอฬาริกา ปาณา, สพฺเพ เต อนฺโตชาลีกตา. เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ; เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺตี’ติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปุพฺพนฺตกปฺปิกา วา อปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิกา วา ปุพฺพนฺตาปรนฺตานุทิฏฺฐิโน ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ อารพฺภ อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ, สพฺเพ เต อิเมเหว ทฺวาสฏฺฐิยา วตฺถูหิ อนฺโตชาลีกตา เอตฺถ สิตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ, เอตฺถ ปริยาปนฺนา อนฺโตชาลีกตาว อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ.

“비구들이여, 예를 들어 숙련된 어부나 어부의 제자가 촘촘한 그물로 작은 연못을 덮었을 때, 그에게 ‘이 연못에 있는 큰 물고기들은 어떤 것이든 모두 이 그물 안에 갇혀 있다. 그들은 이 그물 안에서 떠오르더라도 떠오르고, 이 그물에 포함되어 갇힌 채 떠오를 뿐이다’라는 생각이 드는 것과 같습니다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 과거를 추론하거나 미래를 추론하거나 과거와 미래를 모두 추론하고 과거와 미래에 대한 견해를 가져 과거와 미래에 의지해 여러 가지 그릇된 견해들을 주장하는 그 어떤 사문이나 바라문일지라도, 그들은 모두 이 예순두 가지 근거에 의해 가르침의 그물 안에 갇혀 있습니다. 그들은 이 그물 안에서 떠오르더라도 떠오르고, 이 그물에 포함되어 갇힌 채 떠오를 뿐입니다.”

๑๔๗. ‘‘อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส กาโย ติฏฺฐติ. ยาวสฺส กาโย ฐสฺสติ, ตาว นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา. กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา น นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา.

147. “사문들이여, 여래의 몸은 존재의 끈(갈애)이 끊어진 채 머물러 있습니다. 그의 몸이 유지되는 동안에는 신들과 인간들이 그를 볼 것입니다. 그러나 몸이 무너져 생명이 다한 뒤에는 신들과 인간들이 그를 보지 못할 것입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อมฺพปิณฺฑิยา วณฺฏจฺฉินฺนาย ยานิ กานิจิ อมฺพานิ วณฺฏปฏิพนฺธานิ, สพฺพานิ ตานิ ตทนฺวยานิ ภวนฺติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก ตถาคตสฺส กาโย ติฏฺฐติ, ยาวสฺส กาโย ฐสฺสติ, ตาว นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา, กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา น นํ ทกฺขนฺติ เทวมนุสฺสา’’ติ.

“사문들이여, 마치 망고 송이의 줄기가 끊어지면 그 줄기에 매달려 있던 모든 망고가 줄기를 따라 떨어지는 것과 같습니다. 사문들이여, 이와 마찬가지로 존재의 끈이 끊어진 여래의 몸은 그대로 머물러 있습니다. 그의 몸이 유지되는 동안에는 신들과 인간들이 그를 볼 것이나, 몸이 무너져 생명이 다한 뒤에는 신들과 인간들이 그를 보지 못할 것입니다.”라고 세존께서 말씀하셨다.

๑๔๘. เอวํ [Pg.43] วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, โก นาโม อยํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, อานนฺท, อิมํ ธมฺมปริยายํ อตฺถชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, ธมฺมชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, พฺรหฺมชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, ทิฏฺฐิชาลนฺติปิ นํ ธาเรหิ, อนุตฺตโร สงฺคามวิชโยติปิ นํ ธาเรหี’’ติ. อิทมโวจ ภควา.

148. 세존께서 이와 같이 말씀하시자 아난다 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 참으로 놀랍습니다. 세존이시여, 참으로 경이롭습니다. 세존이시여, 이 법문의 이름은 무엇입니까?" "아난다여, 그러므로 너는 이 법문을 '뜻의 그물(Atthajāla)'이라고도 기억하고, '법의 그물(Dhammajāla)'이라고도 기억하며, '범천의 그물(Brahmajāla)'이라고도 기억하고, '견해의 그물(Diṭṭhijāla)'이라고도 기억하며, '위없는 전쟁의 승리(Anuttaro Saṅgāmavijayo)'라고도 기억하라." 세존께서 이 말씀을 하셨다.

๑๔๙. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ทสสหสฺสี โลกธาตุ อกมฺปิตฺถาติ.

149. 그 비구들은 세존의 말씀을 즐거워하며 기뻐하였다. 또한 이 상세한 설명(분별)이 설해졌을 때 일만 세계가 진동하였다고 한다.

พฺรหฺมชาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

첫 번째인 브라만자라 수타(범망경)가 끝났다.

๒. สามญฺญผลสุตฺตํ

2. 2. 사만냐팔라 수타 (사문과경)

ราชามจฺจกถา

왕과 대신들의 담소

๑๕๐. เอวํ [Pg.44] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. เตน โข ปน สมเยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส โกมุทิยา จาตุมาสินิยา ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา ราชามจฺจปริวุโต อุปริปาสาทวรคโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตทหุโปสเถ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘รมณียา วต โภ โทสินา รตฺติ, อภิรูปา วต โภ โทสินา รตฺติ, ทสฺสนียา วต โภ โทสินา รตฺติ, ปาสาทิกา วต โภ โทสินา รตฺติ, ลกฺขญฺญา วต โภ โทสินา รตฺติ. กํ นุ ขฺวชฺช สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺยาม, ยํ โน ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ?

150. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하(왕사성)에서 코마라밧차 지바카의 망고 숲에서 1,250명의 많은 비구 승가와 함께 머물고 계셨다. 그때 마가다 국왕인 위데히의 아들 아자타사투는 보름날인 15일 포살일에, 네 달간의 우기가 끝나는 코무디(수련꽃이 피는 달)의 보름달이 뜬 밤에, 대신들에게 둘러싸여 궁전 위층에 앉아 있었다. 그때 마가다 국왕인 위데히의 아들 아자타사투는 포살일에 이와 같은 감흥어린 찬탄(우다나)을 읊었다. "오, 달빛 어린 밤이 참으로 즐겁구나! 오, 달빛 어린 밤이 참으로 아름답구나! 오, 달빛 어린 밤이 참으로 볼만하구나! 오, 달빛 어린 밤이 참으로 화평하구나! 오, 달빛 어린 밤이 참으로 상서롭구나! 오늘 우리가 어떤 사문이나 바라문을 찾아가 뵈어야 우리의 마음이 청정해지겠는가?"

๑๕๑. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว ปูรณํ กสฺสปํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ปูรณํ กสฺสปํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

151. 이와 같이 말했을 때, 한 대신이 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 푸라나 캇사파는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 푸라나 캇사파를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 푸라나 캇사파를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

๑๕๒. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, มกฺขลิ โคสาโล สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว มกฺขลึ โคสาลํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส มกฺขลึ โคสาลํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

152. 또한 다른 대신도 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 막칼리 고살라는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 막칼리 고살라를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 막칼리 고살라를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

๑๕๓. อญฺญตโรปิ [Pg.45] โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, อชิโต เกสกมฺพโล สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว อชิตํ เกสกมฺพลํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส อชิตํ เกสกมฺพลํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

153. 또한 다른 대신도 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 아지타 케사캄발라는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 아지타 케사캄발라를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 아지타 케사캄발라를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

๑๕๔. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, ปกุโธ กจฺจายโน สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว ปกุธํ กจฺจายนํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ปกุธํ กจฺจายนํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

154. 또한 다른 대신도 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 파쿠다 캇차야나는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 파쿠다 캇차야나를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 파쿠다 캇차야나를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

๑๕๕. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

155. 또한 다른 대신도 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 산자야 벨랏티풋타는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 산자야 벨랏티풋타를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 산자야 벨랏티풋타를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

๑๕๖. อญฺญตโรปิ โข ราชามจฺโจ ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, เทว, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. ตํ เทโว นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส นิคณฺฐํ [Pg.46] นาฏปุตฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

156. 또한 다른 대신도 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투에게 이와 같이 여쭈었다. "대왕이시여, 여기 니간타 나타풋타는 대중을 거느리고 무리를 이끌며, 무리의 스승이고 유명하며 명성이 있고 종파를 창시한 자이며, 많은 사람들에게 성자로 추앙받고 식견이 높으며 출가한 지 오래되어 연로하고 노년에 이르렀습니다. 대왕께서는 그 니간타 나타풋타를 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 니간타 나타풋타를 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다." 이와 같이 말했을 때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투는 침묵을 지켰다.

โกมารภจฺจชีวกกถา

코마라밧차 지바카에 관한 이야기

๑๕๗. เตน โข ปน สมเยน ชีวโก โกมารภจฺโจ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อวิทูเร ตุณฺหีภูโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘ตฺวํ ปน, สมฺม ชีวก, กึ ตุณฺหี’’ติ? ‘‘อยํ, เทว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อมฺหากํ อมฺพวเน วิหรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตํ โข ปน ภควนฺตํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตํ เทโว ภควนฺตํ ปยิรุปาสตุ. อปฺเปว นาม เทวสฺส ภควนฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’ติ.

157. 그때 코마라밧차 지바카는 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투 근처에서 침묵을 지키며 앉아 있었다. 그때 마가다 국왕 위데히의 아들 아자타사투가 코마라밧차 지바카에게 이와 같이 물었다. "그런데 지바카여, 그대는 왜 침묵하고 있는가?" "대왕이시여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 저 세존께서 저희의 망고 숲에서 1,250명의 많은 비구 승가와 함께 머물고 계십니다. 그 세존께서는 이와 같이 훌륭한 명성이 자자합니다. '그분 세존께서는 이러한 이유로 아라한(공양받아 마땅한 분), 삼마삼붓다(바르게 깨달으신 분), 위짜짜라나삼판나(명지와 덕행을 갖춘 분),수가토(잘 가신 분), 로카비두(세상을 아시는 분), 아눗타로 푸리사담마사라티(길들여야 할 사람을 다스리는 위없는 지도자), 삿타 데와마눗사남(하늘 사람과 인간의 스승), 붓도(깨달으신 분), 바가와(세존)이시다'라고 말입니다. 대왕께서는 그 세존을 찾아가 뵙도록 하소서. 혹시 대왕께서 세존을 찾아가 뵈면 마음이 맑아질지도 모릅니다."

๑๕๘. ‘‘เตน หิ, สมฺม ชีวก, หตฺถิยานานิ กปฺปาเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ชีวโก โกมารภจฺโจ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุณิตฺวา ปญฺจมตฺตานิ หตฺถินิกาสตานิ กปฺปาเปตฺวา รญฺโญ จ อาโรหณียํ นาคํ, รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘‘กปฺปิตานิ โข เต, เทว, หตฺถิยานานิ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ.

158. “벗 지바카여, 그렇다면 코끼리 탈것들을 준비하게 하라.” 지바카 코마라밧차는 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투의 명을 받들어 암코끼리 오백 마리와 왕의 전용 코끼리를 준비시킨 뒤, 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투에게 보고하였다. “대왕이시여, 코끼리 탈것들이 준비되었습니다. 이제 가실 때를 정하십시오.”

๑๕๙. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจสุ หตฺถินิกาสเตสุ ปจฺเจกา อิตฺถิโย อาโรเปตฺวา อาโรหณียํ นาคํ อภิรุหิตฺวา อุกฺกาสุ ธาริยมานาสุ ราชคหมฺหา นิยฺยาสิ มหจฺจราชานุภาเวน, เยน ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวนํ เตน ปายาสิ.

159. 그때 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 암코끼리 오백 마리에 궁녀들을 한 명씩 태우고, 자신은 왕의 전용 코끼리에 올라 횃불들을 밝힌 채 장엄한 왕의 위세로 라자가하를 떠나 지바카 코마라밧차의 망고 숲으로 향했다.

อถ โข รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อวิทูเร อมฺพวนสฺส อหุเทว ภยํ, อหุ ฉมฺภิตตฺตํ, อหุ โลมหํโส. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต [Pg.47] ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น วญฺเจสิ? กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น ปลมฺเภสิ? กจฺจิ มํ, สมฺม ชีวก, น ปจฺจตฺถิกานํ เทสิ? กถญฺหิ นาม ตาว มหโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส อฑฺฒเตฬสานํ ภิกฺขุสตานํ เนว ขิปิตสทฺโท ภวิสฺสติ, น อุกฺกาสิตสทฺโท น นิคฺโฆโส’’ติ.

웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 망고 숲에 가까이 이르자 공포와 전율과 소름이 돋았다. 그러자 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 두려움과 경악에 휩싸여 소름이 돋은 채 지바카 코마라밧차에게 이렇게 말했다. “벗 지바카여, 그대는 나를 속이는 것이 아닌가? 벗 지바카여, 그대는 나를 기만하는 것이 아닌가? 벗 지바카여, 그대는 나를 적들에게 넘기려는 것이 아닌가? 어떻게 저토록 많은 천이백오십 명의 비구 승가에서 재채기 소리 하나, 기침 소리 하나, 웅성거리는 소리 하나 들리지 않는단 말인가?”

‘‘มา ภายิ, มหาราช, มา ภายิ, มหาราช. น ตํ เทว, วญฺเจมิ; น ตํ, เทว, ปลมฺภามิ; น ตํ, เทว, ปจฺจตฺถิกานํ เทมิ. อภิกฺกม, มหาราช, อภิกฺกม, มหาราช, เอเต มณฺฑลมาเฬ ทีปา ฌายนฺตี’’ติ.

“대왕이시여, 두려워하지 마십시오. 대왕이시여, 두려워하지 마십시오. 대왕이시여, 저는 대왕을 속이지 않습니다. 대왕이시여, 저는 대왕을 기만하지 않습니다. 대왕이시여, 저는 대왕을 적들에게 넘기지 않습니다. 대왕이시여, 앞으로 나아가십시오. 대왕이시여, 앞으로 나아가십시오. 저기 원형 정자에 등불들이 타오르고 있습니다.”

สามญฺญผลปุจฺฉา

사문생활의 결실에 대한 질문

๑๖๐. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ยาวติกา นาคสฺส ภูมิ นาเคน คนฺตฺวา, นาคา ปจฺโจโรหิตฺวา, ปตฺติโกว เยน มณฺฑลมาฬสฺส ทฺวารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ – ‘‘กหํ ปน, สมฺม ชีวก, ภควา’’ติ? ‘‘เอโส, มหาราช, ภควา; เอโส, มหาราช, ภควา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน ปุรกฺขโต ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’’ติ.

160. 그때 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 코끼리가 갈 수 있는 곳까지 코끼리를 타고 가다가, 코끼리에서 내려서 걸어서 원형 정자의 문이 있는 곳까지 다가갔다. 다가가서 지바카 코마라밧차에게 이렇게 물었다. “벗 지바카여, 세존께서는 어디에 계시는가?” “대왕이시여, 저분이 세존이십니다. 대왕이시여, 저분께서는 중앙 기둥에 기대어 동쪽을 향해 앉아 계시며 비구 승가에 둘러싸여 계십니다.”

๑๖๑. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา รหทมิว วิปฺปสนฺนํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อิมินา เม อุปสเมน อุทยภทฺโท กุมาโร สมนฺนาคโต โหตุ, เยเนตรหิ อุปสเมน ภิกฺขุสงฺโฆ สมนฺนาคโต’’ติ. ‘‘อคมา โข ตฺวํ, มหาราช, ยถาเปม’’นฺติ. ‘‘ปิโย เม, ภนฺเต, อุทยภทฺโท กุมาโร. อิมินา เม, ภนฺเต, อุปสเมน อุทยภทฺโท กุมาโร สมนฺนาคโต โหตุ เยเนตรหิ อุปสเมน ภิกฺขุสงฺโฆ สมนฺนาคโต’’ติ.

161. 그때 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 세존께서 계신 곳으로 다가가 한 곁에 섰다. 한 곁에 서서 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 침묵을 지키고 있는 비구 승가를 둘러보고 맑은 호수처럼 평온한 마음으로 다음과 같이 감흥어린 말을 읊었다. “지금 비구 승가가 갖춘 이 고요함을 나의 아들 우다야밧다 왕자도 갖추게 되기를!” 그러자 세존께서 말씀하셨다. “대왕이여, 그대는 사랑하는 마음이 가는 대로 도착했구료.” “세존이시여, 저는 우다야밧다 왕자를 사랑합니다. 세존이시여, 지금 이 비구 승가가 갖춘 이 고요함을 나의 아들 우다야밧다 왕자도 갖추게 되기를 바랍니다.”

๑๖๒. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา, ภิกฺขุสงฺฆสฺส อญฺชลึ ปณาเมตฺวา, เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.48] นิสินฺโน โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุจฺเฉยฺยามหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ กิญฺจิเทว เทสํ ; สเจ เม ภควา โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ. ‘‘ปุจฺฉ, มหาราช, ยทากงฺขสี’’ติ.

162. 그때 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 세존께 절을 올리고 비구 승가에 합장한 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 웨데히의 아들 마가다 국왕 아자타삿투는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 만일 세존께서 제 질문에 답해주실 기회를 주신다면 세존께 어떤 한 가지 주제를 여쭙고 싶습니다.” “대왕이여, 묻고 싶은 것이 있다면 무엇이든 물으시오.”

๑๖๓. ‘‘ยถา นุ โข อิมานิ, ภนฺเต, ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ; เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’’นฺติ?

163. “세존이시여, 여기 여러 가지 기술직들이 있습니다. 즉, 코끼리 부대원, 기병, 전차병, 궁수, 깃발을 든 전사, 진형을 짜는 전사, 적진 돌파병, 고귀한 출신의 용사, 저돌적인 용사, 코끼리 같은 힘을 가진 용사, 용감한 자, 갑옷을 입은 전사, 노예의 자식들인 전사, 제과 기술자, 이발사, 목욕사, 요리사, 화환 제조인, 세탁업자, 베 짜는 이, 갈대 엮는 이, 옹기 제작자, 회계사, 손가락 계산법을 아는 자들이며, 이와 같은 여러 가지 기술들이 있습니다. 그들은 현생에서 그 기술의 결실을 직접 체험하며 살아갑니다. 그들은 그 기술의 결실로 자신을 행복하고 만족하게 하며, 부모를 행복하고 만족하게 하며, 처자식을 행복하고 만족하게 하며, 친구와 동료들을 행복하고 만족하게 합니다. 또한 사문과 바라문들에게 고귀한 목적이 있고 천상으로 인도하며 행복을 가져다주고 천상에 태어나게 하는 보시를 행합니다. 세존이시여, 그와 마찬가지로 현생에서 직접 눈으로 볼 수 있는 사문생활의 결실을 제시할 수 있겠습니까?”

๑๖๔. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ, มหาราช, อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ? ‘‘อภิชานามหํ, ภนฺเต, อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, มหาราช, พฺยากรึสุ, สเจ เต อครุ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ, ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน, ภควนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, มหาราช, ภาสสฺสู’’ติ.

164. “대왕이여, 그대는 다른 사문이나 바라문들에게 이 질문을 한 적이 있는지 기억하오?” “세존이시여, 저는 다른 사문이나 바라문들에게 이 질문을 한 적이 있음을 기억합니다.” “대왕이여, 그렇다면 그 사문과 바라문들은 어떻게 답했소? 만약 그대에게 번거롭지 않다면 말해보시오.” “세존이시여, 세존이나 세존과 같은 분이 앉아 계신 곳에서 말씀드리는 것은 제게 전혀 번거롭지 않습니다.” “그렇다면 대왕이여, 말해보시오.”

ปูรณกสฺสปวาโท

푸라나 캇사파의 견해

๑๖๕. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน ปูรโณ กสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปูรเณน กสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, ปูรณํ กสฺสปํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ กสฺสป, ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา [Pg.49] เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ- เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ; เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข, โภ กสฺสป, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

165. 세존이시여, 한때 저는 푸라나 캇사파를 찾아갔습니다. 찾아가서 푸라나 캇사파와 함께 기쁨을 나누고, 안부를 묻는 등 즐겁고 기억에 남을 만한 대화를 마친 뒤 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉아 저는 푸라나 캇사파에게 이렇게 말했습니다. '캇사파 존자여, 여기 코끼리 기병, 말 기병, 전차병, 궁수, 기수, 군대 지휘관, 돌격대원, 용맹한 자들, 왕자들, 보병들, 강력한 전사들, 영웅들, 가죽 갑옷을 입은 전사들, 노예의 아들들, 요리사, 이발사, 목욕사, 주방장, 화환 제작자, 세탁업자, 직조공, 바구니 세공인, 도기공, 회계사, 점술가 등 여러 가지 기술직들이 있습니다. 혹은 이와 유사한 다른 여러 기술을 가진 이들도 있습니다. 그들은 현세에서 스스로 눈으로 확인할 수 있는 기술의 과보를 의지하여 살아갑니다. 그들은 그 기술로 자신을 행복하게 하고 만족하게 하며, 부모를 행복하게 하고 만족하게 하며, 처자식을 행복하게 하고 만족하게 하며, 친구와 동료들을 행복하게 하고 만족하게 합니다. 또한 사문과 바라문들에게 고귀하고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하는 보시를 행합니다. 캇사파 존자여, 이와 같이 현세에서 스스로 눈으로 확인할 수 있는 사문의 결실을 보여줄 수 있습니까?'

๑๖๖. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป มํ เอตทโวจ – ‘กโรโต โข, มหาราช, การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต โสจยโต, โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตาปยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อกิริยํ พฺยากาสิ.

166. 세존이시여, 이렇게 물었을 때 푸라나 캇사파는 저에게 이렇게 말했습니다. '대왕이여, 스스로 행하든 남을 시켜 행하든, 자르든 자르게 하든, 고문하든 고문하게 하든, 슬프게 하든 슬프게 하게 하든, 괴롭히든 괴롭히게 하든, 떨게 하든 떨게 하게 하든, 생명을 죽이든 죽이게 하든, 주지 않는 것을 빼앗든, 구멍을 뚫든, 마을을 약탈하든, 한 집을 털든, 길목을 지키든, 남의 아내를 범하든, 거짓말을 하든, 행하는 자에게 악이란 없습니다. 만약 어떤 이가 날카로운 칼날이 달린 수레바퀴로 이 땅 위의 생명체들을 단 하나의 고기 더미, 단 하나의 고기 무더기로 만든다 해도, 그로 인한 악은 없으며 악의 응보도 없습니다. 만약 어떤 이가 갠지스 강의 남쪽 기슭을 따라가며 죽이고 살해하고 자르고 자르게 하고 고문하고 고문하게 하더라도, 그로 인한 악은 없으며 악의 응보도 없습니다. 만약 어떤 이가 갠지스 강의 북쪽 기슭을 따라가며 보시하고 보시하게 하고 제사 지내고 제사 지내게 하더라도, 그로 인한 공덕은 없으며 공덕의 응보도 없습니다. 보시와 절제와 자제와 진실한 말로 인한 공덕은 없으며 공덕의 응보도 없습니다.' 세존이시여, 이와 같이 푸라나 캇사파는 현세의 사문의 결실에 대해 질문을 받았음에도 저에게 부작론(不作論)을 답변했습니다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ปูรโณ กสฺสโป สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อกิริยํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปูรณสฺส กสฺสปสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิโกสิตฺวา [Pg.50] อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา, ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

세존이시여, 마치 망고에 대해 물었는데 빵나무 열매를 답하는 것과 같고, 빵나무 열매에 대해 물었는데 망고를 답하는 것과 같았습니다. 그와 같이 푸라나 캇사파는 현세의 사문의 결실에 대해 질문을 받았음에도 저에게 부작론을 답변했습니다. 세존이시여, 그때 저에게 이런 생각이 들었습니다. '나와 같은 왕이 어찌 자기 영토 안에 사는 사문이나 바라문을 핍박할 생각을 하겠는가.' 그래서 저는 푸라나 캇사파의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 반박하지도 않은 채 불만스러운 마음이었으나, 불만스러운 말을 내뱉지는 않고 그의 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않은 채 자리에서 일어나 떠났습니다.

มกฺขลิโคสาลวาโท

막칼리 고살라의 학설

๑๖๗. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน มกฺขลิ โคสาโล เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา มกฺขลินา โคสาเลน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, มกฺขลึ โคสาลํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ โคสาล, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ โคสาล, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

167. 세존이시여, 한때 저는 막칼리 고살라를 찾아갔습니다. 찾아가서 막칼리 고살라와 함께 기쁨을 나누고, 안부를 묻는 등 즐겁고 기억에 남을 만한 대화를 마친 뒤 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉아 저는 막칼리 고살라에게 이렇게 말했습니다. '고살라 존자여, 여기 여러 가지 기술직들이 있습니다... (중략) ... 고살라 존자여, 이와 같이 현세에서 스스로 눈으로 확인할 수 있는 사문의 결실을 보여줄 수 있습니까?'

๑๖๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ มหาราช เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. นตฺถิ อตฺตกาเร, นตฺถิ ปรกาเร, นตฺถิ ปุริสกาเร, นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม. สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสงฺคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺติ. จุทฺทส โข ปนิมานิ โยนิปมุขสตสหสฺสานิ สฏฺฐิ จ สตานิ ฉ จ สตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานิ ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานิ กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จ ทฺวฏฺฐิปฏิปทา ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปา ฉฬาภิชาติโย อฏฺฐ ปุริสภูมิโย เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต เอกูนปญฺญาส นาคาวาสสเต วีเส อินฺทฺริยสเต ตึเส นิรยสเต ฉตฺตึส รโชธาตุโย สตฺต สญฺญีคพฺภา สตฺต อสญฺญีคพฺภา สตฺต นิคณฺฐิคพฺภา สตฺต เทวา สตฺต มานุสา สตฺต ปิสาจา สตฺต สรา สตฺต ปวุฏา สตฺต ปวุฏสตานิ สตฺต ปปาตา สตฺต ปปาตสตานิ สตฺต สุปินา สตฺต สุปินสตานิ จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานิ, ยานิ พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. ตตฺถ นตฺถิ [Pg.51] ‘‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา อปริปกฺกํ วา กมฺมํ ปริปาเจสฺสามิ, ปริปกฺกํ วา กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กริสฺสามี’ติ เหวํ นตฺถิ. โทณมิเต สุขทุกฺเข ปริยนฺตกเต สํสาเร, นตฺถิ หายนวฑฺฒเน, นตฺถิ อุกฺกํสาวกํเส. เสยฺยถาปิ นาม สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลติ, เอวเมว พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’ติ.

168. 세존이시여, 이렇게 물었을 때 막칼리 고살라는 저에게 이렇게 말했습니다. '대왕이여, 중생들이 오염되는 데에는 원인도 없고 조건도 없습니다. 원인 없이 조건 없이 중생들은 오염됩니다. 중생들이 정화되는 데에도 원인도 없고 조건도 없습니다. 원인 없이 조건 없이 중생들은 정화됩니다. 스스로의 행위도 없고, 타인의 행위도 없으며, 인간의 행위도 없습니다. 힘도 없고 노력도 없으며, 인간의 기력도 없고 인간의 정진도 없습니다. 모든 유정, 모든 생명, 모든 존재, 모든 영혼은 주권이 없고 힘이 없으며 정진할 수 없습니다. 그들은 운명과 상봉과 본성에 의해 변하며, 여섯 계급의 태생에 머물며 즐거움과 괴로움을 겪습니다. 140만 가지의 주요 태생과 6,000가지, 그리고 600가지의 태생이 있으며, 500가지의 업과 5가지 업, 3가지 업, 하나의 업과 반개의 업이 있습니다. 62가지의 도(道)와 62가지의 중간 겁, 6가지 계급의 태생, 8가지 인간의 단계, 4,900가지의 유행자 생활, 4,900가지의 방랑자 생활, 4,900가지의 나가의 거처, 2,000가지의 감각 기관, 3,000가지의 지옥, 36가지의 먼지 영역, 7가지 인식 있는 태, 7가지 인식 없는 태, 7가지 매듭 있는 태, 7가지 신, 7가지 인간, 7가지 악귀, 7가지 호수, 7가지 혹, 700가지 작은 혹, 7가지 절벽, 700가지 작은 절벽, 7가지 큰 꿈, 700가지 작은 꿈이 있습니다. 그리고 840만 대겁이 있는데, 그 기간 동안 어리석은 자나 지혜로운 자나 윤회하며 떠돌다가 괴로움의 끝에 이르게 될 것입니다. 거기에서 '나는 이 계율이나 의례나 고행이나 청정범행으로 익지 않은 업을 익게 하고, 이미 익은 업은 계속해서 경험하여 없애버리겠다'라는 것은 없습니다. 즐거움과 괴로움은 되(measure)로 잰 것과 같고 윤회는 한정되어 있어, 줄어들거나 늘어나는 일도 없고 더함도 덜함도 없습니다. 마치 실타래를 던지면 실이 다 풀릴 때까지만 풀려 나가는 것처럼, 그와 같이 어리석은 자나 지혜로운 자나 윤회하며 떠돌다가 괴로움의 끝에 이르게 될 것입니다.'

๑๖๙. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน สํสารสุทฺธึ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, มกฺขลิ โคสาโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน สํสารสุทฺธึ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, มกฺขลิสฺส โคสาลสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา, ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

169. “세존이시여, 이와 같이 막칼리 고살라는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 ‘윤회를 통한 정화’를 답변했습니다. 세존이시여, 마치 망고에 대해 질문을 받았을 때 빵나무 열매에 대해 답하거나, 빵나무 열매에 대해 질문을 받았을 때 망고에 대해 답하는 것과 같았습니다. 이와 같이 세존이시여, 막칼리 고살라는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 윤회를 통한 정화를 답변했습니다. 세존이시여, 그때 저에게는 이런 생각이 들었습니다. ‘나와 같은 왕이 어찌 자기 영토 내에 사는 사문이나 바라문을 비난할 생각을 하겠는가?’라고 말입니다. 세존이시여, 그래서 저는 막칼리 고살라의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 않고 반박하지도 않은 채, 만족스럽지 않았으나 불만스러운 말을 내뱉지 않고, 그 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않으면서 자리에서 일어나 떠나왔습니다.”

อชิตเกสกมฺพลวาโท

아지따 께사깜발라의 교설

๑๗๐. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน อชิโต เกสกมฺพโล เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อชิเตน เกสกมฺพเลน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, อชิตํ เกสกมฺพลํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ อชิต, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ อชิต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

170. “세존이시여, 한때 저는 아지따 께사깜발라가 있는 곳으로 찾아갔습니다. 찾아가서 아지따 께사깜발라와 함께 안부를 묻고 인사를 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉아서 저는 아지따 께사깜발라에게 이렇게 여쭈었습니다. ‘아지따 존자여, 여기 수많은 여러 가지 기술들이 있습니다... (중략)... 아지따 존자여, 그와 같이 이 현세에서 바로 알 수 있는 사문의 결실을 보여줄 수 있습니까?’라고 말입니다.”

๑๗๑. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ, มหาราช, ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา, เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ [Pg.52] อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺติ. จาตุมหาภูติโก อยํ ปุริโส, ยทา กาลงฺกโรติ, ปถวี ปถวิกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อาโป อาโปกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, เตโช เตโชกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, วาโย วาโยกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อากาสํ อินฺทฺริยานิ สงฺกมนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมา ปุริสา มตํ อาทาย คจฺฉนฺติ. ยาวาฬาหนา ปทานิ ปญฺญายนฺติ. กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ ภวนฺติ, ภสฺสนฺตา อาหุติโย. ทตฺตุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ทานํ. เตสํ ตุจฺฉํ มุสา วิลาโป เย เกจิ อตฺถิกวาทํ วทนฺติ. พาเล จ ปณฺฑิเต จ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ, น โหนฺติ ปรํ มรณา’ติ.

171. “세존이시여, 이렇게 여쭈었을 때 아지따 께사깜발라는 저에게 이렇게 말했습니다. ‘대왕이여, 보시도 없고, 제사도 없고, 헌양도 없습니다. 선행과 악행의 결과인 과보도 없습니다. 이 세상도 없고, 저 세상도 없으며, 어머니도 없고, 아버지도 없습니다. 화생(化生)하는 중생도 없으며, 세상에는 올바른 길에 이르고 올바르게 수행하여 이 세상과 저 세상을 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 선포하는 사문이나 바라문도 없습니다. 인간은 사대(四大)로 이루어져 있습니다. 그가 죽을 때 흙의 요소는 흙의 무리로 돌아가 합쳐지고, 물의 요소는 물의 무리로 돌아가 합쳐지며, 불의 요소는 불의 무리로 돌아가 합쳐지고, 바람의 요소는 바람의 무리로 돌아가 합쳐지며, 감각 기관들은 허공으로 사라집니다. 침상을 든 네 사람과 다섯 번째인 사람들이 시신을 들고 나갑니다. 장지에 이를 때까지 발자국들이 보입니다. 뼈는 비둘기 색이 되고, 공물들은 재로 끝납니다. 보시라는 것은 어리석은 자들이 규정한 것입니다. 보시에 실재하는 결과가 있다고 말하는 자들의 말은 공허하고 거짓된 헛소리입니다. 어리석은 자든 현명한 자든 몸이 무너지면 끊어지고 멸망하며, 죽은 뒤에는 존재하지 않습니다’라고 말입니다.”

๑๗๒. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อุจฺเฉทํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, อชิโต เกสกมฺพโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อุจฺเฉทํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, อชิตสฺส เกสกมฺพลสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

172. “세존이시여, 이와 같이 아지따 께사깜발라는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 ‘단멸’을 답변했습니다. 세존이시여, 마치 망고에 대해 질문을 받았을 때 빵나무 열매에 대해 답하거나, 빵나무 열매에 대해 질문을 받았을 때 망고에 대해 답하는 것과 같았습니다. 이와 같이 세존이시여, 아지따 께사깜발라는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 단멸을 답변했습니다. 세존이시여, 그때 저에게는 이런 생각이 들었습니다. ‘나와 같은 왕이 어찌 자기 영토 내에 사는 사문이나 바라문을 비난할 생각을 하겠는가?’라고 말입니다. 세존이시여, 그래서 저는 아지따 께사깜발라의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 않고 반박하지도 않은 채, 만족스럽지 않았으나 불만스러운 말을 내뱉지 않고, 그 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않으면서 자리에서 일어나 떠나왔습니다.”

ปกุธกจฺจายนวาโท

빠꾸다 깟짜야나의 교설

๑๗๓. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน ปกุโธ กจฺจายโน เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ปกุเธน กจฺจายเนน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, ปกุธํ กจฺจายนํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ กจฺจายน, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ กจฺจายน, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

173. “세존이시여, 한때 저는 빠꾸다 깟짜야나가 있는 곳으로 찾아갔습니다. 찾아가서 빠꾸다 깟짜야나와 함께 안부를 묻고 인사를 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉아서 저는 빠꾸다 깟짜야나에게 이렇게 여쭈었습니다. ‘깟짜야나 존자여, 여기 수많은 여러 가지 기술들이 있습니다... (중략)... 깟짜야나 존자여, 그와 같이 이 현세에서 바로 알 수 있는 사문의 결실을 보여줄 수 있습니까?’라고 말입니다.”

๑๗๔. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน มํ เอตทโวจ – ‘สตฺติเม, มหาราช, กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา [Pg.53] เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. กตเม สตฺต? ปถวิกาโย, อาโปกาโย, เตโชกาโย, วาโยกาโย, สุเข, ทุกฺเข, ชีเว สตฺตเม – อิเม สตฺต กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. ตตฺถ นตฺถิ หนฺตา วา ฆาเตตา วา, โสตา วา สาเวตา วา, วิญฺญาตา วา วิญฺญาเปตา วา. โยปิ ติณฺเหน สตฺเถน สีสํ ฉินฺทติ, น โกจิ กิญฺจิ ชีวิตา โวโรเปติ; สตฺตนฺนํ ตฺเวว กายานมนฺตเรน สตฺถํ วิวรมนุปตตี’ติ.

174. “세존이시여, 이렇게 여쭈었을 때 빠꾸다 깟짜야나는 저에게 이렇게 말했습니다. ‘대왕이여, 여기 일곱 가지 몸이 있으니, 이것들은 만들어진 것이 아니며, 만들어지게 한 것도 아니며, 창조된 것도 아니며, 창조되게 한 것도 아닙니다. 이들은 무생(無生)이며, 산봉우리처럼 요지부동하며, 성문 기둥처럼 견고하게 서 있습니다. 이들은 흔들리지도 않고, 변하지도 않으며, 서로 방해하지도 않고, 서로의 즐거움이나 괴로움, 혹은 즐거움과 괴로움 모두를 일으킬 수도 없습니다. 그 일곱은 무엇인가? 흙의 몸, 물의 몸, 불의 몸, 바람의 몸, 즐거움, 괴로움, 그리고 일곱 번째인 생명(영혼)입니다. 대왕이여, 이 일곱 가지 몸은 만들어진 것이 아니며... (중략)... 서로의 즐거움이나 괴로움을 일으킬 수 없습니다. 그곳에는 죽이는 자도 죽임을 당하게 하는 자도 없으며, 듣는 자도 들려주는 자도 없으며, 아는 자도 알려주는 자도 없습니다. 설령 누군가가 날카로운 칼로 머리를 벤다 하더라도, 아무도 누구의 생명을 뺏는 것이 아닙니다. 단지 칼이 일곱 가지 몸 사이의 빈틈으로 지나가는 것일 뿐입니다’라고 말입니다.”

๑๗๕. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญน อญฺญํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ปกุโธ กจฺจายโน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญน อญฺญํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปกุธสฺส กจฺจายนสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน, อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

175. “세존이시여, 이와 같이 빠꾸다 깟짜야나는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 ‘엉뚱한 답변’을 했습니다. 세존이시여, 마치 망고에 대해 질문을 받았을 때 빵나무 열매에 대해 답하거나, 빵나무 열매에 대해 질문을 받았을 때 망고에 대해 답하는 것과 같았습니다. 이와 같이 세존이시여, 빠꾸다 깟짜야나는 현세에서 볼 수 있는 사문의 결실에 대해 질문을 받았을 때, 저에게 엉뚱한 답변을 했습니다. 세존이시여, 그때 저에게는 이런 생각이 들었습니다. ‘나와 같은 왕이 어찌 자기 영토 내에 사는 사문이나 바라문을 비난할 생각을 하겠는가?’라고 말입니다. 세존이시여, 그래서 저는 빠꾸다 깟짜야나의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 않고 반박하지도 않은 채, 만족스럽지 않았으나 불만스러운 말을 내뱉지 않고, 그 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않으면서 자리에서 일어나 떠나왔습니다.”

นิคณฺฐนาฏปุตฺตวาโท

니간타 나타뿟따의 교설

๑๗๖. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺเฐน นาฏปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ, ภนฺเต, นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ อคฺคิเวสฺสน, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ อคฺคิเวสฺสน, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

176. 부처님, 저는 일찍이 니간타 나타풋타(Nigaṇṭha Nāṭaputto)가 있는 곳을 찾아갔습니다. 찾아가서 니간타 나타풋타와 함께 즐겁게 인사를 나누었습니다. 즐겁고 기억에 남을 만한 인사를 마치고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 저는 니간타 나타풋타에게 이렇게 물었습니다. '악기벳사나(Aggivessana)시여, 여기 여러 가지 기술들이 있습니다. ... 악기벳사나시여, 그와 마찬가지로 지금 여기(현세)에서 곧바로 알 수 있는 수행자의 삶의 결실을 보여줄 수 있습니까?'

๑๗๗. ‘‘เอวํ [Pg.54] วุตฺเต, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อิธ, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ? อิธ, มหาราช, นิคณฺโฐ สพฺพวาริวาริโต จ โหติ, สพฺพวาริยุตฺโต จ, สพฺพวาริธุโต จ, สพฺพวาริผุโฏ จ. เอวํ โข, มหาราช, นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. ยโต โข, มหาราช, นิคณฺโฐ เอวํ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ; อยํ วุจฺจติ, มหาราช, นิคณฺโฐ คตตฺโต จ ยตตฺโต จ ฐิตตฺโต จา’ติ.

177. 부처님, 이렇게 여쭈었을 때 니간타 나타풋타는 제게 이렇게 말했습니다. '대왕이여, 이 세상에서 니간타는 네 가지 제어(사계단속)로 자신을 단속합니다. 대왕이여, 니간타는 어떻게 네 가지 제어로 자신을 단속합니까? 대왕이여, 여기 니간타는 모든 찬물(생명)을 금하고, 모든 악을 금하는 데 전념하며, 모든 악을 금함으로써 (악을) 씻어내고, 모든 악을 금함으로 충만해 있습니다. 대왕이여, 이와 같이 니간타는 네 가지 제어로 자신을 단속합니다. 대왕이여, 니간타가 이와 같이 네 가지 제어로 자신을 단속하기 때문에, 이 니간타를 최상의 경지에 도달한 자, 자신을 제어한 자, 확고한 마음을 가진 자라고 부릅니다.'

๑๗๘. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน จาตุยามสํวรํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน จาตุยามสํวรํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

178. 부처님, 이처럼 니간타 나타풋타는 현세에서 알 수 있는 수행자의 삶의 결실에 대해 질문을 받았음에도 제게 '네 가지 제어'를 답변으로 내놓았습니다. 부처님, 마치 망고에 대해 물었는데 빵나무 열매로 답하거나, 빵나무 열매에 대해 물었는데 망고로 답하는 것과 같았습니다. 이와 같이 니간타 나타풋타는 현세의 수행자의 삶의 결실에 대해 질문을 받았으나 네 가지 제어를 답했습니다. 부처님, 그때 저는 이런 생각이 들었습니다. '나와 같은 왕이 어찌 자기 나라에 머무는 수행자나 바라문을 비난할 수 있겠는가?' 부처님, 그래서 저는 니간타 나타풋타의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 반박하지도 않은 채, 불만스러웠지만 불만 섞인 말을 내뱉지 않고, 그의 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않은 채 자리에서 일어나 떠났습니다.

สญฺจยเพลฏฺฐปุตฺตวาโท

산자야 벨랏타풋타의 교설

๑๗๙. ‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เยน สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา สญฺจเยน เพลฏฺฐปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหํ ภนฺเต, สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, โภ สญฺจย, ปุถุสิปฺปายตนานิ…เป… สกฺกา นุ โข, โภ สญฺจย, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

179. 부처님, 저는 일찍이 산자야 벨랏타풋타(Sañcaya Belaṭṭhaputto)가 있는 곳을 찾아갔습니다. 찾아가서 산자야 벨랏타풋타와 함께 즐겁게 인사를 나누었습니다. 즐겁고 기억에 남을 만한 인사를 마치고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 저는 산자야 벨랏타풋타에게 이렇게 물었습니다. '산자야시여, 여기 여러 가지 기술들이 있습니다. ... 산자야시여, 그와 마찬가지로 지금 여기(현세)에서 곧바로 알 수 있는 수행자의 삶의 결실을 보여줄 수 있습니까?'

๑๘๐. ‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เจ เม อสฺส, อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ. เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม [Pg.55] โน, โน โนติปิ เม โน. นตฺถิ ปโร โลโก…เป… อตฺถิ จ นตฺถิ จ ปโร โลโก…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ ปโร โลโก…เป… อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… อตฺถิ จ นตฺถิ จ สตฺตา โอปปาติกา…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา…เป… อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป…อตฺถิ จ นตฺถิ จ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… เนวตฺถิ น นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก…เป… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา…เป… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ เม อสฺส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ. เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ.

180. 부처님, 이렇게 말했을 때 산자야 벨랏타풋타는 제게 이렇게 말했습니다. '대왕이여, 만일 당신이 내게 저세상이 있느냐고 묻는다면, 그리고 만일 내게 저세상이 있다는 생각이 있다면, 나는 당신에게 저세상이 있다고 답할 것입니다. 하지만 나는 그렇게도 생각하지 않고, 저렇게도 생각하지 않으며, 달리 생각하지도 않고, 그렇지 않다고 생각하지도 않으며, 그렇지 않은 것이 아니라고 생각하지도 않습니다. 저세상이 없느냐고 묻는다면... 저세상이 있기도 하고 없기도 하느냐고 묻는다면... 저세상이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니느냐고 묻는다면... 화생(化生)하는 중생이 있느냐고 묻는다면... 없느냐고 묻는다면... 있기도 하고 없기도 하느냐고 묻는다면... 있는 것도 아니고 없는 것도 아니느냐고 묻는다면... 선악의 업에 대한 과보가 있느냐고 묻는다면... 없느냐고 묻는다면... 있기도 하고 없기도 하느냐고 묻는다면... 있는 것도 아니고 없는 것도 아니느냐고 묻는다면... 여래가 사후에 존재하느냐고 묻는다면... 존재하지 않느냐고 묻는다면... 존재하기도 하고 존재하지 않기도 하느냐고 묻는다면... 존재하지 않는 것도 아니고 존재하지 않는 것이 아닌 것도 아니느냐고 당신이 내게 묻는다면, 그리고 만일 내게 존재하지 않는 것도 아니고 존재하지 않는 것이 아닌 것도 아니라는 생각이 있다면, 나는 당신에게 그렇게 답했을 것입니다. 하지만 나는 그렇게도 생각하지 않고, 저렇게도 생각하지 않으며, 달리 생각하지도 않고, 그렇지 않다고 생각하지도 않으며, 그렇지 않은 것이 아니라고 생각하지도 않습니다.'라고 말했습니다.

๑๘๑. ‘‘อิตฺถํ โข เม, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากาสิ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อมฺพํ วา ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากเรยฺย, ลพุชํ วา ปุฏฺโฐ อมฺพํ พฺยากเรยฺย; เอวเมว โข เม, ภนฺเต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อยญฺจ อิเมสํ สมณพฺราหฺมณานํ สพฺพพาโล สพฺพมูฬฺโห. กถญฺหิ นาม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากริสฺสตี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ อปสาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, สญฺจยสฺส เพลฏฺฐปุตฺตสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อนตฺตมโน อนตฺตมนวาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา ตเมว วาจํ อนุคฺคณฺหนฺโต อนิกฺกุชฺชนฺโต อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ.

181. 부처님, 이처럼 산자야 벨랏타풋타는 현세에서 알 수 있는 수행자의 삶의 결실에 대해 질문을 받았음에도 제게 회피하는 말을 답변으로 내놓았습니다. 부처님, 마치 망고에 대해 물었는데 빵나무 열매로 답하거나, 빵나무 열매에 대해 물었는데 망고로 답하는 것과 같았습니다. 이와 같이 산자야 벨랏타풋타는 현세의 수행자의 삶의 결실에 대해 질문을 받았으나 회피하는 말을 답했습니다. 부처님, 그때 저는 이런 생각이 들었습니다. '이 사람은 이 수행자나 바라문들 중에서 가장 어리석고 가장 미혹된 사람이구나. 어떻게 현세의 수행자의 삶의 결실에 대해 질문을 받았는데 회피하는 말을 할 수 있는가?' 부처님, 그때 저는 이런 생각이 들었습니다. '나와 같은 왕이 어찌 자기 나라에 머무는 수행자나 바라문을 비난할 수 있겠는가?' 부처님, 그래서 저는 산자야 벨랏타풋타의 말을 기뻐하지도 않았고 반박하지도 않았습니다. 기뻐하지도 반박하지도 않은 채, 불만스러웠지만 불만 섞인 말을 내뱉지 않고, 그의 말을 받아들이지도 마음속에 담아두지도 않은 채 자리에서 일어나 떠났습니다.

ปฐมสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลํ

첫 번째로 현세에서 알 수 있는 수행자의 삶의 결실

๑๘๒. ‘‘โสหํ, ภนฺเต, ภควนฺตมฺปิ ปุจฺฉามิ – ‘ยถา นุ โข อิมานิ, ภนฺเต, ปุถุสิปฺปายตนานิ เสยฺยถิทํ – หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา [Pg.56] เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา อุคฺคา ราชปุตฺตา ปกฺขนฺทิโน มหานาคา สูรา จมฺมโยธิโน ทาสิกปุตฺตา อาฬาริกา กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา รชกา เปสการา นฬการา กุมฺภการา คณกา มุทฺทิกา, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ, เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. สกฺกา นุ โข เม, ภนฺเต, เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’นฺติ?

182. “세존이시여, 저도 세존께 여쭈어보고 싶습니다. 세존이시여, 여기 수많은 기술직들이 있습니다. 이를테면 코끼리 부대원, 기마 부대원, 전차 부대원, 궁수, 깃발 부대원, 전열 정비병, 적진 돌파병, 명망 있는 왕자들, 돌진병, 대력사, 용사, 방패 부대원, 노예의 아들들, 요리사, 이발사, 목욕 시중꾼, 조리사, 꽃꽂이꾼, 세탁꾼, 직조공, 바구니 공예가, 도공, 회계사, 계산가 등이 있고, 이와 같은 성격의 또 다른 수많은 기술직들이 있습니다. 그들은 현세에서 바로 확인할 수 있는 기술의 결실로 살아갑니다. 그들은 그것으로 자신을 행복하게 하고 만족시키며, 부모를 행복하게 하고 만족시키며, 처식과 친구와 동료들을 행복하게 하고 만족시킵니다. 또한 사문과 바라문들에게 천상에 태어나게 하고, 하늘 나라에 이르게 하며, 행복한 과보를 주고, 천상으로 인도하는 수승한 보시를 실천합니다. 세존이시여, 이와 마찬가지로 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실(사문과)을 보여주실 수 있습니까?”

๑๘๓. ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ เต อสฺส ปุริโส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อจฺฉริยํ, วต โภ, อพฺภุตํ, วต โภ, ปุญฺญานํ คติ, ปุญฺญานํ วิปาโก. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต มนุสฺโส; อหมฺปิ มนุสฺโส. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เทโว มญฺเญ. อหํ ปนมฺหิสฺส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก. โส วตสฺสาหํ ปุญฺญานิ กเรยฺยํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหเรยฺย, วาจาย สํวุโต วิหเรยฺย, มนสา สํวุโต วิหเรยฺย, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก. ตํ เจ เต ปุริสา เอวมาโรเจยฺยุํ – ‘ยคฺเฆ เทว ชาเนยฺยาสิ, โย เต โส ปุริโส ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก; โส, เทว, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. โส เอวํ ปพฺพชิโต [Pg.57] สมาโน กาเยน สํวุโต วิหรติ, วาจาย สํวุโต วิหรติ, มนสา สํวุโต วิหรติ, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก’ติ. อปิ นุ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เอตุ เม, โภ, โส ปุริโส, ปุนเทว โหตุ ทาโส กมฺมกาโร ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กิงฺการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที มุขุลฺโลกโก’ติ?

183. “대왕이여, 가능합니다. 대왕이여, 그렇다면 그에 대해 그대에게 되물어 보겠습니다. 그대가 생각하는 대로 답변해 보십시오. 대왕이여, 어떻게 생각하십니까? 여기 그대에게 한 남자가 있는데, 그는 하인이자 일꾼으로 왕보다 먼저 일어나고 나중에 잠들며, 시키는 일을 기꺼이 맡고, 마음을 기쁘게 행동하며, 다정하게 말하고, 왕의 안색을 살핍니다. 그에게 이런 생각이 들었다고 합시다. ‘참으로 경이롭구나, 참으로 놀랍구나, 공덕의 행로와 공덕의 과보란! 이 마가다의 왕 웨데히 부뜨라 아자따삿뚜는 인간이고 나도 인간이다. 그런데 이 마가다의 왕 웨데히 부뜨라 아자따삿뚜는 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추어 신처럼 즐기며 지내는데, 나는 그의 하인이자 일꾼으로 왕보다 먼저 일어나고 나중에 잠들며, 시키는 일을 기꺼이 맡고, 마음을 기쁘게 행동하며, 다정하게 말하고, 왕의 안색을 살피는 처지이다. 나도 공덕을 쌓아야겠다. 내가 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 수행자가 된다면 얼마나 좋겠는가!’ 그래서 그는 나중에 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 수행자가 되었습니다. 그는 그렇게 출가하여 몸을 단속하고 말과 마음을 단속하며 지내며, 의식주에 만족하고 홀로 조용히 지내는 데 전념합니다. 만약 그대의 신하들이 그대에게 이렇게 보고한다고 합시다. ‘대왕이여, 아셔야 합니다. 왕의 하인이자 일꾼이었던 그 사람이 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가했습니다. 그는 현재 몸과 말과 마음을 단속하며 지내고 의식주에 만족하며 홀로 조용히 지내는 데 전념하고 있습니다.’ 그렇다면 대왕께서는 ‘그 사람을 내게 다시 오게 하라. 그는 다시 나의 하인이자 일꾼이 되어 나보다 먼저 일어나고 나중에 잠들며 시키는 일을 맡고 안색을 살피는 자가 되어야 한다’라고 말씀하시겠습니까?”

๑๘๔. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อถ โข นํ มยเมว อภิวาเทยฺยามปิ, ปจฺจุฏฺเฐยฺยามปิ, อาสเนนปิ นิมนฺเตยฺยาม, อภินิมนฺเตยฺยามปิ นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ, ธมฺมิกมฺปิสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยามา’’ติ.

184. “세존이시여, 그렇지 않습니다. 오히려 저희가 그분께 예배하고, 자리에서 일어나 맞이하며, 자리를 권하고, 가사와 공양물, 거처, 병고를 다스리는 약품 등의 필수품을 받으시도록 청할 것입니다. 또한 그분께 법다운 보호와 경호와 방비를 마련해 드릴 것입니다.”

๑๘๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต โหติ วา สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ โน วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต โหติ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผล’’นฺติ. ‘‘อิทํ โข เต, มหาราช, มยา ปฐมํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญตฺต’’นฺติ.

185. “대왕이여, 어떻게 생각하십니까? 만약 그렇다면, 이것은 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실입니까, 아닙니까?” “세존이시여, 분명히 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실입니다.” “대왕이여, 이것이 내가 그대에게 처음으로 보여준 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실입니다.”

ทุติยสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลํ

두 번째 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실

๑๘๖. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปิ เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ เต อสฺส ปุริโส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, ปุญฺญานํ คติ, ปุญฺญานํ วิปาโก. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต มนุสฺโส, อหมฺปิ มนุสฺโส. อยญฺหิ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ, เทโว มญฺเญ. อหํ ปนมฺหิสฺส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก. โส วตสฺสาหํ ปุญฺญานิ กเรยฺยํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ.

186. “세존이시여, 그와 같이 현세에서 바로 확인할 수 있는 수행자의 삶의 결실을 또 다른 것으로 보여주실 수 있습니까?” “대왕이여, 가능합니다. 대왕이여, 그렇다면 그에 대해 그대에게 되물어 보겠습니다. 그대가 생각하는 대로 답변해 보십시오. 대왕이여, 어떻게 생각하십니까? 여기 그대에게 한 남자가 있는데, 그는 농부이자 가주로서 세금을 내고 재산을 늘리는 사람입니다. 그에게 이런 생각이 들었다고 합시다. ‘참으로 경이롭구나, 참으로 놀랍구나, 공덕의 행로와 공덕의 과보란! 이 마가다의 왕 웨데히 부뜨라 아자따삿뚜는 인간이고 나도 인간이다. 그런데 이 마가다의 왕 웨데히 부뜨라 아자따삿뚜는 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추어 신처럼 즐기며 지내는데, 나는 그의 농부이자 가주로서 세금을 내고 재산을 늘리는 사람일 뿐이다. 나도 공덕을 쌓아야겠다. 내가 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 수행자가 된다면 얼마나 좋겠는가!’”

‘‘โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา [Pg.58] อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหเรยฺย, วาจาย สํวุโต วิหเรยฺย, มนสา สํวุโต วิหเรยฺย, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก. ตํ เจ เต ปุริสา เอวมาโรเจยฺยุํ – ‘ยคฺเฆ, เทว ชาเนยฺยาสิ, โย เต โส ปุริโส กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก; โส เทว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กาเยน สํวุโต วิหรติ, วาจาย สํวุโต วิหรติ, มนสา สํวุโต วิหรติ, ฆาสจฺฉาทนปรมตาย สนฺตุฏฺโฐ, อภิรโต ปวิเวเก’’ติ. อปิ นุ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘เอตุ เม, โภ, โส ปุริโส, ปุนเทว โหตุ กสฺสโก คหปติโก กรการโก ราสิวฑฺฒโก’ติ?

“그래서 그는 나중에 적은 재산 혹은 많은 재산을 버리고, 적은 친지 혹은 많은 친지를 뒤로하고 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 수행자가 되었습니다. 그는 그렇게 출가하여 몸과 말과 마음을 단속하며 지내고, 의식주에 만족하며 홀로 조용히 지내는 데 전념합니다. 만약 그대의 신하들이 그대에게 이렇게 보고한다고 합시다. ‘대왕이여, 아셔야 합니다. 왕의 농부이자 가주로서 세금을 내고 재산을 늘리던 그 사람이 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가했습니다. 그는 현재 몸과 말과 마음을 단속하며 지내고 의식주에 만족하며 홀로 조용히 지내는 데 전념하고 있습니다.’ 그렇다면 대왕께서는 ‘그 사람을 내게 다시 오게 하라. 그는 다시 나의 농부이자 가주가 되어 세금을 내고 재산을 늘리는 자가 되어야 한다’라고 말씀하시겠습니까?”

๑๘๗. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อถ โข นํ มยเมว อภิวาเทยฺยามปิ, ปจฺจุฏฺเฐยฺยามปิ, อาสเนนปิ นิมนฺเตยฺยาม, อภินิมนฺเตยฺยามปิ นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ, ธมฺมิกมฺปิสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยามา’’ติ.

187. “세존이시여, 그렇지 않습니다. 오히려 저희가 그분에게 절을 하고, 마중을 나가며, 자리를 권하고, 가사와 공양물과 거처와 병의 보조가 되는 약과 필수품들을 받으시도록 권할 것이며, 그분에게 법다운 보호와 방비와 수호를 베풀어 드릴 것입니다.”

๑๘๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช? ยทิ เอวํ สนฺเต โหติ วา สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ โน วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต โหติ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผล’’นฺติ. ‘‘อิทํ โข เต, มหาราช, มยา ทุติยํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญตฺต’’นฺติ.

188. “대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 만일 그렇다면, 현세에서 바로 알 수 있는 사문의 결실이 있는 것입니까, 없는 것입니까?” “세존이시여, 확실히 그러하다면 현세에서 바로 알 수 있는 사문의 결실이 있는 것입니다.” “대왕이여, 이것이 내가 그대에게 보여준, 현세에서 바로 알 수 있는 두 번째 사문의 결실입니다.”

ปณีตตรสามญฺญผลํ

더욱 수승한 사문의 결실

๑๘๙. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปิ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุํ อิเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ? ‘‘สกฺกา, มหาราช. เตน หิ, มหาราช, สุโณหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

189. “세존이시여, 현세에서 바로 알 수 있는 이 사문의 결실들보다 더욱 훌륭하고 더욱 수승한, 현세에서 바로 알 수 있는 또 다른 사문의 결실을 보여주실 수 있습니까?” “대왕이여, 가능합니다. 그러니 대왕이여, 잘 듣고 마음으로 깊이 새기십시오. 내가 설하겠습니다.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 마가다국의 왕인 웨데히 왕비의 아들 아자따삿뚜가 세존께 대답했다.

๑๙๐. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, มหาราช, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ [Pg.59] โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ.

190. 세존께서는 이 말씀을 하셨다. “대왕이여, 여기 이 세상에 공양받아 마땅한 분, 바르게 스스로 깨달으신 분, 명지와 행지를 갖추신 분, 잘 가신 분, 세간을 잘 아는 분, 길들여야 할 사람을 다스리는 위없는 분, 신과 인간의 스승, 깨달으신 분, 존귀하신 분인 여래가 출현합니다. 그는 신과 마라와 범천의 세계, 사문과 바라문, 신과 인간을 포함한 이 세상을 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포합니다. 그는 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고, 온전하고 깨끗하며 청정한 범행을 밝혀줍니다.”

๑๙๑. ‘‘ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รโชปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ.

191. “그 법을 장자나 장자의 아들, 혹은 다른 가문에서 태어난 자가 듣습니다. 그는 그 법을 듣고 여래에 대한 믿음을 얻습니다. 그는 그러한 믿음을 얻어 다음과 같이 생각합니다. ‘재가 생활은 번잡하고 때가 끼는 길이지만, 출가는 탁 트인 허공과 같다. 집에서 살면서 온전하고 전적으로 깨끗하며 조개껍질처럼 빛나는 이 범행을 닦기란 쉽지 않다. 그러니 나는 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가해야겠다.’”

๑๙๒. ‘‘โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ.

192. “그는 나중에 적은 재산을 버리거나 혹은 많은 재산을 버리고, 적은 친지들을 버리거나 혹은 많은 친지들을 버리고서 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가합니다.”

๑๙๓. ‘‘โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน, ปริสุทฺธาชีโว สีลสมฺปนฺโน, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, สนฺตุฏฺโฐ.

193. “그는 이와 같이 출가하여 계본의 단속으로 스스로를 지키며 머물고, 행실과 유행지를 갖추며, 아주 작은 허물에도 두려움을 느끼고, 학습 계율들을 받아들여 공부합니다. 선한 몸의 업과 말의 업을 갖추고, 생계가 청정하며 계행을 구족합니다. 감각기관의 문을 지키고, 새김과 알아차림을 구족하며 만족할 줄 압니다.”

จูฬสีลํ

소계(小戒)

๑๙๔. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ. นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

194. “대왕이여, 어떻게 비구가 계행을 구족합니까? 여기 대왕이여, 비구는 살아있는 생명을 죽이는 일을 버리고, 생명을 죽이는 일에서 멀리 떠납니다. 몽둥이를 내려놓고 칼을 내려놓으며, 부끄러움을 알고 자비심을 가지며 모든 살아있는 존재의 이익을 위해 연민하며 머뭅니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘อทินฺนาทานํ [Pg.60] ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“주지 않은 것을 가지는 일을 버리고, 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀리 떠납니다. 준 것만을 받고 주기를 기다리며, 훔치지 않아 스스로 청정하게 머뭅니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“청정하지 못한 수행을 버리고 청정한 삶을 닦습니다. 비속한 행위에서 멀리 떠나고 마을 사람들의 습성인 음행에서 멀어집니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“거짓말을 버리고 거짓말에서 멀리 떠납니다. 진실만을 말하고 진실에 부합하며, 견고하고 신뢰할 수 있으며 세상을 속이지 않습니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย; อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา, อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“이간질하는 말을 버리고 이간질하는 말에서 멀리 떠납니다. 이 사람들에게서 듣고 저 사람들을 갈라놓으려 저들에게 말하지 않으며, 저 사람들에게서 듣고 이 사람들을 갈라놓으려 이들에게 말하지 않습니다. 이와 같이 갈라진 자들을 화합시키고 화합된 자들을 더욱 북돋우며, 화합을 기뻐하고 화합을 즐기며 화합을 사랑하고 화합을 이루는 말을 합니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“거칠게 말하는 것을 버리고 거친 말에서 멀리 떠납니다. 결점이 없고 귀에 즐거우며 사랑스럽고 마음을 울리며, 정중하고 많은 사람이 좋아하고 많은 사람의 마음에 드는 그런 말을 합니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“꾸며낸 쓸데없는 말을 버리고 꾸며낸 쓸데없는 말에서 멀리 떠납니다. 때에 맞춰 말하고 진실을 말하며, 이익이 되는 말을 하고 법에 맞는 말을 하며 율에 맞는 말을 합니다. 적절한 때에 근거가 있고 한계가 있으며 이익을 동반한 마음에 새길만한 말을 합니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

‘‘พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ…เป… เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา [Pg.61] ปฏิวิรโต โหติ. อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ. ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ. อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ. เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

“씨앗들과 식물들을 훼손하는 일에서 멀리 떠납니다. (중략) 하루에 한 끼만 먹고 밤에는 먹지 않으며 때 아닌 때에 먹는 일에서 멀리 떠납니다. 춤, 노래, 악기 연주, 구경거리를 보는 일에서 멀리 떠납니다. 화환을 쓰고 향료를 바르고 화장하여 꾸미는 일에서 멀리 떠납니다. 높고 큰 침상에서 자는 일에서 멀리 떠납니다. 금과 은을 받는 일에서 멀리 떠납니다. 가공하지 않은 곡물을 받는 일에서 멀리 떠납니다. 생고기를 받는 일에서 멀리 떠납니다. 부녀자와 동녀를 받는 일에서 멀리 떠납니다. 여종과 남종을 받는 일에서 멀리 떠납니다. 염소와 양을 받는 일에서 멀리 떠납니다. 닭과 돼지를 받는 일에서 멀리 떠납니다. 코끼리, 소, 말, 나귀를 받는 일에서 멀리 떠납니다. 논과 밭을 받는 일에서 멀리 떠납니다. 심부름과 전령 노릇을 하는 일에서 멀리 떠납니다. 사고파는 일에서 멀리 떠납니다. 속임수 저울, 속임수 금속, 속임수 치수로 속이는 일에서 멀리 떠납니다. 뇌물을 주고받고 기만하고 거짓으로 속이는 온갖 굽은 행위에서 멀리 떠납니다. 자르고 죽이고 묶고 길을 가로막아 강도질하고 마을을 약탈하고 폭력을 휘두르는 일에서 멀리 떠납니다. 이것이 그의 계행 중 하나입니다.”

จูฬสีลํ นิฏฺฐิตํ.

소계(小戒)가 끝났다.

มชฺฌิมสีลํ

중계(中戒)

๑๙๕. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ พีชคามภูตคามสมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อิติ เอวรูปา พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

195. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 씨앗이나 식물을 파괴하는 일에 몰두하여 지냅니다. 즉 뿌리 씨앗, 줄기 씨앗, 마디 씨앗, 싹 씨앗, 그리고 다섯 번째로 알곡 씨앗입니다. [비구는] 이와 같이 씨앗이나 식물을 파괴하는 일에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๑๙๖. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อนฺนสนฺนิธึ ปานสนฺนิธึ วตฺถสนฺนิธึ ยานสนฺนิธึ สยนสนฺนิธึ คนฺธสนฺนิธึ อามิสสนฺนิธึ, อิติ วา อิติ เอวรูปา สนฺนิธิการปริโภคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

196. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 쌓아두고 사용하는 일에 몰두하여 지냅니다. 즉 음식물 쌓아두기, 마실 것 쌓아두기, 의복 쌓아두기, 탈것 쌓아두기, 침구 쌓아두기, 향료 쌓아두기, 재물 쌓아두기입니다. [비구는] 이와 같이 쌓아두고 사용하는 일에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๑๙๗. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิสูกทสฺสนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – นจฺจํ คีตํ วาทิตํ เปกฺขํ อกฺขานํ ปาณิสฺสรํ เวตาฬํ กุมฺภถูณํ โสภนกํ จณฺฑาลํ วํสํ โธวนํ หตฺถิยุทฺธํ อสฺสยุทฺธํ มหึสยุทฺธํ อุสภยุทฺธํ อชยุทฺธํ เมณฺฑยุทฺธํ กุกฺกุฏยุทฺธํ วฏฺฏกยุทฺธํ ทณฺฑยุทฺธํ มุฏฺฐิยุทฺธํ นิพฺพุทฺธํ อุยฺโยธิกํ พลคฺคํ เสนาพฺยูหํ อนีกทสฺสนํ อิติ วา อิติ เอวรูปา วิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

197. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 [수행의 장애가 되는] 구경거리에 몰두하여 지냅니다. 즉 춤, 노래, 악기 연주, 공연, 서사시 낭송, 손뼉 치기, 심벌즈 연주, 북 치기, 화려한 예술 공연, 무덤가 놀이, 장대 타기, 뼈 씻기 놀이, 코끼리 싸움, 말 싸움, 버팔로 싸움, 황소 싸움, 염소 싸움, 양 싸움, 닭 싸움, 메추라기 싸움, 막대기 싸움, 권투, 레슬링, 전투 연습, 군대 점검, 군대 사열, 병력 구경 등입니다. [비구는] 이와 같이 구경하는 일에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๑๙๘. ‘‘ยถา [Pg.62] วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อฏฺฐปทํ ทสปทํ อากาสํ ปริหารปถํ สนฺติกํ ขลิกํ ฆฏิกํ สลากหตฺถํ อกฺขํ ปงฺคจีรํ วงฺกกํ โมกฺขจิกํ จิงฺคุลิกํ ปตฺตาฬฺหกํ รถกํ ธนุกํ อกฺขริกํ มเนสิกํ ยถาวชฺชํ อิติ วา อิติ เอวรูปา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

198. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 방일의 원인이 되는 도박과 유희에 몰두하여 지냅니다. 즉 8칸 장기, 10칸 장기, 공중 장기, 만다라 장기, 징검다리 놀이, 주사위 놀이, 막대기 치기, 산가지 놀이, 공 놀이, 나뭇잎 피리 불기, 장난감 쟁기질, 공중제비, 바람개비 놀이, 나뭇잎 도량형 놀이, 장난감 수레, 장난감 활, 글자 맞추기 놀이, 생각 맞추기 놀이, 흉내 내기 등입니다. [비구는] 이와 같이 도박과 유희에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๑๙๙. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อาสนฺทึ ปลฺลงฺกํ โคนกํ จิตฺตกํ ปฏิกํ ปฏลิกํ ตูลิกํ วิกติกํ อุทฺทโลมึ เอกนฺตโลมึ กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณึ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ อิติ วา อิติ เอวรูปา อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

199. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 높고 큰 침상이나 좌석을 사용하는 일에 몰두하여 지냅니다. 즉 기준보다 높은 침상, 짐승 모양 다리가 달린 침상, 털이 긴 양탄자, 수놓은 담요, 흰 양모 담요, 꽃무늬 담요, 솜을 넣은 요, 사자나 호랑이 그림이 있는 담요, 양면에 털이 있는 담요, 한쪽에 털이 있는 담요, 금실로 수놓은 비단 천, 순수 비단 천, 열여섯 명의 무희가 춤출 수 있는 크기의 양탄자, 코끼리 덮개, 말 덮개, 수레 덮개, 영양 가죽으로 만든 요, 비로드 사슴 가죽으로 만든 최상의 침구, 빨간색 차양과 양옆에 빨간 베개가 놓인 침상 등입니다. [비구는] 이와 같이 높고 큰 침상이나 좌석에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๒๐๐. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – อุจฺฉาทนํ ปริมทฺทนํ นฺหาปนํ สมฺพาหนํ อาทาสํ อญฺชนํ มาลาคนฺธวิเลปนํ มุขจุณฺณํ มุขเลปนํ หตฺถพนฺธํ สิขาพนฺธํ ทณฺฑํ นาฬิกํ อสึ ฉตฺตํ จิตฺรุปาหนํ อุณฺหีสํ มณึ วาลพีชนึ โอทาตานิ วตฺถานิ ทีฆทสานิ อิติ วา อิติ เอวรูปา มณฺฑนวิภูสนฏฺฐานานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

200. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 몸을 치장하고 장식하는 일에 몰두하여 지냅니다. 즉 향 가루 바르기, 안마하기, 향 목욕하기, 근육 단련하기, 거울 보기, 눈 화장하기, 꽃다발 장식, 향료 바르기, 얼굴 분칠하기, 얼굴 마사지하기, 팔찌 차기, 상투 틀기, 장식된 지팡이 들기, 장식된 약병 들기, 칼 차기, 양산 들기, 화려한 신발 신기, 머리띠 두르기, 보석 장식하기, 꼬리부채 들기, 술이 긴 흰 옷 입기 등입니다. [비구는] 이와 같이 몸을 치장하고 장식하는 일에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๒๐๑. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ [Pg.63] สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานกถาย ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

201. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 [수행과 무관한] 축생의 이야기에 몰두하여 지냅니다. 즉 왕에 대한 이야기, 도둑에 대한 이야기, 대신에 대한 이야기, 군대에 대한 이야기, 공포에 대한 이야기, 전쟁에 대한 이야기, 음식에 대한 이야기, 마실 것에 대한 이야기, 옷에 대한 이야기, 침상에 대한 이야기, 꽃다발에 대한 이야기, 향료에 대한 이야기, 친척에 대한 이야기, 탈것에 대한 이야기, 마을에 대한 이야기, 읍내에 대한 이야기, 도시에 대한 이야기, 나라에 대한 이야기, 여자에 대한 이야기, 남자에 대한 이야기, 용사에 대한 이야기, 길거리에 대한 이야기, 우물가에 대한 이야기, 죽은 사람에 대한 이야기, 세상의 온갖 잡다한 이야기, 세계의 기원에 대한 이야기, 바다의 기원에 대한 이야기, 흥망성쇠에 대한 이야기 등입니다. [비구는] 이와 같이 축생의 이야기에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๒๐๒. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ วิคฺคาหิกกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ, มิจฺฉา ปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมา ปฏิปนฺโน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย วิคฺคาหิกกถาย ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

202. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 논쟁하는 말에 몰두하여 지냅니다. 즉 '그대는 이 법과 율을 알지 못한다. 내가 이 법과 율을 안다. 그대가 어떻게 이 법과 율을 알겠는가? 그대는 그릇된 도에 빠졌고, 나는 바른 도에 있다. 나의 말은 조리가 있고 그대의 말은 조리가 없다. 그대는 먼저 말해야 할 것을 나중에 말하고, 나중에 말해야 할 것을 먼저 말했다. 그대의 오랜 수행은 뒤집혔다. 그대의 주장은 논파되었다. 그대의 허물을 지적했으니 이제 그대의 주장을 방어해 보라. 만약 능력이 있다면 그 논박을 풀어보라'는 등입니다. [비구는] 이와 같이 논쟁하는 말에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๒๐๓. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – รญฺญํ, ราชมหามตฺตานํ, ขตฺติยานํ, พฺราหฺมณานํ, คหปติกานํ, กุมารานํ – ‘อิธ คจฺฉ, อมุตฺราคจฺฉ, อิทํ หร, อมุตฺร อิทํ อาหรา’ติ อิติ วา อิติ เอวรูปา ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

203. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 이와 같이 심부름이나 전령의 일에 몰두하여 지냅니다. 즉 왕, 왕의 대신, 크샤트리야, 바라문, 장자, 왕자들을 위해 '이리로 가라, 저리로 가라, 이것을 전달하라, 저곳에서 이것을 가져오라'는 식의 일을 하는 것입니다. [비구는] 이와 같이 심부름이나 전령의 일에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

๒๐๔. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต กุหกา จ โหนฺติ ลปกา จ เนมิตฺติกา จ นิปฺเปสิกา จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีํสิตาโร จ. อิติ เอวรูปา กุหนลปนา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ’’.

204. 또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서 기만하고, 아첨하며, 암시하고, 압박하며, 이득으로써 이득을 추구하기도 합니다. [비구는] 이와 같이 기만과 아첨에서 멀리 벗어나 있습니다. 이것 또한 그의 계율입니다.

มชฺฌิมสีลํ นิฏฺฐิตํ.

중간 규모의 계율(중계)이 끝났다.

มหาสีลํ

큰 규모의 계율(대계)

๒๐๕. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – องฺคํ นิมิตฺตํ อุปฺปาตํ สุปินํ ลกฺขณํ มูสิกจฺฉินฺนํ อคฺคิโหมํ ทพฺพิโหมํ ถุสโหมํ กณโหมํ ตณฺฑุลโหมํ สปฺปิโหมํ เตลโหมํ [Pg.64] มุขโหมํ โลหิตโหมํ องฺควิชฺชา วตฺถุวิชฺชา ขตฺตวิชฺชา สิววิชฺชา ภูตวิชฺชา ภูริวิชฺชา อหิวิชฺชา วิสวิชฺชา วิจฺฉิกวิชฺชา มูสิกวิชฺชา สกุณวิชฺชา วายสวิชฺชา ปกฺกชฺฌานํ สรปริตฺตาณํ มิคจกฺกํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

205. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술[tiracchānavijjā]로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, 신체 부위의 특징을 보고 점치는 일[aṅgaṃ], 징조를 보고 점치는 일[nimittaṃ], 천재지변을 보고 점치는 일[uppātaṃ], 꿈을 해석하는 일[supinaṃ], 신체 특징의 관상을 보는 일[lakkhaṇaṃ], 쥐가 갉아먹은 흔적을 보고 점치는 일[mūsikacchinnaṃ], 불의 제사[aggihomaṃ], 국자로 올리는 제사[dabbihomaṃ], 겨로 올리는 제사[thusahomaṃ], 쌀겨로 올리는 제사[kaṇahomaṃ], 쌀로 올리는 제사[taṇḍulahomaṃ], 버터로 올리는 제사[sappihomaṃ], 기름으로 올리는 제사[telahomaṃ], 입으로 제물을 뿜어 올리는 제사[mukhahomaṃ], 피로 올리는 제사[lohitahomaṃ], 신체 부위에 대한 지식[aṅgavijjā], 집터에 대한 지식[vatthuvijjā], 정치에 관한 지식[khattavijjā], 묘지에서 배우는 지식[sivavijjā], 귀신에 관한 지식[bhūtavijjā], 지기(地氣)에 관한 지식[bhūrivijjā], 뱀 다루는 지식[ahivijjā], 독을 다루는 지식[visavijjā], 전갈에 관한 지식[vicchikavijjā], 쥐에 관한 지식[mūsikavijjā], 새소리에 관한 지식[sakuṇavijjā], 까마귀 소리에 관한 지식[vāyasavijjā], 수명을 예언하는 지식[pakkajjhānaṃ], 화살을 피하는 지식[saraparittāṇaṃ], 짐승의 소리를 판별하는 지식[migacakkaṃ] 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๐๖. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – มณิลกฺขณํ วตฺถลกฺขณํ ทณฺฑลกฺขณํ สตฺถลกฺขณํ อสิลกฺขณํ อุสุลกฺขณํ ธนุลกฺขณํ อาวุธลกฺขณํ อิตฺถิลกฺขณํ ปุริสลกฺขณํ กุมารลกฺขณํ กุมาริลกฺขณํ ทาสลกฺขณํ ทาสิลกฺขณํ หตฺถิลกฺขณํ อสฺสลกฺขณํ มหึสลกฺขณํ อุสภลกฺขณํ โคลกฺขณํ อชลกฺขณํ เมณฺฑลกฺขณํ กุกฺกุฏลกฺขณํ วฏฺฏกลกฺขณํ โคธาลกฺขณํ กณฺณิกลกฺขณํ กจฺฉปลกฺขณํ มิคลกฺขณํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

206. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, 보석의 특징[maṇilakkhaṇaṃ], 옷의 특징, 지팡이의 특징, 칼의 특징, 검의 특징, 화살의 특징, 활의 특징, 무기의 특징, 여인의 특징, 남자의 특징, 소년의 특징, 소녀의 특징, 남종의 특징, 여종의 특징, 코끼리의 특징, 말의 특징, 물소의 특징, 황소의 특징, 소의 특징, 염소의 특징, 양의 특징, 닭의 특징, 메추라기의 특징, 도마뱀의 특징, 지붕 꼭대기 장식의 특징[kaṇṇikalakkhaṇaṃ], 거북이의 특징, 사슴의 특징을 보고 점치는 일 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๐๗. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – รญฺญํ นิยฺยานํ ภวิสฺสติ, รญฺญํ อนิยฺยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อปยานํ ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ ชโย ภวิสฺสติ, อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ ปราชโย ภวิสฺสติ, อิติ อิมสฺส ชโย ภวิสฺสติ, อิมสฺส ปราชโย ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

207. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, ‘왕들이 출진할 것이다’, ‘왕들이 출진하지 않을 것이다’, ‘내부의 왕들이 접근할 것이다’, ‘외부의 왕들이 물러갈 것이다’, ‘외부의 왕들이 접근할 것이다’, ‘내부의 왕들이 물러갈 것이다’, ‘내부의 왕들이 승리할 것이다’, ‘외부의 왕들이 패배할 것이다’, ‘외부의 왕들이 승리할 것이다’, ‘내부의 왕들이 패배할 것이다’, ‘이 왕이 승리할 것이다’, ‘저 왕이 패배할 것이다’라고 예언하는 것 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๐๘. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ[Pg.65], อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก สูริยคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ ปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ นกฺขตฺตานํ อุปฺปถคมนํ ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ทิสาฑาโห ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก ภูมิจาโล ภวิสฺสติ, เอวํวิปาโก เทวทุทฺรภิ ภวิสฺสติ, เอวํวิปากํ จนฺทิมสูริยนกฺขตฺตานํ อุคฺคมนํ โอคมนํ สํกิเลสํ โวทานํ ภวิสฺสติ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

208. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, ‘월식이 있을 것이다’, ‘일식이 있을 것이다’, ‘성좌의 식이 있을 것이다’, ‘해와 달이 정상 궤도로 운행할 것이다’, ‘해와 달이 비정상 궤도로 운행할 것이다’, ‘별들이 정상 궤도로 운행할 것이다’, ‘별들이 비정상 궤도로 운행할 것이다’, ‘유성이 떨어질 것이다’, ‘방위에 화재의 징조가 보일 것이다’, ‘지진이 일어날 것이다’, ‘하늘의 천둥이 칠 것이다’, ‘해와 달과 별들이 뜨고 지고 흐려지고 맑아질 것이다’라고 예언하거나, ‘월식은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘일식은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘성좌의 식은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘해와 달이 정상 궤도로 운행하는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘해와 달이 비정상 궤도로 운행하는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘별들이 정상 궤도로 운행하는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘별들이 비정상 궤도로 운행하는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘유성이 떨어지는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘방위에 화재의 징조가 보이는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘지진이 일어나는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘하늘의 천둥이 치는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’, ‘해와 달과 별들이 뜨고 지고 흐려지고 맑아지는 것은 이러한 결과를 가져올 것이다’라고 예언하는 것 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๐๙. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – สุวุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, ทุพฺพุฏฺฐิกา ภวิสฺสติ, สุภิกฺขํ ภวิสฺสติ, ทุพฺภิกฺขํ ภวิสฺสติ, เขมํ ภวิสฺสติ, ภยํ ภวิสฺสติ, โรโค ภวิสฺสติ, อาโรคฺยํ ภวิสฺสติ, มุทฺทา, คณนา, สงฺขานํ, กาเวยฺยํ, โลกายตํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

209. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, ‘비가 잘 내릴 것이다’, ‘가뭄이 들 것이다’, ‘풍년이 들 것이다’, ‘흉년이 들 것이다’, ‘안전할 것이다’, ‘두려움이 있을 것이다’, ‘질병이 많을 것이다’, ‘질병이 없을 것이다’라고 예언하거나, 손가락을 굽혀 셈하는 법[muddā], 계산법[gaṇanā], 산술법[saṅkhānaṃ], 시 짓기[kāveyyaṃ], 순세파 철학[lokāyataṃ]에 몰두하는 것 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๑๐. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ. เสยฺยถิทํ – อาวาหนํ วิวาหนํ สํวรณํ วิวรณํ สงฺกิรณํ วิกิรณํ สุภคกรณํ ทุพฺภคกรณํ วิรุทฺธคพฺภกรณํ ชิวฺหานิพนฺธนํ หนุสํหนนํ หตฺถาภิชปฺปนํ หนุชปฺปนํ กณฺณชปฺปนํ อาทาสปญฺหํ กุมาริกปญฺหํ เทวปญฺหํ อาทิจฺจุปฏฺฐานํ มหตุปฏฺฐานํ อพฺภุชฺชลนํ สิริวฺหายนํ อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

210. 또는 어떤 사문·바라문들은 신심으로 보시한 음식을 먹으면서 다음과 같은 저급한 기술로 그릇된 생계를 이어갑니다. 즉, 신부를 데려오거나 신부를 보내는 일[혼사], 화해시키거나 결별시키는 일, 재물을 모으거나 재물을 흩어지게 하는 일, 행운을 부르거나 불운을 부르는 일, 낙태를 방지하는 일, 혀를 굳게 하거나 턱을 고정시키는 일, 손을 움직이지 못하게 하는 주문이나 귀를 멀게 하는 주문을 외는 일, 거울에 신을 내려 점치는 일, 소녀의 몸에 신을 내려 점치는 일, 여종의 몸에 신을 내려 점치는 일, 태양을 숭배하거나 대범천을 숭배하는 일, 입에서 불을 뿜어내는 일, 행운의 여신을 부르는 일 등입니다. 비구는 이와 같은 저급한 기술을 통한 그릇된 생계로부터 멀리 떠납니다. 이것 또한 그 비구의 계행입니다.

๒๑๑. ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.66]. เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา, มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ, โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

211. 또는 어떤 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 다음과 같은 비천한 기술인 그릇된 생계 수단으로 살아갑니다. 즉, 액을 막는 의식, 보답을 기원하는 의식, 귀신 쫓는 기술, 땅속 집에 살며 배우는 기술, 성불구자를 남자로 만드는 기술, 남자를 성불구자가 되게 하는 기술, 집터를 잡는 기술, 집터를 닦는 의식, 물로 입안을 씻어주는 기술, 목욕시키는 기술, 남을 위해 불을 피워 제사 지내는 기술, 구토하게 하는 기술, 설사하게 하는 기술, 위로 쏟게 하는 기술, 아래로 쏟게 하는 기술, 머리의 독을 빼내는 기술, 귓병 약기름을 달이는 기술, 눈병 약기름을 달이는 기술, 코에 약을 넣는 기술, 안약을 발라주는 기술, 차가운 안약을 넣어주는 기술, 백내장 수술, 외과 수술, 소아과 진료, 뿌리 약초 처방, 바른 약을 떼어내는 일들입니다. 이와 같이 비천한 기술인 그릇된 생계 수단으로부터 멀리 여읩니다. 이것이 그 비구의 계율입니다.

๒๑๒. ‘‘ส โข โส, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ – มหาราช, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ.

212. 대왕이여, 이와 같이 계율을 구족한 비구는 계율의 단속으로 인해 그 어디에서도 두려움을 느끼지 않습니다. 대왕이여, 그것은 마치 머리에 관정(灌頂)을 받고 원수들을 물리친 국왕이 원수로 인해 그 어디에서도 두려움을 느끼지 않는 것과 같습니다. 대왕이여, 그와 마찬가지로 이와 같이 계율을 구족한 비구는 계율의 단속으로 인해 그 어디에서도 두려움을 느끼지 않습니다. 그는 이 거룩한 계의 무리를 갖추어 안으로 허물없는 행복을 경험합니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 계율을 구족하게 됩니다.

มหาสีลํ นิฏฺฐิตํ.

대계(大戒)가 끝났다.

อินฺทฺริยสํวโร

감각기관의 단속

๒๑๓. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

213. 대왕이여, 어떻게 비구가 감각기관의 문을 잘 지킵니까? 대왕이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 형상에 취하지 않으며 그 세세한 특징에 사로잡히지 않습니다. 만약 눈의 감각기관을 단속하지 않고 머문다면 탐욕과 근심이라는 나쁘고 해로운 법들이 그를 덮칠 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 눈의 감각기관을 보호하며 눈의 감각기관을 단속합니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근(意根)으로 법을 알아차리고서 그 전체적인 형상에 취하지 않으며 그 세세한 특징에 사로잡히지 않습니다. 만약 의근의 감각기관을 단속하지 않고 머문다면 탐욕과 근심이라는 나쁘고 해로운 법들이 그를 덮칠 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 의근을 보호하며 의근을 단속합니다. 그는 이 거룩한 감각기관의 단속을 갖추어 안으로 번뇌에 물들지 않는 행복을 경험합니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 감각기관의 문을 잘 지키게 됩니다.

สติสมฺปชญฺญํ

마음챙김과 알아차림

๒๑๔. ‘‘กถญฺจ[Pg.67], มหาราช, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ.

214. 대왕이여, 어떻게 비구가 마음챙김과 알아차림을 갖춥니까? 대왕이여, 여기 비구는 나아갈 때도 물러날 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때도 곁을 볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 구부릴 때도 펼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 가사나 발우를 수할 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 갈 때나 서 있을 때나 앉아 있을 때나 잠들 때나 깨어 있을 때나 말할 때나 침묵할 때나 분명하게 알아차리며 행합니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 마음챙김과 알아차림을 갖추게 됩니다.

สนฺโตโส

만족

๒๑๕. ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน, กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ.

215. 대왕이여, 어떻게 비구가 만족할 줄 압니까? 대왕이여, 여기 비구는 몸을 지탱할 정도의 가사와 배를 채울 정도의 탁발 음식으로 만족합니다. 그는 어디를 가든지 자기 물건만을 챙겨서 떠납니다. 대왕이여, 그것은 마치 날개 달린 새가 어디를 날아가든 오직 자기 날개만을 짐으로 지고 날아가는 것과 같습니다. 대왕이여, 그와 마찬가지로 비구는 몸을 지탱할 정도의 가사와 배를 채울 정도의 탁발 음식으로 만족합니다. 그는 어디를 가든지 자기 물건만을 챙겨서 떠납니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 만족할 줄 알게 됩니다.

นีวรณปฺปหานํ

장애의 제거

๒๑๖. ‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต, วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

216. 그는 이 거룩한 계의 무리를 갖추고, 이 거룩한 감각기관의 단속을 갖추고, 이 거룩한 마음챙김과 알아차림을 갖추고, 이 거룩한 만족을 갖추어, 숲, 나무 아래, 산, 협곡, 동굴, 묘지, 밀림, 노지, 볏짚 더미와 같은 외딴 처소에 머뭅니다. 그는 탁발을 마치고 공양을 마친 뒤, 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세워 전면에 마음챙김을 확립하고 앉습니다.

๒๑๗. ‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต [Pg.68] วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี, สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ, อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ, อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

217. 그는 세상에 대한 탐욕을 버리고 탐욕 없는 마음으로 머물며 탐욕으로부터 마음을 청정하게 합니다. 악의와 분노를 버리고 악의 없는 마음으로 머물며 모든 생명의 이익을 위해 자애로운 마음을 갖고, 악의와 분노로부터 마음을 청정하게 합니다. 해태와 혼침을 버리고 해태와 혼침에서 벗어나 광명상을 지니고 마음챙김과 알아차림을 갖추어 머물며, 해태와 혼침으로부터 마음을 청정하게 합니다. 들뜸과 후회를 버리고 들뜨지 않은 마음으로 머물며 안으로 고요히 가라앉은 마음으로 들뜸과 후회로부터 마음을 청정하게 합니다. 의심을 버리고 의심을 건너가 유익한 법들에 대해 망설임 없이 머물며 의심으로부터 마음을 청정하게 합니다.

๒๑๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชยฺย. ตสฺส เต กมฺมนฺตา สมิชฺเฌยฺยุํ. โส ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ, ตานิ จ พฺยนฺตึ กเรยฺย, สิยา จสฺส อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณาย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชสึ. ตสฺส เม เต กมฺมนฺตา สมิชฺฌึสุ. โสหํ ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ, ตานิ จ พฺยนฺตึ อกาสึ, อตฺถิ จ เม อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณายา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

218. 대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 빚을 내어 사업을 시작했다고 합시다. 그 사업이 번창하여 예전의 빚 원금을 모두 갚고도 처자식을 부양할 만큼의 이익이 남게 되었습니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. '나는 예전에 빚을 내어 사업을 시작했으나 그 사업이 번창하여 예전의 빚 원금을 모두 갚았고, 이제 처자식을 부양할 수 있는 여윳돈도 생겼다'라고 말입니다. 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것입니다.

๒๑๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส อาพาธิโก อสฺส ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจสฺส นจฺฉาเทยฺย, น จสฺส กาเย พลมตฺตา. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา อาพาธา มุจฺเจยฺย; ภตฺตํ จสฺส ฉาเทยฺย, สิยา จสฺส กาเย พลมตฺตา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อาพาธิโก อโหสึ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจ เม นจฺฉาเทสิ, น จ เม อาสิ กาเย พลมตฺตา. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา อาพาธา มุตฺโต; ภตฺตญฺจ เม ฉาเทติ, อตฺถิ จ เม กาเย พลมตฺตา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

219. 대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 병들고 괴로워하며 위중한 상태에 있다고 합시다. 그는 식욕이 없고 몸에 기력도 없습니다. 그는 시간이 흘러 그 병에서 회복되어 식욕이 생기고 몸에 기력이 생깁니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. '나는 예전에 병들고 괴로워하며 위중한 상태에 있었다. 식욕도 없었고 기력도 없었다. 그런데 나는 지금 병에서 벗어났고 식욕도 있으며 기력도 있다.' 그는 그로 인해 환희를 얻고 즐거움을 경험할 것입니다.

๒๒๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส พนฺธนาคาเร พทฺโธ อสฺส. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา พนฺธนาคารา มุจฺเจยฺย โสตฺถินา อพฺภเยน, น จสฺส กิญฺจิ โภคานํ วโย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ พนฺธนาคาเร พทฺโธ อโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา พนฺธนาคารา มุตฺโต [Pg.69] โสตฺถินา อพฺภเยน. นตฺถิ จ เม กิญฺจิ โภคานํ วโย’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

220. 대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 감옥에 갇혀 있다고 합시다. 그는 시간이 흘러 그 감옥에서 무사히 재산의 손실 없이 풀려납니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. '나는 예전에 감옥에 갇혀 있었다. 그런데 나는 지금 감옥에서 무사히 재산의 손실 없이 풀려났다.' 그는 그로 인해 환희를 얻고 즐거움을 경험할 것입니다.

๒๒๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส ทาโส อสฺส อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา ทาสพฺยา มุจฺเจยฺย อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ ทาโส อโหสึ อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา ทาสพฺยา มุตฺโต อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

221. 대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 노예가 되어 스스로를 주관하지 못하고 타인에게 종속되어 가고 싶은 곳에 마음대로 갈 수 없다고 합시다. 그는 시간이 흘러 노예 신분에서 벗어나 스스로를 주관하고 타인에게 종속되지 않으며 마음대로 갈 수 있는 자유인이 됩니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. '나는 예전에 노예로서 스스로를 주관하지 못하고 타인에게 종속되어 가고 싶은 곳에 마음대로 갈 수 없었다. 그런데 나는 지금 노예 신분에서 벗어나 자유인이 되어 가고 싶은 곳에 마음대로 갈 수 있다.' 그는 그로 인해 환희를 얻고 즐거움을 경험할 것입니다.

๒๒๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โส อปเรน สมเยน ตํ กนฺตารํ นิตฺถเรยฺย โสตฺถินา, คามนฺตํ อนุปาปุเณยฺย เขมํ อปฺปฏิภยํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึ ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โสมฺหิ เอตรหิ ตํ กนฺตารํ นิตฺถิณฺโณ โสตฺถินา, คามนฺตํ อนุปฺปตฺโต เขมํ อปฺปฏิภย’นฺติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

222. 대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 재물과 자산을 가지고 식량이 부족하고 위험한 먼 황야의 길을 간다고 합시다. 그는 시간이 흘러 그 황야를 무사히 건너 평온하고 위험이 없는 마을에 도착합니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. '나는 예전에 재물을 가지고 식량이 부족하고 위험한 먼 황야의 길을 갔다. 그런데 나는 지금 그 황야를 무사히 건너 평온하고 위험이 없는 마을에 도착했다.' 그는 그로 인해 환희를 얻고 즐거움을 경험할 것입니다.

๒๒๓. ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ ยถา อิณํ ยถา โรคํ ยถา พนฺธนาคารํ ยถา ทาสพฺยํ ยถา กนฺตารทฺธานมคฺคํ, เอวํ อิเม ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ.

223. 대왕이여, 이와 같이 비구는 빚, 질병, 감옥, 노예 신분, 황야의 길과 같이 자신에게 아직 버려지지 않은 이 다섯 가지 장애(nīvaraṇa)를 관찰합니다.

๒๒๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ยถา อาณณฺยํ ยถา อาโรคฺยํ ยถา พนฺธนาโมกฺขํ ยถา ภุชิสฺสํ ยถา เขมนฺตภูมึ; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ.

224. 대왕이여, 예를 들어 빚이 없음, 건강함, 감옥에서의 해방, 자유인이 됨, 안전한 곳에 도달함과 같이, 대왕이여, 이와 같이 비구는 자신에게 이 다섯 가지 장애가 버려졌음을 관찰합니다.

๒๒๕. ‘‘ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

225. 자신에게 이 다섯 가지 장애가 버려졌음을 관찰하는 비구에게 환희가 생기고, 환희가 생긴 이에게 희열(pīti)이 생기며, 희열을 느끼는 자의 마음과 연결된 몸은 평온해지고, 몸이 평온한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매(samādhi)에 듭니다.

ปฐมชฺฌานํ

초선(제1선정)

๒๒๖. ‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว [Pg.70] กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

226. 그 비구는 감각적 욕망들로부터 멀어지고 해로운 법들로부터 멀어져서, 일으킨 생각(vitakka)과 지속적인 고찰(vicāra)이 있고, 다섯 가지 장애를 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선에 들어 머뭅니다. 그는 장애를 멀리함에서 생긴 희열과 행복으로 이 몸을 적시고 완전히 적시며 가득 채우고 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 장애를 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없습니다.

๒๒๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย, สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรณี; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

227. 대왕이여, 예를 들어 노련한 목욕사나 그 조수가 놋그릇에 목욕 가루를 뿌리고 물을 뿌려가며 반죽을 하면, 그 목욕 가루 덩어리는 안팎으로 습기가 스며들고 습기가 배어들며 습기로 가득 차지만 물이 밖으로 흐르지는 않는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 장애를 멀리함에서 생긴 희열과 행복으로 이 몸을 적시고 완전히 적시며 가득 채우고 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 장애를 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없습니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 말한 가시적인 수행의 결실들보다 더 뛰어나고 수승한 가시적인 수행의 결실입니다.

ทุติยชฺฌานํ

이선(제2선정)

๒๒๘. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

228. 다시 대왕이여, 비구는 일으킨 생각과 지속적인 고찰을 가라앉히고, 내적인 평온과 마음의 한곳 집중을 이루며, 일으킨 생각과 지속적인 고찰은 없고 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 이선에 들어 머뭅니다. 그는 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 이 몸을 적시고 완전히 적시며 가득 채우고 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없습니다.

๒๒๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ น กาเลนกาลํ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ [Pg.71] โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

229. 대왕이여, 예를 들어 밑바닥에서 솟아오르는 물이 있는 깊은 호수가 있다고 합시다. 그 호수에는 동쪽이나 남쪽이나 서쪽이나 북쪽에서 물이 들어오는 유입구도 없고, 하늘에서 때맞추어 충분히 비를 내려주지도 않습니다. 하지만 그 호수 밑바닥에서 차가운 물줄기가 솟아올라 그 호수 자체를 차가운 물로 적시고 완전히 적시며 가득 채우고 두루 채울 것이니, 그 호수의 어느 부분도 차가운 물이 미치지 않은 곳이 없을 것입니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 이 몸을 적시고 완전히 적시며 가득 채우고 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없습니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 말한 가시적인 수행의 결실들보다 더 뛰어나고 수승한 가시적인 수행의 결실입니다.

ตติยชฺฌานํ

삼선(제3선정)

๒๓๐. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

230. 대왕이여, 다시 더 나아가 비구는 희열(pīti)이 빛바랬기 때문에 평온하게 머물고 마음챙김(sati)과 알아차림(sampajañña)을 갖추며, 몸으로 행복을 느낍니다. 성자들이 ‘평온하고 마음챙김이 있으며 행복하게 머문다’고 묘사하는 제3선에 들어 머뭅니다. 그는 이 몸을 희열이 없는 행복으로 적시고, 흠뻑 적시고, 가득 채우고, 두루 퍼지게 합니다. 그의 온몸 어디에도 희열이 없는 행복이 미치지 않은 곳이 없습니다.

๒๓๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสีนิ, ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

231. 대왕이여, 마치 청련이나 홍련이나 백련의 연못에서 어떤 청련이나 홍련이나 백련들이 물속에서 생겨나고 물속에서 자라며 물 위로 솟아오르지 못한 채 물속에 잠겨서 자라는 것과 같습니다. 그것들은 뿌리 끝에서 봉오리 끝까지 차가운 물에 의해 적셔지고, 흠뻑 적셔지고, 가득 채워지고, 두루 퍼집니다. 그 청련이나 홍련이나 백련의 모든 부분에 차가운 물이 미치지 않은 곳이 전혀 없는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 이 몸을 희열이 없는 행복으로 적시고, 흠뻑 적시고, 가득 채우고, 두루 퍼지게 합니다. 그의 온몸 어디에도 희열이 없는 행복이 미치지 않은 곳이 없습니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 눈앞의 사문 과보들보다 더욱 탁월하고 더욱 수승한, 눈앞에 나타나는 사문의 과보입니다.

จตุตฺถชฺฌานํ

제4선

๒๓๒. ‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ.

232. 대왕이여, 다시 더 나아가 비구는 행복도 버리고 괴로움도 버리며, 기쁨과 슬픔조차 이전에 이미 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온함으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다. 그는 이 몸을 청정하고 깨끗한 마음으로 가득 채운 채 앉아 있습니다. 그의 온몸 어디에도 청정하고 깨끗한 마음에 의해 미치지 않은 곳이 없습니다.

๒๓๓. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.72], มหาราช, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

233. 대왕이여, 마치 어떤 사람이 머리부터 온몸을 흰 옷으로 감싸고 앉아 있는 것과 같습니다. 그의 온몸 어디에도 흰 옷이 덮이지 않은 곳이 없는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 이 몸을 청정하고 깨끗한 마음으로 가득 채운 채 앉아 있습니다. 그의 온몸 어디에도 청정하고 깨끗한 마음에 의해 미치지 않은 곳이 없습니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 눈앞의 사문 과보들보다 더욱 탁월하고 더욱 수승한, 눈앞에 나타나는 사문의 과보입니다.

วิปสฺสนาญาณํ

위빳사나 지혜(관조의 지혜)

๒๓๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทน-ปริมทฺทน-เภทน-วิทฺธํสน-ธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ.

234. 그는 이와 같이 마음이 집중되고, 청정하며, 깨끗하고, 흠이 없으며, 번뇌가 사라지고, 부드러우며, 일을 하기에 적합하고, 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 지혜와 견해(ñāṇadassana)를 얻기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 이와 같이 꿰뚫어 압니다. ‘나의 이 몸은 형색이 있고, 지·수·화·풍 사대(四大)로 이루어졌으며, 부모로부터 생겨났고, 밥과 죽으로 성장하며, 무상하고, 문지르고 주무르고 부서지고 흩어지는 성질을 가지고 있다. 그리고 나의 이 의식(viññāṇa)은 여기에 의지하고 있으며 여기에 묶여 있다’라고 압니다.

๒๓๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน; ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

235. 대왕이여, 마치 아름답고 결이 좋으며 팔각형으로 잘 다듬어져 투명하고 깨끗하며 티 없는 최상급 벨루리야 보석이 있는 것과 같습니다. 그 보석에는 푸른색, 노란색, 붉은색, 흰색 혹은 연노란색 실이 꿰어져 있습니다. 눈 밝은 사람이 이를 손에 넣고 관찰하며 ‘이 벨루리야 보석은 아름답고 결이 좋으며 팔각형으로 잘 다듬어져 투명하고 깨끗하며 티가 없는데, 여기에는 푸른색, 노란색, 붉은색, 흰색 혹은 연노란색 실이 꿰어져 있다’라고 살피는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 마음이 집중되고 청정하며 깨끗하고 흠이 없으며 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 지혜와 견해를 얻기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 이와 같이 꿰뚫어 압니다. ‘나의 이 몸은 형색이 있고 사대로 이루어졌으며 부모로부터 생겨났고 밥과 죽으로 성장하며 무상하고 문지르고 주무르고 부서지고 흩어지는 성질을 가지고 있다. 그리고 나의 이 의식은 여기에 의지하고 있으며 여기에 묶여 있다’라고 압니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 눈앞의 사문 과보들보다 더욱 탁월하고 더욱 수승한, 눈앞에 나타나는 사문의 과보입니다.

มโนมยิทฺธิญาณํ

마음으로 만든 몸을 창조하는 지혜(의성신)

๒๓๖. ‘‘โส [Pg.73] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ.

236. 그는 이와 같이 마음이 집중되고 청정하며 깨끗하고 흠이 없으며 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 마음으로 만든 몸(manomayaṃ kāyaṃ)을 창조하기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 이 몸으로부터 형색이 있고 마음으로 만들어졌으며 모든 수지(手足)와 지절(肢節)을 갖추고 감각 기관에 결함이 없는 또 다른 몸을 창조합니다.

๒๓๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส มุญฺชมฺหา อีสิกํ ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ มุญฺโช, อยํ อีสิกา, อญฺโญ มุญฺโช, อญฺญา อีสิกา, มุญฺชมฺหา ตฺเวว อีสิกา ปวาฬฺหา’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ปุริโส อสึ โกสิยา ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อสิ, อยํ โกสิ, อญฺโญ อสิ, อญฺญา โกสิ, โกสิยา ตฺเวว อสิ ปวาฬฺโห’’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อหิ, อยํ กรณฺโฑ. อญฺโญ อหิ, อญฺโญ กรณฺโฑ, กรณฺฑา ตฺเวว อหิ อุพฺภโต’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

237. 대왕이여, 마치 사람이 문자 풀(muñja)에서 속심을 뽑아내는 것과 같습니다. 그는 ‘이것은 문자 풀이고 이것은 속심이다. 문자 풀과 속심은 별개이지만, 속심은 바로 문자 풀에서 뽑아낸 것이다’라고 생각할 것입니다. 대왕이여, 또는 마치 사람이 칼집에서 칼을 빼내는 것과 같습니다. 그는 ‘이것은 칼이고 이것은 칼집이다. 칼과 칼집은 별개이지만, 칼은 바로 칼집에서 빼낸 것이다’라고 생각할 것입니다. 대왕이여, 또는 마치 사람이 허물에서 뱀을 끄집어내는 것과 같습니다. 그는 ‘이것은 뱀이고 이것은 허물이다. 뱀과 허물은 별개이지만, 뱀은 바로 그 허물에서 나온 것이다’라고 생각할 것입니다. 대왕이여, 이와 같이 비구가 마음이 집중되고 청정하며 깨끗하고 흠이 없으며 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 마음으로 만든 몸을 창조하기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 이 몸으로부터 형색이 있고 마음으로 만들어졌으며 모든 수지와 지절을 갖추고 감각 기관에 결함이 없는 또 다른 몸을 창조합니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 눈앞의 사문 과보들보다 더욱 탁월하고 더욱 수승한, 눈앞에 나타나는 사문의 과보입니다.

อิทฺธิวิธญาณํ

신통력의 종류에 관한 지혜(신족통)

๒๓๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยา[Pg.74]. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

238. 비구는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 광명으로 빛나며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며, 안주하여 부동의 상태에 이르렀을 때, 여러 가지 신통(신족통)을 일으키기 위해 마음을 이끌고 기울입니다. 그는 여러 가지 신통을 경험합니다. 즉 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 됩니다. 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 허공에서처럼 벽이나 담장이나 산을 걸림 없이 통과하여 지나갑니다. 물속에서처럼 땅속을 솟구쳤다 가라앉았다 하기도 하고, 땅 위에서처럼 물 위를 갈라지지 않고 걸어가기도 합니다. 날개 달린 새처럼 허공에서 가부좌를 한 채 날아가기도 합니다. 이와 같이 큰 신력과 큰 위력을 가진 저 해와 달을 손으로 만지고 쓰다듬기도 하며, 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자유자재하게 권능을 휘두릅니다.

๒๓๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ทกฺโข กุมฺภกาโร วา กุมฺภการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตาย มตฺติกาย ยํ ยเทว ภาชนวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ทกฺโข ทนฺตกาโร วา ทนฺตการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ ทนฺตสฺมึ ยํ ยเทว ทนฺตวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มหาราช, ทกฺโข สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ สุวณฺณสฺมึ ยํ ยเทว สุวณฺณวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยา. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

239. 대왕이시여, 예를 들어 숙련된 옹기장이나 그 제자가 잘 반죽된 찰흙으로 어떤 종류의 그릇이든 원하는 대로 만들고 완성하는 것과 같습니다. 대왕이시여, 또한 숙련된 상아 세공사나 그 제자가 잘 다듬어진 상아로 어떤 종류의 상아 공예품이든 원하는 대로 만들고 완성하는 것과 같습니다. 대왕이시여, 또한 숙련된 금세공사나 그 제자가 잘 제련된 금으로 어떤 종류의 금 장식품이든 원하는 대로 만들고 완성하는 것과 같습니다. 대왕이시여, 이와 마찬가지로 비구는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 광명으로 빛나며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며, 안주하여 부동의 상태에 이르렀을 때, 여러 가지 신통을 일으키기 위해 마음을 이끌고 기울입니다. 그는 여러 가지 신통을 경험합니다. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 됩니다. 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 허공에서처럼 벽이나 담장이나 산을 걸림 없이 통과하여 지나갑니다. 물속에서처럼 땅속을 솟구쳤다 가라앉았다 하기도 하고, 땅 위에서처럼 물 위를 갈라지지 않고 걸어가기도 합니다. 날개 달린 새처럼 허공에서 가부좌를 한 채 날아가기도 합니다. 이와 같이 큰 신력과 큰 위력을 가진 저 해와 달을 손으로 만지고 쓰다듬기도 하며, 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자유자재하게 권능을 휘두릅니다. 대왕이시여, 이것 역시 이전의 사문의 과보들보다 더 뛰어나고 더 수승한, 현세에서 얻는 사문의 과보입니다.

ทิพฺพโสตญาณํ

천이통의 지혜

๒๔๐. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ.

240. 비구는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 광명으로 빛나며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며, 안주하여 부동의 상태에 이르렀을 때, 천이통(天耳通)을 얻기 위해 마음을 이끌고 기울입니다. 그는 청정하고 인간의 한계를 넘어선 신성한 귀의 요소(천이통)로 천상의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 두 가지 소리를 모두 듣습니다.

๒๔๑. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.75], มหาราช, ปุริโส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส สุเณยฺย เภริสทฺทมฺปิ มุทิงฺคสทฺทมฺปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺทมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เภริสทฺโท’ อิติปิ, ‘มุทิงฺคสทฺโท’ อิติปิ, ‘สงฺขปณวทินฺทิมสทฺโท’ อิติปิ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

241. 대왕이시여, 마치 어떤 사람이 긴 여행길에 올랐을 때, 큰 북 소리나 소라 고동 소리, 작은 북과 장구 소리를 듣는 것과 같습니다. 그때 그는 '이것은 큰 북 소리다', '이것은 소라 고동 소리다', '이것은 작은 북과 장구 소리다'라고 알게 될 것입니다. 대왕이시여, 이와 마찬가지로 비구는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 광명으로 빛나며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며, 안주하여 부동의 상태에 이르렀을 때, 천이통을 얻기 위해 마음을 이끌고 기울입니다. 그는 청정하고 인간의 한계를 넘어선 신성한 귀의 요소로 천상의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 두 가지 소리를 모두 듣습니다. 대왕이시여, 이것 역시 이전의 사문의 과보들보다 더 뛰어나고 더 수승한, 현세에서 얻는 사문의 과보입니다.

เจโตปริยญาณํ

타심통의 지혜

๒๔๒. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ.

242. 비구는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 광명으로 빛나며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며, 안주하여 부동의 상태에 이르렀을 때, 타심통(他心通)을 얻기 위해 마음을 이끌고 기울입니다. 그는 다른 중생들, 다른 개인들의 마음을 자신의 마음으로 파악하여 압니다. 탐욕이 있는 마음은 '탐욕이 있는 마음'이라고 알고, 탐욕을 여읜 마음은 '탐욕을 여읜 마음'이라고 압니다. 성냄이 있는 마음은 '성냄이 있는 마음'이라고 알고, 성냄을 여읜 마음은 '성냄을 여읜 마음'이라고 압니다. 어리석음이 있는 마음은 '어리석음이 있는 마음'이라고 알고, 어리석음을 여읜 마음은 '어리석음을 여읜 마음'이라고 압니다. 위축된 마음은 '위축된 마음'이라고 알고, 산란한 마음은 '산란한 마음'이라고 압니다. 고귀한 마음은 '고귀한 마음'이라고 알고, 고귀하지 않은 마음은 '고귀하지 않은 마음'이라고 압니다. 더 위가 있는 마음은 '더 위가 있는 마음'이라고 알고, 더 위가 없는 마음은 '더 위가 없는 마음'이라고 압니다. 집중된 마음은 '집중된 마음'이라고 알고, 집중되지 않은 마음은 '집중되지 않은 마음'이라고 압니다. 해탈한 마음은 '해탈한 마음'이라고 알고, 해탈하지 못한 마음은 '해탈하지 못한 마음'이라고 압니다.

๒๔๓. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.76], มหาราช, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สกณิกํ วา ‘สกณิก’นฺติ ชาเนยฺย, อกณิกํ วา ‘อกณิก’นฺติ ชาเนยฺย; เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

243. “대왕이여, 비유하자면 마치 젊고 단장하기를 좋아하는 여인이나 남자가 아주 깨끗하고 청정하며 투명한 거울이나 맑은 물이 담긴 그릇에 자신의 얼굴 모습을 비추어 보면서, 결점이 있으면 ‘결점이 있다’고 알고 결점이 없으면 ‘결점이 없다’고 아는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 이처럼 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 안정되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 타인의 마음을 아는 지혜(타심통)를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 다른 중생들, 다른 인물들의 마음을 자신의 마음으로 분별하여 압니다. 즉, 탐욕이 있는 마음은 ‘탐욕이 있는 마음’이라고 알고, 탐욕이 없는 마음은 ‘탐욕이 없는 마음’이라고 압니다. 분노가 있는 마음은 ‘분노가 있는 마음’이라고 알고, 분노가 없는 마음은 ‘분노가 없는 마음’이라고 압니다. 미혹이 있는 마음은 ‘미혹이 있는 마음’이라고 알고, 미혹이 없는 마음은 ‘미혹이 없는 마음’이라고 압니다. 위축된 마음은 ‘위축된 마음’이라고 알고, 산란한 마음은 ‘산란한 마음’이라고 압니다. 위대해진 마음(고양된 마음)은 ‘위대해진 마음’이라고 알고, 위대해지지 않은 마음은 ‘위대해지지 않은 마음’이라고 압니다. 위가 있는 마음은 ‘위가 있는 마음’이라고 알고, 위가 없는 마음은 ‘위가 없는 마음’이라고 압니다. 집중된 마음은 ‘집중된 마음’이라고 알고, 집중되지 않은 마음은 ‘집중되지 않은 마음’이라고 압니다. 해탈한 마음은 ‘해탈한 마음’이라고 알고, 해탈하지 못한 마음은 ‘해탈하지 못한 마음’이라고 압니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 현세에서 얻는 사문의 결실들보다 더 뛰어나고 더 수승한 현세에서 얻는 사문의 결실입니다.”

ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ

숙명통(숙명수념지)

๒๔๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต [Pg.77] เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

244. “그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 안정되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 전생의 거처를 기억하는 지혜(숙명통)를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 여러 종류의 전생의 거처를 기억해 냅니다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 백천 생, 그리고 수많은 수축의 겁(소멸의 겁), 수많은 팽창의 겁(생성의 겁), 수많은 수축과 팽창의 겁들을 기억합니다. ‘나는 저곳에서 이런 이름을 가졌고, 이런 가문이었으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러하였다. 나는 그곳에서 죽어 저곳에 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 가문이었으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러하였다. 나는 그곳에서 죽어 여기 태어났다’라고 말입니다. 이와 같이 그는 그 모습과 구체적인 내용과 함께 여러 종류의 전생의 거처를 기억해 냅니다.”

๒๔๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย, ตมฺหาปิ คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย. โส ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข สกมฺหา คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ, เอวํ นิสีทึ, เอวํ อภาสึ, เอวํ ตุณฺหี อโหสึ, ตมฺหาปิ คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ, เอวํ นิสีทึ, เอวํ อภาสึ, เอวํ ตุณฺหี อโหสึ, โสมฺหิ ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคโต’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

245. “대왕이여, 비유하자면 마치 어떤 사람이 자기 마을에서 다른 마을로 가고, 그 마을에서 다시 또 다른 마을로 갔다가, 그 마을에서 다시 자기 마을로 돌아온 것과 같습니다. 그에게는 이런 생각이 들 것입니다. ‘나는 내 마을에서 저 마을로 갔었다. 그곳에서 나는 이렇게 서 있었고, 이렇게 앉아 있었으며, 이렇게 말하였고, 이렇게 침묵하였다. 그리고 그 마을에서 다시 저 마을로 갔었다. 그곳에서도 나는 이렇게 서 있었고, 이렇게 앉아 있었으며, 이렇게 말하였고, 이렇게 침묵하였다. 나는 그 마을에서 다시 내 마을로 돌아왔다’라고 말입니다. 대왕이여, 이와 같이 비구는 이처럼 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 번뇌가 사라지고 부드러우며 일을 하기에 적합하고 안정되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 전생의 거처를 기억하는 지혜를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 여러 종류의 전생의 거처를 기억해 냅니다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 백천 생, 그리고 수많은 수축의 겁, 수많은 팽창의 겁, 수많은 수축과 팽창의 겁들을 기억합니다. ‘나는 저곳에서 이런 이름을 가졌고, 이런 가문이었으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러하였다. 나는 그곳에서 죽어 저곳에 태어났다. 그곳에서도 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 가문이었으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러하였다. 나는 그곳에서 죽어 여기 태어났다’라고 말입니다. 이와 같이 그는 그 모습과 구체적인 내용과 함께 여러 종류의 전생의 거처를 기억해 냅니다. 대왕이여, 이것 또한 이전에 언급한 현세에서 얻는 사문의 결실들보다 더 뛰어나고 더 수승한 현세에서 얻는 사문의 결실입니다.”

ทิพฺพจกฺขุญาณํ

천안통(신성한 눈의 지혜)

๒๔๖. ‘‘โส [Pg.78] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

246. “그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며, 결점이 없고 오염원이 사라졌으며, 유연하고 다루기 쉬우며, 안정되고 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 중생들의 죽음과 태어남을 아는 지혜(사생지, 死生地)를 향해 마음을 내고 기울입니다. 그는 청정하고 인간의 능력을 뛰어넘는 천안(天眼)으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생, 비천한 중생과 고귀한 중생, 용모가 아름다운 중생과 추한 중생, 좋은 곳(善趣)으로 가는 중생과 나쁜 곳(惡趣)으로 가는 중생들을 보며, 중생들이 그들이 지은 업에 따라가는 것을 분명히 압니다. ‘아, 이 중생들은 몸으로 지은 잘못된 행위(身惡行)를 갖추었고, 말로 지은 잘못된 행위(口惡行)를 갖추었으며, 마음으로 지은 잘못된 행위(意惡行)를 갖추었습니다. 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가졌으며, 그릇된 견해에 따른 업을 쌓았습니다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸의 처소인 지옥에 태어났습니다. 반면에 이 중생들은 몸으로 지은 올바른 행위(身善行)를 갖추었고, 말로 지은 올바른 행위(口善行)를 갖추었으며, 마음으로 지은 올바른 행위(意善行)를 갖추었습니다. 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가졌으며, 바른 견해에 따른 업을 쌓았습니다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났습니다.’ 이와 같이 그는 청정하고 인간의 능력을 뛰어넘는 천안으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생, 비천한 자와 고귀한 자, 아름다운 자와 추한 자, 행복한 곳으로 가는 자와 불행한 곳으로 가는 자들을 보며, 업에 따라가는 중생들을 분명히 압니다.”

๒๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก ปาสาโท. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ฐิโต ปสฺเสยฺย มนุสฺเส เคหํ ปวิสนฺเตปิ นิกฺขมนฺเตปิ รถิกายปิ วีถึ สญฺจรนฺเต มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺเนปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เอเต มนุสฺสา เคหํ ปวิสนฺติ, เอเต นิกฺขมนฺติ, เอเต รถิกาย วีถึ สญฺจรนฺติ, เอเต มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺนา’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม [Pg.79] วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต; ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ‘อิทมฺปิ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

247. “대왕이여, 비유하자면 네거리 한가운데에 누각이 있고, 거기에 시력이 좋은 사람이 서서 집으로 들어가는 사람들, 집에서 나오는 사람들, 길거리를 오가는 사람들, 네거리 한가운데 앉아 있는 사람들을 보는 것과 같습니다. 그 사람에게 ‘이 사람들은 집으로 들어가고, 저 사람들은 나오고 있으며, 이들은 길을 오가고, 저들은 네거리 한가운데 앉아 있구나’ 하는 생각이 드는 것과 같습니다. 대왕이여, 이와 마찬가지로 비구는 마음이 이와 같이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며, 결점이 없고 오염원이 사라졌으며, 유연하고 다루기 쉬우며, 안정되고 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 중생들의 죽음과 태어남을 아는 지혜를 향해 마음을 내고 기울입니다. 그는 청정하고 인간의 능력을 뛰어넘는 천안으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생, 비천한 중생과 고귀한 중생, 아름다운 중생과 추한 중생, 좋은 곳으로 가는 중생과 나쁜 곳으로 가는 중생들을 보며, 업에 따라가는 중생들을 분명히 압니다. ‘아, 이 중생들은 몸과 말과 마음의 잘못된 행위를 갖추었고, 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가졌으며, 그릇된 견해에 따른 업을 쌓았습니다. 그들은 죽은 뒤에 나쁜 곳, 지옥에 태어났습니다. 반면에 이 중생들은 몸과 말과 마음의 올바른 행위를 갖추었고, 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가졌으며, 바른 견해에 따른 업을 쌓았습니다. 그들은 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났습니다.’ 이와 같이 그는 청정하고 인간의 능력을 뛰어넘는 천안으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생, 비천한 자와 고귀한 자, 아름다운 자와 추한 자, 행복한 곳으로 가는 자와 불행한 곳으로 가는 자들을 보며, 업에 따라가는 중생들을 분명히 압니다. 대왕이여, 이것 또한 이전의 눈앞에서 확인할 수 있는 사문 생활의 결실들보다 더 뛰어나고 더 수승한, 눈앞에서 확인할 수 있는 사문 생활의 결실입니다.”

อาสวกฺขยญาณํ

번뇌를 소멸하는 지혜(누진지, 漏盡智)

๒๔๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ‘วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิ’ติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

248. “그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며, 결점이 없고 오염원이 사라졌으며, 유연하고 다루기 쉬우며, 안정되고 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 번뇌를 소멸하는 지혜(누진지)를 향해 마음을 내고 기울입니다. 그는 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 분명히 알고, ‘이것이 괴로움의 원인이다’라고 있는 그대로 분명히 알며, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 있는 그대로 분명히 알고, ‘이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다’라고 있는 그대로 분명히 압니다. 또한 ‘이것이 번뇌들이다’라고 있는 그대로 분명히 알고, ‘이것이 번뇌의 원인이다’라고 있는 그대로 분명히 알며, ‘이것이 번뇌의 소멸이다’라고 있는 그대로 분명히 알고, ‘이것이 번뇌의 소멸로 인도하는 길이다’라고 있는 그대로 분명히 압니다. 이와 같이 알고 이와 같이 볼 때, 그의 마음은 감각적 욕망의 번뇌로부터 해탈하고, 존재의 번뇌로부터 해탈하며, 무명의 번뇌로부터 해탈합니다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 생기며, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태(윤회)로 돌아오지 않을 것이다’라고 분명히 압니다.”

๒๔๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกถลมฺปิ มจฺฉคุมฺพมฺปิ จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺริเม สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกถลาปิ มจฺฉคุมฺพาปิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปี’ติ. เอวเมว โข, มหาราช, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. ‘โส อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.80], ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ‘วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทํ โข, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. อิมสฺมา จ ปน, มหาราช, สนฺทิฏฺฐิกา สามญฺญผลา อญฺญํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา นตฺถี’’ติ.

249. 대왕이여, 예를 들어 산골짜기에 맑고 깨끗하며 흐리지 않은 호수가 있다고 합시다. 눈 있는 사람이 그 호숫가에 서서 조개와 소라, 자갈과 돌 조각, 그리고 이리저리 움직이거나 멈춰 있는 물고기 떼를 본다면, 그는 '이 호수는 참으로 맑고 깨끗하며 흐리지 않다. 여기 조개와 소라, 자갈과 돌 조각, 그리고 이리저리 움직이거나 멈춰 있는 물고기 떼가 있다'라고 생각할 것입니다. 대왕이여, 이와 같이 비구가 마음이 집중되어 청정하고 깨끗하며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며 확고하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 그는 번뇌를 소멸하는 지혜를 얻기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 '이것이 고통이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 고통의 일어남이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. '이것이 고통의 소멸이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 고통의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. '이것들이 번뇌이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 번뇌의 일어남이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. '이것이 번뇌의 소멸이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 번뇌의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 이와 같이 알고 이와 같이 보는 그의 마음은 감각적 욕망의 번뇌로부터 해탈하고, 존재의 번뇌로부터 해탈하며, 무명의 번뇌로부터 해탈합니다. 해탈했을 때 '해탈했다'라는 지혜가 생기며, '태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다'라고 꿰뚫어 압니다. 대왕이여, 이것이 바로 이전에 말한 현세에서 직접 얻는 사문의 결실들보다도 더 뛰어나고 수승한 사문의 결실입니다. 대왕이여, 이 현세의 사문의 결실보다 더 높거나 수승한 다른 사문의 결실은 더 이상 존재하지 않습니다.

อชาตสตฺตุอุปาสกตฺตปฏิเวทนา

아자타삿투 왕이 재가신자가 되었음을 선언함

๒๕๐. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ, ภนฺเต, ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โยหํ ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ อิสฺสริยการณา ชีวิตา โวโรเปสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ.

250. 이렇게 말씀하시자, 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자타삿투는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 바로 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보게 하려고 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 이제 세존께 귀의하고, 법에 귀의하며, 비구 승가에 귀의합니다. 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자(우파사카)로 받아주소서. 세존이시여, 저는 어리석고 미혹하며 서툴러서 죄를 지었습니다. 왕권 때문에 정의로운 왕이신 아버지를 살해했습니다. 세존이시여, 저의 죄를 죄로서 받아주소서. 앞으로는 스스로 단속하겠습니다."

๒๕๑. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, มหาราช, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยํ ตฺวํ ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา โวโรเปสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, มหาราช, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, มหาราช, อริยสฺส วินเย, โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ.

251. "대왕이여, 실로 당신은 어리석고 미혹하며 서툴러서 죄를 지었습니다. 정의로운 왕인 아버지를 살해했기 때문입니다. 그러나 대왕이여, 당신이 죄를 죄로 보고 법답게 참회하였으므로, 우리는 그것을 받아들입니다. 대왕이여, 성스러운 율의 가르침에서 죄를 죄로 보고 법답게 참회하며 앞으로 단속을 지키는 것은 성장을 의미합니다."

๒๕๒. เอวํ [Pg.81] วุตฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

252. 이렇게 말씀하시자, 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자타삿투는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 이제 저희는 물러가겠습니다. 저희는 일이 많고 해야 할 일들이 많습니다." "대왕이여, 이제 가야 할 시간이라고 생각되면 그렇게 하십시오." 그러자 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자타삿투는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔다.

๒๕๓. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺตสฺส รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ขตายํ, ภิกฺขเว, ราชา. อุปหตายํ, ภิกฺขเว, ราชา. สจายํ, ภิกฺขเว, ราชา ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา น โวโรเปสฺสถ, อิมสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุปฺปชฺชิสฺสถา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

253. 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자타삿투가 떠난 지 얼마 되지 않아 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 이 왕은 자신을 해쳤다. 비구들이여, 이 왕은 자신을 파멸시켰다. 비구들이여, 만일 이 왕이 정의로운 왕인 아버지를 살해하지 않았더라면, 바로 이 자리에서 티끌 없고 때 없는 법의 눈(다만착쿠)이 생겼을 것이다." 세존께서 이와 같이 말씀하시자, 비구들은 기쁜 마음으로 세존의 말씀을 찬탄하였다.

สามญฺญผลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

두 번째인 사문과경(사마냐팔라 숫타)이 끝났다.

๓. อมฺพฏฺฐสุตฺตํ

3. 3. 암밧타 경

๒๕๔. เอวํ [Pg.82] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ.

254. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 잇차낭갈라라고 하는 코살라 사람들의 바라문 마을에 도착하셨다. 거기서 세존께서는 잇차낭갈라 마을 근처의 잇차낭갈라 숲에 머무셨다.

โปกฺขรสาติวตฺถุ

폭카라사티 이야기

๒๕๕. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อุกฺกฏฺฐํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. อสฺโสสิ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

255. 그때 바라문 폭카라사티는 코살라의 파세나디 왕으로부터 하사받은, 사람과 가축이 풍부하고 풀과 땔감과 물이 넉넉하며 곡식이 넘쳐나는 왕의 영지인 우깟타를 다스리고 있었다. 바라문 폭카라사티는 다음과 같은 소문을 들었다. "석가족의 아들로 석가족에서 출가한 사문 고타마께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 잇차낭갈라에 도착하여 잇차낭갈라 숲에 머물고 계신다. 그분 고타마 존자에게는 이와 같은 좋은 명성이 자자하다. “그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분(아라한), 올바르고 원만하게 깨달은 분(삼마삼붓다), 지혜와 실천을 갖춘 분(위자짜라나삼빤나), 잘 가신 분(수가타), 세상의 일을 아는 분(로카위두), 위없는 분으로서 사람을 길들이시는 분(아누타로 뿌리사담마사라티), 신과 인간의 스승(삿타 데와마누사낭), 깨달은 분(붓다), 존귀하신 분(바가와)이시다.” 그분은 신들을 포함한 세상, 마라들과 범천들을 포함한 세상, 그리고 사문과 바라문, 신과 인간을 포함한 이 무리를 스스로의 탁월한 지혜로 알고 실현하여 선포하신다. 그분은 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖추고, 온전히 원만하고 청정한 성스러운 삶(범행)을 설하신다. 그와 같은 아라한들을 뵙는 것은 참으로 유익한 일이다"라고 들은 것이다.

อมฺพฏฺฐมาณโว

암밧타 청년

๒๕๖. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อมฺพฏฺโฐ นาม มาณโว อนฺเตวาสี โหติ อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย อนุญฺญาตปฏิญฺญาโต สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปาวจเน [Pg.83] – ‘‘ยมหํ ชานามิ, ตํ ตฺวํ ชานาสิ; ยํ ตฺวํ ชานาสิ ตมหํ ชานามี’’ติ.

256. 그 무렵 폭카라사티 바라문의 제자로 암밧타라는 청년이 있었다. 그는 베다를 암송하고 만트라를 전수받았으며, 어휘부(Nighaṇḍu)와 의례부(Keṭubha) 그리고 자음의 분류(Akkharappabheda)를 포함하고 설화(Itihāsa)를 다섯 번째로 하는 세 베다의 정점에 도달하였다. 그는 구절(Pada)에 능통하고 문법(Veyyākaraṇa)에 밝았으며, 세속의 학문(Lokāyata)과 대인상(Mahāpurisalakkhaṇa)에 완벽하게 통달하였다. 그는 자기 스승의 삼베다 전승에 대하여 "내가 아는 것을 그대가 알고, 그대가 아는 것을 내가 안다"라고 스승으로부터 인정받고 스스로 확신하는 자였다.

๒๕๗. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต อมฺพฏฺฐ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตีติ. เอหิ ตฺวํ ตาต อมฺพฏฺฐ, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ ชานาหิ, ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถาสนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา. ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส, ตถา มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ เวทิสฺสามา’’ติ.

257. 그때 폭카라사티 바라문이 암밧타 청년에게 말하였다. "사랑하는 암밧타야, 석가족의 아들로서 석가문중에서 출가한 고타마 사문이 오백 명의 대수행자 승가와 함께 코살라국을 유행하다가 잇차낭갈라에 도착하여 잇차낭갈라 숲속에 머물고 있다. 그 고타마 존자에게는 이와 같은 좋은 명성이 널리 퍼져 있다. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분(Arahaṃ), 스스로 바르게 깨달으신 분(Sammāsambuddho), 지혜와 실천을 구비하신 분(Vijjācaraṇasampanno), 잘 가신 분(Sugato), 세상의 모든 것을 아시는 분(Lokavidū), 위없이 사람을 길들이는 분(Anuttaro purisadammasārathi), 신들과 인간의 스승이신 분(Satthā devamanussānaṃ), 깨달으신 분(Buddho), 복되신 분(Bhagavā)이다'라고 말이다. 그분은 신들과 마라들과 범천들을 포함한 이 세상과 사문·바라문, 그리고 신들과 인간을 포함한 이 중생들을 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포하신다. 그분은 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현이 구비된 법을 설하시고, 더할 나위 없이 완벽하고 청정한 성스러운 삶(범행)을 드러내신다. 그러한 아라한들을 뵙는 것은 참으로 유익한 일이다. 그러니 사랑하는 암밧타야, 고타마 사문이 계신 곳으로 가서 그분을 살펴보고 오너라. 고타마 존자의 명성이 사실대로 퍼진 것인지 아니면 그렇지 않은지, 고타마 존자가 참으로 그러한 분인지 아닌지 우리가 그분을 알 수 있도록 말이다."

๒๕๘. ‘‘ยถา กถํ ปนาหํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ – ‘ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถาสนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา. ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส’’’ติ?

258. "스승님이여, 제가 고타마 존자에 대해 어떻게 알 수 있겠습니까? 그 명성이 사실대로 퍼진 것인지 그렇지 않은지, 그 고타마 존자가 참으로 그러한 분인지 아닌지를 말입니다."

‘‘อาคตานิ โข, ตาต อมฺพฏฺฐ, อมฺหากํ มนฺเตสุ ทฺวตฺตึส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวเยว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ. เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ, หตฺถิรตนํ, อสฺสรตนํ, มณิรตนํ, อิตฺถิรตนํ, คหปติรตนํ, ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ [Pg.84] สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. อหํ โข ปน, ตาต อมฺพฏฺฐ, มนฺตานํ ทาตา; ตฺวํ มนฺตานํ ปฏิคฺคเหตา’’ติ.

"사랑하는 암밧타야, 우리의 베다 전승에는 서른두 가지 대인상(Mahāpurisalakkhaṇa)이 전해 내려온다. 이러한 대인상을 갖춘 위대한 사람에게는 오직 두 가지 길만이 있을 뿐 다른 길은 없다. 만약 그가 재가에 머물면 법으로 통치하는 전륜성왕이 되어, 법의 왕으로서 사방을 정복하여 평정하고 영토를 안정시키며 일곱 가지 보물을 갖추게 된다. 그에게는 이 일곱 가지 보물이 있게 되니, 즉 윤보(Cakkaratana), 상보(Hatthiratana), 마보(Assaratana), 주보(Maṇiratana), 여보(Itthiratana), 거사보(Gahapatiratana), 그리고 일곱 번째로 주장보(Pariṇāyakaratana)이다. 또한 그에게는 용맹하고 위풍당당하여 적군을 격파할 수 있는 아들들이 천 명 이상 있게 된다. 그는 이 바다로 둘러싸인 대지를 형벌이나 무기가 아닌 법으로 정복하고 다스린다. 그러나 만약 그가 집을 떠나 출가하면, 세상에서 번뇌의 덮개를 벗겨내고 스스로 바르게 깨달으신 아라한 정등각자가 된다. 사랑하는 암밧타야, 나는 베다를 가르쳐 준 스승이고 너는 그것을 전수받은 제자이다."

๒๕๙. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา วฬวารถมารุยฺห สมฺพหุเลหิ มาณวเกหิ สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู อพฺโภกาเส จงฺกมนฺติ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, โภ, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ? ตญฺหิ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อิธูปสงฺกนฺตา’’ติ.

259. "알겠습니다, 스승님이여." 암밧타 청년은 폭카라사티 바라문의 말에 응답하고 자리에서 일어나 폭카라사티 바라문에게 경의를 표하고 오른쪽으로 돌며 작별 인사를 한 뒤, 암말들이 끄는 마차에 올라 여러 청년과 함께 잇차낭갈라 숲을 향해 출발했다. 마차로 갈 수 있는 곳까지 마차를 타고 간 뒤, 마차에서 내려 걸어서 사원에 들어갔다. 그때 많은 수행자가 탁 트인 곳에서 포행을 하고 있었다. 암밧타 청년은 수행자들이 있는 곳으로 다가가 그들에게 물었다. "존자들이여, 지금 고타마 존자께서는 어디에 계십니까? 저희는 고타마 존자를 뵙기 위해 이곳에 왔습니다."

๒๖๐. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว อภิญฺญาตโกลญฺโญ เจว อภิญฺญาตสฺส จ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อนฺเตวาสี. อครุ โข ปน ภควโต เอวรูเปหิ กุลปุตฺเตหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป โหตี’’ติ. เต อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจุํ – ‘‘เอโส อมฺพฏฺฐ วิหาโร สํวุตทฺวาโร, เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏหิ, วิวริสฺสติ เต ภควา ทฺวาร’’นฺติ.

260. 그러자 그 수행자들은 이렇게 생각했다. '이 암밧타 청년은 명문가 출신이며 저명한 폭카라사티 바라문의 제자이다. 세존께서 이러한 가문의 자제들과 함께 담소를 나누시는 것은 번거로운 일이 아닐 것이다.' 그리하여 그들은 암밧타 청년에게 말하였다. "암밧타여, 저기 문이 닫혀 있는 방이 세존의 거처입니다. 그곳으로 조용히 다가가 서두르지 말고 처마 밑으로 들어가서 기침을 한 뒤 문고리를 두드리십시오. 그러면 세존께서 그대를 위해 문을 열어 주실 것입니다."

๒๖๑. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน โส วิหาโร สํวุตทฺวาโร, เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏสิ. วิวริ ภควา ทฺวารํ. ปาวิสิ อมฺพฏฺโฐ มาณโว. มาณวกาปิ ปวิสิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อมฺพฏฺโฐ ปน มาณโว จงฺกมนฺโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กญฺจิ กญฺจิ กถํ [Pg.85] สารณียํ วีติสาเรติ, ฐิโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรติ.

261. 그리하여 암밧타 청년은 문이 닫힌 거처로 조용히 다가가 서두르지 않고 처마 밑으로 들어가 기침을 하고 문고리를 두드렸다. 세존께서 문을 열어 주셨다. 암밧타 청년이 안으로 들어갔다. 다른 청년들도 따라 들어가 세존과 인사를 나누었다. 그들은 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 그러나 암밧타 청년은 앉아 계신 세존 주위를 포행하면서 세존과 이런저런 기억할 만한 대화를 나누었고, 서 있는 채로도 앉아 계신 세존과 이런저런 기억할 만한 대화를 나누었다.

๒๖๒. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ นุ เต, อมฺพฏฺฐ, พฺราหฺมเณหิ วุทฺเธหิ มหลฺลเกหิ อาจริยปาจริเยหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป โหติ, ยถยิทํ จรํ ติฏฺฐํ นิสินฺเนน มยา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรตี’’ติ?

262. 그때 세존께서 암밧타 청년에게 말씀하셨다. "암밧타여, 그대는 나이가 지긋하고 연륜이 있는 스승이나 스승의 스승인 바라문들과 대화할 때도, 지금 포행하거나 서 있는 채로 앉아 있는 나와 이런저런 대화를 나누는 것처럼 그렇게 무례하게 하는가?"

ปฐมอิพฺภวาโท

[첫 번째로 '천한 놈'이라고 비난함]

๒๖๓. ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. คจฺฉนฺโต วา หิ, โภ โคตม, คจฺฉนฺเตน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, ฐิโต วา หิ, โภ โคตม, ฐิเตน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, นิสินฺโน วา หิ, โภ โคตม, นิสินฺเนน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ, สยาโน วา หิ, โภ โคตม, สยาเนน พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ. เย จ โข เต, โภ โคตม, มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, เตหิปิ เม สทฺธึ เอวํ กถาสลฺลาโป โหติ, ยถริว โภตา โคตเมนา’’ติ. ‘‘อตฺถิกวโต โข ปน เต, อมฺพฏฺฐ, อิธาคมนํ อโหสิ, ยาเยว โข ปนตฺถาย อาคจฺเฉยฺยาถ, ตเมว อตฺถํ สาธุกํ มนสิ กเรยฺยาถ. อวุสิตวาเยว โข ปน โภ อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว วุสิตมานี กิมญฺญตฺร อวุสิตตฺตา’’ติ.

263. “고타마시여, 그렇지 않습니다. 고타마시여, 길을 가는 브라만은 길을 가는 브라만과 함께 대화해야 마땅하며, 고타마시여, 서 있는 브라만은 서 있는 브라만과 함께 대화해야 마땅하며, 고타마시여, 앉아 있는 브라만은 앉아 있는 브라만과 함께 대화해야 마땅하며, 고타마시여, 누워 있는 브라만은 누워 있는 브라만과 함께 대화해야 마땅합니다. 고타마시여, 머리를 깎은 비천한 사문들, 검은 자들, 브라만(범천)의 발바닥에서 태어난 자들에 불과한 저들과 대화할 때도 제가 지금 고타마 존자와 대화하는 것과 같이 대화해야 한단 말입니까?” “암바타여, 그대는 목적이 있어서 이곳에 왔다. 그대들이 이곳에 온 그 목적에만 잘 집중하도록 하라. 이 암바타 학동은 제대로 배우지도 못했으면서 다 배운 체하고 있으니, 이는 배우지 못한 탓이 아니고 무엇이겠는가.”

๒๖๔. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควตา อวุสิตวาเทน วุจฺจมาโน กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํเยว ขุํเสนฺโต ภควนฺตํเยว วมฺเภนฺโต ภควนฺตํเยว อุปวทมาโน – ‘‘สมโณ จ เม, โภ, โคตโม ปาปิโต ภวิสฺสตี’’ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘จณฺฑา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ผรุสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ลหุสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; ภสฺสา, โภ โคตม, สกฺยชาติ; อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ [Pg.86] มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺติ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ปฐมํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ.

264. 그러자 암바타 학동은 세존께서 ‘제대로 배우지 못한 자’라고 말씀하시자 화가 나고 불쾌해져서, 세존을 헐뜯고 비방하며 공격하고자 ‘사문 고타마에게 모욕을 주리라’고 생각하며 세존께 이렇게 말하였다. “고타마시여, 삭가족들은 포악합니다. 고타마시여, 삭가족들은 거칩니다. 고타마시여, 삭가족들은 경솔합니다. 고타마시여, 삭가족들은 수다스럽습니다. 그들은 비천한 신분이면서도 브라만들을 공경하지 않고, 존중하지 않으며, 귀히 여기지 않고, 공양하지 않으며, 예우하지도 않습니다. 고타마시여, 이처럼 삭가족들이 비천한 자들이면서 브라만들을 공경하지 않고, 존중하지 않으며, 귀히 여기지 않고, 공양하지 않으며, 예우하지 않는 것은 온당치 못하며 적절하지도 않습니다.” 이와 같이 암바타 학동은 처음으로 삭가족들을 ‘비천한 자들’이라고 비하하였다.

ทุติยอิพฺภวาโท

두 번째로 비천하다고 비난함

๒๖๕. ‘‘กึ ปน เต, อมฺพฏฺฐ, สกฺยา อปรทฺธุ’’นฺติ? ‘‘เอกมิทาหํ, โภ โคตม, สมยํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส เกนจิเทว กรณีเยน กปิลวตฺถุํ อคมาสึ. เยน สกฺยานํ สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมึ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา สกฺยา เจว สกฺยกุมารา จ สนฺธาคาเร อุจฺเจสุ อาสเนสุ นิสินฺนา โหนฺติ อญฺญมญฺญํ องฺคุลิปโตทเกหิ สญฺชคฺฆนฺตา สํกีฬนฺตา, อญฺญทตฺถุ มมญฺเญว มญฺเญ อนุชคฺฆนฺตา, น มํ โกจิ อาสเนนปิ นิมนฺเตสิ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ทุติยํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ.

265. “암바타여, 삭가족들이 그대에게 무슨 잘못을 저질렀는가?” “고타마시여, 언젠가 저는 스승이신 포카라사티 브라만의 심부름으로 카필라와투에 간 적이 있었습니다. 저는 삭가족들의 의회소(산다가라)로 갔습니다. 그때 마침 수많은 삭가족과 삭가 왕자들이 의회소의 높은 자리에 앉아 서로 손가락으로 옆구리를 찌르며 크게 웃고 장난을 치고 있었는데, 분명 저를 비웃는 것 같았습니다. 그들 중 누구 하나 저에게 자리조차 권하지 않았습니다. 고타마시여, 이처럼 삭가족들이 비천한 자들이면서 브라만들을 공경하지 않고, 존중하지 않으며, 귀히 여기지 않고, 공양하지 않으며, 예우하지 않는 것은 온당치 못하며 적절하지도 않습니다.” 이와 같이 암바타 학동은 두 번째로 삭가족들을 ‘비천한 자들’이라고 비하하였다.

ตติยอิพฺภวาโท

세 번째로 비천하다고 비난함

๒๖๖. ‘‘ลฏุกิกาปิ โข, อมฺพฏฺฐ, สกุณิกา สเก กุลาวเก กามลาปินี โหติ. สกํ โข ปเนตํ, อมฺพฏฺฐ, สกฺยานํ ยทิทํ กปิลวตฺถุํ, นารหตายสฺมา อมฺพฏฺโฐ อิมาย อปฺปมตฺตาย อภิสชฺชิตุ’’นฺติ. ‘‘จตฺตาโรเม, โภ โคตม, วณฺณา – ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, จตุนฺนํ วณฺณานํ ตโย วณฺณา – ขตฺติยา จ เวสฺสา จ สุทฺทา จ – อญฺญทตฺถุ พฺราหฺมณสฺเสว ปริจารกา สมฺปชฺชนฺติ. ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยทิเม สกฺยา อิพฺภา สนฺตา อิพฺภา สมานา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ ครุํ กโรนฺติ, น พฺราหฺมเณ มาเนนฺติ, น พฺราหฺมเณ ปูเชนฺติ, น พฺราหฺมเณ อปจายนฺตี’’ติ. อิติห อมฺพฏฺโฐ มาณโว อิทํ ตติยํ สกฺเยสุ อิพฺภวาทํ นิปาเตสิ.

266. “암바타여, 메추라기 같은 작은 새라도 자신의 둥지 안에서는 제 마음대로 울 수 있는 법이다. 암바타여, 카필라와투는 삭가족들의 터전이 아니더냐. 그러니 암바타여, 그대는 이 사소한 일로 그렇게 화를 내서는 안 된다.” “고타마시여, 크샤트리아, 브라만, 바이샤, 수드라라는 네 계급이 있습니다. 고타마시여, 이 네 계급 중에서 크샤트리아와 바이샤와 수드라 세 계급은 오직 브라만을 받드는 수종들일 뿐입니다. 고타마시여, 이처럼 삭가족들이 비천한 자들이면서 브라만들을 공경하지 않고, 존중하지 않으며, 귀히 여기지 않고, 공양하지 않으며, 예우하지 않는 것은 온당치 못하며 적절하지도 않습니다.” 이와 같이 암바타 학동은 세 번째로 삭가족들을 ‘비천한 자들’이라고 비하하였다.

ทาสิปุตฺตวาโท

노비의 아들이라는 논설

๒๖๗. อถ [Pg.87] โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติพาฬฺหํ โข อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สกฺเยสุ อิพฺภวาเทน นิมฺมาเทติ, ยํนูนาหํ โคตฺตํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ โคตฺโตสิ, อมฺพฏฺฐา’’ติ? ‘‘กณฺหายโนหมสฺมิ, โภ โคตมา’’ติ. โปราณํ โข ปน เต อมฺพฏฺฐ มาตาเปตฺติกํ นามโคตฺตํ อนุสฺสรโต อยฺยปุตฺตา สกฺยา ภวนฺติ; ทาสิปุตฺโต ตฺวมสิ สกฺยานํ. สกฺยา โข ปน, อมฺพฏฺฐ, ราชานํ โอกฺกากํ ปิตามหํ ทหนฺติ.

267. 그때 세존께서는 이런 생각이 드셨다. ‘이 암바타 학동은 삭가족들을 비천하다고 너무 심하게 몰아세우는구나. 내가 그의 가문에 대해 물어보아야겠다.’ 그리하여 세존께서는 암바타 학동에게 이렇게 물으셨다. “암바타여, 그대는 어떤 가문(고타)인가?” “고타마시여, 저는 칸하야나 가문입니다.” “암바타여, 부모 대대로 내려오는 그대의 옛 가문 이름을 더듬어 올라가 보면, 삭가족들은 그대의 상전이었고 그대는 삭가족 노비의 아들이다. 암바타여, 사실 삭가족들은 옥카카 왕을 그들의 시조로 모시고 있다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก ยา สา มเหสี ปิยา มนาปา, ตสฺสา ปุตฺตสฺส รชฺชํ ปริณาเมตุกาโม เชฏฺฐกุมาเร รฏฺฐสฺมา ปพฺพาเชสิ – โอกฺกามุขํ กรกณฺฑํ หตฺถินิกํ สินิสูรํ. เต รฏฺฐสฺมา ปพฺพาชิตา หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร มหาสากสณฺโฑ, ตตฺถ วาสํ กปฺเปสุํ. เต ชาติสมฺเภทภยา สกาหิ ภคินีหิ สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปสุํ.

“암바타여, 옛날에 옥카카 왕이 자신이 사랑하고 아끼는 왕비의 아들에게 왕위를 물려주려고, 맏아들들인 옥카무카, 카라칸두, 하티니카, 시니수라를 나라 밖으로 추방한 적이 있었다. 나라에서 쫓겨난 그 왕자들은 히말라야 산기슭의 호숫가에 있는 커다란 티크나무 숲(사카산다)에 자리를 잡고 살았다. 그들은 종족의 순수성이 섞이는 것을 두려워하여 자신들의 누이들과 혼인하여 살았다.”

‘‘อถ โข, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก อมจฺเจ ปาริสชฺเช อามนฺเตสิ – ‘กหํ นุ โข, โภ, เอตรหิ กุมารา สมฺมนฺตี’ติ? ‘อตฺถิ, เทว, หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร มหาสากสณฺโฑ, ตตฺเถตรหิ กุมารา สมฺมนฺติ. เต ชาติสมฺเภทภยา สกาหิ ภคินีหิ สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปนฺตี’ติ. อถ โข, อมฺพฏฺฐ, ราชา โอกฺกาโก อุทานํ อุทาเนสิ – ‘สกฺยา วต, โภ, กุมารา, ปรมสกฺยา วต, โภ, กุมารา’ติ. ตทคฺเค โข ปน อมฺพฏฺฐ สกฺยา ปญฺญายนฺติ; โส จ เนสํ ปุพฺพปุริโส.

“암바타여, 그 후 옥카카 왕이 대신들과 조정 관리들에게 물었다. ‘여보게들, 지금 왕자들은 어디에서 지내고 있는가?’ ‘대왕이시여, 히말라야 산기슭 호숫가 티크나무 숲이 있는데, 왕자들은 지금 그곳에서 지내고 있습니다. 그들은 종족의 혈통이 섞일까 봐 자신들의 누이들과 혼인하여 살고 있습니다.’ 그러자 암바타여, 옥카카 왕은 기뻐하며 이렇게 외쳤다. ‘왕자들은 참으로 유능(사캬)하구나! 왕자들은 참으로 매우 유능(사캬)하구나!’ 암바타여, 그때부터 그들은 삭가족이라 불리게 되었으며, 옥카카 왕이 바로 그들의 시조이다.”

‘‘รญฺโญ โข ปน, อมฺพฏฺฐ, โอกฺกากสฺส ทิสา นาม ทาสี อโหสิ. สา กณฺหํ นาม ชเนสิ. ชาโต กณฺโห ปพฺยาหาสิ – ‘โธวถ มํ, อมฺม, นหาเปถ มํ อมฺม, อิมสฺมา มํ อสุจิสฺมา ปริโมเจถ, อตฺถาย โว ภวิสฺสามี’ติ. ยถา โข ปน อมฺพฏฺฐ เอตรหิ มนุสฺสา ปิสาเจ ทิสฺวา ‘ปิสาจา’ติ สญฺชานนฺติ; เอวเมว โข, อมฺพฏฺฐ, เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ปิสาเจ ‘กณฺหา’ติ สญฺชานนฺติ. เต เอวมาหํสุ – ‘อยํ ชาโต ปพฺยาหาสิ, กณฺโห ชาโต, ปิสาโจ ชาโต’ติ. ตทคฺเค โข ปน, อมฺพฏฺฐ กณฺหายนา ปญฺญายนฺติ, โส จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส. อิติ โข เต[Pg.88], อมฺพฏฺฐ, โปราณํ มาตาเปตฺติกํ นามโคตฺตํ อนุสฺสรโต อยฺยปุตฺตา สกฺยา ภวนฺติ, ทาสิปุตฺโต ตฺวมสิ สกฺยาน’’นฺติ.

암밧타여, 사실 웃카카 왕에게는 디사(Disā)라는 이름의 여종이 있었느니라. 그녀는 칸하(Kaṇha)라는 이름의 아들을 낳았느니라. 태어난 칸하는 ‘어머니, 저를 씻겨 주십시오. 어머니, 저를 목욕시켜 주십시오. 어머니, 저를 이 오물에서 벗어나게 해주십시오. 제가 어머니께 도움이 될 것입니다’라고 말했느니라. 암밧타여, 오늘날 사람들이 야차(pisāca)를 보고 ‘야차다’라고 알아보는 것과 같이, 암밧타여, 그 당시 사람들은 야차를 ‘칸하’라고 불렀느니라. 사람들은 ‘이 아이는 태어나자마자 말을 하니, 칸하가 태어났다, 야차가 태어났다’라고 말했느니라. 암밧타여, 그때부터 칸하야나(Kaṇhāyana) 가문이 알려지게 되었으며, 그가 바로 칸하야나 가문의 시조이니라. 암밧타여, 이처럼 그대의 부모로부터 이어져 온 옛 이름과 가문을 거슬러 올라가 보면, 석가족은 그대의 상전이고 그대는 석가족 여종의 아들이니라.

๒๖๘. เอวํ วุตฺเต, เต มาณวกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา ภวํ โคตโม อมฺพฏฺฐํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทสิ. สุชาโต จ, โภ โคตม อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ.

268. 이와 같이 말씀하시자, 그 젊은 브라만들은 세존께 말씀드렸습니다. ‘고타마 존자께서는 암밧타 청년을 여종의 아들이라는 말로 너무 심하게 멸시하지 마십시오. 고타마 존자여, 암밧타 청년은 가문도 좋고, 귀족의 자제이며, 박학다식하고, 말씨도 유려하며, 지혜롭습니다. 암밧타 청년은 이 문제에 대해 고타마 존자와 충분히 대화할 능력이 있습니다.’

๒๖๙. อถ โข ภควา เต มาณวเก เอตทโวจ – ‘‘สเจ โข ตุมฺหากํ มาณวกานํ เอวํ โหติ – ‘ทุชฺชาโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อกุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อปฺปสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, อกลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ทุปฺปญฺโญ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, น จ ปโหติ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐตุ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ตุมฺเห มยา สทฺธึ มนฺตวฺโห อสฺมึ วจเน. สเจ ปน ตุมฺหากํ มาณวกานํ เอวํ โหติ – ‘สุชาโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐถ ตุมฺเห; อมฺพฏฺโฐ มาณโว มยา สทฺธึ ปฏิมนฺเตตู’’ติ.

269. 그때 세존께서 그 젊은 브라만들에게 말씀하셨습니다. ‘젊은이들이여, 만약 그대들이 “암밧타 청년은 가문도 천하고, 귀족의 자제도 아니며, 배운 것도 없고, 말씨도 서투르며, 어리석어서 사문 고타마와 이 문제에 대해 대화할 능력이 없다”고 생각한다면, 암밧타 청년은 물러나 있고 그대들이 나와 대화하라. 그러나 만약 그대들이 “암밧타 청년은 가문도 좋고, 귀족의 자제이며, 박학다식하고, 말씨도 유려하며, 지혜로워서 사문 고타마와 이 문제에 대해 대화할 능력이 있다”고 생각한다면, 그대들은 물러나 있으라. 암밧타 청년이 나와 대화하도록 하리라.’

‘‘สุชาโต จ, โภ โคตม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กุลปุตฺโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, พหุสฺสุโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปณฺฑิโต จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ปโหติ จ อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุํ, ตุณฺหี มยํ ภวิสฺสาม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตู’’ติ.

‘고타마 존자여, 암밧타 청년은 가문도 좋고, 귀족의 자제이며, 박학다식하고, 말씨도 유려하며, 지혜롭습니다. 암밧타 청년은 이 문제에 대해 고타마 존자와 대화할 능력이 있습니다. 저희는 침묵을 지킬 것이니, 암밧타 청년이 고타마 존자와 대화하게 하십시오.’

๒๗๐. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ โข ปน เต, อมฺพฏฺฐ, สหธมฺมิโก ปญฺโห อาคจฺฉติ, อกามา พฺยากาตพฺโพ. สเจ ตฺวํ น พฺยากริสฺสสิ, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสสิ, ตุณฺหี วา ภวิสฺสสิ, ปกฺกมิสฺสสิ [Pg.89] วา เอตฺเถว เต สตฺตธา มุทฺธา ผลิสฺสติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ?

270. 그때 세존께서 암밧타 청년에게 말씀하셨습니다. ‘암밧타여, 이제 그대에게 이치에 맞는 질문을 던지니, 원치 않더라도 대답해야 하느니라. 만일 그대가 대답하지 않거나, 딴청을 피우며 회피하거나, 침묵하거나, 혹은 자리를 떠난다면 바로 여기서 그대의 머리는 일곱 조각으로 깨질 것이니라. 암밧타여, 어떻게 생각하느냐? 그대는 연로하고 경험 많은 스승들과 스승의 스승들인 브라만들로부터 칸하야나 가문이 어디서부터 유래했으며, 그 시조가 누구라고 들었느냐?’

เอวํ วุตฺเต, อมฺพฏฺโฐ มาณโว ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ? ทุติยมฺปิ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ตุณฺหี อโหสิ. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากโรหิ ทานิ อมฺพฏฺฐ, น ทานิ, เต ตุณฺหีภาวสฺส กาโล. โย โข, อมฺพฏฺฐ, ตถาคเตน ยาวตติยกํ สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากโรติ, เอตฺเถวสฺส สตฺตธา มุทฺธา ผลิสฺสตี’’ติ.

이와 같이 말씀하셨으나 암밧타 청년은 침묵을 지켰습니다. 세존께서 두 번째로 암밧타 청년에게 물으셨습니다. ‘암밧타여, 어떻게 생각하느냐? 그대는 연로하고 경험 많은 스승들과 스승의 스승들인 브라만들로부터 칸하야나 가문이 어디서부터 유래했으며, 그 시조가 누구라고 들었느냐?’ 두 번째 물음에도 암밧타 청년은 침묵을 지켰습니다. 그러자 세존께서 암밧타 청년에게 말씀하셨습니다. ‘암밧타여, 이제 대답하라. 지금은 그대가 침묵할 때가 아니니라. 암밧타여, 여래가 이치에 맞는 질문을 세 번이나 물었음에도 대답하지 않는 자는 바로 여기서 머리가 일곱 조각으로 깨지리라.’

๒๗๑. เตน โข ปน สมเยน วชิรปาณี ยกฺโข มหนฺตํ อโยกูฏํ อาทาย อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส อุปริ เวหาสํ ฐิโต โหติ – ‘‘สจายํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควตา ยาวตติยกํ สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากริสฺสติ, เอตฺเถวสฺส สตฺตธา มุทฺธํ ผาเลสฺสามี’’ติ. ตํ โข ปน วชิรปาณึ ยกฺขํ ภควา เจว ปสฺสติ อมฺพฏฺโฐ จ มาณโว.

271. 그때 금강수(Vajirapāṇī) 야차가 이글거리고 불타오르는 거대한 쇠망치를 들고 암밧타 청년의 머리 위 허공에 서서 말했습니다. ‘만일 이 암밧타 청년이 세존께서 세 번이나 이치에 맞는 질문을 하셨음에도 대답하지 않는다면, 바로 여기서 그의 머리를 일곱 조각으로 부수어 버리겠다’라고 위협하며 서 있었습니다. 그 금강수 야차를 세존께서도 보셨고 암밧타 청년도 보았습니다.

๒๗๒. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต ภควนฺตํเยว ตาณํ คเวสี ภควนฺตํเยว เลณํ คเวสี ภควนฺตํเยว สรณํ คเวสี – อุปนิสีทิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิเมตํ ภวํ โคตโม อาห? ปุนภวํ โคตโม พฺรวิตู’’ติ.

272. 그러자 암밧타 청년은 두려움에 떨며 소름이 돋아, 세존만을 보호처로 삼고 세존만을 피난처로 삼고 세존만을 귀의처로 삼고자 바짝 다가앉으며 세존께 말씀드렸습니다. ‘고타마 존자께서는 방금 무엇이라 말씀하셨습니까? 고타마 존자께서 다시 한번 말씀해 주십시오.’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ กุโตปภุติกา กณฺหายนา, โก จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ? ‘‘เอวเมว เม, โภ โคตม, สุตํ ยเถว ภวํ โคตโม อาห. ตโตปภุติกา กณฺหายนา; โส จ กณฺหายนานํ ปุพฺพปุริโส’’ติ.

‘암밧타여, 어떻게 생각하느냐? 그대는 연로하고 경험 많은 스승들과 스승의 스승들인 브라만들로부터 칸하야나 가문이 어디서부터 유래했으며, 그 시조가 누구라고 들었느냐?’ ‘고타마 존자여, 저도 고타마 존자께서 말씀하신 것과 똑같이 들었습니다. 그때부터 칸하야나 가문이 시작되었으며, 그 칸하가 바로 칸하야나 가문의 시조입니다.’

อมฺพฏฺฐวํสกถา

암밧타 가문에 대한 이야기

๒๗๓. เอวํ [Pg.90] วุตฺเต, เต มาณวกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘ทุชฺชาโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว; อกุลปุตฺโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว; ทาสิปุตฺโต กิร, โภ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว สกฺยานํ. อยฺยปุตฺตา กิร, โภ, อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส สกฺยา ภวนฺติ. ธมฺมวาทึเยว กิร มยํ สมณํ โคตมํ อปสาเทตพฺพํ อมญฺญิมฺหา’’ติ.

273. 암밧타 청년이 이렇게 말하자, 그 젊은 브라만들은 큰 소리로 떠들며 외쳤습니다. ‘여러분, 암밧타 청년은 가문이 좋지 않다고 합니다! 여러분, 암밧타 청년은 귀족의 자제가 아니라고 합니다! 여러분, 암밧타 청년은 석가족의 여종이 낳은 아들이라고 합니다! 여러분, 석가족이야말로 암밧타 청년의 상전이라고 합니다! 우리는 진실만을 말씀하시는 사문 고타마를 비난받아야 할 분으로 잘못 생각했습니다!’

๒๗๔. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติพาฬฺหํ โข อิเม มาณวกา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทนฺติ, ยํนูนาหํ ปริโมเจยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เต มาณวเก เอตทโวจ – ‘‘มา โข ตุมฺเห, มาณวกา, อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทถ. อุฬาโร โส กณฺโห อิสิ อโหสิ. โส ทกฺขิณชนปทํ คนฺตฺวา พฺรหฺมมนฺเต อธียิตฺวา ราชานํ โอกฺกากํ อุปสงฺกมิตฺวา มทฺทรูปึ ธีตรํ ยาจิ. ตสฺส ราชา โอกฺกาโก – ‘โก เนวํ เร อยํ มยฺหํ ทาสิปุตฺโต สมาโน มทฺทรูปึ ธีตรํ ยาจตี’’’ ติ, กุปิโต อนตฺตมโน ขุรปฺปํ สนฺนยฺหิ. โส ตํ ขุรปฺปํ เนว อสกฺขิ มุญฺจิตุํ, โน ปฏิสํหริตุํ.

274. 그때 세존께 이런 생각이 드셨다. “이 청년들이 암밧타 청년을 ‘노비의 아들’이라는 말로 너무나 심하게 능멸하고 있구나. 내가 그를 (이 곤경에서) 벗어나게 해주면 좋겠구나.” 그리하여 세존께서 그 청년들에게 이렇게 말씀하셨다. “청년들이여, 암밧타 청년을 ‘노비의 아들’이라는 말로 너무 심하게 능멸하지 마시오. 그 카나(Kaṇha)는 위대한 성자였소. 그는 남쪽 지방으로 가서 신성한 명주(manta)를 배우고 옥카카 왕에게 나아가 ‘맛다루피’라는 딸을 (아내로) 달라고 요청했소. 옥카카 왕은 ‘이자가 누구인데 감히 내 노비의 아들로서 맛다루피 딸을 요구하는가?’라며 화를 내고 불쾌해하며 화살을 겨누었소. 그러나 그는 그 화살을 쏠 수도 없었고 다시 거둘 수도 없게 되었소.”

‘‘อถ โข, มาณวกา, อมจฺจา ปาริสชฺชา กณฺหํ อิสึ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ; โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ, อปิ จ ราชา ยทิ อโธ ขุรปฺปํ มุญฺจิสฺสติ, ยาวตา รญฺโญ วิชิตํ, เอตฺตาวตา ปถวี อุนฺทฺริยิสฺสตี’ติ. ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺสา’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺส, อปิ จ ราชา ยทิ อุทฺธํ ขุรปฺปํ มุญฺจิสฺสติ, ยาวตา รญฺโญ วิชิตํ, เอตฺตาวตา สตฺต วสฺสานิ เทโว น วสฺสิสฺสตี’ติ. ‘โสตฺถิ, ภทฺทนฺเต, โหตุ รญฺโญ โสตฺถิ ชนปทสฺส เทโว จ วสฺสตู’ติ. ‘โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญ โสตฺถิ ชนปทสฺส เทโว จ วสฺสิสฺสติ, อปิ จ ราชา เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐาเปตุ, โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข, มาณวกา, อมจฺจา โอกฺกากสฺส อาโรเจสุํ – ‘โอกฺกาโก เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐาเปตุ. โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข ราชา โอกฺกาโก เชฏฺฐกุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐเปสิ, โสตฺถิ กุมาโร ปลฺโลโม [Pg.91] สมภวิ. อถ โข ตสฺส ราชา โอกฺกาโก ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต พฺรหฺมทณฺเฑน ตชฺชิโต มทฺทรูปึ ธีตรํ อทาสิ. มา โข ตุมฺเห, มาณวกา, อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อติพาฬฺหํ ทาสิปุตฺตวาเทน นิมฺมาเทถ, อุฬาโร โส กณฺโห อิสิ อโหสี’’ติ.

“청년들이여, 그때 대신들과 측근들이 카나 성자에게 다가가 이렇게 말했소. ‘성자시여, 왕께서 무사하게 해주십시오. 성자시여, 왕께서 무사하게 해주십시오.’ (카나 성자가 대답했소.) ‘왕께서는 무사하실 것이오. 그러나 만약 왕께서 화살을 아래로 쏘신다면, 왕의 통치권이 미치는 곳까지 대지가 부서져 버릴 것이오.’ (대신들이 말했소.) ‘성자시여, 왕께서 무사하시고 나라(janapada)도 무사하게 해주십시오.’ (성자가 말했소.) ‘왕께서도 무사하시고 나라도 무사할 것이오. 그러나 만약 왕께서 화살을 위로 쏘신다면, 왕의 통치권이 미치는 곳까지 7년 동안 비가 내리지 않을 것이오.’ (대신들이 말했소.) ‘성자시여, 왕께서도 무사하시고 나라도 무사하며 비도 내리게 해주십시오.’ (성자가 말했소.) ‘왕께서도 무사하시고 나라도 무사하며 비도 내릴 것이오. 다만 왕께서는 맏왕자의 배꼽에 화살을 겨누어 고정시키시오. 그러면 왕자는 털끝 하나 상하지 않고 무사할 것이오.’ 청년들이여, 그때 대신들이 옥카카 왕에게 ‘옥카카 왕께서는 맏왕자의 배꼽에 화살을 겨누어 고정시키십시오. 그러면 왕자는 털끝 하나 상하지 않고 무사할 것입니다’라고 고했소. 그러자 옥카카 왕은 맏왕자의 배꼽에 화살을 고정시켰고, 왕자는 털끝 하나 상하지 않고 무사하게 되었소. 그때 옥카카 왕은 두려워하고 전율하며 소름이 돋아, 신성한 벌(brahmadaṇḍa)에 위협을 느껴 ‘맛다루피’ 딸을 그에게 주었소. 청년들이여, 암밧타 청년을 ‘노비의 아들’이라는 말로 너무 심하게 능멸하지 마시오. 그 카나 성자는 위대한 분이었소.”

ขตฺติยเสฏฺฐภาโว

크샤트리아의 수승함

๒๗๕. อถ โข ภควา อมฺพฏฺฐํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ขตฺติยกุมาโร พฺราหฺมณกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ. โย โส ขตฺติยกุมาเรน พฺราหฺมณกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, อปิ นุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺเจยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘มาติโต หิ, โภ โคตม, อนุปปนฺโน’’ติ.

275. 그때 세존께서 암밧타 청년에게 말씀하셨다. “암밧타여, 이를 어떻게 생각하시오? 여기 크샤트리아 청년이 바라문 처녀와 혼인하여 아들을 낳았다고 합시다. 크샤트리아 청년과 바라문 처녀 사이에서 태어난 그 아들은 바라문들 사이에서 자리나 물을 얻을 수 있겠소?” “고타마 존자시여, 얻을 수 있습니다.” “바라문들이 그에게 제사 음식이나 축제 음식, 희생 제사 음식, 혹은 손님 접대 음식을 대접하겠소?” “고타마 존자시여, 대접할 것입니다.” “바라문들이 그에게 성전(mantra)을 가르쳐 주겠소?” “고타마 존자시여, 가르쳐 줄 것입니다.” “그가 바라문 여인들과 혼인하는 데 제약이 있겠소, 없겠소?” “고타마 존자시여, 제약이 없을 것입니다.” “그러면 크샤트리아들이 그를 크샤트리아의 관정식으로 관정(즉위)시키겠소?” “고타마 존자시여, 그렇지 않을 것입니다.” “그것은 무슨 이유 때문이오?” “고타마 존자시여, 그는 어머니 쪽으로 (크샤트리아 가문에) 합당하지 않기 때문입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ พฺราหฺมณกุมาโร ขตฺติยกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ. โย โส พฺราหฺมณกุมาเรน ขตฺติยกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺเจยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘ปิติโต หิ, โภ โคตม, อนุปปนฺโน’’ติ.

“암밧타여, 이를 어떻게 생각하시오? 여기 바라문 청년이 크샤트리아 처녀와 혼인하여 아들을 낳았다고 합시다. 바라문 청년과 크샤트리아 처녀 사이에서 태어난 그 아들은 바라문들 사이에서 자리나 물을 얻을 수 있겠소?” “고타마 존자시여, 얻을 수 있습니다.” “바라문들이 그에게 제사 음식이나 축제 음식, 희생 제사 음식, 혹은 손님 접대 음식을 대접하겠소?” “고타마 존자시여, 대접할 것입니다.” “바라문들이 그에게 성전을 가르쳐 주겠소?” “고타마 존자시여, 가르쳐 줄 것입니다.” “그가 바라문 여인들과 혼인하는 데 제약이 있겠소, 없겠소?” “고타마 존자시여, 제약이 없을 것입니다.” “그러면 크샤트리아들이 그를 크샤트리아의 관정식으로 관정시키겠소?” “고타마 존자시여, 그렇지 않을 것입니다.” “그것은 무슨 이유 때문이오?” “고타마 존자시여, 그는 아버지 쪽으로 합당하지 않기 때문입니다.”

๒๗๖. ‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, อิตฺถิยา วา อิตฺถึ กริตฺวา ปุริเสน วา ปุริสํ กริตฺวา ขตฺติยาว เสฏฺฐา, หีนา พฺราหฺมณา. ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณ ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน [Pg.92] วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชยฺยุํ. อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’.

276. “암밧타여, 이와 같이 여자를 여자와 비교하든 남자를 남자와 비교하든 크샤트리아가 수승하고 바라문은 열등하오. 암밧타여, 이를 어떻게 생각하시오? 여기 바라문들이 어떤 바라문을 어떤 죄목으로 인하여 머리를 삭발시키고 재 바구니로 때려(머리에 재를 뿌려) 나라나 성에서 추방했다고 합시다. 그가 바라문들 사이에서 자리나 물을 얻을 수 있겠소?” “고타마 존자시여, 그럴 수 없습니다.” “바라문들이 그에게 제사 음식이나 축제 음식, 희생 제사 음식, 손님 접대 음식을 대접하겠소?” “고타마 존자시여, 대접하지 않을 것입니다.” “바라문들이 그에게 성전을 가르쳐 주겠소?” “고타마 존자시여, 가르쳐 주지 않을 것입니다.” “그가 바라문 여인들과 혼인하는 것이 금지되겠소, 아니겠소?” “고타마 존자시여, 금지될 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ขตฺติยา ขตฺติยํ กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณ ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชยฺยุํ. อปินุ โส ลเภถ พฺราหฺมเณสุ อาสนํ วา อุทกํ วา’’ติ? ‘‘ลเภถ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โภเชยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุ นํ พฺราหฺมณา มนฺเต วาเจยฺยุํ วา โน วา’’ติ? ‘‘วาเจยฺยุํ, โภ โคตม’’. ‘‘อปินุสฺส อิตฺถีสุ อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วา’’ติ? ‘‘อนาวฏํ หิสฺส, โภ โคตม’’.

“암밧타여, 그대는 어떻게 생각합니까? 여기 크샤트리아들이 어떤 크샤트리아를 무언가 잘못을 저질렀다는 이유로 머리를 삭발시키고 재 주머니를 머리에 뿌려 나라나 도시에서 추방했다고 합시다. 그가 브라만들 사이에서 자리나 물을 얻을 수 있겠습니까?” “고타마 존자시여, 얻을 수 있습니다.” “브라만들이 그에게 제사 음식이나 축연 음식, 희생 제사 음식이나 손님 접대 음식을 대접하겠습니까?” “고타마 존자시여, 대접할 것입니다.” “브라만들이 그에게 성전을 가르쳐 주겠습니까, 아니면 가르쳐 주지 않겠습니까?” “고타마 존자시여, 가르쳐 줄 것입니다.” “그에게 여인들과의 혼인이 금지되겠습니까, 아니면 금지되지 않겠습니까?” “고타마 존자시여, 그에게는 진실로 금지되지 않을 것입니다.”

๒๗๗. ‘‘เอตฺตาวตา โข, อมฺพฏฺฐ, ขตฺติโย ปรมนิหีนตํ ปตฺโต โหติ, ยเทว นํ ขตฺติยา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ภสฺสปุเฏน วธิตฺวา รฏฺฐา วา นครา วา ปพฺพาเชนฺติ. อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, ยทา ขตฺติโย ปรมนิหีนตํ ปตฺโต โหติ, ตทาปิ ขตฺติยาว เสฏฺฐา, หีนา พฺราหฺมณา. พฺรหฺมุนา เปสา, อมฺพฏฺฐ, สนงฺกุมาเรน คาถา ภาสิตา –

277. “암바타여, 크샤트리아들이 그 크샤트리아를 어떤 허물 때문에 머리를 삭발하고 재 주머니로 때려 나라나 도시에서 추방한다면, 이로써 그는 가장 비천한 상태에 이르게 된다. 암바타여, 이와 같이 크샤트리아가 가장 비천한 상태에 이르렀을 때라도 크샤트리아가 수승하고 바라문은 열등하다. 암바타여, 사낭쿠마라 범천이 이 게송을 읊었다.”

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

“‘가문을 중시하는 사람들 중에서는 크샤트리아가 수승하고, 명(明)과 행(行)을 구족한 자는 신과 인간들 가운데서 가장 수승하다.’”

‘‘สา โข ปเนสา, อมฺพฏฺฐ, พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน คาถา สุคีตา โน ทุคฺคีตา, สุภาสิตา โน ทุพฺภาสิตา, อตฺถสํหิตา โน อนตฺถสํหิตา, อนุมตา มยา. อหมฺปิ หิ, อมฺพฏฺฐ, เอวํ วทามิ –

“암바타여, 사낭쿠마라 범천이 읊은 이 게송은 잘 노래된 것이지 잘못 노래된 것이 아니며, 잘 설해진 것이지 잘못 설해진 것이 아니며, 이익을 수반하는 것이지 이익이 없는 것이 아니다. 나 또한 그것을 인정한다. 암바타여, 나 역시 이와 같이 말한다.”

‘ขตฺติโย [Pg.93] เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

“‘가문을 중시하는 사람들 중에서는 크샤트리아가 수승하고, 명(明)과 행(行)을 구족한 자는 신과 인간들 가운데서 가장 수승하다’라고 말이다.”

ภาณวาโร ปฐโม.

첫 번째 송경(誦經)이 끝났다.

วิชฺชาจรณกถา

명(明)과 행(行)에 대한 법문

๒๗๘. ‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, จรณํ, กตมา จ ปน สา วิชฺชา’’ติ? ‘‘น โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย ชาติวาโท วา วุจฺจติ, โคตฺตวาโท วา วุจฺจติ, มานวาโท วา วุจฺจติ – ‘อรหสิ วา มํ ตฺวํ, น วา มํ ตฺวํ อรหสี’ติ. ยตฺถ โข, อมฺพฏฺฐ, อาวาโห วา โหติ, วิวาโห วา โหติ, อาวาหวิวาโห วา โหติ, เอตฺเถตํ วุจฺจติ ชาติวาโท วา อิติปิ โคตฺตวาโท วา อิติปิ มานวาโท วา อิติปิ – ‘อรหสิ วา มํ ตฺวํ, น วา มํ ตฺวํ อรหสี’ติ. เย หิ เกจิ อมฺพฏฺฐ ชาติวาทวินิพทฺธา วา โคตฺตวาทวินิพทฺธา วา มานวาทวินิพทฺธา วา อาวาหวิวาหวินิพทฺธา วา, อารกา เต อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย. ปหาย โข, อมฺพฏฺฐ, ชาติวาทวินิพทฺธญฺจ โคตฺตวาทวินิพทฺธญฺจ มานวาทวินิพทฺธญฺจ อาวาหวิวาหวินิพทฺธญฺจ อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สจฺฉิกิริยา โหตี’’ติ.

278. “고타마 존자시여, 그 행(行)이란 무엇이며 그 명(明)이란 무엇입니까?” “암바타여, 위없는 명행구족(明行具足)에 있어서는 ‘그대는 나와 동등하다’거나 ‘그대는 나와 동등하지 않다’는 등의 태생(Jāti)에 관한 주장이나 가문(Gotta)에 관한 주장이나 가문에 대한 자부심(Māna)에 관한 주장을 하지 않는다. 암바타여, 딸을 보내거나 딸을 맞이하는 혼사가 이루어지는 세속에서나 ‘그대는 나와 동등하다’거나 ‘그대는 나와 동등하지 않다’는 태생이나 가문이나 자부심에 관한 주장이 행해진다. 암바타여, 태생에 관한 주장에 얽매여 있거나, 가문에 관한 주장에 얽매여 있거나, 자부심에 관한 주장에 얽매여 있거나, 혼사에 얽매여 있는 자들은 위없는 명행구족에서 멀리 떨어져 있다. 암바타여, 태생, 가문, 자부심, 혼사에 관한 얽매임을 버려야만 비로소 위없는 명행구족을 증득할 수 있다.”

๒๗๙. ‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, จรณํ, กตมา จ สา วิชฺชา’’ติ? ‘‘อิธ, อมฺพฏฺฐ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต [Pg.94] สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ…เป… (ยถา ๑๙๑ อาทโย อนุจฺเฉทา, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ).…

279. “고타마 존자시여, 그 행(行)이란 무엇이며 그 명(明)이란 무엇입니까?” “암바타여, 여기 이 세상에 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행구족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시며, 천인사이시며, 불·세존이신 여래가 출현한다. 그는 신들을 포함하고 마라들을 포함하고 범천들을 포함한 이 세상과 사문·바라문들을 포함하고 왕들과 사람들을 포함한 이 인류를 스스로의 탁월한 지혜로 알고 증득하여 선포한다. 그는 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 완벽하고 청정한 범행(梵行)을 설한다. 거사나 거사의 아들이나 혹은 어떤 가문에 태어난 자가 그 법을 듣는다. 그는 그 법을 듣고 여래에 대한 믿음을 얻는다. 그는 그러한 믿음을 갖추고 이와 같이 사유한다. (중략) (사문유경 제191절 이하와 같이 상세히 설명된다.)”

‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ.

“그 비구는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각(위탁카)과 지속적인 고찰(위차라)이 있고, 떨쳐버림(이생)에서 생긴 희열(피티)과 행복(수카)이 있는 초선(初禪)을 구족하여 머문다. (중략) 이것 또한 그의 행(行)의 하나이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ.

“암바타여, 다시 더 나아가 비구는 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 가라앉았기 때문에, 안으로 평온하고 마음이 한곳에 집중되어, 일으킨 생각과 지속적인 고찰은 없고, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 이선(二禪)을 구족하여 머문다. (중략) 이것 또한 그의 행(行)의 하나이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ.

“암바타여, 다시 더 나아가 비구는 희열이 빛바랬기 때문에 평온하게 머물고, 마음챙김(사티)과 알아차림(삼파자나)을 지니며, 몸으로 행복을 경험한다. 이에 대해 성자들이 ‘평온하고 마음챙김하며 행복하게 머문다’라고 묘사하는 삼선(三禪)을 구족하여 머문다. (중략) 이것 또한 그의 행(行)의 하나이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ. อิทํ โข ตํ, อมฺพฏฺฐ, จรณํ.

“암바타여, 다시 더 나아가 비구는 행복도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며, 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 사선(四禪)을 구족하여 머문다. (중략) 이것 또한 그의 행(行)의 하나이다. 암바타여, 이것이 바로 그 행(行)이다.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ, อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย. อยํ โข สา, อมฺพฏฺฐ, วิชฺชา.

“그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 유연하며, 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 지(知)와 견(見)을 위해 마음을 향하게 하고 기울인다. (중략) 이것 또한 그의 명(明)의 하나이다. (중략) ‘다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다. 이것 또한 그의 명(明)의 하나이다. 암바타여, 이것이 바로 그 명(明)이다.”

‘‘อยํ วุจฺจติ, อมฺพฏฺฐ, ภิกฺขุ ‘วิชฺชาสมฺปนฺโน’ อิติปิ, ‘จรณสมฺปนฺโน’ อิติปิ, ‘วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน’ อิติปิ. อิมาย จ อมฺพฏฺฐ วิชฺชาสมฺปทาย จรณสมฺปทาย จ อญฺญา วิชฺชาสมฺปทา จ จรณสมฺปทา จ อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถิ.

“암바타여, 이러한 비구를 일컬어 ‘명구족자’라고도 하고, ‘행구족자’라고도 하며, ‘명행구족자’라고도 한다. 암바타여, 이 명구족과 행구족보다 더 높거나 더 수승한 다른 명구족이나 행구족은 없다.”

จตุอปายมุขํ

네 가지 쇠퇴의 길

๒๘๐. ‘‘อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ, อมฺพฏฺฐ, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเญว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ขาริวิธมาทาย [Pg.95] อรญฺญายตนํ อชฺโฌคาหติ – ‘ปวตฺตผลโภชโน ภวิสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ปฐมํ อปายมุขํ ภวติ.

280. “암바타여, 위없는 이 명행구족에는 네 가지 쇠퇴의 길이 있다. 그 네 가지란 무엇인가? 암바타여, 여기 이 세상의 어떤 사문이나 바라문이 이 위없는 명행구족을 성취하지 못한 채, 수행자의 도구들을 메고 ‘떨어진 과일만을 먹으며 살리라’고 마음먹고 숲속 깊이 들어간다. 그는 결국 명행을 구족한 분의 시중꾼에 불과하게 된다. 암바타여, 이것이 위없는 명행구족에 있어서 첫 번째 쇠퇴의 길이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กุทาลปิฏกํ อาทาย อรญฺญวนํ อชฺโฌคาหติ – ‘กนฺทมูลผลโภชโน ภวิสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ทุติยํ อปายมุขํ ภวติ.

“암바타여, 다시 더 나아가 여기 이 세상의 어떤 사문이나 바라문이 이 위없는 명행구족도 성취하지 못하고, 떨어진 과일만을 먹는 삶도 감당하지 못한 채, 괭이와 바구니를 들고 숲으로 들어가 ‘뿌리 채소와 과일만을 먹으며 살리라’고 마음먹는다. 그는 결국 명행을 구족한 분의 시중꾼에 불과하게 된다. 암바타여, 이것이 위없는 명행구족에 있어서 두 번째 쇠퇴의 길이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน คามสามนฺตํ วา นิคมสามนฺตํ วา อคฺยาคารํ กริตฺวา อคฺคึ ปริจรนฺโต อจฺฉติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ ตติยํ อปายมุขํ ภวติ.

또한 암밧타여, 이 세상의 어떤 사문이나 바라문은 이 위없는 명행구족(明行具足)을 성취하지 못하고, 저절로 떨어진 과일을 먹는 생활도 성취하지 못하며, 뿌리와 줄기와 열매를 먹는 생활도 성취하지 못하여, 마을이나 성읍 근처에 화당(火堂)을 짓고 불을 받들며 살아갑니다. 그는 단지 명행구족을 갖춘 분의 시종(侍從)이 될 뿐입니다. 암밧타여, 이것이 위없는 명행구족에서 멀어지는 세 번째 쇠퇴의 원인이 됩니다.

‘‘ปุน จปรํ, อมฺพฏฺฐ, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิมํ เจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน อคฺคิปาริจริยญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน จาตุมหาปเถ จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวา อจฺฉติ – ‘โย อิมาหิ จตูหิ ทิสาหิ อาคมิสฺสติ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา, ตมหํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ปฏิปูเชสฺสามี’ติ. โส อญฺญทตฺถุ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนสฺเสว ปริจารโก สมฺปชฺชติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิทํ จตุตฺถํ อปายมุขํ ภวติ. อิมาย โข, อมฺพฏฺฐ, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย อิมานิ จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ.

또한 암밧타여, 이 세상의 어떤 사문이나 바라문은 이 위없는 명행구족을 성취하지 못하고, 저절로 떨어진 과일을 먹는 생활도 성취하지 못하며, 뿌리와 줄기와 열매를 먹는 생활도 성취하지 못하고, 불을 받드는 생활조차 성취하지 못하여, '네 방면에서 오는 사문이나 바라문을 내가 힘닿는 데까지 물을 공양하며 대접하리라'고 생각하며 사거리에 네 개의 문이 있는 집을 짓고 머뭅니다. 그는 단지 명행구족을 갖춘 분의 시종이 될 뿐입니다. 암밧타여, 이것이 위없는 명행구족에서 멀어지는 네 번째 쇠퇴의 원인이 됩니다. 암밧타여, 위없는 명행구족에는 이와 같은 네 가지 쇠퇴의 원인이 있습니다.

๒๘๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมาย อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สนฺทิสฺสสิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘โกจาหํ, โภ [Pg.96] โคตม, สาจริยโก, กา จ อนุตฺตรา วิชฺชาจรณสมฺปทา? อารกาหํ, โภ โคตม, อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สาจริยโก’’ติ.

281. 암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너와 너의 스승은 이 위없는 명행구족을 갖추고 있느냐? "고따마 존자여, 그렇지 않습니다. 고따마 존자여, 제가 누구이며 제 스승이 누구인데 위없는 명행구족을 논하겠습니까? 고따마 존자여, 저와 제 스승은 위없는 명행구족과는 거리가 멉니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ขาริวิธมาทาย อรญฺญวนมชฺโฌคาหสิ สาจริยโก – ‘ปวตฺตผลโภชโน ภวิสฺสามี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너는 이 위없는 명행구족을 성취하지 못하여, '저절로 떨어진 과일을 먹으며 살리라'고 생각하고 스승과 함께 멜대와 바구니를 메고 숲으로 들어간 적이 있느냐? "고따마 존자여, 없습니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กุทาลปิฏกํ อาทาย อรญฺญวนมชฺโฌคาหสิ สาจริยโก – ‘กนฺทมูลผลโภชโน ภวิสฺสามี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너는 이 위없는 명행구족을 성취하지 못하고, 저절로 떨어진 과일을 먹는 생활도 성취하지 못하여, '뿌리와 줄기와 열매를 먹으며 살리라'고 생각하고 스승과 함께 괭이와 바구니를 들고 숲으로 들어간 적이 있느냐? "고따마 존자여, 없습니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน คามสามนฺตํ วา นิคมสามนฺตํ วา อคฺยาคารํ กริตฺวา อคฺคึ ปริจรนฺโต อจฺฉสิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너는 이 위없는 명행구족을 성취하지 못하고, 저절로 떨어진 과일이나 뿌리와 줄기와 열매를 먹는 생활도 성취하지 못하여, 마을이나 성읍 근처에 화당을 짓고 불을 받들며 스승과 함께 지낸 적이 있느냐? "고따마 존자여, 없습니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อปินุ ตฺวํ อิมญฺเจว อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณสมฺปทํ อนภิสมฺภุณมาโน ปวตฺตผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน กนฺทมูลผลโภชนตญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน อคฺคิปาริจริยญฺจ อนภิสมฺภุณมาโน จาตุมหาปเถ จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวา อจฺฉสิ สาจริยโก – ‘โย อิมาหิ จตูหิ ทิสาหิ อาคมิสฺสติ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา, ตํ มยํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ปฏิปูเชสฺสามา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너는 이 위없는 명행구족을 성취하지 못하고, 떨어진 과일이나 뿌리와 줄기와 열매를 먹는 생활도, 불을 받드는 생활도 성취하지 못하여, '이 사방에서 오는 사문이나 바라문들을 우리가 힘닿는 데까지 물로 대접하리라'고 생각하며 사거리에 네 개의 문이 있는 집을 짓고 스승과 함께 머문 적이 있느냐? "고따마 존자여, 없습니다."

๒๘๒. ‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, อิมาย เจว ตฺวํ อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย ปริหีโน สาจริยโก. เย จิเม อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย จตฺตาริ อปายมุขานิ ภวนฺติ, ตโต จ ตฺวํ ปริหีโน สาจริยโก. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อมฺพฏฺฐ, อาจริเยน พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา วาจา – ‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, กา จ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ สากจฺฉา’ติ อตฺตนา อาปายิโกปิ อปริปูรมาโน. ปสฺส, อมฺพฏฺฐ, ยาว อปรทฺธญฺจ เต อิทํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส.

282. 암밧타여, 이와 같이 너와 네 스승은 위없는 명행구족에서도 탈락했고, 명행구족의 네 가지 쇠퇴의 원인에서조차 탈락했다. 그런데도 암밧타여, 너의 스승인 바라문 폭카라사띠는 '머리를 깎은 미천한 사문들, 천하고 검으며 범천의 발치에서 태어난 자들이 어찌 세 가지 베다를 통달한 바라문들과 담론을 나눌 수 있단 말인가?'라고 말했으니, 스스로는 쇠퇴의 길조차 제대로 걷지 못하면서 말이다. 암밧타여, 너의 스승 폭카라사띠의 이 잘못이 얼마나 큰지 보아라.

ปุพฺพกอิสิภาวานุโยโค

고대 선인들의 수행법

๒๘๓. ‘‘พฺราหฺมโณ [Pg.97] โข ปน, อมฺพฏฺฐ, โปกฺขรสาติ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ทตฺติกํ ภุญฺชติ. ตสฺส ราชา ปเสนทิ โกสโล สมฺมุขีภาวมฺปิ น ททาติ. ยทาปิ เตน มนฺเตติ, ติโรทุสฺสนฺเตน มนฺเตติ. ยสฺส โข ปน, อมฺพฏฺฐ, ธมฺมิกํ ปยาตํ ภิกฺขํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, กถํ ตสฺส ราชา ปเสนทิ โกสโล สมฺมุขีภาวมฺปิ น ทเทยฺย. ปสฺส, อมฺพฏฺฐ, ยาว อปรทฺธญฺจ เต อิทํ อาจริยสฺส พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส.

283. 또한 암밧타여, 바라문 폭카라사띠는 빠세나디 꼬살라 왕이 하사한 봉록을 누리고 있다. 그런데 빠세나디 꼬살라 왕은 그에게 대면하는 것조차 허락하지 않는다. 그와 상의할 때도 휘장을 사이에 두고 상의한다. 암밧타여, 정당하게 바쳐진 공양을 받아먹는 바라문을 대함에 있어, 어찌하여 빠세나디 꼬살라 왕은 그와 대면조차 하지 않는 것이냐? 암밧타여, 너의 스승 폭카라사띠의 이 잘못을 보아라.

๒๘๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ราชา ปเสนทิ โกสโล หตฺถิคีวาย วา นิสินฺโน อสฺสปิฏฺเฐ วา นิสินฺโน รถูปตฺถเร วา ฐิโต อุคฺเคหิ วา ราชญฺเญหิ วา กิญฺจิเทว มนฺตนํ มนฺเตยฺย. โส ตมฺหา ปเทสา อปกฺกมฺม เอกมนฺตํ ติฏฺเฐยฺย. อถ อาคจฺเฉยฺย สุทฺโท วา สุทฺททาโส วา, ตสฺมึ ปเทเส ฐิโต ตเทว มนฺตนํ มนฺเตยฺย – ‘เอวมฺปิ ราชา ปเสนทิ โกสโล อาห, เอวมฺปิ ราชา ปเสนทิ โกสโล อาหา’ติ. อปินุ โส ราชภณิตํ วา ภณติ ราชมนฺตนํ วา มนฺเตติ? เอตฺตาวตา โส อสฺส ราชา วา ราชมตฺโต วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

284. 암밧타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 여기 빠세나디 꼬살라 왕이 코끼리 목이나 말 등 위나 전차 안에서 신하들이나 왕족들과 어떤 상의를 했다고 하자. 왕이 그 자리를 떠난 뒤에 어떤 수드라나 노예가 와서 그 자리에 서서 '빠세나디 꼬살라 왕이 이렇게 말했다, 저렇게 말했다'라며 왕의 말을 그대로 되풀이한다면, 그가 왕의 말을 하고 왕의 계획을 읊는다고 해서 그가 왕이 되거나 왕의 신하가 될 수 있겠느냐? "고따마 존자여, 그럴 수 없습니다."

๒๘๕. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, เย เต อเหสุํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ – ‘ตฺยาหํ มนฺเต อธิยามิ สาจริยโก’ติ, ตาวตา ตฺวํ ภวิสฺสสิ อิสิ วา อิสิตฺถาย วา ปฏิปนฺโนติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

285. 암밧타여, 그와 마찬가지로 만트라를 만들고 전한 바라문들의 고대 선인(仙人)들이 있었다. 오늘날 바라문들이 그들이 노래하고 전하고 모아둔 고대 만트라 구절을 따라 부르고 암송하며 가르침을 이어받은 아타까, 와마까, 와마데와, 웨싸밋따, 야마딱기, 앙기라사, 바라드와자, 와세타, 까싸빠, 바구 같은 이들이다. 네가 '나는 스승과 함께 그 만트라를 공부한다'고 해서, 네가 선인이 되거나 선인이 되기 위해 수행하는 자가 될 수 있다는 것은 있을 수 없는 일이다.

๒๘๖. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – เย เต อเหสุํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ [Pg.98] เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เอวํ สุ เต สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู อามุกฺกมณิกุณฺฑลาภรณา โอทาตวตฺถวสนา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

286. “암밧타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 나이가 많고 연로하며 스승의 스승인 바라문들이 전수해 온 말을 어떻게 들었는가? 옛 바라문들의 선인들, 즉 베다의 찬가들을 짓고 유포한 자들이 있었으니, 오늘날 바라문들은 그들이 노래하고 읊고 모은 옛 찬가 구절들을 따라 노래하고 따라 읊으며, 설해진 것을 다시 설하고 전수된 것을 다시 가르친다. 이를테면 앗타카, 와마카, 와마데와, 웨싸밋타, 야마다기, 앙기라사, 바라드와자, 와셋타, 까싸파, 바구 등이다. 그 선인들도 지금의 그대와 그대의 스승처럼 깨끗이 목욕하고 향을 바르며 머리와 수염을 다듬고 보석 귀걸이 장식품을 걸치고 흰 옷을 입으며 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 갖추어 즐기며 살았다고 들었는가?” “고따마 존자시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘…เป… เอวํ สุ เต สาลีนํ โอทนํ สุจิมํสูปเสจนํ วิจิตกาฬกํ อเนกสูปํ อเนกพฺยญฺชนํ ปริภุญฺชนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“...(중략)... 그 선인들도 지금의 그대와 그대의 스승처럼 고기 국물을 곁들이고 검은 알갱이를 골라낸 온갖 국과 반찬을 갖춘 정갈한 살리(Sāli) 쌀밥을 먹었다고 들었는가?” “고따마 존자시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘…เป… เอวํ สุ เต เวฐกนตปสฺสาหิ นารีหิ ปริจาเรนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“...(중략)... 그 선인들도 지금의 그대와 그대의 스승처럼 화려한 옷을 입고 치장한 여인들과 함께 즐기며 살았다고 들었는가?” “고따마 존자시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘…เป… เอวํ สุ เต กุตฺตวาเลหิ วฬวารเถหิ ทีฆาหิ ปโตทลฏฺฐีหิ วาหเน วิตุเทนฺตา วิปริยายนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“...(중략)... 그 선인들도 지금의 그대와 그대의 스승처럼 꼬리를 잘 다듬은 암말이 끄는 마차를 타고 긴 채찍으로 몰면서 이리저리 다녔다고 들었는가?” “고따마 존자시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘…เป… เอวํ สุ เต อุกฺกิณฺณปริขาสุ โอกฺขิตฺตปลิฆาสุ นครูปการิกาสุ ทีฆาสิวุเธหิ ปุริเสหิ รกฺขาเปนฺติ, เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“...(중략)... 그 선인들도 지금의 그대와 그대의 스승처럼 해자를 파고 빗장을 지른 성문이 있는 견고한 성 안에서 긴 칼을 든 사람들의 호위를 받으며 살았다고 들었는가?” “고따마 존자시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อิติ โข, อมฺพฏฺฐ, เนว ตฺวํ อิสิ น อิสิตฺถาย ปฏิปนฺโน สาจริยโก. ยสฺส โข ปน, อมฺพฏฺฐ, มยิ กงฺขา วา วิมติ วา โส มํ ปญฺเหน, อหํ เวยฺยากรเณน โสธิสฺสามี’’ติ.

“암밧타여, 이와 같이 그대와 그대의 스승은 선인도 아니고 선인이 되기 위해 수행하는 자도 아니다. 암밧타여, 만일 나에 대해 의심이나 의혹이 있는 자는 질문을 하라. 내가 답변으로 그 의문을 풀어주리라.”

ทฺเวลกฺขณาทสฺสนํ

두 가지 특징(대인상)을 보여주심

๒๘๗. อถ โข ภควา วิหารา นิกฺขมฺม จงฺกมํ อพฺภุฏฺฐาสิ. อมฺพฏฺโฐปิ มาณโว วิหารา นิกฺขมฺม จงฺกมํ อพฺภุฏฺฐาสิ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ จงฺกมนฺตํ อนุจงฺกมมาโน ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควโต กาเย [Pg.99] ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จ.

287. 그때 세존께서는 처소에서 나와 산책로에 서 계셨다. 암밧타 학도도 처소에서 나와 산책로에 섰다. 그때 암밧타 학도는 산책로를 걷고 계시는 세존을 뒤따라 걸으며 세존의 몸에서 서른두 가지 대인상을 살폈다. 암밧타 학도는 세존의 몸에서 서른두 가지 대인상 중 대개는 보았으나 두 가지는 보지 못했다. 즉, 음부가 집에 감추어져 있는 것과 혀가 길고 넓은 것에 대해서는 의심하고 의혹을 품어 확신하지 못하고 마음으로 믿지 못했다.

๒๘๘. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส อมฺพฏฺโฐ มาณโว ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. อถ โข อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ, โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว วฬวารถมารุยฺห ปกฺกามิ.

288. 그때 세존께서는 이런 생각을 하셨다. ‘이 암밧타 학도는 나의 서른두 가지 대인상 중 대부분은 보았으나 두 가지는 보지 못하고 있다. 음부가 집에 감추어져 있는 것과 혀가 길고 넓은 것에 대해 의심하고 의혹을 품어 확신하지 못하고 있다.’ 이에 세존께서는 암밧타 학도가 세존의 음부가 집에 감추어져 있음을 볼 수 있도록 신통력을 나투셨다. 이어 세존께서는 혀를 내밀어 양쪽 귀 구멍을 만지고 닦으셨으며, 양쪽 콧구멍을 만지고 닦으셨고, 이마 전체를 혀로 덮으셨다. 그러자 암밧타 학도에게 이런 생각이 들었다. ‘사문 고따마께서는 서른두 가지 대인상을 온전히 갖추셨지, 부족함이 없으시구나.’ 그는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “고따마 존자시여, 이제 저희는 가보겠습니다. 저희는 할 일이 많고 바쁩니다.” “암밧타여, 지금 네가 적절하다고 생각하는 대로 하라.” 그러자 암밧타 학도는 암말이 끄는 마차를 타고 떠나갔다.

๒๘๙. เตน โข ปน สมเยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อุกฺกฏฺฐาย นิกฺขมิตฺวา มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ สเก อาราเม นิสินฺโน โหติ อมฺพฏฺฐํเยว มาณวํ ปฏิมาเนนฺโต. อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

289. 그때 폭카라사띠 바라문은 우까타 시에서 나와 많은 바라문 무리와 함께 자신의 공원에 앉아 암밧타 학도를 기다리고 있었다. 암밧타 학도는 자신의 공원이 있는 곳으로 향했다. 마차가 갈 수 있는 곳까지 마차로 간 뒤, 마차에서 내려 걸어서 폭카라사띠 바라문에게 다가갔다. 다가가서 폭카라사띠 바라문에게 문안 인사를 올리고 한 곁에 앉았다.

๒๙๐. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อมฺพฏฺฐํ มาณวํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ตาต อมฺพฏฺฐ, อทฺทส ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ? ‘‘อทฺทสาม โข มยํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ. ‘‘กจฺจิ, ตาต อมฺพฏฺฐ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถา สนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต โน อญฺญถา; กจฺจิ ปน โส ภวํ โคตโม ตาทิโส โน อญฺญาทิโส’’ติ[Pg.100]? ‘‘ตถา สนฺตํเยว, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สทฺโท อพฺภุคฺคโต โน อญฺญถา, ตาทิโสว โส ภวํ โคตโม โน อญฺญาทิโส. สมนฺนาคโต จ โส ภวํ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ‘‘อหุ ปน เต, ตาต อมฺพฏฺฐ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, โภ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, ตาต อมฺพฏฺฐ, อหุ สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว ยาวตโก อโหสิ ภควตา สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อาโรเจสิ.

290. 한 곁에 앉은 암밧타 학도에게 폭카라사띠 바라문은 이렇게 말했다. “사랑하는 암밧타야, 저 고따마 존자를 보았느냐?” “네, 고따마 존자를 뵈었습니다.” “사랑하는 암밧타야, 그 고따마 존자에 대해 널리 퍼진 명성은 사실 그대로이더냐, 아니면 사실과 다르더냐? 그 고따마 존자는 과연 그러한 분이더냐, 아니면 다른 분이더냐?” “존자시여, 그 고따마 존자에 대해 널리 퍼진 명성은 사실 그대로이지 결코 다르지 않았습니다. 그 고따마 존자는 과연 그러한 분이었지 다른 분이 아니었습니다. 또한 그 고따마 존자는 서른두 가지 대인상을 온전히 갖추셨지 부족함이 없으셨습니다.” “사랑하는 암밧타야, 너는 사문 고따마와 어떤 대화를 나누었느냐?” “존자시여, 사문 고따마와 약간의 대화를 나누었습니다.” “사랑하는 암밧타야, 사문 고따마와 어떻게 대화를 나누었느냐?” 그러자 암밧타 학도는 세존과 나누었던 대화의 전부를 폭카라사띠 바라문에게 상세히 전했다.

๒๙๑. เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘อโห วต เร อมฺหากํ ปณฺฑิตก, อโห วต เร อมฺหากํ พหุสฺสุตก, อโห วต เร อมฺหากํ เตวิชฺชก, เอวรูเปน กิร, โภ, ปุริโส อตฺถจรเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. ยเทว โข ตฺวํ, อมฺพฏฺฐ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ อาสชฺช อาสชฺช อวจาสิ, อถ โข โส ภวํ โคตโม อมฺเหปิ เอวํ อุปเนยฺย อุปเนยฺย อวจ. อโห วต เร อมฺหากํ ปณฺฑิตก, อโห วต เร อมฺหากํ พหุสฺสุตก, อโห วต เร อมฺหากํ เตวิชฺชก, เอวรูเปน กิร, โภ, ปุริโส อตฺถจรเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ, กุปิโต อนตฺตมโน อมฺพฏฺฐํ มาณวํ ปทสาเยว ปวตฺเตสิ. อิจฺฉติ จ ตาวเทว ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

291. 이와 같이 말하자, 폿카라사티 바라문은 암밧타 학도에게 이렇게 말하였다. “오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘현자’라는 녀석아! 오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘박식가’라는 녀석아! 오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘삼베다의 달인’이라는 녀석아! 여보게들, 이와 같은 ‘이익을 도모하는 자’로 인해 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어진다고 하는구나. 암밧타야, 네가 저 존귀한 고타마 님을 이처럼 거듭 공격하며 말한 것 때문에, 저 존귀한 고타마 님께서는 우리를 이처럼 거듭 (허물을) 드러내어 말씀하셨구나. 오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘현자’라는 녀석아! 오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘박식가’라는 녀석아! 오, 참으로 가소롭구나, 우리의 이 소위 ‘삼베다의 달인’이라는 녀석아! 여보게들, 이와 같은 ‘이익을 도모하는 자’로 인해 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어진다고 하는구나.” 폿카라사티는 화가 나고 마음이 상하여 암밧타 학도를 발로 차서 굴려 버렸다. 그리고 그 즉시 세존을 뵙기 위해 길을 나서고자 했다.

โปกฺขรสาติพุทฺธุปสงฺกมนํ

폿카라사티가 부처님을 방문함

๒๙๒. อถ โข เต พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ เอตทโวจุํ – ‘‘อติวิกาโล โข, โภ, อชฺช สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สฺเวทานิ ภวํ โปกฺขรสาติ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ยาเน อาโรเปตฺวา อุกฺกาสุ ธาริยมานาสุ [Pg.101] อุกฺกฏฺฐาย นิยฺยาสิ, เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

292. 그때 그 바라문들은 폿카라사티 바라문에게 이렇게 말했다. “여보게들, 오늘 사문 고타마를 뵙기 위해 가기에는 시간이 너무 늦었습니다. 내일 폿카라사티 님께서 사문 고타마를 뵙기 위해 가시는 것이 좋겠습니다.” 그러자 폿카라사티 바라문은 자기 집에서 맛깔스러운 음식을 장만하게 하고, 그것을 수레에 싣게 한 뒤 횃불을 밝히고 웃캇타 시를 떠나 잇차낭갈라 숲으로 향했다. 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레를 타고 간 뒤, 수레에서 내려서 걸어서 세존께서 계신 곳으로 갔다. 도착해서 세존과 함께 안부를 나누고, 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한곁에 앉았다.

๒๙๓. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อาคมา นุ โข อิธ, โภ โคตม, อมฺหากํ อนฺเตวาสี อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ? ‘‘อาคมา โข เต, พฺราหฺมณ, อนฺเตวาสี อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ. ‘‘อหุ ปน เต, โภ โคตม, อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, พฺราหฺมณ, อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถากถํ ปน เต, โภ โคตม, อหุ อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? อถ โข ภควา ยาวตโก อโหสิ อมฺพฏฺเฐน มาณเวน สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อาโรเจสิ. เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พาโล, โภ โคตม, อมฺพฏฺโฐ มาณโว, ขมตุ ภวํ โคตโม อมฺพฏฺฐสฺส มาณวสฺสา’’ติ. ‘‘สุขี โหตุ, พฺราหฺมณ, อมฺพฏฺโฐ มาณโว’’ติ.

293. 한곁에 앉은 폿카라사티 바라문은 세존께 이렇게 여쭈었다. “고타마 님, 저희 제자 암밧타 학도가 이곳에 왔었습니까?” “바라문이여, 그대의 제자 암밧타 학도는 이곳에 왔었소.” “고타마 님, 암밧타 학도와 어떤 대화를 나누셨습니까?” “바라문이여, 나는 암밧타 학도와 약간의 대화를 나누었소.” “고타마 님, 암밧타 학도와 어떤 내용의 대화를 나누셨습니까?” 그러자 세존께서는 암밧타 학도와 나누었던 모든 대화 내용을 폿카라사티 바라문에게 말씀해 주셨다. 이 말씀을 듣고 폿카라사티 바라문은 세존께 이렇게 여쭈었다. “고타마 님, 암밧타 학도는 어리석습니다. 고타마 님께서 암밧타 학도를 용서해 주십시오.” “바라문이여, 암밧타 학도가 행복하기를 바라오.”},{

๒๙๔. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห ปหูตชิวฺหตาย จ.

294. 그때 뽁카라사띠 바라문은 세존의 몸에서 서른두 가지 대인(大人)의 상(相)을 찾아보았다. 뽁카라사띠 바라문은 세존의 몸에서 두 가지를 제외한 서른두 가지 대인의 상 대부분을 보았다. 그는 두 가지 대인의 상, 즉 집 속에 감추어진 성기와 넓고 긴 혀에 대해서 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정한 믿음을 내지 못했다.

๒๙๕. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข [Pg.102] ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ.

295. 그때 세존께서는 ‘이 뽁카라사띠 바라문이 나의 서른두 가지 대인의 상 중 대부분을 보았으나 두 가지는 보지 못하는구나. 그는 집 속에 감추어진 성기와 넓고 긴 혀라는 두 가지 대인의 상에 대해 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정한 믿음을 내지 못하고 있다’라고 생각하셨다. 그러자 세존께서는 뽁카라사띠 바라문이 세존의 집 속에 감추어진 성기를 볼 수 있도록 그러한 신통력을 나타내셨다. 이어 세존께서는 혀를 내밀어 양쪽 귀 구멍을 만지고 쓰다듬으셨으며, 양쪽 콧구멍을 만지고 쓰다듬으셨고, 이마 전체를 혀로 덮으셨다.

๒๙๖. อถ โข พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ โน อปริปุณฺเณหี’’ติ. ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

296. 그때 뽁카라사띠 바라문에게 ‘사문 고따마께서는 서른두 가지 대인의 상을 온전하게 갖추셨지, 부족하게 갖춘 것이 아니로구나’라는 생각이 들었다. 그는 세존께 “고따마 존자시여, 오늘 수행자 사가와 함께 저의 공양을 받아 주십시오”라고 말씀드렸다. 세존께서는 침묵으로 수락하셨다.

๒๙๗. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ, มาณวกาปิ ภิกฺขุสงฺฆํ. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

297. 그때 뽁카라사띠 바라문은 세존의 수락을 알고 세존께 시간을 알렸다. “고따마 존자시여, 시간이 되었습니다. 음식이 준비되었습니다.” 그러자 세존께서는 오전 일찍 가사를 다듬어 입으시고 발우와 가사를 들고 수행자 사가와 함께 뽁카라사띠 바라문의 집으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 그러자 뽁카라사띠 바라문은 세존께 맛있는 음식을 직접 대접하고 만족하게 해드렸으며, 젊은이들도 수행자 사가에게 대접하였다. 뽁카라사띠 바라문은 세존께서 공양을 마치고 발우에서 손을 떼신 것을 알고 낮은 자리를 하나 마련하여 한 곁에 앉았다.

๒๙๘. เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ภควา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ พฺราหฺมณํ โปกฺขรสาตึ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย; เอวเมว พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ตสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ.

298. 한 곁에 앉은 뽁카라사띠 바라문에게 세존께서는 차제설법(次第說法)을 해주셨다. 즉, 보시 이야기, 지계 이야기, 천상 이야기를 들려주셨으며, 감각적 욕망들의 재난과 저열함과 오염원, 그리고 출리(出離)의 공덕을 밝혀주셨다. 세존께서는 뽁카라사띠 바라문의 마음이 준비되고, 부드러워지고, 장애가 없고, 고양되고, 맑아진 것을 아셨을 때, 제불(諸佛)들께서 스스로 깨달으신 법문, 즉 괴로움, 괴로움의 원인, 괴로움의 소멸, 괴로움의 소멸로 인도하는 길을 밝혀주셨다. 마치 깨끗하고 얼룩 없는 천이 염료를 잘 흡수하듯, 뽁카라사띠 바라문에게 바로 그 자리에서 ‘생겨나는 법은 그 무엇이든 멸하기 마련이다’라는 먼지 없고 때 묻지 않은 법의 눈(法眼)이 생겼다.

โปกฺขรสาติอุปาสกตฺตปฏิเวทนา

뽁카라사띠가 재가신자가 됨을 고백함

๒๙๙. อถ โข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต [Pg.103] อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ โคตม, สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. ยถา จ ภวํ โคตโม อุกฺกฏฺฐาย อญฺญานิ อุปาสกกุลานิ อุปสงฺกมติ, เอวเมว ภวํ โคตโม โปกฺขรสาติกุลํ อุปสงฺกมตุ. ตตฺถ เย เต มาณวกา วา มาณวิกา วา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทสฺสนฺติ วา ปจฺจุฏฺฐิสฺสนฺติ วา อาสนํ วา อุทกํ วา ทสฺสนฺติ จิตฺตํ วา ปสาเทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘‘กลฺยาณํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา’’ติ.

299. 그때 폭카라사띠 바라문은 법을 보고, 법에 도달하고, 법을 알고, 법을 깊이 체득하여, 의심을 건너고, 망설임이 사라졌으며, 스승의 가르침에 확신을 얻어 남에게 의존하지 않게 되었습니다. 그는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. "경이롭습니다, 고따마 존자시여! 경이롭습니다, 고따마 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 혹은 '눈 있는 자들이 형색을 보리라' 하며 어둠 속에 등불을 들어 비추듯, 고따마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저 고따마 존자께서는 저와 제 아들과 아내와 권속과 대신들과 함께 고따마 존자께 귀의하며, 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고따마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서. 고따마 존자께서 웃깟타에 있는 다른 재가자들의 집을 방문하시듯, 저희 폭카라사띠의 집도 방문해 주소서. 그곳에서 소년들이나 소녀들이 고따마 존자께 절을 올리거나, 마중을 나오거나, 자리나 물을 드리거나, 마음을 청정하게 하면, 그것은 그들에게 오랫동안 이익과 행복이 될 것입니다." (이에 부처님께서 말씀하셨다.) "바라문이여, 그대는 훌륭한 말을 하였소."

อมฺพฏฺฐสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

세 번째 암바타 경(Ambaṭṭhasutta)이 끝났다.

๔. โสณทณฺฑสุตฺตํ

4. 소나단다 경 (Soṇadaṇḍasutta)

จมฺเปยฺยกพฺราหฺมณคหปติกา

짬빠의 바라문들과 장자들

๓๐๐. เอวํ [Pg.104] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน จมฺปา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. เตน โข ปน สมเยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ.

300. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 앙가(Aṅga) 지방을 유행하시다가 짬빠(Campā)에 도착하셨다. 세존께서는 그곳 짬빠의 가가라(Gaggarā) 연못가에 머무셨다. 그때 소나단다(Soṇadaṇḍa) 바라문은 마가다의 왕 세니야 빔비사라가 하사한 보시물이며 왕의 하사품으로서, 사람과 가축이 풍부하고 풀과 나무와 물이 넉넉하며 곡식이 가득한 짬빠를 다스리고 있었다.

๓๐๑. อสฺโสสุํ โข จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา จมฺปาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺติ.

301. 짬빠의 바라문들과 장자들은 다음과 같이 들었다. "여보게들, 사끼야 족의 아들이며 사끼야 가문에서 출가한 사문 고따마께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 앙가 지방을 유행하시다가 짬빠에 도착하여 가가라 연못가에 머물고 계신다네. 그 고따마 존자께서는 이와 같이 아름다운 명성이 널리 퍼졌다네. ‘그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분(Arahaṃ), 바르게 스스로 깨달으신 분(Sammāsambuddho), 명지와 덕행을 갖추신 분(Vijjācaraṇasampanno), 잘 가신 분(Sugato), 세상을 잘 아시는 분(Lokavidū), 위없는 분으로서 길들여야 할 사람들을 잘 다루시는 분(Anuttaro purisadammasārathi), 신들과 인간들의 스승(Satthā devamanussānaṃ), 깨달으신 분(Buddho), 복되신 분(Bhagavā)이시다.’ 그분은 신들과 마라들과 범천들을 포함한 이 세상과, 사문·바라문과 왕들과 사람들을 포함한 이 인류를 스스로의 높은 지혜로 알고 실현하여 선포하신다네. 그분은 처음도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖춘 법을 설하시고, 전적으로 원만하고 청정한 범행(Brahmacariya)을 밝혀 주신다네. 그러한 아라한들을 뵙는 것은 실로 유익한 일이라네." 그러자 짬빠의 바라문들과 장자들은 짬빠를 나와 무리를 짓고 떼를 지어 가가라 연못이 있는 곳으로 다가갔다.

๓๐๒. เตน โข ปน สมเยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก จมฺปาย นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺเต. ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา จมฺปาย [Pg.105] นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมนฺตี’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม, อุปสงฺกมิตฺวา จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘โสณทณฺโฑ, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, โสณทณฺโฑปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส ขตฺตา โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จมฺเปยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘โสณทณฺโฑ โภ พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, โสณทณฺโฑปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ.

302. 그때 소나단다 바라문은 누각 위에서 낮잠을 자려던 참이었다. 소나단다 바라문은 짬빠의 바라문들과 장자들이 짬빠를 나와 무리를 짓고 떼를 지어 가가라 연못이 있는 곳으로 다가오는 것을 보았다. 이를 보고 대신(Khatta)을 불러 물었다. "이보게 대신, 왜 짬빠의 바라문들과 장자들이 짬빠를 나와 무리를 짓고 떼를 지어 가가라 연못이 있는 곳으로 다가오는 것인가?" "주인님, 사끼야 족의 아들이며 사끼야 가문에서 출가한 사문 고따마께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 앙가 지방을 유행하시다가 짬빠에 도착하여 가가라 연못가에 머물고 계십니다. 그 고따마 존자께서는 이와 같이 아름다운 명성이 널리 퍼져 있습니다. ‘그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분... (중략) ...복되신 분이시다.’ 저 사람들은 그 고따마 존자를 뵙기 위해 다가가는 것입니다." "그렇다면 대신, 짬빠의 바라문들과 장자들에게 가서 이렇게 전하게. ‘바라문 소나단다께서 말씀하시기를, 여러분 잠시만 기다려 주십시오. 소나단다 바라문께서도 사문 고따마를 뵙기 위해 가실 것입니다.’라고." 대신은 소나단다 바라문의 말에 "예, 주인님"이라고 대답하고 짬빠의 바라문들과 장자들에게 다가갔다. 다가가서 짬빠의 바라문들과 장자들에게 이렇게 말했다. "바라문 소나단다께서 말씀하시기를, 여러분 잠시만 기다려 주십시오. 소나단다 바라문께서도 사문 고따마를 뵙기 위해 가실 것입니다."

โสณทณฺฑคุณกถา

소나단다 바라문의 덕성에 대한 이야기

๓๐๓. เตน โข ปน สมเยน นานาเวรชฺชกานํ พฺราหฺมณานํ ปญฺจมตฺตานิ พฺราหฺมณสตานิ จมฺปายํ ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข เต พฺราหฺมณา – ‘‘โสณทณฺโฑ กิร พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, โภ, โหติ – ‘อหมฺปิ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามี’’’ติ.

303. 그때 여러 지방에서 온 오백 명 정도의 바라문들이 어떤 일 때문에 짬빠에 머물고 있었다. 그 바라문들은 "소나단다 바라문께서 사문 고따마를 뵙기 위해 가실 것이다"라는 말을 들었다. 그러자 그 바라문들은 소나단다 바라문이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 소나단다 바라문에게 이렇게 말했다. "소나단다 존자께서 사문 고따마를 뵙기 위해 가신다는 것이 정말입니까?" "여보게들, 그렇다네. 나도 사문 고따마를 뵙기 위해 갈 생각이네."

‘‘มา ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิ. น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สเจ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสติ, โภโต [Pg.106] โสณทณฺฑสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ. ยมฺปิ โภโต โสณทณฺฑสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“소나단다 존자시여, 사문 고타마를 뵙기 위해 가지 마십시오. 존자께서 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것은 마땅하지 않습니다. 만약 소나단다 존자께서 사문 고타마를 뵙기 위해 가신다면 존자의 명성은 줄어들고 사문 고타마의 명성은 늘어날 것입니다. 존자의 명성은 줄어들고 사문 고타마의 명성이 늘어난다는 이 점 때문에라도 존자께서는 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것이 마땅하지 않습니다. 오히려 사문 고타마가 소나단다 존자를 뵙기 위해 와야 마땅합니다.”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ ภวํ โสณทณฺโฑ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“또한 소나단다 존자께서는 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양가 모두에서 혈통이 좋고, 7대 조상에 이르기까지 모태가 청정하며, 태생을 근거로 하는 어떤 비난이나 질책도 받지 않기 때문입니다. 존자께서 이처럼 혈통이 좋고 7대 조상에 이르기까지 모태가 청정하며 태생으로 인해 비난받지 않는다는 이 점 때문에라도 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것이 마땅하지 않습니다. 오히려 사문 고타마가 소나단다 존자를 뵙기 위해 와야 마땅합니다.”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 부유하고 재산이 많으며 자산이 풍부하기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อชฺฌายโก, มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 베다를 암송하고 만트라를 수지하며, 니간두와 케투바와 같은 사전류와 어휘 분석, 그리고 다섯 번째로 이티하사를 포함한 세 가지 베다의 달인입니다. 구절을 해석하고 문법에 능통하며 로카야타와 대인상의 특징에 대해서도 부족함이 없기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 용모가 수려하고 보기 좋으며 믿음을 주며 지극히 뛰어난 피부색을 갖추었습니다. 범천과 같은 피부색과 몸을 가졌으며 그 모습이 당당하여 뵙기에 부족함이 없기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 계를 지니고 원숙한 계를 가졌으며 훌륭한 계를 구족했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 말이 고우며 말씨가 훌륭하고 세련된 언어를 구족했습니다. 그 목소리는 분명하고 거침없으며 뜻을 전달하는 데 부족함이 없기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ พหูนํ อาจริยปาจริโย ตีณิ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ. พหู โข ปน นานาทิสา นานาชนปทา มาณวกา อาคจฺฉนฺติ [Pg.107] โภโต โสณทณฺฑสฺส สนฺติเก มนฺตตฺถิกา มนฺเต อธิยิตุกามา …เป…

“또한 소나단다 존자께서는 수많은 이들의 스승의 스승이며 삼백 명의 제자들에게 만트라를 가르치십니다. 수많은 이들이 여러 지방과 여러 나라에서 만트라를 배우고자 소나단다 존자의 처소로 찾아오기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต; สมโณ โคตโม ตรุโณ เจว ตรุณปพฺพชิโต จ…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 노쇠하고 나이가 많으며 어르신이고 오랜 세월을 지낸 노년의 나이에 이르렀습니다. 반면 사문 고타마는 젊고 출가한 지도 얼마 되지 않았기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 마가다의 왕 세니야 빔비사라에게 존경받고 존중받으며 공경받고 공양받으며 숭상받기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

“또한 소나단다 존자께서는 브라만 포카라사티에게 존경받고 존중받으며 공경받고 공양받으며 숭상받기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ, ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ยมฺปิ ภวํ โสณทณฺโฑ จมฺปํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ, ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ โสณทณฺโฑ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ โสณทณฺฑํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

“또한 소나단다 존자께서는 인구가 조밀하고 풀과 땔감과 물이 넉넉하며 곡식이 풍부한 참파를 다스리고 있습니다. 이곳은 마가다의 왕 세니야 빔비사라가 하사한 왕의 하사품인 브라만 봉토(brahmadeyya)입니다. 존자께서 이와 같이 풍요로운 참파를 다스리고 있다는 이 점 때문에라도 존자께서는 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것이 마땅하지 않습니다. 오히려 사문 고타마가 소나단다 존자를 뵙기 위해 와야 마땅합니다.”라고 그들이 말했습니다.

พุทฺธคุณกถา

[부처님의 공덕에 대한 설함]

๓๐๔. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ –

304. 이와 같이 말하자 소나단다 브라만은 그 브라만들에게 이렇게 말했습니다.

‘‘เตน หิ, โภ, มมปิ สุณาถ, ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; นตฺเวว อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ โภ สมโณ โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ[Pg.108]; อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“그렇다면 여러분, 내 말도 들어 보십시오. 왜 우리가 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것이 마땅하며, 사문 고타마가 우리를 뵙기 위해 오는 것이 마땅하지 않은지 그 이유를 말하겠습니다. 여러분, 사문 고타마는 참으로 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양가 모두에서 혈통이 좋고, 7대 조상에 이르기까지 모태가 청정하며, 태생을 근거로 하는 어떤 비난이나 질책도 받지 않습니다. 사문 고타마가 이처럼 혈통이 좋고 모태가 청정하며 비난받을 일이 없다는 이 점 때문에라도 그 고타마 존자께서 우리를 뵙기 위해 오는 것은 마땅하지 않습니다. 오직 우리만이 사문 고타마를 뵙기 위해 가는 것이 마땅합니다.”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม มหนฺตํ ญาติสงฺฆํ โอหาย ปพฺพชิโต…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 수많은 친족 무리를 버리고 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโต ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐํ จ…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 땅속에 있거나 땅 위에 있는 수많은 금과 은을 버리고 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทหโรว สมาโน ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 젊고 머리칼이 검은 청년의 나이에, 인생의 첫 번째 시기인 한창때의 나이에 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 부모님이 원치 않아 눈물을 흘리며 울고 계심에도 불구하고 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, พฺรหฺมวณฺณี, พฺรหฺมวจฺฉสี, อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 용모가 수려하고 보기 좋으며 믿음을 주며 지극히 뛰어난 피부색을 갖추었습니다. 범천과 같은 피부색과 몸을 가졌으며 그 모습이 당당하여 뵙기에 부족함이 없기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สีลวา อริยสีลี กุสลสีลี กุสลสีเลน สมนฺนาคโต…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 계를 지니고 성스러운 계와 유익한 계를 가졌으며 훌륭한 계를 구족했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 말이 고우며 말씨가 훌륭하고 세련된 언어를 구족했습니다. 그 목소리는 분명하고 거침없으며 뜻을 전달하는 데 부족함이 없기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พหูนํ อาจริยปาจริโย…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 수많은 이들의 스승의 스승이기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขีณกามราโค วิคตจาปลฺโล…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 감각적 욕망에 대한 탐욕이 다하였고 경박함이 사라졌기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กมฺมวาที กิริยวาที อปาปปุเรกฺขาโร พฺรหฺมญฺญาย ปชาย…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 업을 설하고 행위를 설하며, 성스러운 법을 앞세워 브라만 대중을 위하기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุจฺจา กุลา ปพฺพชิโต อสมฺภินฺนขตฺติยกุลา…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 혈통이 끊기지 않은 고귀한 왕족 가문에서 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อฑฺฒา กุลา ปพฺพชิโต มหทฺธนา มหาโภคา…เป…

“여러분, 사문 고타마는 참으로 재산이 많고 자산이 풍부하며 부유한 가문에서 출가했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมณํ [Pg.109] ขลุ, โภ, โคตมํ ติโรรฏฺฐา ติโรชนปทา ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺติ…เป…

“여러분, 사문 고타마에게는 참으로 다른 나라와 다른 지방에서도 질문을 하기 위해 사람들이 찾아오기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ปาเณหิ สรณํ คตานิ…เป…

“여러분, 사문 고타마에게는 참으로 수천의 신들이 생명이 다하도록 귀의했기 때문입니다... (중략) ...”

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ ติ…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 이와 같이 아름다운 명성이 자자하게 퍼졌습니다. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분, 바르게 스스로 깨달으신 분, 지혜와 덕행을 갖추신 분, 잘 가신 분, 세상을 잘 아시는 분, 다스려야 할 사람을 길들이는 데 더 없는 분, 하늘 사람과 인간의 스승이신 분, 깨달으신 분, 존귀하신 분이시다'라고 말입니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 서른두 가지 대인(大人)의 형상을 갖추고 계십니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม เอหิสฺวาคตวาที สขิโล สมฺโมทโก อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข ปุพฺพภาสี…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 '어서 오십시오, 잘 오셨습니다'라고 말씀하시며, 상냥하게 말씀하시고, 즐겁게 인사를 나누시며, 인상을 찌푸리지 않고, 밝은 표정으로 먼저 말을 건네시는 분입니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 사부대중으로부터 존경받고 존중받으며, 귀하게 여겨지고 공양받으며 숭상받으십니다."

‘‘สมเณ ขลุ, โภ, โคตเม พหู เทวา จ มนุสฺสา จ อภิปฺปสนฺนา…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께 수많은 하늘 사람들과 인간들이 깊이 신뢰하고 있습니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา ปฏิวสติ, น ตสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อมนุสฺสา มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서 어느 마을이나 읍내에 머무르시면, 그 마을이나 읍내에서는 비인(非人)들이 사람들을 괴롭히지 않습니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สงฺฆี คณี คณาจริโย ปุถุติตฺถกรานํ อคฺคมกฺขายติ. ยถา โข ปน, โภ, เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ ยถา วา ตถา วา ยโส สมุทาคจฺฉติ, น เหวํ สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต. อถ โข อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต…เป…

"여보시오, 참으로 무리를 거느리고 종파의 스승이신 사문 고타마께서는 수많은 스승들 중에서도 가장 으뜸이라고 일컬어집니다. 여보시오, 저 사문과 바라문들의 명성이 이런저런 이유로 생겨나는 것과는 달리, 사문 고타마의 명성은 그렇게 생겨난 것이 아닙니다. 오직 위없는 지혜와 덕행의 성취로 인하여 사문 고타마의 명성이 떨치게 된 것입니다."

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

"여보시오, 참으로 마가다의 왕인 세니야 빔비사라 왕은 아들과 아내, 권속들과 신하들과 함께 목숨이 다할 때까지 사문 고타마께 귀의하였습니다."

‘‘สมณํ [Pg.110] ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา ปเสนทิ โกสโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

"여보시오, 참으로 코살라의 왕인 파세나디 왕은 아들과 아내, 권속들과 신하들과 함께 목숨이 다할 때까지 사문 고타마께 귀의하였습니다."

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

"여보시오, 참으로 바라문 폭카라사티는 아들과 아내, 권속들과 신하들과 함께 목숨이 다할 때까지 사문 고타마께 귀의하였습니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 마가다의 왕 세니야 빔비사라로부터 존경받고 존중받으며, 귀하게 여겨지고 공양받으며 숭상받으십니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 코살라의 왕 파세나디로부터 존경받고 존중받으며, 귀하게 여겨지고 공양받으며 숭상받으십니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 바라문 폭카라사티로부터 존경받고 존중받으며, 귀하게 여겨지고 공양받으며 숭상받으십니다."

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จมฺปํ อนุปฺปตฺโต, จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. เย โข ปน, โภ, เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมฺหากํ คามเขตฺตํ อาคจฺฉนฺติ อติถี โน เต โหนฺติ. อติถี โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺพา ครุกาตพฺพา มาเนตพฺพา ปูเชตพฺพา อปเจตพฺพา. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม จมฺปํ อนุปฺปตฺโต จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร, อติถิมฺหากํ สมโณ โคตโม; อติถิ โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺโพ ครุกาตพฺโพ มาเนตพฺโพ ปูเชตพฺโพ อปเจตพฺโพ. อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอตฺตเก โข อหํ, โภ, ตสฺส โภโต โคตมสฺส วณฺเณ ปริยาปุณามิ, โน จ โข โส ภวํ โคตโม เอตฺตกวณฺโณ. อปริมาณวณฺโณ หิ โส ภวํ โคตโม’’ติ.

"여보시오, 참으로 사문 고타마께서는 참파에 도착하여 가가라 연못가에 머물고 계십니다. 여보시오, 우리 마을 경계에 찾아오는 어떤 사문이나 바라문들도 우리의 손님입니다. 손님은 우리가 마땅히 존경하고 존중하며, 귀하게 여기고 공양하며 숭상해야 합니다. 여보시오, 사문 고타마께서 참파에 오셔서 가가라 연못가에 머무시는 이상, 사문 고타마는 우리의 손님입니다. 손님인 사문 고타마를 우리는 마땅히 존경하고 존중하며, 귀하게 여기고 공양하며 숭상해야 합니다. 이러한 이유만으로도 그분 고타마께서 우리를 보러 오시는 것은 적절하지 않습니다. 오히려 우리가 그분 고타마를 뵈러 가는 것이 마땅합니다. 여보시오, 나는 그분 고타마에 대해 이 정도의 공덕만을 알고 있지만, 그분 고타마께서는 이 정도의 공덕만 지니신 분이 아닙니다. 참으로 그분 고타마께서는 헤아릴 수 없는 공덕을 지니신 분입니다."

๓๐๕. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺส โคตมสฺส วณฺเณ ภาสติ อิโต เจปิ โส ภวํ โคตโม โยชนสเต วิหรติ, อลเมว สทฺเธน กุลปุตฺเตน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ อปิ ปุโฏเสนา’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ, สพฺเพว มยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ.

305. "이와 같이 말하자, 그 바라문들은 바라문 소나단다에게 이렇게 말했습니다. '바라문 소나단다께서 사문 고타마의 공덕에 대해 말씀하신 바와 같다면, 그분 고타마께서 여기서 백 유순 떨어진 곳에 머물고 계실지라도, 믿음이 있는 가문의 자제라면 식량을 챙겨서라도 뵈러 가는 것이 마땅할 것입니다. 여보시오, 그렇다면 우리 모두 사문 고타마를 뵈러 갑시다.'"},{

โสณทณฺฑปริวิตกฺโก

소나단다의 사유

๓๐๖. อถ [Pg.111] โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน คคฺครา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกมิ. อถ โข โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ติโรวนสณฺฑคตสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณํ โคตมํ โยนิโส ปญฺหํ ปุจฺฉิตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. มมญฺเจว โข ปน สมโณ โคตโม ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตสฺส จาหํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ น อาราเธยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ พฺยากาตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห พฺยากาตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน เอวํ สมีปคโต สมาโน อทิสฺวาว สมณํ โคตมํ นิวตฺเตยฺยํ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต มานถทฺโธ ภีโต จ, โน วิสหติ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, กถญฺหิ นาม เอวํ สมีปคโต สมาโน อทิสฺวา สมณํ โคตมํ นิวตฺติสฺสตี’ติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ, ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา’’ติ.

306. 그때 소나단다 바라문은 많은 바라문 무리와 함께 각각라 연못으로 갔다. 그때 숲속에 들어간 소나단다 바라문에게 이런 생각이 들었다. ‘만일 내가 사문 고따마께 질문을 던졌을 때, 사문 고따마께서 내게 “바라문여, 이 질문은 그렇게 물어서는 안 되오. 바라문여, 이 질문은 이렇게 물어야 하오”라고 말씀하신다면, 이 대중은 나를 “소나단다 바라문은 어리석고 미숙하여 사문 고따마께 이치에 맞게 질문할 줄도 모르는구나”라고 비웃을 것이다. 이 대중이 나를 비웃는다면 명성이 줄어들 것이고, 명성이 줄어든다면 재물도 줄어들 것이다. 실로 우리의 재물은 명성으로부터 얻어지는 것이기 때문이다. 또한 사문 고따마께서 내게 질문을 던졌을 때, 내가 그 질문에 답변하여 그분의 마음을 기쁘게 해드리지 못한다면, 사문 고따마께서 내게 “바라문여, 이 질문은 그렇게 답변해서는 안 되오. 바라문여, 이 질문은 이렇게 답변해야 하오”라고 말씀하신다면, 이 대중은 나를 “소나단다 바라문은 어리석고 미숙하여 답변을 통해 사문 고따마의 마음을 기쁘게 해드릴 줄도 모르는구나”라고 비웃을 것이다. 이 대중이 나를 비웃는다면 명성이 줄어들 것이고, 명성이 줄어든다면 재물도 줄어들 것이다. 또한 내가 이렇게 근처까지 왔으면서 사문 고따마를 뵙지도 않고 되돌아간다면, 이 대중은 나를 “소나단다 바라문은 어리석고 미숙하며 자만심이 강하고 겁이 많아서 사문 고따마를 뵙기 위해 다가갈 용기도 없구나. 어떻게 여기까지 와서 뵙지도 않고 되돌아가는가!”라고 비웃을 것이다. 이 대중이 나를 비웃는다면 명성이 줄어들 것이고, 명성이 줄어든다면 재물도 줄어들 것이다. 실로 우리의 재물은 명성으로부터 얻어지는 것이기 때문이다’ 이런 생각이 마음속에 일어났다.

๓๐๗. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. จมฺเปยฺยกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา [Pg.112] อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

307. 그때 소나단다 바라문은 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 유쾌하고 친절한 인사를 나누었다. 인사가 끝나고 서로 안부를 물은 뒤 그는 한 곁에 앉았다. 짬빠의 바라문 장자들 중 어떤 이들은 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았으며, 어떤 이들은 세존과 함께 유쾌하고 친절한 인사를 나누고 한 곁에 앉았다. 또한 어떤 이들은 세존께서 계신 방향으로 합장하고 한 곁에 앉았으며, 어떤 이들은 자신의 이름과 가문을 밝히고 한 곁에 앉았고, 어떤 이들은 침묵을 지킨 채 한 곁에 앉았다.

๓๐๘. ตตฺรปิ สุทํ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เอตเทว พหุลมนุวิตกฺเกนฺโต นิสินฺโน โหติ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณํ โคตมํ โยนิโส ปญฺหํ ปุจฺฉิตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. มมญฺเจว โข ปน สมโณ โคตโม ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตสฺส จาหํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ น อาราเธยฺยํ; ตตฺร เจ มํ สมโณ โคตโม เอวํ วเทยฺย – ‘น โข เอส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห เอวํ พฺยากาตพฺโพ, เอวํ นาเมส, พฺราหฺมณ, ปญฺโห พฺยากาตพฺโพ’ติ, เตน มํ อยํ ปริสา ปริภเวยฺย – ‘พาโล โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺยตฺโต, นาสกฺขิ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธตุ’นฺติ. ยํ โข ปนายํ ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อโห วต มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธยฺยํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’’ติ.

308. 그곳에서도 소나단다 바라문은 이런 생각에 깊이 빠진 채 앉아 있었다. '만일 내가 사문 고따마에게 질문을 던졌을 때, 사문 고따마가 나에게 "바라문이여, 그 질문은 그렇게 물어서는 안 됩니다. 바라문이여, 그 질문은 마땅히 이렇게 물어야 합니다"라고 말한다면, 이 회중은 나를 "소나단다 바라문은 어리석고 지혜롭지 못하여 사문 고따마에게 이치에 맞게 질문할 줄도 모르는구나"라고 업신여길 것이다. 이 회중이 업신여기는 사람의 명성은 줄어들 것이고, 명성이 줄어드는 사람의 재물 또한 줄어들 것이다. 참으로 우리의 재물은 명성을 통해 얻어지는 것이다. 또한 만일 사문 고따마가 나에게 질문을 던졌을 때, 내가 그 답변으로 그의 마음을 기쁘게 하지 못한다면, 사문 고따마가 나에게 "바라문이여, 그 답변은 그렇게 해서는 안 됩니다. 바라문이여, 그 답변은 마땅히 이렇게 해야 합니다"라고 말한다면, 이 회중은 나를 "소나단다 바라문은 어리석고 지혜롭지 못하여 답변을 통해 사문 고따마의 마음을 기쁘게 할 줄도 모르는구나"라고 업신여길 것이다. 이 회중이 업신여기는 사람의 명성은 줄어들 것이고, 명성이 줄어드는 사람의 재물 또한 줄어들 것이다. 참으로 우리의 재물은 명성을 통해 얻어지는 것이다. 오, 참으로 사문 고따마가 나의 스승으로부터 전해 내려온 삼베다(Veda)에 관한 질문을 나에게 던져준다면 얼마나 좋을까! 그러면 나는 반드시 답변을 통해 그의 마음을 기쁘게 할 수 있을 텐데.'

พฺราหฺมณปญฺญตฺติ

[바라문의 규정]

๓๐๙. อถ โข ภควโต โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘‘วิหญฺญติ โข อยํ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สเกน จิตฺเตน. ยํนูนาหํ โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา โสณทณฺฑํ [Pg.113] พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กติหิ ปน, พฺราหฺมณ, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ?

309. 그때 세존께서는 소나단다 바라문의 마음속 생각을 당신의 마음으로 아시고 이렇게 생각하셨다. '이 소나단다 바라문은 자신의 생각으로 인해 괴로워하고 있구나. 내가 소나단다 바라문에게 그의 스승으로부터 전해 내려온 삼베다에 관한 질문을 던져주는 것이 좋겠다.' 그리하여 세존께서는 소나단다 바라문에게 이렇게 말씀하셨다. "바라문이여, 바라문들은 몇 가지 요소를 갖춘 사람을 바라문이라고 규정합니까? 또한 '나는 바라문이다'라고 말할 때, 어떻게 말해야 진실하게 말하는 것이며 거짓에 빠지지 않게 되겠습니까?"

๓๑๐. อถ โข โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํ วต โน อโหสิ อิจฺฉิตํ, ยํ อากงฺขิตํ, ยํ อธิปฺเปตํ, ยํ อภิปตฺถิตํ – ‘อโห วต มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธยฺยํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’ติ, ตตฺร มํ สมโณ โคตโม สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปญฺหํ ปุจฺฉติ. อทฺธา วตสฺสาหํ จิตฺตํ อาราเธสฺสามิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’’ติ.

310. 그때 소나단다 바라문은 속으로 생각했다. '참으로 내가 원하고 바라고 의도하고 고대하던 일이 일어났구나! "오, 사문 고따마가 나의 스승으로부터 전해 내려온 삼베다에 관한 질문을 나에게 던져준다면 얼마나 좋을까! 그러면 나는 반드시 답변을 통해 그의 마음을 기쁘게 할 수 있을 텐데"라고 생각했는데, 바로 그 사문 고따마가 나에게 스승으로부터 전해 내려온 삼베다에 관한 질문을 던지시는구나. 나는 반드시 답변을 통해 그의 마음을 기쁘게 하리라.'

๓๑๑. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อพฺภุนฺนาเมตฺวา กายํ อนุวิโลเกตฺวา ปริสํ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจหิ, โภ โคตม, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก โหติ มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย; สีลวา โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ.

311. 이에 소나단다 바라문은 몸을 곧게 세우고 회중을 둘러본 뒤 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "고따마 존자시여, 바라문들은 다섯 가지 요소를 갖춘 사람을 바라문이라고 규정합니다. 그리고 '나는 바라문이다'라고 말할 때, 그렇게 말해야 진실하게 말하는 것이며 거짓에 빠지지 않게 됩니다. 그 다섯 가지는 무엇입니까? 고따마 존자시여, 여기 바라문은 ① 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두 대대로 가문이 좋아야 하며, 조부모 7대까지 혈통이 순수하여 태생에 관해 어떤 비난이나 비방도 받지 않아야 합니다. ② 베다를 암송하고 만트라를 전수받았으며, 어휘 사전(Nighaṇṭu), 수사학(Keṭubha), 음성학(Akkharappabheda), 그리고 다섯 번째인 전설(Itihāsa)을 포함한 삼베다에 정통하고, 각 단어의 용례와 문법을 알며, 자연철학(Lokāyata)과 대인상(Mahāpurisalakkhaṇa)에 막힘이 없어야 합니다. ③ 용모가 수려하고 보기 좋으며 신뢰감을 주며, 지극히 고운 피부를 가졌으며, 브라만과 같은 혈색과 브라만과 같은 신체를 가져 보는 이에게 위엄이 있어야 합니다. ④ 계행을 지키고 덕망이 높으며, 훌륭한 계행을 갖추어야 합니다. ⑤ 현명하고 지혜로워 제사에서 국자를 잡는 바라문들 중 첫 번째나 두 번째가 되어야 합니다. 고따마 존자시여, 바라문들은 이 다섯 가지 요소를 갖춘 사람을 바라문이라고 규정합니다. 그리고 '나는 바라문이다'라고 말할 때, 그렇게 말해야 진실하게 말하는 것이며 거짓에 빠지지 않게 됩니다."

‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ปญฺจนฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา[Pg.114], โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, ปญฺจนฺนํ องฺคานํ วณฺณํ ฐปยาม. กิญฺหิ วณฺโณ กริสฺสติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก จ โหติ มนฺตธโร จ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข โภ โคตม จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ.

"바라문이여, 그렇다면 이 다섯 가지 요소 중에서 한 가지 요소를 제외하고 네 가지 요소를 갖춘 사람도 바라문들이 바라문이라고 규정할 수 있습니까? 또한 '나는 바라문이다'라고 말할 때, 그렇게 말해야 진실하게 말하는 것이며 거짓에 빠지지 않게 되겠습니까?" "고따마 존자시여, 가능합니다. 고따마 존자시여, 이 다섯 가지 요소 중에서 우리는 '용모'를 제외하겠습니다. 용모가 무슨 소용이 있겠습니까? 고따마 존자시여, 바라문이 ① 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두 가문이 좋아 조부모 7대까지 혈통이 순수하여 태생에 관해 비난받지 않고, ② 베다를 암송하고 정통하며 각 학문에 막힘이 없으며, ③ 계행을 지키고 훌륭한 덕망을 갖추었으며, ④ 현명하고 지혜로워 제사에서 첫 번째나 두 번째가 된다면, 고따마 존자시여, 바라문들은 이 네 가지 요소를 갖춘 사람을 바라문이라고 규정합니다. 그리고 '나는 바라문이다'라고 말할 때, 그렇게 말해야 진실하게 말하는 것이며 거짓에 빠지지 않게 됩니다."

๓๑๒. ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, จตุนฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา, โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, จตุนฺนํ องฺคานํ มนฺเต ฐปยาม. กิญฺหิ มนฺตา กริสฺสนฺติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ.

312. “브라만여, 이 네 가지 요소 중에서 한 가지 요소를 제외하고 세 가지 요소를 갖춘 자를 브라만들이 브라만이라고 규정할 수 있겠습니까? 그리고 ‘나는 브라만이다’라고 말하면서도 바르게 말하는 것이며, 거짓말을 하는 것이 되지 않겠습니까?” “고타마 존자시여, 가능합니다. 고타마 존자시여, 이 네 가지 요소 중에서 저희는 베다(mante)를 제외하겠습니다. 참으로 베다가 무슨 소용이 있겠습니까? 고타마 존자시여, 브라만이 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두에서 훌륭하게 태어나고, 조부모의 7대 조상에 이르기까지 혈통이 청정하여 가문에 대한 시비나 비난을 받지 않으며, 계행을 갖추고 덕망이 높으며 고결한 덕을 구족하고, 현명하고 지혜로워 제사에 참여하는 이들 중에서 첫 번째나 두 번째가 된다면, 고타마 존자시여, 브라만들은 이 세 가지 요소를 갖춘 자를 브라만이라고 규정합니다. 그리고 ‘나는 브라만이다’라고 말하더라도 바르게 말하는 것이며 거짓말을 하는 것이 되지 않습니다.”

‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ติณฺณํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘สกฺกา, โภ โคตม. อิเมสญฺหิ, โภ โคตม, ติณฺณํ องฺคานํ ชาตึ ฐปยาม. กิญฺหิ ชาติ กริสฺสติ? ยโต โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ สีลวา โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต จ โหติ [Pg.115] เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ โคตม, ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ.

“브라만여, 이 세 가지 요소 중에서 한 가지 요소를 제외하고 두 가지 요소를 갖춘 자를 브라만들이 브라만이라고 규정할 수 있겠습니까? 그리고 ‘나는 브라만이다’라고 말하면서도 바르게 말하는 것이며, 거짓말을 하는 것이 되지 않겠습니까?” “고타마 존자시여, 가능합니다. 고타마 존자시여, 이 세 가지 요소 중에서 저희는 태생(jāti)을 제외하겠습니다. 참으로 태생이 무슨 소용이 있겠습니까? 고타마 존자시여, 브라만이 계행을 갖추고 덕망이 높으며 고결한 덕을 구족하고, 현명하고 지혜로워 제사에 참여하는 이들 중에서 첫 번째나 두 번째가 된다면, 고타마 존자시여, 브라만들은 이 두 가지 요소를 갖춘 자를 브라만이라고 규정합니다. 그리고 ‘나는 브라만이다’라고 말하더라도 바르게 말하는 것이며 거짓말을 하는 것이 되지 않습니다.”

๓๑๓. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา ภวํ โสณทณฺโฑ เอวํ อวจ, มา ภวํ โสณทณฺโฑ เอวํ อวจ. อปวทเตว ภวํ โสณทณฺโฑ วณฺณํ, อปวทติ มนฺเต, อปวทติ ชาตึ เอกํเสน. ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺเสว โคตมสฺส วาทํ อนุปกฺขนฺทตี’’ติ.

313. 이와 같이 말하자, 그 브라만들은 소나단다 브라만에게 이렇게 말했습니다. “소나단다 존자께서는 그렇게 말씀하지 마십시오. 소나단다 존자께서는 그렇게 말씀하지 마십시오. 소나단다 존자께서는 진정으로 용모를 비하하고, 베다를 비하하고, 태생을 비하하고 계십니다. 소나단다 존자께서는 오직 사문 고타마의 설만을 따르고 계십니다.”

๓๑๔. อถ โข ภควา เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘สเจ โข ตุมฺหากํ พฺราหฺมณานํ เอวํ โหติ – ‘อปฺปสฺสุโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, อกลฺยาณวากฺกรโณ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ทุปฺปญฺโญ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, น จ ปโหติ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐตุ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ตุมฺเห มยา สทฺธึ มนฺตวฺโห อสฺมึ วจเน. สเจ ปน ตุมฺหากํ พฺราหฺมณานํ เอวํ โหติ – ‘พหุสฺสุโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, กลฺยาณวากฺกรโณ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ปณฺฑิโต จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ, ปโหติ จ โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’นฺติ, ติฏฺฐถ ตุมฺเห, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ มยา สทฺธึ ปฏิมนฺเตตู’’ติ.

314. 그때 세존께서 그 브라만들에게 이렇게 말씀하셨습니다. “브라만들이여, 만약 여러분에게 ‘소나단다 브라만은 배움이 적고, 소나단다 브라만은 말이 유려하지 못하며, 소나단다 브라만은 지혜가 없고, 소나단다 브라만은 이 대화에서 사문 고타마와 함께 논쟁을 주고받을 능력이 없다’는 생각이 든다면, 소나단다 브라만은 가만히 있게 하고 여러분이 나와 함께 이 대화에서 논의하십시오. 그러나 만약 여러분에게 ‘소나단다 브라만은 배움이 많고, 소나단다 브라만은 말이 유려하며, 소나단다 브라만은 현명하고, 소나단다 브라만은 이 대화에서 사문 고타마와 함께 논쟁을 주고받을 능력이 있다’는 생각이 든다면, 여러분은 가만히 계시고 소나단다 브라만이 나와 함께 논의하게 하십시오.”

๓๑๕. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ตุณฺหี ภวํ โคตโม โหตุ, อหเมว เตสํ สหธมฺเมน ปฏิวจนํ กริสฺสามี’’ติ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ, มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ – ‘อปวทเตว ภวํ โสณทณฺโฑ วณฺณํ, อปวทติ มนฺเต, อปวทติ ชาตึ เอกํเสน. ภวํ โสณทณฺโฑ สมณสฺเสว โคตมสฺส วาทํ อนุปกฺขนฺทตี’ติ. นาหํ, โภ, อปวทามิ วณฺณํ วา มนฺเต วา ชาตึ วา’’ติ.

315. 이와 같이 말씀하시자 소나단다 브라만은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “고타마 존자께서는 가만히 계십시오. 고타마 존자께서는 침묵을 지켜 주십시오. 제가 직접 저들에게 이치에 맞게 대답하겠습니다.” 그러고 나서 소나단다 브라만은 그 브라만들에게 이렇게 말했습니다. “존자들이여, ‘소나단다 존자는 용모를 비하하고, 베다를 비하하고, 태생을 비하하며, 오직 사문 고타마의 설만을 따르고 있다’고 말하지 마십시오. 존자들이여, 나는 용모나 베다나 태생을 비하하는 것이 아닙니다.”

๓๑๖. เตน [Pg.116] โข ปน สมเยน โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส ภาคิเนยฺโย องฺคโก นาม มาณวโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘ปสฺสนฺติ โน โภนฺโต อิมํ องฺคกํ มาณวกํ อมฺหากํ ภาคิเนยฺย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘องฺคโก โข, โภ, มาณวโก อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย, นาสฺส อิมิสฺสํ ปริสายํ สมสโม อตฺถิ วณฺเณน ฐเปตฺวา สมณํ โคตมํ. องฺคโก โข มาณวโก อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อหมสฺส มนฺเต วาเจตา. องฺคโก โข มาณวโก อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อหมสฺส มาตาปิตโร ชานามิ. องฺคโก โข มาณวโก ปาณมฺปิ หเนยฺย, อทินฺนมฺปิ อาทิเยยฺย, ปรทารมฺปิ คจฺเฉยฺย, มุสาวาทมฺปิ ภเณยฺย, มชฺชมฺปิ ปิเวยฺย, เอตฺถ ทานิ, โภ, กึ วณฺโณ กริสฺสติ, กึ มนฺตา, กึ ชาติ? ยโต โข, โภ, พฺราหฺมโณ สีลวา จ โหติ วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต, ปณฺฑิโต จ โหติ เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ โข, โภ, ทฺวีหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปนฺติ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ.

316. 그때 소나단다 브라만의 조카인 앙가카라는 청년이 그 회중에 앉아 있었습니다. 소나단다 브라만은 그 브라만들에게 이렇게 말했습니다. “존자들이여, 그대들은 우리의 조카인 이 앙가카 청년을 보고 계십니까?” “그렇습니다, 존자여.” “존자들이여, 앙가카 청년은 용모가 아름답고 보기 좋으며 믿음직스럽고 지극히 훌륭한 안색을 갖추었으며, 피부는 황금빛이고 몸은 범천과 같으며 위엄이 있어 보기에 부족함이 없습니다. 이 회중에서 사문 고타마를 제외하고는 용모에서 그와 비견할 자가 없습니다. 앙가카 청년은 베다를 암송하고 간직하며, 니간두와 케투바 등 부수 교재와 자음과 모음의 분석, 그리고 다섯 번째 전승 문헌인 이티하사를 포함한 세 가지 베다에 정통하고, 단어와 문법에 능통하며 로카야타와 대인상학에 결함이 없습니다. 내가 그에게 베다를 가르친 스승입니다. 앙가카 청년은 어머니와 아버지 양쪽 모두에서 훌륭하게 태어나 7대 조상에 이르기까지 혈통이 청정하여 가문에 대한 비난을 받지 않습니다. 나는 그의 부모를 알고 있습니다. 그런데 존자들이여, 만약 앙가카 청년이 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 취하며, 남의 아내를 범하고, 거짓말을 하고, 술을 마신다면, 그때 용모가 무슨 소용이며 베다가 무슨 소용이며 태생이 무슨 소용이겠습니까? 존자들이여, 브라만이 계행을 갖추고 덕망이 높으며 고결한 덕을 구족하고, 현명하고 지혜로워 제사에 참여하는 이들 중에서 첫 번째나 두 번째가 될 때, 존자들이여, 브라만들은 이 두 가지 요소를 갖춘 자를 브라만이라고 규정합니다. 그리고 ‘나는 브라만이다’라고 말하더라도 바르게 말하는 것이며 거짓말을 하는 것이 되지 않습니다.”

สีลปญฺญากถา

계행과 지혜에 대한 담론

๓๑๗. ‘‘อิเมสํ ปน, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ องฺคานํ สกฺกา เอกํ องฺคํ ฐปยิตฺวา เอเกน องฺเคน สมนฺนาคตํ พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ ปญฺญเปตุํ; ‘พฺราหฺมโณสฺมี’ติ จ วทมาโน สมฺมา วเทยฺย, น จ ปน มุสาวาทํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. สีลปริโธตา หิ, โภ โคตม, ปญฺญา; ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, หตฺเถน วา หตฺถํ โธเวยฺย, ปาเทน วา ปาทํ โธเวยฺย; เอวเมว โข, โภ โคตม, สีลปริโธตา ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ [Pg.117] สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายตี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, สีลปริโธตา หิ, พฺราหฺมณ, ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, หตฺเถน วา หตฺถํ โธเวยฺย, ปาเทน วา ปาทํ โธเวยฺย; เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, สีลปริโธตา ปญฺญา, ปญฺญาปริโธตํ สีลํ. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญา, ยตฺถ ปญฺญา ตตฺถ สีลํ. สีลวโต ปญฺญา, ปญฺญวโต สีลํ. สีลปญฺญาณญฺจ ปน โลกสฺมึ อคฺคมกฺขายติ.

317. “바라문이여, 그렇다면 이 두 가지 덕목 중에서 한 가지를 제외하고, 한 가지 덕목만을 갖춘 사람을 바라문들이 바라문이라 부를 수 있겠습니까? 그리고 ‘나는 바라문이다’라고 말할 때 정당하게 말하는 것이며, 거짓말을 하는 죄에 빠지지 않겠습니까?” “고타마 존자시여, 그렇지 않습니다. 고타마 존자시여, 실로 지혜는 계로써 깨끗해지고, 계는 지혜로써 깨끗해집니다. 계가 있는 곳에 지혜가 있고, 지혜가 있는 곳에 계가 있습니다. 계를 가진 이에게 지혜가 있고, 지혜를 가진 이에게 계가 있습니다. 계와 지혜는 세상에서 최고라고 일컬어집니다. 고타마 존자시여, 비유하자면 한 손으로 다른 손을 씻고, 한쪽 발로 다른 쪽 발을 씻는 것과 같습니다. 고타마 존자시여, 그와 마찬가지로 지혜는 계로써 깨끗해지고, 계는 지혜로써 깨끗해집니다. 계가 있는 곳에 지혜가 있고, 지혜가 있는 곳에 계가 있습니다. 계를 가진 이에게 지혜가 있고, 지혜를 가진 이에게 계가 있습니다. 계와 지혜는 세상에서 최고라고 일컬어집니다.” “바라문이여, 참으로 그러합니다. 바라문이여, 참으로 그러합니다. 실로 지혜는 계로써 깨끗해지고, 계는 지혜로써 깨끗해집니다. 계가 있는 곳에 지혜가 있고, 지혜가 있는 곳에 계가 있습니다. 계를 가진 이에게 지혜가 있고, 지혜를 가진 이에게 계가 있습니다. 계와 지혜는 세상에서 최고라고 일컬어집니다. 바라문이여, 비유하자면 한 손으로 다른 손을 씻고, 한쪽 발로 다른 쪽 발을 씻는 것과 같습니다. 바라문이여, 그와 마찬가지로 지혜는 계로써 깨끗해지고, 계는 지혜로써 깨끗해집니다. 계가 있는 곳에 지혜가 있고, 지혜가 있는 곳에 계가 있습니다. 계를 가진 이에게 지혜가 있고, 지혜를 가진 이에게 계가 있습니다. 계와 지혜는 세상에서 최고라고 일컬어집니다.”

๓๑๘. ‘‘กตมํ ปน ตํ, พฺราหฺมณ, สีลํ? กตมา สา ปญฺญา’’ติ? ‘‘เอตฺตกปรมาว มยํ, โภ โคตม, เอตสฺมึ อตฺเถ. สาธุ วต ภวนฺตํเยว โคตมํ ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ; สาธุกํ มนสิกโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. อิทํ โข ตํ, พฺราหฺมณ, สีลํ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ, อภินินฺนาเมติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ, อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย อยํ โข สา, พฺราหฺมณ, ปญฺญา’’ติ.

318. “바라문이여, 그러면 그 계란 무엇이며, 그 지혜란 무엇입니까?” “고타마 존자시여, 저희가 이 뜻에 관해 아는 것은 이 정도가 전부입니다. 부디 고타마 존자께서 직접 이 말씀의 뜻을 밝혀 주시면 좋겠습니다.” “바라문이여, 그렇다면 잘 듣고 깊이 새기십시오. 내가 말하겠습니다.” “존자시여, 알겠습니다.”라고 소나단다 바라문은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. “바라문이여, 여기 이 세상에 여래, 아라한, 정등각자가 나타납니다. (중략: 사문과경 제190-212절의 상세한 설명과 같이). 바라문이여, 이와 같이 비구는 계를 구족하게 됩니다. 바라문이여, 이것이 바로 그 계입니다. 또한 초선에 들어 머물고, 제2선, 제3선, 제4선에 들어 머뭅니다. 또한 지와 견(智見)을 얻기 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 이것 또한 그의 지혜에 속합니다. 또한 다시는 이러한 존재의 상태로 돌아오지 않을 것임을 꿰뚫어 압니다. 이것 또한 그의 지혜에 속합니다. 바라문이여, 이것이 바로 그 지혜입니다.”

โสณทณฺฑอุปาสกตฺตปฏิเวทนา

소나단다 바라문이 우바새가 되었음을 고백함

๓๑๙. เอวํ วุตฺเต, โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ[Pg.118]. อธิวาเสตุ จ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

319. 이와 같이 말씀하시자, 소나단다 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 고타마 존자시여, 비유하자면 넘어진 것을 일으켜 세우고, 가려진 것을 열어 보이며, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주고, 눈 있는 자들이 형상을 보게 하려고 어둠 속에 등불을 밝혀 주는 것과 같이, 고타마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 고타마 존자께 귀의하고, 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주십시오. 또한 고타마 존자께서는 비구 승가와 함께 내일 저의 공양을 받아 주십시오.” 세존께서는 침묵으로 허락하셨습니다.

๓๒๐. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน โสณทณฺฑสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ.

320. 그때 소나단다 바라문은 세존께서 허락하신 것을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 경의를 표한 뒤 물러갔습니다. 그 후 소나단다 바라문은 그 밤이 지나자 자신의 집에서 훌륭한 음식과 먹거리를 준비하게 하고 세존께 때가 되었음을 알렸습니다. “고타마 존자시여, 때가 되었습니다. 공양이 준비되었습니다.” 그러자 세존께서는 오전 일찍 옷을 매만져 입으시고 발우와 가사를 수하신 뒤 비구 승가와 함께 소나단다 바라문의 집으로 가셨습니다. 도착하여 마련된 자리에 앉으셨습니다. 그러자 소나단다 바라문은 부처님을 비롯한 비구 승가에게 훌륭한 음식과 먹거리를 직접 손으로 극진히 대접하고 권했습니다.

๓๒๑. อถ โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน อาสนา วุฏฺฐหิตฺวา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทยฺยํ, เตน มํ สา ปริสา ปริภเวยฺย. ยํ โข ปน สา ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ. ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน อญฺชลึ ปคฺคณฺเหยฺยํ, อาสนา เม ตํ ภวํ โคตโม ปจฺจุฏฺฐานํ ธาเรตุ. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ปริสคโต สมาโน เวฐนํ โอมุญฺเจยฺยํ, สิรสา เม ตํ ภวํ โคตโม อภิวาทนํ ธาเรตุ. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ภวนฺตํ โคตมํ อภิวาเทยฺยํ, เตน มํ สา ปริสา ปริภเวยฺย. ยํ โข ปน สา ปริสา ปริภเวยฺย, ยโสปิ ตสฺส หาเยถ, ยสฺส โข ปน ยโส หาเยถ, โภคาปิ ตสฺส หาเยยฺยุํ. ยโสลทฺธา โข ปนมฺหากํ โภคา. อหญฺเจว โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ปโตทลฏฺฐึ อพฺภุนฺนาเมยฺยํ, ยานา เม ตํ ภวํ โคตโม ปจฺโจโรหนํ ธาเรตุ. อหญฺเจว [Pg.119] โข ปน, โภ โคตม, ยานคโต สมาโน ฉตฺตํ อปนาเมยฺยํ, สิรสา เม ตํ ภวํ โคตโม อภิวาทนํ ธาเรตู’’ติ.

321. 소나단다 바라문은 세존께서 식사를 마치시고 발우에서 손을 떼신 것을 보고 낮은 의자를 하나 가져와 한쪽 곁에 앉았습니다. 한쪽 곁에 앉은 소나단다 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “고타마 존자시여, 제가 대중 가운데 있을 때 자리에서 일어나 고타마 존자께 절을 올린다면, 그 일로 인해 대중은 저를 업신여길 것입니다. 대중이 업신여기는 자는 명성이 떨어질 것이고, 명성이 떨어지는 자는 재물 또한 줄어들 것입니다. 저희는 진실로 명성을 통해 재물을 얻습니다. 고타마 존자시여, 제가 대중 가운데 있을 때 합장을 한다면, 그것을 고타마 존자께서는 제가 자리에서 일어나 맞이하는 것으로 여겨 주십시오. 고타마 존자시여, 제가 대중 가운데 있을 때 머리 수건을 벗는다면, 그것을 고타마 존자께서는 머리 숙여 올리는 절로 여겨 주십시오. 고타마 존자시여, 제가 수레를 타고 갈 때 수레에서 내려 고타마 존자께 절을 올린다면, 그 일로 인해 대중은 저를 업신여길 것입니다. 대중이 업신여기는 자는 명성이 떨어질 것이고, 명성이 떨어지는 자는 재물 또한 줄어들 것입니다. 저희는 진실로 명성을 통해 재물을 얻습니다. 고타마 존자시여, 제가 수레를 타고 갈 때 채찍을 들어 올린다면, 그것을 고타마 존자께서는 제가 수레에서 내리는 것으로 여겨 주십시오. 고타마 존자시여, 제가 수레를 타고 갈 때 양산을 치운다면, 그것을 고타마 존자께서는 머리 숙여 올리는 절로 여겨 주십시오.”

๓๒๒. อถ โข ภควา โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ.

322. 그때 세존께서는 소나단다 바라문을 법담으로 가르치고 권면하며 북돋우고 기쁘게 하신 뒤, 자리에서 일어나 떠나셨다.

โสณทณฺฑสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

네 번째 소나단다 경이 끝났다.

๕. กูฏทนฺตสุตฺตํ

5. 쿠타단타 경

ขาณุมตกพฺราหฺมณคหปติกา

카누마타의 바라문들과 장자들

๓๒๓. เอวํ [Pg.120] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน ขาณุมตํ นาม มคธานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. เตน โข ปน สมเยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. เตน โข ปน สมเยน กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺโญ อุปกฺขโฏ โหติ. สตฺต จ อุสภสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรีสตานิ สตฺต จ อชสตานิ สตฺต จ อุรพฺภสตานิ ถูณูปนีตานิ โหนฺติ ยญฺญตฺถาย.

323. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 오백 명 가량의 많은 비구 승가와 함께 마가다국을 유행하시다가 카누마타라 불리는 마가다의 바라문 마을에 이르셨다. 그곳에서 세존께서는 카누마타의 암발랏티카 동산에 머무셨다. 그때 쿠타단타 바라문은 마가다의 왕 세니야 빔비사라로부터 하사받아 왕의 소유이자 바라문의 영지로 주어지고, 사람들로 붐비며 풀과 땔감과 물이 넉넉하고 곡식이 풍부한 카누마타 마을을 다스리며 살고 있었다. 그때 쿠타단타 바라문은 거대한 제사를 준비하고 있었다. 제사를 지내기 위해 황소 칠백 마리, 수송아지 칠백 마리, 암송아지 칠백 마리, 숫염소 칠백 마리, 숫양 칠백 마리를 제사 기둥에 묶어 두었다.

๓๒๔. อสฺโสสุํ โข ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

324. 카누마타의 바라문들과 장자들은 다음과 같이 들었다. "여보시오들, 사캬족의 아들이자 사캬 가문에서 출가한 사문 고타마께서 오백 명 가량의 많은 비구 승가와 함께 마가다국을 유행하시다가 카누마타에 이르러 암발랏티카 동산에 머물고 계신다고 하오. 그분 고타마 존자께서는 이와 같이 명성이 자자하오. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분(응공), 바르게 스스로 깨달은 분(정등각), 지혜와 실천을 갖춘 분(명행족), 잘 가신 분(선서), 세상을 아는 분(세간해), 더할 나위 없는 길들이는 자의 스승(무상사조어장부), 신들과 인간들의 스승(천인사), 깨달은 분(불), 복된 분(세존)이시다.' 그분은 신과 마라와 범천을 포함한 이 세상과 사문·바라문, 그리고 왕과 인간을 포함한 이 세대를 스스로 신통으로 알고 실현하여 선포하신다. 그분은 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖춘 법을 설하시고, 더할 나위 없이 완벽하고 청정한 범행을 드러내신다. 그러한 아라한들을 뵙는 것은 참으로 좋은 일이다."

๓๒๕. อถ โข ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺติ.

325. 그러자 카누마타의 바라문들과 장자들이 카누마타에서 나와 무리를 지어 암발랏티카가 있는 곳으로 다가갔다.

๓๒๖. เตน [Pg.121] โข ปน สมเยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต โหติ. อทฺทสา โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺเต. ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา ขาณุมตา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา เยน อมฺพลฏฺฐิกา เตนุปสงฺกมนฺตี’’ติ?

326. 그때 쿠타단타 바라문은 궁전 위층에서 낮잠을 자려던 참이었다. 쿠타단타 바라문은 카누마타의 바라문들과 장자들이 카누마타에서 나와 무리를 지어 암발랏티카가 있는 곳으로 가는 것을 보았다. 이를 보고 신하에게 물었다. "여보게 신하야, 어찌하여 카누마타의 바라문들과 장자들이 카누마타에서 나와 무리를 지어 암발랏티카가 있는 곳으로 가고 있는 것인가?"

๓๒๗. ‘‘อตฺถิ โข, โภ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต, ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมนฺตี’’ติ.

327. "주인이시여, 사캬족의 아들이자 사캬 가문에서 출가한 사문 고타마께서 오백 명 가량의 많은 비구 승가와 함께 마가다국을 유행하시다가 카누마타에 이르러 암발랏티카 동산에 머물고 계십니다. 그분 고타마 존자께서는 이와 같이 명성이 자자합니다. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분, 바르게 스스로 깨달은 분, 지혜와 실천을 갖춘 분, 잘 가신 분, 세상을 아는 분, 더할 나위 없는 길들이는 자의 스승, 신들과 인간들의 스승, 깨달은 분, 복된 분이시다.' 이 사람들이 그분 고타마 존자를 뵙기 위해 가는 것입니다."

๓๒๘. อถ โข กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ – ‘สมโณ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ ชานามิ ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ. อิจฺฉามิ จาหํ มหายญฺญํ ยชิตุํ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

328. 그러자 쿠타단타 바라문에게 이런 생각이 들었다. '나는 사문 고타마께서 세 가지 양식과 열여섯 가지 부수 조건을 갖춘 제사의 성취를 알고 계신진다고 들었다. 그러나 나는 세 가지 양식과 열여섯 가지 부수 조건을 갖춘 제사의 성취를 알지 못한다. 나는 거대한 제사를 지내고 싶다. 그러니 사문 고타마를 찾아가 세 가지 양식과 열여섯 가지 부수 조건을 갖춘 제사의 성취에 대해 여쭈어보는 것이 좋겠다.'

๓๒๙. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม. อุปสงฺกมิตฺวา ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘กูฏทนฺโต, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘‘อาคเมนฺตุ กิร ภวนฺโต, กูฏทนฺโตปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส ขตฺตา กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ขาณุมตกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ขาณุมตเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘กูฏทนฺโต, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘อาคเมนฺตุ กิร โภนฺโต, กูฏทนฺโตปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ.

329. 이에 쿠타단타 바라문은 신하에게 말했다. "여보게 신하야, 카누마타의 바라문들과 장자들에게 가서 이렇게 전하게. '여보시오들, 쿠타단타 바라문께서 말씀하시기를, 잠시 기다려 주십시오. 쿠타단타 바라문께서도 사문 고타마를 뵙기 위해 가실 것입니다'라고 말일세." 신하는 "알겠습니다, 주인님"이라고 쿠타단타 바라문에게 대답한 뒤, 카누마타의 바라문들과 장자들이 있는 곳으로 갔다. 그곳에 이르러 카누마타의 바라문들과 장자들에게 이렇게 말했다. "여보시오들, 쿠타단타 바라문께서 말씀하시기를, 잠시 기다려 주십시오. 쿠타단타 바라문께서도 사문 고타마를 뵙기 위해 가실 것입니다."

กูฏทนฺตคุณกถา

쿠타단타의 공덕에 대한 이야기

๓๓๐. เตน [Pg.122] โข ปน สมเยน อเนกานิ พฺราหฺมณสตานิ ขาณุมเต ปฏิวสนฺติ – ‘‘กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺญํ อนุภวิสฺสามา’’ติ. อสฺโสสุํ โข เต พฺราหฺมณา – ‘‘กูฏทนฺโต กิร พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ.

330. 그때 수백 명의 바라문들이 쿠타단타 바라문의 거대한 제사에 참여하기 위해 카누마타에 머물고 있었다. 그 바라문들은 "쿠타단타 바라문이 사문 고타마를 뵙기 위해 갈 것이다"라는 말을 들었다. 그러자 그 바라문들은 쿠타단타 바라문이 있는 곳으로 갔다.

๓๓๑. อุปสงฺกมิตฺวา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, โภ, โหติ – ‘อหมฺปิ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามี’’’ติ.

331. 그들은 쿠타단타 바라문에게 다가가서 이렇게 말했다. "쿠타단타 존자시여, 당신께서 사문 고타마를 뵙기 위해 가신다는 것이 정말입니까?" "그렇소, 여보시오들. 나도 사문 고타마를 뵙기 위해 갈 생각이오."

‘‘มา ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิ. น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สเจ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสติ, โภโต กูฏทนฺตสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ. ยมฺปิ โภโต กูฏทนฺตสฺส ยโส หายิสฺสติ, สมณสฺส โคตมสฺส ยโส อภิวฑฺฒิสฺสติ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“쿠타단타 존자께서는 고타마 사문을 뵈러 가지 마십시오. 쿠타단타 존자께서 고타마 사문을 뵈러 가는 것은 적절하지 않습니다. 만약 쿠타단타 존자께서 고타마 사문을 뵈러 가신다면, 존자의 명성은 줄어들 것이고 고타마 사문의 명성은 높아질 것입니다. 쿠타단타 존자의 명성이 줄어들고 고타마 사문의 명성이 높아질 것이라는 이 이유만으로도 쿠타단타 존자께서 고타마 사문을 뵈러 가는 것은 적절하지 않습니다. 오히려 고타마 사문께서 쿠타단타 존자를 뵈러 오는 것이 마땅합니다.”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ ภวํ กูฏทนฺโต อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“쿠타단타 존자께서는 부모 양쪽으로 태생이 훌륭하며, 7대 조상에 이르기까지 태생이 청정하여 가문에 관한 논란으로 비난받거나 흠잡힐 데가 없습니다. 쿠타단타 존자께서 부모 양쪽으로 태생이 훌륭하며, 7대 조상에 이르기까지 태생이 청정하여 가문에 관한 논란으로 비난받거나 흠잡힐 데가 없다는 이 이유로도 쿠타단타 존자께서 고타마 사문을 뵈러 가는 것은 적절하지 않습니다. 오히려 고타마 사문께서 쿠타단타 존자를 뵈러 오는 것이 마땅합니다.”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตชาตรูปรชโต…เป…

“쿠타단타 존자께서는 부유하고 큰 재산과 많은 보물을 가졌으며, 수많은 즐거움의 도구들과 금과 은이 풍족합니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป…

“쿠타단타 존자께서는 베다를 암송하고 만트라를 수지하며, 니간두와 케투바, 자모음의 구별을 포함한 세 가지 베다와 다섯 번째인 역사서에 정통하고, 단어와 문법을 알며, 로카야타와 대인상에도 통달해 계십니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ [Pg.123] กูฏทนฺโต อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป…

“쿠타단타 존자께서는 용모가 수려하고 보기 좋으며 신뢰감을 주어, 최상의 아름다움을 갖추셨습니다. 브라만과 같은 안색과 브라만과 같은 몸을 가졌으며, 겉모습이 매우 당당합니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป…

“쿠타단타 존자께서는 계행을 갖추었으며, 원숙한 덕망을 갖추고 원숙한 덕망과 결합되어 계십니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป…

“쿠타단타 존자께서는 말씀이 훌륭하고 화술이 뛰어나며, 도시적이고 우아한 언어를 갖추셨습니다. 그 말씀은 분명하고 거침없으며 의미를 명확히 전달합니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต พหูนํ อาจริยปาจริโย ตีณิ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ, พหู โข ปน นานาทิสา นานาชนปทา มาณวกา อาคจฺฉนฺติ โภโต กูฏทนฺตสฺส สนฺติเก มนฺตตฺถิกา มนฺเต อธิยิตุกามา…เป…

“쿠타단타 존자께서는 많은 이들의 스승이자 스승의 스승이십니다. 300명의 제자들에게 베다를 가르치십니다. 또한 여러 지방과 여러 나라에서 많은 제자들이 베다를 배우고자 쿠타단타 존자의 처소로 찾아옵니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. สมโณ โคตโม ตรุโณ เจว ตรุณปพฺพชิโต จ…เป…

“쿠타단타 존자께서는 노쇠하고 나이가 지긋하며 어른이시고 연로하십니다. 반면 고타마 사문은 젊고 출가한 지도 얼마 되지 않았습니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

“쿠타단타 존자께서는 마가다국의 세니야 빔비사라 왕으로부터 존경받고 존중받으며 공경받고 공양받으며 숭상받고 계십니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

“쿠타단타 존자께서는 폭카라사티 브라만으로부터 존경받고 존중받으며 공경받고 공양받으며 숭상받고 계십니다. (중략)”

‘‘ภวญฺหิ กูฏทนฺโต ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ยมฺปิ ภวํ กูฏทนฺโต ขาณุมตํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ กูฏทนฺโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ กูฏทนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

“쿠타단타 존자께서는 사람들로 붐비고 풀과 땔감과 물이 풍부하며 곡식이 많은 카누마타 마을을 다스리고 계십니다. 이곳은 마가다국의 세니야 빔비사라 왕으로부터 하사받은 왕의 영지이자 봉토입니다. 쿠타단타 존자께서 사람들로 붐비고 자원이 풍부한 카누마타를 다스리며, 빔비사라 왕으로부터 하사받은 봉토를 소유하고 계시다는 이 이유로도 쿠타단타 존자께서 고타마 사문을 뵈러 가는 것은 적절하지 않습니다. 오히려 고타마 사문께서 쿠타단타 존자를 뵈러 오는 것이 마땅합니다.”라고 그들은 말했습니다.

พุทฺธคุณกถา

부처님의 공덕에 관한 이야기

๓๓๒. เอวํ วุตฺเต กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ –

332. 이렇게 말하자 쿠타단타 브라만은 그 브라만들에게 이와 같이 말했습니다.

‘‘เตน [Pg.124] หิ, โภ, มมปิ สุณาถ, ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, น ตฺเวว อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“여보시오들, 그렇다면 내 말도 들어보시오. 우리가 고타마 존자를 뵈러 가는 것이 마땅한 이유와, 고타마 존자께서 우리를 뵈러 오는 것이 마땅하지 않은 이유를 말하겠소. 여보시오들, 사실 고타마 사문은 부모 양쪽으로 태생이 훌륭하며, 7대 조상에 이르기까지 태생이 청정하여 가문에 관한 논란으로 비난받거나 흠잡힐 데가 없습니다. 고타마 사문이 부모 양쪽으로 태생이 훌륭하며 7대 조상에 이르기까지 가문이 청정하여 비난받을 일이 없다는 이 이유로도 고타마 존자께서는 우리를 뵈러 올 필요가 없습니다. 오히려 우리가 고타마 존자를 뵈러 가는 것이 마땅합니다.”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม มหนฺตํ ญาติสงฺฆํ โอหาย ปพฺพชิโต…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 거대한 친족의 무리를 버리고 출가했습니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโต ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐํ จ…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 땅속에 묻힌 것이나 지상에 있는 막대한 금과 은을 버리고 출가했습니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทหโรว สมาโน ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 아주 젊고 푸른 검은 머리를 가진 청년 시절에, 인생의 첫 번째 시기에 집을 떠나 출가했습니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 부모가 원치 않아 눈물을 흘리며 울고 있을 때, 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가했습니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย …เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 용모가 수려하고 보기 좋으며 신뢰감을 주어, 최상의 아름다움을 갖추셨습니다. 브라만과 같은 안색과 몸을 가졌으며, 겉모습이 매우 당당합니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สีลวา อริยสีลี กุสลสีลี กุสลสีเลน สมนฺนาคโต…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 계행을 갖추었으며, 성스러운 계행과 유익한 계행을 갖추어 이를 실천하십니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 말씀이 훌륭하고 화술이 뛰어나며 도시적인 언어를 갖추셨습니다. 그 말씀은 분명하고 거침없으며 의미를 명확히 전달합니다. (중략)”

‘‘สมโณ [Pg.125] ขลุ, โภ, โคตโม พหูนํ อาจริยปาจริโย…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 많은 이들의 스승이자 스승의 스승이십니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขีณกามราโค วิคตจาปลฺโล…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 감각적 욕망에 대한 탐착을 떨쳐버렸고 경박함이 없습니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กมฺมวาที กิริยวาที อปาปปุเรกฺขาโร พฺรหฺมญฺญาย ปชาย…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 업을 설하고 작용을 설하는 분이며, 거룩한 무리와 더불어 선행을 앞세우는 분입니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุจฺจา กุลา ปพฺพชิโต อสมฺภินฺนขตฺติยกุลา…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 고귀한 가문에서 출가했으니, 혈통이 단절되지 않은 크샤트리아 가문 출신입니다. (중략)”

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อฑฺฒา กุลา ปพฺพชิโต มหทฺธนา มหาโภคา…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문은 부유하고 큰 재산과 보물을 가진 가문에서 출가했습니다. (중략)”

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ติโรรฏฺฐา ติโรชนปทา ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺติ…เป…

“여보시오들, 사실 고타마 사문에게는 질문을 하기 위해 다른 나라와 다른 지방에서 수많은 사람들이 찾아옵니다. (중략)”

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ปาเณหิ สรณํ คตานิ…เป…

여보시오, 수많은 천신들이 사문 고타마께 목숨을 바쳐 귀의했습니다.

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ ติ…เป…

여보시오, 사문 고타마께서는 이와 같이 고귀한 명성이 널리 퍼져 있습니다. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분이시며, 바르고 원만하게 깨달은 분이시고, 지혜와 실천을 갖춘 분이시며, 잘 가신 분이시고, 세상을 잘 아는 분이시며, 위없이 높은 분으로서 다스려야 할 사람을 잘 길들이는 분이시고, 신들과 인간들의 스승이시며, 깨달은 분이시고, 세상에서 가장 존귀한 분이시다'라고 말입니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต…เป…

여보시오, 사문 고타마께서는 서른두 가지 대인(大人)의 형상을 갖추고 계십니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม เอหิสฺวาคตวาที สขิโล สมฺโมทโก อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข ปุพฺพภาสี…เป…

여보시오, 사문 고타마께서는 '어서 오십시오'라고 반갑게 맞이하시며, 부드럽게 말씀하시고, 기쁘게 인사를 나누시며, 미간을 찌푸리지 않고, 밝은 얼굴로 먼저 말을 건네시는 분입니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

여보시오, 사문 고타마께서는 사부대중으로부터 공경받고 존중받으며, 존경받고 공양받으며 숭상받으시는 분입니다.

‘‘สมเณ ขลุ, โภ, โคตเม พหู เทวา จ มนุสฺสา จ อภิปฺปสนฺนา…เป…

여보시오, 사문 고타마께 수많은 천신들과 인간들이 깊은 신심을 내고 있습니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา ปฏิวสติ น ตสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อมนุสฺสา มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ…เป…

여보시오, 사문 고타마께서 어느 마을이나 도시에 머무시든, 그곳에서는 비인(非人)들이 인간들을 괴롭히지 않습니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สงฺฆี คณี คณาจริโย ปุถุติตฺถกรานํ อคฺคมกฺขายติ, ยถา โข ปน, โภ, เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ ยถา [Pg.126] วา ตถา วา ยโส สมุทาคจฺฉติ, น เหวํ สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต. อถ โข อนุตฺตราย วิชฺชาจรณสมฺปทาย สมณสฺส โคตมสฺส ยโส สมุทาคโต…เป…

여보시오, 사문 고타마께서는 수행자 집단을 이끄시고, 무리의 스승이시며, 많은 외도 스승들 중에서 가장 으뜸이라고 일컬어지십니다. 사문 고타마의 명성은 다른 사문이나 바라문들처럼 이런저런 이유로 생긴 것이 아니라, 오직 위없는 지혜와 실천의 구족으로 인해 생겨난 것입니다.

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

여보시오, 마가다국의 세니야 빈비사라 왕은 아들과 아내, 추종자들과 대신들과 함께 목숨을 바쳐 사문 고타마께 귀의했습니다.

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา ปเสนทิ โกสโล สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

여보시오, 코살라국의 파세나디 왕도 아들과 아내, 추종자들과 대신들과 함께 목숨을 바쳐 사문 고타마께 귀의했습니다.

‘‘สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สปุตฺโต สภริโย สปริโส สามจฺโจ ปาเณหิ สรณํ คโต…เป…

여보시오, 폭카라사티 바라문도 아들과 아내, 추종자들과 대신들과 함께 목숨을 바쳐 사문 고타마께 귀의했습니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ มาคธสฺส เสนิยสฺส พิมฺพิสารสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

여보시오, 마가다국의 세니야 빈비사라 왕은 사문 고타마를 공경하고 존중하며, 존경하고 공양하며 숭상합니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

여보시오, 코살라국의 파세나디 왕은 사문 고타마를 공경하고 존중하며, 존경하고 공양하며 숭상합니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป…

여보시오, 폭카라사티 바라문은 사문 고타마를 공경하고 존중하며, 존경하고 공양하며 숭상합니다.

‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ. เย โข ปน, โภ, เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมฺหากํ คามเขตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, อติถี โน เต โหนฺติ. อติถี โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺพา ครุกาตพฺพา มาเนตพฺพา ปูเชตพฺพา อปเจตพฺพา. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม ขาณุมตํ อนุปฺปตฺโต ขาณุมเต วิหรติ อมฺพลฏฺฐิกายํ, อติถิมฺหากํ สมโณ โคตโม. อติถิ โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺโพ ครุกาตพฺโพ มาเนตพฺโพ ปูเชตพฺโพ อปเจตพฺโพ. อิมินาปงฺเคน นารหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอตฺตเก โข อหํ, โภ, ตสฺส โภโต โคตมสฺส วณฺเณ ปริยาปุณามิ, โน จ โข โส ภวํ โคตโม เอตฺตกวณฺโณ. อปริมาณวณฺโณ หิ โส ภวํ โคตโม’’ติ.

여보시오, 사문 고타마께서 카누마타에 도착하여 암발랏티카 동산에 머물고 계십니다. 우리 마을 영토에 오시는 모든 사문이나 바라문들은 우리의 손님입니다. 손님은 우리가 마땅히 공경하고 존중하며 존경하고 공양하며 숭상해야 합니다. 사문 고타마께서 암발랏티카에 머물고 계시니 우리의 귀한 손님이십니다. 그러므로 우리가 마땅히 그분을 공경하고 존중하며 존경하고 공양하며 숭상해야 합니다. 이러한 이유로 고타마 존자께서 우리를 보러 오시는 것은 적절하지 않으며, 오히려 우리가 그분을 뵙기 위해 찾아가는 것이 마땅합니다. 여보시오, 나는 고타마 존자의 공덕을 이 정도로 알고 있지만, 그분의 공덕은 이 정도뿐만 아니라 참으로 헤아릴 수 없습니다.

๓๓๓. เอวํ [Pg.127] วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยถา โข ภวํ กูฏทนฺโต สมณสฺส โคตมสฺส วณฺเณ ภาสติ, อิโต เจปิ โส ภวํ โคตโม โยชนสเต วิหรติ, อลเมว สทฺเธน กุลปุตฺเตน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ อปิ ปุโฏเสนา’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ, สพฺเพว มยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ.

333. 이렇게 말하자 그 바라문들이 쿠타단타 바라문에게 말했습니다. '쿠타단타 존자께서 사문 고타마의 공덕을 칭송하시는 것을 보니, 그분 고타마 존자께서 여기서 백 유순 떨어진 곳에 계실지라도 신심 있는 가문의 자제라면 식량 보따리를 짊어지고서라도 뵈러 가는 것이 마땅합니다. 그렇다면 우리 모두 사문 고타마를 뵈러 갑시다.'

มหาวิชิตราชยญฺญกถา

마하위지타 왕의 제사에 관한 이야기

๓๓๔. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน อมฺพลฏฺฐิกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ขาณุมตกาปิ โข พฺราหฺมณคหปติกา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

334. 그때 쿠타단타 바라문은 많은 바라문 무리와 함께 암발랏티카 동산의 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 가서는 세존과 함께 인사를 나누고, 즐겁고 기억에 남을 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 카누마타의 바라문들과 거사들도 어떤 이들은 세존께 절을 올리고, 어떤 이들은 세존과 인사를 나누고, 어떤 이들은 세존을 향해 합장하거나 이름과 성을 말씀드리고, 또 어떤 이들은 침묵한 채 각각 한 곁에 앉았습니다.

๓๓๕. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ ชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ ชานามิ ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ. อิจฺฉามิ จาหํ มหายญฺญํ ยชิตุํ. สาธุ เม ภวํ โคตโม ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ โสฬสปริกฺขารํ เทเสตู’’ติ.

335. 한 곁에 앉은 쿠타단타 바라문은 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. '고타마 존자시여, 저는 사문 고타마께서 세 가지 심리적 태도와 열여섯 가지 부수적 요건을 갖춘 제사의 성취를 알고 계신다고 들었습니다. 저는 큰 제사를 올리고 싶지만 이를 알지 못하니, 고타마 존자께서 제게 그 제사의 성취에 대해 설해주시기를 간곡히 청합니다.'

๓๓๖. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต นาม อโหสิ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. อถ โข, พฺราหฺมณ, รญฺโญ มหาวิชิตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘อธิคตา โข เม วิปุลา มานุสกา โภคา, มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสามิ[Pg.128], ยํนูนาหํ มหายญฺญํ ยเชยฺยํ, ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ.

336. '바라문이여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 새기십시오. 설하겠습니다.' 쿠타단타 바라문의 대답을 듣고 세존께서 말씀하셨습니다. '바라문이여, 옛날에 마하위지타라는 왕이 있었는데, 그는 매우 부유하고 큰 재물과 풍부한 보물, 가득 찬 창고를 가지고 있었습니다. 마하위지타 왕이 홀로 명상에 잠겼을 때 이런 생각이 떠올랐습니다. '나는 방대한 재물을 얻었고 광대한 대지를 다스리고 있다. 내가 긴 세월 동안 이익과 행복이 될 큰 제사를 올린다면 참으로 좋겠구나'라고 말입니다.'

๓๓๗. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตํ พฺราหฺมณํ อามนฺเตตฺวา เอตทโวจ – ‘อิธ มยฺหํ, พฺราหฺมณ, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – อธิคตา โข เม วิปุลา มานุสกา โภคา, มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสามิ. ยํนูนาหํ มหายญฺญํ ยเชยฺยํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. อิจฺฉามหํ, พฺราหฺมณ, มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุสาสตุ มํ ภวํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’’ติ.

337. "브라만여, 그때 마하비지타 왕은 바라문 고문을 불러 이렇게 말했습니다. '브라만여, 여기 홀로 조용히 명상하던 나에게 이런 생각이 들었습니다. "나는 풍부한 인간의 부를 얻었고, 광대한 대지를 정복하여 다스리고 있다. 내가 오랜 세월 나의 이익과 행복을 위해 큰 제사를 지낸다면 어떠할까?" 브라만여, 나는 큰 제사를 지내고 싶습니다. 오랜 세월 나의 이익과 행복이 될 수 있도록 어진 분께서 나를 지도해 주십시오.'"

๓๓๘. ‘‘เอวํ วุตฺเต, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ราชานํ มหาวิชิตํ เอตทโวจ – ‘โภโต โข รญฺโญ ชนปโท สกณฺฏโก สอุปฺปีโฬ, คามฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, นิคมฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, นครฆาตาปิ ทิสฺสนฺติ, ปนฺถทุหนาปิ ทิสฺสนฺติ. ภวํ โข ปน ราชา เอวํ สกณฺฏเก ชนปเท สอุปฺปีเฬ พลิมุทฺธเรยฺย, อกิจฺจการี อสฺส เตน ภวํ ราชา. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ เอวมสฺส – ‘‘อหเมตํ ทสฺสุขีลํ วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา สมูหนิสฺสามี’’ติ, น โข ปเนตสฺส ทสฺสุขีลสฺส เอวํ สมฺมา สมุคฺฆาโต โหติ. เย เต หตาวเสสกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปจฺฉา รญฺโญ ชนปทํ วิเหเฐสฺสนฺติ. อปิ จ โข อิทํ สํวิธานํ อาคมฺม เอวเมตสฺส ทสฺสุขีลสฺส สมฺมา สมุคฺฆาโต โหติ. เตน หิ ภวํ ราชา เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ กสิโครกฺเข, เตสํ ภวํ ราชา พีชภตฺตํ อนุปฺปเทตุ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ วาณิชฺชาย, เตสํ ภวํ ราชา ปาภตํ อนุปฺปเทตุ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหนฺติ ราชโปริเส, เตสํ ภวํ ราชา ภตฺตเวตนํ ปกปฺเปตุ. เต จ มนุสฺสา สกมฺมปสุตา รญฺโญ ชนปทํ น วิเหเฐสฺสนฺติ; มหา จ รญฺโญ ราสิโก ภวิสฺสติ. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา. มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหริสฺสนฺตี’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เย รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ กสิโครกฺเข, เตสํ ราชา มหาวิชิโต พีชภตฺตํ อนุปฺปทาสิ. เย [Pg.129] จ รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ วาณิชฺชาย, เตสํ ราชา มหาวิชิโต ปาภตํ อนุปฺปทาสิ. เย จ รญฺโญ ชนปเท อุสฺสหึสุ ราชโปริเส, เตสํ ราชา มหาวิชิโต ภตฺตเวตนํ ปกปฺเปสิ. เต จ มนุสฺสา สกมฺมปสุตา รญฺโญ ชนปทํ น วิเหฐึสุ, มหา จ รญฺโญ ราสิโก อโหสิ. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหรึสุ. อถ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตํ พฺราหฺมณํ อามนฺเตตฺวา เอตทโวจ – ‘สมูหโต โข เม โภโต ทสฺสุขีโล, โภโต สํวิธานํ อาคมฺม มหา จ เม ราสิโก. เขมฏฺฐิตา ชนปทา อกณฺฏกา อนุปฺปีฬา มนุสฺสา มุทา โมทมานา อุเร ปุตฺเต นจฺเจนฺตา อปารุตฆรา มญฺเญ วิหรนฺติ. อิจฺฉามหํ พฺราหฺมณ มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุสาสตุ มํ ภวํ ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ.

338. "브라만여, 이렇게 말하자 바라문 고문은 마하비지타 왕에게 이렇게 대답했습니다. '대왕이시여, 대왕의 국토에는 도둑이라는 가시가 있고 괴롭힘이 있습니다. 마을이 약탈당하고, 시장이 약탈당하고, 도시가 약탈당하며, 길에서 강도질이 자행되는 것이 보입니다. 대왕께서 이처럼 도둑의 가시와 괴롭힘이 있는 국토에서 세금을 거두신다면, 대왕께서는 해야 할 일을 하지 않으시는 셈이 됩니다. 혹시 대왕께서는 "내가 이 도둑의 가시들을 처형이나 투옥, 재산 몰수, 비난 또는 추방으로 뿌리 뽑겠다"고 생각하실지도 모르나, 그런 방식으로는 이 도둑의 가시가 제대로 제거되지 않습니다. 처형에서 살아남은 자들이 나중에 다시 나라를 괴롭힐 것이기 때문입니다. 그러나 다음과 같은 방책을 통한다면 이 도둑의 가시를 온전히 제거할 수 있습니다. 대왕의 나라에서 농경과 축산에 힘쓰는 이들에게는 종자와 먹거리를 제공하십시오. 무역에 힘쓰는 이들에게는 자본을 제공하십시오. 왕실의 공무에 힘쓰는 이들에게는 적절한 급여와 식량을 마련해 주십시오. 그러면 사람들은 각자의 생업에 전념하여 나라를 괴롭히지 않을 것이며, 왕실의 세수도 늘어날 것입니다. 국토는 평온해지고 가시와 괴롭힘이 사라지며, 사람들은 기뻐하며 가슴 위에서 아이들을 춤추게 하고 대문을 열어둔 채 지내게 될 것입니다.' 브라만여, 마하비지타 왕은 바라문 고문의 조언을 받아들여 농경과 축산에 힘쓰는 자들에게 종자와 먹거리를 주었고, 무역에 힘쓰는 자들에게 자본을 주었으며, 공무에 힘쓰는 자들에게 급여를 마련해 주었습니다. 그러자 사람들은 각자 생업에 매진하여 나라를 괴롭히지 않았고, 왕실의 재산은 풍족해졌습니다. 국토는 평온해지고 가시와 괴롭힘이 사라졌으며, 사람들은 기뻐하며 가슴 위에서 아이들을 춤추게 하고 대문을 열어둔 채 지내게 되었습니다. 그때 마하비지타 왕은 바라문 고문을 불러 말했습니다. '브라만여, 그대의 방책 덕분에 도둑의 가시가 제거되었고 나의 재산은 풍족해졌습니다. 국토는 안정되고 평화롭습니다. 이제 나는 큰 제사를 지내고자 하니, 오랜 세월 나의 이익과 행복을 위해 나를 지도해 주십시오.'"

จตุปริกฺขารํ

네 가지 구비 요건

๓๓๙. ‘‘เตน หิ ภวํ ราชา เย โภโต รญฺโญ ชนปเท ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ เต ภวํ ราชา อามนฺตยตํ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. เย โภโต รญฺโญ ชนปเท อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ภวํ ราชา อามนฺตยตํ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, พฺราหฺมณ, ราชา มหาวิชิโต ปุโรหิตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เย รญฺโญ ชนปเท ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ราชา มหาวิชิโต อามนฺเตสิ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ, มหายญฺญํ ยชิตุํ, อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘ยชตํ ภวํ ราชา ยญฺญํ, ยญฺญกาโล มหาราชา’ติ. เย รญฺโญ ชนปเท อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, เต ราชา มหาวิชิโต อามนฺเตสิ – ‘อิจฺฉามหํ, โภ[Pg.130], มหายญฺญํ ยชิตุํ. อนุชานนฺตุ เม ภวนฺโต ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. ‘ยชตํ ภวํ ราชา ยญฺญํ, ยญฺญกาโล มหาราชา’ติ. อิติเม จตฺตาโร อนุมติปกฺขา ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ.

339. "'그렇다면 대왕이시여, 대왕의 나라에 있는 귀족들과 지방의 유력자들을 불러 이렇게 말씀하십시오. "여러분, 나는 큰 제사를 지내고자 합니다. 오랜 세월 나의 이익과 행복을 위해 여러분이 동의해 주십시오." 또한 대왕의 나라에 있는 대신들과 관리들, 부유한 바라문들, 재산이 많은 장자들을 불러 이와 같이 말씀하십시오.' 브라만여, 마하비지타 왕은 바라문 고문의 조언에 따라 귀족들과 관리들, 부유한 바라문들, 장자들을 불러 '내가 큰 제사를 지내려 하니 동의해 달라'고 요청했습니다. 그러자 그들은 '대왕이시여, 제사를 지내십시오. 지금이 제사를 지내기에 적절한 때입니다'라고 응답했습니다. 이와 같이 네 부류의 사람들로부터 동의를 얻은 것이 바로 이 제사의 네 가지 구비 요건이 됩니다."

อฏฺฐ ปริกฺขารา

여덟 가지 구비 요건

๓๔๐. ‘‘ราชา มหาวิชิโต อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย; อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; พลวา จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย สหติ มญฺเญ ปจฺจตฺถิเก ยสสา; สทฺโธ ทายโก ทานปติ อนาวฏทฺวาโร สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ โอปานภูโต ปุญฺญานิ กโรติ; พหุสฺสุโต ตสฺส ตสฺส สุตชาตสฺส, ตสฺส ตสฺเสว โข ปน ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ ‘อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’ติ; ปณฺฑิโต, วิยตฺโต, เมธาวี, ปฏิพโล, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. ราชา มหาวิชิโต อิเมหิ อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อิติ อิมานิปิ อฏฺฐงฺคานิ ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ.

340. 마하위지타 왕은 여덟 가지 공덕을 구족하였습니다. 첫째, 어머니와 아버지 양측 모두 일곱 대에 이르기까지 혈통이 순수하여 태생을 근거로 비난받거나 업신여김을 받지 않습니다. 둘째, 용모가 수려하고 보기 좋으며 우아하고 최상의 아름다운 피부색을 갖추었으며, 범천과 같은 색택과 신체를 지녀 위엄이 있습니다. 셋째, 부유하고 큰 재산과 많은 보물을 가졌으며 금은과 가재도구, 곡식이 풍부하고 창고가 가득 차 있습니다. 넷째, 네 가지 군대를 갖추어 강력하며, 훈계를 잘 따르는 군대와 함께 명성으로 원수들을 압도합니다. 다섯째, 신심이 있고 보시를 즐기며 항상 문을 열어두어 사문, 바라문, 빈민, 여행자, 구걸하는 이들에게 우물과 같은 존재가 되어 공덕을 쌓습니다. 여섯째, 널리 배워 아는 것이 많습니다. 일곱째, 설해진 말씀의 의미를 '이것은 이 말씀의 의미다'라고 정확히 파악합니다. 여덟째, 현명하고 지혜로워 과거, 미래, 현재의 이익을 사유할 능력이 있습니다. 마하위지타 왕은 이 여덟 가지 공덕을 갖추었으니, 이들 또한 그 제사의 구성 요소가 됩니다.

จตุปริกฺขารํ

네 가지 구성 요소

๓๔๑. ‘‘ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ จตุหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย; สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน [Pg.131] สมนฺนาคโต; ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อิเมหิ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต. อิติ อิมานิ จตฺตาริ องฺคานิ ตสฺเสว ยญฺญสฺส ปริกฺขารา ภวนฺติ.

341. 제관인 바라문은 네 가지 공덕을 갖추었습니다. 첫째, 어머니와 아버지 양측 모두 일곱 대에 이르기까지 혈통이 순수하여 태생을 근거로 비난받거나 업신여김을 받지 않습니다. 둘째, 베다를 암송하고 간직하며 삼베다와 사전, 수사학, 어법, 역사 등의 전적에 정통하고 문법과 대인상에 능통합니다. 셋째, 계행이 청정하고 원숙한 덕망을 갖추었습니다. 넷째, 현명하고 지혜로워 제물 국자를 잡는 자들 중 첫 번째나 두 번째가 될 만큼 뛰어납니다. 제관 바라문은 이 네 가지 공덕을 갖추었으니, 이들 또한 그 제사의 구성 요소가 됩니다.

ติสฺโส วิธา

세 가지 방식

๓๔๒. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ติสฺโส วิธา เทเสสิ. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยิฏฺฐุกามสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคจฺฉิสฺสตี’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคจฺฉตี’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย. สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยิฏฺฐสฺส โกจิเทว วิปฺปฏิสาโร – ‘มหา วต เม โภคกฺขนฺโธ วิคโต’ติ, โส โภตา รญฺญา วิปฺปฏิสาโร น กรณีโย’’ติ. อิมา โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ติสฺโส วิธา เทเสสิ.

342. 바라문이여, 제관 바라문은 마하위지타 왕이 제사를 지내기 전 세 가지 마음가짐을 설했습니다. '대왕께서 대제사를 지내려 할 때, 혹시라도 "나의 큰 재산이 사라지겠구나" 하는 후회가 생길 수 있으나 그런 후회를 해서는 안 됩니다. 제사를 지내는 중에도 "나의 큰 재산이 소모되고 있구나" 하는 후회를 해서는 안 됩니다. 제사를 지낸 후에도 "나의 큰 재산이 다 나갔구나" 하는 후회를 해서는 안 됩니다.' 바라문이여, 제관 바라문은 제사 전 왕에게 이 세 가지 마음가짐을 일러주었습니다.

ทส อาการา

열 가지 양상

๓๔๓. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ทสหากาเรหิ ปฏิคฺคาหเกสุ วิปฺปฏิสารํ ปฏิวิเนสิ. ‘อาคมิสฺสนฺติ โข โภโต ยญฺญํ ปาณาติปาติโนปิ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตาปิ. เย ตตฺถ ปาณาติปาติโน, เตสญฺเญว เตน. เย ตตฺถ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, เต อารพฺภ ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ. อาคมิสฺสนฺติ โข โภโต ยญฺญํ อทินฺนาทายิโนปิ อทินฺนาทานา ปฏิวิรตาปิ…เป… กาเมสุ มิจฺฉาจาริโนปิ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตาปิ… มุสาวาทิโนปิ มุสาวาทา ปฏิวิรตาปิ… ปิสุณวาจิโนปิ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตาปิ… ผรุสวาจิโนปิ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตาปิ… สมฺผปฺปลาปิโนปิ สมฺผปฺปลาปา [Pg.132] ปฏิวิรตาปิ … อภิชฺฌาลุโนปิ อนภิชฺฌาลุโนปิ… พฺยาปนฺนจิตฺตาปิ อพฺยาปนฺนจิตฺตาปิ… มิจฺฉาทิฏฺฐิกาปิ สมฺมาทิฏฺฐิกาปิ…. เย ตตฺถ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสญฺเญว เตน. เย ตตฺถ สมฺมาทิฏฺฐิกา, เต อารพฺภ ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตู’ติ. อิเมหิ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส ปุพฺเพว ยญฺญา ทสหากาเรหิ ปฏิคฺคาหเกสุ วิปฺปฏิสารํ ปฏิวิเนสิ.

343. 바라문이여, 제관 바라문은 제사 전 열 가지 양상으로 보시를 받는 이들에 대한 후회를 없애주었습니다. '대왕의 제사에는 생명을 죽이는 자와 죽이지 않는 자, 도둑질하는 자와 하지 않는 자, 음행을 저지르는 자와 하지 않는 자, 거짓말하는 자와 하지 않는 자, 이간질하는 자와 하지 않는 자, 욕설하는 자와 하지 않는 자, 잡담하는 자와 하지 않는 자, 탐욕이 있는 자와 없는 자, 악의가 있는 자와 없는 자, 그릇된 견해를 가진 자와 바른 견해를 가진 자들이 올 것입니다. 그중 악행을 하는 자들은 자신의 행위로 인해 좋지 못한 과보를 받을 것이나, 선행을 하는 자들을 대상으로는 대왕께서 기쁘게 보시하고 마음을 청정히 하십시오.' 이와 같이 열 가지 양상으로 후회를 가라앉혔습니다.

โสฬส อาการา

열여섯 가지 양상

๓๔๔. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส มหายญฺญํ ยชมานสฺส โสฬสหากาเรหิ จิตฺตํ สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข ตสฺส อามนฺติตา ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ; อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภตา โข ปน รญฺญา อามนฺติตา ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ.

344. 바라문이여, 제관 바라문은 제사를 지내는 마하위지타 왕의 마음을 열여섯 가지 양상으로 북돋아 주었습니다. '대왕께서 제사를 지낼 때 누군가 "왕은 지방의 귀족들을 초청하거나 상의하지 않고 제사를 지낸다"고 비난할지 모릅니다. 그러나 대왕께서는 이미 그들을 초청하셨으므로 정당한 비난은 있을 수 없습니다. 그러니 대왕께서는 이 사실을 아시고 기쁜 마음으로 보시하며 마음을 청정하게 하십시오.'

‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข ตสฺส อามนฺติตา อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ…เป… คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภตา โข ปน รญฺญา อามนฺติตา คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ.

또한 누군가 "왕은 대신들이나 큰 바라문들, 혹은 부유한 장자들을 초청하여 상의하지 않았다"고 비난할지 모르나, 대왕께서는 이미 그들을 모두 초청하여 상의하셨습니다. 그러므로 정당한 비난은 있을 수 없음을 아시고, 대왕께서는 기쁜 마음으로 보시를 실천하며 마음을 청정하게 하십시오.

‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, โน จ โข อุภโต [Pg.133] สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. ภวํ โข ปน ราชา อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ.

대왕께서 대제사를 지내실 때 혹 어떤 이가 다음과 같이 비난할 수도 있을 것입니다. '마하위지타 왕이 대제사를 지내지만, 정작 본인은 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두에서 잘 태어난 이가 아니며, 7대의 조상에 이르기까지 혈통이 청정하지 못하고, 출생의 신분에 관해 거절당하거나 비난받을 만하다. 그런데도 대왕은 이러한 대제사를 지내고 있다.'라고 말입니다. 그러나 대왕께 이와 같이 비난할 사람은 이치에 맞지 않습니다. 대왕께서는 진실로 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두에서 명문가에 잘 태어난 분이시며, 7대의 조상에 이르기까지 혈통이 청정하고, 출생의 신분에 관해 결코 거절당하거나 비난받지 않으시기 때문입니다. 대왕께서는 이러한 사실을 아시고 제사를 지내시고, 아낌없이 베푸시고, 기뻐하시며, 자신의 내면의 마음을 청정하게 하소서.

‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ โน จ โข อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… โน จ โข อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร…เป… โน จ โข พลวา จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย สหติ มญฺเญ ปจฺจตฺถิเก ยสสา…เป… โน จ โข สทฺโธ ทายโก ทานปติ อนาวฏทฺวาโร สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ โอปานภูโต ปุญฺญานิ กโรติ…เป… โน จ โข พหุสฺสุโต ตสฺส ตสฺส สุตชาตสฺส…เป… โน จ โข ตสฺส ตสฺเสว โข ปน ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ ‘‘อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ, อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’’ติ…เป… โน จ โข ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. ภวํ โข ปน ราชา ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ.

대왕께서 대제사를 지내실 때 혹 어떤 이가 다음과 같이 비난할 수도 있을 것입니다. '마하위지타 왕이 대제사를 지내지만, 수려하지도 않고 보기 좋지도 않으며 우아하지도 않고 수려한 용모를 갖추지도 못했다. (중략) 부유하지도 않고 재물이 많지도 않으며 금과 은이 풍족하지도 않고 창고가 가득 차 있지도 않다. (중략) 강력한 사군(四軍)을 갖추지도 못했고 명성으로 적들을 제압하지도 못한다. (중략) 신심이 없고 베풀 줄도 모르며 수행자나 가난한 자들에게 문을 열어두지도 않았고 공덕을 쌓지도 않는다. (중략) 배움이 적어 들은 바를 이해하지 못하고 그 의미도 알지 못한다. (중략) 현명하지도 노련하지도 지혜롭지도 못하여 과거, 현재, 미래의 이익을 사유할 능력이 없다. 그런데도 대왕은 이러한 대제사를 지내고 있다.'라고 말입니다. 그러나 대왕께 이와 같이 비난할 사람은 이치에 맞지 않습니다. 대왕께서는 진실로 현명하고 노련하며 지혜로우시고, 과거, 현재, 미래의 이익을 사유할 능력이 있으시기 때문입니다. 대왕께서는 이러한 사실을 아시고 제사를 지내시고, 베푸시고, 기뻐하시며, 자신의 내면의 마음을 청정하게 하소서.

‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ. โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก [Pg.134] ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภโต โข ปน รญฺโญ ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตุ.

대왕께서 대제사를 지내실 때 혹 어떤 이가 다음과 같이 비난할 수도 있을 것입니다. '마하위지타 왕이 대제사를 지내지만, 그의 전구사 바라문은 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두에서 잘 태어난 이가 아니며, 7대의 조상에 이르기까지 혈통이 청정하지 못하고 출생의 신분에 관해 비난받을 만하다. 그런데도 대왕은 이러한 대제사를 지내고 있다.'라고 말입니다. 그러나 대왕께 이와 같이 비난할 사람은 이치에 맞지 않습니다. 대왕의 전구사 바라문은 진실로 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두에서 잘 태어난 이이며, 7대의 조상에 이르기까지 혈통이 청정하고 출생에 관해 비난받지 않기 때문입니다. 대왕께서는 이러한 사실을 아시고 제사를 지내시고, 베푸시고, 기뻐하시며, 자신의 내면의 마음을 청정하게 하소서.

‘‘สิยา โข ปน โภโต รญฺโญ มหายญฺญํ ยชมานสฺส โกจิเทว วตฺตา – ‘ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ. โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป… โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป… โน จ ขฺวสฺส ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ, อถ จ ปน ภวํ ราชา เอวรูปํ มหายญฺญํ ยชตี’ติ. เอวมฺปิ โภโต รญฺโญ วตฺตา ธมฺมโต นตฺถิ. โภโต โข ปน รญฺโญ ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฐโม วา ทุติโย วา สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิมินาเปตํ ภวํ ราชา ชานาตุ, ยชตํ ภวํ, สชฺชตํ ภวํ, โมทตํ ภวํ, จิตฺตเมว ภวํ อนฺตรํ ปสาเทตูติ. อิเมหิ โข, พฺราหฺมณ, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาวิชิตสฺส มหายญฺญํ ยชมานสฺส โสฬสหิ อากาเรหิ จิตฺตํ สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ.

대왕께서 대제사를 지내실 때 혹 어떤 이가 다음과 같이 비난할 수도 있을 것입니다. '마하위지타 왕이 대제사를 지내지만, 그의 전구사 바라문은 베다를 암송하거나 통달하지 못했고 세 가지 베다에 정통하지도 않으며 문법이나 관상학에도 능통하지 않다. (중략) 그의 전구사 바라문은 계행이 없고 계행을 갖추지도 못했다. (중략) 그의 전구사 바라문은 현명하지도 지혜롭지도 못하며 제사 도구를 다루는 자들 중 첫째나 둘째가 되지도 못한다. 그런데도 대왕은 이러한 대제사를 지내고 있다.'라고 말입니다. 그러나 대왕께 이와 같이 비난할 사람은 이치에 맞지 않습니다. 대왕의 전구사 바라문은 진실로 현명하고 노련하며 지혜로워서, 제사 도구를 다루는 자들 중 첫째나 둘째가 되기 때문입니다. 대왕께서는 이러한 사실을 아시고 베푸시고 기뻐하시며 내면의 마음을 청정하게 하소서. 바라문이여, 이와 같이 전구사 바라문은 대제사를 지내는 마하위지타 왕에게 열여섯 가지 방식으로 그 이익을 보여주고, 권장하고, 고취하고, 기쁘게 하였습니다.

๓๔๕. ‘‘ตสฺมึ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญึสุ, น อเชฬกา หญฺญึสุ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญึสุ, น วิวิธา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชึสุ, น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ ยูปตฺถาย, น ทพฺภา ลูยึสุ พริหิสตฺถาย. เยปิสฺส อเหสุํ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ น ทณฺฑตชฺชิตา น [Pg.135] ภยตชฺชิตา น อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ อกํสุ. อถ โข เย อิจฺฉึสุ, เต อกํสุ, เย น อิจฺฉึสุ, น เต อกํสุ; ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ อกํสุ, ยํ น อิจฺฉึสุ, น ตํ อกํสุ. สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว โส ยญฺโญ นิฏฺฐานมคมาสิ.

345. 바라문이여, 그 제사에서는 소도 죽이지 않았고, 염소와 양도 죽이지 않았으며, 닭과 돼지도 죽이지 않았고, 다양한 생명체들이 희생되지 않았습니다. 제사 기둥을 세우기 위해 나무를 베지도 않았고, 제사 자리에 깔기 위해 다바 풀을 베지도 않았습니다. 그 왕의 노비나 하인이나 일꾼들 또한 매질의 위협이나 공포의 위협 속에 눈물을 흘리며 울면서 일을 하지 않았습니다. 오히려 하기를 원하는 자들만이 일을 했고, 원하지 않는 자들은 하지 않았으며, 하고 싶은 일을 하고 하기 싫은 일은 하지 않았습니다. 그 제사는 오직 버터, 기름, 정제 버터, 응유, 꿀, 당밀만으로 성취되었습니다.

๓๔๖. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ, อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ, พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ, คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทาย ราชานํ มหาวิชิตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิทํ, เทว, ปหูตํ สาปเตยฺยํ เทวญฺเญว อุทฺทิสฺสาภตํ, ตํ เทโว ปฏิคฺคณฺหาตู’ติ. ‘อลํ, โภ, มมาปิทํ ปหูตํ สาปเตยฺยํ ธมฺมิเกน พลินา อภิสงฺขตํ; ตญฺจ โว โหตุ, อิโต จ ภิยฺโย หรถา’ติ. เต รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘น โข เอตํ อมฺหากํ ปติรูปํ, ยํ มยํ อิมานิ สาปเตยฺยานิ ปุนเทว สกานิ ฆรานิ ปฏิหเรยฺยาม. ราชา โข มหาวิชิโต มหายญฺญํ ยชติ, หนฺทสฺส มยํ อนุยาคิโน โหมา’ติ.

346. "브라만여, 그때 성읍과 지방의 귀족들이자 왕의 추종자들, 성읍과 지방의 신하들과 배석자들, 성읍과 지방의 대바라문들, 그리고 성읍과 지방의 부유한 장자들이 많은 재물을 가지고 마하위지타 왕에게 가서 이렇게 말했습니다. '대왕이시여, 이 많은 재물은 대왕만을 위해 가져온 것이니 대왕께서 이것을 받으소서.' (왕이 대답했습니다.) '보시오, 내게도 법다운 세금으로 모은 재물이 충분하오. 그러니 이것은 그대들의 것이 되게 하고, 여기서 더 가져가시오.' 왕에게 거절당한 그들은 한 곁으로 물러나 이렇게 의논했습니다. '우리가 이 재물들을 다시 우리 집으로 가져가는 것은 우리에게 합당하지 않다. 마하위지타 왕께서 큰 제사를 지내시니, 이제 우리도 그분을 따라 제사를 지내자.'"

๓๔๗. ‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ, ปุรตฺถิเมน ยญฺญวาฏสฺส ขตฺติยา อานุยนฺตา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. ทกฺขิเณน ยญฺญวาฏสฺส อมจฺจา ปาริสชฺชา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. ปจฺฉิเมน ยญฺญวาฏสฺส พฺราหฺมณมหาสาลา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ. อุตฺตเรน ยญฺญวาฏสฺส คหปติเนจยิกา เนคมา เจว ชานปทา จ ทานานิ ปฏฺฐเปสุํ.

347. "브라만여, 그때 성읍과 지방의 귀족들과 추종자들은 제단 동쪽에서 보시를 베풀었습니다. 성읍과 지방의 신하들과 배석자들은 제단 남쪽에서 보시를 베풀었습니다. 성읍과 지방의 대바라문들은 제단 서쪽에서 보시를 베풀었습니다. 성읍과 지방의 부유한 장자들은 제단 북쪽에서 보시를 베풀었습니다."

‘‘เตสุปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญสุ เนว คาโว หญฺญึสุ, น อเชฬกา หญฺญึสุ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญึสุ, น วิวิธา ปาณา สํฆาตํ อาปชฺชึสุ, น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ ยูปตฺถาย, น ทพฺภา ลูยึสุ พริหิสตฺถาย. เยปิ เนสํ อเหสุํ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ น ทณฺฑตชฺชิตา น ภยตชฺชิตา น อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ อกํสุ. อถ โข เย อิจฺฉึสุ, เต อกํสุ, เย น อิจฺฉึสุ, น เต อกํสุ; ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ อกํสุ, ยํ น อิจฺฉึสุ น ตํ อกํสุ. สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว เต ยญฺญา นิฏฺฐานมคมํสุ.

"브라만여, 그 제사들에서도 소를 죽이지 않았고, 염소와 양도 죽이지 않았으며, 닭과 돼지도 죽이지 않았고, 다양한 생명들이 살상당하지 않았습니다. 제사 기둥을 세우기 위해 나무를 베지도 않았고, 제단에 깔기 위해 다브바 풀을 베지도 않았습니다. 그들의 노비나 전령이나 일꾼들도 매로 위협받거나 두려움에 떨지 않았으며, 눈물을 흘리며 울면서 일을 하지도 않았습니다. 다만 원하는 자들은 일을 했고, 원하지 않는 자들은 하지 않았으며, 하고 싶은 일은 했고, 하고 싶지 않은 일은 하지 않았습니다. 오직 버터, 기름, 신선한 버터, 응유, 꿀, 당밀만으로 그 제사들은 완성되었습니다."

‘‘อิติ [Pg.136] จตฺตาโร จ อนุมติปกฺขา, ราชา มหาวิชิโต อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต; ติสฺโส จ วิธา อยํ วุจฺจติ พฺราหฺมณ ติวิธา ยญฺญสมฺปทา โสฬสปริกฺขารา’’ติ.

"이와 같이 네 부류의 동의하는 무리, 여덟 가지 덕목을 갖춘 마하위지타 왕, 네 가지 덕목을 갖춘 바라문 제관, 그리고 세 가지 마음가짐이 있었으니, 브라만여, 이것을 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성이라고 합니다."

๓๔๘. เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘อโห ยญฺโญ, อโห ยญฺญสมฺปทา’’ติ! กูฏทนฺโต ปน พฺราหฺมโณ ตูณฺหีภูโตว นิสินฺโน โหติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘กสฺมา ปน ภวํ กูฏทนฺโต สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทตี’’ติ? ‘‘นาหํ, โภ, สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทามิ. มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย, โย สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺย. อปิ จ เม, โภ, เอวํ โหติ – สมโณ โคตโม น เอวมาห – ‘เอวํ เม สุต’นฺติ วา ‘เอวํ อรหติ ภวิตุ’นฺติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม – ‘เอวํ ตทา อาสิ, อิตฺถํ ตทา อาสิ’ ตฺเวว ภาสติ. ตสฺส มยฺหํ โภ เอวํ โหติ – ‘อทฺธา สมโณ โคตโม เตน สมเยน ราชา วา อโหสิ มหาวิชิโต ยญฺญสฺสามิ ปุโรหิโต วา พฺราหฺมโณ ตสฺส ยญฺญสฺส ยาเชตา’ติ. อภิชานาติ ปน ภวํ โคตโม เอวรูปํ ยญฺญํ ยชิตฺวา วา ยาเชตฺวา วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิตาติ’’? ‘‘อภิชานามหํ, พฺราหฺมณ, เอวรูปํ ยญฺญํ ยชิตฺวา วา ยาเชตฺวา วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิตา, อหํ เตน สมเยน ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ อโหสึ ตสฺส ยญฺญสฺส ยาเชตา’’ติ.

348. "이와 같이 말씀하시자, 그 바라문들은 '오, 위대한 제사여! 오, 제사의 완성이여!'라고 외치며 큰 소리로 떠들썩하게 찬탄했습니다. 그러나 쿠타단타 바라문은 침묵한 채 앉아 있었습니다. 그러자 그 바라문들이 쿠타단타 바라문에게 말했습니다. '어찌하여 쿠타단타 존자께서는 사문 고타마의 훌륭한 말씀을 훌륭한 말씀으로서 기뻐하며 찬탄하지 않으십니까?' (쿠타단타가 대답했습니다.) '보시오, 내가 사문 고타마의 훌륭한 말씀을 훌륭한 말씀으로서 찬탄하지 않는 것이 아닙니다. 사문 고타마의 훌륭한 말씀을 찬탄하지 않는 자는 머리가 깨어질 것입니다. 다만 내게 이런 생각이 들었습니다. 사문 고타마께서는 "이와 같이 내가 들었다"라거나 "이와 같이 되어야 마땅하다"라고 말씀하지 않으시고, 오직 "그때 이와 같았다, 그때 그런 식이었다"라고만 말씀하십니다. 그래서 내게는 분명 사문 고타마께서 그때 마하위지타 왕으로서 제사의 주인이셨거나, 아니면 그 제사를 주관한 바라문 제관이셨을 것이라는 생각이 들었습니다. 고타마 존자께서는 이러한 제사를 직접 올렸거나 주관한 뒤, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났음을 기억하십니까?' (부처님께서 말씀하셨습니다.) '브라만여, 나는 그러한 제사를 직접 올렸거나 주관한 뒤 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났음을 기억합니다. 나는 그때 그 제사를 주관했던 바라문 제관이었습니다.'"

นิจฺจทานอนุกุลยญฺญํ

"항상 베푸는 보시와 가문의 전통에 따른 제사"

๓๔๙. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

349. "고타마 존자시여, 이 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성보다 더 적은 노력이 들고 준비할 것도 적으면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있는 다른 제사가 있습니까?"

‘‘อตฺถิ [Pg.137] โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

"브라만여, 이 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성보다 더 적은 노력이 들고 준비할 것도 적으면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있는 다른 제사가 있습니다."

‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

"고타마 존자시여, 이 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성보다 더 적은 노력이 들고 준비할 것도 적으면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있는 그 제사는 무엇입니까?"

‘‘ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, นิจฺจทานานิ อนุกุลยญฺญานิ สีลวนฺเต ปพฺพชิเต อุทฺทิสฺส ทิยฺยนฺติ; อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

"브라만여, 계행을 갖춘 출가자들을 위해 가문의 전통에 따라 항상 베푸는 보시가 있습니다. 브라만여, 이 제사는 이 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성보다 더 적은 노력이 들고 준비할 것도 적으면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있습니다."

‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจา’’ติ?

"고타마 존자시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 가문의 전통에 따라 항상 베푸는 그 보시가 이 세 가지 마음가짐과 열여섯 가지 필수 조건을 갖춘 제사의 완성보다 더 적은 노력이 들고 준비할 것도 적으면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있는 것입니까?"

‘‘น โข, พฺราหฺมณ, เอวรูปํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสนฺติ เหตฺถ, พฺราหฺมณ, ทณฺฑปฺปหาราปิ คลคฺคหาปิ, ตสฺมา เอวรูปํ ยญฺญํ น อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, นิจฺจทานานิ อนุกุลยญฺญานิ สีลวนฺเต ปพฺพชิเต อุทฺทิสฺส ทิยฺยนฺติ; เอวรูปํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. ตํ กิสฺส เหตุ? น เหตฺถ, พฺราหฺมณ, ทิสฺสนฺติ ทณฺฑปฺปหาราปิ คลคฺคหาปิ, ตสฺมา เอวรูปํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา. อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ อิมาย ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจา’’ติ.

“브라만여, 아라한들이나 아라한의 길에 든 자들은 이와 같은 제사에는 가지 않습니다. 그 이유는 무엇입니까? 브라만여, 이와 같은 제사에서는 몽둥이로 때리거나 목을 잡고 끌고 가는 등의 광경이 보이기 때문입니다. 그러므로 아라한들이나 아라한의 길에 든 자들은 이와 같은 제사에는 가지 않습니다. 그러나 브라만여, 계를 갖춘 출가자들을 위해 가풍에 따라 대대로 항시적으로 베푸는 보시가 있습니다. 브라만여, 아라한들이나 아라한의 길에 든 자들은 이와 같은 제사에는 갑니다. 그 이유는 무엇입니까? 브라만여, 여기서는 몽둥이로 때리거나 목을 잡고 끌고 가는 광경이 보이지 않기 때문입니다. 그러므로 아라한들이나 아라한의 길에 든 자들은 이와 같은 제사에는 갑니다. 브라만여, 이것이 바로 가풍에 따른 항시적인 보시가 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 저 제사보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 이유이자 근거입니다.”

๓๕๐. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

350. “고타마 존자시여, 그러면 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 그리고 이 항시적인 가풍의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니까?”

‘‘อตฺถิ [Pg.138] โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 그리고 이 항시적인 가풍의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니다.”

‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

“고타마 존자시여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 그리고 이 항시적인 가풍의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 그 제사는 어떤 것입니까?”

‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, จาตุทฺทิสํ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส วิหารํ กโรติ, อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 어떤 사람이 사방 승가(사방승가)를 위해 수행처(사원)를 짓는 것입니다. 브라만여, 이 제사는 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 그리고 이 항시적인 가풍의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있습니다.”

๓๕๑. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

351. “고타마 존자시여, 그러면 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 그리고 이 수행처의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니까?”

‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 그리고 이 수행처의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니다.”

‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

“고타마 존자시여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 그리고 이 수행처의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 그 제사는 어떤 것입니까?”

‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, ปสนฺนจิตฺโต พุทฺธํ สรณํ คจฺฉติ, ธมฺมํ สรณํ คจฺฉติ, สงฺฆํ สรณํ คจฺฉติ; อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 어떤 사람이 청정한 믿음을 가지고 ‘부처님께 귀의합니다, 가르침에 귀의합니다, 승가에 귀의합니다’라며 삼귀의를 하는 것입니다. 브라만여, 이 제사는 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 그리고 이 수행처의 보시보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있습니다.”

๓๕๒. ‘‘อตฺถิ [Pg.139] ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

352. “고타마 존자시여, 그러면 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 그리고 이 삼귀의보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니까?”

‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 그리고 이 삼귀의보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니다.”

‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

“고타마 존자시여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 그리고 이 삼귀의보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 그 제사는 어떤 것입니까?”

‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, ปสนฺนจิตฺโต สิกฺขาปทานิ สมาทิยติ – ปาณาติปาตา เวรมณึ, อทินฺนาทานา เวรมณึ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณึ, มุสาวาทา เวรมณึ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณึ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 어떤 사람이 청정한 믿음을 가지고 학습계율들을 수지하는 것입니다. 즉, 살아 있는 생명을 죽이는 것을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하며, 삿된 음행을 멀리하고, 거짓말하는 것을 멀리하며, 방일의 근본인 술과 취하게 하는 것을 마시는 것을 멀리하는 것입니다. 브라만여, 이 제사는 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 그리고 이 삼귀의보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있습니다.”

๓๕๓. ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

353. “고타마 존자시여, 그러면 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 이 삼귀의보다, 그리고 이 학습계율들보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니까?”

‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, อญฺโญ ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร [Pg.140] จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ.

“브라만여, 이 세 가지 구족함과 열여섯 가지 부수 여건을 갖춘 제사보다, 이 항시적인 가풍의 보시보다, 이 수행처의 보시보다, 이 삼귀의보다, 그리고 이 학습계율들보다 공력이 덜 들고 준비가 덜 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 이익이 있는 또 다른 제사가 있습니다.”

‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, ยญฺโญ อิมาย จ ติวิธาย ยญฺญสมฺปทาย โสฬสปริกฺขาราย อิมินา จ นิจฺจทาเนน อนุกุลยญฺเญน อิมินา จ วิหารทาเนน อิเมหิ จ สรณคมเนหิ อิเมหิ จ สิกฺขาปเทหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จา’’ติ?

“고타마 존자시여, 세 가지 방식과 열여섯 가지 필수품을 갖춘 이 제사의 성취보다, 가문의 전통에 따른 이 정기적인 보시보다, 이 사원 보시보다, 이 귀의처로 나아감보다, 이 학습계율들보다 더 적은 노력이 들고 더 적은 준비가 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있는 그 제사는 과연 어떤 것입니까?”

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จาติ. ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺโญ ปุริเมหิ ยญฺเญหิ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จ มหปฺผลตโร จ มหานิสํสตโร จ. อิมาย จ, พฺราหฺมณ, ยญฺญสมฺปทาย อญฺญา ยญฺญสมฺปทา อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถี’’ติ.

“브라만여, 여기 이 세상에 공양받아 마땅하며 스스로 모든 법을 올바르게 깨달으신 여래가 출현합니다... (중략)... 이와 같이 브라만여, 비구는 계율을 갖추게 되고... (중략)... 초선을 성취하여 머뭅니다. 브라만여, 이 제사는 이전의 제사들보다 더 적은 노력이 들고 더 적은 준비가 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있습니다. ... (중략) ... 제2선, 제3선, 제4선을 성취하여 머뭅니다. 브라만여, 이 제사 또한 이전의 제사들보다 더 적은 노력이 들고 더 적은 준비가 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있습니다. 또한 그는 지와 견을 위해 마음을 기울이고 인도합니다... (중략)... 더 이상 다시 태어남이 없음을 압니다. 브라만여, 이 제사 또한 이전의 제사들보다 더 적은 노력이 들고 더 적은 준비가 필요하면서도 더 큰 결실과 더 큰 공덕이 있습니다. 브라만여, 이러한 제사의 성취보다 더 수승하거나 더 뛰어난 다른 제사의 성취는 없습니다.”라고 세존께서 말씀하셨습니다.

กูฏทนฺตอุปาสกตฺตปฏิเวทนา

쿠타단타가 재가신자가 되었음을 선언함

๓๕๔. เอวํ วุตฺเต, กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม [Pg.141] ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. เอสาหํ โภ โคตม สตฺต จ อุสภสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรสตานิ สตฺต จ วจฺฉตรีสตานิ สตฺต จ อชสตานิ สตฺต จ อุรพฺภสตานิ มุญฺจามิ, ชีวิตํ เทมิ, หริตานิ เจว ติณานิ ขาทนฺตุ, สีตานิ จ ปานียานิ ปิวนฺตุ, สีโต จ เนสํ วาโต อุปวายตู’’ติ.

354. 이와 같이 말씀하시자, 쿠타단타 브라만은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 마치 넘어진 것을 바로 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에 등불을 들어 올리듯, 고타마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 고타마 존자께 귀의하며, 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서. 고타마 존자시여, 저는 이제 제사를 위해 준비했던 일곱 백 마리의 황소와 일곱 백 마리의 송아지들, 일곱 백 마리의 암송아지들, 일곱 백 마리의 염소들, 일곱 백 마리의 양들을 풀어주어 그들에게 생명을 주겠습니다. 그들은 싱싱한 풀을 먹고 시원한 물을 마시며 시원한 바람을 쐬게 될 것입니다.”

โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยา

예류과의 실현

๓๕๕. อถ โข ภควา กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ, ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา, ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ตสฺมิญฺเญว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ.

355. 그러자 세존께서는 쿠타단타 브라만에게 보시 이야기, 지계 이야기, 천상 이야기 등 법의 차제적인 설법을 해 주셨고, 감각적 욕망의 재난과 저열함과 오염원, 그리고 출리의 공덕을 밝혀 주셨습니다. 세존께서 쿠타단타 브라만이 준비된 마음, 부드러운 마음, 장애 없는 마음, 고양된 마음, 청정한 마음이 된 것을 아셨을 때, 부처님들의 독자적인 법문인 괴로움, 괴로움의 일어남, 괴로움의 소멸, 괴로움의 소멸로 인도하는 길을 밝혀 주셨습니다. 마치 때 묻지 않은 깨끗한 옷이 염료를 잘 흡수하듯이, 쿠타단타 브라만에게 바로 그 자리에서 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 그 모두가 사라지는 성질을 가진 것이다’라는 티 없고 때 없는 법의 눈이 생겨났습니다.

๓๕๖. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

356. 그때 쿠타단타 브라만은 법을 보았고, 법에 도달했고, 법을 알았고, 법에 깊이 들어갔으며, 의심을 건넜고, 망설임을 버렸으며, 스승의 가르침에서 두려움 없음을 얻어 남에게 의존하지 않게 되었습니다. 그는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “고타마 존자께서는 비구 승가와 함께 내일 저의 공양을 받아 주소서.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨습니다.

๓๕๗. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก ยญฺญวาเฏ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม; นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

357. 그러자 쿠타단타 브라만은 세존의 승낙을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔습니다. 쿠타단타 브라만은 그 밤이 지난 뒤 자신의 제사장에서 맛있는 음식과 먹을거리를 마련하고 세존께 시간을 알렸습니다. “고타마 존자시여, 시간이 되었습니다. 공양이 준비되었습니다.”

๓๕๘. อถ [Pg.142] โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน กูฏทนฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ยญฺญวาโฏ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

358. 그러자 세존께서는 오전 일찍 가사를 입으시고 발우와 가사를 챙겨 비구 승가와 함께 쿠타단타 브라만의 제사장이 있는 곳으로 가셨습니다. 가셔서 준비된 자리에 앉으셨습니다.

อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข กูฏทนฺตํ พฺราหฺมณํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ.

그때 쿠타단타 브라만은 부처님을 상수로 하는 비구 승가에 맛있는 음식과 먹을거리를 자신의 손으로 직접 대접하고 충분히 만족하게 해 드렸습니다. 쿠타단타 브라만은 세존께서 공양을 마치고 발우에서 손을 떼신 것을 보고, 낮은 자리를 하나 마련하여 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 쿠타단타 브라만에게 세존께서는 법에 관한 이야기로 가르침을 주시고, 분발하게 하시고, 고무하시고, 기쁘게 하신 뒤 자리에서 일어나 떠나셨습니다. 이와 같이 저는 들었습니다.

กูฏทนฺตสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

다섯 번째 쿠타단타 경이 끝났다.

๖. มหาลิสุตฺตํ

6. 마할리 경

พฺราหฺมณทูตวตฺถุ

브라만 사신들의 이야기

๓๕๙. เอวํ [Pg.143] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เวสาลิยํ ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

359. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 웨살리 근처 대림(Mahāvana)의 중각강당(Kūṭāgārasālā)에 머물고 계셨다. 그때 많은 코살라의 바라문 사절들과 마가다의 바라문 사절들이 어떤 일로 웨살리에 머물고 있었다. 그 코살라와 마가다의 바라문 사절들은 다음과 같이 들었다. "벗들이여, 사캬족의 아들이자 사캬 가문에서 출가한 사문 고타마께서 웨살리 근처 대림의 중각강당에 머물고 계신다네. 그분 고타마 존자께서는 이와 같이 훌륭한 명성이 자자하시다네. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분(응공), 바르게 스스로 깨달으신 분(정등각), 명지와 행지가 구족하신 분(명행족), 잘 가신 분(선서), 세상을 잘 아시는 분(세간해), 더할 나위 없는 분으로 길들여야 할 사람을 잘 다루시는 분(무상사조어장부), 하늘 사람과 인간의 스승(천인사), 깨달으신 분(불), 복되신 분(세존)이시다.' 그분께서는 신들과 마라와 범천을 포함한 이 세상과, 사문·바라문과 왕들과 사람들을 포함한 이 중생들을 스스로의 수승한 지혜로 직접 실현하여 드러내신다. 그분께서는 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋은 법을 설하시며, 의미와 문자를 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행을 밝히신다. 그와 같은 아라한들을 뵙는 것은 참으로 유익한 일이다."라고.

๓๖๐. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เตนุปสงฺกมึสุ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กหํ นุ โข, โภ นาคิต, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ? ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ. ‘‘อกาโล โข, อาวุโส, ภควนฺตํ ทสฺสนาย, ปฏิสลฺลีโน ภควา’’ติ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา ตตฺเถว เอกมนฺตํ นิสีทึสุ – ‘‘ทิสฺวาว มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ คมิสฺสามา’’ติ.

360. 그때 코살라와 마가다의 바라문 사절들은 대림의 중각강당으로 갔다. 그때 나기타 존자가 세존의 시봉을 들고 있었다. 코살라와 마가다의 바라문 사절들은 나기타 존자에게 다가가서 이렇게 말했다. "나기타 존자여, 지금 고타마 존자께서는 어디에 계십니까? 저희는 그분 고타마 존자를 뵙고 싶습니다." "도반들이여, 지금은 세존을 뵐 때가 아닙니다. 세존께서는 홀로 선정에 들어 계십니다." 그러자 코살라와 마가다의 바라문 사절들은 그곳 한쪽에서 "우리는 그분 고타마 존자를 뵙고서야 가겠다."라고 생각하며 자리에 앉았다.

โอฏฺฐทฺธลิจฺฉวีวตฺถุ

옷탇다 릿차비 이야기

๓๖๑. โอฏฺฐทฺโธปิ [Pg.144] ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ เยน มหาวนํ กูฏาคารสาลา เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต นาคิต, เอตรหิ โส ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘อกาโล โข, มหาลิ, ภควนฺตํ ทสฺสนาย, ปฏิสลฺลีโน ภควา’’ติ. โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี ตตฺเถว เอกมนฺตํ นิสีทิ – ‘‘ทิสฺวาว อหํ ตํ ภควนฺตํ คมิสฺสามิ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ.

361. 옷탇다 릿차비 또한 많은 릿차비 무리와 함께 대림의 중각강당으로 나기타 존자가 있는 곳에 다가갔다. 다가가서 나기타 존자에게 절을 올린 뒤 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 옷탇다 릿차비는 나기타 존자에게 이렇게 말했다. "나기타 존자여, 지금 아라한이자 정등각자이신 세존께서는 어디에 계십니까? 저희는 아라한이자 정등각자이신 세존을 뵙고 싶습니다." "마할리여, 지금은 세존을 뵐 때가 아닙니다. 세존께서는 홀로 선정에 들어 계십니다." 그러자 옷탇다 릿차비도 그곳 한쪽에 앉으며 "나는 아라한이자 정등각자이신 세존을 뵙고서야 가겠다."라고 하였다.

๓๖๒. อถ โข สีโห สมณุทฺเทโส เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สีโห สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ นาคิตํ เอตทโวจ – ‘‘เอเต, ภนฺเต กสฺสป, สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา อิธูปสงฺกนฺตา ภควนฺตํ ทสฺสนาย; โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ อิธูปสงฺกนฺโต ภควนฺตํ ทสฺสนาย, สาธุ, ภนฺเต กสฺสป, ลภตํ เอสา ชนตา ภควนฺตํ ทสฺสนายา’’ติ.

362. 그때 시하(Sīha) 사미가 나기타 존자에게 다가가 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 시하 사미는 나기타 존자에게 이렇게 말했다. "카사파(Kassapa) 존자여, 여기 많은 코살라와 마가다의 바라문 사절들이 세존을 뵙기 위해 이곳에 왔습니다. 옷탇다 릿차비 또한 많은 릿차비 무리와 함께 세존을 뵙기 위해 이곳에 왔습니다. 카사파 존자여, 이 사람들이 세존을 뵐 수 있게 해 주십시오."

‘‘เตน หิ, สีห, ตฺวญฺเญว ภควโต อาโรเจหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สีโห สมณุทฺเทโส อายสฺมโต นาคิตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สีโห สมณุทฺเทโส ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอเต, ภนฺเต, สมฺพหุลา โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา อิธูปสงฺกนฺตา ภควนฺตํ ทสฺสนาย, โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ อิธูปสงฺกนฺโต ภควนฺตํ ทสฺสนาย. สาธุ, ภนฺเต, ลภตํ เอสา ชนตา ภควนฺตํ ทสฺสนายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สีห, วิหารปจฺฉายายํ อาสนํ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สีโห สมณุทฺเทโส ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา วิหารปจฺฉายายํ อาสนํ ปญฺญเปสิ.

"시하야, 그렇다면 네가 직접 세존께 여쭈어 보아라." "알겠습니다, 존자여." 시하 사미는 나기타 존자에게 대답하고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 시하 사미는 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 많은 코살라와 마가다의 바라문 사절들이 세존을 뵙기 위해 이곳에 왔습니다. 옷탇다 릿차비 또한 많은 릿차비 무리와 함께 세존을 뵙기 위해 이곳에 왔습니다. 세존이시여, 부디 이 사람들이 세존을 뵐 수 있게 허락해 주십시오." "시하야, 그렇다면 사원의 그늘에 자리를 마련해라." "알겠습니다, 세존이시여." 시하 사미는 세존께 대답하고 사원의 그늘에 자리를 마련했다.

๓๖๓. อถ [Pg.145] โข ภควา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข เต โกสลกา จ พฺราหฺมณทูตา มาคธกา จ พฺราหฺมณทูตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. โอฏฺฐทฺโธปิ ลิจฺฉวี มหติยา ลิจฺฉวีปริสาย สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

363. 그러자 세존께서는 처소에서 나오셔서 사원 그늘에 마련된 자리에 앉으셨다. 그때 코살라와 마가다의 바라문 사절들은 세존께 다가가 세존과 함께 인사를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 인사를 마치고 한쪽에 앉았다. 옷탇다 릿차비 또한 많은 릿차비 무리와 함께 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다.

๓๖๔. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โอฏฺฐทฺโธ ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ยทคฺเค อหํ, มหาลิ, ภควนฺตํ อุปนิสฺสาย วิหรามิ, น จิรํ ตีณิ วสฺสานิ, ทิพฺพานิ หิ โข รูปานิ ปสฺสามิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณามิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานี’ติ. สนฺตาเนว นุ โข, ภนฺเต, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, อุทาหุ อสนฺตานี’’ติ?

364. 한쪽에 앉은 옷탇다 릿차비는 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 며칠 전에 릿차비의 아들 수낙캇타가 저에게 와서 이렇게 말했습니다. '마할리여, 내가 세존을 의지하여 산 지가 3년이 채 안 되었는데, 나는 사랑스럽고 관능적이며 매혹적인 천상의 형상들은 보았지만, 사랑스럽고 관능적이며 매혹적인 천상의 소리들은 듣지 못했습니다.'라고 말입니다. 세존이시여, 릿차비의 아들 수낙캇타가 듣지 못한 그 사랑스럽고 매혹적인 천상의 소리들은 실제로 존재하는데 듣지 못한 것입니까, 아니면 존재하지 않아서 듣지 못한 것입니까?"

เอกํสภาวิตสมาธิ

한 부분만 닦인 삼매

๓๖๕. ‘‘สนฺตาเนว โข, มหาลิ, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ. ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน สนฺตาเนว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ?

365. "마할리여, 릿차비의 아들 수낙캇타는 실제로 존재함에도 불구하고 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 소리들을 듣지 못한 것이지, 그것들이 존재하지 않아서 듣지 못한 것이 아니다."라고 말씀하셨다. "세존이시여, 릿차비의 아들 수낙캇타가 실제로 존재함에도 불구하고 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 소리들을 듣지 못한 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까? 그것들이 존재하지 않아서 듣지 못한 것이 아닌 이유는 무엇입니까?"

๓๖๖. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน [Pg.146] ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ.

366. "마할리여, 여기 이 법과 율에서 어떤 비구가 동쪽 방향에서 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 형색들을 보기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 소리들을 듣기 위해서는 삼매를 닦지 않았다고 하자. 그는 동쪽 방향에서 천상의 형색들을 보기 위해 한쪽 부분으로만 닦여진 삼매로 인해, 동쪽 방향에서 천상의 형색들은 보지만 천상의 소리들은 듣지 못한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 마할리여, 그것은 비구가 동쪽 방향에서 천상의 형색들을 보기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 소리들을 듣기 위해서는 삼매를 닦지 않았기 때문이다."

๓๖๗. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย … อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ.

367. "다시 또 마할리여, 비구가 남쪽 방향에서... (중략) ... 서쪽 방향에서... 북쪽 방향에서... 위로 아래로 옆으로 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 형색들을 보기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 소리들을 듣기 위해서는 삼매를 닦지 않았다고 하자. 그는 위로 아래로 옆으로 한쪽 부분으로만 닦여진 삼매로 인해, 위로 아래로 옆으로 천상의 형색들은 보지만 천상의 소리들은 듣지 못한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 마할리여, 그것은 비구가 위로 아래로 옆으로 천상의 형색들을 보기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 소리들을 듣기 위해서는 삼매를 닦지 않았기 때문이다."

๓๖๘. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ.

368. "마할리여, 여기 어떤 비구가 동쪽 방향에서 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 소리들을 듣기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 형색들을 보기 위해서는 삼매를 닦지 않았다고 하자. 그는 동쪽 방향에서 천상의 소리들을 듣기 위해 한쪽 부분으로만 닦여진 삼매로 인해, 동쪽 방향에서 천상의 소리들은 듣지만 천상의 형색들은 보지 못한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 마할리여, 그것은 비구가 동쪽 방향에서 천상의 소리들을 듣기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 형색들을 보기 위해서는 삼매를 닦지 않았기 때문이다."

๓๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย… อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิโต สมาธิ [Pg.147] โหติ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน จ โข ทิพฺพานิ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ เอกํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานํ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, โน จ โข ทิพฺพานํ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ.

369. "다시 또 마할리여, 비구가 남쪽 방향에서... (중략) ... 서쪽 방향에서... 북쪽 방향에서... 위로 아래로 옆으로 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 소리들을 듣기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 형색들을 보기 위해서는 삼매를 닦지 않았다고 하자. 그는 위로 아래로 옆으로 한쪽 부분으로만 닦여진 삼매로 인해, 위로 아래로 옆으로 천상의 소리들은 듣지만 천상의 형색들은 보지 못한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 마할리여, 그것은 비구가 위로 아래로 옆으로 천상의 소리들을 듣기 위해 한쪽 부분으로만 삼매를 닦고, 천상의 형색들을 보기 위해서는 삼매를 닦지 않았기 때문이다."

๓๗๐. ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย ทิพฺพานิ จ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, ทิพฺพานิ จ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ.

370. "마할리여, 여기 어떤 비구가 동쪽 방향에서 사랑스럽고 즐거우며 감각적 욕망이 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 천상의 형색들을 보기 위해서도, 천상의 소리들을 듣기 위해서도 양쪽 부분 모두를 위해 삼매를 닦았다고 하자. 그는 동쪽 방향에서 양쪽 부분 모두를 위해 닦여진 삼매로 인해, 동쪽 방향에서 천상의 형색들도 보고 천상의 소리들도 듣는다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 마할리여, 그것은 비구가 동쪽 방향에서 천상의 형색들을 보기 위해서도, 천상의 소리들을 듣기 위해서도 양쪽 부분 모두를 위해 삼매를 닦았기 때문이다."

๓๗๑. ‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุโน ทกฺขิณาย ทิสาย…เป… ปจฺฉิมาย ทิสาย… อุตฺตราย ทิสาย… อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิโต สมาธิ โหติ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. โส อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อุทฺธมโธ ติริยํ ทิพฺพานิ จ รูปานิ ปสฺสติ ปิยรูปานิ [Pg.148] กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, ทิพฺพานิ จ สทฺทานิ สุณาติ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, มหาลิ, โหติ ภิกฺขุโน อุทฺธมโธ ติริยํ อุภยํสภาวิเต สมาธิมฺหิ ทิพฺพานญฺจ รูปานํ ทสฺสนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ, ทิพฺพานญฺจ สทฺทานํ สวนาย ปิยรูปานํ กามูปสํหิตานํ รชนียานํ. อยํ โข มหาลิ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย, เยน สนฺตาเนว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ทิพฺพานิ สทฺทานิ นาสฺโสสิ ปิยรูปานิ กามูปสํหิตานิ รชนียานิ, โน อสนฺตานี’’ติ.

371. 마할리여, 다시 또한 비구가 남쪽 방향에서... (중략) ...서쪽 방향에서... 북쪽 방향에서... 위로, 아래로, 가로질러 사방으로, 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 형색들을 보기 위해서와 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 소리들을 듣기 위해서 양쪽 측면으로 닦여진 삼매가 있다. 그는 위로, 아래로, 가로질러 사방으로 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 형색들을 보기 위해서와 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 소리들을 듣기 위해서 양쪽 측면으로 삼매가 닦여졌을 때, 위로, 아래로, 가로질러 사방으로 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 형색들을 보고, 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 소리들을 듣는다. 그것은 무슨 까닭인가? 마할리여, 비구가 위로, 아래로, 가로질러 사방으로 천상의 형색들을 보기 위해서와 천상의 소리들을 듣기 위해서 양쪽 측면으로 삼매를 닦았기 때문에 그러하다. 마할리여, 이것이 바로 리차비의 아들 수낙카타가 분명히 존재하는 사랑스럽고 감각적 욕망이 수반되고 매혹적인 천상의 소리들을 듣지 못한 원인이요 조건이며, 그것이 존재하지 않아서 듣지 못한 것이 아니다.

๓๗๒. ‘‘เอตาสํ นูน, ภนฺเต, สมาธิภาวนานํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ. ‘‘น โข, มหาลิ, เอตาสํ สมาธิภาวนานํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อตฺถิ โข, มหาลิ, อญฺเญว ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ.

372. 세존이시여, 참으로 비구들은 이러한 삼매의 수행들을 실현하기 위해서 세존의 처소에서 청정범행을 닦는 것입니까? 마할리여, 비구들이 이러한 삼매의 수행들을 실현하기 위해서 내 처소에서 청정범행을 닦는 것이 아니다. 마할리여, 이것들보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 법들이 있으니, 비구들은 그것들을 실현하기 위해 내 처소에서 청정범행을 닦는 것이다.

จตุอริยผลํ

네 가지 성스러운 과보

๓๗๓. ‘‘กตเม ปน เต, ภนฺเต, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, มหาลิ, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

373. 세존이시여, 비구들이 세존의 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 그것보다 더 뛰어나고 더 수승한 법들은 무엇입니까? 마할리여, 여기 비구는 세 가지 상요자나(결박)가 소멸되었기에 소타판나(예류자)가 되어, 악처에 떨어지지 않는 법을 지니고 구경의 깨달음으로 나아가게 된다. 마할리여, 이것이 비구들이 내 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 참으로 더 뛰어나고 더 수승한 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

마할리여, 다시 또한 비구는 세 가지 상요자나가 소멸되고 탐욕과 성냄과 어리석음이 희박해졌기에 사카다가미(일래자)가 되어, 단 한 번 이 세상에 돌아와 괴로움의 끝을 낸다. 마할리여, 이것 또한 비구들이 내 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 참으로 더 뛰어나고 더 수승한 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี, อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

마할리여, 다시 또한 비구는 다섯 가지 낮은 단계의 상요자나가 소멸되었기에 오파파티카(화생자)가 되어, 그곳에서 반열반에 들며 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 법을 지닌다. 마할리여, 이것 또한 비구들이 내 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 참으로 더 뛰어나고 더 수승한 법이다.

‘‘ปุน [Pg.149] จปรํ, มหาลิ, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, มหาลิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ, ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อิเม โข เต, มหาลิ, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ, เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ.

마할리여, 다시 또한 비구는 번뇌들이 다했기에 번뇌가 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머문다. 마할리여, 이것 또한 비구들이 내 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 참으로 더 뛰어나고 더 수승한 법이다. 마할리여, 이것들이야말로 비구들이 내 처소에서 청정범행을 닦게 하는, 더 뛰어나고 더 수승한 법들이다.

อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺโค

성스러운 여덟 가지 구성 요소를 가진 길

๓๗๔. ‘‘อตฺถิ ปน, ภนฺเต, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, มหาลิ, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

374. 세존이시여, 이 법들을 실현하기 위한 길과 수행 방법이 있습니까? 마할리여, 이 법들을 실현하기 위한 길과 수행 방법이 있다.

๓๗๕. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, มหาลิ, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย.

375. 세존이시여, 이 법들을 실현하기 위한 길은 무엇이며 수행 방법은 무엇입니까? 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소를 가진 길이다. 즉, 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매이다. 마할리여, 이것이 이 법들을 실현하기 위한 길이요 수행 방법이다.

ทฺเวปพฺพชิตวตฺถุ

두 출가자의 이야기

๓๗๖. ‘‘เอกมิทาหํ, มหาลิ, สมยํ โกสมฺพิยํ วิหรามิ โฆสิตาราเม. อถ โข ทฺเว ปพฺพชิตา – มุณฺฑิโย จ ปริพฺพาชโก ชาลิโย จ ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา มํ เอตทโวจุํ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส โคตม, ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อุทาหุ อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ?

376. 마할리여, 예전에 내가 코삼비의 고시타 원림에 머물고 있었다. 그때 삭발한 유행자 문디야와 나무 발다리를 가진 자의 제자 자릴야라는 두 명의 출가자가 내가 있는 곳으로 찾아왔다. 그들은 찾아와서 나와 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 그 두 출가자는 나에게 이렇게 말했다. '벗 고타마여, 생명(영혼)이 곧 몸입니까, 아니면 생명은 별개이고 몸도 별개입니까?'

๓๗๗. ‘‘‘เตน หาวุโส, สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘เอวมาวุโส’ติ โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา มม ปจฺจสฺโสสุํ. อหํ เอตทโวจํ – อิธาวุโส ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา [Pg.150] ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ น กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน โอฏฺฐทฺโธ ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

377. “벗들이여, 그렇다면 잘 들으십시오. 잘 주의를 기울이십시오. 내가 말하겠습니다.”라고 하자, 그 두 유행승은 “벗이여, 좋습니다”라고 나에게 대답했습니다. 나는 이와 같이 말했습니다. “벗들이여, 여기 세상에 아라한이며 정등각자인 여래가 출현합니다. … (사문과경의 190~212절과 같이 상세히 설명해야 함) … 벗들이여, 이와 같이 비구는 계를 구족하게 됩니다. … 초선에 들어 머뭅니다. 벗들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 ‘생명이 곧 몸인가’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다른가’라고 말하는 것이 적합하겠습니까?” (그들은 대답했습니다.) “벗 고타마여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게는 ‘생명이 곧 몸이다’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 적합합니다.” “벗들이여, 나는 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 보지만, 나는 ‘생명이 곧 몸이다’라거나 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. … 제2선 … 제3선 … 제4선에 들어 머뭅니다. 벗들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 ‘생명이 곧 몸인가’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다른가’라고 말하는 것이 적합하겠습니까?” “벗 고타마여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게는 ‘생명이 곧 몸이다’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 적합합니다.” “벗들이여, 나는 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 보지만, 나는 ‘생명이 곧 몸이다’라거나 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. … 지견(知見)을 위해 마음을 향하게 하고 기울게 합니다. … 벗들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 ‘생명이 곧 몸인가’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다른가’라고 말하는 것이 적합하겠습니까?” “벗 고타마여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게는 ‘생명이 곧 몸이다’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 적합합니다.” “벗들이여, 나는 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 보지만, 나는 ‘생명이 곧 몸이다’라거나 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. … ‘더 이상 현세의 상태(윤회)로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 압니다. 벗들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 ‘생명이 곧 몸인가’ 혹은 ‘생명은 다르고 몸은 다른가’라고 말하는 것이 적합하겠습니까?” “벗 고타마여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게는 ‘생명이 곧 몸이다’라거나 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 적합하지 않습니다.” “벗들이여, 나는 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 보지만, 나는 ‘생명이 곧 몸이다’라거나 ‘생명은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨습니다. 옷탇다 릿차비는 마음이 흡족해져서 세존의 말씀을 기쁘게 받아들였습니다.

มหาลิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

여섯 번째 마할리 경이 끝났다.

๗. ชาลิยสุตฺตํ

7. 잘리야 경

ทฺเวปพฺพชิตวตฺถุ

두 유행승 이야기

๓๗๘. เอวํ [Pg.151] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน ทฺเว ปพฺพชิตา – มุณฺฑิโย จ ปริพฺพาชโก ชาลิโย จ ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส โคตม, ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อุทาหุ อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ?

378. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 코삼비의 고시타 원림에 머물고 계셨다. 그때 문디야 유행승과 다루빳띠까의 제자인 잘리야 유행승, 이 두 유행승이 세존께서 계신 곳으로 찾아왔다. 찾아와서 세존과 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억에 남을 만한 이야기를 마치고 한곁에 섰다. 한곁에 선 그 두 유행승은 세존께 이와 같이 여쭈었다. “벗 고타마여, 생명이 곧 몸입니까, 아니면 생명은 다르고 몸은 다릅니까?”

๓๗๙. ‘‘เตน หาวุโส, สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธาวุโส, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ กลฺลํ, ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ [Pg.152] อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา…เป….

379. “도반들이여, 그렇다면 잘 듣고 잘 기억하십시오. 내가 말하겠습니다.” 그러자 그 두 출가자는 “알겠습니다, 도반이여”라고 세존께 응답했습니다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. “도반들이여, 여기 이 세상에 아라한이며 정등각자이신 여래가 나타납니다. … (중략: 사문과경의 내용과 같이 상세히 설명됨) … 도반들이여, 이와 같이 비구는 계를 구족하게 됩니다. … 첫 번째 선(禪)에 들어 머뭅니다. 도반들이여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절하겠습니까?” (그들이 대답했습니다.) “도반 고타마여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절합니다.” (세존께서 말씀하셨습니다.) “도반들이여, 나 또한 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 봅니다. 그럼에도 불구하고 나는 ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. … 두 번째 선 … 세 번째 선 … 네 번째 선에 들어 머뭅니다. 도반들이여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절하겠습니까?” (그들이 대답했습니다.) “도반 고타마여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절합니다.” (세존께서 말씀하셨습니다.) “도반들이여, 나 또한 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 봅니다. 그럼에도 불구하고 나는 ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. … 비구가 지견(知見)을 위해 마음을 향하게 하고 기울게 합니다. … 도반들이여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절하겠습니까?” (그들이 대답했습니다.) “도반 고타마여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절합니다.” (세존께서 말씀하셨습니다.) “도반들이여, 나 또한 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 봅니다. 그럼에도 불구하고 나는 ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다. …”},{

๓๘๐. …เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. โย โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ? โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ ชานาติ เอวํ ปสฺสติ, น กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนาย – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วาติ. อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ เอวํ ปสฺสามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ทฺเว ปพฺพชิตา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

380. … (중략) … ‘더 이상 이 상태를 위해 해야 할 일이 없다’라고 꿰뚫어 압니다. 도반들이여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것이 그에게 적절하겠습니까?” (그들이 대답했습니다.) “도반 고타마여, 어떤 비구가 이와 같이 알고 이와 같이 본다면, ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하는 것은 그에게 적절하지 않습니다.” (세존께서 말씀하셨습니다.) “도반들이여, 나 또한 그것을 이와 같이 알고 이와 같이 봅니다. 그럼에도 불구하고 나는 ‘영혼이 곧 몸이다’라거나 ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라고 말하지 않습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하시자, 그 두 출가자는 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄했습니다.

ชาลิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

일곱 번째 자릴야 경이 끝났다.

๘. มหาสีหนาทสุตฺตํ

8. 대사자후경 (마하시하나다 숫타)

อเจลกสฺสปวตฺถุ

나체 수행자 캇사파 이야기

๓๘๑. เอวํ [Pg.153] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุญฺญายํ วิหรติ กณฺณกตฺถเล มิคทาเย. อถ โข อเจโล กสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ. เย เต, โภ โคตม, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ, กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน, น จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ.

381. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 우룬냐의 깐나까탈라 사슴 동산에 머물고 계셨다. 그때 나체 수행자 캇사파가 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 세존과 함께 안부를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 나체 수행자 캇사파는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 저는 ‘사문 고타마는 모든 고행을 비난하고, 거친 생계를 꾸리는 모든 고행자를 단정적으로 비방하고 모욕한다’는 말을 들었습니다. 고타마 존자시여, ‘사문 고타마는 모든 고행을 비난하고, 거친 생계를 꾸리는 모든 고행자를 단정적으로 비방하고 모욕한다’고 말하는 사람들은 고타마 존자께서 말씀하신 대로 말하는 것입니까? 고타마 존자를 사실이 아닌 것으로 비방하는 것은 아닙니까? 가르침에 부합하게 설명하는 것입니까? 가르침에 따른 어떤 논박도 비난받을 만한 위치에 처하지 않겠습니까? 저희는 진정 고타마 존자를 비방하고 싶지 않기 때문입니다.”},{

๓๘๒. ‘‘เย เต, กสฺสป, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’ติ, น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ เต อสตา อภูเตน. อิธาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนํ.

382. “캇사파여, ‘사문 고타마는 모든 고행을 비난하고, 거친 생계를 꾸리는 모든 고행자를 단정적으로 비방하고 모욕한다’고 말하는 자들은 내가 말한 대로 말하는 자들이 아니다. 그들은 사실이 아닌 허위로 나를 비방하는 것이다. 캇사파여, 여기 나는 거친 생계를 꾸리는 어떤 고행자가 몸이 무너져 죽은 뒤, 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어나는 것을 본다. 캇사파여, 또한 나는 거친 생계를 꾸리는 어떤 고행자가 몸이 무너져 죽은 뒤, 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안으로 좋은 곳, 천상 세계에 태어나는 것도 본다.

๓๘๓. ‘‘อิธาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ อปฺปทุกฺขวิหารึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, กสฺสป, เอกจฺจํ ตปสฺสึ อปฺปทุกฺขวิหารึ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนํ. โยหํ, กสฺสป, อิเมสํ ตปสฺสีนํ เอวํ อาคติญฺจ คติญฺจ จุติญฺจ อุปปตฺติญฺจ ยถาภูตํ ปชานามิ[Pg.154], โสหํ กึ สพฺพํ ตปํ ครหิสฺสามิ, สพฺพํ วา ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสิสฺสามิ อุปวทิสฺสามิ?

383. 캇사파여, 여기 나는 고통이 적게 머무는 어떤 고행자가 몸이 무너져 죽은 뒤, 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안으로 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어나는 것을 본다. 캇사파여, 또한 나는 고통이 적게 머무는 어떤 고행자가 몸이 무너져 죽은 뒤, 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안으로 좋은 곳, 천상 세계에 태어나는 것도 본다. 캇사파여, 내가 이 고행자들의 오는 곳과 가는 곳, 죽음과 태어남을 이와 같이 있는 그대로 꿰뚫어 아는데, 내가 어찌 모든 고행을 비난하며, 거친 생계를 꾸리는 모든 고행자를 단정적으로 비방하고 모욕하겠는가?”}]```

๓๘๔. ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปา. เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ. เตหิปิ เม สทฺธึ เอกจฺเจสุ ฐาเนสุ สเมติ, เอกจฺเจสุ ฐาเนสุ น สเมติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ, มยมฺปิ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ, มยมฺปิ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ, มยํ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ. ยํ เต เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ, มยํ ตํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ.

384. “카사파여, 현명하고 섬세하며, 다른 이들의 주장을 논파하는 데 능숙하고, 마치 머리카락을 쏘아 맞히는 궁수와 같은 사문과 바라문들이 있습니다. 그들은 마치 자신의 지혜로 타인의 견해들을 부수는 듯이 유행합니다. 그들과 나의 교설은 어떤 점에서는 일치하고, 어떤 점에서는 일치하지 않습니다. 그들이 ‘좋다’고 말하는 어떤 것을 우리도 ‘좋다’고 말하며, 그들이 ‘좋지 않다’고 말하는 어떤 것을 우리도 ‘좋지 않다’고 말합니다. 또한 그들이 ‘좋다’고 말하는 어떤 것을 우리는 ‘좋지 않다’고 말하며, 그들이 ‘좋지 않다’고 말하는 어떤 것을 우리는 ‘좋다’고 말하기도 합니다.”

‘‘ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ, ปเรปิ ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ, ปเรปิ ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘น สาธู’ติ, ปเร ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘สาธู’ติ. ยํ มยํ เอกจฺจํ วเทม ‘สาธู’ติ, ปเร ตํ เอกจฺจํ วทนฺติ ‘น สาธู’ติ.

“우리가 ‘좋다’고 말하는 어떤 것을 다른 이들도 ‘좋다’고 말하며, 우리가 ‘좋지 않다’고 말하는 어떤 것을 다른 이들도 ‘좋지 않다’고 말합니다. 또한 우리가 ‘좋지 않다’고 말하는 어떤 것을 다른 이들은 ‘좋다’고 말하며, 우리가 ‘좋다’고 말하는 어떤 것을 다른 이들은 ‘좋지 않다’고 말하기도 합니다.”

สมนุยุญฺชาปนกถา

조사하고 질문하게 함에 대한 담론

๓๘๕. ‘‘ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – เยสุ โน, อาวุโส, ฐาเนสุ น สเมติ, ติฏฺฐนฺตุ ตานิ ฐานานิ. เยสุ ฐาเนสุ สเมติ, ตตฺถ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, สมโณ วา โคตโม, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยา’ติ?

385. “나는 그들에게 다가가 이렇게 말합니다. ‘도반들이여, 우리의 교설이 일치하지 않는 부분은 그대로 둡시다. 일치하는 부분에 대하여 지혜로운 이들이 스승과 스승을 비교하거나 승가와 승가를 대조하여 조사하고 문책하고 검토하게 합시다. “이 존자들의 법들 가운데 해로운 것, 해로운 것이라 일컬어지는 것, 죄가 되는 것, 죄가 되는 것이라 일컬어지는 것, 가까이하지 말아야 할 것, 가까이하지 말아야 할 것이라 일컬어지는 것, 성스럽지 못한 것, 성스럽지 못한 것이라 일컬어지는 것, 어두운 것, 어두운 것이라 일컬어지는 것들이 있습니다. 누가 이 법들을 남김없이 버리고 행합니까? 사문 고타마입니까, 아니면 다른 존경받는 스승들입니까?”라고 말입니다.’”

๓๘๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. สมโณ โคตโม อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู [Pg.155] สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ.

386. “카사파여, 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토하여 이와 같이 말할 가능성이 있습니다. “이 존자들의 법들 가운데 해로운 것... 어두운 것들이 있는데, 사문 고타마는 이러한 법들을 남김없이 버리고 행하는 반면, 다른 존경받는 스승들은 (그렇지 못하다)”라고 말입니다. 카사파여, 이와 같이 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토할 때, 그곳에서 그들은 대개 우리만을 칭송할 것입니다.”

๓๘๗. ‘‘อปรมฺปิ โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, สมโณ วา โคตโม, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยา’ ติ?

387. “카사파여, 또한 지혜로운 이들이 우리에 대해 조사하고 문책하고 검토하며 스승과 스승을, 혹은 승가와 승가를 대조하여 이렇게 물을 것입니다. “이 존자들의 법들 가운데 유익한 것, 유익한 것이라 일컬어지는 것, 죄가 없는 것, 죄가 없는 것이라 일컬어지는 것, 가까이해야 할 것, 가까이해야 할 것이라 일컬어지는 것, 성스러운 것, 성스러운 것이라 일컬어지는 것, 밝은 것, 밝은 것이라 일컬어지는 것들이 있습니다. 누가 이 법들을 남김없이 수지하여 행합니까? 사문 고타마입니까, 아니면 다른 존경받는 스승들입니까?”라고 말입니다.”

๓๘๘. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. สมโณ โคตโม อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ.

388. “카사파여, 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토하여 이와 같이 말할 가능성이 있습니다. “이 존자들의 법들 가운데 유익한 것... 밝은 것들이 있는데, 사문 고타마는 이러한 법들을 남김없이 수지하여 행하는 반면, 다른 존경받는 스승들은 (그렇지 못하다)”라고 말입니다. 카사파여, 이와 같이 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토할 때, 그곳에서 그들은 대개 우리만을 칭송할 것입니다.”

๓๘๙. ‘‘อปรมฺปิ โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, โคตมสาวกสงฺโฆ วา, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ?

389. “카사파여, 또한 지혜로운 이들이 우리에 대해 조사하고 문책하고 검토하며 스승과 스승을, 혹은 승가와 승가를 대조하여 이렇게 물을 것입니다. “이 존자들의 법들 가운데 해로운 것... 어두운 것들이 있는데, 누가 이 법들을 남김없이 버리고 행합니까? 고타마의 제자 승가입니까, 아니면 다른 존경받는 스승들의 제자 승가입니까?”라고 말입니다.”

๓๙๐. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา, สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา, อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา, น อลมริยา น อลมริยสงฺขาตา, กณฺหา กณฺหสงฺขาตา. โคตมสาวกสงฺโฆ อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ.

390. “카사파여, 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토하여 이와 같이 말할 가능성이 있습니다. “이 존자들의 법들 가운데 해로운 것... 어두운 것들이 있는데, 고타마의 제자 승가는 이러한 법들을 남김없이 버리고 행하는 반면, 다른 존경받는 스승들의 제자 승가는 (그렇지 못하다)”라고 말입니다. 카사파여, 이와 같이 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토할 때, 그곳에서 그들은 대개 우리만을 칭송할 것입니다.”

๓๙๑. ‘‘อปรมฺปิ [Pg.156] โน, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตํ สมนุคาหนฺตํ สมนุภาสนฺตํ สตฺถารา วา สตฺถารํ สงฺเฆน วา สงฺฆํ. ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โก อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, โคตมสาวกสงฺโฆ วา, ปเร วา ปน โภนฺโต คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ?

391. “카사파여, 또한 지혜로운 이들이 우리에 대해 조사하고 문책하고 검토하며 스승과 스승을, 혹은 승가와 승가를 대조하여 이렇게 물을 것입니다. “이 존자들의 법들 가운데 유익한 것... 밝은 것들이 있는데, 누가 이 법들을 남김없이 수지하여 행합니까? 고타마의 제자 승가입니까, 아니면 다른 존경받는 스승들의 제자 승가입니까?”라고 말입니다.”

๓๙๒. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เย อิเมสํ ภวตํ ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา, อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา, เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา, อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา. โคตมสาวกสงฺโฆ อิเม ธมฺเม อนวเสสํ สมาทาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยสาวกสงฺฆา’ติ. อิติห, กสฺสป, วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตา สมนุคาหนฺตา สมนุภาสนฺตา อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุํ.

392. “카사파여, 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토하여 이와 같이 말할 가능성이 있습니다. “이 존자들의 법들 가운데 유익한 것... 밝은 것들이 있는데, 고타마의 제자 승가는 이러한 법들을 남김없이 수지하여 행하는 반면, 다른 존경받는 스승들의 제자 승가는 (그렇지 못하다)”라고 말입니다. 카사파여, 이와 같이 지혜로운 이들이 조사하고 문책하고 검토할 때, 그곳에서 그들은 대개 우리만을 칭송할 것입니다.”

อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค

성스러운 여덟 가지 구성 요소를 가진 길(팔정도)

๓๙๓. ‘‘อตฺถิ, กสฺสป, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ – ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’ติ. กตโม จ, กสฺสป, มคฺโค, กตมา จ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ – ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’ติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, กสฺสป, มคฺโค, อยํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺโน สามํเยว ญสฺสติ สามํ ทกฺขติ ‘สมโณว โคตโม กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที’’’ติ.

393. “카싸파여, 길이 있고 수행방법이 있습니다. 그 길을 따라 수행하면 스스로 알게 되고 스스로 보게 될 것입니다. 즉, ‘사문 고따마는 참으로 제때에 말하는 이(kālavādī)이고, 진실을 말하는 이(bhūtavādī)이며, 유익함을 말하는 이(atthavādī)이고, 법을 말하는 이(dhammavādī)이며, 율을 말하는 이(vinayavādī)이다’라고 말입니다. 카싸파여, 그러면 수행하는 자가 스스로 알게 되고 스스로 보게 되는 그 길은 무엇이며 그 수행방법은 무엇입니까? 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 구성요소를 가진 성스러운 길(팔정도)입니다. 즉, 바른 견해(정견), 바른 사유(정사유), 바른 말(정어), 바른 행위(정업), 바른 생계(정명), 바른 정진(정정진), 바른 마음챙김(정념), 바른 삼매(정정)입니다. 카싸파여, 이것이 바로 그 길이며, 이것이 그 수행방법입니다.”

ตโปปกฺกมกถา

고행의 수행에 대한 담론

๓๙๔. เอวํ [Pg.157] วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. อเจลโก โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทฺทนฺติโก, น ติฏฺฐภทฺทนฺติโก, นาภิหฏํ, น อุทฺทิสฺสกตํ, น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ, น ทณฺฑมนฺตรํ, น มุสลมนฺตรํ, น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ, น คพฺภินิยา, น ปายมานาย, น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ, น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ, น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ, น มํสํ, น สุรํ, น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ. อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ.

394. 이와 같이 말씀하시자, 나체 수행자 카싸파가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “도반 고따마여, 이러한 고행들도 저 사문과 바라문들에게는 사문됨이라 일컬어지고 바라문됨이라 일컬어지는 것입니다. 즉, 벌거벗고 지내며(나체), 관습에 얽매이지 않고 행동하며, 손으로 뒤를 닦거나 핥기도 합니다. ‘오십시오’라고 청하며 주는 음식을 받지 않고, ‘거기 서십시오’라고 청하며 주는 음식을 받지 않습니다. 가져다주는 음식을 받지 않고, 자신을 위해 특별히 준비한 음식을 받지 않으며, 초대를 받아 먹는 음식을 받지 않습니다. 그는 항아리에서 꺼내어 주는 것을 받지 않고, 바구니에서 꺼내어 주는 것을 받지 않으며, 문턱 너머로 주는 것, 막대기 사이로 주는 것, 절구 공이 사이로 주는 것을 받지 않습니다. 두 사람이 식사하는 도중에 일어나는 자가 주는 것을 받지 않고, 임신한 여인이 주는 것, 젖을 먹이는 여인이 주는 것, 남성과 함께 있는 여인이 주는 것을 받지 않습니다. 모금해서 주는 음식을 받지 않고, 개가 기다리고 있는 곳의 음식을 받지 않으며, 파리가 윙윙거리는 곳의 음식을 받지 않습니다. 생선을 먹지 않고, 고기를 먹지 않으며, 곡주를 마시지 않고, 과일주를 마시지 않으며, 가루로 만든 발효액도 마시지 않습니다. 그는 한 집에서만 탁발하여 한 입만 먹기도 하고, 두 집에서 탁발하여 두 입만 먹기도 하며... 일곱 집에서 탁발하여 일곱 입만 먹기도 합니다. 작은 그릇 하나의 분량으로 유지하기도 하고, 두 그릇... 일곱 그릇으로 유지하기도 합니다. 하루에 한 번만 먹기도 하고, 이틀에 한 번... 이레에 한 번만 먹기도 합니다. 이와 같이 보름에 한 번씩 정해진 순번에 따라 음식을 먹는 수행에 전념하며 지냅니다.”

๓๙๕. ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี.

395. “도반 고따마여, 또한 이러한 고행들도 저 사문과 바라문들에게는 사문됨이라 일컬어지고 바라문됨이라 일컬어지는 것입니다. 푸른 채소만을 먹기도 하고, 수수(사마까)만을 먹기도 하며, 야생 쌀(니와라)만을 먹기도 하고, 가죽 부스러기를 먹기도 하며, 이끼를 먹기도 하고, 쌀겨를 먹기도 하며, 누룽지(아짜마)를 먹기도 하고, 깻묵을 먹기도 하며, 풀을 먹기도 하고, 소똥을 먹기도 합니다. 숲의 뿌리와 열매로 연명하거나 저절로 떨어진 열매를 먹으며 지냅니다.”

๓๙๖. ‘‘อิเมปิ โข, อาวุโส โคตม, ตโปปกฺกมา เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ สามญฺญสงฺขาตา จ พฺรหฺมญฺญสงฺขาตา จ. สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ [Pg.158] โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, ผลกเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, ถณฺฑิลเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, เอกปสฺสยิโกปิ โหติ รโชชลฺลธโร, อพฺโภกาสิโกปิ โหติ ยถาสนฺถติโก, เวกฏิโกปิ โหติ วิกฏโภชนานุโยคมนุยุตฺโต, อปานโกปิ โหติ อปานกตฺตมนุยุตฺโต, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’’ติ.

396. “도반 고따마여, 또한 이러한 고행들도 저 사문과 바라문들에게는 사문됨이라 일컬어지고 바라문됨이라 일컬어지는 것입니다. 삼베 옷을 입기도 하고, 삼베 섞인 옷을 입기도 하며, 시신을 싼 옷을 입기도 하고, 분소의(넝마 옷)를 입기도 하며, 나무껍질 옷을 입기도 하고, 영양 가죽 옷을 입기도 하며, 영양 가죽을 이어 붙인 옷을 입기도 하고, 띠풀 옷을 입기도 하며, 나무 섬유 옷을 입기도 하고, 나무판자 옷을 입기도 하며, 사람의 머리카락으로 짠 담요를 입기도 하고, 말의 꼬리털로 만든 담요를 입기도 하며, 올빼미 깃털로 만든 옷을 입기도 합니다. 머리카락과 수염을 뽑기도 하고 머리카락과 수염을 뽑는 고행에 전념하기도 하며, 앉는 것을 거부하고 계속 서 있기도 하고, 쪼그려 앉아 지내며 쪼그려 앉는 정진에 전념하기도 합니다. 가시 침상 위에서 지내며 가시 위에 눕기도 하고, 나무판자 위에서 잠을 자기도 하며, 맨땅 위에서 잠을 자기도 하고, 한쪽 옆구리로만 눕기도 합니다. 몸에 먼지와 때를 묻히기도 하고, 노지에서 지내기도 하며, 주어지는 대로 자리를 잡기도 합니다. 부정한 것(대변)을 먹기도 하고 부정한 것을 먹는 수행에 전념하기도 하며, 물을 마시지 않고 물을 마시지 않는 고행에 전념하기도 하며, 저녁이면 세 번째로 물속에 들어가는(목욕 재계) 수행에 전념하며 지냅니다.”

ตโปปกฺกมนิรตฺถกถา

고행 수행의 무익함에 대한 담론

๓๙๗. ‘‘อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

397. “카싸파여, 설령 어떤 이가 벌거벗고 지내며, 관습을 무시하고, 손을 핥으며... 이와 같이 보름에 한 번씩 음식을 먹는 수행에 전념하며 지낸다 할지라도, 그가 계행의 구족, 마음의 구족, 지혜의 구족을 닦지 못하고 체득하지 못했다면, 그는 사문의 상태에서도 멀리 떨어져 있고 바라문의 상태에서도 멀리 떨어져 있는 것입니다. 카싸파여, 그러나 어떤 비구가 원한이 없고 악의가 없는 자애의 마음(mettacitta)을 닦고, 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜를 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하며 머문다면, 카싸파여, 비로소 이 비구를 일컬어 사문이라 부르고 바라문이라 부르는 것입니다.”

‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ, สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

“카싸파여, 설령 어떤 이가 푸른 채소만을 먹고, 수수만을 먹으며... 숲의 뿌리와 열매로 연명하거나 저절로 떨어진 열매를 먹으며 지낸다 할지라도, 그가 계행의 구족, 마음의 구족, 지혜의 구족을 닦지 못하고 체득하지 못했다면, 그는 사문의 상태에서도 멀리 떨어져 있고 바라문의 상태에서도 멀리 떨어져 있는 것입니다. 카싸파여, 그러나 어떤 비구가 원한이 없고 악의가 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜를 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하며 머문다면, 카싸파여, 비로소 이 비구를 일컬어 사문이라 부르고 바라문이라 부르는 것입니다.”

‘‘สาณานิ เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตสฺส จายํ สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา. อถ โข โส อารกาว สามญฺญา อารกาว พฺรหฺมญฺญา[Pg.159]. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ.

“카싸파여, 설령 어떤 이가 삼베 옷을 입고, 삼베 섞인 옷을 입으며... 저녁이면 세 번째로 물속에 들어가는 수행에 전념하며 지낸다 할지라도, 그가 계행의 구족, 마음의 구족, 지혜의 구족을 닦지 못하고 체득하지 못했다면, 그는 사문의 상태에서도 멀리 떨어져 있고 바라문의 상태에서도 멀리 떨어져 있는 것입니다. 카싸파여, 그러나 어떤 비구가 원한이 없고 악의가 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜를 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하며 머문다면, 카싸파여, 비로소 이 비구를 일컬어 사문이라 부르고 바라문이라 부르는 것입니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

๓๙๘. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุกฺกรํ, โภ โคตม, สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’’นฺติ. ‘‘ปกติ โข เอสา, กสฺสป, โลกสฺมึ ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ.

398. 이와 같이 말씀하시자, 나체 수행자 캇사파가 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 사문이 되는 것은 성취하기 어렵고, 바라문이 되는 것은 성취하기 어렵습니다.” “캇사파여, 세상에서 ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것은 일반적인 일이다. 캇사파여, 만약 어떤 이가 옷을 입지 않는 자가 되거나, 예의 범절을 따르지 않는 자가 되거나, 손을 핥는 자가 되어... (중략) ... 이와 같은 방식으로 보름에 한 번씩 정해진 순서에 따라 음식을 먹는 수행에 전념하며 머문다고 하자. 캇사파여, 만약 이러한 정도의 일과 이러한 고행의 정진으로 사문됨이나 바라문됨이 어렵고 지극히 어려운 것이라면, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것은 타당하지 않을 것이다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ อเจลโก โหมิ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรามี’ติ.

“이러한 일은 재가자나 재가자의 아들, 심지어 하찮은 물 긷는 여종이라 할지라도 ‘자, 이제 나는 옷을 입지 않는 자가 되고, 예의 범절을 따르지 않는 자가 되고, 손을 핥는 자가 되어... (중략) ... 이와 같은 방식으로 보름에 한 번씩 정해진 순서에 따라 음식을 먹는 수행에 전념하며 머물리라’고 하며 능히 행할 수 있는 것이기 때문이다.”

‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

“캇사파여, 이러한 정도의 일이나 이러한 고행의 정진과는 다른 차원에서 사문됨이나 바라문됨이 진정으로 어렵고 지극히 어려운 것이기에, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것이 타당한 것이다. 캇사파여, 어떤 비구가 원한 없고 악의 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머문다면, 캇사파여, 이러한 비구를 일러 사문이라 하기도 하고 바라문이라 하기도 한다.”

‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ, สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ.

“캇사파여, 만약 어떤 이가 채소만 먹는 자가 되거나, 볏과 식물만 먹는 자가 되어... (중략) ... 숲의 뿌리와 열매를 먹고 지내며, 저절로 떨어진 열매를 먹는 자가 된다고 하자. 캇사파여, 만약 이러한 정도의 일과 이러한 고행의 정진으로 사문됨이나 바라문됨이 어렵고 지극히 어려운 것이라면, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것은 타당하지 않을 것이다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ สากภกฺโข วา โหมิ, สามากภกฺโข วา…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปมิ ปวตฺตผลโภชี’ติ.

“이러한 일은 재가자나 재가자의 아들, 심지어 하찮은 물 긷는 여종이라 할지라도 ‘자, 이제 나는 채소만 먹거나, 볏과 식물만 먹거나... (중략) ... 숲의 뿌리와 열매를 먹고 지내며 저절로 떨어진 열매를 먹으리라’고 하며 능히 행할 수 있는 것이기 때문이다.”

‘‘ยสฺมา [Pg.160] จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

“캇사파여, 이러한 정도의 일이나 이러한 고행의 정진과는 다른 차원에서 사문됨이나 바라문됨이 진정으로 어렵고 지극히 어려운 것이기에, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것이 타당한 것이다. 캇사파여, 어떤 비구가 원한 없고 악의 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머문다면, 캇사파여, 이러한 비구를 일러 사문이라 하기도 하고 바라문이라 하기도 한다.”

‘‘สาณานิ เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา อภวิสฺส พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ.

“캇사파여, 만약 어떤 이가 삼베옷을 입거나, 여러 섬유를 섞어 짠 옷을 입거나... (중략) ... 저녁마다 세 번씩 물에 들어가 씻는 고행에 전념하며 머문다고 하자. 캇사파여, 만약 이러한 정도의 일과 이러한 고행의 정진으로 사문됨이나 바라문됨이 어렵고 지극히 어려운 것이라면, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것은 타당하지 않을 것이다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนตํ อภวิสฺส กาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘หนฺทาหํ สาณานิปิ ธาเรมิ, มสาณานิปิ ธาเรมิ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรามี’ติ.

“이러한 일은 재가자나 재가자의 아들, 심지어 하찮은 물 긷는 여종이라 할지라도 ‘자, 이제 나는 삼베옷을 입거나, 여러 섬유를 섞어 짠 옷을 입거나... (중략) ... 저녁마다 세 번씩 물에 들어가 씻는 고행에 전념하며 머물리라’고 하며 능히 행할 수 있는 것이기 때문이다.”

‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สามญฺญํ วา โหติ พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุกฺกรํ สามญฺญํ ทุกฺกรํ พฺรหฺมญฺญ’นฺติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ.

“캇사파여, 이러한 정도의 일이나 이러한 고행의 정진과는 다른 차원에서 사문됨이나 바라문됨이 진정으로 어렵고 지극히 어려운 것이기에, ‘사문의 길은 어렵고, 바라문의 길은 어렵다’고 말하는 것이 타당한 것이다. 캇사파여, 어떤 비구가 원한 없고 악의 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머문다면, 캇사파여, 이러한 비구를 일러 사문이라 하기도 하고 바라문이라 하기도 한다.”

๓๙๙. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุชฺชาโน, โภ โคตม, สมโณ, ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’’ติ. ‘‘ปกติ โข เอสา, กสฺสป, โลกสฺมึ ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. อเจลโก เจปิ, กสฺสป, โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส [Pg.161] พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ.

399. 이와 같이 말씀하시자, 나체 수행자 캇사파가 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 사문은 식별하기 어렵고, 바라문은 식별하기 어렵습니다.” “캇사파여, 세상에서 ‘사문은 식별하기 어렵고 바라문은 식별하기 어렵다’고 말하는 것은 일반적인 일이다. 캇사파여, 만약 어떤 이가 옷을 입지 않는 자가 되거나, 예의 범절을 따르지 않는 자가 되거나, 손을 핥는 자가 되어... (중략) ... 이와 같은 방식으로 보름에 한 번씩 정해진 순서에 따라 음식을 먹는 수행에 전념하며 머문다고 하자. 캇사파여, 만약 이러한 정도의 일과 이러한 고행의 정진으로 사문이나 바라문을 식별하기가 어렵고 지극히 어려운 것이라면, ‘사문은 식별하기 어렵고 바라문은 식별하기 어렵다’고 말하는 것은 타당하지 않을 것이다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ อเจลโก โหติ, มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’ติ.

“그러한 사문이나 바라문은 재가자나 재가자의 아들, 심지어 하찮은 물 긷는 여종이라 할지라도 ‘이 사람은 옷을 입지 않고, 예의 범절을 따르지 않고, 손을 핥으며... (중략) ... 이와 같은 방식으로 보름에 한 번씩 정해진 순서에 따라 음식을 먹는 수행에 전념하며 머무는구나’라고 능히 알아볼 수 있는 것이기 때문이다.”

‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

“캇사파여, 이러한 정도의 일이나 이러한 고행의 정진과는 다른 차원에서 사문이나 바라문이 진정으로 식별하기 어렵고 지극히 식별하기 어려운 것이기에, ‘사문은 식별하기 어렵고 바라문은 식별하기 어렵다’고 말하는 것이 타당한 것이다. 캇사파여, 어떤 비구가 원한 없고 악의 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머문다면, 캇사파여, 이러한 비구를 일러 사문이라 하기도 한다.”

‘‘สากภกฺโข เจปิ, กสฺสป, โหติ สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ.

“캇사파여, 만약 어떤 이가 채소만 먹는 자가 되거나 볏과 식물만 먹는 자가 되어... (중략) ... 숲의 뿌리와 열매를 먹고 지내며 저절로 떨어진 열매를 먹는 자가 된다고 하자. 캇사파여, 만약 이러한 정도의 일과 이러한 고행의 정진으로 사문이나 바라문을 식별하기가 어렵고 지극히 어려운 것이라면, ‘사문은 식별하기 어렵고 바라문은 식별하기 어렵다’고 말하는 것은 타당하지 않을 것이다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ สากภกฺโข วา โหติ สามากภกฺโข…เป… วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี’ติ.

“이(수행자)가 채소만을 먹거나, 수수만을 먹거나... (중략) 숲의 뿌리와 열매를 먹으며 연명하거나, 저절로 떨어진 열매를 먹는다는 것을 거사나 거사의 아들이나, 심지어 물 긷는 여종이라 할지라도 능히 알 수 있었을 것이기 때문입니다.”

‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปิ.

“카사파여, 이러한 외적인 정도나 이러한 고행의 실천과는 다른 별도의 것(내적인 성취)으로 인하여 사문이나 바라문이 되기 때문에 (그것은) 알기 어렵고 매우 알기 어려운 것입니다. 그러므로 ‘사문은 알기 어렵고, 바라문은 알기 어렵다’라고 말하는 것이 타당합니다. 카사파여, 비구가 원한이 없고 악의가 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 체득하고 구족하여 머물 때, 카사파여, 이러한 비구를 사문이라 부르기도 하고 바라문이라 부르기도 합니다.”

‘‘สาณานิ [Pg.162] เจปิ, กสฺสป, ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตาย อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา อภวิสฺส พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ.

“카사파여, 만일 삼베 옷을 입거나 모직 옷을 입거나... (중략) 저녁에 세 번째로 물에 들어가는 고행에 전념하며 머문다고 합시다. 카사파여, 만일 이러한 정도나 이러한 고행의 실천만으로 사문이나 바라문이 (되는 것으로) 알기 어렵고 매우 알기 어려운 것이라면, ‘사문은 알기 어렵고, 바라문은 알기 어렵다’라고 말하는 것이 타당하지 않았을 것입니다.”

‘‘สกฺกา จ ปเนโส อภวิสฺส ญาตุํ คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา อนฺตมโส กุมฺภทาสิยาปิ – ‘อยํ สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ…เป… สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’ติ.

“이(수행자)가 삼베 옷을 입거나 모직 옷을 입거나... (중략) 저녁에 세 번째로 물에 들어가는 고행에 전념하며 머문다는 것을 거사나 거사의 아들이나, 심지어 물 긷는 여종이라 할지라도 능히 알 수 있었을 것이기 때문입니다.”

‘‘ยสฺมา จ โข, กสฺสป, อญฺญตฺเรว อิมาย มตฺตาย อญฺญตฺร อิมินา ตโปปกฺกเมน สมโณ วา โหติ พฺราหฺมโณ วา ทุชฺชาโน สุทุชฺชาโน, ตสฺมา เอตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ทุชฺชาโน สมโณ ทุชฺชาโน พฺราหฺมโณ’ติ. ยโต โข, กสฺสป, ภิกฺขุ อเวรํ อพฺยาปชฺชํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, กสฺสป, ภิกฺขุ สมโณ อิติปิ พฺราหฺมโณ อิติปี’’ติ.

“카사파여, 이러한 외적인 정도나 이러한 고행의 실천과는 다른 별도의 것(내적인 성취)으로 인하여 사문이나 바라문이 되기 때문에 (그것은) 알기 어렵고 매우 알기 어려운 것입니다. 그러므로 ‘사문은 알기 어렵고, 바라문은 알기 어렵다’라고 말하는 것이 타당합니다. 카사파여, 비구가 원한이 없고 악의가 없는 자애의 마음을 닦고, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 체득하고 구족하여 머물 때, 카사파여, 이러한 비구를 사문이라 부르기도 하고 바라문이라 부르기도 합니다.”

สีลสมาธิปญฺญาสมฺปทา

계·정·혜의 구족(戒定慧 具足)

๔๐๐. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กตมา ปน สา, โภ โคตม, สีลสมฺปทา, กตมา จิตฺตสมฺปทา, กตมา ปญฺญาสมฺปทา’’ติ? ‘‘อิธ, กสฺสป, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๑๙๓ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ) ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว สีลสมฺปนฺโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต สนฺตุฏฺโฐ.

400. 이와 같이 말씀하시자 나체 수행자 카사파는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “복되신 고타마시여, 그러면 그 계의 구족이란 무엇이며, 마음의 구족이란 무엇이며, 지혜의 구족이란 무엇입니까?” “카사파여, 여기 세상에 아라한이시며 정등각자이신 여래가 나타납니다... (중략: 190~193절과 같이 상세히 설명되어야 함) 비구는 위험을 보며 계목을 수지하여 공부하고, 선한 몸의 업과 말의 업을 갖추어 청정한 생계를 영위하며 계를 구족하고, 감각기관의 문을 보호하며 마음챙김과 알아차림을 갖추고 만족할 줄 압니다.”

๔๐๑. ‘‘กถญฺจ, กสฺสป, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, กสฺสป, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสมฺปทาย …เป… (ยถา ๑๙๔ ยาว ๒๑๐ อนุจฺเฉเทสุ)

401. “카사파여, 어떻게 비구가 계를 구족하게 됩니까? 카사파여, 여기 비구는 생명을 죽이는 일을 버리고 생명을 죽이는 일에서 멀리 떠나, 몽둥이를 내려놓고 칼을 내려놓으며, 부끄러움을 알고 자애로우며, 모든 생명체의 이익을 위하여 연민하며 머뭅니다. 이것이 그 비구의 계의 구족 중 하나입니다... (중략: 194~210절까지)”

‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ[Pg.163]. เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ…เป… (ยถา ๒๑๑ อนุจฺเฉเท) โอสธีนํ ปติโมกฺโข อิติ วา อิติ, เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสมฺปทาย.

“또는 어떤 사문·바라문들은 신도들이 신심으로 보시한 음식을 먹으면서도, 이와 같은 저급한 기술인 그릇된 생계 수단으로 살아갑니다. 예를 들어, 신에게 제사를 지내거나 서원하는 행위... (중략: 211절과 같이) 약을 바르거나 떼어내는 행위 등 이와 같은 저급한 기술인 그릇된 생계 수단에서 멀리 떠나 있습니다. 이것도 그 비구의 계의 구족 중 하나입니다.”

‘‘ส โข โส, กสฺสป, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ, กสฺสป, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต. เอวเมว โข, กสฺสป, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, กสฺสป, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. อยํ โข, กสฺสป, สีลสมฺปทา…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ จิตฺตสมฺปทาย…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ จิตฺตสมฺปทาย. อยํ โข, กสฺสป, จิตฺตสมฺปทา.

“카사파여, 이와 같이 계를 구족한 비구는 계의 단속으로 인하여 그 어디에서도 두려움을 보지 못합니다. 카사파여, 예를 들어 관정 예식을 마친 국왕이 원수들을 물리친 뒤에는 적들로부터 오는 그 어떤 두려움도 보지 않는 것과 같습니다. 카사파여, 이와 같이 계를 구족한 비구는 계의 단속으로 인하여 그 어디에서도 두려움을 보지 못합니다. 그는 이 성스러운 계의 무더기를 갖추어 안으로 허물없는 행복을 경험합니다. 카사파여, 비구는 이와 같이 계를 구족합니다. 카사파여, 이것이 계의 구족입니다. ... (중략) 비구는 초선에 들어 머뭅니다. 이것도 그의 마음의 구족 중 하나입니다. ... (중략) 이선 ... 삼선 ... 사선에 들어 머뭅니다. 이것도 그의 마음의 구족 중 하나입니다. 카사파여, 이것이 마음의 구족입니다.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาสมฺปทาย…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ…เป… อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาสมฺปทาย. อยํ โข, กสฺสป, ปญฺญาสมฺปทา.

“그는 이와 같이 마음이 삼매에 들었을 때... (중략) 지와 견을 얻기 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다... (중략) 이것도 그의 지혜의 구족 중 하나입니다... (중략) ‘다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것이다’라고 꿰뚫어 압니다... (중략) 이것도 그의 지혜의 구족 중 하나입니다. 카사파여, 이것이 지혜의 구족입니다.”

‘‘อิมาย จ, กสฺสป, สีลสมฺปทาย จิตฺตสมฺปทาย ปญฺญาสมฺปทาย อญฺญา สีลสมฺปทา จิตฺตสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา นตฺถิ.

“카사파여, 이러한 계의 구족, 마음의 구족, 지혜의 구족보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 계의 구족이나 마음의 구족이나 지혜의 구족은 없습니다.”

สีหนาทกถา

사자후에 대한 설법

๔๐๒. ‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา สีลวาทา. เต อเนกปริยาเยน สีลสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยํ ปรมํ สีลํ, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิสีลํ.

402. “카사파여, 어떤 사문·바라문들은 계를 주장합니다. 그들은 여러 가지 방법으로 계의 덕을 찬탄합니다. 카사파여, 성스럽고 지고한 계가 있는 한, 나는 거기서 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 어찌 나보다 더 뛰어난 자가 있겠습니까! 오히려 계에 있어서는 곧 증상계(增上戒)에 있어서는 내가 가장 뛰어납니다.”

‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ตโปชิคุจฺฉาวาทา. เต อเนกปริยาเยน ตโปชิคุจฺฉาย วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา [Pg.164] ตโปชิคุจฺฉา, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิเชคุจฺฉํ.

“카사파여, 어떤 사문·바라문들은 고행과 혐오(죄에 대한 혐오)를 주장합니다. 그들은 여러 가지 방법으로 고행과 혐오의 덕을 찬탄합니다. 카사파여, 성스럽고 지고한 고행과 혐오가 있는 한, 나는 거기서 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 어찌 나보다 더 뛰어난 자가 있겠습니까! 오히려 고행과 혐오에 있어서는 곧 증상혐오(增上嫌惡)에 있어서는 내가 가장 뛰어납니다.”

‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปญฺญาวาทา. เต อเนกปริยาเยน ปญฺญาย วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา ปญฺญา, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิปญฺญํ.

“카사파여, 어떤 사문·바라문들은 지혜를 주장합니다. 그들은 여러 가지 방법으로 지혜의 덕을 찬탄합니다. 카사파여, 성스럽고 지고한 지혜가 있는 한, 나는 거기서 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 어찌 나보다 더 뛰어난 자가 있겠습니까! 오히려 지혜에 있어서는 곧 증상혜(增上慧)에 있어서는 내가 가장 뛰어납니다.”

‘‘สนฺติ, กสฺสป, เอเก สมณพฺราหฺมณา วิมุตฺติวาทา. เต อเนกปริยาเยน วิมุตฺติยา วณฺณํ ภาสนฺติ. ยาวตา, กสฺสป, อริยา ปรมา วิมุตฺติ, นาหํ ตตฺถ อตฺตโน สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย! อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย, ยทิทํ อธิวิมุตฺติ.

가싸빠여, 어떤 사문과 바라문들은 해탈을 주장합니다. 그들은 여러 가지 방법으로 해탈의 공덕을 찬탄합니다. 가싸빠여, 청정하고 고귀한 해탈이 있는 한, 나는 거기서 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 하물며 나보다 더 뛰어난 자를 어찌 보겠습니까? 진실로 수승한 해탈(adhivimutti)에 있어서는 오직 나만이 가장 뛰어납니다.

๔๐๓. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทํ โข สมโณ โคตโม นทติ, ตญฺจ โข สุญฺญาคาเร นทติ, โน ปริสาสู’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทตี’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา.

403. 가싸빠여, 외도 유행자들이 ‘사문 고타마는 사자후를 토하지만 오직 빈집에서만 토할 뿐, 대중 가운데서는 토하지 않는다’라고 말할 경우가 있을 것입니다. 그들에게 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 말해주어야 합니다. 가싸빠여, ‘사문 고타마는 사자후를 토하며, 대중 가운데서도 토합니다’라고 그들에게 말해주어야 합니다.

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, โน จ โข วิสารโท นทตี’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทตี’’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา.

가싸빠여, 외도 유행자들이 ‘사문 고타마는 사자후를 토하고 대중 가운데서도 토하지만, 당당하게 토하는 것은 아니다’라고 말할 경우가 있을 것입니다. 그들에게 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 말해주어야 합니다. 가싸빠여, ‘사문 고타마는 사자후를 토하고, 대중 가운데서도 토하며, 당당하게 토합니다’라고 그들에게 말해주어야 합니다.

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, กสฺสป, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทติ, โน จ โข นํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ…เป… ปญฺหญฺจ นํ ปุจฺฉนฺติ; โน จ โข เนสํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ…เป… ปญฺหญฺจ เนสํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ; โน จ โข ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ…เป… ปญฺหสฺส จ เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ; โน จ โข โสตพฺพํ มญฺญนฺติ…เป… โสตพฺพญฺจสฺส มญฺญนฺติ; โน จ โข สุตฺวา ปสีทนฺติ…เป… สุตฺวา จสฺส ปสีทนฺติ[Pg.165]; โน จ โข ปสนฺนาการํ กโรนฺติ…เป… ปสนฺนาการญฺจ กโรนฺติ; โน จ โข ตถตฺตาย ปฏิปชฺชนฺติ…เป… ตถตฺตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ; โน จ โข ปฏิปนฺนา อาราเธนฺตี’ติ. เต – ‘มา เหว’นฺติสฺสุ วจนียา. ‘สีหนาทญฺจ สมโณ โคตโม นทติ, ปริสาสุ จ นทติ, วิสารโท จ นทติ, ปญฺหญฺจ นํ ปุจฺฉนฺติ, ปญฺหญฺจ เนสํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ, ปญฺหสฺส จ เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธติ, โสตพฺพญฺจสฺส มญฺญนฺติ, สุตฺวา จสฺส ปสีทนฺติ, ปสนฺนาการญฺจ กโรนฺติ, ตถตฺตาย จ ปฏิปชฺชนฺติ, ปฏิปนฺนา จ อาราเธนฺตี’ติ เอวมสฺสุ, กสฺสป, วจนียา.

가싸빠여, 외도 유행자들이 ‘사문 고타마는 사자후를 토하고 대중 가운데서도 토하며 당당하게 토하지만, 사람들이 그에게 질문을 하지는 않는다... 질문을 하더라도 대답하지 못한다... 대답을 하더라도 질문한 자들의 마음을 기쁘게 하지는 못한다... 그의 말을 들을 가치가 있다고 생각하지 않는다... 듣더라도 신심을 내지 않는다... 신심을 내더라도 경의를 표하지 않는다... 가르침대로 실천하지 않는다... 실천하는 자들이 그의 마음을 기쁘게 하지는 못한다’라고 말할 경우가 있을 것입니다. 그들에게 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 말해주어야 합니다. 가싸빠여, ‘사문 고타마는 사자후를 토하고, 대중 가운데서도 토하며, 당당하게 토합니다. 또한 사람들이 그에게 질문을 하고, 질문을 받으면 대답을 하며, 그 대답으로 사람들의 마음을 기쁘게 합니다. 사람들은 그의 말을 들을 가치가 있다고 생각하며, 듣고 나서 신심을 내고, 경의를 표하며, 가르침대로 실천하고, 실천하는 자들은 그의 마음을 기쁘게 합니다’라고 그들에게 말해주어야 합니다.

ติตฺถิยปริวาสกถา

외도 출신자의 별거(別居) 수행에 대한 이야기

๔๐๔. ‘‘เอกมิทาหํ, กสฺสป, สมยํ ราชคเห วิหรามิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺร มํ อญฺญตโร ตปพฺรหฺมจารี นิคฺโรโธ นาม อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺสาหํ อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสึ. พฺยากเต จ ปน เม อตฺตมโน อโหสิ ปรํ วิย มตฺตายา’’ติ. ‘‘โก หิ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา น อตฺตมโน อสฺส ปรํ วิย มตฺตาย? อหมฺปิ หิ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา อตฺตมโน ปรํ วิย มตฺตาย. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

404. 가싸빠여, 이전에 내가 라자가하의 영축산에 머물 때였습니다. 거기서 고행자 니그로다라는 유행자가 나에게 최상의 금욕(adhijeguccha)에 대해 질문했습니다. 나는 그 질문에 대해 대답해 주었습니다. 나의 대답을 듣고 그는 매우 크게 기뻐했습니다. (가싸빠가 말하였다.) “세존이시여, 세존의 법을 듣고 누가 크게 기뻐하지 않겠습니까? 저 또한 세존의 법을 듣고 매우 크게 기뻐하였습니다. 훌륭합니다, 세존이시여! 훌륭합니다, 세존이시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자가 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방법으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 이제 세존께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 제가 세존의 처소에서 출가하여 구족계를 받기를 원합니다.”

๔๐๕. ‘‘โย โข, กสฺสป, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขนฺติ อุปสมฺปทํ, จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ, อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ.

405. “가싸빠여, 외도 출신으로 이 법과 율에서 출가하여 구족계를 받고자 하는 자는 4개월 동안 별거 수행을 해야 합니다. 4개월이 지나 비구들이 만족하면 그를 출가시키고 비구의 신분인 구족계를 줍니다. 그러나 여기에는 개인적인 차이가 있음을 나는 알고 있습니다.” (가싸빠가 말하였다.) “세존이시여, 외도 출신들이 이 법과 율에서 출가하여 구족계를 받고자 할 때 4개월 동안 별거 수행을 해야 하고, 그 후에 비구들이 만족하여 구족계를 준다면, 저는 4년 동안이라도 별거 수행을 하겠습니다. 4년이 지나 비구들이 만족하면 저를 출가시켜 구족계를 주십시오.”

อลตฺถ [Pg.166] โข อเจโล กสฺสโป ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา กสฺสโป เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต น จิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ – อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา กสฺสโป อรหตํ อโหสีติ.

그리하여 나체 수행자 가싸빠는 세존의 처소에서 출가하여 구족계를 받았습니다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 존자 가싸빠는 홀로 물러나 방일하지 않고 정진하며 머물렀습니다. 그리하여 선남자들이 집을 떠나 출가하는 목적인 위없는 범행의 완성을 머지않아 현생에서 스스로의 지혜로 증득하여 구족한 뒤 머물렀습니다. ‘태어남은 다했고, 범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤고, 더 이상 윤회하지 않는다’라고 깨달았습니다. 이로써 존자 가싸빠는 아라한들 중 한 분이 되었습니다.

มหาสีหนาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

여덟 번째 마하시하나다 경(대사자후경)이 끝났다.

๙. โปฏฺฐปาทสุตฺตํ

9. 포타파다 경

โปฏฺฐปาทปริพฺพาชกวตฺถุ

유행자 포타파다의 이야기

๔๐๖. เอวํ [Pg.167] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก สมยปฺปวาทเก ตินฺทุกาจีเร เอกสาลเก มลฺลิกาย อาราเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ตึสมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ.

406. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서 사밧티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머무셨습니다. 그때 포타파다 유행자는 삼백 명의 많은 유행자 무리와 함께 여러 학설을 토론하는 장소인 말리카 왕비의 원림에 있는 띤두카 나무 숲 속 ‘에까살라까’에 머물고 있었습니다. 그때 세존께서는 오전에 옷을 정제하여 입으시고 발우와 가사를 수하신 뒤 탁발을 위해 사밧티 시내로 들어가셨습니다.

๔๐๗. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม, เยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม เตนุปสงฺกมิ.

407. 그때 세존께 이런 생각이 드셨다. "사밧티에서 탁발하기 위해 돌아다니기에는 아직 너무 이르구나. 나는 논쟁의 장소이자 띤두까 나무숲으로 둘러싸인 말리까 왕비의 한 채짜리 강당이 있는 유행자 뽓따빠다가 머무는 곳으로 가는 것이 좋겠구나." 그래서 세존께서는 논쟁의 장소이자 띤두까 나무숲으로 둘러싸인 말리까 왕비의 한 채짜리 강당이 있는 곳으로 가셨다.

๔๐๘. เตน โข ปน สมเยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา.

408. 그때 유행자 뽓따빠다는 고성방가하며 시끄럽게 떠드는 커다란 유행자 무리에 둘러싸여 앉아 여러 가지 저속한 이야기(축생의 이야기)를 나누고 있었다. 예를 들어, 왕에 관한 이야기, 도적에 관한 이야기, 대신에 관한 이야기, 군대에 관한 이야기, 공포에 관한 이야기, 전쟁에 관한 이야기, 음식에 관한 이야기, 음료에 관한 이야기, 의복에 관한 이야기, 침구에 관한 이야기, 화환에 관한 이야기, 향료에 관한 이야기, 친지에 관한 이야기, 탈것에 관한 이야기, 마을에 관한 이야기, 읍락에 관한 이야기, 도시에 관한 이야기, 나라에 관한 이야기, 여인에 관한 이야기, 영웅에 관한 이야기, 길거리에 관한 이야기, 우물가에 관한 이야기, 죽은 친족에 관한 이야기, 갖가지 잡담, 세상의 기원에 관한 이야기, 바다의 기원에 관한 이야기, 존재와 비존재에 관한 이야기 등이었다.

๔๐๙. อทฺทสา โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ. อปฺปสทฺทกาโม โข โส อายสฺมา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

409. 유행자 뽓따빠다는 멀리서 오시는 세존을 보고 자신의 무리를 진정시켰다. "여러분, 조용히 하십시오. 소란을 피우지 마십시오. 저기 사문 고따마께서 오십니다. 그분께서는 고요함을 좋아하시고 고요함의 가치를 찬탄하시는 분입니다. 만일 이 무리가 고요한 것을 아신다면 아마도 이곳으로 오실 것입니다." 그러자 유행자들은 침묵을 지켰다.

๔๑๐. อถ [Pg.168] โข ภควา เยน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ, ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทํ อาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ.

410. 세존께서 유행자 뽓따빠다가 있는 곳으로 다가가시자, 유행자 뽓따빠다가 세존께 여쭈었다. "세존이시여, 어서 오십시오. 세존이시여, 환영합니다. 세존께서 이곳에 걸음 하신 지 참으로 오래되었습니다. 세존이시여, 여기 준비된 자리에 앉으십시오."

นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. โปฏฺฐปาโทปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โปฏฺฐปาทํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, โปฏฺฐปาท, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

세존께서는 준비된 자리에 앉으셨다. 유행자 뽓따빠다도 낮은 의자를 하나 가져와 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 유행자 뽓따빠다에게 세존께서 말씀하셨다. "뽓따빠다여, 지금 그대들은 어떤 이야기를 나누기 위해 모였느냐? 내가 오기 전에 중단된 이야기는 무엇이었느냐?"

อภิสญฺญานิโรธกถา

상(지각)의 소멸에 관한 대화

๔๑๑. เอวํ วุตฺเต โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐเตสา, ภนฺเต, กถา, ยาย มยํ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา. เนสา, ภนฺเต, กถา ภควโต ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ สวนาย. ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ, นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ โกตูหลสาลาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อภิสญฺญานิโรเธ กถา อุทปาทิ – ‘กถํ นุ โข, โภ, อภิสญฺญานิโรโธ โหตี’ติ? ตตฺเรกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อเหตู อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปฺปชฺชนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย นิรุชฺฌนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ.

411. 이렇게 말씀하시자 유행자 뽓따빠다가 세존께 여쭈었다. "세존이시여, 저희가 지금 모여 나누던 이야기는 접어두셔도 좋습니다. 그 이야기는 나중에라도 세존께 충분히 들을 수 있을 것입니다. 세존이시여, 며칠 전 여러 이교도 사문과 바라문들이 모여 토론하는 강당에서 '지각의 소멸은 어떻게 일어나는가?'에 대한 대화가 있었습니다. 그중 어떤 이들은 이렇게 말했습니다. '사람의 지각은 원인도 없고 조건도 없이 생겨나기도 하고 사라지기도 한다. 생겨날 때는 지각이 있는 상태가 되고, 사라질 때는 지각이 없는 상태가 된다'라고 말입니다. 이렇게 어떤 이들은 지각의 소멸을 설명합니다."

‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สญฺญา หิ, โภ, ปุริสสฺส อตฺตา. สา จ โข อุเปติปิ อเปติปิ. ยสฺมึ สมเย อุเปติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย อเปติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ.

"또 다른 이는 이렇게 말했습니다. '여보시오, 그것은 그렇지 않소. 지각이야말로 사람의 자아인 것이오. 그것이 들어오기도 하고 나가기도 하는 것이오. 들어왔을 때 지각이 있는 상태가 되고, 나갔을 때 지각이 없는 상태가 되는 것이오'라고 말입니다. 이렇게 어떤 이들은 지각의 소멸을 설명합니다."

‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สนฺติ หิ, โภ, สมณพฺราหฺมณา มหิทฺธิกา มหานุภาวา. เต อิมสฺส ปุริสสฺส สญฺญํ อุปกฑฺฒนฺติปิ อปกฑฺฒนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปกฑฺฒนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย [Pg.169] โหติ. ยสฺมึ สมเย อปกฑฺฒนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ.

"또 다른 이는 이렇게 말했습니다. '여보시오, 그것은 그렇지 않소. 신통력이 있고 위력이 큰 사문과 바라문들이 있소. 그들이 사람의 지각을 끌어넣기도 하고 끌어내기도 하는 것이오. 그들이 끌어넣었을 때 지각이 있는 상태가 되고, 끌어내었을 때 지각이 없는 상태가 되는 것이오'라고 말입니다. 이렇게 어떤 이들은 지각의 소멸을 설명합니다."

‘‘ตมญฺโญ เอวมาห – ‘น โข ปน เมตํ, โภ, เอวํ ภวิสฺสติ. สนฺติ หิ, โภ, เทวตา มหิทฺธิกา มหานุภาวา. ตา อิมสฺส ปุริสสฺส สญฺญํ อุปกฑฺฒนฺติปิ อปกฑฺฒนฺติปิ. ยสฺมึ สมเย อุปกฑฺฒนฺติ, สญฺญี ตสฺมึ สมเย โหติ. ยสฺมึ สมเย อปกฑฺฒนฺติ, อสญฺญี ตสฺมึ สมเย โหตี’ติ. อิตฺเถเก อภิสญฺญานิโรธํ ปญฺญเปนฺติ.

"또 다른 이는 이렇게 말했습니다. '여보시오, 그것은 그렇지 않소. 신통력이 있고 위력이 큰 천신들이 있소. 그들이 사람의 지각을 끌어넣기도 하고 끌어내기도 하는 것이오. 그들이 끌어넣었을 때 지각이 있는 상태가 되고, 끌어내었을 때 지각이 없는 상태가 되는 것이오'라고 말입니다. 이렇게 어떤 이들은 지각의 소멸을 설명합니다."

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว อารพฺภ สติ อุทปาทิ – ‘อโห นูน ภควา, อโห นูน สุคโต, โย อิเมสํ ธมฺมานํ สุกุสโล’ติ. ภควา, ภนฺเต, กุสโล, ภควา ปกตญฺญู อภิสญฺญานิโรธสฺส. กถํ นุ โข, ภนฺเต, อภิสญฺญานิโรโธ โหตี’’ติ?

"세존이시여, 그때 저는 세존을 떠올리며 생각했습니다. '이러한 법들에 대해 매우 정통하신 세존이나 선서께서 계셨더라면 얼마나 좋았을까'라고 말입니다. 세존이시여, 세존께서는 지각의 소멸에 대해 정통하시고 그 본질을 알고 계십니다. 세존이시여, 참으로 지각의 소멸은 어떻게 일어나는 것입니까?"

สเหตุกสญฺญุปฺปาทนิโรธกถา

원인에 의한 지각의 발생과 소멸에 관한 대화

๔๑๒. ‘‘ตตฺร, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘อเหตู อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปี’ติ, อาทิโตว เตสํ อปรทฺธํ. ตํ กิสฺส เหตุ? สเหตู หิ, โปฏฺฐปาท, สปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปิ. สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ’’.

412. "뽓따빠다여, '사람의 지각은 원인도 없고 조건도 없이 생겨나기도 하고 사라지기도 한다'라고 말하는 사문과 바라문들은 처음부터 잘못 알고 있는 것이다. 그 이유는 무엇인가? 뽓따빠다여, 사람의 지각은 원인이 있고 조건이 있어서 생겨나기도 하고 사라지기도 하기 때문이다. 수행(학습)을 통해 어떤 지각은 생겨나고, 수행(학습)을 통해 어떤 지각은 사라지는 것이다."

๔๑๓. ‘‘กา จ สิกฺขา’’ติ? ภควา อโวจ – ‘‘อิธ, โปฏฺฐปาท, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ตสฺสิเม ปญฺจนีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา กามสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, วิเวกชปีติสุขสุขุม-สจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยํ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

413. "수행이란 무엇인가?"라고 부처님께서 말씀하셨다. "폿탸파다여, 이 세상에 여래가 나타나니, 그는 아라한이며 완전히 깨달으신 분이다. (중략, 사문과경의 제190-212절 내용과 같이 상세히 설명되어야 한다). 폿탸파다여, 이와 같이 비구는 계를 구족한다. (중략). 자신에게서 이 다섯 가지 장애가 제거된 것을 관찰하는 비구에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 마음을 가진 비구의 몸은 평온해지고, 몸이 평온해진 비구는 행복을 느끼며, 행복한 비구의 마음은 삼매에 든다. 그는 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있으며 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 제1선에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 감각적 욕망에 대한 인식은 소멸한다. 그때 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것이 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน [Pg.170] จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉힘으로써 내면의 평온과 마음의 한곳에 집중됨을 이루고, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없으며 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식은 소멸한다. 그때 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา สมาธิชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 희열이 빛바래었으므로 평온하게 머물고 마음챙김과 알아차림을 구족하며, 몸으로 행복을 경험한다. 성자들이 '평온하고 마음챙기며 행복하게 머문다'라고 칭송하는 제3선에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식은 소멸한다. 그때 평온과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 평온과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา อุเปกฺขาสุขสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อทุกฺขมสุขสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อทุกฺขมสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 행복도 버리고 괴로움도 버려 이전에 이미 기쁨과 슬픔을 없앴으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온에 의해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 평온과 행복이 있는 미세하고 진실한 인식은 소멸한다. 그때 괴롭지도 즐겁지도 않은 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 괴롭지도 즐겁지도 않은 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา รูปสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 모든 면에서 물질에 대한 인식을 완전히 넘어서고 저항의 인식을 소멸시키며 다양함에 대한 인식을 마음에 잡도리하지 않아, '공간은 무한하다'며 공무변처에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 물질에 대한 인식은 소멸한다. 그때 공무변처의 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 공무변처의 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน [Pg.171] จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา อากาสานญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 모든 면에서 공무변처를 완전히 넘어서서 '의식은 무한하다'며 식무변처에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 공무변처의 미세하고 진실한 인식은 소멸한다. 그때 식무변처의 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 식무변처의 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

‘‘ปุน จปรํ, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส ยา ปุริมา วิญฺญาณญฺจายตนสุขุมสจฺจสญฺญา, สา นิรุชฺฌติ. อากิญฺจญฺญายตนสุขุมสจฺจสญฺญา ตสฺมึ สมเย โหติ, อากิญฺจญฺญายตนสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหติ. เอวมฺปิ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สิกฺขา เอกา สญฺญา นิรุชฺฌติ. อยมฺปิ สิกฺขา’’ติ ภควา อโวจ.

"다시 폿탸파다여, 비구는 모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 '아무것도 없다'며 무소유처에 들어 머문다. 그때 그에게 이전의 식무변처의 미세하고 진실한 인식은 소멸한다. 그때 무소유처의 미세하고 진실한 인식이 생기며, 그는 그때 무소유처의 미세하고 진실한 인식을 가진 자가 된다. 이와 같이 수행에 의해 하나의 인식이 생겨나고, 수행에 의해 하나의 인식이 소멸한다. 이것 또한 수행이다."라고 부처님께서 말씀하셨다.

๔๑๔. ‘‘ยโต โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ อิธ สกสญฺญี โหติ, โส ตโต อมุตฺร ตโต อมุตฺร อนุปุพฺเพน สญฺญคฺคํ ผุสติ. ตสฺส สญฺญคฺเค ฐิตสฺส เอวํ โหติ – ‘เจตยมานสฺส เม ปาปิโย, อเจตยมานสฺส เม เสยฺโย. อหญฺเจว โข ปน เจเตยฺยํ, อภิสงฺขเรยฺยํ, อิมา จ เม สญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุํ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา อุปฺปชฺเชยฺยุํ; ยํนูนาหํ น เจว เจเตยฺยํ น จ อภิสงฺขเรยฺย’นฺติ. โส น เจว เจเตติ, น จ อภิสงฺขโรติ. ตสฺส อเจตยโต อนภิสงฺขโรโต ตา เจว สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา น อุปฺปชฺชนฺติ. โส นิโรธํ ผุสติ. เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ โหติ.

414. "폿탸파다여, 이와 같이 비구가 이 가르침 안에서 자신의 인식을 가지게 되면, 그는 여기에서 저곳으로, 저기에서 저곳으로 차례대로 인식의 정점(무소유처)에 도달한다. 인식의 정점에 머문 그에게 이런 생각이 든다. '의도적으로 마음 작용을 하는 것은 나에게 해롭고, 의도적으로 마음 작용을 하지 않는 것이 나에게 더 낫다. 만약 내가 의도적으로 마음 작용을 하거나 형성한다면, 나의 이러한 인식들은 소멸하고 다른 거친 인식들이 생겨날 것이다. 그러니 내가 의도적으로 마음 작용을 하지도 않고 형성하지도 않는 것이 좋겠구나.'라고. 그는 의도적으로 마음 작용을 하지도 않고 형성하지도 않는다. 그가 의도적으로 마음 작용을 하지 않고 형성하지 않음으로 인해 그 인식들은 소멸하고, 다른 거친 인식들도 생겨나지 않는다. 그는 소멸(상수멸)을 경험한다. 폿탸파다여, 이와 같이 차례대로 인식을 소멸시키는 알아차림의 증득이 있게 된다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, อปิ นุ เต อิโต ปุพฺเพ เอวรูปา อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ สุตปุพฺพา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควโต ภาสิตํ อาชานามิ – ‘ยโต โข, โปฏฺฐปาท, ภิกฺขุ อิธ สกสญฺญี โหติ, โส ตโต อมุตฺร ตโต อมุตฺร อนุปุพฺเพน สญฺญคฺคํ ผุสติ, ตสฺส สญฺญคฺเค ฐิตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘เจตยมานสฺส เม ปาปิโย, อเจตยมานสฺส เม เสยฺโย. อหญฺเจว โข ปน เจเตยฺยํ [Pg.172] อภิสงฺขเรยฺยํ, อิมา จ เม สญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุํ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา อุปฺปชฺเชยฺยุํ; ยํนูนาหํ น เจว เจเตยฺยํ, น จ อภิสงฺขเรยฺย’’นฺติ. โส น เจว เจเตติ, น จาภิสงฺขโรติ, ตสฺส อเจตยโต อนภิสงฺขโรโต ตา เจว สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ, อญฺญา จ โอฬาริกา สญฺญา น อุปฺปชฺชนฺติ. โส นิโรธํ ผุสติ. เอวํ โข, โปฏฺฐปาท, อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธ-สมฺปชาน-สมาปตฺติ โหตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โปฏฺฐปาทา’’ติ.

“포타파다여, 어떻게 생각하는가? 그대는 이전에 이와 같은 인식의 점진적인 소멸인 정지(anupubbābhisaññānirodha-sampajāna-samāpatti)에 대해 들어본 적이 있는가?” “아닙니다, 세존이시여. 저는 세존의 가르침을 이렇게 이해하고 있습니다. ‘포타파다여, 이 가르침 안에서 수행자가 자신의 인식을 가질 때, 그는 그곳으로부터 다른 곳으로, 다시 그곳으로부터 다른 곳으로 나아가 순차적으로 인식의 절정(saññagga)에 도달한다. 인식의 절정에 머무는 그 수행자에게 이런 생각이 든다. ‘내가 의도하고 사유하는 것은 나에게 좋지 않고, 의도하고 사유하지 않는 것이 나에게 더 낫다. 만약 내가 의도하고 사유하여 더 높은 정지를 위해 형성한다면, 나의 이 인식들은 소멸하고 다른 거친 인식들이 생겨날 것이다. 그러니 나는 의도하지도 말고 사유하지도 말아야겠다.’ 그는 의도하지도 않고 더 이상 형성하지도 않으며, 그렇게 의도하거나 형성하지 않을 때 그 인식들은 소멸하고 다른 거친 인식들도 생겨나지 않는다. 그는 소멸(nirodha)에 닿는다. 포타파다여, 이와 같이 인식의 점진적인 소멸인 정지가 일어난다’라고 말입니다.” “포타파다여, 과연 그러하다.”

๔๑๕. ‘‘เอกญฺเญว นุ โข, ภนฺเต, ภควา สญฺญคฺคํ ปญฺญเปติ, อุทาหุ ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปตี’’ติ? ‘‘เอกมฺปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปมี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา เอกมฺปิ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปติ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปตี’’ติ? ‘‘ยถา ยถา โข, โปฏฺฐปาท, นิโรธํ ผุสติ, ตถา ตถาหํ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ. เอวํ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, เอกมฺปิ สญฺญคฺคํ ปญฺญเปมิ, ปุถูปิ สญฺญคฺเค ปญฺญเปมี’’ติ.

415. “세존이시여, 세존께서는 오직 하나의 인식의 절정만을 설하십니까, 아니면 여러 인식의 절정들을 설하십니까?” “포타파다여, 나는 하나의 인식의 절정도 설하고, 또한 여러 인식의 절정도 설한다.” “세존이시여, 세존께서는 어떻게 하나의 인식의 절정도 설하시고 여러 인식의 절정도 설하십니까?” “포타파다여, 소멸에 도달하는 그 각각의 방식에 따라 나는 인식의 절정을 설한다. 포타파다여, 이와 같이 나는 하나의 인식의 절정도 설하고 여러 인식의 절정도 설하는 것이다.”

๔๑๖. ‘‘สญฺญา นุ โข, ภนฺเต, ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, อุทาหุ ญาณํ ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา สญฺญา, อุทาหุ สญฺญา จ ญาณญฺจ อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘สญฺญา โข, โปฏฺฐปาท, ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, สญฺญุปฺปาทา จ ปน ญาณุปฺปาโท โหติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อิทปฺปจฺจยา กิร เม ญาณํ อุทปาที’ติ. อิมินา โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ – ยถา สญฺญา ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ญาณํ, สญฺญุปฺปาทา จ ปน ญาณุปฺปาโท โหตี’’ติ.

416. “세존이시여, 인식이 먼저 생기고 나중에 지혜(ñāṇa)가 생깁니까, 아니면 지혜가 먼저 생기고 나중에 인식이 생깁니까, 아니면 인식과 지혜가 전후 없이 동시에 생깁니까?” “포타파다여, 인식이 먼저 생기고 나중에 지혜가 생긴다. 인식의 생겨남으로부터 지혜의 생겨남이 있게 된다. 그는 ‘이러한 조건으로 인해 나에게 지혜가 생겨났다’라고 꿰뚫어 안다. 포타파다여, 이러한 인식이 먼저 생기고 나중에 지혜가 생기며, 인식의 생겨남으로 인해 지혜의 생겨남이 있다는 사실은 이러한 방식을 통해 알 수 있다.”

สญฺญาอตฺตกถา

인식과 자아에 관한 담론

๔๑๗. ‘‘สญฺญา นุ โข, ภนฺเต, ปุริสสฺส อตฺตา, อุทาหุ อญฺญา สญฺญา อญฺโญ อตฺตา’’ติ? ‘‘กํ ปน ตฺวํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตานํ ปจฺเจสี’’ติ? ‘‘โอฬาริกํ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ รูปึ จาตุมหาภูติกํ กพฬีการาหารภกฺข’’นฺติ. ‘‘โอฬาริโก จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข. เอวํ สนฺตํ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท[Pg.173], ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, โอฬาริโก อตฺตา รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินา โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ.

417. “세존이시여, 인식이 곧 사람의 자아입니까, 아니면 인식과 자아는 서로 다른 것입니까?” “포타파다여, 그대는 무엇을 자아라고 믿는가?” “세존이시여, 저는 4대 요소로 이루어지고 거친 음식을 먹는 물질적인(rūpiṃ) 거친 자아를 자아라고 믿습니다.” “포타파다여, 만약 그대의 자아가 물질적이고 4대 요소로 이루어졌으며 음식을 섭취하는 거친 것이라면, 포타파다여, 그럴 경우 인식은 자아와 다른 것이 된다. 포타파다여, 인식과 자아가 서로 다르다는 사실은 또한 이러한 방식을 통해 알 수 있다. 포타파다여, 그 거친 자아는 그대로 머물러 있는 반면, 이 사람에게 어떤 인식들은 생겨나고 어떤 인식들은 소멸하기 때문이다. 그러므로 포타파다여, 인식은 자아와 다른 것이며 자아 또한 인식과 다른 것임을 이러한 방식을 통해 알 수 있다.”

๔๑๘. ‘‘มโนมยํ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริย’’นฺติ. ‘‘มโนมโย จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, เอวํ สนฺตมฺปิ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, มโนมโย อตฺตา สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินาปิ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ.

418. “세존이시여, 저는 모든 수지(肢)를 갖추고 감각 기관에 결함이 없는, 마음으로 이루어진(manomaya) 자아를 자아라고 믿습니다.” “포타파다여, 만약 그대의 자아가 모든 수지를 갖추고 감각 기관에 결함이 없는 마음으로 이루어진 것이라 하더라도, 포타파다여, 인식은 자아와 다른 것이 된다. 포타파다여, 인식과 자아가 서로 다르다는 사실은 또한 이러한 방식을 통해 알 수 있다. 포타파다여, 그 마음으로 이루어진 자아는 그대로 머물러 있는 반면, 이 사람에게 어떤 인식들은 생겨나고 어떤 인식들은 소멸하기 때문이다. 그러므로 포타파다여, 인식은 자아와 다른 것이며 자아 또한 인식과 다른 것임을 이러한 방식을 통해 알 수 있다.”

๔๑๙. ‘‘อรูปึ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺตานํ ปจฺเจมิ สญฺญามย’’นฺติ. ‘‘อรูปี จ หิ เต, โปฏฺฐปาท, อตฺตา อภวิสฺส สญฺญามโย, เอวํ สนฺตมฺปิ โข เต, โปฏฺฐปาท, อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ตทมินาเปตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา. ติฏฺฐเตว สายํ, โปฏฺฐปาท, อรูปี อตฺตา สญฺญามโย, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อิมินาปิ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา อญฺญาว สญฺญา ภวิสฺสติ อญฺโญ อตฺตา’’ติ.

419. “세존이시여, 저는 인식으로 이루어진 무색(arūpiṃ)의 자아를 자아라고 믿습니다.” “포타파다여, 만약 그대의 자아가 인식으로 이루어진 무색의 자아라 하더라도, 포타파다여, 인식은 자아와 다른 것이 된다. 포타파다여, 인식과 자아가 서로 다르다는 사실은 또한 이러한 방식을 통해 알 수 있다. 포타파다여, 그 무색의 자아는 그대로 머물러 있는 반면, 이 사람에게 어떤 인식들은 생겨나고 어떤 인식들은 소멸하기 때문이다. 그러므로 포타파다여, 인식은 자아와 다른 것이며 자아 또한 인식과 다른 것임을 이러한 방식을 통해 알 수 있다.”

๔๒๐. ‘‘สกฺกา ปเนตํ, ภนฺเต, มยา ญาตุํ – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตาติ วา’ติ? ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา, ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตาติ วา’’’ติ.

420. “세존이시여, 그렇다면 제가 ‘인식이 사람의 자아인가’ 혹은 ‘인식과 자아는 다른 것인가’를 알 수 있겠습니까?” “포타파다여, 다른 견해, 다른 확신, 다른 취향, 다른 수행, 다른 스승을 따르는 그대에게 ‘인식이 사람의 자아인가’ 혹은 ‘인식과 자아는 다른 것인가’를 아는 것은 실로 어려운 일이다.”

‘‘สเจ [Pg.174] ตํ, ภนฺเต, มยา ทุชฺชานํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน – ‘สญฺญา ปุริสสฺส อตฺตา’ติ วา, ‘อญฺญาว สญฺญา อญฺโญ อตฺตา’ติ วา; ‘กึ ปน, ภนฺเต, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? อพฺยากตํ โข เอตํ, โปฏฺฐปาท, มยา – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ.

“세존이시여, 만약 다른 견해와 확신과 취향을 가지고 다른 수행과 스승을 따르는 제가 그것을 알기 어렵다면, 세존이시여, 세상은 영원합니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것입니까?” “포타파다여, ‘세상은 영원하다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라는 것에 대해 나는 답하지 않았다.”

‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อพฺยากตํ – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“그렇다면 세존이시여, ‘세상은 영원하지 않습니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것입니까’?” “포타파다여, ‘세상은 영원하지 않다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라는 것에 대해서도 나는 답하지 않았다.”

‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ‘อนฺตวา โลโก…เป… ‘อนนฺตวา โลโก … ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อพฺยากตํ – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“세존이시여, 그렇다면 ‘세상은 끝이 있는가…(중략)… 세상은 끝이 없는가… 그 자아와 몸은 같은가… 자아와 몸은 다른가… 여래는 사후에 존재하는가… 여래는 사후에 존재하지 않는가… 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 하는가… 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것인가?’라고 물었습니다.” “포따빠다여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것’이라는 그 점 역시 나는 설명하지 않았다.”

‘‘กสฺมา ปเนตํ, ภนฺเต, ภควตา อพฺยากต’’นฺติ? ‘‘น เหตํ, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตํ น ธมฺมสํหิตํ นาทิพฺรหฺมจริยกํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ตสฺมา เอตํ มยา อพฺยากต’’นฺติ.

“세존이시여, 어찌하여 그것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니까?” “포따빠다여, 그것은 유익하지 않고, 법에 합당하지 않으며, 청정범행의 시작도 아니며, 염오(厭惡)로 인도하지 못하고, 이탐(離貪)으로 인도하지 못하며, 소멸로 인도하지 못하고, 고요함으로 인도하지 못하며, 신통한 지혜로 인도하지 못하고, 깨달음으로 인도하지 못하며, 열반으로 인도하지 못하기 때문이다. 그러므로 나는 그것을 설명하지 않았다.”

‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ภควตา พฺยากต’’นฺติ? ‘‘อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากตํ. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา พฺยากต’’นฺติ.

“세존이시여, 그렇다면 세존께서는 무엇을 설명하셨습니까?” “포따빠다여, ‘이것이 괴로움이다’라고 나는 설명하였다. 포따빠다여, ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 나는 설명하였다. 포따빠다여, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 나는 설명하였다. 포따빠다여, ‘이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 수행방법이다’라고 나는 설명하였다.”

‘‘กสฺมา ปเนตํ, ภนฺเต, ภควตา พฺยากต’’นฺติ? ‘‘เอตญฺหิ, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตํ, เอตํ ธมฺมสํหิตํ, เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ, เอตํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ; ตสฺมา เอตํ มยา พฺยากต’’นฺติ. ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

“세존이시여, 어찌하여 그것은 세존께서 설명하신 것입니까?” “포따빠다여, 그것은 유익하고, 법에 합당하며, 청정범행의 시작이며, 염오와 이탐과 소멸과 고요함과 신통한 지혜와 깨달음과 열반으로 인도하기 때문이다. 그러므로 나는 그것을 설명하였다.” “세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서이시여, 참으로 그러합니다. 세존이시여, 이제 떠나실 시간은 세존께서 아시는 바대로 하소서.” 그러자 세존께서는 자리에서 일어나 떠나셨다.

๔๒๑. อถ [Pg.175] โข เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต โปฏฺฐปาทํ ปริพฺพาชกํ สมนฺตโต วาจา สนฺนิโตทเกน สญฺฌพฺภริมกํสุ – ‘‘เอวเมว ปนายํ ภวํ โปฏฺฐปาโท ยญฺญเทว สมโณ โคตโม ภาสติ, ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทติ – ‘เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ, สุคตา’ติ. น โข ปน มยํ กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ.

421. 그 후 유행자들은 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 포따빠다 유행자를 사방에서 말의 가시로 찔러대며 괴롭혔다. “이 포따빠다 존자는 사문 고따마가 무슨 말을 하든 ‘세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서이시여, 참으로 그러합니다’라고 찬동만 하는구나. 정작 우리는 사문 고따마가 설한 ‘세상은 영원하다’라거나, ‘세상은 영원하지 않다’라거나, ‘세상은 끝이 있다’라거나, ‘세상은 끝이 없다’라거나, ‘그 자아와 몸은 같다’라거나, ‘자아와 몸은 다르다’라거나, ‘여래는 사후에 존재한다’라거나, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’라거나, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’라거나, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 등의 확정적인 법에 대해서는 아무것도 알지 못하는데 말이다.”

เอวํ วุตฺเต โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, โภ, น กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม ภูตํ ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปติ ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ. ภูตํ โข ปน ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปนฺตสฺส ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ, กถญฺหิ นาม มาทิโส วิญฺญู สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ?

이렇게 말하자 포따빠다 유행자는 그 유행자들에게 이와 같이 말했다. “벗들이여, 나 역시 사문 고따마가 설한 ‘세상은 영원하다’라거나, ‘세상은 영원하지 않다’라거나…(중략)… ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 등의 확정적인 법에 대해서는 아무것도 알지 못하오. 하지만 사문 고따마는 실제적이고 진실하며 여실한 수행방법, 즉 법의 안주성(法住性)과 법의 필연성(法決定性)을 천명하셨소. 실제적이고 진실하며 여실한 수행방법, 즉 법의 안주성과 법의 필연성을 천명하시는 사문 고따마의 훌륭한 말씀을, 나 같은 지혜로운 이가 어찌 훌륭한 말씀이라고 찬동하지 않겠소?”

จิตฺตหตฺถิสาริปุตฺตโปฏฺฐปาทวตฺถุ

코끼리 조련사의 아들 찟따와 포따빠다의 이야기

๔๒๒. อถ โข ทฺวีหตีหสฺส อจฺจเยน จิตฺโต จ หตฺถิสาริปุตฺโต โปฏฺฐปาโท จ ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. โปฏฺฐปาโท ปน ปริพฺพาชโก ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตทา มํ, ภนฺเต, เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต สมนฺตโต วาจาสนฺนิโตทเกน สญฺฌพฺภริมกํสุ – ‘เอวเมว ปนายํ ภวํ โปฏฺฐปาโท ยญฺญเทว สมโณ [Pg.176] โคตโม ภาสติ, ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทติ – ‘เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ สุคตา’’ติ. น โข ปน มยํ กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อนฺตวา โลโก’’ติ วา, ‘‘อนนฺตวา โลโก’’ติ วา, ‘‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ วา, ‘‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ วา, ‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา, ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา’ติ. เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจํ – ‘อหมฺปิ โข, โภ, น กิญฺจิ สมณสฺส โคตมสฺส เอกํสิกํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา…เป… ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วา; อปิ จ สมโณ โคตโม ภูตํ ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปติ ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ. ภูตํ โข ปน ตจฺฉํ ตถํ ปฏิปทํ ปญฺญเปนฺตสฺส ธมฺมฏฺฐิตตํ ธมฺมนิยามตํ, กถญฺหิ นาม มาทิโส วิญฺญู สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ?

422. 그 후 이틀 사흘이 지난 뒤, 코끼리 조련사의 아들 찟따와 포따빠다 유행자는 세존께서 계신 곳으로 찾아갔다. 찾아가서 코끼리 조련사의 아들 찟따는 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 포따빠다 유행자는 세존과 함께 문안 인사를 나누고, 즐겁고 기억에 남을 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 포따빠다 유행자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 지난번 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 그 유행자들은 저를 사방에서 말의 가시로 찔러대며 괴롭혔습니다. ‘이 포따빠다 존자는 사문 고따마가 무슨 말을 하든…(중략)… 확정적인 법에 대해서는 아무것도 알지 못한다’라고 말입니다. 세존이시여, 이렇게 말하기에 저는 그 유행자들에게 ‘벗들이여, 나 역시 사문 고따마가 설한…(중략)… 나 같은 지혜로운 이가 어찌 훌륭한 말씀이라고 찬동하지 않겠소?’라고 대답하였습니다.”

๔๒๓. ‘‘สพฺเพว โข เอเต, โปฏฺฐปาท, ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา; ตฺวํเยว เนสํ เอโก จกฺขุมา. เอกํสิกาปิ หิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา; อเนกํสิกาปิ หิ โข, โปฏฺฐปาท, มยา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา.

423. “포따빠다여, 그 모든 유행자들은 눈이 멀었고 지혜의 눈이 없다. 그들 가운데 오직 너만이 눈을 갖추었다. 포따빠다여, 나는 확정적인 법들도 설하여 공표하였고, 확정적이지 않은 법들도 설하여 공표하였다.”

‘‘กตเม จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? ‘สสฺสโต โลโก’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต; ‘อสสฺสโต โลโก’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต; ‘อนฺตวา โลโก’ติ โข โปฏฺฐปาท…เป… ‘อนนฺตวา โลโก’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ โข โปฏฺฐปาท… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ โข โปฏฺฐปาท… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข โปฏฺฐปาท… ‘เนว [Pg.177] โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต.

"뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말하지 않은(불확정적인) 법들은 무엇인가? '세상은 영원하다'는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말하지 않은 법으로 설해지고 제정된 것이다. '세상은 영원하지 않다'는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말하지 않은 법으로 설해지고 제정된 것이다. '세상은 끝이 있다'는 것이... (중략) ... '세상은 끝이 없다'는 것이... '생명이 바로 신체이다'는 것이... '생명은 신체와 다른 것이다'는 것이... '여래는 사후에 존재한다'는 것이... '여래는 사후에 존재하지 않는다'는 것이... '여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다'는 것이... '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말하지 않은 법으로 설해지고 제정된 것이다."

‘‘กสฺมา จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? น เหเต, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตา น ธมฺมสํหิตา น อาทิพฺรหฺมจริยกา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. ตสฺมา เต มยา อเนกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา’’.

"뽓따빠다여, 왜 내가 그것들을 확정적으로 말하지 않았는가? 뽓따빠다여, 그것들은 이익과 결부되지 않고, 법과 결부되지 않으며, 청정범행의 시작도 아니며, 염오(염착을 여뜀)로 인도하지 않고, 이욕(탐욕의 빛바램)으로 인도하지 않고, 소멸로 인도하지 않고, 적정(고요함)으로 인도하지 않고, 증지(신통한 지혜)로 인도하지 않고, 깨달음으로 인도하지 않고, 열반으로 인도하지 않기 때문이다. 그래서 그것들은 내가 확정적으로 말하지 않은 법으로 설해지고 제정된 것이다."

เอกํสิกธมฺโม

확정적인 법

๔๒๔. ‘‘กตเม จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต.

424. "뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말한 법들은 무엇인가? '이것이 괴로움이다'라는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말한 법으로 설해지고 제정된 것이다. '이것이 괴로움의 발생이다'라는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말한 법으로 설해지고 제정된 것이다. '이것이 괴로움의 소멸이다'라는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말한 법으로 설해지고 제정된 것이다. '이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라는 것이 뽓따빠다여, 내가 확정적으로 말한 법으로 설해지고 제정된 것이다."

‘‘กสฺมา จ เต, โปฏฺฐปาท, มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา? เอเต, โปฏฺฐปาท, อตฺถสํหิตา, เอเต ธมฺมสํหิตา, เอเต อาทิพฺรหฺมจริยกา เอเต นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. ตสฺมา เต มยา เอกํสิกา ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา.

"뽓따빠다여, 왜 내가 그것들을 확정적으로 말하였는가? 뽓따빠다여, 그것들은 이익과 결부되고, 법과 결부되며, 청정범행의 시작이며, 염오와 이욕과 소멸과 적정과 증지와 깨달음과 열반으로 인도하기 때문이다. 그래서 그것들은 내가 확정적으로 말한 법으로 설해지고 제정된 것이다."

๔๒๕. ‘‘สนฺติ, โปฏฺฐปาท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

425. "뽓따빠다여, 어떤 사문·바라문들은 '자아는 사후에 질병 없이 전적으로 행복하다'라고 이와 같이 주장하고 그러한 견해를 가지고 있다. 나는 그들에게 다가가서 이렇게 묻는다. '존자들이여, 그대들이 참으로 자아는 사후에 질병 없이 전적으로 행복하다고 주장하고 그러한 견해를 가졌다는 것이 사실입니까?' 내가 이렇게 물으면 그들은 '그렇습니다'라고 인정한다. 그러면 나는 그들에게 이렇게 묻는다. '존자들이여, 그러면 그대들은 전적으로 행복한 세상을 알고 보면서 머물고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아닙니다'라고 대답한다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ [Pg.178] ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ – ‘‘อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 묻는다. '존자들이여, 그러면 그대들은 단 하룻밤이나 하루, 혹은 반나절이라도 전적으로 행복한 자아를 분명하게 알고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아닙니다'라고 대답한다. 나는 그들에게 이렇게 묻는다. '존자들이여, 그러면 그대들은 "이것이 전적으로 행복한 세상을 실현하기 위한 길이며 도닦음이다"라는 것을 알고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아닙니다'라고 대답한다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา, ตาสํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 묻는다. '존자들이여, 그러면 그대들은 전적으로 행복한 세상에 태어난 신들이 "벗들이여, 그대들은 전적으로 행복한 세상을 실현하기 위해 잘 닦고 있고, 바르게 닦고 있다. 우리도 이와 같이 닦아서 전적으로 행복한 세상에 태어났다"라고 말하는 소리를 들은 적이 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아닙니다'라고 대답한다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

"뽓따빠다여, 이를 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 저 사문·바라문들의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?" "세존이시여, 참으로 그러합니다. 이와 같다면 저 사문·바라문들의 말은 분명히 근거 없는 것이 됩니다."

๔๒๖. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี, ตํ อิจฺฉามิ ตํ กาเมมี’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วา, ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ, อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย.

426. "뽓따빠다여, 예를 들어 어떤 사람이 '나는 이 지방에서 가장 아름다운 여인을 원하고 사랑한다'라고 말한다고 하자. 사람들이 그에게 '여보게, 자네가 원하고 사랑한다는 그 여인이 왕족인지, 바라문인지, 상인인지, 천민인지 아는가?'라고 물으면 그는 '모릅니다'라고 대답할 것이다. 사람들이 그에게 '여보게, 자네가 원하고 사랑한다는 그 여인의 이름은 무엇이고 성씨는 무엇인지, 키가 큰지 작은지 중간인지, 피부가 검은지 황색인지 갈색인지, 어느 마을이나 읍내나 도시에 사는지 아는가?'라고 물어도 그는 '모릅니다'라고 대답할 것이다. 사람들이 그에게 '여보게, 그렇다면 자네는 알지도 못하고 보지도 못한 여인을 원하고 사랑한다는 말인가?'라고 물으면 그는 '그렇습니다'라고 대답할 것이다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

"뽓따빠다여, 이를 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 그 사람의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?" "세존이시여, 참으로 그러합니다. 이와 같다면 그 사람의 말은 분명히 근거 없는 것이 됩니다."

‘‘เอวเมว โข, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน [Pg.179] – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"뽓따빠다여, 이와 마찬가지로 '자아는 사후에 질병 없이 전적으로 행복하다'라고 주장하고 그러한 견해를 가진 저 사문·바라문들에게 내가 다가가서 '존자들이여, 그대들이 참으로 자아는 사후에 질병 없이 전적으로 행복하다고 주장하고 그러한 견해를 가졌다는 것이 사실입니까?'라고 물으면 그들은 '그렇습니다'라고 인정한다. 그러면 나는 그들에게 '존자들이여, 그러면 그대들은 전적으로 행복한 세상을 알고 보면서 머물고 있습니까?'라고 묻는다. 이렇게 물으면 그들은 '우리는 전적으로 행복한 세상을 알고 보면서 머물고 있지 않습니다'라고 대답한다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ – ‘‘อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 하룻밤이나 하루 동안, 혹은 밤의 절반이나 낮의 절반 동안이라도 절대적으로 행복한 자아를 스스로 경험하고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다. 나는 그들에게 다시 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 절대적으로 행복한 세상을 실현하기 위한 이 길과 이 실천을 알고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา, ตาสํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’’’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 절대적으로 행복한 세상에 태어난 저 신들이 "벗들이여, 절대적으로 행복한 세상을 실현하기 위해 잘 실천하십시오, 정직하게 실천하십시오. 벗들이여, 우리도 이와 같이 실천하여 절대적으로 행복한 세상에 태어났습니다"라고 말하는 소리를 들은 적이 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 말합니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

"포타파다여, 이를 어떻게 생각합니까? 상황이 이와 같다면, 그 사문·바라문들의 말은 근거 없는 말이 되지 않겠습니까?" "세존이시여, 참으로 그러합니다. 상황이 이와 같다면 그 사문·바라문들의 말은 분명히 근거 없는 말이 됩니다."

๔๒๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส จาตุมหาปเถ นิสฺเสณึ กเรยฺย ปาสาทสฺส อาโรหณาย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสี’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย.

427. "포타파다여, 예를 들어 어떤 사람이 사거리에서 궁전에 올라가기 위해 사다리를 만들고 있다고 합시다. 사람들이 그에게 이렇게 묻습니다. '여보시오, 당신이 올라가려고 사다리를 만드는 그 궁전이 동쪽, 남쪽, 서쪽, 북쪽 중 어느 방향에 있는지, 혹은 높은지 낮은지 중간 정도인지 알고 있습니까?' 이렇게 물으면 그는 '모릅니다'라고 대답할 것입니다. 사람들이 다시 그에게 이렇게 묻습니다. '여보시오, 당신은 알지도 못하고 보지도 못한 궁전에 올라가려고 사다리를 만들고 있단 말이오?' 이렇게 물으면 그는 '그렇습니다'라고 대답할 것입니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

"포타파다여, 이를 어떻게 생각합니까? 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 근거 없는 말이 되지 않겠습니까?" "세존이시여, 참으로 그러합니다. 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 분명히 근거 없는 말이 됩니다."

‘‘เอวเมว [Pg.180] โข, โปฏฺฐปาท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’ติ? เต เจ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"포타파다여, 그와 마찬가지로 '자아는 사후에도 변함없이 절대적으로 행복하다'라고 주장하고 그러한 견해를 가진 사문·바라문들이 있습니다. 나는 그들에게 가서 이렇게 묻습니다. '존자들이여, 당신들이 "자아는 사후에도 변함없이 절대적으로 행복하다"라고 주장하고 그러한 견해를 가졌다는 것이 사실입니까?' 내가 이렇게 물으면 그들은 '그렇습니다'라고 인정합니다. 그러면 나는 그들에게 이렇게 말합니다. '존자들이여, 당신들은 절대적으로 행복한 세상을 알고 보면서 머물고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขึ อตฺตานํ สญฺชานาถา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ชานาถ อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘โน’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 하룻밤이나 하루 동안, 혹은 밤의 절반이나 낮의 절반 동안이라도 절대적으로 행복한 자아를 스스로 경험하고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다. 나는 그들에게 다시 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 절대적으로 행복한 세상을 실현하기 위한 이 길과 이 실천을 알고 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다."

‘‘ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ ตาสํ เทวตานํ ภาสมานานํ สทฺทํ สุณาถ- ‘‘สุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, อุชุปฺปฏิปนฺนาตฺถ, มาริสา, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย; มยมฺปิ หิ, มาริสา, เอวํ ปฏิปนฺนา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ? อิติ ปุฏฺฐา ‘‘โน’’ติ วทนฺติ.

"나는 그들에게 이렇게 말합니다. '존자들이여, 그러면 당신들은 절대적으로 행복한 세상에 태어난 저 신들이 "벗들이여, 절대적으로 행복한 세상을 실현하기 위해 잘 실천하십시오, 정직하게 실천하십시오. 벗들이여, 우리도 이와 같이 실천하여 절대적으로 행복한 세상에 태어났습니다"라고 말하는 소리를 들은 적이 있습니까?' 이렇게 물으면 그들은 '아니요'라고 대답합니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

"포타파다여, 이를 어떻게 생각합니까? 상황이 이와 같다면 그 사문·바라문들의 말은 근거 없는 말이 되지 않겠습니까?" "세존이시여, 참으로 그러합니다. 상황이 이와 같다면 그 사문·바라문들의 말은 분명히 근거 없는 말이 됩니다."

ตโย อตฺตปฏิลาภา

세 가지 자아의 획득

๔๒๘. ‘‘ตโย โข เม, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภา – โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ. กตโม จ, โปฏฺฐปาท, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ? รูปี จาตุมหาภูติโก กพฬีการาหารภกฺโข, อยํ โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ. กตโม มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ? รูปี มโนมโย สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย, อยํ มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ. กตโม อรูโป อตฺตปฏิลาโภ? อรูปี สญฺญามโย, อยํ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ.

428. "포타파다여, 세 가지 자아의 획득(attapaṭilābhā)이 있습니다. 거친 자아의 획득, 마음으로 이루어진 자아의 획득, 형상 없는 자아의 획득입니다. 포타파다여, 무엇이 거친 자아의 획득입니까? 물질로 이루어지고 사대(四大)로 구성되어 거친 음식을 먹는 것이 거친 자아의 획득입니다. 무엇이 마음으로 이루어진 자아의 획득입니까? 물질로 이루어지고 마음으로 만들어졌으며, 모든 지체와 감각 기관이 결함 없이 갖추어진 것이 마음으로 이루어진 자아의 획득입니다. 무엇이 형상 없는 자아의 획득입니까? 형상이 없고 인식으로 이루어진 것이 형상 없는 자아의 획득입니다."

๔๒๙. ‘‘โอฬาริกสฺสปิ [Pg.181] โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ – ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโรติ, น โข ปเนตํ, โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร.

429. "포타파다여, 나는 거친 자아의 획득을 버리기 위해서도 법을 설합니다. 법에 따라 실천하면 여러분에게 오염된 법들은 사라지고, 깨끗한 법들은 더욱 자라나서, 지혜의 완성인 구경의 지혜를 지금 이 생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 성취하며 머물게 될 것입니다. 포타파다여, 혹시 그대에게 '오염된 법들은 사라지고 깨끗한 법들은 자라나서 지혜의 완성을 이 생에서 스스로 알고 실현하며 머물겠지만, 그렇게 머무는 것은 괴로울 것이다'라는 생각이 들지도 모르겠습니다. 그러나 포타파다여, 그렇게 보아서는 안 됩니다. 오염된 법들은 사라지고 깨끗한 법들은 자라나서 지혜의 완성을 이 생에서 스스로 알고 실현하며 머물게 되면, 환희가 생기고, 희열과 경안, 마음 챙김과 알아차림이 생기며, 행복한 머묾이 있게 될 것이기 때문입니다."

๔๓๐. ‘‘มโนมยสฺสปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – ‘สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโร’ติ, น โข ปเนตํ, โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร.

430. “포타파다여, 나는 또한 의념(意成, 마음으로 이루어진) 자아의 획득을 버리기 위해 법을 설한다. 내가 설한 대로 실천하면 그대들에게 오염된 법들은 사라지고, 깨끗하게 하는 법들은 증장할 것이며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머물게 될 것이다. 포타파다여, 혹시 그대에게 ‘오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 지금 여기에서 스스로 알고 실현하여 머물게 되겠지만, 그 머묾은 괴로운 것이다’라는 생각이 들지도 모른다. 그러나 포타파다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성인 광대함을 실현하여 머물게 될 때, 기쁨과 희열과 경안과 마음챙김과 알아차림이 생겨나고 행복한 머묾이 될 것이기 때문이다.”

๔๓๑. ‘‘อรูปสฺสปิ โข อหํ, โปฏฺฐปาท, อตฺตปฏิลาภสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ. สิยา โข ปน เต, โปฏฺฐปาท, เอวมสฺส – ‘สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ทุกฺโข จ โข วิหาโร’ติ, น โข ปเนตํ[Pg.182], โปฏฺฐปาท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา จ ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ, ปามุชฺชํ เจว ภวิสฺสติ ปีติ จ ปสฺสทฺธิ จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สุโข จ วิหาโร.

431. “포타파다여, 나는 또한 무색(無色)의 자아의 획득을 버리기 위해 법을 설한다. 내가 설한 대로 실천하면 그대들에게 오염된 법들은 사라지고, 깨끗하게 하는 법들은 증장할 것이며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머물게 될 것이다. 포타파다여, 혹시 그대에게 ‘오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 지금 여기에서 스스로 알고 실현하여 머물게 되겠지만, 그 머묾은 괴로운 것이다’라는 생각이 들지도 모른다. 그러나 포타파다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성인 광대함을 실현하여 머물게 될 때, 기쁨과 희열과 경안과 마음챙김과 알아차림이 생겨나고 행복한 머묾이 될 것이기 때문이다.”

๔๓๒. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ.

432. “포타파다여, 만일 다른 이들이 우리에게 ‘도대체 벗들이여, 당신들이 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 거친(粗大) 자아의 획득이란 무엇입니까?’라고 묻는다면, 우리는 그렇게 질문을 받았을 때 이와 같이 대답할 것이다. ‘벗들이여, 우리가 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 거친 자아의 획득이란 바로 이것입니다’라고 대답할 것이다.”

๔๓๓. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ? เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ.

433. “포타파다여, 만일 다른 이들이 우리에게 ‘도대체 벗들이여, 당신들이 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 의념(意成)의 자아의 획득이란 무엇입니까?’라고 묻는다면, 우리는 그렇게 질문을 받았을 때 이와 같이 대답할 것이다. ‘벗들이여, 우리가 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 의념의 자아의 획득이란 바로 이것입니다’라고 대답할 것이다.”

๔๓๔. ‘‘ปเร เจ, โปฏฺฐปาท, อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา [Pg.183] เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ.

434. “포타파다여, 만일 다른 이들이 우리에게 ‘도대체 벗들이여, 당신들이 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 무색(無色)의 자아의 획득이란 무엇입니까?’라고 묻는다면, 우리는 그렇게 질문을 받았을 때 이와 같이 대답할 것이다. ‘벗들이여, 우리가 그것을 버리기 위해 법을 설하고, 그 법대로 실천하면 오염된 법들은 사라지고 깨끗하게 하는 법들은 증장하며 지혜의 완성을 실현하여 머물게 된다고 하는 그 무색의 자아의 획득이란 바로 이것입니다’라고 대답할 것이다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

“포타파다여, 이를 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 나의 말은 근거가 확실한 말씀이 되지 않겠는가?” “세존이시여, 참으로 그러합니다. 이와 같다면 세존의 말씀은 근거가 확실한 말씀입니다.”

๔๓๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, โปฏฺฐปาท, ปุริโส นิสฺเสณึ กเรยฺย ปาสาทสฺส อาโรหณาย ตสฺเสว ปาสาทสฺส เหฏฺฐา. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ, ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, ปาสาโท, ยสฺสาหํ อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรมิ, ตสฺเสว ปาสาทสฺส เหฏฺฐา’ติ.

435. “포타파다여, 예를 들어 어떤 사람이 궁전에 오르기 위해 바로 그 궁전 아래에 사다리를 만든다고 하자. 사람들이 그에게 ‘여보시오, 당신이 오르려는 그 궁전이 동쪽인지 남쪽인지 서쪽인지 북쪽인지, 혹은 높은지 낮은지 중간 정도인지 알고 있소?’라고 묻는다면, 그는 이와 같이 말할 것이다. ‘벗들이여, 내가 오르기 위해 사다리를 만들고 있는 그 궁전은 바로 이것이며, 바로 이 궁전 아래에 사다리를 만들고 있습니다’라고 말이다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

“포타파다여, 이를 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 그 사람의 말은 근거가 확실한 것이 되지 않겠는가?” “세존이시여, 참으로 그러합니다. 이와 같다면 그 사람의 말은 근거가 확실한 것입니다.”

๔๓๖. ‘‘เอวเมว โข, โปฏฺฐปาท, ปเร เจ อมฺเห เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตโม ปน โส, อาวุโส, โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ…เป… กตโม ปน โส, อาวุโส, มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ…เป… กตโม ปน โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส ตุมฺเห ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ, เตสํ มยํ เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากเรยฺยาม – ‘อยํ วา โส, อาวุโส, อรูโป อตฺตปฏิลาโภ, ยสฺส มยํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสม, ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานิยา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ [Pg.184] เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ.

436. 포타파다여, 이와 같이 만약 다른 사람들이 우리에게 이처럼 묻는다면 - '벗들이여, 그 거친 자아의 획득이란 무엇인가... (중략) ... 그 마음으로 이루어진 자아의 획득이란 무엇인가... (중략) ... 그 형색이 없는 자아의 획득이란 무엇인가, 그것을 버리기 위해 당신들이 법을 설하고, 그대로 실천하는 사람들에게는 오염된 법들이 사라지고 청정한 법들이 증장하며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 이번 생에 스스로 수승한 지혜로 실현하여 구족하여 머물게 된다고 하는가?'라고 묻는다면, 그렇게 질문을 받은 우리는 이와 같이 대답할 것이다 - '벗들이여, 이것이 바로 그 형색이 없는 자아의 획득이다. 이것을 버리기 위해 우리는 법을 설하며, 그대로 실천하는 사람들에게는 오염된 법들이 사라지고 청정한 법들이 증장하며, 지혜의 완성인 광대함을 바로 이번 생에 스스로 수승한 지혜로 실현하여 구족하여 머물게 된다'라고.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โปฏฺฐปาท, นนุ เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต สปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

포타파다여, 이를 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 나의 말은 근거가 확실한 것이 되지 않겠는가? 세존이시여, 참으로 그러합니다. 이와 같다면 그 말씀은 근거가 확실한 것이 됩니다.

๔๓๗. เอวํ วุตฺเต จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ; โอฬาริโก วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ; มโนมโย วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมฆสฺส ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, โมโฆ มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ; อรูโป วาสฺส อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหตี’’ติ.

437. 이와 같이 말씀하시자 코끼리 조련사의 아들 치타가 세존께 이와 같이 여쭈었다. '세존이시여, 거친 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 그 사람에게 마음으로 이루어진 자아의 획득은 무효이고, 형색이 없는 자아의 획득도 무효입니까? 그때에는 오직 그의 거친 자아의 획득만이 실재하는 것입니까? 세존이시여, 마음으로 이루어진 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 그 사람에게 거친 자아의 획득은 무효이고, 형색이 없는 자아의 획득도 무효입니까? 그때에는 오직 그의 마음으로 이루어진 자아의 획득만이 실재하는 것입니까? 세존이시여, 형색이 없는 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 그 사람에게 거친 자아의 획득은 무효이고, 마음으로 이루어진 자아의 획득도 무효입니까? 그때에는 오직 그의 형색이 없는 자아의 획득만이 실재하는 것입니까?'

‘‘ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; มโนมโย อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ.

치타여, 거친 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 마음으로 이루어진 자아의 획득이라고도 불리지 않고, 형색이 없는 자아의 획득이라고도 불리지 않는다. 그 시기에는 오직 거친 자아의 획득이라고만 불릴 뿐이다. 치타여, 마음으로 이루어진 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 거친 자아의 획득이라고도 불리지 않고, 형색이 없는 자아의 획득이라고도 불리지 않는다. 그 시기에는 오직 마음으로 이루어진 자아의 획득이라고만 불릴 뿐이다. 치타여, 형색이 없는 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 거친 자아의 획득이라고도 불리지 않고, 마음으로 이루어진 자아의 획득이라고도 불리지 않는다. 그 시기에는 오직 형색이 없는 자아의 획득이라고만 불릴 뿐이다.

๔๓๘. ‘‘สเจ ตํ, จิตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘อโหสิ ตฺวํ อตีตมทฺธานํ, น ตฺวํ นาโหสิ; ภวิสฺสสิ ตฺวํ อนาคตมทฺธานํ, น ตฺวํ น ภวิสฺสสิ; อตฺถิ ตฺวํ [Pg.185] เอตรหิ, น ตฺวํ นตฺถี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, จิตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ?

438. 치타여, 만약 사람들이 그대에게 이와 같이 묻는다면 - '그대는 과거에 존재했는가, 존재하지 않았던 것이 아닌가? 그대는 미래에 존재할 것인가, 존재하지 않을 것이 아닌가? 그대는 현재 존재하는가, 존재하지 않는 것이 아닌가?'라고 묻는다면, 치타여, 이와 같이 질문을 받았을 때 그대는 어떻게 대답하겠는가?

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘อโหสิ ตฺวํ อตีตมทฺธานํ, น ตฺวํ น อโหสิ; ภวิสฺสสิ ตฺวํ อนาคตมทฺธานํ, น ตฺวํ น ภวิสฺสสิ; อตฺถิ ตฺวํ เอตรหิ, น ตฺวํ นตฺถี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘อโหสาหํ อตีตมทฺธานํ, นาหํ น อโหสึ; ภวิสฺสามหํ อนาคตมทฺธานํ, นาหํ น ภวิสฺสามิ; อตฺถาหํ เอตรหิ, นาหํ นตฺถี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

세존이시여, 만약 사람들이 저에게 그렇게 묻는다면, 저는 이와 같이 대답하겠습니다 - '저는 과거에 존재했습니다, 존재하지 않았던 것이 아닙니다. 저는 미래에 존재할 것입니다, 존재하지 않을 것이 아닙니다. 저는 현재 존재하고 있습니다, 존재하지 않는 것이 아닙니다'라고. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 대답하겠습니다.

‘‘สเจ ปน ตํ, จิตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘โย เต อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน? โย เต ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน? โย เต เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, จิตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ?

치타여, 또한 만약 사람들이 그대에게 이와 같이 묻는다면 - '그대에게 있었던 과거의 자아의 획득, 오직 그것만이 그대에게 실재하는 것이고 미래와 현재는 무효인가? 그대에게 있을 미래의 자아의 획득, 오직 그것만이 그대에게 실재하는 것이고 과거와 현재는 무효인가? 그대의 지금 현재의 자아의 획득, 오직 그것만이 그대에게 실재하는 것이고 과거와 미래는 무효인가?'라고 묻는다면, 치타여, 이와 같이 질문을 받았을 때 그대는 어떻게 대답하겠는가?

‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘โย เต อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เต ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เต เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เต อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘โย เม อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ อโหสิ, โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เม ภวิสฺสติ อนาคโต อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึ สมเย สจฺโจ ภวิสฺสติ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน. โย เม เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺโน อตฺตปฏิลาโภ, โสว เม อตฺตปฏิลาโภ สจฺโจ, โมโฆ อตีโต, โมโฆ อนาคโต’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

세존이시여, 만약 사람들이 저에게 그렇게 묻는다면, 저는 이와 같이 대답하겠습니다 - '저에게 있었던 과거의 자아의 획득은 그 시기에 오직 그것만이 실재했고, 미래의 자아의 획득과 현재의 자아의 획득은 무효였습니다. 저에게 있을 미래의 자아의 획득은 그 시기에 오직 그것만이 실재할 것이고, 과거의 자아의 획득과 현재의 자아의 획득은 무효일 것입니다. 저의 지금 현재의 자아의 획득은 현재 오직 그것만이 실재하고 있으며, 과거의 자아의 획득과 미래의 자아의 획득은 무효입니다'라고 말입니다. 세존이시여, 이와 같이 질문을 받는다면 저는 이렇게 대답하겠습니다.

๔๓๙. ‘‘เอวเมว [Pg.186] โข, จิตฺต, ยสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น อรูโป อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ. โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ.

439. 치타여, 이와 마찬가지로 거친 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 마음으로 이루어진 자아의 획득이라고도 불리지 않고, 형색이 없는 자아의 획득이라고도 불리지 않는다. 그 시기에는 오직 거친 자아의 획득이라고만 불릴 뿐이다. 치타여, 마음으로 이루어진 자아의 획득이 있는 때에는... (중략) ... 치타여, 형색이 없는 자아의 획득이 있는 때에는 그 시기에 거친 자아의 획득이라고도 불리지 않고, 마음으로 이루어진 자아의 획득이라고도 불리지 않는다. 그 시기에는 오직 형색이 없는 자아의 획득이라고만 불릴 뿐이다.

๔๔๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, จิตฺต, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ. ยสฺมึ สมเย ขีรํ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย ทธีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น นวนีตนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปิมณฺโฑติ สงฺขํ คจฺฉติ; ขีรํ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. ยสฺมึ สมเย ทธิ โหติ…เป… นวนีตํ โหติ… สปฺปิ โหติ… สปฺปิมณฺโฑ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย ขีรนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น ทธีติ สงฺขํ คจฺฉติ, น นวนีตนฺติ สงฺขํ คจฺฉติ, น สปฺปีติ สงฺขํ คจฺฉติ; สปฺปิมณฺโฑ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. เอวเมว โข, จิตฺต, ยสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ โหติ…เป… ยสฺมึ, จิตฺต, สมเย อรูโป อตฺตปฏิลาโภ โหติ, เนว ตสฺมึ สมเย โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ, น มโนมโย อตฺตปฏิลาโภติ สงฺขํ คจฺฉติ; อรูโป อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขํ คจฺฉติ. อิมา โข จิตฺต, โลกสมญฺญา โลกนิรุตฺติโย โลกโวหารา โลกปญฺญตฺติโย, ยาหิ ตถาคโต โวหรติ อปรามส’’นฺติ.

440. “치따여, 비유하자면 암소에게서 우유가 나오고, 우유에서 응유가, 응유에서 생버터가, 생버터에서 정제 버터가, 정제 버터에서 버터의 정수가 나오는 것과 같다. 우유인 시기에는 그것을 ‘응유’라고 부르지 않고, ‘생버터’라고 부르지 않으며, ‘정제 버터’라고 부르지 않고, ‘버터의 정수’라고 부르지 않는다. 그 시기에는 오직 ‘우유’라고만 불릴 뿐이다. 응유인 시기에는… (중략) …생버터인 시기에는… 정제 버터인 시기에는… 버터의 정수인 시기에는, 그것을 ‘우유’라고 부르지 않고, ‘응유’라고 부르지 않으며, ‘생버터’라고 부르지 않고, ‘정제 버터’라고 부르지 않는다. 그 시기에는 오직 ‘버터의 정수’라고만 불릴 뿐이다. 이와 같이 치따여, 거친 자아의 획득이 있는 시기에는… (중략) …치따여, 마음으로 이루어진 자아의 획득이 있는 시기에는… (중략) …치따여, 형체 없는 자아의 획득이 있는 시기에는 그것을 ‘거친 자아의 획득’이라 부르지 않고, ‘마음으로 이루어진 자아의 획득’이라 부르지 않는다. 그 시기에는 오직 ‘형체 없는 자아의 획득’이라고만 불릴 뿐이다. 치따여, 이것들은 세상의 명칭이고 세상의 언어이며 세상의 관용구이고 세상의 개념들이니, 여래는 이것들을 사용하지만 그것들에 집착하여 사로잡히지 않는다.”

๔๔๑. เอวํ วุตฺเต, โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

441. 이와 같이 말씀하시자 뽓따빠다 유행자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에서 등불을 비추어 주듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 세존께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주소서.”

จิตฺตหตฺถิสาริปุตฺตอุปสมฺปทา

코끼리 조련사의 아들 치따의 구족계

๔๔๒. จิตฺโต [Pg.187] ปน หตฺถิสาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต; อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

442. 코끼리 조련사의 아들 치따는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에서 등불을 비추어 주듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 세존께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받고 싶습니다.”

๔๔๓. อลตฺถ โข จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต น จิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ – อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ.

443. 코끼리 조련사의 아들 치따는 세존의 처소에서 출가하여 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 존자 코끼리 조련사의 아들 치따는 홀로 떨어져 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 지냈다. 그는 머지않아 양가집 자제들이 집을 떠나 출가하는 목적인, 그 위없는 청정범행의 완성을 현세에서 스스로 증득하여 구족하고 머물렀다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 해야 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 알았다. 그리하여 존자 코끼리 조련사의 아들 치따는 아라한들 중 한 분이 되었다.

โปฏฺฐปาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

아홉 번째 뽓따빠다 경이 끝났다.

๑๐. สุภสุตฺตํ

10. 수바 경

สุภมาณววตฺถุ

수바 학동의 이야기

๔๔๔. เอวํ [Pg.188] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม อจิรปรินิพฺพุเต ภควติ. เตน โข ปน สมเยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ เกนจิเทว กรณีเยน.

444. 이와 같이 나는 들었다. 한때 존자 아난다는 세존께서 반열반하신 지 얼마 되지 않았을 때, 사밧띠의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 승원에 머물고 있었다. 그때 또데이야의 아들인 수바 학동이 어떤 일로 사밧띠에 머물고 있었다.

๔๔๕. อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต อญฺญตรํ มาณวกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, มาณวก, เยน สมโณ อานนฺโท เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ.

445. 그러자 수바 학동은 어떤 한 학동을 불러 이렇게 말했다. “학동아, 이리 오너라. 아난다 사문이 계신 곳으로 가서, 나의 이름으로 아난다 사문께 병은 없으신지, 고통은 없으신지, 거동은 가뿐하신지, 기력은 있으신지, 편안하게 지내시는지 여쭈어라. ‘또데이야의 아들 수바 학동이 아난다 존자께 건강과 안부를 묻습니다’라고 말하여라. 그리고 ‘부디 아난다 존자께서는 수바 학동의 집으로 자비심을 내어 방문해 주십시오’라고 전하여라.”

๔๔๖. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส มาณวโก สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส มาณวโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ.

446. “그렇게 하겠습니다, 주인님” 하고 그 학동은 수바 학동에게 대답하고, 존자 아난다가 있는 곳으로 갔다. 가서 존자 아난다와 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억에 남을 만한 이야기를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 그 학동은 존자 아난다에게 이렇게 말했다. “또데이야의 아들 수바 학동이 아난다 존자께 건강과 안부를 묻습니다. 그리고 ‘부디 아난다 존자께서는 수바 학동의 집으로 자비심을 내어 방문해 주십시오’라고 청합니다.”

๔๔๗. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ตํ มาณวกํ เอตทโวจ – ‘‘อกาโล โข, มาณวก. อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา. อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยาม กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายา’’ติ.

447. 이와 같이 말하자 존자 아난다는 그 학동에게 이렇게 말했다. “학동아, 지금은 때가 아니다. 나는 오늘 약을 조금 먹었다. 내일 적절한 시간과 상황을 고려하여 방문하도록 하겠다.”

‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส มาณวโก อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ[Pg.189]; อุปสงฺกมิตฺวา สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ เอตทโวจ, ‘‘อโวจุมฺหา โข มยํ โภโต วจเนน ตํ ภวนฺตํ อานนฺทํ – ‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ, เอวญฺจ วเทติ – ‘‘สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โภ, สมโณ อานนฺโท มํ เอตทโวจ – ‘อกาโล โข, มาณวก. อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา. อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยาม กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายา’ติ. เอตฺตาวตาปิ โข, โภ, กตเมว เอตํ, ยโต โข โส ภวํ อานนฺโท โอกาสมกาสิ สฺวาตนายปิ อุปสงฺกมนายา’’ติ.

“그렇게 하겠습니다, 존자시여.”라고 그 청년은 존자 아난다에게 대답하고 자리에서 일어나 도뎃야의 아들 수바 청년이 있는 곳으로 갔다. 가서 수바 청년에게 이렇게 말했다. “우리는 존자 아난다께 주인님의 말씀대로 ‘도뎃야의 아들 수바 청년이 아난다 존자께 병이 없는지, 고통이 없는지, 몸이 가벼운지, 기운이 있는지, 안락하게 지내시는지 문안드립니다. 그리고 존자 아난다께서는 부디 자비를 베푸시어 도뎃야의 아들 수바 청년의 집으로 와 주시기를 청합니다’라고 여쭈었습니다. 존자시여, 그렇게 말씀드리자 아난다 사문께서는 저에게 이렇게 말씀하셨습니다. ‘청년이여, 지금은 때가 아니네. 오늘 나는 약을 좀 먹었네. 내일 적당한 시간과 형편을 보아 갈 수 있을 것이네.’ 주인님, 이것으로 그 일은 다 된 것이나 다름없습니다. 아난다 존자께서 내일 오시겠다고 허락하셨기 때문입니다.”

๔๔๘. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เจตเกน ภิกฺขุนา ปจฺฉาสมเณน เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

448. 그리하여 존자 아난다께서는 그 밤이 지나고 아침 시간에 가사를 입고 발우와 가사를 수하고서 체타카라 하는 비구를 수행 비구로 삼아 도뎃야의 아들 수바 청년의 집으로 가셨다. 가서는 마련된 자리에 앉으셨다.

อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ภวญฺหิ อานนฺโท ตสฺส โภโต โคตมสฺส ทีฆรตฺตํ อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโร สมีปจารี. ภวเมตํ อานนฺโท ชาเนยฺย, เยสํ โส ภวํ โคตโม ธมฺมานํ วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. กตเมสานํ โข, โภ อานนฺท, ธมฺมานํ โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ; กตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ?

그때 도뎃야의 아들 수바 청년은 존자 아난다께서 계신 곳으로 다가갔다. 가서 존자 아난다와 함께 환담을 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 마치고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 도뎃야의 아들 수바 청년은 존자 아난다에게 이렇게 여쭈었다. “존자 아난다께서는 저 고타마 존자님을 오랫동안 시봉하며 곁에서 모시고 가까이 지낸 분이십니다. 존자께서는 저 고타마 존자님께서 어떤 법들을 찬탄하셨는지, 그리고 사람들에게 어떤 법들을 실천하게 하고 권장하고 확립시키셨는지 아실 것입니다. 존자 아난다시여, 저 고타마 존자님께서는 어떤 법들을 찬탄하셨으며, 사람들에게 어떤 법들을 실천하게 하고 권장하고 확립시키셨습니까?”

๔๔๙. ‘‘ติณฺณํ โข, มาณว, ขนฺธานํ โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ; เอตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. กตเมสํ ติณฺณํ? อริยสฺส สีลกฺขนฺธสฺส, อริยสฺส สมาธิกฺขนฺธสฺส, อริยสฺส ปญฺญากฺขนฺธสฺส. อิเมสํ โข, มาณว, ติณฺณํ ขนฺธานํ โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ; เอตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ.

449. “청년이여, 그 세존께서는 세 가지 무더기[蘊]를 찬탄하셨고, 사람들에게 이 세 가지를 실천하게 하고 권장하고 확립시키셨소. 어떤 세 가지인가? 거룩한 계의 무더기[戒蘊], 거룩한 삼매의 무더기[定蘊], 거룩한 통찰지의 무더기[慧蘊]요. 청년이여, 그 세존께서는 이 세 가지 무더기를 찬탄하셨고, 사람들에게 이 세 가지를 실천하게 하고 권장하고 확립시키셨소.”

สีลกฺขนฺโธ

계의 무더기[戒蘊]

๔๕๐. ‘‘กตโม [Pg.190] ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สีลกฺขนฺโธ, ยสฺส โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ?

450. “존자 아난다시여, 저 고타마 존자님께서 찬탄하셨고, 사람들에게 실천하게 하고 권장하고 확립시키신 그 거룩한 계의 무더기란 무엇입니까?”

‘‘อิธ, มาณว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รโชปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อนุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน, ปริสุทฺธาชีโว, สีลสมฺปนฺโน, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, สนฺตุฏฺโฐ.

“청년이여, 여기 이 세상에 여래가 나타나니, 그는 아라한이며, 정등각자이며, 명행족이며, 선서이며, 세간해이며, 무상사 조어장부이며, 천인사이며, 부처님이며, 세존이시오. 그는 신과 마라와 범천을 포함한 이 세상과 사문과 바라문을 포함한 신과 인간의 무리를 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포하오. 그는 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖춘 법을 설하고, 전적으로 원만하고 순결한 청정범행을 드러내 보오. 집안의 주인이나 그 아들이나 혹은 어떤 가문에서 태어난 이가 그 법을 듣소. 그는 그 법을 듣고 여래에 대한 믿음을 얻소. 그는 그러한 믿음을 얻고서 이렇게 숙고하오. ‘재가 생활은 번잡하고 때 묻은 길이지만, 출가 생활은 탁 트인 허공과 같다. 집에서 살면서 전적으로 원만하고 전적으로 순결하며 소라 껍데기처럼 잘 닦인 청정범행을 닦기란 쉽지 않다. 그러니 나는 이제 머리카락과 수염을 깎고 황색 가사를 입고 집을 떠나 출가하리라.’ 그는 시간이 흐른 뒤 적거나 많은 재물을 버리고, 적거나 많은 친족의 무리를 버리고 머리카락과 수염을 깎고 황색 가사를 입고 집을 떠나 출가하오. 그는 이와 같이 출가하여 계목의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행동과 사귐의 영역을 갖추며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습계율들을 받아들여 공부하며, 유익한 몸과 말의 업을 갖추고, 청정한 생계를 유지하며, 계를 구족하고, 감각기관의 문을 보호하며, 마음챙김과 알아차림을 갖추고, 만족할 줄 아오.”

๔๕๑. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี [Pg.191] วิหรติ; อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ. (ยถา ๑๙๔ ยาว ๒๑๐ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ).

451. “청년이여, 어떻게 비구가 계를 구족하게 되는가? 청년이여, 여기 비구는 생명을 죽이는 일을 버리고 생명을 죽이는 일에서 멀리 떠나오. 그는 몽둥이를 내려놓고 칼을 내려놓으며, 부끄러움을 알고 자비심을 지니며, 모든 살아있는 존재의 이익을 위해 연민하며 머무오. 청년이여, 비구가 생명을 죽이는 일을 버리고 생명을 죽이는 일에서 멀리 떠나 몽둥이를 내려놓고 칼을 내려놓으며 부끄러움을 알고 자비심을 지니며 모든 살아있는 존재의 이익을 위해 연민하며 머무는 것, 이것이 그의 계에 속하오. [이하 194절부터 210절까지와 같이 상세히 설명되어야 함]”

‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ ภูตกมฺมํ ภูริกมฺมํ วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมํ วตฺถุกมฺมํ วตฺถุปริกมฺมํ อาจมนํ นฺหาปนํ ชุหนํ วมนํ วิเรจนํ อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ สีสวิเรจนํ กณฺณเตลํ เนตฺตตปฺปนํ นตฺถุกมฺมํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ ทารกติกิจฺฉา มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปทานํ โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺติ, เสยฺยถิทํ, สนฺติกมฺมํ ปณิธิกมฺมํ…เป… โอสธีนํ ปฏิโมกฺโข อิติ วา อิติ เอวรูปาย ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีวา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ.

또한 어떤 존경받는 사문·바라문들은 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 다음과 같은 저급한 기술인 그릇된 생계 방식으로 살아갑니다. 즉, 신에게 기원하는 일, 소원이 이루어져 제사를 지내는 일, 귀신 부리는 법을 배우는 일, 땅굴 집에 살며 기술을 배우는 일, 내시를 남자로 만드는 일, 남자를 내시로 만드는 일, 지기를 살피는 일, 집 터를 닦는 일, 입 안을 헹구어 내는 일, 목욕시키는 일, 불의 제사를 지내는 일, 구토하게 하는 일, 설사하게 하는 일, 머리의 혈을 뽑아내는 일, 귀에 넣는 기름을 달이는 일, 눈의 피로를 푸는 기름을 달이는 일, 코에 약을 넣는 일, 눈약을 바르는 일, 냉각 눈약을 바르는 일, 백내장을 수술하는 일, 외과 수술을 하는 일, 소아과 진료를 하는 일, 뿌리 약을 주는 일, 약을 붙였다가 떼어내는 일 등입니다. 비구는 이와 같이 저급한 기술인 그릇된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 마나바여, 어떤 존경받는 사문·바라문들이 신도들이 믿음으로 보시한 음식을 먹으면서도 그릇된 생계 방식인 저급한 기술들, 즉 신에게 기원하는 일, 소원을 빌며 제사 지내는 일... (중략) ...약을 붙였다가 떼어내는 일 등으로 생계를 꾸려가지만, 비구는 이와 같이 저급한 기술인 그릇된 생계로부터 멀리 떠나 있습니다. 이것 또한 그의 계율에 속합니다.

๔๕๒. ‘‘ส โข โส, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. เสยฺยถาปิ, มาณว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นิหตปจฺจามิตฺโต น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโต. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโต. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ.

452. 마나바여, 참으로 이와 같이 계율을 구족한 비구는 그 계의 단속으로 인해 그 어디서도 두려움을 보지 못합니다. 마나바여, 마치 정수리에 관정식을 마치고 원수를 물리친 찰제리 왕이 그 어떤 원수로부터도 두려움을 보지 않는 것과 같습니다. 마나바여, 이와 마찬가지로 이처럼 계율을 구족한 비구는 그 계의 단속으로 인해 그 어디서도 두려움을 보지 못합니다. 그는 이 성스러운 계의 무리를 구족함으로써 내면에서 허물없는 행복을 경험합니다. 마나바여, 이와 같이 비구는 계율을 구족하게 됩니다.

๔๕๓. ‘‘อยํ โข โส, มาณว, อริโย สีลกฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ.

453. 마나바여, 이것이 바로 그 세존께서 찬탄하셨고, 사람들에게 받아들이게 하고 몰입하게 하며 확립시키신 성스러운 계의 무리입니다. 그러나 여기에는 그 이상으로 더 해야 할 일이 있습니다.

‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย สีลกฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ, อานนฺท, อริยํ สีลกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น [Pg.192] สมนุปสฺสามิ. เอวํ ปริปุณฺณญฺจ, โภ อานนฺท, อริยํ สีลกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญ สมณพฺราหฺมณา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา อสฺสุ – ‘อลเมตฺตาวตา, กตเมตฺตาวตา, อนุปฺปตฺโต โน สามญฺญตฺโถ, นตฺถิ โน กิญฺจิ อุตฺตริกรณีย’นฺติ. อถ จ ปน ภวํ อานนฺโท เอวมาห – ‘อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’’นฺติ.

경이롭습니다, 아난다 존자시여! 놀랍습니다, 아난다 존자시여! 아난다 존자시여, 참으로 이 성스러운 계의 무리는 원만하며 부족함이 없습니다. 아난다 존자시여, 저는 이 가르침 밖의 다른 사문·바라문들에게서 이처럼 원만한 성스러운 계의 무리를 보지 못했습니다. 아난다 존자시여, 만약 이 가르침 밖의 다른 사문·바라문들이 자신에게서 이와 같이 원만한 성스러운 계의 무리를 본다면, 그들은 단지 그것만으로도 기뻐하며 '이것으로 충분하다, 이것으로 할 일을 다 했다, 우리는 사문의 목적을 달성했다, 우리에게 이 이상으로 더 해야 할 일은 없다'라고 생각할 것입니다. 그런데도 아난다 존자께서는 '여기에는 그 이상으로 더 해야 할 일이 있다'고 말씀하시는군요.

สมาธิกฺขนฺโธ

정의 무리 (Samādhikkhandha)

๔๕๔. ‘‘กตโม ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ, ยสฺส โส ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ?

454. 아난다 존자시여, 그러면 그 고타마 존자께서 찬탄하셨고, 사람들에게 받아들이게 하고 몰입하게 하며 확립시키신 성스러운 정의 무리란 무엇입니까?

‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

마나바여, 어떻게 비구가 감각기관의 문을 보호합니까? 마나바여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 상을 취하지 않으며 세세한 특징도 취하지 않습니다. 만약 눈의 감각기관을 단속하지 않고 머물면, 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 그를 덮칠 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 눈의 감각기관을 보호하며 눈의 감각기관을 단속합니다. 귀로 소리를 듣고... (중략) ...코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근으로 법을 인식하고서 그 전체적인 상을 취하지 않으며 세세한 특징도 취하지 않습니다. 만약 마근을 단속하지 않고 머물면, 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 그를 덮칠 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 마근을 보호하며 마근을 단속합니다. 그는 이 성스러운 감각기관의 단속을 구족하여 내면에서 오염되지 않은 행복을 경험합니다. 마나바여, 이와 같이 비구는 감각기관의 문을 보호합니다.

๔๕๕. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน [Pg.193] สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ.

455. 마나바여, 어떻게 비구가 마음챙김과 알아차림을 구족합니까? 마나바여, 여기 비구는 나아갈 때도 물러날 때도 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때도 곁을 볼 때도 알아차리며 행하고, 구부릴 때도 펼 때도 알아차리며 행하고, 가사와 바루를 수할 때도 알아차리며 행하고, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때도 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때도 알아차리며 행하고, 걸을 때도 서 있을 때도 앉아 있을 때도 잠들 때도 깨어날 때도 말할 때도 침묵할 때도 알아차리며 행합니다. 마나바여, 이와 같이 비구는 마음챙김과 알아차림을 구족합니다.

๔๕๖. ‘‘กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ; เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เอวํ โข, มาณว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ.

456. 마나바여, 어떻게 비구가 만족할 줄 압니까? 마나바여, 여기 비구는 몸을 가릴 정도의 가사와 배를 채울 정도의 탁발 음식만으로 만족합니다. 그는 어디를 가든지 필수품만을 지니고 떠납니다. 마치 마나바여, 날개 달린 새가 어디를 날아가든 오직 자신의 날개만을 짐으로 지고 날아가는 것과 같습니다. 마나바여, 이와 마찬가지로 비구는 몸을 유지할 가사와 배를 채울 음식만으로 만족하며, 어디를 가든 그것만 지니고 떠납니다. 마나바여, 이와 같이 비구는 만족할 줄 압니다.

๔๕๗. ‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา, อุชุํ กายํ ปณิธาย, ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

457. 그 비구는 이 성스러운 계의 무리를 갖추고, 이 성스러운 감각기관의 단속을 갖추고, 이 성스러운 마음챙김과 알아차림을 갖추고, 이 성스러운 만족함을 갖춘 채, 숲, 나무 아래, 산, 협곡, 동굴, 묘지, 밀림, 노지, 짚더미와 같은 한적한 처소를 찾습니다. 그는 공양을 마치고 탁발에서 돌아와 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉습니다.

๔๕๘. ‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

458. 그 비구는 세상에 대한 탐욕을 버리고 탐욕을 떠난 마음으로 머무르며 탐욕으로부터 마음을 청정하게 한다. 악의를 버리고 악의가 없는 마음으로 머무르며 모든 생명 있는 존재들의 이익을 염려하고 자애로운 마음으로 악의로부터 마음을 청정하게 한다. 해태와 혼침을 버리고 해태와 혼침에서 벗어나 빛을 지각하며 마음챙김과 알아차림을 갖추어 머무르며 해태와 혼침으로부터 마음을 청정하게 한다. 들뜸과 후회를 버리고 들뜨지 않은 마음으로 내면의 평온을 유지하며 머무르며 들뜸과 후회로부터 마음을 청정하게 한다. 의심을 버리고 의심을 건넌 자로서 유익한 법들에 대해 망설임 없이 머무르며 의심으로부터 마음을 청정하게 한다.

๔๕๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชยฺย. ตสฺส เต กมฺมนฺตา สมิชฺเฌยฺยุํ. โส ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ ตานิ จ พฺยนฺตึ กเรยฺย, สิยา จสฺส อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณาย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชสึ[Pg.194]. ตสฺส เม เต กมฺมนฺตา สมิชฺฌึสุ. โสหํ ยานิ จ โปราณานิ อิณมูลานิ ตานิ จ พฺยนฺตึ อกาสึ, อตฺถิ จ เม อุตฺตรึ อวสิฏฺฐํ ทารภรณายา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

459. 학생이여, 예를 들어 어떤 사람이 빚을 내어 사업을 한다고 하자. 그의 사업이 번창하여 옛 빚을 모두 갚고도 남은 돈이 있어 아내와 자식을 부양할 수 있게 된다면, 그는 이렇게 생각할 것이다. '나는 예전에 빚을 내어 사업을 했다. 그런데 사업이 번창하여 옛 빚을 모두 갚았고, 이제 아내와 자식을 부양할 수 있는 남은 자산도 있다.' 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것이다.

๔๖๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อาพาธิโก อสฺส ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน; ภตฺตญฺจสฺส นจฺฉาเทยฺย, น จสฺส กาเย พลมตฺตา. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา อาพาธา มุจฺเจยฺย, ภตฺตญฺจสฺส ฉาเทยฺย, สิยา จสฺส กาเย พลมตฺตา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อาพาธิโก อโหสึ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน, ภตฺตญฺจ เม นจฺฉาเทสิ, น จ เม อาสิ กาเย พลมตฺตา. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา อาพาธา มุตฺโต ภตฺตญฺจ เม ฉาเทติ, อตฺถิ จ เม กาเย พลมตฺตา’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

460. 학생이여, 예를 들어 어떤 사람이 병이 들어 고통스럽고 위중하여, 음식 맛을 느끼지 못하고 몸에 기운이 전혀 없다고 하자. 훗날 그가 그 병에서 회복되어 음식 맛을 느끼고 몸에 기운이 생기면, 그는 이렇게 생각할 것이다. '나는 예전에 병이 들어 고통스럽고 위중했으며, 음식 맛도 몰랐고 몸에 기운도 없었다. 그런데 이제 병에서 나아 음식 맛도 느끼고 기운도 생겼다.' 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것이다.

๔๖๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส พนฺธนาคาเร พทฺโธ อสฺส. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา พนฺธนาคารา มุจฺเจยฺย โสตฺถินา อพฺภเยน, น จสฺส กิญฺจิ โภคานํ วโย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ พนฺธนาคาเร พทฺโธ อโหสึ. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา พนฺธนาคารา มุตฺโต โสตฺถินา อพฺภเยน, นตฺถิ จ เม กิญฺจิ โภคานํ วโย’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

461. 학생이여, 예를 들어 어떤 사람이 감옥에 갇혀 있다고 하자. 훗날 그가 감옥에서 무사히 안전하게 풀려나고 그의 재산에 아무런 손실도 없다면, 그는 이렇게 생각할 것이다. '나는 예전에 감옥에 갇혀 있었다. 그런데 이제 무사하고 안전하게 감옥에서 풀려났고 내 재산도 전혀 축나지 않았다.' 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것이다.

๔๖๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส ทาโส อสฺส อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โส อปเรน สมเยน ตมฺหา ทาสพฺยา มุจฺเจยฺย, อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข ปุพฺเพ ทาโส อโหสึ อนตฺตาธีโน ปราธีโน น เยนกามํคโม. โสมฺหิ เอตรหิ ตมฺหา ทาสพฺยา มุตฺโต อตฺตาธีโน อปราธีโน ภุชิสฺโส เยนกามํคโม’ติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

462. 학생이여, 예를 들어 어떤 사람이 노예가 되어 자신을 다스리지 못하고 남에게 종속되어 가고 싶은 곳에 마음대로 갈 수 없다고 하자. 훗날 그가 노예의 신분에서 벗어나 스스로를 다스리고 남에게 매이지 않은 자유인이 되어 가고 싶은 곳에 마음대로 갈 수 있게 되면, 그는 이렇게 생각할 것이다. '나는 예전에 노예여서 스스로를 다스리지 못하고 남에게 종속되어 마음대로 다닐 수 없었다. 그런데 이제 노예 상태에서 벗어나 자유인이 되어 마음대로 다닐 수 있게 되었다.' 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것이다.

๔๖๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โส อปเรน สมเยน ตํ กนฺตารํ นิตฺถเรยฺย, โสตฺถินา คามนฺตํ อนุปาปุเณยฺย เขมํ อปฺปฏิภยํ. ตสฺส เอวมสฺส [Pg.195] – ‘อหํ โข ปุพฺเพ สธโน สโภโค กนฺตารทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึ ทุพฺภิกฺขํ สปฺปฏิภยํ. โสมฺหิ เอตรหิ กนฺตารํ นิตฺถิณฺโณ, โสตฺถินา คามนฺตํ อนุปฺปตฺโต เขมํ อปฺปฏิภย’นฺติ. โส ตโตนิทานํ ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺสํ.

463. 학생이여, 예를 들어 어떤 사람이 재물과 식량을 가지고 기근이 들고 위험이 도사린 머나먼 광야의 길을 간다고 하자. 훗날 그가 그 광야를 벗어나 안온하고 위험이 없는 마을에 무사히 도착하면, 그는 이렇게 생각할 것이다. '나는 예전에 재물과 자산을 지니고 기근과 위험이 가득한 광야 길을 지났다. 이제 그 광야를 무사히 벗어나 안전하고 평온한 마을에 도착했다.' 그는 그로 인해 기쁨을 얻고 즐거움에 이를 것이다.

๔๖๔. ‘‘เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ ยถา อิณํ ยถา โรคํ ยถา พนฺธนาคารํ ยถา ทาสพฺยํ ยถา กนฺตารทฺธานมคฺคํ, เอวํ อิเม ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ.

464. 학생이여, 이와 같이 비구는 빚과 같고, 병과 같고, 감옥과 같고, 노예 상태와 같고, 광야의 길과 같은, 자신에게 아직 버려지지 않은 이 다섯 가지 장애를 관찰한다.

๔๖๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ยถา อาณณฺยํ ยถา อาโรคฺยํ ยถา พนฺธนาโมกฺขํ ยถา ภุชิสฺสํ ยถา เขมนฺตภูมึ. เอวเมว ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสติ.

465. 학생이여, 그것은 마치 빚이 없음과 같고, 병이 없음과 같고, 감옥에서 풀려남과 같고, 자유인이 됨과 같고, 안전한 곳에 이름과 같다. 이와 같이 비구는 자신에게 이 다섯 가지 장애가 버려졌음을 관찰한다.

๔๖๖. ‘‘ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

466. 이 다섯 가지 장애가 자신에게서 버려졌음을 관찰하는 그 비구에게 희열이 생기고, 희열을 느낀 자에게 기쁨이 생기며, 마음이 기쁜 자의 몸은 평온해지고, 몸이 평온한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다.

๔๖๗. ‘‘โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

467. 그 비구는 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 있고, 멀리함(viveka)에서 생긴 기쁨과 행복이 있는 초선에 들어 머문다. 그는 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복으로 이 몸을 적시고 스며들게 하고 가득 채우고 두루 퍼지게 한다. 그의 온몸 구석구석 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복이 미치지 않는 곳이 전혀 없다.

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเทยฺย. สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรณี. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส [Pg.196] วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ.

학생이여, 예를 들어 숙련된 목욕사나 그 조수가 놋그릇에 목욕 가루를 뿌리고 물을 조금씩 부어가며 반죽하여 덩어리로 만든다고 하자. 그러면 그 목욕 가루 덩어리는 수분이 스며들고 수분으로 가득 차서 안팎으로 수분에 젖어 있으나 물이 밖으로 흐르지는 않는다. 학생이여, 이와 같이 비구는 이 몸을 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복으로 적시고 스며들게 하고 가득 채우고 두루 퍼지게 한다. 그의 온몸 어느 곳도 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복이 미치지 않는 곳이 없다. 학생이여, 비구가 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 있고 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복이 있는 초선에 들어 머물 때, 그는 이 몸을 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복으로 적시고 스며들게 하고 가득 채우고 두루 퍼지게 한다. 그의 온몸 구석구석 멀리함에서 생긴 기쁨과 행복이 미치지 않는 곳이 없다. 이것이 바로 그의 삼매에 관한 것이다.

๔๖๘. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

468. “다시 또, 청년이여, 비구는 일으킨 생각(위딱까)과 지속적 고찰(위짜라)이 가라앉음으로써, 내면의 고요함과 마음의 한결같음을 갖추고, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없이, 삼매에서 생긴 희열(삐띠)과 행복(쑤까)이 있는 제2선에 들어 머뭅니다. 그는 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 이 육신을 적시고, 충분히 적시고, 가득 채우고, 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ อนุปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ.

“청년이여, 마치 깊은 호수에 샘물이 솟아오르는 것과 같습니다. 그 호수에는 동쪽에서도 물이 들어오는 통로가 없고, 남쪽에서도, 서쪽에서도, 북쪽에서도 물이 들어오는 통로가 없으며, 비도 때맞추어 충분히 내리지 않는다고 합시다. 그러나 그 호수 자체에서 솟아나오는 차가운 물줄기가 그 호수를 차가운 물로 적시고, 충분히 적시고, 가득 채우고, 두루 채워, 그 호수 전체에 차가운 물이 미치지 않은 곳이 전혀 없는 것과 같습니다. 이와 같이 청년이여, 비구는... (중략) ...청년이여, 어떤 비구가 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉음으로써... (중략) ...제2선에 들어 머뭅니다. 그는 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 이 육신을 적시고, 충분히 적시고, 가득 채우고, 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다. 이것 또한 그의 삼매의 한 부분입니다.”

๔๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ, ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

469. “다시 또, 청년이여, 비구는 희열(삐띠)이 사라졌기에 평온하게 머물고, 마음을 챙기고(사띠) 바르게 알아차리며(쌈빠자나), 몸으로 행복을 경험합니다. 성자들이 ‘평온하고 마음 챙기며 행복하게 머문다’고 칭송하는 제3선에 들어 머뭅니다. 그는 희열이 없는 행복으로 이 육신을 적시고, 충분히 적시고, 가득 채우고, 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 희열이 없는 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสีนิ, ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา [Pg.197] สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ.

“청년이여, 마치 청련화나 홍련화나 백련화 연못에서, 어떤 청련이나 홍련이나 백련들이 물속에서 생겨나 물속에서 자라나며, 수면 위로 솟아오르지 못한 채 물속에 잠겨 자라는 것과 같습니다. 그것들은 뿌리 끝부터 꽃봉오리 끝까지 차가운 물에 잠기고, 충분히 적셔지고, 가득 채워지고, 두루 채워져서, 그 청련이나 홍련이나 백련의 어느 부분도 차가운 물이 미치지 않은 곳이 없는 것과 같습니다. 이와 같이 청년이여, 비구는... (중략) ...청년이여, 어떤 비구가 희열이 사라졌기에... (중략) ...제3선에 들어 머뭅니다. 그는 희열이 없는 행복으로 이 육신을 적시고, 충분히 적시고, 가득 채우고, 두루 채웁니다. 그의 온몸 구석구석 희열이 없는 행복이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다. 이것 또한 그의 삼매의 한 부분입니다.”

๔๗๐. ‘‘ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ.

470. “다시 또, 청년이여, 비구는 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다. 그는 지극히 깨끗하고 맑은 마음으로 이 육신을 가득 채우고 앉아 있습니다. 그의 온몸 구석구석 지극히 깨끗하고 맑은 마음이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สมาธิสฺมึ.

“청년이여, 마치 어떤 사람이 머리부터 발끝까지 흰 천을 뒤집어쓰고 앉아 있는 것과 같습니다. 그의 온몸 어느 부분도 흰 천이 덮이지 않은 곳이 없는 것과 같습니다. 이와 같이 청년이여, 비구는... (중략) ...청년이여, 어떤 비구가 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다. 그는 지극히 깨끗하고 맑은 마음으로 이 육신을 가득 채우고 앉아 있습니다. 그의 온몸 구석구석 지극히 깨끗하고 맑은 마음이 미치지 않은 곳이 전혀 없게 됩니다. 이것 또한 그의 삼매의 한 부분입니다.”

๔๗๑. ‘‘อยํ โข โส, มาณว, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ.

471. “청년이여, 이것이 바로 세존께서 그 공덕을 찬탄하시고, 사람들에게 받아들이게 하고, 몰입하게 하고, 안주하게 하신 거룩한 삼매의 무더기(삼매온)입니다. 그러나 여기에는 이보다 더 나아가 해야 할 일이 여전히 남아 있습니다.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ อานนฺท, อริยํ สมาธิกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น สมนุปสฺสามิ. เอวํ ปริปุณฺณญฺจ, โภ อานนฺท, อริยํ สมาธิกฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญ สมณพฺราหฺมณา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว อตฺตมนา อสฺสุ – ‘อลเมตฺตาวตา, กตเมตฺตาวตา, อนุปฺปตฺโต โน สามญฺญตฺโถ, นตฺถิ โน กิญฺจิ อุตฺตริกรณีย’นฺติ. อถ จ ปน ภวํ อานนฺโท เอวมาห – ‘อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’’นฺติ.

“경이롭습니다, 아난다 존자여! 놀랍습니다, 아난다 존자여! 아난다 존자여, 이 거룩한 삼매의 무더기는 참으로 완벽하며 결코 부족함이 없습니다. 저는 아난다 존자여, 이와 같이 완벽하고 거룩한 삼매의 무더기를 이 가르침 밖의 다른 사문이나 바라문들에게서 본 적이 없습니다. 아난다 존자여, 만일 이 가르침 밖의 다른 사문이나 바라문들이 자신들 안에서 이토록 완벽하고 거룩한 삼매의 무더기를 발견한다면, 그들은 단지 그것만으로도 만족하여 ‘이것으로 충분하다, 이것으로 할 일을 다 했다, 우리는 사문의 목적을 달성했다, 우리에게 더 이상 해야 할 일은 없다’라고 생각하며 기뻐했을 것입니다. 그런데도 아난다 존자께서는 ‘여기에는 이보다 더 나아가 해야 할 일이 여전히 남아 있다’라고 말씀하시는군요.”

ปญฺญากฺขนฺโธ

통찰지의 무더기(지혜온)

๔๗๒. ‘‘กตโม [Pg.198] ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ, ยสฺส โภ ภวํ โคตโม วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสี’’ติ?

472. “아난다 존자여, 그렇다면 고타마 존자께서 그 공덕을 찬탄하시고, 사람들에게 받아들이게 하고, 몰입하게 하고, 안주하게 하신 거룩한 통찰지의 무더기란 무엇입니까?”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ.

“그는 마음이 이와 같이 안정되고, 청정하고, 깨끗하고, 흠이 없고, 오염원이 사라지고, 부드럽고, 다루기 쉽고, 평온하고, 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 앎과 봄(지견)을 얻기 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 이와 같이 꿰뚫어 압니다. ‘나의 이 몸은 물질로 이루어졌고, 사대(四大)로 구성되었으며, 부모로부터 생겨났고, 밥과 죽으로 길러졌으며, 무상하고, 문지르고 주무르고 부서지고 흩어지기 마련인 성질을 지니고 있다. 그리고 나의 이 식(識, 의식)은 여기에 의지해 있고 여기에 묶여 있다’라고 말입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺราสฺส สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล สพฺพาการสมฺปนฺโน. ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทน-วิทฺธํสนธมฺโม. อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส เอวํ ปชานาติ…เป… เอตฺถ ปฏิพทฺธนฺติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“젊은이여, 마치 맑고 깨끗하며 여덟 개의 면을 지니고 잘 다듬어져 투명하고 빛나며 흐림이 없고 모든 특성을 다 갖춘 베두리야(Beryl) 보석이 있는 것과 같습니다. 그 보석에 푸른색이나 노란색, 빨간색, 하얀색 또는 연노란색 실이 꿰어져 있습니다. 눈 있는 사람이 그것을 손에 들고 ‘이 베두리야 보석은 맑고 깨끗하며 여덟 개의 면을 지니고 잘 다듬어져 투명하고 빛나며 흐림이 없고 모든 특성을 다 갖춘 것이다. 여기에 푸른색, 노란색, 빨간색, 하얀색 또는 연노란색 실이 꿰어져 있다’라고 관찰하는 것과 같습니다. 젊은이여, 이와 같이 비구는 마음이 집중되고, 청정하고, 깨끗하며, 흠이 없고, 번뇌가 사라지고, 부드러우며, 다루기 쉽고, 안주하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 지견(智見)을 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 ‘나의 이 몸은 형색이 있고, 사대(四大)로 이루어졌으며, 부모에게서 생겨났고, 밥과 죽으로 성장하며, 무상하고 화장과 안마와 파괴와 해체와 흩어지는 성질의 것이다. 그리고 나의 이 식(識)은 여기에 의지하고 여기에 매여 있다’라고 꿰뚫어 압니다. 젊은이여, 또한 어떤 비구가 이와 같이 마음이 집중되고... 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때 지견을 위해 마음을 이끌고 향하게 하여... 여기에 매여 있음을 압니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๓. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ.

473. “그는 이와 같이 마음이 집중되고, 청정하고, 깨끗하며, 흠이 없고, 번뇌가 사라지고, 부드러우며, 다루기 쉽고, 안주하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 의성신(意成身)을 창조하기 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 이 몸에서 다른 몸을 창조해 내는데, 그것은 형색이 있고 마음으로 이루어졌으며 모든 지체와 감각 기관을 완벽하게 갖춘 몸입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.199], มาณว, ปุริโส มุญฺชมฺหา อีสิกํ ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ มุญฺโช อยํ อีสิกา; อญฺโญ มุญฺโช อญฺญา อีสิกา; มุญฺชมฺหา ตฺเวว อีสิกา ปวาฬฺหา’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ปุริโส อสึ โกสิยา ปวาเหยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อสิ, อยํ โกสิ; อญฺโญ อสิ, อญฺญา โกสิ; โกสิยา ตฺเวว อสิ ปวาฬฺโห’ติ. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อหิ, อยํ กรณฺโฑ; อญฺโญ อหิ, อญฺโญ กรณฺโฑ; กรณฺฑา ตฺเวว อหิ อุพฺภโต’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป…. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“젊은이여, 마치 사람이 문자(Muñja) 풀에서 갈대를 뽑아내는 것과 같습니다. 그에게 ‘이것은 문자 풀이고 이것은 갈대이다. 문자 풀은 다른 것이고 갈대 또한 다른 것이다. 문자 풀에서 갈대를 뽑아냈다’라는 생각이 드는 것과 같습니다. 젊은이여, 또한 마치 사람이 칼집에서 칼을 빼내는 것과 같습니다. 그에게 ‘이것은 칼이고 이것은 칼집이다. 칼은 다른 것이고 칼집 또한 다른 것이다. 칼집에서 칼을 빼냈다’라는 생각이 드는 것과 같습니다. 젊은이여, 또한 마치 사람이 허물에서 뱀을 꺼내는 것과 같습니다. 그에게 ‘이것은 뱀이고 이것은 허물이다. 뱀은 다른 것이고 허물 또한 다른 것이다. 허물에서 뱀을 꺼냈다’라는 생각이 드는 것과 같습니다. 젊은이여, 이와 같이 비구가... 젊은이여, 또한 어떤 비구가 이와 같이 마음이 집중되고 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 번뇌가 사라지고 부드러우며 다루기 쉽고 안주하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 의성신을 창조하기 위해 마음을 이끌고 향하게 하여... 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

474. “그는 이와 같이 마음이 집중되고, 청정하고, 깨끗하며, 흠이 없고, 번뇌가 사라지고, 부드러우며, 다루기 쉽고, 안주하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 신변(神變)의 능력을 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 여러 가지 신통력을 경험합니다. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 다시 하나가 됩니다. 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담장이나 산을 아무런 장애 없이 통과하여 마치 허공에서처럼 지나갑니다. 땅속에서도 마치 물속에서처럼 솟아올랐다 잠겼다 하고, 물 위에서도 마치 땅 위에서처럼 빠지지 않고 걸어갑니다. 허공에서도 마치 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아다닙니다. 이와 같이 큰 위력과 권능을 지닌 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬습니다. 또한 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재하게 권능을 휘두릅니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ทกฺโข กุมฺภกาโร วา กุมฺภการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตาย มตฺติกาย ยญฺญเทว ภาชนวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ทกฺโข ทนฺตกาโร วา ทนฺตการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ ทนฺตสฺมึ ยญฺญเทว ทนฺตวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เสยฺยถา วา ปน, มาณว, ทกฺโข สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ สุวณฺณสฺมึ ยญฺญเทว สุวณฺณวิกตึ อากงฺเขยฺย, ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ [Pg.200] …เป… ยมฺปิ มาณว ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ …เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“젊은이여, 마치 노련한 도공이나 그 제자가 잘 반죽된 진흙으로 자신이 원하는 어떤 그릇이라도 만들어 내고 완성하는 것과 같습니다. 젊은이여, 또한 마치 노련한 상아 세공사나 그 제자가 잘 다듬어진 상아로 자신이 원하는 어떤 상아 제품이라도 만들어 내고 완성하는 것과 같습니다. 젊은이여, 또한 마치 노련한 금세공사나 그 제자가 잘 제련된 금으로 자신이 원하는 어떤 장신구라도 만들어 내고 완성하는 것과 같습니다. 젊은이여, 이와 같이 비구가... 또한 어떤 비구가 이와 같이 마음이 집중되고 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 번뇌가 사라지고 부드러우며 다루기 쉽고 안주하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 신변의 능력을 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 여러 가지 신통력을 경험합니다. 하나였다가 여럿이 되고... 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재하게 권능을 휘두릅니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๕. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส สุเณยฺย เภริสทฺทมฺปิ มุทิงฺคสทฺทมฺปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺทมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เภริสทฺโท อิติปิ มุทิงฺคสทฺโท อิติปิ สงฺขปณวทินฺทิมสทฺโท อิติ’ปิ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป…. ยมฺปิ มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

475. “그는 이와 같이 마음이 집중되고... 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 천이통(天耳通)을 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 청정하고 인간의 귀를 넘어선 천상의 귀로 천상의 소리와 인간의 소리, 먼 곳과 가까운 곳의 소리를 모두 듣습니다. 젊은이여, 마치 긴 여행을 떠난 사람이 큰 북 소리, 작은 북 소리, 소라 소리, 징 소리, 북 소리를 듣고 ‘이것은 큰 북 소리이고, 이것은 작은 북 소리이며, 이것은 소라 소리, 징 소리, 북 소리이다’라고 아는 것과 같습니다. 젊은이여, 이와 같이 비구가... 또한 어떤 비구가 이와 같이 마음이 집중되고... 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 천이통을 위해 마음을 이끌고 향하게 합니다. 그는 청정하고 인간의 귀를 넘어선 천상의 귀로 천상의 소리와 인간의 소리, 먼 곳과 가까운 곳의 소리를 모두 듣습니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๖. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, ‘สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘วิมุตฺตํ [Pg.201] วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ, ‘อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ.

476. “그 비구는 이와 같이 마음이 집중되고, 청정하고, 깨끗하고, 흠이 없고, 오염원이 사라지고, 부드럽고, 다루기 쉽고, 안주하고, 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 타심통(다른 이들의 마음을 꿰뚫어 아는 지혜)을 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 다른 중생들, 다른 인격들의 마음을 자신의 마음으로 포괄하여 꿰뚫어 압니다. 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라고 꿰뚫어 알고, 탐욕이 없는 마음은 탐욕이 없는 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 성냄이 있는 마음은 성냄이 있는 마음이라고 꿰뚫어 알고, 성냄이 없는 마음은 성냄이 없는 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 미혹함이 있는 마음은 미혹함이 있는 마음이라고 꿰뚫어 알고, 미혹함이 없는 마음은 미혹함이 없는 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 위축된 마음은 위축된 마음이라고 꿰뚫어 알고, 산란한 마음은 산란한 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 고귀한 상태에 이른 마음은 고귀한 상태에 이른 마음이라고 꿰뚫어 알고, 고귀한 상태에 이르지 못한 마음은 고귀한 상태에 이르지 못한 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 위가 있는 마음은 위가 있는 마음이라고 꿰뚫어 알고, 위가 없는 마음은 위가 없는 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 집중된 마음은 집중된 마음이라고 꿰뚫어 알고, 집중되지 않은 마음은 집중되지 않은 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 해탈한 마음은 해탈한 마음이라고 꿰뚫어 알고, 해탈하지 않은 마음은 해탈하지 않은 마음이라고 꿰뚫어 압니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สกณิกํ วา สกณิกนฺติ ชาเนยฺย, อกณิกํ วา อกณิกนฺติ ชาเนยฺย. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ปรสตฺตานํ ปุรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ…เป… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“학인이여, 마치 젊고 꾸미기 좋아하는 여인이나 남자가 깨끗하고 맑은 거울이나 투명한 물이 담긴 그릇에서 자신의 얼굴 모습을 비추어 보면서, 점이 있으면 점이 있다고 알고, 점이 없으면 점이 없다고 아는 것과 같습니다. 학인이여, 이와 같이 비구는…(중략)… 학인이여, 이와 같이 마음이 집중되고…(중략)… 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때 타심통을 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 다른 중생들, 다른 인격들의 마음을 자신의 마음으로 포괄하여 꿰뚫어 압니다. 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라고 꿰뚫어 알고…(중략)… 해탈하지 않은 마음은 해탈하지 않은 마음이라고 꿰뚫어 압니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๗. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต; โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

477. “그 비구는 이와 같이 마음이 집중되고…(중략)… 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 숙명통(전생을 기억하는 지혜)을 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 수많은 전생을 기억합니다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 수많은 수축하는 겁과 수많은 팽창하는 겁과 수많은 수축·팽창하는 겁을 기억합니다. ‘거기서 나는 이러한 이름을 가졌고, 이러한 가문에 태어났으며, 이러한 용모를 가졌고, 이러한 음식을 먹었으며, 이러한 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 저곳에 태어났다. 거기서도 나는 이러한 이름을 가졌고, 이러한 가문에 태어났으며, 이러한 용모를 가졌고, 이러한 음식을 먹었으며, 이러한 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 여기에 태어났다’라고 기억합니다. 이와 같이 그는 형상과 구체적인 내용을 갖춘 수많은 전생의 거처를 기억합니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย; ตมฺหาปิ คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย; โส ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข สกมฺหา คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺร เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ. โส ตมฺหาปิ คามา อมุํ คามํ คจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ. โสมฺหิ ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคโต’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ [Pg.202] สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“학인이여, 마치 어떤 사람이 자기 마을에서 다른 마을로 가고, 그 마을에서 또 다른 마을로 갔다가, 그 마을에서 다시 자기 마을로 돌아오는 것과 같습니다. 그는 이렇게 생각할 것입니다. ‘나는 내 마을에서 저 마을로 갔다. 거기서 나는 이렇게 서 있었고, 이렇게 앉았으며, 이렇게 말했고, 이렇게 침묵했다. 그 마을에서 다시 저 마을로 갔다. 거기서도 나는 이렇게 서 있었고, 이렇게 앉았으며, 이렇게 말했고, 이렇게 침묵했다. 나는 이제 그 마을에서 내 마을로 돌아왔다’라고 말입니다. 학인이여, 이와 같이 비구는…(중략)… 학인이여, 이와 같이 마음이 집중된 마음으로…(중략)… 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때 숙명통을 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 수많은 전생을 기억합니다. 즉, 한 생…(중략)… 이와 같이 형상과 구체적인 내용을 갖춘 수많은 전생의 거처를 기억합니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๘. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

478. “그 비구는 이와 같이 마음이 집중되고…(중략)… 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 중생들의 죽음과 태어남을 아는 지혜(천안통)를 위해 마음을 향하게 하고 기울입니다. 그는 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(하늘의 눈)으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 봅니다. 비천한 자와 고귀한 자, 용모가 아름다운 자와 추한 자, 행복한 곳에 간 자와 불행한 곳에 간 자를 보고, 중생들이 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 압니다. ‘아, 참으로 이 중생들은 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저질렀으며, 성자들을 비방하고, 그릇된 견해를 가졌으며, 그릇된 견해에 따른 업을 쌓았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤, 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어났다. 그러나 이 중생들은 몸으로 선행을 하고, 말로 선행을 하고, 마음으로 선행을 했으며, 성자들을 비방하지 않고, 바른 견해를 가졌으며, 바른 견해에 따른 업을 쌓았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤, 행복한 곳인 천상 세계에 태어났다’라고 꿰뚫어 압니다. 이와 같이 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 보며, 비천한 자와 고귀한 자, 용모가 아름다운 자와 추한 자, 행복한 곳에 간 자와 불행한 곳에 간 자를 보고, 중생들이 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 압니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, มชฺเฌสิงฺฆาฏเก ปาสาโท, ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ฐิโต ปสฺเสยฺย มนุสฺเส เคหํ ปวิสนฺเตปิ นิกฺขมนฺเตปิ รถิกายปิ วีถึ สญฺจรนฺเต มชฺเฌสิงฺฆาฏเก นิสินฺเนปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เอเต มนุสฺสา เคหํ ปวิสนฺติ, เอเต นิกฺขมนฺติ, เอเต รถิกาย วีถึ สญฺจรนฺติ, เอเต มชฺเฌสิงฺฆาฏเก นิสินฺนา’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“학동이여, 예를 들어 네거리 중심에 망루가 있고, 거기 눈 밝은 사람이 서서 집으로 들어가는 사람, 집에서 나오는 사람, 길거리를 다니는 사람, 네거리 중심에 앉아 있는 사람들을 보는 것과 같습니다. 그에게는 ‘이 사람들은 집으로 들어가고, 이들은 나오고, 이들은 길을 다니고, 이들은 네거리에 앉아 있다’라는 생각이 들 것입니다. 학동이여, 이와 같이 비구가 ... (중략) ... 학동이여, 비구가 이와 같이 마음이 삼매에 들어 ... (중략) ... 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 중생들의 죽음과 태어남을 아는 지혜(사생지)를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로 죽어가는 중생과 태어나는 중생, 비천한 자와 고귀한 자, 아름다운 자와 추한 자, 좋은 곳에 간 자와 나쁜 곳에 간 자를 보며, 업에 따라 가는 중생들을 꿰뚫어 압니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๗๙. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย [Pg.203] จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ; อิเม อาสวาติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

479. “그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며, 번뇌가 없고 오염원이 사라졌으며, 부드럽고 다루기 쉬우며 확립되어 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 번뇌의 멸진을 아는 지혜(누진지)를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 ‘이것이 고(苦)이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 고의 일어남이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 고의 소멸이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 고의 소멸로 인도하는 도(道)이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 또한 ‘이것들이 번뇌이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 번뇌의 일어남이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 번뇌의 소멸이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, ‘이것이 번뇌의 소멸로 인도하는 도이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 이렇게 알고 이렇게 보는 그의 마음은 감각적 욕망의 번뇌(카마사바)로부터 해탈하고, 존재의 번뇌(바바사바)로부터 해탈하며, 무명의 번뇌(아비자사바)로부터 해탈합니다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생깁니다. ‘태어남은 다했다. 범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 윤회하는 상태는 없다’라고 꿰뚫어 압니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย สิปฺปิกสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกถลมฺปิ มจฺฉคุมฺพมฺปิ จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล. ตตฺริเม สิปฺปิกสมฺพุกาปิ สกฺขรกถลาปิ มจฺฉคุมฺพาปิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปี’ติ. เอวเมว โข, มาณว, ภิกฺขุ…เป… ยมฺปิ, มาณว, ภิกฺขุ เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทมฺปิสฺส โหติ ปญฺญาย.

“학동이여, 예를 들어 산골짜기에 맑고 깨끗하며 흐리지 않은 호수가 있고, 거기 기슭에 눈 밝은 사람이 서서 조개와 소라, 자갈과 돌덩이, 그리고 헤엄치거나 멈춰 있는 물고기 떼를 보는 것과 같습니다. 그에게는 ‘이 호수는 맑고 깨끗하며 흐리지 않다. 저기에 조개와 소라, 자갈과 돌덩이, 물고기 떼가 다니기도 하고 멈춰 있기도 하다’라는 생각이 들 것입니다. 학동이여, 이와 같이 비구가 ... (중략) ... 학동이여, 비구가 이와 같이 마음이 삼매에 들어 ... (중략) ... 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 번뇌의 멸진을 아는 지혜를 향해 마음을 기울이고 인도합니다. 그는 ‘이것이 고이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며 ... (중략) ... ‘번뇌의 소멸로 인도하는 도이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 이렇게 알고 이렇게 보는 그의 마음은 감각적 욕망의 번뇌로부터 해탈하고, 존재의 번뇌로부터 해탈하며, 무명의 번뇌로부터 해탈합니다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생기며, ‘태어남은 다했다. 범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 윤회하는 상태는 없다’라고 꿰뚫어 압니다. 이것 또한 그의 지혜가 됩니다.”

๔๘๐. ‘‘อยํ โข, โส มาณว, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ ยสฺส โส ภควา วณฺณวาที อโหสิ, ยตฺถ จ อิมํ ชนตํ สมาทเปสิ นิเวเสสิ ปติฏฺฐาเปสิ. นตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณีย’’นฺติ.

480. “학동이여, 이것이 바로 그 세존께서 찬탄하셨던 거룩한 지혜의 무리(통찰의 무리)이며, 거기서 이 사람들에게 권장하고 몰입하게 하며 확립시키셨던 것입니다. 이 지혜의 무리에서 더 이상 해야 할 일은 없습니다.”라고 아난다 존자가 말씀하셨다.

‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! โส จายํ, โภ อานนฺท, อริโย ปญฺญากฺขนฺโธ ปริปุณฺโณ, โน อปริปุณฺโณ. เอวํ ปริปุณฺณํ จาหํ, โภ อานนฺท, อริยํ ปญฺญากฺขนฺธํ อิโต พหิทฺธา อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ น สมนุปสฺสามิ. นตฺถิ [Pg.204] เจเวตฺถ อุตฺตริกรณียํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ อานนฺท, อภิกฺกนฺตํ, โภ อานนฺท! เสยฺยถาปิ, โภ อานนฺท, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา อานนฺเทน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ อานนฺท, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ อานนฺโท ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

“경이롭습니다, 아난다 존자시여! 놀랍습니다, 아난다 존자시여! 아난다 존자시여, 이 거룩한 지혜의 무리는 참으로 원만구족하며 부족함이 없습니다. 저는 이와 같이 원만구족하고 거룩한 지혜의 무리를 이 법 밖의 다른 사문이나 바라문들에게서 본 적이 없습니다. 참으로 여기에는 더 이상 해야 할 일이 없습니다. 훌륭합니다, 아난다 존자시여! 훌륭합니다, 아난다 존자시여! 예를 들어 넘어진 것을 일으켜 세우고, 가려진 것을 열어 보이고, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주고, 눈 있는 자들이 형상을 보게 하려고 어둠 속에 등불을 비추는 것과 같이, 아난다 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 아난다 존자와 그분 세존 고타마께 귀의하고, 법과 비구 승가에 귀의합니다. 아난다 존자께서는 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아주십시오.”라고 수바 학동이 말씀드렸다.

สุภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

열 번째 수바 경이 끝났다.

๑๑. เกวฏฺฏสุตฺตํ

11. 케밧타 경

เกวฏฺฏคหปติปุตฺตวตฺถุ

장자의 아들 케밧타의 이야기

๔๘๑. เอวํ [Pg.205] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา, อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ; เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา เกวฏฺฏํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข อหํ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสมิ – เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, คิหีนํ โอทาตวสนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรถา’’ติ.

481. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서 날란다의 파바리카 망고 숲에 머물고 계셨습니다. 그때 장자의 아들 케밧타가 세존께 다가와 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 장자의 아들 케밧타는 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “세존이시여, 이 날란다는 풍요롭고 번창하며 인구가 많고 사람들로 붐비며 세존께 매우 깊은 신심을 가지고 있습니다. 세존이시여, 비구 한 명을 지목하여 그가 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주게 하시면 좋겠습니다. 그렇게 되면 이 날란다 사람들이 세존께 더욱 큰 신심을 갖게 될 것입니다.” 이렇게 말하자, 세존께서는 장자의 아들 케밧타에게 말씀하셨습니다. “케밧타여, 나는 비구들에게 ‘비구들이여, 오너라. 너희는 흰 옷을 입은 재가자들에게 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주어라’라고 가르치지 않는다.”

๔๘๒. ทุติยมฺปิ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ธํเสมิ; อปิ จ, เอวํ วทามิ – ‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ; เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา เกวฏฺฏํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข อหํ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสมิ – เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, คิหีนํ โอทาตวสนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรถา’’’ติ.

482. 두 번째로 케밧다(Kevaṭṭa) 장자의 아들이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 세존을 비방하려는 것이 아닙니다. 다만 저는 이렇게 말씀드리는 것입니다. ‘세존이시여, 이 나란다(Nāḷandā)는 풍요롭고 번영하며, 인구가 많고 사람들로 붐비며 세존께 깊이 신뢰하고 있습니다. 세존이시여, 세존께서 한 비구에게 인간의 법(십선업)을 넘어선 신통 변화를 보이도록 명령하신다면 좋겠습니다. 그렇게 되면 이 나란다는 더욱더 세존께 깊은 믿음을 가질 것입니다.’” 두 번째로 세존께서 케밧다 장자의 아들에게 말씀하셨다. “케밧다여, 나는 비구들에게 ‘비구들아, 너희는 와서 흰 옷을 입은 재가자들에게 인간의 법을 넘어선 신통 변화를 보여라’ 하고 이와 같이 법을 설하지 않는다.”

ตติยมฺปิ โข เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ธํเสมิ; อปิ จ, เอวํ วทามิ – ‘อยํ, ภนฺเต, นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา ภควติ อภิปฺปสนฺนา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เอกํ ภิกฺขุํ สมาทิสตุ, โย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ. เอวายํ นาฬนฺทา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควติ อภิปฺปสีทิสฺสตี’ติ.

세 번째로 케밧다 장자의 아들이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 세존을 비방하려는 것이 아닙니다. 다만 저는 이렇게 말씀드리는 것입니다. ‘세존이시여, 이 나란다는 풍요롭고 번영하며, 인구가 많고 사람들로 붐비며 세존께 깊이 신뢰하고 있습니다. 세존이시여, 세존께서 한 비구에게 인간의 법을 넘어선 신통 변화를 보이도록 명령하신다면 좋겠습니다. 그렇게 되면 이 나란다는 더욱더 세존께 깊은 믿음을 가질 것입니다.’”

อิทฺธิปาฏิหาริยํ

신통 변화

๔๘๓. ‘‘ตีณิ [Pg.206] โข อิมานิ, เกวฏฺฏ, ปาฏิหาริยานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

483. “케밧다여, 내가 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포한 세 가지 변화(pāṭihāriya)가 있다. 그 세 가지란 무엇인가? 신통 변화(iddhipāṭihāriya), 타심 통찰 변화(ādesanāpāṭihāriya), 교계 변화(anusāsanīpāṭihāriya)이다.”

๔๘๔. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

484. “케밧다여, 무엇이 신통 변화인가? 케밧다여, 여기 비구는 여러 가지 신통의 종류를 경험한다. 하나였다가 여럿이 되기도 하고, 여럿이었다가 하나가 되기도 한다. 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담장이나 산을 아무런 걸림 없이 마치 허공에서처럼 통과하여 간다. 땅속에서도 마치 물속에서처럼 솟구쳤다 잠기기도 한다. 물 위에서도 마치 땅 위에서처럼 빠지지 않고 걸어간다. 허공에서도 마치 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아다닌다. 이와 같이 큰 신통력과 위력을 가진 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬는다. 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 부린다. 이와 같이 이 신통의 종류를 경험하고 실현한다.”

‘‘ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมานํ คจฺฉนฺตํ เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรนฺตํ เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉนฺตํ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมนฺตํ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํ มหิทฺธิเก เอวํ มหานุภาเว ปาณินา ปรามสนฺตํ ปริมชฺชนฺตํ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺตํ.

“신심이 있고 청정한 믿음을 가진 어떤 사람이, 그 비구가 여러 가지 신통의 종류를 경험하는 것을 본다. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되는 것, 나타나고 사라지는 것, 벽이나 담장이나 산을 허공에서처럼 아무런 걸림 없이 통과하는 것, 땅에서 물속에서처럼 솟구치고 잠기는 것, 물 위를 땅 위에서처럼 걸어가는 것, 허공을 새처럼 가부좌 틀고 날아다니는 것, 이와 같이 큰 신통력과 위력을 가진 저 달과 해를 손으로 만지고 쓰다듬는 것, 범천의 세상까지 몸으로 자재함을 부리는 것을 본다.”

‘‘ตเมนํ โส สทฺโธ ปสนฺโน อญฺญตรสฺส อสฺสทฺธสฺส อปฺปสนฺนสฺส อาโรเจติ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, สมณสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อมาหํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺต’นฺติ.

“그러면 신심 있고 청정한 믿음을 가진 그 사람은 신심이 없고 청정함이 없는 다른 사람에게 이렇게 알린다. ‘오, 놀랍도다! 오, 신기하도다! 사문의 큰 신통력과 큰 위력이여! 내가 저 비구가 여러 가지 신통을 부리는 것을 보았는데, 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되며…(중략)… 범천의 세상까지 몸으로 자재함을 부리는 것을 보았노라’ 하고 말한다.”

‘‘ตเมนํ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺย – ‘อตฺถิ โข, โภ, คนฺธารี นาม วิชฺชา. ตาย โส ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตตี’ติ.

“그러면 신심이 없고 청정함이 없는 그 사람은 신심 있고 청정한 그 사람에게 이렇게 말할 것이다. ‘이보시오, 간다리(Gandhārī)라는 주문이 있소. 그 비구는 그 주문으로 여러 가지 신통을 부리는 것이오. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되며…(중략)… 범천의 세상까지 몸으로 자재함을 부리는 것이오’라고 말할 것이다.”

‘‘ตํ [Pg.207] กึ มญฺญสิ, เกวฏฺฏ, อปิ นุ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺยา’’ติ? ‘‘วเทยฺย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิมํ โข อหํ, เกวฏฺฏ, อิทฺธิปาฏิหาริเย อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน อิทฺธิปาฏิหาริเยน อฏฺฏียามิ หรายามิ ชิคุจฺฉามิ’’.

“케밧다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 신심이 없고 청정함이 없는 그 사람이 신심 있고 청정한 그 사람에게 그렇게 말하지 않겠는가?” “그렇게 말할 것입니다, 세존이시여.” “케밧다여, 나는 신통 변화에서 이러한 허물(ādīnava)을 보기에 신통 변화에 대해 괴로워하고 부끄러워하며 혐오하는 것이다.”

อาเทสนาปาฏิหาริยํ

타심 통찰 변화

๔๘๕. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสติ, เจตสิกมฺปิ อาทิสติ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสติ, วิจาริตมฺปิ อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ.

485. “케밧다여, 무엇이 타심 통찰 변화인가? 케밧다여, 여기 비구는 다른 중생들, 다른 인물들의 마음(citta)도 알아맞히고, 마음의 상태(cetasika)도 알아맞히고, 생각(vitakkita)도 알아맞히고, 고찰(vicārita)도 알아맞힌다. ‘그대의 마음은 이와 같고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 마음은 이러이러하다’라고 알아맞힌다.”

‘‘ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสนฺตํ, เจตสิกมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิจาริตมฺปิ อาทิสนฺตํ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. ตเมนํ โส สทฺโธ ปสนฺโน อญฺญตรสฺส อสฺสทฺธสฺส อปฺปสนฺนสฺส อาโรเจติ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, สมณสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา. อมาหํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสนฺตํ, เจตสิกมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสนฺตํ, วิจาริตมฺปิ อาทิสนฺตํ – ‘‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’’’นฺติ.

“신심이 있고 청정한 믿음을 가진 어떤 사람이, 그 비구가 다른 중생들, 다른 인물들의 마음도 알아맞히고, 마음의 상태도 알아맞히고, 생각도 알아맞히고, 고찰도 알아맞히는 것을 본다. ‘그대의 마음은 이와 같고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 마음은 이러이러하다’라고 알아맞히는 것을 본다. 그러면 그 신심 있고 청정한 사람은 신심이 없고 청정함이 없는 다른 사람에게 이렇게 알린다. ‘오, 놀랍도다! 오, 신기하도다! 사문의 큰 신통력과 큰 위력이여! 내가 저 비구가 다른 중생들의 마음을 알아맞히고, 마음의 상태를 알아맞히고, 생각을 알아맞히고, 고찰을 알아맞히는 것을 보았는데, “그대의 마음은 이와 같고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 마음은 이러이러하다”라고 하는 것을 보았노라’ 하고 알린다.”

‘‘ตเมนํ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺย – ‘อตฺถิ โข, โภ, มณิกา นาม วิชฺชา; ตาย โส ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสติ, เจตสิกมฺปิ อาทิสติ, วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสติ, วิจาริตมฺปิ อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’’’นฺติ.

“그러면 신심이 없고 청정함이 없는 그 사람은 신심 있고 청정한 그 사람에게 이렇게 말할 것이다. ‘이보시오, 마니카(Maṇikā)라는 주문이 있소. 그 비구는 그 주문으로 다른 중생들의 마음도 알아맞히고, 마음의 상태도 알아맞히고, 생각도 알아맞히고, 고찰도 알아맞히는 것이오. “그대의 마음은 이와 같고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 마음은 이러이러하다”라고 하는 것이오’라고 말할 것이다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, เกวฏฺฏ, อปิ นุ โส อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน ตํ สทฺธํ ปสนฺนํ เอวํ วเทยฺยา’’ติ? ‘‘วเทยฺย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิมํ โข อหํ, เกวฏฺฏ, อาเทสนาปาฏิหาริเย อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน อาเทสนาปาฏิหาริเยน อฏฺฏียามิ หรายามิ ชิคุจฺฉามิ’’.

“케밧다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 신심이 없고 청정함이 없는 그 사람이 신심 있고 청정한 그 사람에게 그렇게 말하지 않겠는가?” “그렇게 말할 것입니다, 세존이시여.” “케밧다여, 나는 타심 통찰 변화에서 이러한 허물을 보기에 타심 통찰 변화에 대해 괴로워하고 부끄러워하며 혐오하는 것이다.”

อนุสาสนีปาฏิหาริยํ

교계 변화

๔๘๖. ‘‘กตมญฺจ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ, เอวํ มนสิกโรถ, มา [Pg.208] เอวํ มนสากตฺถ, อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

486. “케왓타여, 가르침의 신통(교계신통)이란 무엇인가? 케왓타여, 여기 어떤 비구는 이와 같이 가르친다. ‘이와 같이 생각하라, 이와 같이 생각하지 마라. 이와 같이 마음을 기울여라, 이와 같이 마음을 기울이지 마라. 이것을 버려라, 이것을 구족하여 머물라’고 말이다. 케왓타여, 이를 일러 가르침의 신통이라 한다.

‘‘ปุน จปรํ, เกวฏฺฏ, อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ …เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ…เป… อิทมฺปิ วุจฺจติ, เกวฏฺฏ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

케왓타여, 다시 또 여기 여래가 세상에 출현하니, 아라한이며 정등각자이시다. (중략 - 사문과경의 내용과 같이 상세히 설명됨). 케왓타여, 이와 같이 비구는 계를 구족하고... 중략... 첫 번째 선정을 구족하여 머문다. 케왓타여, 이 또한 가르침의 신통이라 한다. (중략) 두 번째 선정... 세 번째 선정... 네 번째 선정을 구족하여 머문다. 케왓타여, 이 또한 가르침의 신통이라 한다. (중략) 지와 견을 위해 마음을 내보내고 향하게 한다... 이 또한 가르침의 신통이라 한다. (중략) ‘다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다. 케왓타여, 이 또한 가르침의 신통이라 한다.

‘‘อิมานิ โข, เกวฏฺฏ, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ’’.

케왓타여, 참으로 이 세 가지 신통은 내가 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 선포한 것이다.”

ภูตนิโรเธสกภิกฺขุวตฺถุ

[4대 원소의 소멸을 구하는 비구의 이야기]

๔๘๗. ‘‘ภูตปุพฺพํ, เกวฏฺฏ, อิมสฺมิญฺเญว ภิกฺขุสงฺเฆ อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘กตฺถ นุ โข อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ?

487. “케왓타여, 옛적에 이 비구 승가 안의 어떤 비구에게 이와 같은 마음의 의문이 생겼다. ‘지의 요소, 수의 요소, 화의 요소, 풍의 요소라는 이 네 가지 근본 물질(4대 원소)은 어디에서 남김없이 소멸하는가?’

๔๘๘. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตถารูปํ สมาธึ สมาปชฺชิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต เทวยานิโย มคฺโค ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน จาตุมหาราชิกา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จาตุมหาราชิเก เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ?

488. 케왓타여, 그 비구는 곧 그와 같은 삼매에 들어, 마음이 집중되었을 때 천상으로 가는 길이 나타났다. 그러자 그 비구는 사천왕천의 신들이 있는 곳으로 다가가서 사천왕천의 신들에게 이렇게 물었다. ‘도반들이여, 지의 요소, 수의 요소, 화의 요소, 풍의 요소라는 이 네 가지 근본 물질은 어디에서 남김없이 소멸합니까?’

‘‘เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, จาตุมหาราชิกา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, จตฺตาโร มหาราชาโน อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา [Pg.209] จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

케왓타여, 이렇게 말하자 사천왕천의 신들이 그 비구에게 대답했다. ‘비구여, 우리도 지의 요소, 수의 요소, 화의 요소, 풍의 요소라는 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 하지만 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 수승한 사대천왕이 계십니다. 그분들이라면 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’

๔๘๙. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน จตฺตาโร มหาราชาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จตฺตาโร มหาราเช เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, จตฺตาโร มหาราชาโน ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, ตาวตึสา นาม เทวา อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

489. 케왓타여, 그 비구는 사대천왕들이 있는 곳으로 다가가서 사대천왕들에게 물었다. ‘도반들이여, 이 네 가지 근본 물질은 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케왓타여, 이렇게 묻자 사대천왕들은 그 비구에게 대답했다. ‘비구여, 우리도 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 하지만 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 수승한 삼십삼천(도리천)의 신들이 계십니다. 그분들이라면 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’

๔๙๐. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน ตาวตึสา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตาวตึเส เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, ตาวตึสา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, สกฺโก นาม เทวานมินฺโท อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

490. 케왓타여, 그 비구는 삼십삼천의 신들에게 다가가서 물었다. ‘도반들이여, 이 네 가지 근본 물질은 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케왓타여, 이렇게 묻자 삼십삼천의 신들은 그 비구에게 대답했다. ‘비구여, 우리도 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 하지만 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 수승한 신들의 왕인 삭카(제석천)가 계십니다. 그분이라면 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’

๔๙๑. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, สกฺโก เทวานมินฺโท ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น [Pg.210] ชานามิ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, ยามา นาม เทวา…เป… สุยาโม นาม เทวปุตฺโต… ตุสิตา นาม เทวา… สนฺตุสฺสิโต นาม เทวปุตฺโต… นิมฺมานรตี นาม เทวา … สุนิมฺมิโต นาม เทวปุตฺโต… ปรนิมฺมิตวสวตฺตี นาม เทวา… วสวตฺตี นาม เทวปุตฺโต อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

491. 케왓타여, 그 비구는 신들의 왕 삭카에게 다가가서 물었다. ‘도반 삭카여, 이 네 가지 근본 물질은 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케왓타여, 이렇게 묻자 신들의 왕 삭카는 그 비구에게 대답했다. ‘비구여, 나 또한 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 하지만 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 수승한 야마천의 신들... (중략) ...수야마 천자... 도솔천의 신들... 산투시타 천자... 화락천의 신들... 수님미타 천자... 타화자재천의 신들... 바사왓티 천자가 계십니다. 그분이라면 이 네 가지 근본 물질이 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’”}]```Of course! Here's the translation of the provided Pali text into Modern Korean, following the format you requested: 1. [ID: 927]

๔๙๒. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน วสวตฺตี เทวปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา วสวตฺตึ เทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, วสวตฺตี เทวปุตฺโต ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานามิ ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, พฺรหฺมกายิกา นาม เทวา อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จ. เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ.

492. “케밧타여, 그때 그 비구는 와사왓띠(Vasavatti) 천자가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 와사왓띠 천자에게 이렇게 말했습니다. ‘도반이여, 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따(대종)는 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케밧타여, 이렇게 말하자 와사왓띠 천자는 그 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 나 또한 이 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 네 가지 마하부따가 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 더 수승한 범신천(Brahmakāyikā)이라고 하는 신들이 있습니다. 그들이라면 이 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 네 가지 마하부따가 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’”

๔๙๓. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตถารูปํ สมาธึ สมาปชฺชิ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต พฺรหฺมยานิโย มคฺโค ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน พฺรหฺมกายิกา เทวา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺรหฺมกายิเก เทเว เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, พฺรหฺมกายิกา เทวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร [Pg.211] กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ อมฺเหหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. โส โข เอตํ ชาเนยฺย, ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’ติ.

493. “케밧타여, 그러자 그 비구는 마음이 집중되었을 때 범천의 세계로 가는 길이 나타날 정도의 그러한 삼매에 들었습니다. 케밧타여, 그때 그 비구는 범신천들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 범신천들에게 이렇게 말했습니다. ‘도반들이여, 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따는 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케밧타여, 이렇게 말하자 범신천들은 그 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 우리 또한 이 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 네 가지 마하부따가 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 비구여, 우리보다 더 뛰어나고 더 수승한 범천, 즉 대범천(Mahābrahmā)이 계십니다. 그는 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능자이며, 주재자이며, 행위자이며, 창조주이며, 가장 뛰어난 자이며, 배정자이며, 자재한 자이며, 이미 태어난 자와 태어날 자들의 아버지이십니다. 그분이라면 이 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 네 가지 마하부따가 어디에서 남김없이 소멸하는지 알 것입니다.’”

‘‘‘กหํ ปนาวุโส, เอตรหิ โส มหาพฺรหฺมา’ติ? ‘มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา เยน วา พฺรหฺมา ยหึ วา พฺรหฺมา; อปิ จ, ภิกฺขุ, ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวติ, พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ, พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ปาตุภาวาย, ยทิทํ อาโลโก สญฺชายติ, โอภาโส ปาตุภวตี’ติ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา นจิรสฺเสว ปาตุรโหสิ.

“‘도반들이여, 그러면 지금 그 대범천은 어디에 계십니까?’ ‘비구여, 우리 또한 범천이 어디에 있는지, 범천이 어느 길에 있는지, 범천이 어느 곳에 있는지 알지 못합니다. 하지만 비구여, 전조가 나타나고, 광명이 생기며, 광휘가 나타나는 것을 보니 범천께서 나타나실 것입니다. 광명이 생기고 광휘가 나타나는 것은 범천께서 나타나시기 위한 전조입니다.’ 케밧타여, 그러자 얼마 지나지 않아 대범천이 나타났습니다.”

๔๙๔. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ เยน โส มหาพฺรหฺมา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกวฏฺฏ, โส มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมสฺมิ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’นฺติ.

494. “케밧타여, 그때 그 비구는 대범천이 있는 곳으로 다가가서 그 대범천에게 이렇게 말했습니다. ‘도반이여, 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따는 어디에서 남김없이 소멸합니까?’ 케밧타여, 이렇게 말하자 대범천은 그 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 나는 범천이며, 대범천이며, 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능자이며, 주재자이며, 행위자이며, 창조주이며, 가장 뛰어난 자이며, 배정자이며, 자재한 자이며, 이미 태어난 자와 태어날 자들의 아버지이다.’”

‘‘ทุติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘น โขหํ ตํ, อาวุโส, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘‘ตฺวมสิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติ. เอวญฺจ โข อหํ ตํ, อาวุโส, ปุจฺฉามิ – ‘‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’’ติ?

“케밧타여, 두 번째로 그 비구는 대범천에게 이렇게 말했습니다. ‘도반이여, 나는 당신에게 “당신이 범천이며, 대범천이며, 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능자이며, 주재자이며, 행위자이며, 창조주이며, 가장 뛰어난 자이며, 배정자이며, 자재한 자이며, 이미 태어난 자와 태어날 자들의 아버지입니까?”라고 묻는 것이 아닙니다. 도반이여, 나는 당신에게 이와 같이 묻습니다. “도반이여, 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따는 어디에서 남김없이 소멸합니까?”’”

‘‘ทุติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อหมสฺมิ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’นฺติ. ตติยมฺปิ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ตํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘น โขหํ ตํ, อาวุโส, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘‘ตฺวมสิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู [Pg.212] อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติ. เอวญฺจ โข อหํ ตํ, อาวุโส, ปุจฺฉามิ – ‘‘กตฺถ นุ โข, อาวุโส, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’’’ติ?

“케밧타여, 두 번째로 대범천은 그 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 나는 범천이며, 대범천이며, 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능자이며, 주재자이며, 행위자이며, 창조주이며, 가장 뛰어난 자이며, 배정자이며, 자재한 자이며, 이미 태어난 자와 태어날 자들의 아버지이다.’ 케밧타여, 세 번째로 그 비구는 대범천에게 이렇게 말했습니다. ‘도반이여, 나는 당신에게 “당신이 범천이며, 대범천이며, 정복자이며, 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이며, 전능자이며, 주재자이며, 행위자이며, 창조주이며, 가장 뛰어난 자이며, 배정자이며, 자재한 자이며, 이미 태어난 자와 태어날 자들의 아버지입니까?”라고 묻는 것이 아닙니다. 도반이여, 나는 당신에게 이와 같이 묻습니다. “도반이여, 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따는 어디에서 남김없이 소멸합니까?”’”

๔๙๕. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, มหาพฺรหฺมา ตํ ภิกฺขุํ พาหายํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ อปเนตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘อิเม โข มํ, ภิกฺขุ, พฺรหฺมกายิกา เทวา เอวํ ชานนฺติ, ‘‘นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อญฺญาตํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อทิฏฺฐํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อวิทิตํ, นตฺถิ กิญฺจิ พฺรหฺมุโน อสจฺฉิกต’’นฺติ. ตสฺมาหํ เตสํ สมฺมุขา น พฺยากาสึ. อหมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานามิ ยตฺถิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตูติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขุ, ตุยฺเหเวตํ ทุกฺกฏํ, ตุยฺเหเวตํ อปรทฺธํ, ยํ ตฺวํ ตํ ภควนฺตํ อติธาวิตฺวา พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ อาปชฺชสิ อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. คจฺฉ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตเมว ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉ, ยถา จ เต ภควา พฺยากโรติ, ตถา นํ ธาเรยฺยาสี’ติ.

495. “케밧타여, 그러자 대범천은 그 비구의 팔을 잡아 한쪽으로 데려가서 그 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 여기 있는 범신천들은 나에 대해 “범천께서 알지 못하는 것은 아무것도 없으며, 범천께서 보지 못하는 것은 아무것도 없으며, 범천께 알려지지 않은 것은 아무것도 없으며, 범천께서 깨닫지 못한 것은 아무것도 없다”라고 알고 있습니다. 그래서 나는 그들 앞에서 답변하지 않은 것입니다. 비구여, 나 또한 지대, 수대, 화대, 풍대라고 하는 이 네 가지 마하부따가 어디에서 남김없이 소멸하는지 알지 못합니다. 비구여, 그러므로 그대가 세존을 지나쳐 밖에서 이 질문의 답변을 구하러 다닌 것은 그대의 잘못이며 그대의 실수입니다. 비구여, 가서 바로 그 세존께 다가가 이 질문을 하십시오. 그리고 세존께서 그대에게 설명해 주시는 대로 그것을 잘 간직하십시오.’”

๔๙๖. ‘‘อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, เกวฏฺฏ, โส ภิกฺขุ มํ เอตทโวจ – ‘กตฺถ นุ โข, ภนฺเต, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ?

496. “케왓타여, 그때 그 비구는 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 그렇게 범천의 세상에서 사라져 내 앞에 나타났다. 케왓타여, 그때 그 비구는 나에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구는 나에게 이렇게 여쭈었다. ‘세존이시여, 지(地)·수(水)·화(火)·풍(風)의 이 네 가지 거대한 요소(四大)는 어디에서 남김없이 소멸합니까?’”

ตีรทสฺสิสกุณุปมา

육지를 찾는 새의 비유

๔๙๗. ‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, เกวฏฺฏ, ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขุ, สามุทฺทิกา วาณิชา ตีรทสฺสึ สกุณํ คเหตฺวา นาวาย สมุทฺทํ อชฺโฌคาหนฺติ. เต อตีรทกฺขินิยา นาวาย ตีรทสฺสึ สกุณํ มุญฺจนฺติ. โส คจฺฉเตว ปุรตฺถิมํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ ทิสํ, คจฺฉติ อนุทิสํ. สเจ โส สมนฺตา ตีรํ [Pg.213] ปสฺสติ, ตถาคตโกว โหติ. สเจ ปน โส สมนฺตา ตีรํ น ปสฺสติ, ตเมว นาวํ ปจฺจาคจฺฉติ. เอวเมว โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, ยโต ยาว พฺรหฺมโลกา ปริเยสมาโน อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณํ นาชฺฌคา, อถ มมญฺเญว สนฺติเก ปจฺจาคโต. น โข เอโส, ภิกฺขุ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ – ‘กตฺถ นุ โข, ภนฺเต, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, เสยฺยถิทํ – ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตู’ติ?

497. “케왓타여, 이렇게 여쭈었을 때 나는 그 비구에게 이렇게 말했다. ‘비구여, 옛날에 바다를 항해하는 상인들이 육지를 찾는 새를 데리고 배로 바다에 나아갔다. 그들은 육지가 보이지 않는 곳에서 육지를 찾는 새를 놓아주었다. 그 새는 동쪽으로 날아가고, 남쪽으로 날아가고, 서쪽으로 날아가고, 북쪽으로 날아가고, 위쪽으로 날아가고, 대각선 방향으로 날아갔다. 만약 그 새가 사방에서 육지를 발견하면 그곳으로 날아갔다. 그러나 만약 사방에서 육지를 발견하지 못하면 다시 그 배로 돌아왔다. 비구여, 그와 마찬가지로 그대도 범천의 세상에 이르기까지 이 질문에 대한 해답을 찾으러 다녔으나 얻지 못하고, 결국 다시 나에게로 돌아왔다. 비구여, 이 질문은 ‘세존이시여, 지·수·화·풍의 이 네 가지 거대한 요소는 어디에서 남김없이 소멸합니까?’라고 그렇게 물어서는 안 된다.’”

๔๙๘. ‘‘เอวญฺจ โข เอโส, ภิกฺขุ, ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ –

498. “비구여, 이 질문은 마땅히 다음과 같이 물어야 한다.”

‘กตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

กตฺถ ทีฆญฺจ รสฺสญฺจ, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ;

กตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌตี’ติ.

“‘어디에서 수(水)·지(地)·화(火)·풍(풍)이 발을 붙이지 못하는가? 어디에서 길고 짧음, 작고 큼, 깨끗함과 더러움이 존재하지 않는가? 어디에서 명(名)과 색(色)이 남김없이 소멸하는가?’”

๔๙๙. ‘‘ตตฺร เวยฺยากรณํ ภวติ –

499. “그 질문에 대한 답변은 이러하다.”

‘วิญฺญาณํ อนิทสฺสนํ, อนนฺตํ สพฺพโตปภํ;

เอตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ.

“‘보여줄 수 없고, 끝이 없으며, 모든 곳에 포구가 있는 그 알음알이(열반)가 있다. 여기서는 수(水)·지(地)·화(火)·풍(풍)이 발을 붙이지 못한다.”

เอตฺถ ทีฆญฺจ รสฺสญฺจ, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ;

เอตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’ติ.

여기서는 길고 짧음, 작고 큼, 깨끗함과 더러움이 존재하지 않는다. 여기서는 명(名)과 색(色)이 남김없이 소멸한다. 알음알이(식)가 소멸함으로써 여기에서 이 명색이 소멸한다.’라고.”

๕๐๐. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน เกวฏฺโฏ คหปติปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

500. 세존께서 이 말씀을 하시자, 장자의 아들 케왓타는 기뻐하며 세존의 말씀을 환희하며 받아들였다.

เกวฏฺฏสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เอกาทสมํ.

열한 번째 케왓타 경이 끝났다.

๑๒. โลหิจฺจสุตฺตํ

12. 12. 로힛차 경

โลหิจฺจพฺราหฺมณวตฺถุ

로힛차 바라문 이야기

๕๐๑. เอวํ [Pg.214] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน สาลวติกา ตทวสริ. เตน โข ปน สมเยน โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ, พฺรหฺมเทยฺยํ.

501. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 살라와티카라는 마을에 도착하셨다. 그때 로힛차라는 바라문이, 사람과 가축이 많고 풀과 땔감과 물이 풍부하며 곡식이 넘쳐나는, 코살라국의 빠세나디 왕으로부터 하사받은 왕의 영지이자 봉토인 살라와티카 마을을 다스리며 살고 있었다.

๕๐๒. เตน โข ปน สมเยน โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํสมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ.

502. 그때 로힛차 바라문에게 다음과 같은 사악한 견해가 생겼다. ‘이 세상에서 사문이나 바라문이 유익한 법(善法)을 깨달았다 하더라도, 그 법을 깨달은 뒤에 다른 사람에게 일러주어서는 안 된다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠는가? 그것은 마치 낡은 속박을 끊고 다른 새로운 속박을 만드는 것과 같으니, 나는 이것을 탐욕스러운 법이라 부르겠다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠는가?’

๕๐๓. อสฺโสสิ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สาลวติกํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

503. 로힛차 바라문은 다음과 같은 소문을 들었다. ‘사카야족의 아들이자 사카야 가문에서 출가한 사문 고타마께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 살라와티카 마을에 도착하셨다. 그 고타마 존자께서는 이와 같이 명성이 자자하다. “그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분, 스스로 모든 법을 바르게 깨달으신 분, 지혜와 실천을 갖추신 분, 잘 가시는 분, 세상을 잘 아시는 분, 더할 나위 없는 인간 길잡이, 하늘 사람과 인간의 스승, 깨달으신 분, 복되신 분이시다.” 그분은 신들과 마라, 범천을 포함한 이 세상과, 사문과 바라문, 신과 인간을 포함한 중생들을 스스로의 수승한 지혜로 알고 실현하여 선포하신다. 그분은 시작과 중간과 끝이 모두 훌륭하며, 의미와 표현을 갖춘 법을 설하시고, 더할 나위 없이 완전하고 청정한 범행을 드러내신다. 그러한 아라한들을 친견하는 것은 참으로 좋은 일이다.’라고.

๕๐๔. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ โรสิกํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม โรสิเก, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม[Pg.215]; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – โลหิจฺโจ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ภวนฺตํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘‘อธิวาเสตุ กิร ภวํ โคตโม โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ.

504. 그러자 로힛차 바라문은 이발사인 로시카를 불러 말했다. “여보게 로시카야, 이리 오너라. 사문 고타마께서 계신 곳으로 가서 내 이름으로 사문 고타마께 병은 없으신지, 괴로움은 없으신지, 몸은 가뿐하신지, 기력은 있으신지, 안온하게 지내시는지 여쭈어라. ‘고타마 존자시여, 로힛차 바라문이 고타마 존자께 병은 없으신지, 괴로움은 없으신지, 몸은 가뿐하신지, 기력은 있으신지, 안온하게 지내시는지 여쭙니다’라고 말하게나. 그리고 ‘고타마 존자께서는 내일 로힛차 바라문의 집에서 비구 승가와 함께 공양을 받아주십시오’라고 여쭈어라.”

๕๐๕. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โรสิกา นฺหาปิโต โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โลหิจฺโจ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

505. “알겠습니다, 주인님”이라고 이발사 로시카는 로힛차 바라문에게 대답하고 세존께서 계신 곳으로 갔다. 가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 이발사 로시카는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 로힛차 바라문이 세존께 병은 없으신지, 괴로움은 없으신지, 몸은 가뿐하신지, 기력은 있으신지, 안온하게 지내시는지 여쭙니다. 그리고 세존이시여, 세존께서는 내일 로힛차 바라문의 집에서 비구 승가와 함께 공양을 받아주시기를 청합니다.” 세존께서는 침묵으로 이를 수락하셨다.

๕๐๖. อถ โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อโวจุมฺหา โข มยํ โภโต วจเนน ตํ ภควนฺตํ – ‘โลหิจฺโจ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’ติ. อธิวุตฺถญฺจ ปน เตน ภควตา’’ติ.

506. 그때 이발사 로시카는 세존께서 수락하신 것을 알고, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 도는 예를 갖춘 뒤에 로힛짜 바라문에게 갔습니다. 가서 로힛짜 바라문에게 이렇게 말했습니다. "주인님, 저희는 당신의 말씀대로 그분 세존께 '존자시여, 로힛짜 바라문이 세존의 무병하심과 무사하심과 거동의 가뿐함과 기력과 안락하게 머무심을 여쭙니다. 또한 이와 같이 말씀드립니다. 세존께서는 내일 로힛짜 바라문의 집에서 비구 승가와 함께 공양을 수락하여 주십시오'라고 말씀드렸습니다. 그리고 그분 세존께서는 이를 수락하셨습니다."

๕๐๗. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา โรสิกํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม โรสิเก, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส กาลํ อาโรเจหิ – กาโล โภ, โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โรสิกา นฺหาปิโต โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ[Pg.216]. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

507. 그러자 로힛짜 바라문은 그 밤이 지난 뒤에 자신의 집에서 훌륭한 딱딱한 음식과 부드러운 음식을 장만하게 하고, 이발사 로시카를 불러 말했습니다. "이보게 로시카여, 이리 오게. 그대는 사문 고타마께 가서 '고타마 존자시여, 시간이 되었습니다. 공양이 준비되었습니다'라고 공양 시간이 되었음을 전하게." 이발사 로시카는 로힛짜 바라문에게 "알겠습니다, 주인님"이라고 대답한 뒤 세존께 갔습니다. 가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰습니다. 한쪽에 선 이발사 로시카는 세존께 공양 시간이 되었음을 알렸습니다. "존자시여, 시간이 되었습니다. 공양이 준비되었습니다."

๕๐๘. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สาลวติกา เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ. อถ โข โรสิกา นฺหาปิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โลหิจฺจสฺส, ภนฺเต, พฺราหฺมณสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – ‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’ติ. สาธุ, ภนฺเต, ภควา โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ เอตสฺมา ปาปกา ทิฏฺฐิคตา วิเวเจตู’’ติ. ‘‘อปฺเปว นาม สิยา โรสิเก, อปฺเปว นาม สิยา โรสิเก’’ติ.

508. 그때 세존께서는 오전 일찍 가사를 입으시고 발다와 가사를 챙겨 비구 승가와 함께 살라와띠까 마을로 향하셨습니다. 그때 이발사 로시카는 세존의 뒤를 바짝 따라가고 있었습니다. 그때 이발사 로시카가 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "존자시여, 로힛짜 바라문에게 이와 같은 악한 사견이 생겼습니다. '이 세상에서 사문이나 바라문이 유익한 법을 체득하더라도, 유익한 법을 체득한 뒤에 남에게 알려주어서는 안 된다. 남이 남에게 무엇을 해줄 수 있겠는가? 이는 마치 낡은 결박을 끊고 새로운 결박을 만드는 것과 같으니, 나는 이것이 악한 탐욕의 법이라고 말한다. 남이 남에게 무엇을 해줄 수 있겠는가?'라고 말입니다. 존자시여, 바라건대 세존께서는 로힛짜 바라문을 그 악한 사견에서 벗어나게 해주십시오." 세존께서 말씀하셨습니다. "로시카여, 그럴 수도 있을 것이다. 로시카여, 그럴 수도 있을 것이다."

อถ โข ภควา เยน โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ.

그 후 세존께서는 로힛짜 바라문의 집으로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨습니다. 그러자 로힛짜 바라문은 부처님을 상수로 하는 비구 승가에게 훌륭한 딱딱한 음식과 부드러운 음식으로 직접 만족할 때까지 충분히 대접했습니다.

โลหิจฺจพฺราหฺมณานุโยโค

[로힛짜 바라문에 대한 심문]

๕๐๙. อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร เต, โลหิจฺจ, เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – ‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’’ ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ โลหิจฺจ นนุ ตฺวํ สาลวติกํ อชฺฌาวสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘โย นุ โข, โลหิจฺจ, เอวํ วเทยฺย – ‘โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ. ยา สาลวติกาย สมุทยสญฺชาติ โลหิจฺโจว ตํ พฺราหฺมโณ [Pg.217] เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’ติ. เอวํ วาที โส เย ตํ อุปชีวนฺติ, เตสํ อนฺตรายกโร วา โหติ, โน วา’’ติ?

509. 그때 로힛짜 바라문은 세존께서 공양을 마치고 발다에서 손을 떼신 것을 알고, 낮은 의자를 하나 가져와 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 로힛짜 바라문에게 세존께서 이렇게 말씀하셨습니다. "로힛짜여, 그대에게 참으로 '이 세상에서 사문이나 바라문이 유익한 법을 체득하더라도, 유익한 법을 체득한 뒤에 남에게 알려주어서는 안 된다. 남이 남에게 무엇을 해줄 수 있겠는가? 이는 마치 낡은 결박을 끊고 새로운 결박을 만드는 것과 같으니, 나는 이것이 악한 탐욕의 법이라고 말한다. 남이 남에게 무엇을 해줄 수 있겠는가?'라는 이러한 악한 사견이 생겼다는 것이 사실인가?" "그렇습니다, 고타마 존자시여." "로힛짜여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대는 살라와띠까를 통치하고 있지 않은가?" "그렇습니다, 고타마 존자시여." "로힛짜여, 만약 어떤 사람이 '로힛짜 바라문은 살라와띠까를 통치하고 있다. 살라와띠까에서 발생하는 수익은 로힛짜 바라문 혼자서만 누려야 하며, 다른 사람들에게 주어서는 안 된다'라고 말한다면, 그렇게 말하는 사람은 그대에게 의지해 살아가는 사람들에게 장애를 일으키는 자인가, 아닌가?"

‘‘อนฺตรายกโร, โภ โคตม’’. ‘‘อนฺตรายกโร สมาโน หิตานุกมฺปี วา เตสํ โหติ อหิตานุกมฺปี วา’’ติ? ‘‘อหิตานุกมฺปี, โภ โคตม’’. ‘‘อหิตานุกมฺปิสฺส เมตฺตํ วา เตสุ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สปตฺตกํ วา’’ติ? ‘‘สปตฺตกํ, โภ โคตม’’. ‘‘สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ วา โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, โภ โคตม’’. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’.

"장애를 일으키는 자입니다, 고타마 존자시여." "장애를 일으키는 자라면, 그는 그들의 이익을 생각하는 자인가, 이익을 생각하지 않는 자인가?" "이익을 생각하지 않는 자입니다, 고타마 존자시여." "이익을 생각하지 않는 자에게 그들에 대한 자애의 마음이 생기겠는가, 적대적인 마음이 생기겠는가?" "적대적인 마음이 생깁니다, 고타마 존자시여." "적대적인 마음이 생겼을 때, 그것은 사견인가, 정견인가?" "사견입니다, 고타마 존자시여." "로힛짜여, 나는 사견을 가진 자에게 지옥이나 축생이라는 두 가지 행선지 중 하나가 기다리고 있다고 말한다."

๕๑๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โลหิจฺจ, นนุ ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘โย นุ โข, โลหิจฺจ, เอวํ วเทยฺย – ‘ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสติ; ยา กาสิโกสเล สมุทยสญฺชาติ, ราชาว ตํ ปเสนทิ โกสโล เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’ติ. เอวํ วาที โส เย ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อุปชีวนฺติ ตุมฺเห เจว อญฺเญ จ, เตสํ อนฺตรายกโร วา โหติ, โน วา’’ติ?

510. "로힛짜여, 이를 어떻게 생각하는가? 빠세나디 꼬살라 왕은 까시와 꼬살라를 통치하고 있지 않은가?" "그렇습니다, 고타마 존자시여." "로힛짜여, 만약 어떤 사람이 '빠세나디 꼬살라 왕은 까시와 꼬살라를 통치하고 있다. 까시와 꼬살라에서 발생하는 수익은 빠세나디 꼬살라 왕 혼자서만 누려야 하며, 다른 사람들에게 주어서는 안 된다'라고 말한다면, 그렇게 말하는 자는 빠세나디 꼬살라 왕에게 의지해 살아가는 그대들이나 다른 사람들에게 장애를 일으키는 자인가, 아닌가?"

‘‘อนฺตรายกโร, โภ โคตม’’. ‘‘อนฺตรายกโร สมาโน หิตานุกมฺปี วา เตสํ โหติ อหิตานุกมฺปี วา’’ติ? ‘‘อหิตานุกมฺปี, โภ โคตม’’. ‘‘อหิตานุกมฺปิสฺส เมตฺตํ วา เตสุ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สปตฺตกํ วา’’ติ? ‘‘สปตฺตกํ, โภ โคตม’’. ‘‘สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ วา โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, โภ โคตม’’. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’.

“고타마 존자시여, (그는) 장애를 일으키는 자입니다.” “장애를 일으키는 자라면, 그는 그들의 이익을 위하는 자인가, 아니면 이익을 위하지 않는 자인가?” “고타마 존자시여, 이익을 위하지 않는 자입니다.” “이익을 위하지 않는 자에게 그들에 대한 자애의 마음이 확립되겠는가, 아니면 적대적인 마음이 확립되겠는가?” “고타마 존자시여, 적대적인 마음이 확립됩니다.” “적대적인 마음이 확립되었을 때, 그것은 사견인가, 아니면 정견인가?” “고타마 존자시여, 사견입니다.” “로힛짜여, 나는 사견을 가진 자에게 지옥이나 축생이라는 두 가지 태어날 곳 중의 어느 하나가 기다리고 있다고 말한다.”

๕๑๑. ‘‘อิติ กิร, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ สาลวติกํ อชฺฌาวสติ; ยา สาลวติกาย สมุทยสญฺชาติ, โลหิจฺโจว ตํ พฺราหฺมโณ เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’’ติ. เอวํวาที โส เย ตํ อุปชีวนฺติ, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ. อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. เอวเมว โข, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘อิธ สมโณ [Pg.218] วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย…เป… กริสฺสตี’’ติ. เอวํวาที โส เย เต กุลปุตฺตา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉนฺติ, โสตาปตฺติผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, สกทาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อนาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อรหตฺตมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, เย จิเม ทิพฺพา คพฺภา ปริปาเจนฺติ ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยา, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ, อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา.

511. “로힛짜여, 예를 들어 어떤 사람이 이렇게 말한다고 합시다. ‘로힛짜 브라만은 살라와띠까를 다스리고 있다. 살라와띠까에서 발생하는 모든 수익은 로힛짜 브라만 혼자서만 누려야 하며, 다른 이들에게 나누어 주어서는 안 된다.’ 이와 같이 말하는 자는 그에게 의지해 살고 있는 사람들에게 이익의 장애를 일으키는 자입니다. 장애를 일으키는 자는 타인의 이익을 바라지 않는 자이며, 이익을 바라지 않는 자에게는 적대적인 마음이 생겨납니다. 적대적인 마음이 생겨날 때 그에게는 그릇된 견해(사견)가 생깁니다. 로힛짜여, 이와 마찬가지로 어떤 사람이 ‘이 세상에서 사문이나 브라만이 유익한 법(공덕)을 얻었더라도 그것을 남에게 알려주지 말아야 한다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠는가? 이는 마치 낡은 속박을 끊고 새로운 속박을 만드는 것과 같다’라고 말한다면, 그렇게 말하는 자는 여래가 선포한 법과 율에 의지하여 그와 같은 고귀한 특별한 성취를 이루고 수다원과, 사다함과, 아나함과, 아라한과를 체득하려는 선남자들과, 천상의 존재로 태어나기 위해 공덕의 씨앗을 성숙시키고 있는 선남자들에게 장애를 일으키는 자입니다. 장애를 일으키는 자는 타인의 이익을 바라지 않는 자이며, 이익을 바라지 않는 자에게는 적대적인 마음이 생겨납니다. 적대적인 마음이 생겨날 때 그에게는 그릇된 견해가 생깁니다. 로힛짜여, 그릇된 견해를 가진 자에게는 지옥이나 축생이라는 두 가지 행선지 중 하나가 기다리고 있다고 나는 말합니다.”

๕๑๒. ‘‘อิติ กิร, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘ราชา ปเสนทิ โกสโล กาสิโกสลํ อชฺฌาวสติ; ยา กาสิโกสเล สมุทยสญฺชาติ, ราชาว ตํ ปเสนทิ โกสโล เอกโก ปริภุญฺเชยฺย, น อญฺเญสํ ทเทยฺยา’’ติ. เอวํวาที โส เย ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อุปชีวนฺติ ตุมฺเห เจว อญฺเญ จ, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ. อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. เอวเมว โข, โลหิจฺจ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘‘อิธ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺย, กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตฺวา น ปรสฺส อาโรเจยฺย, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม…เป… กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ, เอวํ วาที โส เย เต กุลปุตฺตา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉนฺติ, โสตาปตฺติผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, สกทาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อนาคามิผลมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ, อรหตฺตมฺปิ สจฺฉิกโรนฺติ. เย จิเม ทิพฺพา คพฺภา ปริปาเจนฺติ ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยา, เตสํ อนฺตรายกโร โหติ, อนฺตรายกโร สมาโน อหิตานุกมฺปี โหติ, อหิตานุกมฺปิสฺส สปตฺตกํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ, สปตฺตเก จิตฺเต ปจฺจุปฏฺฐิเต มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, โลหิจฺจ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา.

512. “로힛짜여, 예를 들어 어떤 사람이 이렇게 말한다고 합시다. ‘빠세나디 꼬살라 왕은 까시와 꼬살라를 다스리고 있다. 까시와 꼬살라에서 발생하는 모든 수익은 빠세나디 꼬살라 왕 혼자서만 누려야 하며, 다른 이들에게 나누어 주어서는 안 된다.’ 이와 같이 말하는 자는 빠세나디 꼬살라 왕에게 의지해 살고 있는 당신이나 다른 사람들에게 장애를 일으키는 자입니다. 장애를 일으키는 자는 이익을 바라지 않는 자이고, 이익을 바라지 않는 자에게는 적대적인 마음이 생겨나며, 적대적인 마음이 생겨날 때 그릇된 견해가 생깁니다. 로힛짜여, 이와 마찬가지로 어떤 사람이 ‘이 세상에서 사문이나 브라만이 유익한 법을 얻었더라도 그것을 남에게 알려주지 말아야 한다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠는가? ...’라고 말한다면, 그렇게 말하는 자는 여래가 선포한 법과 율에 의지하여 그와 같은 고귀한 특별한 성취를 이루고 수다원과, 사다함과, 아나함과, 아라한과를 체득하려는 선남자들과, 천상의 존재로 태어나기 위해 공덕의 씨앗을 성숙시키고 있는 선남자들에게 장애를 일으키는 자입니다. 장애를 일으키는 자는 타인의 이익을 바라지 않는 자이며, 이익을 바라지 않는 자에게는 적대적인 마음이 생겨납니다. 적대적인 마음이 생겨날 때 그에게는 그릇된 견해가 생깁니다. 로힛짜여, 그릇된 견해를 가진 자에게는 지옥이나 축생이라는 두 가지 행선지 중 하나가 기다리고 있다고 나는 말합니다.”

ตโย โจทนารหา

비난받아 마땅한 세 부류의 스승

๕๑๓. ‘‘ตโย [Pg.219] โขเม, โลหิจฺจ, สตฺถาโร, เย โลเก โจทนารหา; โย จ ปเนวรูเป สตฺถาโร โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. กตเม ตโย? อิธ, โลหิจฺจ, เอกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต, ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม โอสกฺกนฺติยา วา อุสฺสกฺเกยฺย, ปรมฺมุขึ วา อาลิงฺเคยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ปฐโม สตฺถา, โย โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา.

513. “로힛짜여, 세상에는 비난받아 마땅한 세 부류의 스승이 있습니다. 만약 어떤 사람이 이런 스승을 비난한다면 그 비난은 사실이며 진실이고 법에 합당하며 허물이 없는 것입니다. 그 셋은 무엇입니까? 로힛짜여, 여기 어떤 스승은 사문의 목적을 달성하기 위해 집에서 나와 출가하였으나, 아직 그 사문의 목적을 이루지 못했습니다. 그는 사문의 목적을 이루지 못한 채 제자들에게 ‘이것이 너희의 이익을 위한 것이며, 이것이 너희의 행복을 위한 것이다’라고 법을 설합니다. 그러나 그의 제자들은 귀를 기울이지 않고, 들으려 하지 않으며, 이해하려고 마음을 쓰지도 않고, 스승의 가르침에서 벗어나 행동합니다. 그런 스승은 이렇게 비난받아야 합니다. ‘존자께서는 사문의 목적을 위해 출가하였으나 아직 그 목적을 이루지 못하셨습니다. 그런데 당신은 그 목적을 달성하지도 못한 채 제자들에게 이것이 너희의 이익과 행복을 위한 것이라며 법을 설하십니다. 하지만 당신의 제자들은 귀를 기울이지도, 들으려 하지도, 이해하려고 마음을 쓰지도 않으며 스승의 가르침을 거슬러 행동합니다. 이는 마치 물러나려는 여인을 억지로 쫓아가거나, 외면하는 여인을 뒤에서 껴안는 것과 같습니다. 나는 이러한 법 설하기를 사악한 탐욕의 법이라 부릅니다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠습니까?’라고 말입니다. 로힛짜여, 이것이 세상에서 비난받아 마땅한 첫 번째 스승입니다. 만약 어떤 사람이 이런 스승을 비난한다면 그 비난은 사실이며 진실이고 법에 합당하며 허물이 없습니다.”

๕๑๔. ‘‘ปุน จปรํ, โลหิจฺจ, อิเธกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย, อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, น จ โวกฺกมฺม สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนนุปฺปตฺโต. ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, น จ โวกฺกมฺม สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม สกํ เขตฺตํ โอหาย ปรํ เขตฺตํ นิทฺทายิตพฺพํ มญฺเญยฺย[Pg.220], เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ – กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ทุติโย สตฺถา, โย, โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา.

514. “다시 로힛짜여, 여기 어떤 스승은 사문의 목적을 위해 집에서 나와 출가하였으나, 아직 그 사문의 목적을 이루지 못했습니다. 그는 사문의 목적을 이루지 못한 채 제자들에게 ‘이것이 너희의 이익을 위한 것이며, 이것이 너희의 행복을 위한 것이다’라고 법을 설합니다. 그런데 그의 제자들은 그의 말에 귀를 기울이고, 들으려 하며, 이해하려고 마음을 쓰고, 스승의 가르침에서 벗어나지 않고 수행합니다. 그런 스승은 이렇게 비난받아야 합니다. ‘존자께서는 사문의 목적을 위해 출가하였으나 아직 그 목적을 이루지 못하셨습니다. 그런데 당신은 그 목적을 달성하지도 못한 채 제자들에게 이것이 너희의 이익과 행복을 위한 것이라며 법을 설하십니다. 당신의 제자들은 귀를 기울이고, 들으려 하며, 이해하려고 마음을 쓰고 스승의 가르침을 따라 수행합니다. 이는 마치 자신의 밭은 내버려 두고 남의 밭의 잡초를 뽑아주어야 한다고 생각하는 것과 같습니다. 나는 이러한 법 설하기를 사악한 탐욕의 법이라 부릅니다. 다른 사람이 다른 사람에게 무엇을 해줄 수 있겠습니까?’라고 말입니다. 로힛짜여, 이것이 세상에서 비난받아 마땅한 두 번째 스승입니다. 만약 어떤 사람이 이런 스승을 비난한다면 그 비난은 사실이며 진실이고 법에 합당하며 허물이 없습니다.”

๕๑๕. ‘‘ปุน จปรํ, โลหิจฺจ, อิเธกจฺโจ สตฺถา ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, สฺวาสฺส สามญฺญตฺโถ อนุปฺปตฺโต โหติ. โส ตํ สามญฺญตฺถํ อนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’’ติ. ตสฺส สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. โส เอวมสฺส โจเทตพฺโพ – ‘‘อายสฺมา โข ยสฺสตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส เต สามญฺญตฺโถ อนุปฺปตฺโต. ตํ ตฺวํ สามญฺญตฺถํ อนุปาปุณิตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ – ‘อิทํ โว หิตาย อิทํ โว สุขายา’ติ. ตสฺส เต สาวกา น สุสฺสูสนฺติ, น โสตํ โอทหนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, โวกฺกมฺม จ สตฺถุสาสนา วตฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุราณํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อญฺญํ นวํ พนฺธนํ กเรยฺย, เอวํ สมฺปทมิทํ ปาปกํ โลภธมฺมํ วทามิ, กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตี’’ติ. อยํ โข, โลหิจฺจ, ตติโย สตฺถา, โย โลเก โจทนารโห; โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชา. อิเม โข, โลหิจฺจ, ตโย สตฺถาโร, เย โลเก โจทนารหา, โย จ ปเนวรูเป สตฺถาโร โจเทติ, สา โจทนา ภูตา ตจฺฉา ธมฺมิกา อนวชฺชาติ.

515. “로힛짜여, 또한 여기 어떤 스승은 자신이 가정을 떠나 출가한 목적이었던 사문의 결실을 얻었습니다. 그는 그 사문의 결실을 얻고 나서 제자들에게 ‘이것은 그대들의 이익을 위함이요, 이것은 그대들의 행복을 위함이다’라고 법을 설합니다. 그러나 그의 제자들은 귀를 기울이지 않고, 들으려 하지 않으며, 이해하려고 마음을 쓰지 않고 스승의 가르침을 벗어나서 행동합니다. 그런 스승은 이렇게 비판받아야 합니다. ‘존자여, 당신이 가정을 떠나 출가한 목적이었던 그 사문의 결실을 당신은 얻었습니다. 당신은 그 사문의 결실을 얻고서 제자들에게 법을 설하며 이것이 그대들의 이익과 행복을 위한 것이라 말하지만, 당신의 제자들은 귀를 기울이지 않고 가르침을 어기며 제멋대로 행하고 있습니다. 이것은 마치 낡은 결박을 끊고서 또 다른 새로운 결박을 만드는 것과 같으니, 나는 이것을 탐욕에서 비롯된 악한 것이라 부르겠습니다. 타인이 다른 사람에게 무엇을 할 수 있겠습니까?’ 로힛짜여, 이것이 세상에서 비판받아 마땅한 세 번째 스승입니다. 이런 스승을 비판하는 것은 정당하고 사실이며 법에 합당하고 허물이 없습니다. 로힛짜여, 이들이 바로 세상에서 비판받아 마땅한 세 명의 스승들이며, 이런 스승들을 비판하는 것은 정당하고 사실이며 법에 합당하고 허물이 없습니다.”

นโจทนารหสตฺถุ

비판받지 않아 마땅한 스승

๕๑๖. เอวํ วุตฺเต, โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, โกจิ สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ. ‘‘กตโม ปน โส, โภ โคตม, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห’’ติ?

516. 이렇게 말씀하시자, 로힛짜 바라문은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “고타마 존자시여, 그러면 세상에 비판받지 않아 마땅한 어떤 스승이 있습니까?” “로힛짜여, 세상에는 비판받지 않아 마땅한 스승이 있다.” “고타마 존자시여, 세상에서 비판받지 않아 마땅한 그 스승은 과연 누구입니까?”

‘‘อิธ, โลหิจฺจ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, โลหิจฺจ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน [Pg.221] โหติ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห. โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา… ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. ยสฺมึ โข, โลหิจฺจ, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารํ วิเสสํ อธิคจฺฉติ, อยมฺปิ โข, โลหิจฺจ, สตฺถา, โย โลเก นโจทนารโห, โย จ ปเนวรูปํ สตฺถารํ โจเทติ, สา โจทนา อภูตา อตจฺฉา อธมฺมิกา สาวชฺชา’’ติ.

“로힛짜여, 여기 이 세상에 아라한이며 정등각자인 여래가 출현합니다. (중략: 사문유경의 190-212절과 같이 상세히 설명되어야 함). 로힛짜여, 이와 같이 비구는 계를 구족합니다. ... (중략) ... 초선에 들어 머뭅니다. 로힛짜여, 어떤 스승의 밑에서 제자가 이와 같이 고귀하고 특별한 경지를 성취한다면, 로힛짜여, 이 스승이야말로 세상에서 비판받지 않아 마땅한 스승입니다. 만일 누군가가 이런 스승을 비판한다면, 그 비판은 허위이며 사실이 아니고 법에 어긋나며 허물이 있는 것입니다. ... (중략) ... 제2선, 제3선, 제4선에 들어 머뭅니다. 로힛짜여, 어떤 스승의 밑에서 제자가 이와 같이 고귀하고 특별한 경지를 성취한다면, 이 스승 또한 세상에서 비판받지 않아 마땅한 스승입니다. 만일 누군가가 이런 스승을 비판한다면, 그 비판은 허위이며 사실이 아니고 법에 어긋나며 허물이 있는 것입니다. ... (중략) ... 지견을 위해 마음을 기울이고 인도합니다. ... (중략) ... 로힛짜여, 어떤 스승의 밑에서 제자가 이와 같이 고귀하고 특별한 경지를 성취한다면, 이 스승 또한 세상에서 비판받지 않아 마땅한 스승입니다. 만일 누군가가 이런 스승을 비판한다면, 그 비판은 허위이며 사실이 아니고 법에 어긋나며 허물이 있는 것입니다. ... (중략) ... ‘더 이상 태어남이 없다’라고 꿰뚫어 압니다. 로힛짜여, 어떤 스승의 밑에서 제자가 이와 같이 고귀하고 특별한 경지를 성취한다면, 로힛짜여, 이 스승 또한 세상에서 비판받지 않아 마땅한 스승입니다. 만일 누군가가 이런 스승을 비판한다면, 그 비판은 허위이며 사실이 아니고 법에 어긋나며 허물이 있는 것입니다.”

๕๑๗. เอวํ วุตฺเต, โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, ปุริโส ปุริสํ นรกปปาตํ ปตนฺตํ เกเสสุ คเหตฺวา อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปยฺย, เอวเมวาหํ โภตา โคตเมน นรกปปาตํ ปปตนฺโต อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐาปิโต. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

517. 이렇게 말씀하시자 로힛짜 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “고타마 존자시여, 마치 어떤 사람이 지옥의 벼랑으로 떨어지는 사람의 머리카락을 잡아 끌어올려 육지에 세워 놓는 것과 같습니다. 이와 같이 저는 지옥의 벼랑으로 떨어지고 있었으나 고타마 존자께서 저를 끌어올려 육지에 세워 주셨습니다. 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에 등불을 비춰 주듯, 고타마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 고타마 존자님과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

โลหิจฺจสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทฺวาทสมํ.

로힛짜 경(제12경)이 끝났다.

๑๓. เตวิชฺชสุตฺตํ

13. 테윗자 경

๕๑๘. เอวํ [Pg.222] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน มนสากฏํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา มนสากเฏ วิหรติ อุตฺตเรน มนสากฏสฺส อจิรวติยา นทิยา ตีเร อมฺพวเน.

518. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 마나사까따라는 코살라의 바라문 마을에 도착하셨다. 거기서 세존께서는 마나사까따 마을의 북쪽, 아찌라와띠 강변의 망고 숲에 머무셨다.

๕๑๙. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา มนสากเฏ ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ – จงฺกี พฺราหฺมโณ ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ ชาณุโสณิ พฺราหฺมโณ โตเทยฺโย พฺราหฺมโณ อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา.

519. 그때 마나사까따에는 명망 높고 부유한 많은 바라문들이 머물고 있었는데, 즉 짱끼 바라문, 따룩카 바라문, 뽁카라사띠 바라문, 자누소니 바라문, 또데이야 바라문, 그리고 그 밖의 명망 높은 여러 바라문들이었다.

๕๒๐. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ มาณวานํ ชงฺฆวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ มคฺคามคฺเค กถา อุทปาทิ. อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’’ติ. ภารทฺวาโชปิ มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’’ติ. เนว โข อสกฺขิ วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ, น ปน อสกฺขิ ภารทฺวาโช มาณโวปิ วาเสฏฺฐํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ.

520. 그때 와셋따와 바라드와자라는 두 젊은 바라문이 다리 운동을 위해 이리저리 거닐다가 어떤 길이 옳은 길이고 어떤 길이 그른 길인지에 대해 대화가 일어났다. 와셋따는 “뽁카라사띠 바라문께서 말씀하신 이 길이야말로 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과의 결합인 범천의 세상으로 인도하는 구원의 길이다”라고 말했다. 바라드와자 또한 “따룩카 바라문께서 말씀하신 이 길이야말로 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과의 결합인 범천의 세상으로 인도하는 구원의 길이다”라고 말했다. 그러나 와셋따는 바라드와자를 설득할 수 없었고, 바라드와자 또한 와셋따를 설득할 수 없었다.

๕๒๑. อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ โข, ภารทฺวาช, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มนสากเฏ วิหรติ อุตฺตเรน มนสากฏสฺส อจิรวติยา นทิยา ตีเร อมฺพวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา [Pg.223] เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’ติ. อายาม, โภ ภารทฺวาช, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ สมณํ โคตมํ ปุจฺฉิสฺสาม. ยถา โน สมโณ โคตโม พฺยากริสฺสติ, ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐสฺส มาณวสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

521. 그때 바셋타 청년이 바라드와자 청년에게 말하였다. “바라드와자여, 석가족의 아들이자 석가족에서 출가한 사문 고타마께서 마나사까따 마을의 북쪽, 아찌라와띠 강변의 망고 숲에 머물고 계십니다. 그분 고타마 존자께서는 이와 같이 훌륭한 명성이 퍼져 있습니다. ‘그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시며, 천인사이시며, 불·세존이시다.’라고 말입니다. 바라드와자여, 갑시다. 사문 고타마께서 계신 곳으로 나아갑시다. 나아가서 사문 고타마께 이 사정을 여쭈어봅시다. 사문 고타마께서 우리에게 답변해 주시는 대로 그것을 잘 간직합시다.”라고. 바라드와자 청년은 “그러세, 친구여.”라고 바셋타 청년에게 대답하였다.

มคฺคามคฺคกถา

길인가 길이 아닌가에 대한 논의

๕๒๒. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, โภ โคตม, อมฺหากํ ชงฺฆวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ มคฺคามคฺเค กถา อุทปาทิ. อหํ เอวํ วทามิ – ‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’ติ. ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’ติ. เอตฺถ, โภ โคตม, อตฺเถว วิคฺคโห, อตฺถิ วิวาโท, อตฺถิ นานาวาโท’’ติ.

522. 그때 바셋타와 바라드와자 청년은 세존께서 계신 곳으로 나아갔다. 나아가서 세존과 함께 유쾌한 대화를 나누었다. 반갑고 기억할 만한 대화를 나누고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 바셋타 청년은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 여기 저희들이 다리를 풀기 위해 거닐고 돌아다니던 중에 길인가 길이 아닌가에 대해 대화가 일어났습니다. 저는 ‘복카라사띠 바라문이 설하신 이 길만이 올바른 길이며, 이 길만이 곧은 길이고 인도하는 길이니, 이 길을 행하는 자는 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도된다.’라고 말합니다. 바라드와자 청년은 ‘따룩카 바라문이 설하신 이 길만이 올바른 길이며, 이 길만이 곧은 길이고 인도하는 길이니, 이 길을 행하는 자는 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도된다.’라고 말합니다. 고타마 존자시여, 이 일에 대해 저희들 사이에 견해 차이가 있고, 논쟁이 있으며, 서로 다른 주장이 있습니다.”

๕๒๓. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, ตฺวํ เอวํ วเทสิ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา’’ติ. ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย, ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’’ติ. อถ กิสฺมึ ปน โว, วาเสฏฺฐ, วิคฺคโห, กิสฺมึ วิวาโท, กิสฺมึ นานาวาโท’’ติ?

523. “바셋타여, 참으로 그대는 ‘복카라사띠 바라문이 설하신 이 길만이 올바른 길이며, 이 길만이 곧은 길이고 인도하는 길이니, 이 길을 행하는 자는 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도된다.’라고 말하고, 바라드와자 청년은 ‘따룩카 바라문이 설하신 이 길만이 올바른 길이며, 이 길만이 곧은 길이고 인도하는 길이니, 이 길을 행하는 자는 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도된다.’라고 말한다는 것인가? 그렇다면 바셋타여, 그대들에게 어떤 부분에서 견해 차이가 있고, 논쟁이 있으며, 서로 다른 주장이 있는 것인가?”

๕๒๔. ‘‘มคฺคามคฺเค, โภ โคตม. กิญฺจาปิ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นานามคฺเค ปญฺญเปนฺติ, อทฺธริยา พฺราหฺมณา ติตฺติริยา พฺราหฺมณา ฉนฺโทกา พฺราหฺมณา พวฺหาริชฺฌา พฺราหฺมณา, อถ โข สพฺพานิ ตานิ นิยฺยานิกา นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตาย.

524. “고타마 존자시여, 길인가 길이 아닌가 하는 점에 대해서입니다. 고타마 존자시여, 비록 바라문들이 각기 다른 길들, 즉 앗다리야 바라문, 띳띠리야 바라문, 찬도가 바라문, 바와릿자 바라문들이 서로 다른 길을 가르치고는 있지만, 그 모든 길들이 그것을 행하는 자를 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도합니까?”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.224], โภ โคตม, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร พหูนิ เจปิ นานามคฺคานิ ภวนฺติ, อถ โข สพฺพานิ ตานิ คามสโมสรณานิ ภวนฺติ; เอวเมว โข, โภ โคตม, กิญฺจาปิ พฺราหฺมณา นานามคฺเค ปญฺญเปนฺติ, อทฺธริยา พฺราหฺมณา ติตฺติริยา พฺราหฺมณา ฉนฺโทกา พฺราหฺมณา พวฺหาริชฺฌา พฺราหฺมณา, อถ โข สพฺพานิ ตานิ นิยฺยานิกา นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ.

“고타마 존자시여, 비유하자면 마을이나 읍내에서 멀지 않은 곳에 수많은 다른 길들이 있더라도, 그 모든 길들이 결국은 그 마을로 모여드는 것과 같습니다. 고타마 존자시여, 그와 마찬가지로 비록 바라문들이 각기 다른 길들, 즉 앗다리야 바라문, 띳띠리야 바라문, 찬도가 바라문, 바와릿자 바라문들이 서로 다른 길을 가르치고는 있지만, 그 모든 길들이 그것을 행하는 자를 범천의 동료가 되기 위해 범천의 세상으로 인도하는 것입니까?”라고 바셋타는 여쭈었다.

วาเสฏฺฐมาณวานุโยโค

바셋타 청년과의 문답

๕๒๕. ‘‘นิยฺยนฺตีติ วาเสฏฺฐ วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตีติ, โภ โคตม, วทามิ’’. ‘‘นิยฺยนฺตีติ, วาเสฏฺฐ, วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตีติ, โภ โคตม, วทามิ’’. ‘‘นิยฺยนฺตีติ, วาเสฏฺฐ, วเทสิ’’? ‘‘นิยฺยนฺตี’’ติ, โภ โคตม, วทามิ’’.

525. “바셋타여, 그 길들이 모두 범천의 세상으로 인도한다고 말하는가?” “고타마 존자시여, 인도한다고 말합니다.” “바셋타여, 그 길들이 모두 범천의 세상으로 인도한다고 말하는가?” “고타마 존자시여, 인도한다고 말합니다.” “바셋타여, 그 길들이 모두 범천의 세상으로 인도한다고 말하는가?” “고타마 존자시여, 인도한다고 말합니다.”

‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“그런데 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들 중에서 단 한 명의 바라문이라도 범천을 직접 본 자가 있는가?” “고타마 존자시여, 없습니다.”

‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“그런데 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들의 스승들 중에서 단 한 명이라도 범천을 직접 본 자가 있는가?” “고타마 존자시여, 없습니다.”

‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริยปาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“그런데 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들의 스승의 스승들 중에서 단 한 명이라도 범천을 직접 본 자가 있는가?” “고타마 존자시여, 없습니다.”

‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, อตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุคา เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“그런데 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들 중에서 7대 스승의 대에 이르기까지 범천을 직접 본 자가 단 한 명이라도 있는가?” “고타마 존자시여, 없습니다.”

๕๒๖. ‘‘กึ ปน, วาเสฏฺฐ, เยปิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ. เตปิ เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

526. “그런데 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들의 옛 선인들이자 성가의 저작자들이고 선포자들이었던 분들, 즉 오늘날 세 가지 베다에 정통한 바라문들이 노래하고 암송하고 전해진 바를 따라 부르고 따라 읊으며, 읊어진 대로 따라 읊고 가르친 대로 따라 가르치는 분들인 앗다까, 와마까, 와마데와, 윗사밋따, 야마다기, 앙기라사, 바라드와자, 바셋타, 갓사파, 바구 같은 분들도 ‘우리는 범천이 어디에 있는지, 혹은 어떤 길로 가는지, 혹은 어디에 머무는지 안다, 혹은 본다.’라고 말한 적이 있는가?” “고타마 존자시여, 없습니다.”

๕๒๗. ‘‘อิติ [Pg.225] กิร, วาเสฏฺฐ, นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เอกาจริยปาจริโยปิ, เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นตฺถิ โกจิ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุคา เยน พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม. อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’’ติ.

527. 와셋타여, 이와 같이 삼베다에 정통한 브라만들 중에서 브라흐마를 직접 본 자는 단 한 사람도 없다고 한다. 삼베다에 정통한 브라만들의 스승들 중에서도 브라흐마를 직접 본 자는 한 사람도 없으며, 그 스승의 스승들 중에서도 단 한 사람도 없다. 7대 선조 스승들에 이르기까지 브라흐마를 직접 본 자는 아무도 없다고 한다. 삼베다에 정통한 브라만들의 고대 선인들, 즉 찬가를 만들고 유포하여 오늘날의 브라만들이 그들이 읊고 암송하고 모아둔 고대 찬가 구절들을 따라 부르고 따라 읊으며, 전수된 대로 다시 읊고 가르침 받은 대로 다시 가르치는 자들—즉 앗타카, 와마카, 와마데와, 벳사밋타, 야마딱기, 앙기라사, 바라드와자, 와셋타, 캇사파, 바구—그들조차도 ‘우리는 브라흐마가 어디에 있는지, 어떤 길로 가는지, 어디에 머무는지 알고 보았다’라고 말하지 않았다. 그런데도 삼베다에 정통한 브라만들은 ‘우리가 알지도 못하고 보지도 못한 브라흐마와 하나가 되기 위한 길을 설한다. 이것이야말로 곧은 길이요, 바른 길이며, 해탈로 이끄는 길이다. 이 길을 따르는 자는 브라흐마와 하나가 될 수 있다’라고 말하는구나.

๕๒๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

528. “와셋타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 상황이 이와 같다면 삼베다에 정통한 브라만들의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠느냐?” “고따마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 그러하다면 삼베다에 정통한 브라만들의 말은 분명히 근거 없는 것이 됩니다.”

‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ. ‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“옳도다, 와셋타여. 와셋타여, 삼베다에 정통한 브라만들이 자신들이 알지도 못하고 보지도 못한 존재와 하나가 되기 위한 길을 설하며, ‘이것만이 곧은 길이요, 바른 길이며, 이 길을 가는 자를 브라흐마와의 결합으로 인도한다’라고 말하는 것은 결코 있을 수 없는 일이다.”

๕๒๙. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อนฺธเวณิ ปรมฺปรสํสตฺตา ปุริโมปิ น ปสฺสติ, มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ, ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ. เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, อนฺธเวณูปมํ มญฺเญ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ, ปุริโมปิ น ปสฺสติ, มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ, ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ. เตสมิทํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ หสฺสกญฺเญว สมฺปชฺชติ, นามกญฺเญว สมฺปชฺชติ, ริตฺตกญฺเญว สมฺปชฺชติ, ตุจฺฉกญฺเญว สมฺปชฺชติ.

529. “와셋타여, 예를 들어 서로 줄을 지어 붙잡고 가는 맹인들의 행렬에서 앞사람도 보지 못하고 중간 사람도 보지 못하고 뒷사람도 보지 못하는 것과 같다. 와셋타여, 이와 같이 삼베다에 정통한 브라만들의 말도 ‘맹인들의 행렬’과 같다고 생각한다. 앞사람도 보지 못하고 중간 사람도 보지 못하며 뒷사람도 보지 못한다. 그러므로 이 삼베다에 정통한 브라만들의 말은 단지 웃음거리가 될 뿐이며, 이름뿐이고, 공허하며, 무의미한 것이 되고 만다.”

๕๓๐. ‘‘ตํ [Pg.226] กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺตี’’ติ?

530. “와셋타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 삼베다에 정통한 브라만들과 다른 많은 사람들은 해와 달을 보고 있지 않느냐? 또한 해와 달이 어디서 뜨고 어디로 지는지도 보고 있으며, 그것들을 향해 기원하고 찬양하며 합장하고 예배하며 따라 돌고 있지 않느냐?”

‘‘เอวํ, โภ โคตม, ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺตี’’ติ.

“그렇습니다, 고따마 존자시여. 삼베다에 정통한 브라만들과 다른 많은 사람들은 해와 달을 봅니다. 그들은 해와 달이 뜨고 지는 것을 보며, 그것들을 향해 기원하고 찬양하며 합장하고 예배하며 따라 돕니다.”

๕๓๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, ยํ ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺติ, ปโหนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุํ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตายา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

531. “와셋타여, 어떻게 생각하느냐? 삼베다에 정통한 브라만들과 다른 많은 사람들이 해와 달을 보고, 해와 달이 뜨고 지는 것을 보며, 기원하고 찬양하고 합장하며 예배하고 따라 돌지라도, 그들이 해와 달과 하나가 되는 길을 설하면서 ‘이것만이 곧은 길이요, 바른 길이며, 이 길을 가는 자를 해와 달과의 결합으로 인도한다’라고 말할 수 있겠느냐?” “아닙니다, 고따마 존자시여.”

‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, ยํ ปสฺสนฺติ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา จนฺทิมสูริเย, อญฺเญ จาปิ พหุชนา, ยโต จ จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺติ, ยตฺถ จ โอคจฺฉนฺติ, อายาจนฺติ โถมยนฺติ ปญฺชลิกา นมสฺสมานา อนุปริวตฺตนฺติ, เตสมฺปิ นปฺปโหนฺติ จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุํ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส จนฺทิมสูริยานํ สหพฺยตายา’’ติ.

“와셋타여, 이와 같이 삼베다에 정통한 브라만들과 다른 많은 사람들이 해와 달을 직접 보면서도 그것들과 하나가 되는 길을 설하며 ‘이것만이 곧은 길이요, 바른 길이며, 이 길을 가는 자를 해와 달과의 결합으로 인도한다’라고 말할 수 없다고 한다.”

๕๓๒. ‘‘อิติ ปน น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว [Pg.227] เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ.

532. “이처럼 삼베다에 정통한 브라만들은 브라흐마를 직접 본 적이 없다고 한다. 그들의 스승들도, 스승의 스승들도, 7대 선조 스승들에 이르기까지 그 누구도 브라흐마를 직접 본 적이 없다고 한다. 찬가를 만들고 유포한 고대의 선인들—앗타카, 와마카, 와마데와, 벳사밋타, 야마딱기, 앙기라사, 바라드와자, 와셋타, 캇사파, 바구—그들조차도 ‘우리는 브라흐마가 어디에 있는지, 어떤 길로 가는지, 어디에 머무는지 알고 보았다’라고 말하지 않았다. 그런데도 삼베다에 정통한 브라만들만이 ‘우리가 알지도 못하고 보지도 못한 브라흐마와 하나가 되기 위한 길을 설한다. 이것이야말로 곧은 길이요, 바른 길이며, 해탈로 이끄는 길이다. 이 길을 따르는 자는 브라흐마와 하나가 될 수 있다’라고 말하는구나.”

๕๓๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

533. “와셋타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 상황이 이와 같다면 삼베다에 정통한 브라만들의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠느냐?” “고따마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 그러하다면 삼베다에 정통한 브라만들의 말은 분명히 근거 없는 것이 됩니다.”

‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ – ‘‘อยเมว อุชุมคฺโค, อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก, นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“옳도다, 와셋타여. 와셋타여, 삼베다에 정통한 브라만들이 자신들이 알지도 못하고 보지도 못한 존재와 하나가 되기 위한 길을 설하며, ‘이것만이 곧은 길이요, 바른 길이며, 이 길을 가는 자를 브라흐마와의 결합으로 인도한다’라고 말하는 것은 결코 있을 수 없는 일이다.”

ชนปทกลฺยาณีอุปมา

지방의 미녀에 대한 비유

๕๓๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี, ตํ อิจฺฉามิ, ตํ กาเมมี’’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘โน’’ติ วเทยฺย.

534. “바셋타여, 예를 들어 어떤 사람이 ‘나는 이 지방의 절세미인을 원하고 사랑한다’라고 말한다고 하자. 사람들이 그에게 ‘어이 이보게, 그대가 원하고 사랑하는 그 절세미인이 크샤트리야 계급인지, 브라만 계급인지, 바이샤 계급인지, 수드라 계급인지 아는가?’라고 묻는다면, 그는 ‘모릅니다’라고 대답할 것이다.”

‘‘ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วา, ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ, อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘อามา’’ติ วเทยฺย.

“사람들이 그에게 다시 묻기를 ‘어이 이보게, 그대가 원하고 사랑하는 그 절세미인의 이름과 성씨가 무엇인지, 키가 큰지 작은지 보통인지, 피부색이 검은지 황금색인지 구릿빛인지, 어느 마을이나 성읍이나 도시에 사는지 아는가?’라고 하면, 그는 ‘모릅니다’라고 대답할 것이다. 사람들이 그에게 다시 ‘어이 이보게, 그대는 알지도 못하고 보지도 못한 사람을 원하고 사랑한다는 말인가?’라고 묻는다면, 그는 ‘그렇습니다’라고 대답할 것이다.”

๕๓๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

535. “바셋타여, 이를 어떻게 생각하는가? 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?” “고타마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 확실히 근거 없는 것이 됩니다.”

๕๓๖. ‘‘เอวเมว [Pg.228] โข, วาเสฏฺฐ, น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมา’’ติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ.

536. “바셋타여, 그와 마찬가지로 세 가지 베다를 아는 브라만들 중에 그 누구도 범천을 직접 본 적이 없다고 한다. 세 가지 베다를 아는 브라만들의 스승들도, 스승의 스승들도, 7대에 이르는 스승의 가문에서도 범천을 직접 본 자가 없다고 한다. 세 가지 베다를 아는 브라만들의 선대 선인들이자 주문을 만들고 전한 자들, 즉 오늘날 세 가지 베다를 아는 브라만들이 그들이 읊고 전하고 모아둔 고대 주문의 구절들을 따라 읊고 암송하며, 암송된 대로 따라 암송하고 가르치는 대로 따라 가르치는 선인들인 앗타카, 와마카, 와마데와, 벳사밋타, 야마딱기, 앙기라사, 바라드와자, 바셋타, 까사빠, 바구 같은 이들도 ‘우리는 범천이 어디에 있는지, 범천이 어느 길로 가는지, 범천이 어디에 사는지 알고 본다’라고 말하지 않았다. 그런데도 세 가지 베다를 아는 브라만들은 ‘우리가 알지도 못하고 보지도 못한 범천과 하나가 되기 위한 길을 가르친다. 이것만이 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과 하나가 되도록 인도한다’라고 말하고 있다.”

๕๓๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

537. “바셋타여, 이를 어떻게 생각하는가? 상황이 이와 같다면 세 가지 베다를 아는 브라만들의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?” “고타마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 이와 같다면 세 가지 베다를 아는 브라만들의 말은 확실히 근거 없는 것이 됩니다.”

‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ – อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“바셋타여, 옳다. 바셋타여, 세 가지 베다를 아는 브라만들이 자기들이 알지도 못하고 보지도 못한 범천과 하나가 되기 위한 길을 가르치며, ‘이것만이 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과 하나가 되도록 인도한다’라고 하는 것은 결코 있을 수 없는 일이다.”

นิสฺเสณีอุปมา

사다리의 비유

๕๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, ปุริโส จาตุมหาปเถ นิสฺเสณึ กเรยฺย – ปาสาทสฺส อาโรหณาย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสิ, ชานาสิ ตํ ปาสาทํ – ปุรตฺถิมาย วา ทิสาย ทกฺขิณาย วา ทิสาย ปจฺฉิมาย [Pg.229] วา ทิสาย อุตฺตราย วา ทิสาย อุจฺโจ วา นีโจ วา มชฺฌิโม วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘โน’’ติ วเทยฺย.

538. “바셋타여, 예를 들어 어떤 사람이 궁전에 올라가기 위해 사거리에서 사다리를 만든다고 하자. 사람들이 그에게 ‘어이 이보게, 그대가 올라가려고 사다리를 만드는 그 궁전이 동쪽 방향에 있는지, 남쪽 방향에 있는지, 서쪽 방향에 있는지, 북쪽 방향에 있는지, 혹은 높은지 낮은지 중간인지 아는가?’라고 묻는다면, 그는 ‘모릅니다’라고 대답할 것이다.”

‘‘ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ, น ปสฺสสิ, ตสฺส ตฺวํ ปาสาทสฺส อาโรหณาย นิสฺเสณึ กโรสี’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘‘อามา’’ติ วเทยฺย.

“사람들이 그에게 다시 묻기를 ‘어이 이보게, 그대는 알지도 못하고 보지도 못한 궁전에 올라가기 위해 사다리를 만든다는 말인가?’라고 하면, 그는 ‘그렇습니다’라고 대답할 것이다.”

๕๓๙. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

539. “바셋타여, 이를 어떻게 생각하는가? 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?” “고타마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 이와 같다면 그 사람의 말은 확실히 근거 없는 것이 됩니다.”

๕๔๐. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, น กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อาจริยปาจริเยหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ, นปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ยาว สตฺตมา อาจริยามหยุเคหิ พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐ. เยปิ กิร เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ, ตทนุภาสนฺติ, ภาสิตมนุภาสนฺติ, วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม, ยตฺถ วา พฺรหฺมา, เยน วา พฺรหฺมา, ยหึ วา พฺรหฺมาติ. เตว เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘‘ยํ น ชานาม, ยํ น ปสฺสาม, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสม, อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายา’’ติ.

540. “바셋타여, 그와 마찬가지로 세 가지 베다를 아는 브라만들 중에 그 누구도 범천을 직접 본 적이 없다고 한다. 세 가지 베다를 아는 브라만들의 스승들도, 스승의 스승들도, 7대에 이르는 스승의 가문에서도 범천을 직접 본 자가 없다고 한다. 세 가지 베다를 아는 브라만들의 선대 선인들이자 주문을 만들고 전한 자들, 즉 오늘날 세 가지 베다를 아는 브라만들이 그들이 읊고 전하고 모아둔 고대 주문의 구절들을 따라 암송하고 따라 읊으며, 암송된 대로 따라 암송하고 가르치는 대로 따라 가르치는 선인들인 앗타카, 와마카, 와마데와, 벳사밋타, 야마딱기, 앙기라사, 바라드와자, 바셋타, 까사빠, 바구 같은 이들도 ‘우리는 범천이 어디에 있는지, 범천이 어느 길로 가는지, 범천이 어디에 사는지 알고 본다’라고 말하지 않았다. 그런데도 세 가지 베다를 아는 브라만들은 ‘우리가 알지도 못하고 보지도 못한 범천과 하나가 되기 위한 길을 가르친다. 이것만이 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과 하나가 되도록 인도한다’라고 말하고 있다.”

๕๔๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, นนุ เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

541. “바셋타여, 이를 어떻게 생각하는가? 상황이 이와 같다면 세 가지 베다를 아는 브라만들의 말은 근거 없는 것이 되지 않겠는가?” “고타마 존자시여, 참으로 그렇습니다. 상황이 이와 같다면 세 가지 베다를 아는 브라만들의 말은 확실히 근거 없는 것이 됩니다.”

‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา ยํ น ชานนฺติ, ยํ น ปสฺสนฺติ, ตสฺส สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสนฺติ. อยเมว อุชุมคฺโค อยมญฺชสายโน [Pg.230] นิยฺยานิโก นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสพฺยตายาติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“바셋타여, 옳다. 바셋타여, 세 가지 베다를 아는 브라만들이 자기들이 알지도 못하고 보지도 못한 범천과 하나가 되기 위한 길을 가르치며, ‘이것만이 곧은 길이요, 지름길이며, 이 길을 가는 자를 범천과 하나가 되도록 인도한다’라고 하는 것은 결코 있을 수 없는 일이다.”

อจิรวตีนทีอุปมา

아찌라와띠 강의 비유

๕๔๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร ฐิโต ปาริมํ ตีรํ อวฺเหยฺย – ‘‘เอหิ ปาราปารํ, เอหิ ปาราปาร’’นฺติ.

542. 바셋타여, 예를 들어 이 아치라와티 강은 물이 가득 차서 넘칠 듯하고 까마귀가 (강가에서) 물을 마실 수 있을 정도라고 하자. 이때 저쪽 기슭으로 가고자 하고, 저쪽 기슭을 찾으며, 저쪽 기슭에 도달하고자 하여 저쪽 기슭으로 건너가기를 원하는 어떤 사람이 왔다고 하자. 그는 이쪽 기슭에 서서 저쪽 기슭을 향해 ‘오라, 저쪽 기슭이여, 이쪽으로 오라! 오라, 저쪽 기슭이여, 이쪽으로 오라!’라고 부른다고 하자.

๕๔๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ ตสฺส ปุริสสฺส อวฺหายนเหตุ วา อายาจนเหตุ วา ปตฺถนเหตุ วา อภินนฺทนเหตุ วา อจิรวติยา นทิยา ปาริมํ ตีรํ โอริมํ ตีรํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

543. 바셋타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람의 부름이나 간청이나 기원이나 찬탄 때문에 아치라와티 강의 저쪽 기슭이 이쪽 기슭으로 오겠는가? 고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.

๕๔๔. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา เอวมาหํสุ – ‘‘อินฺทมวฺหยาม, โสมมวฺหยาม, วรุณมวฺหยาม, อีสานมวฺหยาม, ปชาปติมวฺหยาม, พฺรหฺมมวฺหยาม, มหิทฺธิมวฺหยาม, ยมมวฺหยามา’’ติ.

544. 바셋타여, 그와 마찬가지로 세 가지 베다에 정통한 바라문들은 바라문이 되게 하는 법들을 버리고 바라문이 되지 못하게 하는 법들을 지녀 실천하면서 이와 같이 말한다. ‘우리는 인드라를 부르고, 소마를 부르고, 와루나를 부르고, 이사나를 부르고, 빠자빠티를 부르고, 브라흐마를 부르고, 마힛디를 부르고, 야마를 부른다’라고.

‘‘เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา อวฺหายนเหตุ วา อายาจนเหตุ วา ปตฺถนเหตุ วา อภินนฺทนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

바셋타여, 참으로 바라문이 되게 하는 법들을 버리고 바라문이 되지 못하게 하는 법들을 지녀 실천하는 그 세 가지 베다에 정통한 바라문들이 단지 부름이나 간청이나 기원이나 찬탄 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 동료가 된다는 것은 있을 수 없는 일이다.

๕๔๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร ทฬฺหาย อนฺทุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พทฺโธ.

545. 바셋타여, 예를 들어 이 아치라와티 강은 물이 가득 차서 넘칠 듯하고 까마귀가 물을 마실 수 있을 정도라고 하자. 이때 저쪽 기슭으로 가고자 하고, 저쪽 기슭을 찾으며, 저쪽 기슭에 도달하고자 하여 저쪽 기슭으로 건너가기를 원하는 어떤 사람이 왔다고 하자. 그런데 그는 이쪽 기슭에서 튼튼한 쇠사슬로 두 손이 뒤로 묶인 채 단단히 결박되어 있다고 하자.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ โส ปุริโส อจิรวติยา นทิยา โอริมา ตีรา ปาริมํ ตีรํ คจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

바셋타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람이 아치라와티 강의 이쪽 기슭에서 저쪽 기슭으로 갈 수 있겠는가? 고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.

๕๔๖. ‘‘เอวเมว [Pg.231] โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจิเม กามคุณา อริยสฺส วินเย อนฺทูติปิ วุจฺจนฺติ, พนฺธนนฺติปิ วุจฺจนฺติ. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา.

546. 바셋타여, 그와 마찬가지로 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥들은 성스러운 법과 율에서 쇠사슬이라고도 불리고 결박이라고도 불린다. 무엇이 다섯인가? 눈으로 인식되는 형색, 귀로 인식되는 소리, 코로 인식되는 냄새, 혀로 인식되는 맛, 그리고 몸으로 인식되는 감촉이니, 그것들은 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 욕망과 연결되어 있으며 탐욕을 불러일으키는 것들이다.

‘‘อิเม โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจ กามคุณา อริยสฺส วินเย อนฺทูติปิ วุจฺจนฺติ, พนฺธนนฺติปิ วุจฺจนฺติ. อิเม โข วาเสฏฺฐ ปญฺจ กามคุเณ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกา, เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา, เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา ปญฺจ กามคุเณ คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺตา กามนฺทุพนฺธนพทฺธา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

바셋타여, 참으로 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥들은 성스러운 법과 율에서 쇠사슬이라고도 불리고 결박이라고도 불린다. 바셋타여, 그런데 세 가지 베다에 정통한 바라문들은 이 다섯 가지 감각적 욕망에 묶이고 매혹되고 탐닉하며, 그 위험을 보지 못하고 벗어나는 지혜가 없이 그것들을 즐긴다. 바셋타여, 참으로 바라문이 되게 하는 법들을 버리고 바라문이 되지 못하게 하는 법들을 지녀 실천하며, 다섯 가지 감각적 욕망에 묶이고 매혹되고 탐닉하며 그 위험을 보지 못하고 벗어나는 지혜가 없이 즐기면서 욕망의 쇠사슬과 결박에 묶인 그 세 가지 베다에 정통한 바라문들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 동료가 된다는 것은 있을 수 없는 일이다.

๕๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, อยํ อจิรวตี นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปารตฺถิโก ปารคเวสี ปารคามี ปารํ ตริตุกาโม. โส โอริเม ตีเร สสีสํ ปารุปิตฺวา นิปชฺเชยฺย.

547. 바셋타여, 예를 들어 이 아치라와티 강은 물이 가득 차서 넘칠 듯하고 까마귀가 물을 마실 수 있을 정도라고 하자. 이때 저쪽 기슭으로 가고자 하고, 저쪽 기슭을 찾으며, 저쪽 기슭에 도달하고자 하여 저쪽 기슭으로 건너가기를 원하는 어떤 사람이 왔다고 하자. 그런데 그는 이쪽 기슭에서 머리까지 옷을 뒤집어쓰고 누워 잠들어 있다고 하자.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อปิ นุ โส ปุริโส อจิรวติยา นทิยา โอริมา ตีรา ปาริมํ ตีรํ คจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

바셋타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람이 아치라와티 강의 이쪽 기슭에서 저쪽 기슭으로 갈 수 있겠는가? 고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.

๕๔๘. ‘‘เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจิเม นีวรณา อริยสฺส วินเย อาวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, นีวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, โอนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ, ปริโยนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อิเม โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจ นีวรณา อริยสฺส วินเย อาวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, นีวรณาติปิ วุจฺจนฺติ, โอนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ, ปริโยนาหนาติปิ วุจฺจนฺติ.

548. 바셋타여, 그와 마찬가지로 이 다섯 가지 장애는 성스러운 법과 율에서 덮개라고도 불리고, 장애라고도 불리며, 얽어맴이라고도 불리고, 둘러쌈이라고도 불린다. 무엇이 다섯인가? 감각적 욕망의 장애, 악의의 장애, 해태와 혼침의 장애, 들뜸과 후회의 장애, 의심의 장애이다. 바셋타여, 이 다섯 가지 장애는 성스러운 법과 율에서 덮개라고도 불리고, 장애라고도 불리며, 얽어맴이라고도 불리고, 둘러쌈이라고도 불린다.

๕๔๙. ‘‘อิเมหิ โข, วาเสฏฺฐ, ปญฺจหิ นีวรเณหิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อาวุฏา นิวุฏา โอนทฺธา ปริโยนทฺธา. เต วต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา เย [Pg.232] ธมฺมา พฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม ปหาย วตฺตมานา, เย ธมฺมา อพฺราหฺมณการกา เต ธมฺเม สมาทาย วตฺตมานา ปญฺจหิ นีวรเณหิ อาวุฏา นิวุฏา โอนทฺธา ปริโยนทฺธา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมานํ สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

549. 바셋타여, 세 가지 베다에 정통한 바라문들은 이 다섯 가지 장애에 의해 덮여 있고 가로막혀 있으며 얽혀 있고 둘러싸여 있다. 바셋타여, 참으로 바라문이 되게 하는 법들을 버리고 바라문이 되지 못하게 하는 법들을 지녀 실천하며, 다섯 가지 장애에 의해 덮여 있고 가로막혀 있으며 얽혀 있고 둘러싸여 있는 그 세 가지 베다에 정통한 바라문들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 동료가 된다는 것은 있을 수 없는 일이다.

สํสนฺทนกถา

대조의 대화

๕๕๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, กินฺติ เต สุตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ, สปริคฺคโห วา พฺรหฺมา อปริคฺคโห วา’’ติ? ‘‘อปริคฺคโห, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺโต วา อเวรจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อเวรจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺโต วา อพฺยาปชฺชจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อพฺยาปชฺชจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘วสวตฺตี, โภ โคตม’’.

550. 바셋타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 나이 많고 연로한 바라문 스승들과 그 스승의 스승들이 전하는 말에 따르면, 범천은 처자식이 없는 자인가, 있는 자인가? 고타마 존자시여, 처자식이 없는 자입니다. 분노의 마음이 없는 자인가, 있는 자인가? 고타마 존자시여, 분노의 마음이 없는 자입니다. 해태와 혼침의 마음이 없는 자인가, 있는 자인가? 고타마 존자시여, 해태와 혼침의 마음이 없는 자입니다. 번뇌로 오염된 마음이 없는 자인가, 있는 자인가? 고타마 존자시여, 오염된 마음이 없는 자입니다. 자신의 마음을 다스리는 자인가, 다스리지 못하는 자인가? 고타마 존자시여, 자신의 마음을 다스리는 자입니다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา วา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อปริคฺคหา วา’’ติ? ‘‘สปริคฺคหา, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺตา วา อเวรจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สเวรจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺตา วา อพฺยาปชฺชจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺตา วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺตา วา’’ติ? ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺตา, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘อวสวตฺตี, โภ โคตม’’.

바셋타여, 그대는 어떻게 생각하는가? 세 가지 베다에 정통한 바라문들은 처자식이 있는 자들인가, 없는 자들인가? 고타마 존자시여, 처자식이 있는 자들입니다. 분노의 마음이 있는 자들인가, 없는 자들인가? 고타마 존자시여, 분노의 마음이 있는 자들입니다. 해태와 혼침의 마음이 있는 자들인가, 없는 자들인가? 고타마 존자시여, 해태와 혼침의 마음이 있는 자들입니다. 번뇌로 오염된 마음이 있는 자들인가, 없는 자들인가? 고타마 존자시여, 오염된 마음이 있는 자들입니다. 자신의 마음을 다스리지 못하는 자들인가, 다스리는 자들인가? 고타마 존자시여, 자신의 마음을 다스리지 못하는 자들입니다.

๕๕๑. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อปริคฺคโห พฺรหฺมา. อปิ นุ โข สปริคฺคหานํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, สปริคฺคหา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปริคฺคหสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

551. “바셋타여, 이와 같이 삼베다를 숙달한 브라만들은 처자를 거느리고 살지만, 범천은 처자를 거느리지 않는다고 한다. 그렇다면 처자를 거느린 삼베다 브라만들이 처자를 거느리지 않는 범천과 서로 어울리거나 일치하겠느냐?” “고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.” “바셋타여, 참으로 잘 대답했다. 바셋타여, 처자를 거느린 삼베다 브라만들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 처자를 거느리지 않는 범천의 동료가 된다는 것은 있을 수 없는 일이다.”

‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, สเวรจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา, อเวรจิตฺโต พฺรหฺมา…เป… สพฺยาปชฺชจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อพฺยาปชฺชจิตฺโต พฺรหฺมา… สํกิลิฏฺฐจิตฺตา เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พฺรหฺมา… อวสวตฺตี เตวิชฺชา [Pg.233] พฺราหฺมณา วสวตฺตี พฺรหฺมา, อปิ นุ โข อวสวตฺตีนํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ วสวตฺตินา พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, เต วต, วาเสฏฺฐ, อวสวตฺตี เตวิชฺชา พฺราหฺมณา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วสวตฺติสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปคา ภวิสฺสนฺตี’’ติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“바셋타여, 이와 같이 삼베다 브라만들은 원한 품은 마음을 가졌으나 범천은 원한 없는 마음을 가졌으며, (중략) 브라만들은 악의가 있는 마음을 가졌으나 범천은 악의 없는 마음을 가졌으며, 브라만들은 오염된 마음을 가졌으나 범천은 오염되지 않은 마음을 가졌으며, 브라만들은 마음을 자기 뜻대로 부리지 못하지만 범천은 마음을 자기 뜻대로 부린다고 한다. 그렇다면 마음을 뜻대로 부리지 못하는 삼베다 브라만들이 마음을 뜻대로 부리는 범천과 서로 어울리거나 일치하겠느냐?” “고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.” “바셋타여, 참으로 잘 대답했다. 바셋타여, 마음을 뜻대로 부리지 못하는 삼베다 브라만들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 마음을 뜻대로 부리는 범천의 동료가 된다는 것은 있을 수 없는 일이다.”

๕๕๒. ‘‘อิธ โข ปน เต, วาเสฏฺฐ, เตวิชฺชา พฺราหฺมณา อาสีทิตฺวา สํสีทนฺติ, สํสีทิตฺวา วิสารํ ปาปุณนฺติ, สุกฺขตรํ มญฺเญ ตรนฺติ. ตสฺมา อิทํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ เตวิชฺชาอิริณนฺติปิ วุจฺจติ, เตวิชฺชาวิวนนฺติปิ วุจฺจติ, เตวิชฺชาพฺยสนนฺติปิ วุจฺจตี’’ติ.

552. “바셋타여, 참으로 이 삼베다 브라만들은 이 (삼베다)에 의지하여 빠져들고, 빠져들어서는 파멸에 이르니, 마치 신기루를 물로 여기고 마른 땅을 건너려 하는 것과 같다. 그러므로 삼베다 브라만들의 이 삼베다를 삼베다의 황무지라 부르기도 하고, 삼베다의 정글이라 부르기도 하며, 삼베다의 재앙이라 부르기도 한다.”

๕๕๓. เอวํ วุตฺเต, วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ ชานาตี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ. อาสนฺเน อิโต มนสากฏํ, น อิโต ทูเร มนสากฏ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม, อาสนฺเน อิโต มนสากฏํ, น อิโต ทูเร มนสากฏ’’นฺติ.

553. 이와 같이 말씀하시자, 바셋타 젊은 브라만은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 저는 사문 고타마께서 범천의 동료가 되는 길을 알고 계신다고 들었습니다.” “바셋타여, 그대는 어떻게 생각하느냐? 여기서 마나사카타 마을이 가깝느냐, 멀지 않느냐?” “고타마 존자시여, 그렇습니다. 여기서 마나사카타 마을은 가깝고 멀지 않습니다.”

๕๕๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, อิธสฺส ปุริโส มนสากเฏ ชาตสํวทฺโธ. ตเมนํ มนสากฏโต ตาวเทว อวสฏํ มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุจฺเฉยฺยุํ. สิยา นุ โข, วาเสฏฺฐ, ตสฺส ปุริสสฺส มนสากเฏ ชาตสํวทฺธสฺส มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อมุ หิ, โภ โคตม, ปุริโส มนสากเฏ ชาตสํวทฺโธ, ตสฺส สพฺพาเนว มนสากฏสฺส มคฺคานิ สุวิทิตานี’’ติ.

554. “바셋타여, 그대는 어떻게 생각하느냐? 여기에 마나사카타 마을에서 태어나 자란 사람이 있다고 하자. 그가 마을을 막 벗어났을 때 누군가 그에게 마나사카타로 가는 길을 묻는다면, 마나사카타에서 태어나 자란 그 사람이 마나사카타의 길을 대답하는 데 머뭇거리거나 당황하겠느냐?” “고타마 존자시여, 그렇지 않습니다.” “그 이유는 무엇이냐?” “고타마 존자시여, 그 사람은 마나사카타에서 태어나 자랐기 때문에 마나사카타의 모든 길을 아주 잘 알고 있기 때문입니다.”

‘‘สิยา โข, วาเสฏฺฐ, ตสฺส ปุริสสฺส มนสากเฏ ชาตสํวทฺธสฺส มนสากฏสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา, น ตฺเวว ตถาคตสฺส พฺรหฺมโลเก วา พฺรหฺมโลกคามินิยา วา ปฏิปทาย ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา. พฺรหฺมานํ จาหํ, วาเสฏฺฐ, ปชานามิ พฺรหฺมโลกญฺจ พฺรหฺมโลกคามินิญฺจ ปฏิปทํ, ยถา ปฏิปนฺโน จ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน, ตญฺจ ปชานามี’’ติ.

“바셋타여, 마나사카타에서 태어나 자란 그 사람이라도 길을 묻는 질문에 혹 머뭇거리거나 당황할 수는 있을지언정, 타타가타는 범천의 세상이나 범천의 세상으로 인도하는 수행법에 대해 질문을 받았을 때 결코 머뭇거리거나 당황하지 않는다. 바셋타여, 나는 범천도 알고 범천의 세상도 알며 범천의 세상으로 인도하는 수행법도 안다. 또한 어떻게 수행해야 범천의 세상에 태어나는지도 알고 있다.”

๕๕๕. เอวํ [Pg.234] วุตฺเต, วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตี’’ติ. ‘‘สาธุ โน ภวํ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุ อุลฺลุมฺปตุ ภวํ โคตโม พฺราหฺมณึ ปช’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, วาเสฏฺฐ, สุณาหิ; สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

555. 이와 같이 말씀하시자, 바셋타 젊은 브라만은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 저는 사문 고타마께서 범천의 동료가 되는 길을 가르치신다고 들었습니다. 원하옵건대 고타마 존자께서는 저희에게 범천의 동료가 되는 길을 가르쳐 주십시오. 고타마 존자께서는 고통받는 브라만들을 구제하여 주십시오.” “바셋타여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 잘 새겨라. 내가 설하리라.” “그렇게 하겠습니다, 존자시여.”라고 바셋타 젊은 브라만은 세존께 응답했다.

พฺรหฺมโลกมคฺคเทสนา

범천의 세상으로 가는 길에 대한 설법

๕๕๖. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ, วาเสฏฺฐ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… (ยถา ๑๙๐-๒๑๒ อนุจฺเฉเทสุ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). เอวํ โข, วาเสฏฺฐ, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ…เป… ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

556. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “바셋타여, 이 세상에 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 타타가타가 나타난다. (중략 - 사문과경의 내용과 같음) 바셋타여, 이와 같이 비구는 계를 구족하게 된다. (중략) 이와 같이 비구가 자신에게서 다섯 가지 장애가 제거된 것을 스스로 관찰할 때 환희가 생긴다. 환희가 생긴 자에게 기쁨이 생기고, 마음이 기쁜 자의 몸은 평온해진다. 몸이 평온한 자는 행복을 느끼고, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다.”

‘‘โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

“그 비구는 자애가 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머문다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 채운다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 다름없이 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 끝없는 자애가 함께하는 마음, 원한 없고 고통 없는 마음으로 가득 채우며 머문다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, วาเสฏฺฐ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เอวํ ภาวิตาย เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค.

“바셋타여, 마치 힘센 소라 고동을 부는 자가 어려움 없이 사방에 소리를 알리는 것과 같이, 이와 같이 자애에 의한 심해탈을 닦으면 유한한 업은 거기에 남아 있지 않고 거기에 머물지 못한다. 바셋타여, 이것 또한 범천의 동료가 되는 길이다.”

‘‘ปุน จปรํ, วาเสฏฺฐ, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

“다시 또 바셋타여, 비구는 연민이 함께하는 마음으로... (중략) ...더불어 기뻐함이 함께하는 마음으로... (중략) ...평온이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머문다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 채운다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 다름없이 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 끝없는 평온이 함께하는 마음, 원한 없고 고통 없는 마음으로 가득 채우며 머문다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.235], วาเสฏฺฐ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย. เอวเมว โข, วาเสฏฺฐ, เอวํ ภาวิตาย อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยํ โข, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค.

“바셋타여, 마치 힘센 소라 고동을 부는 자가 어려움 없이 사방에 소리를 알리는 것과 같이, 이와 같이 평온에 의한 심해탈을 닦으면 유한한 업은 거기에 남아 있지 않고 거기에 머물지 못한다. 바셋타여, 이것이 바로 범천의 동료가 되는 길이다.”

๕๕๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วาเสฏฺฐ, เอวํวิหารี ภิกฺขุ สปริคฺคโห วา อปริคฺคโห วา’’ติ? ‘‘อปริคฺคโห, โภ โคตม’’. ‘‘สเวรจิตฺโต วา อเวรจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อเวรจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สพฺยาปชฺชจิตฺโต วา อพฺยาปชฺชจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อพฺยาปชฺชจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘สํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต วา’’ติ? ‘‘อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต, โภ โคตม’’. ‘‘วสวตฺตี วา อวสวตฺตี วา’’ติ? ‘‘วสวตฺตี, โภ โคตม’’.

557. “와셋타여, 어떻게 생각하는가? 이와 같이 머무는 비구가 소유한 것이 있는가, 아니면 소유한 것이 없는가?” “소유한 것이 없습니다, 고타마 존자시여.” “원한 품은 마음이 있는가, 아니면 원한 없는 마음인가?” “원한 없는 마음입니다, 고타마 존자시여.” “악의 있는 마음인가, 아니면 악의 없는 마음인가?” “악의 없는 마음입니다, 고타마 존자시여.” “오염된 마음인가, 아니면 오염되지 않은 마음인가?” “오염되지 않은 마음입니다, 고타마 존자시여.” “자재로운가, 아니면 자재롭지 못한가?” “자재롭습니다, 고타마 존자시여.”

‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, อปริคฺคโห ภิกฺขุ, อปริคฺคโห พฺรหฺมา. อปิ นุ โข อปริคฺคหสฺส ภิกฺขุโน อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, โส วต วาเสฏฺฐ อปริคฺคโห ภิกฺขุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปริคฺคหสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปโค ภวิสฺสตี’’ติ, ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“와셋타여, 이와 같이 비구도 소유한 것이 없고 범천도 소유한 것이 없다. 그렇다면 소유한 것이 없는 비구가 소유한 것이 없는 범천과 더불어 서로 일치하고 합치하지 않겠는가?” “그렇습니다, 고타마 존자시여.” “훌륭하다, 와셋타여. 와셋타여, 참으로 소유한 것이 없는 비구가 몸이 무너져 죽은 뒤에 소유한 것이 없는 범천의 일원이 될 것이라는 점은 충분히 가능한 일이다.”

๕๕๘. ‘‘อิติ กิร, วาเสฏฺฐ, อเวรจิตฺโต ภิกฺขุ, อเวรจิตฺโต พฺรหฺมา…เป… อพฺยาปชฺชจิตฺโต ภิกฺขุ, อพฺยาปชฺชจิตฺโต พฺรหฺมา… อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พฺรหฺมา… วสวตฺตี ภิกฺขุ, วสวตฺตี พฺรหฺมา, อปิ นุ โข วสวตฺติสฺส ภิกฺขุโน วสวตฺตินา พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, วาเสฏฺฐ, โส วต, วาเสฏฺฐ, วสวตฺตี ภิกฺขุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วสวตฺติสฺส พฺรหฺมุโน สหพฺยูปโค ภวิสฺสตีติ, ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

558. “와셋타여, 이와 같이 원한 없는 마음의 비구와 원한 없는 마음의 범천은… (중략) … 악의 없는 마음의 비구와 악의 없는 마음의 범천은… 오염되지 않은 마음의 비구와 오염되지 않은 마음의 범천은… 자재로운 비구와 자재로운 범천은 서로 일치하고 합치하지 않겠는가?” “그렇습니다, 고타마 존자시여.” “훌륭하다, 와셋타여. 와셋타여, 참으로 자재로운 비구가 몸이 무너져 죽은 뒤에 자재로운 범천의 일원이 될 것이라는 점은 충분히 가능한 일이다.”라고 말씀하셨다.

๕๕๙. เอวํ วุตฺเต, วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต[Pg.236]. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ.

559. 이와 같이 말씀하시자 와셋타와 바라드와자 학도들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 마치 넘어진 것을 바로 세우듯, 가려진 것을 드러내듯, 길 잃은 자에게 길을 가르쳐 주듯, ‘눈 있는 자들은 형색을 보라’며 어둠 속에서 등불을 비춰 주듯, 고타마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저희는 이제 고타마 존자와 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저희를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

เตวิชฺชสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เตรสมํ.

열세 번째인 테빗자 경(세 가지 명지에 관한 경)이 끝났다.

สีลกฺขนฺธวคฺโค นิฏฺฐิโต.

계온품(Sīlakkhandhavagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

พฺรหฺมาสามญฺญอมฺพฏฺฐ,โสณกูฏมหาลิชาลินี;

สีหโปฏฺฐปาทสุโภ เกวฏฺโฏ,โลหิจฺจเตวิชฺชา เตรสาติ.

범망경, 사문과경, 암바타경, 소나단다경, 구타단타경, 마하리경, 자리야경, 마하시하나다경, 포타파다경, 수바경, 케왓타경, 로힛차경, 테빗자경의 열세 가지이다.

สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

계온품 팔리 법문이 끝났다.