နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ນະໂມ ຕັສສະ ພະຄະວະໂຕ ອະຣະຫະໂຕ ສັມມາສັມພຸດທັສສະ

ဝိနယပိဋကေ

ພຣະວິນັຍປິດົກ

ဝိနယာလင်္ကာရ-ဋီကာ (ပဌမော ဘာဂေါ)

ວິນັຍຍາລັງການະດີກາ (ພາກທຳອິດ)

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

ຄຳປາຣົບພຣະຄຳພີ

မုတ္တဟာရာဒိနယဂါထာ

ຄາຖາສະແດງໄນຍະມີສາຍຄໍໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ

ယော [Pg.1] လောကေ လောကလောကော ဝရတရပရဒေါ ရာဇရာဇဂ္ဂဇညော;

အာကာသာကာရကာရော ပရမရတိရတော ဒေဝဒေဝန္တဝဇ္ဇော.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຜູ້ເປັນປະທີບສ່ອງໂລກໃນໂລກ, ຜູ້ປະທານທັມມະອັນປະເສີດເລີດລ້ຳ, ຜູ້ເປັນຈອມແຫ່ງພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ, ຜູ້ມີພຣະທັຍກວ້າງຂວາງດັ່ງຫ້ວງອາກາດ, ຜູ້ຍິນດີແລ້ວໃນພຣະນິບພານອັນເປັນຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ປາສະຈາກໂທດທັງປວງຂອງເທວະດາຜູ້ເປັນເທບຍິ່ງກວ່າເທວະດາ.

သံသာရာသာရသာရော သုနရနမနတော မာရဟာရန္တရဋ္ဌော;

လောကာလင်္ကာရကာရော အတိသတိဂတိမာ ဓီရဝီရတ္တရမ္မော.

ພຣະອົງຜູ້ເປັນສາຣະແກ່ນສານໃນສັງສານວັດອັນຫາສາຣະບໍ່ໄດ້, ຜູ້ອັນມະນຸດທີ່ດີທັງຫຼາຍນອບນ້ອມແລ້ວ, ພຣະອົງຜູ້ຜະຈົນເສນາແຫ່ງມານ, ຜູ້ຊົງເຮັດໂລກໃຫ້ງົດງາມ, ຜູ້ມີພຣະສະຕິແລະພຣະປັນຍາອັນຍອດຢ້ຽມ, ຜູ້ຊົງຍິນດີໃນຄວາມເປັນນັກປາດແລະຄວາມກ້າຫານ.

သီဟနိဝတ္တနနယဂါထာ

ຄາຖາສະແດງໄນຍະແຫ່ງການຫຼຽວຫຼັງຂອງຣາຊະສີ

သံသာရစက္ကဝိဒ္ဓံသံ, သမ္ဗုဒ္ဓံ တံ သုမာနသံ;

သံနမာမိ သုဂုဏေသံ, သံဒေသိတသုဒုဒ္ဒသံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະທັຍອັນຜ່ອງໃສ, ຜູ້ຊົງທຳລາຍກົງລໍ້ແຫ່ງສັງສານວັດແລ້ວ, ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍ, ຜູ້ຊົງສະແດງທັມມະອັນເຫັນໄດ້ແසນຍາກໄວ້ເປັນຢ່າງດີ.

အနောတတ္တောဒကာဝတ္တနယဂါထာ

ຄາຖາສະແດງໄນຍະແຫ່ງການໝູນວຽນຂອງນ້ຳໃນສະອະໂນດາດ

ယေန [Pg.2] ဝိဒ္ဓံသိတာ ပါပါ, ယေန နိဗ္ဗာပိတာ ဒရာ;

ယေန လောကာ နိဿရိသုံ, ယေန စာဟံ နမာမိ တံ.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຊົງກຳຈັດບາບທັງຫຼາຍແລ້ວ, ພຣະອົງໃດຊົງດັບຄວາມຮ້ອນຮົນທັງຫຼາຍແລ້ວ, ສັດໂລກທັງຫຼາຍຫຼຸດພົ້ນແລ້ວເພາະພຣະອົງໃດ, ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍຂໍນອບນ້ອມພຣະອົງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ.

စတုဒီပစက္ကဝတ္တနနယဂါထာ

ຄາຖາສະແດງໄນຍະແຫ່ງການໝູນວຽນຂອງພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດໃນທະວີບທັງສີ່

သံဃံ သသံဃံ နမာမိ, ဝန္တန္တဝရဓမ္မဇံ;

မဂ္ဂဂ္ဂမနဖလဋ္ဌံ, သုသံသံ သုဘမာနသံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະສົງພ້ອມດ້ວຍໝູ່ຄະນະ, ຜູ້ເກີດຈາກພຣະທັມມະອັນປະເສີດອັນກຳຈັດກິເລດແລ້ວ, ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນມັກແລະຜົນອັນເລີດ, ຜູ້ອັນເພິ່ນສັນເສີນດີແລ້ວ, ຜູ້ມີພຣະທັຍອັນດີງາມ.

အဗျပေတစတုပါဒအာဒိယမကဂါထာ

ຄາຖາອະຍະມະກະທີ່ມີບົດຕົ້ນບໍ່ແຍກກັນໃນສີ່ບາດ

ဝိနယံ ဝိနယံ သာရံ, သင်္ဂဟံ သင်္ဂဟံ ကရံ;

စရိယံ စရိယံ ဝန္ဒေ, ပရမံ ပရမံ သုတံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະວິນັຍອັນເປັນສາຣະແຫ່ງການຝຶກຝົນ, ຜູ້ເຮັດການສົງເຄາະ (ຮວບຮວມ), ຂໍນອບນ້ອມຄວາມປະພຶດອັນຄວນປະພຶດ, ອັນເປັນສຸຕະ (ການສຶກສາ) ອັນຍອດຢ້ຽມຢ່າງຍິ່ງ.

ဗျပေတစတုပါဒအာဒိအန္တယမကဂါထာ

ຄາຖາອະຍະມະກະທີ່ມີບົດຕົ້ນແລະບົດປາຍແຍກກັນໃນສີ່ບາດ

ပကာရေ ဗဟုပကာရေ, သာဂရေ ဂုဏသာဂရေ;

ဂရဝေါ မမ ဂရဝေါ, ဝန္ဒာမိ အဘိဝန္ဒာမိ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້ ຂໍອະພິວາດ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນດັ່ງກຳແພງປ້ອງກັນໄພຫຼາຍປະการ, ຜູ້ເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີ, ຜູ້ເປັນທີ່ເຄົາຣົບຢ່າງຍິ່ງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.

ဝတ္ထုတ္တယေ ဂန္ထကာရေ, ဂရူသု သာဒရံ မယာ;

ကတေန နမက္ကာရေန, ဟိတွာ သဗ္ဗေ ဥပဒ္ဒဝေ.

ດ້ວຍການກະທຳຄວາມນອບນ້ອມດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ໃນພຣະຄັນຖາຈານ, ແລະໃນພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ, ຂໍໃຫ້ອຸປັດທະວະອັນຕະລາຍທັງປວງຈົ່ງປາສະຈາກໄປ.

သိက္ခာကာမေဟိ ဓီရေဟိ, ဇိနသာသနကာရိဘိ;

ဘိက္ခူဟိ ဝိနယညူဟိ, သာဒရံ အဘိယာစိတော.

ຂ້າພະເຈົ້າອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮັກໃນການສຶກສາ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຜູ້ປະພຶດຕາມພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ, ຜູ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງພຣະວິນັຍ ໄດ້ອາຣາດທະນາດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບແລ້ວ.

ဝဏ္ဏယိဿာမိ ဝိနယ-သင်္ဂဟံ ပီတိဝဍ္ဎနံ;

ဘိက္ခူနံ ဝေနယိကာနံ, ယထာသတ္တိဗလံ အဟံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຊົງວິນັຍ ຕາມກຳລັງສະຕິປັນຍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.

ပေါရာဏေဟိ ကတာ ဋီကာ, ကိဉ္စာပိ အတ္ထိ သာ ပန;

အတိသင်္ခေပဘာဝေန, န သာဓေတိ ယထိစ္ဆိတံ.

ແມ່ນວ່າຈະມີດີກາອັນພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ແຕ່ງໄວ້ແລ້ວກໍຕາມ, ແຕ່ດີການັ້ນ ເພາະຄວາມຫຍໍ້ເກີນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາໄດ້.

တသ္မာ ဟိ နာနာသတ္ထေဟိ, သာရမာဒါယ သာဓုကံ;

နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရံ, ကရိဿံ အတ္ထဝဏ္ဏနံ.

ເພາະເຫດນັ້ນ, ข້າພະເຈົ້າຈະຖືເອົາສາຣະແກ່ນສານຈາກຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນຢ່າງດີ, ແລ້ວຈະແຕ່ງຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ຫຍໍ້ເກີນໄປ ແລະບໍ່ໃຫ້ພິດສະດານເກີນໄປ.

ဝိနယာလင်္ကာရံ နာမ, ပေသလာနံ ပမောဒနံ;

ဣမံ ပကရဏံ သဗ္ဗေ, သမ္မာ ဓာရေန္တု သာဓဝေါတိ.

ຂໍສາທຸຊົນທັງຫຼາຍຈົ່ງຊົງຈຳໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ເຊິ່ງຄຳພີນີ້ ອັນມີຊື່ວ່າ 'ວິນັຍຍາລັງການ' ອັນເປັນທີ່ຍິນດີຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ເທີ້ນ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍຄຳປາຣົບພຣະຄຳພີ

ဝိဝိဓဝိသေသနယသမန္နာဂတံ [Pg.3] ကာယဝါစာဝိနယနကရဏသမတ္ထံ လဇ္ဇိပေသလဘိက္ခူနံ သံသယဝိနောဒနကာရကံ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂလာနံ သီလဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပကံ ဇိနသာသနဝုဍ္ဎိဟေတုဘူတံ ပကရဏမိဒမာရဘိတုကာမော အယမာစရိယာသဘော ပဌမံ တာဝ ရတနတ္တယပဏာမပဏာမာရဟဘာဝအဘိဓေယျကရဏဟေတု ကရဏပ္ပကာရပကရဏာဘိဓာနနိမိတ္တပယောဇနာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝတ္ထုတ္တယံ နမဿိတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ဟိ ဝတ္ထုတ္တယံ နမဿိတွာတိ ဣမိနာ ရတနတ္တယပဏာမော ဝုတ္တော ပဏာမေတဗ္ဗပဏာမအတ္ထဒဿနတော. သရဏံ သဗ္ဗပါဏိနန္တိ ဣမိနာ ပဏာမာရဟဘာဝေါ ပဏာမဟေတုဒဿနတော. ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယန္တိ အဘိဓေယျော ဣမဿ ပကရဏဿ အတ္ထဘာဝတော. ဝိပ္ပကိဏ္ဏမနေကတ္ထာတိ ကရဏဟေတု တေနေဝကာရဏေန ပကရဏဿ ကတတ္တာ. သမာဟရိတွာ ဧကတ္ထ, ဒဿယိဿမနာကုလန္တိ ကရဏပ္ပကာရော တေနာကာရေန ပကရဏဿ ကရဏတော. ပကရဏာဘိဓာနံ ပန သမာဟရိတသဒ္ဒဿ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတံ သမာဟရိတွာ ဒဿနေနေဝ ဣမဿ ပကရဏဿ ဝိနယသင်္ဂဟဣတိ နာမဿ လဘနတော.

ພຣະອາຈານຜູ້ປະເສີດນີ້ ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີນີ້ ອັນປະກອບດ້ວຍໄນຍະອັນວິເສດຕ່າງໆ, ສາມາດໃນການຝຶກຝົນກາຍແລະວາຈາ, ເປັນເຄື່ອງບັນເທົາຄວາມສົງໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມລະອາຍແລະມີສີລເປັນທີ່ຮັກ, ເຮັດໃຫ້ສີລວິສຸດທິເຖິງພ້ອມແກ່ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນ, ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ, ກ່ອນອື່ນໝົດ ເພື່ອສະແດງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ, ອະພິເທຍຍະ (ເນື້ອຫາ), ເຫດແຫ່ງການແຕ່ງ, ວິທີການແຕ່ງ, ຊື່ຂອງຄຳພີ, ນิມິດ (ເຫດ) ແລະປະໂຫຍດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ວັດຖຸດຕະຍັງ ນະມັດສິດຕະວา' (ນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວັດຖຸດຕະຍັງ ນະມັດສິດຕະວา' ນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວເຖິງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕ ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງການນອບນ້ອມຕໍ່ສິ່ງທີ່ຄວນນອບນ້ອມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສະຣະນັງ ສັບພະປານິນັງ' ນີ້ ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ ເພາະສະແດງເຫດແຫ່ງການນອບນ້ອມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປາລິມຸດຕະວິນິດໄສ' ນີ້ ກ່າວເຖິງອະພິເທຍຍະ ເພາະເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີນີ້. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິບປະຕິນນັງ ອะເນກັດຖາ' ນີ້ ກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງการແຕ່ງ ເພາະຄຳພີນີ້ຖືກແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສະມາຫະຣິດຕະວา ເອກັດຖະ, ທັດສະຍິດສະມะນາກຸລັງ' ນີ້ ກ່າວເຖິງວິທີການແຕ່ງ ເພາະການແຕ່ງຄຳພີໂດຍອາການນັ້ນ. ສ່ວນຊື່ຂອງຄຳພີ ສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງສັບວ່າ 'ສະມາຫະຣິຕະ' ເພາະດ້ວຍການຮວບຮວມສະແດງນັ້ນເອງ ຄຳພີນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວິນັຍສັງຄະຫະ'.

နိမိတ္တံ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒုဝိဓံ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကံ နာမ ကရုဏာ, တံ ဒဿနကိရိယာယ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတံ တသ္မိံ အသတိ ဒဿနကိရိယာယ အဘာဝတော. ဗာဟိရံ နာမ သောတုဇနသမူဟော, တံ ယောဂါဝစရဘိက္ခူနန္တိ တဿ ကရုဏာရမ္မဏဘာဝတော. ပယောဇနံ ပန ဒုဝိဓံ ပဏာမပယောဇနပကရဏပယောဇနဝသေန. တတ္ထ ပဏာမပယောဇနံ နာမ အန္တရာယဝိသောသနပသာဒဇနနာဒိကံ, တံ သရဏံ သဗ္ဗပါဏိနန္တိ ဣမဿ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတံ ဟေတုမှိ သတိ ဖလဿ အဝိနာဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓမ္မဋီကာစရိယေန ‘‘ဂုဏဝိသေသဝါ ဟိ ပဏာမာရဟော [Pg.4] ဟောတိ, ပဏာမာရဟေ စ ကတော ပဏာမော ဝုတ္တပ္ပယောဇနသိဒ္ဓိကရောဝ ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၁). ပကရဏပယောဇနမ္ပိ ဒုဝိဓံ မုချာနုသင်္ဂိကဝသေန. တေသု မုချပယောဇနံ နာမ ဗျဉ္ဇနာနုရူပံ အတ္ထဿ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ပကာသနဉ္စ အတ္ထာနုရူပံ ဗျဉ္ဇနဿ ဥဒ္ဒိသနံ ဥဒ္ဒေသာပနဉ္စ, တံ ဝိနယေ ပါဋဝတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ဝုတ္တံ. အနုသင်္ဂိကပယောဇနံ နာမ သီလာဒိအနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တော အတ္ထော, တံ သမာဟရိတွာ ဧကတ္ထ ဒဿယိဿန္တိ ဣမဿ သာမတ္ထိယေန ဒဿိတံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတွာ ဒဿနေ သတိ တဒုဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိနာ ကတပယောဂဿ အနန္တရာယေန တဒတ္ထသိဇ္ဈနတောတိ.

ສ່ວນນິມິດ (ເຫດ) ມີ 2 ຢ່າງ ຄື ນິມິດພາຍໃນແລະນິມິດພາຍນອກ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ນິມິດພາຍໃນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະລຸນາ, ຄວາມກະລຸນານັ້ນສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງກິລິຍາຄືການສະແດງ ເພາະເມື່ອບໍ່ມີຄວາມກະລຸນານັ້ນ ກິລິຍາຄືການສະແດງກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ນິມິດພາຍນອກ ໄດ້ແກ່ ໝູ່ຊົນຜູ້ຟັງ, ໝູ່ຊົນຜູ້ຟັງນັ້ນສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂຍຄາວະຈະຣະພິກຂູນັງ' ເພາະໝູ່ຊົນນັ້ນເປັນອາຣົມແຫ່ງຄວາມກະລຸນາຂອງພຣະອາຈານນັ້ນ. ສ່ວນປະໂຫຍດມີ 2 ຢ່າງ ຄື ປະໂຫຍດແຫ່ງການນອບນ້ອມ ແລະປະໂຫຍດແຫ່ງຄຳພີ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ປະໂຫຍດແຫ່ງການນອບນ້ອມ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ອັນຕະລາຍເຫືອດແຫ້ງໄປແລະການເຮັດໃຫ້ຄວາມເຫຼື້ອມໃສເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ, ປະໂຫຍດນັ້ນສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງຄຳວ່າ 'ສະຣະນັງ ສັບພະປານິນັງ' ນີ້ ເພາະເມື່ອມີເຫດ ຜົນຍ່ອມບໍ່ປາສະຈາກເຫດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະອະພิທັມມະດີກາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະວ່າຜູ້ມີຄຸນວິເສດ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ ແລະການນອບນ້ອມອັນບຸກຄົນເຮັດແລ້ວໃນບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ่ການນອບນ້ອມ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງເຮັດປະໂຫຍດທີ່ກ່າວແລ້ວໃຫ້ສຳເລັດແນ່ນອນ'. ແຕ່ປະໂຫຍດແຫ່ງຄຳພີກໍມີ 2 ຢ່າງ ຄື ປະໂຫຍດໂດຍກົງແລະປະໂຫຍດໂດຍອ້ອມ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ປະໂຫຍດໂດຍກົງ ໄດ້ແກ่ ການແທງຕະຫຼອດແລະການປະກາດເນື້ອຄວາມອັນສົມຄວນແກ່ພະຍັນຊະນະ ແລະການຍົກຂຶ້ນສະແດງແລະການໃຫ້ຍົກຂຶ້ນສະແດງເຊິ່ງພະຍັນຊະນະອັນສົມຄວນແກ່ເນື້ອຄວາມ, ປະໂຫຍດໂດຍກົງນັ້ນ ພຣະອາຈານກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິນັຍເຍ ປາຖະວັດຖາຍະ' ນີ້. ປະໂຫຍດໂດຍອ້ອມ ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດມີສີລເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງອະນຸປາດາປະຣິນິບພານເປັນທີ່ສຸດ, ປະໂຫຍດໂດຍອ້ອມນັ້ນ ສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງຄຳວ່າ 'ສະມາຫະຣິດຕະວา ເອກັດຖະ ທັດສະຍິດສັງ' ນີ້ ເພາະເມື່ອມີການຮວບຮວມສະແດງໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນແລ້ວ ການປະກອບຄວາມພຽນທີ່ບຸກຄົນເຮັດແລ້ວດ້ວຍການຮຽນແລະການສອບຖາມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດປະໂຫຍດນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ໂດຍບໍ່ມີອັນຕະລາຍ.

ကိမတ္ထံ ပနေတ္ထ ရတနတ္တယပဏာမာဒယော အာစရိယေန ကတာ, နနု အဓိပ္ပေတဂန္ထာရမ္ဘောဝ ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – ဧတ္ထ ရတနတ္တယပဏာမကရဏံ တဗ္ဗိဟတန္တရာယော ဟုတွာ အနာယာသေန ဂန္ထပရိသမာပနတ္ထံ. ပဏာမာရဟဘာဝဝစနံ အတ္တနော ယုတ္တပတ္တကာရိတာဒဿနတ္ထံ, တံ ဝိညူနံ တောသာပနတ္ထံ, တံ ပကရဏဿ ဥဂ္ဂဟဏတ္ထံ, တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖာဒနတ္ထံ. အဘိဓေယျကထနံ ဝိဒိတာဘိဓေယျဿ ဂန္ထဿ ဝိညူနံ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန ပဋိပဇ္ဇနတ္ထံ. ကရဏဟေတုကထနံ အကာရဏေ ကတဿ ဝါယာမဿ နိပ္ဖလဘာဝတော တပ္ပဋိက္ခေပနတ္ထံ. ကရဏပ္ပကာရကထနံ ဝိဒိတပ္ပကာရဿ ဂန္ထဿ သောတူနံ ဥဂ္ဂဟဏာဒီသု ရုစိဇနနတ္ထံ. အဘိဓာနဒဿနံ ဝေါဟာရသုခတ္ထံ. နိမိတ္တကထနံ အာသန္နကာရဏဒဿနတ္ထံ. ပယောဇနဒဿနံ ဒုဝိဓပယောဇနကာမီနံ သောတူနံ သမုဿာဟဇနနတ္ထန္တိ.

ຖາມວ່າ ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະອາຈານຈຶ່ງເຮັດການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕເປັນຕົ້ນໃນຄຳພີນີ້, ບໍ່ແມ່ນວ່າຄວນເຮັດການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີທີ່ປະສົງເທົ່ານັ້ນບໍ? ຕອບວ່າ ການເຮັດການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕໃນຄຳພີນີ້ ເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ມີອັນຕະລາຍອັນພຣະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນກຳຈັດແລ້ວ ແລ້ວເຮັດຄຳພີໃຫ້ສຳເລັດລົງໄດ້ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຍາກລຳບາກ. ການກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນແລະເໝາະສົມຂອງຕົນ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍຍິນດີ, ເພື່ອການຮຽນເອົາຄຳພີນັ້ນ, ແລະເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງສົມບັດທັງປວງ. ການກ່າວເຖິງອະພิເທຍຍະ ເພື່ອໃຫ້ວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຮູ້ອະພິເທຍຍະແຫ່ງຄຳພີແລ້ວ ປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງການຮຽນແລະການຊົງຈຳໄວ້ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງການແຕ່ງ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມພະຍາຍາມທີ່ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີເຫດອັນເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຜົນ. ການກ່າວເຖິງວິທີການແຕ່ງ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມພໍໃຈໃນການຮຽນເປັນຕົ້ນແຫ່ງຄຳພີອັນຜູ້ຟັງຮູ້ໂດຍອາການແລ້ວໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ການສະແດງຊື່ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການເອີ້ນຂານ. ການກ່າວເຖິງນິມິດ ເພື່ອສະແດງເຫດໃກ້. ການສະແດງປະໂຫຍດ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມອຸດສາຫະຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ 2 ຢ່າງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນີ້.

ရတနတ္တယပဏာမပယောဇနံ ပန ဗဟူဟိ ပကာရေဟိ ဝိတ္ထာရယန္တိ အာစရိယာ, တံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဂန္ထဂရုဘာဝမောစနတ္ထံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဓိပ္ပေတပယောဇနမေဝ ကထယိမှ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာစရိယေန –

ສ່ວນປະໂຫຍດແຫ່ງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍພິດສະດານໂດຍປະການຕ່າງໆ, ປະໂຫຍດນັ້ນຄວນຖືເອົາໂດຍໄນຍະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນັ້ນໆ. ແຕ່ໃນຄຳພີນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມໜັກໜ່ວງຂອງຄຳພີ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວສະເພາະປະໂຫຍດທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍປະສົງເທົ່ານັ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘နိပစ္စကာရဿေတဿ[Pg.5];

ကတဿ ရတနတ္တယေ;

အာနုဘာဝေန သောသေတွာ;

အန္တရာယေ အသေသတော’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ ၇);

"ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງການນອບນ້ອມອັນນອບນ້ອມນີ້ ອັນບຸກຄົນເຮັດແລ້ວໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ຂໍໃຫ້ອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍເຫືອດແຫ້ງໄປໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ ເທີ້ນ."

အယမေတ္ထ သမုဒါယတ္ထော, အယံ ပန အဝယဝတ္ထော – အဟံ သဗ္ဗပါဏီနံ သရဏံ သရဏီဘူတံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမဿာမိ, နမဿိတွာ ယောဂါဝစရဘိက္ခူနံ ဝိနယေ ပါဋဝတ္ထာယ အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတွာ အနာကုလံ ကတွာ ဒဿယိဿံ ဒဿယိဿာမီတိ ယောဇနာ.

"ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍລວມໃນຄຳພີນີ້, ສ່ວນນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍແຍກສ່ວນ—ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕອັນເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດໂລກທັງປວງ, ນອບນ້ອມແລ້ວ ຈະຮວບຮວມເອົາຄຳວິນິດໄສອັນພົ້ນຈາກພຣະປາລີອັນກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມຕ່າງໆ ມາໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ສັບສົນ ແລ້ວຈະສະແດງ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດໃນພຣະວິນັຍຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນ, ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງ' ດັ່ງນີ້."

တတ္ထ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု. ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓါဒိရတနံ. တဉှိ ယသ္မာ သရဏဂတာ သပ္ပုရိသာ သရဏဂမနသမင်္ဂိနော ဟုတွာ ဗုဒ္ဓါဒိရတနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝသန္တိ အာဝသန္တိ နိဝသန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. အာရမ္မဏဉှိ အာဓာရော, အာရမ္မဏိကံ အာဓေယျောတိ. ဣတော ပရာနိပိ ဝတ္ထုသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထာဒီနိ အာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ, တာနိပိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣဓ ပန ဂန္ထဝိတ္ထာရပရိဟရဏတ္ထံ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. တိဏ္ဏံ သမူဟောတိ တယံ, တယော အံသာ အဝယဝါ အဿာတိ ဝါ တယံ. ကိံ တံ? သမုဒါယော. ဝတ္ထူနံ တယန္တိ ဝတ္ထုတ္တယံ. ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ. နမဿာမီတိ နမဿိတွာ, အနမိန္တိ နမဿိတွာ. ဗုဒ္ဓါဒိရတနဉှိ အာရမ္မဏံ ကတွာ စိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ တွာ-ပစ္စယော ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကော ဟောတိ, တသ္မာ ပဌမော ဝိဂ္ဂဟော ကတော, ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ဧကတ္ထ ဒဿနကာလေ အတီတကာလိကော, တသ္မာ ဒုတိယော ဝိဂ္ဂဟော. တေနေဝ စ ကာရဏေန အတ္ထယောဇနာယပိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလအတီတကာလဝသေန ယောဇနာ ကတာ.

"ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ທຳມະຊາດໃດອັນສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຢູ່ ໃນທຳມະຊາດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ວັດຖຸ. ວັດຖຸນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຣັດຕະນະມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. จິງຢູ່ ເພາະເຫດໃດ ສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງສະຣະນະ ເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງດ້ວຍສະຣະນະຄົມ ກະທຳຣັດຕະນະມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມແລ້ວ ຍ່ອມຢູ່ ຍ່ອມອາໄສຢູ່ ຍ່ອມພຳນັກຢູ່ໃນອາຣົມນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຣັດຕະນະມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວັດຖຸ'. ດ້ວຍວ່າ ອາຣົມເປັນທີ່ຮອງຮັບ ອາຣົມນິກະ (ຈິດແລະເຈດຕະສິກທີ່ຍຶດອາຣົມ) ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບ. ແມ່ນວິເຄາະແລະເນື້ອຄວາມແຫ່ງສັບວ່າ ວັດຖຸ ອື່ນຈາກນີ້ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ວິເຄາະແລະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍໄນຍະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ນັ້ນແລ. ແຕ່ໃນບ່ອນນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອາຈານກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມພິດສະດານຂອງຄຳພີ. ໝູ່ແຫ່ງສາມ ຊື່ວ່າ ຕະຍະ (ໝວດສາມ) ຫຼື ທຳມະຊາດໃດມີສ່ວນສາມເປັນອະໄວຍະວະ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຕະຍະ. ຕະຍະນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ໝູ່. ໝວດສາມແຫ່ງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວັດຖຸສາມ (ວັດຖຸໄຕ). ວັດຖຸໄຕນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ພຣະຣັດຕະນະໄຕມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະມັດສິດຕະວາ' ແປວ່າ ນອບນ້ອມຢູ່ ຫຼືແປວ່າ ນອບນ້ອມແລ້ວ. ຈິງຢູ່ ໃນເວລາທີ່ຈິດເກີດຂຶ້ນກະທຳຣັດຕະນະມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ ຕວາປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນປັດຈຸບັນການ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດວິເຄາະທຳອິດ (ນອບນ້ອມຢູ່), ໃນເວລາທີ່ສະແດງຄຳພີປາລິມຸດຕະවິນິດໄສໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນ ຕວາປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນອະດີດການ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດວິເຄາະທີສອງ (ນອບນ້ອມແລ້ວ). ແລະເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ ແມ່ນໃນການປະກອບເນື້ອຄວາມ ພຣະອາຈານຈຶ່ງເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງປັດຈຸບັນການແລະອະດີດການ."

သရတိ ဟိံသတီတိ သရဏံ. ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ. တဉှိ သရဏဂတာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတံ [Pg.6] သံကိလေသံ သရတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ, တသ္မာ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ –

"ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມລະນຶກເຖິງ ຫຼືຍ່ອມບຽດບຽນ (ກຳຈັດ) ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ສະຣະນະ (ທີ່ເພິ່ງ). ສະຣະນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ພຣະຣັດຕະນະໄຕມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່ ພຣະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນ ຍ່ອມລະນຶກເຖິງ ຫຼືຍ່ອມບຽດບຽນ ທຳລາຍຄວາມກົວ, ຄວາມສະດຸ້ງ, ຄວາມທຸກ, ທຸກຄະຕິວິນິບາດ ແລະກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງຂອງສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງສະຣະນະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສະຣະນະ'. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວໄວ້ວ່າ—"

‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁),

"'ດູກ່ອນມะຫານາມະ, ໃນສະໄໝໃດ ອະລິຍະສາວົກຍ່ອມລະນຶກເຖິງພຣະຕຖາຄົດ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ຈິດຂອງອະລິຍະສາວົກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຖືກລາຄະກຸ້ມລຸມ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ,"

‘‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ;

ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ;

ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ;

လောမဟံသော န ဟေဿတီ’’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၉);

"ແລະວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອບຸກຄົນລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະທັມ ແລະພຣະສົງຢູ່ຢ່າງນີ້, ຄວາມກົວດີ, ຄວາມສະດຸ້ງດີ, ຄວາມຂົນພອງສະຢອງເກົ້າດີ ຈັກບໍ່ມີເລີຍ' ດັ່ງນີ້ແດ່."

ယသ္မာ ပန ‘‘သရဏ’’န္တိ ဣဒံ ပဒံ ‘‘နာထ’’န္တိ ပဒဿ ဝေဝစနဘူတံ ကိတသုဒ္ဓနာမပဒံ ဟောတိ, န ကိတမတ္တပဒံ, တသ္မာ ဓာတွတ္ထော အန္တောနီတော. ‘‘သရ ဟိံသာယ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ ဟိံသတ္ထံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗပါဏီနံ သရဏံ ဟိံသကံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမဿိတွာ ဝိညာယမာနေ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော သဗ္ဗပါဏီနံ သရဏံ သရဏီဘူတံ နာထဘူတံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမဿိတွာတိ ဝိညာယမာနေယေဝ ယုဇ္ဇတိ, တေနေဝ စ ကာရဏေန အတ္ထယောဇနာယမ္ပိ တထာ ယောဇနာ ကတာ. သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ နိရဝသေသတ္ထဝါစကံ သဗ္ဗနာမပဒံ. သဟ အဝေန ယော ဝတ္တတီတိ သဗ္ဗောတိ ကတေ ပန သကလ-သဒ္ဒေါ ဝိယ သမုဒါယဝါစကံ သမာသနာမပဒံ ဟောတိ. ပါဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပါဏိနော, ပါဏောတိ စေတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အဓိပ္ပေတံ. သဗ္ဗေ ပါဏိနော သဗ္ဗပါဏိနော, တေသံ သဗ္ဗပါဏီနံ. ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုတ္တယဿ သဗ္ဗလောကသရဏဘာဝံ, တတောယေဝ စ နမဿနာရဟဘာဝံ, နမဿနာရဟေ စ ကတာယနမဿနကိရိယာယ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိကရဘာဝံ, အတ္တနော ကိရိယာယ စ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒဿေတိ.

"ແຕ່ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ 'ສະຣະນະ' ນີ້ ເປັນຄຳນາມນາມແທ້ທີ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ນາດຖະ' (ທີ່ເພິ່ງ) ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງຄຳກິລິຍາກິດຕົກເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ເนື້ອຄວາມຂອງທາດຈຶ່ງຖືກນຳເຂົ້າໄປໄວ້ພາຍໃນ. ຈິງຢູ່ ເມື່ອຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ ບຽດບຽນ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສະຣະ ຫິງສາຍັງ' (ສະຣະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ) ແລ້ວເຂົ້າໃຈວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕຜູ້ບຽດບຽນອັນເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດໂລກທັງປວງ' ຍ່ອມປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາ, ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າໃຈວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕອັນເປັນທີ່ເພິ່ງ ເປັນທີ່ພຳນັກຂອງສັດໂລກທັງປວງ' ຍ່ອມສົມຄວນແທ້, ແລະເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ ແມ່ນໃນການປະກອບເນື້ອຄວາມ ພຣະອາຈານຈຶ່ງປະກອບຄວາມໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ສັບວ່າ 'ສັບພະ' ເປັນສັບພະນາມກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມບໍ່ມີເຫຼືອ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດວິເຄາະວ່າ 'ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ สັບພະ' ຍ່ອມເປັນສະມາດນามນາມກ່າວເຖິງໝູ່ ເໝືອນສັບວ່າ 'ສະກະລະ' (ທັງປວງ). ທຳມະຊາດໃດມີປານ (ລົມຫາຍໃຈ) ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ປານີ (ສັດມີຊີວິດ), ແລະໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ປານ' ປະສົງເອົາຊີວິຕິນຊີ. ສັດມີຊີວິດທັງປວງ ຊື່ວ່າ ສັບພະປານີ, ແຫ່ງສັດມີຊີວິດທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອາຈານສະແດງຄວາມເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໂລກທັງປວງແຫ່ງພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ, ແລະຄວາມເປັນເຄື່ອງເຮັດປະໂຫຍດຕາມທີ່ປະສົງໃຫ້ສຳເລັດແຫ່ງກິລິຍາຄືການນອບນ້ອມອັນບຸກຄົນເຮັດແລ້ວໃນບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ເຖິງເຊິ່ງຄວາມເປັນເນື້ອນາບຸນແຫ່ງກິລິຍາຂອງຕົນ."

ဧဝံ သဟေတုကံ ရတနတ္တယပဏာမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပကရဏာရမ္ဘဿ သနိမိတ္တံ မုချပယောဇနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိနယေ [Pg.7] ပါဋဝတ္ထာယ, ယောဂါဝစရဘိက္ခူန’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ဝိနယေ ပါဋဝတ္ထာယာတိ မုချပယောဇနဒဿနံ, တံဒဿနေန စ အနုသင်္ဂိကပယောဇနမ္ပိ ဝိဘာဝိတမေဝ ဟောတိ ကာရဏေ သိဒ္ဓေ ကာရိယဿ သိဇ္ဈနတော. ယောဂါဝစရဘိက္ခူနန္တိ ဗာဟိရနိမိတ္တဒဿနံ, တသ္မိံ ဒဿိတေ အဇ္ဈတ္တိကနိမိတ္တမ္ပိ ဒီပိတမေဝ ဟောတိ အာရမ္မဏေ ဉာတေ အာရမ္မဏိကဿ ဉာတဗ္ဗတော. တတ္ထ ဝိဝိဓာ နယာ ဧတ္ထာတိ ဝိနယော, ဒုဝိဓပါတိမောက္ခဒုဝိဓဝိဘင်္ဂပဉ္စဝိဓပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပဉ္စအာပတ္တိက္ခန္ဓသတ္တအာပတ္တိက္ခန္ဓာဒယော ဝိဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ နယာ ဧတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝိသေသာ နယာ ဧတ္ထာတိ ဝိနယော, ဒဠှီကမ္မသိထိလကရဏပယောဇနာ အနုပညတ္တိနယာဒယော ဝိသေသာ နယာ ဧတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝိနေတီတိ ဝိနယော. ကာယော ဝိနေတိ ကာယဝါစာယော, ဣတိ ကာယဝါစာနံ ဝိနယနတော ဝိနယော. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ –

"ພຣະອາຈານສະແດງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕອັນມີເຫດເປັນໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງປະໂຫຍດໂດຍກົງອັນມີນິມິດແຫ່ງການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ວິນັຍເຍ ປາຖະວັດຖາຍະ, ໂຍຄາວະຈະຣະพິກຂູນັງ' (ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດໃນພຣະວິນັຍ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນ). ແລະໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ວິນັຍເຍ ປາຖະວັດຖາຍະ' ເປັນການສະແດງປະໂຫຍດໂດຍກົງ, และດ້ວຍການສະແດງປະໂຫຍດໂດຍກົງນັ້ນ ແມ່ນປະໂຫຍດໂດຍອ້ອມກໍເປັນອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ເພາະເມື່ອເຫດສຳເລັດແລ້ວ ຜົນຍ່ອມສຳເລັດໄດ້. ຄຳວ່າ 'ໂຍຄາວະຈະຣະພິກຂູນັງ' ເປັນການສະແດງນິມິດພາຍນອກ, ເມື່ອສະແດງນິມິດພາຍນອກນັ້ນແລ້ວ ແມ່ນນິມິດພາຍໃນກໍເປັນອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ເພາະເມື່ອຮູ້ອາຣົມແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ເຖິງຜູ້ຍຶດອາຣົມແດ່. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ທຳມະຊາດໃດມີໄນຍະຕ່າງໆ ໃນທຳມະຊາດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິນັຍ, ມີອະທິບາຍວ່າ ໄນຍະຕ່າງໆ ມີປະການບໍ່ແມ່ນນ້ອຍ ມີປາຕິໂມກ 2, ວິພັງ 2, ປາຕິໂມກຂຸດເທດ 5, ກອງອາບັດ 5, ແລະກອງອາບັດ 7 ເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່ໃນທຳມະຊາດນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳມະຊາດໃດມີໄນຍະອັນວິເສດໃນທຳມະຊາດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິນັຍ, ມີອະທິບາຍວ່າ ໄນຍະອັນວິເສດທັງຫຼາຍ ມີໄນຍະແຫ່ງພຣະອະນຸບັນຍັດອັນມີປະໂຫຍດໃນການເຮັດກຳໃຫ້ໝັ້ນຄົງແລະການຜ່ອນປົນເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່ໃນທຳມະຊາດນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຝຶກຝົນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິນັຍ, ຍ່ອມຝຶກຝົນກາຍແລະວາຈາ, ຊື່ວ່າ ວິນັຍ ເພາະເປັນເຄື່ອງຝຶກຝົນກາຍແລະວາຈາດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ—

‘‘ဝိဝိဓဝိသေသနယတ္တာ;

ဝိနယနတော စေဝ ကာယဝါစာနံ;

ဝိနယတ္ထဝိဒူဟိ အယံ;

ဝိနယော ‘ဝိနယော’တိ အက္ခာတော’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ;

ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ);

“ເພາະມີນັຍຕ່າງໆ ແລະ ນັຍອັນພິເສດ ແລະ ເພາະເປັນເຄື່ອງຝຶກຝົນກາຍແລະວາຈາ, ພຣະວິນັຍນີ້ ຜູ້ຮູ້ພຣະວິນັຍທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຂະໜານນາມວ່າ ‘ພຣະວິນັຍ’.”

ကော သော? ဝိနယပိဋကံ. တသ္မိံ ဝိနယေ. ပဋတိ ဝိယတ္တဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋု. ကော သော? ပဏ္ဍိတော. ပဋုနော ဘာဝေါ ပါဋဝံ. ကိံ တံ? ဉာဏံ. အသတိ ကာရဏာနုရူပံ ဘဝတီတိ အတ္ထော. ကော သော? ပယောဇနံ. ပါဋဝမေဝ အတ္ထော ပါဋဝတ္ထော, တဿ ပါဋဝတ္ထာယ, ဝိနယပိဋကေ ကောသလ္လဉာဏပယောဇနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယုဉ္ဇနံ ယောဂေါ, ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရော. အဝစရန္တီတိ အဝစရာ, ယောဂေ အဝစရာ ယောဂါဝစရာ, ကမ္မဋ္ဌာနိကာ ဘိက္ခူ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခန္တီတိ ဘိက္ခူ, ယောဂါဝစရာ စ တေ ဘိက္ခူ စာတိ ယောဂါဝစရဘိက္ခူ, တေသံ ယောဂါဝစရဘိက္ခူနံ. ဧတေန [Pg.8] ဝိနယေ ပဋုဘာဝေါ နာမ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထော ဟောတိ, န ဂဟဋ္ဌတာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ. ဘိက္ခူသု စ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယုတ္တာနံ လဇ္ဇိပေသလဘိက္ခူနံယေဝ, န ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာနံ အလဇ္ဇိဘိက္ခူနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ພຣະວິນັຍປິດົກ. ໃນພຣະວິນັຍນັ້ນ. ຜູ້ໃດຍ່ອມຮຽນຮູ້ ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ປະຕຸ’ (ຜູ້ສະຫຼາດ). ຜູ້ນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄື ບັນດິດ. ຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ‘ປາຕະວະ’ (ຄວາມສະຫຼາດ). ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຍານ (ຄວາມຮູ້). ສິ່ງໃດຍ່ອມມີຂຶ້ນຕາມສົມຄວນແກ່ເຫດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ອັດຖະ’ (ປະໂຫຍດ). ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ປະໂຫຍດ. ຄວາມສະຫຼາດນັ້ນເອງເປັນປະໂຫຍດ ຊື່ວ່າ ‘ປາຕວັດຖະ’, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສະຫຼາດນັ້ນ, ຄຳວ່າ ‘ຕັສສະ ປາຕວັດຖາຍະ’ ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂກສັລລະຍານ (ຄວາມສະຫຼາດ) ໃນພຣະວິນັຍປິດົກ. ການປະກອບ ຊື່ວ່າ ‘ໂຍຄະ’ ໄດ້ແກ່ ການມະນະສິການໃນກັມມັດຖານ. ຜູ້ໃດຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ອະວະຈະຣະ’, ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນການປະກອບ ຊື່ວ່າ ‘ໂຍຄາວະຈະຣະ’ ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຜູ້ຈະເລີນກັມມັດຖານ. ຜູ້ໃດຍ່ອມເຫັນໄພໃນສັງສານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ພິກຂຸ’, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນໂຍຄາວະຈະຣະດ້ວຍ ເປັນພິກຂຸດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ‘ໂຍຄາວະຈະຣະພິກຂຸ’, ແກ່ພຣະໂຍຄາວະຈະຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພຣະວິນັຍ ຍ່ອມເປັນປະໂຫຍດແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ຄະລຶຫັດ, ດາບົດ ແລະ ປະຣິພັດຊົກ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນບັນດາພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມເປັນປະໂຫຍດສະເພາະແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ຮັກສີລ ຜູ້ຂະຫຍັນໃນກັມມັດຖານເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ລະຖິ້ມກັມມັດຖານ ແລະ ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ, ອາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້.

ဧဝံ ပကရဏာရမ္ဘဿ သနိမိတ္တံ ပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဟေတုကံ အဘိဓေယျံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပ္ပကိဏ္ဏမနေကတ္ထ, ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ အနေကတ္ထာတိ ဣမိနာ ပကရဏာရမ္ဘဿ ဟေတုံ ဒဿေတိ ဟေတုမန္တဝိသေသနတ္တာ, ဣမဿ အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏတ္တာယေဝ အာစရိယဿ အာရမ္ဘော ဟောတိ, န အဝိပ္ပကိဏ္ဏေ သတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သမာဟရိတွာ ဧကတ္ထ ဒဿယိဿ’’န္တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ). ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယန္တိ ဣမိနာ ပကရဏာဘိဓေယျံ. တတ္ထ ကိရတိ ဝိက္ခိပတီတိ ကိဏ္ဏော, ပကာရေန ကိဏ္ဏော ပကိဏ္ဏော, ဝိဝိဓေန ပကိဏ္ဏော ဝိပ္ပကိဏ္ဏော. ကော သော? ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော, တံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ.

ເມື່ອໄດ້ສະແດງປະໂຫຍດພ້ອມທັງເຫດຜົນໃນການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຫາ (ອະພິເທຍຍະ) ພ້ອມທັງເຫດຜົນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ວິບປະກິນນັມອະເນກັດຖະ, ປາລິມຸດຕະວິນິດຈະຍັງ’ (ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ ອັນກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນທີ່ຫຼາຍແຫ່ງ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ວິບປະກິນນັງ ອະເນກັດຖະ’ ນີ້ ອາຈານສະແດງເຫດຜົນໃນການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ ເພາະເປັນຄຸນນາມທີ່ມີເຫດຜົນ, ການເລີ່ມຕົ້ນຂອງພຣະອາຈານຍ່ອມມີຂຶ້ນ ເພາະເຫດທີ່ຄຳວິນິດໄສນີ້ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນທີ່ຫຼາຍແຫ່ງນີ້ເອງ, ບໍ່ແມ່ນມີຂຶ້ນເມື່ອບໍ່ກະຈັດກະຈາຍ. ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານຈັກກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ ‘ສະມາຫະຣິຕະວາ ເອກັດຖະ ທັດສະຍິສສັງ’ (ເຮົາຮວບຮວມໄວ້ໃນທີ່ດຽວກັນແລ້ວຈັກສະແດງ). ດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ປາລິມຸດຕະວິນິດຈະຍັງ’ ນີ້ ເປັນການສະແດງເນື້ອຫາຂອງຄຳພີ. ໃນຄຳນັ້ນ, ສິ່ງໃດຍ່ອມຊັດໄປ ຄື ກະຈັດກະຈາຍ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ກິນນະ’ (ຊັດໄປ), ກະຈັດກະຈາຍໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ‘ປະກິນນະ’, ກະຈັດກະຈາຍໂດຍປະການຕ່າງໆ ຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ‘ວິບປະກິນນະ’. ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ, ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີນັ້ນແຫຼະ ທີ່ກະຈັດກະຈາຍ.

အနေကတ္ထာတိ ဧတ္ထ သင်္ချာဝါစကော သဗ္ဗနာမိကော ဧက-သဒ္ဒေါ, န ဧကော အနေကေ. ဗဟွတ္ထဝါစကော အနေကသဒ္ဒေါ. ဧကန္တဧကဝစနန္တောပိ ဧက-သဒ္ဒေါ န-ဣတိနိပါတေန ယုတ္တတ္တာ ဗဟုဝစနန္တော ဇာတောတိ. တတ္ထ အနေကတ္ထ ဗဟူသူတိ အတ္ထော, ပါရာဇိကကဏ္ဍဋ္ဌကထာဒီသု အနေကေသု ပကရဏေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပေါရာဏဋီကာယံ ပန အနေကတ္ထာတိ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသူတိ အတ္ထော ဒဿိတော, ဧဝဉ္စ သတိ ဥပရိ ‘‘သမာဟရိတွာ ဧကတ္ထာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတွာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ သဟယောဂီဘူတတ္တာ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကသ္မိံ သိက္ခာပဒပဒေသေ သမာဟရိတွာတိ အတ္ထော ဘဝေယျ, သော စ အတ္ထော အယုတ္တော. ကသ္မာ? အနေကေသု ပကရဏေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကသ္မိံ ပကရဏေ သမာဟရိတွာတိ [Pg.9] အတ္ထော အမှေဟိ ဝုတ္တော. အထ ပန ‘‘ဧကတ္ထာ’’တိ ဣမဿ ‘‘ဧကတော’’တိ အတ္ထံ ဝိကပ္ပေတွာ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကတော သမာဟရိတွာတိ အတ္ထံ ဂဏှေယျ, သော အတ္ထော ယုတ္တော ဘဝေယျ.

ໃນຄຳວ່າ ‘ອະເນກັດຖະ’ ນີ້, ສັບວ່າ ‘ເອກະ’ ເປັນສັບສັບພະນາມບອກສັງຂະຍາ (ຈຳນວນ), ຄຳວ່າ ‘ບໍ່ແມ່ນໜຶ່ງ’ (ນະ ເອໂກ) ຊື່ວ່າ ‘ອະເນເກ’ (ຫຼາຍ). ສັບວ່າ ‘ອະເນກະ’ ຍ່ອມບອກເນື້ອຄວາມວ່າຫຼາຍ. ສັບວ່າ ‘ເອກະ’ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີວິພັດເປັນເອກະວະຈະນະໂດຍສ່ວນດຽວ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ເພາະປະກອບຮ່ວມກັບ ‘ນະ’ ນິບາດ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ ‘ອະເນກັດຖະ’ ມີອັດຖະວ່າ ‘ໃນທີ່ຫຼາຍແຫ່ງ’, ມີອະທິບາຍວ່າ ‘ໃນຄຳພີທັງຫຼາຍຫຼາຍຄຳພີ ມີອັດຖະກະຖາປາຣາຊິກກັນ ເປັນຕົ້ນ’. ແຕ່ໃນໂປຣານະດີກາ ສະແດງອັດຖະຂອງຄຳວ່າ ‘ອະເນກັດຖະ’ ນີ້ວ່າ ‘ໃນບົດແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍຫຼາຍບົດ’, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄຳທີ່ຈະກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ ‘ສະມາຫະຣິຕະວາ ເອກັດຖະ’ (ຮວບຮວມໄວ້ໃນທີ່ດຽວກັນ) ແລະ ເພາະບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື ‘ອະເນກັດຖະວິບປະກິນນັງ ເອກັດຖະ ສະມາຫະຣິຕະວາ’ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ເນື້ອຄວາມກໍຈະກາຍເປັນວ່າ ‘ຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນບົດແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍຫຼາຍບົດ ມາໄວ້ໃນບົດແຫ່ງສິກຂາບົດບົດດຽວ’, ເນື້ອຄວາມນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ພວກເຮົາກ່າວໄວ້ຄື ‘ຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນຄຳພີທັງຫຼາຍຫຼາຍຄຳພີ ມາໄວ້ໃນຄຳພີດຽວ’. ແຕ່ຖ້າຫາກກຳນົດເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ ‘ເອກັດຖະ’ ນີ້ວ່າ ‘ໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ’ (ເອໂກຕະ) ແລ້ວຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ ‘ຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນບົດແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍຫຼາຍບົດ ເຂົ້າມາໄວ້ເປັນອັນດຽວກັນ’, ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍຈະຖືກຕ້ອງ.

ပကဋ္ဌာနံ အာဠီတိ ပါဠိ, ဥတ္တမာနံ ဝစနာနံ အနုက္ကမောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ ပါလေတိ ရက္ခတီတိ ပါဠိ, လဠာနမဝိသေသော. ကာ သာ? ဝိနယတန္တိ. မုစ္စတီတိ မုတ္တော, ပါဠိတော မုတ္တော ပါဠိမုတ္တော. ဆိန္ဒိယတေ အနေနာတိ ဆယော, နီဟရိတွာ ဆယော နိစ္ဆယော, ဝိသေသေန နိစ္ဆယော ဝိနိစ္ဆယော, ခိလမဒ္ဒနာကာရေန ပဝတ္တော သဒ္ဒနယော အတ္ထနယော စ. ပါဠိမုတ္တော စ သော ဝိနိစ္ဆယော စာတိ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော, တံ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ. ဣဒဉ္စ ‘‘အာနဂရာ ခဒိရဝန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ယေဘုယျနယဝသေန ဝုတ္တံ ကတ္ထစိ ပါဠိဝိနိစ္ဆယဿပိ ဒိဿနတော. ပေါရာဏဋီကာယံ ပန ပါဠိဝိနိစ္ဆယော စ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော စ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယောတိ ဧဝံ ဧကဒေသသရူပေကသေသဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒုတိယနယောပိ ဝုတ္တော, ဧဝဉ္စ သတိ ပါဠိဝိနိစ္ဆယပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေဟိ အညဿ ဝိနိစ္ဆယဿ အဘာဝါ ကိမေတေန ဂန္ထဂရုကရေန ပါဠိမုတ္တဂ္ဂဟဏေန. ဝိသေသနဉှိ သမ္ဘဝဗျဘိစာရေ စ သတိ သာတ္ထကံ သိယာတိ ပဌမနယောဝ အာရာဓနီယော ဟောတိ.

ແຖວແຫ່ງຄຳອັນປະເສີດ ຊື່ວ່າ ‘ປາລີ’ (ແຖວ), ມີອະທິບາຍວ່າ ລຳດັບແຫ່ງພຣະດຳຣັດອັນປະເສີດສຸດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະທັມມະເທດສະໜາໃດ ຍ່ອມຮັກສາ (ປາເລຕິ) ຄື ຄຸ້ມຄອງ ເນື້ອຄວາມອັນຕ່າງດ້ວຍປະໂຫຍດຕົນ ແລະ ປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ ເປັນຕົ້ນ ພຣະທັມມະເທດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ‘ປາລີ’, ຕົວ ລ ແລະ ຕົວ ຣ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ປາລີນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ເສັ້ນດ້າຍຄືພຣະວິນັຍ (ວິນັຍຕັນຕິ). ສິ່ງໃດຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ມຸດຕະ’, ຫຼຸດພົ້ນຈາກພຣະບາລີ ຊື່ວ່າ ‘ປາລິມຸດຕະ’. ຂໍ້ຄວາມໃດຍ່ອມຕັດ (ຄວາມສົງໄສ) ຂໍ້ຄວາມນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ຊະຍະ’, ການຕັດໂດຍນຳອອກມາ ຊື່ວ່າ ‘ນິດຈະຍະ’, ການຕັດໂດຍພິເສດ ຊື່ວ່າ ‘ວິນິດຈະຍະ’ ໄດ້ແກ່ ວິທີແຫ່ງສັບ ແລະ ວິທີແຫ່ງອັດຖະ ທີ່ເປັນໄປໃນລັກສະນະກຳຈັດຄວາມແຂງກະດ້າງ. ຄຳວິນິດໄສນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ‘ປາລິມຸດຕະວິນິດຈະຍະ’, ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີນັ້ນ. ແລະ ຄຳນີ້ ກ່າວໂດຍວິທີສ່ວນຫຼາຍ (ເຍພຸຍຍະນັຍ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ‘ອານະຄະຣາ ຂະທິຣะວະນັງ’ (ປ່າໄມ້ຕະຄ້ຽນຈົນເຖິງເມືອງ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະໃນບາງແຫ່ງ ກໍຍັງປາກົດຄຳວິນິດໄສໃນພຣະບາລີຢູ່. ແຕ່ໃນໂປຣານະດີກາ ກ່າວນັຍທີສອງໄວ້ວ່າ ‘ຄວນຊາບວ່າ ຄຳນີ້ກ່າວໂດຍວິທີເອກະເທສະສະຣູເປກະເສສະ (ການລະສັບທີ່ມີຮູບເໝືອນກັນໄວ້ສ່ວນໜຶ່ງ) ວ່າ ຄຳວິນິດໄສໃນພຣະບາລີດ້ວຍ ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ປາລິມຸດຕະວິນິດຈະຍະ’, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄຳວິນິດໄສອື່ນນອກຈາກຄຳວິນິດໄສໃນພຣະບາລີ ແລະ ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການໃສ່ສັບວ່າ ‘ປາລິມຸດຕະ’ ນີ້ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຄຳພີໜັກຫຼວງ. ເພາະວ່າ ຄຳຄຸນນາມ (ວິເສດສະນະ) ຍ່ອມມີປະໂຫຍດ ກໍຕໍ່ເມື່ອມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ ແລະ ມີຄວາມຄາດເຄື່ອນ, ດັ່ງນັ້ນ ນັຍທຳອິດຕ່າງຫາກທີ່ຄວນຍອມຮັບ.

ဧဝံ သဟေတုကံ အဘိဓေယျံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကရဏပ္ပကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သမာဟရိတွာ’’တိအာဒိနာ. ဒုဝိဓော ဟေတ္ထ ကရဏပ္ပကာရော ဧကတ္ထသမာဟရဏအနာကုလကရဏဝသေန. သော ဒုဝိဓောပိ တေန ပကာရေန ပကရဏဿ ကတတ္တာ ‘‘ကရဏပ္ပကာရော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ သမာဟရိဿာမီတိ သမာဟရိတွာ, သံ-သဒ္ဒေါ သင်္ခေပတ္ထော, တသ္မာ သင်္ခိပိယ အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော. အနာဂတကာလိကဝသေန ပစ္စမာနေန ‘‘ဒဿယိဿ’’န္တိ [Pg.10] ပဒေန သမာနကာလတ္တာ အနာဂတကာလိကော ဣဓ တွာ-ပစ္စယော ဝုတ္တော. ဧကတ္ထာတိ ဧကသ္မိံ ဣဓ ဝိနယသင်္ဂဟပ္ပကရဏေ. ဧကတ္ထာတိ ဝါ ဧကတော. ဒဿယိဿန္တိ ဒဿယိဿာမိ, ဉာပယိဿာမီတိ အတ္ထော. အာကုလတိ ဗျာကုလတီတိ အာကုလော, န အာကုလော အနာကုလော, ပုဗ္ဗာပရဗျာကိဏ္ဏဝိရဟိတော ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော. အနာကုလန္တိ ပန ဘာဝနပုံသကံ, တသ္မာ ကရဓာတုမယေန ကတွာသဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဒဿနကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ເມື່ອໄດ້ສະແດງເນື້ອຫາພ້ອມທັງເຫດຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວິທີການແຕ່ງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ສະມາຫະຣິຕະວາ’ (ຮວບຮວມແລ້ວ). ວິທີການແຕ່ງໃນທີ່ນີ້ມີ ໒ ປະການ ຄື ໂດຍວິທີຮວບຮວມໄວ້ໃນທີ່ດຽວກັນ ແລະ ໂດຍວິທີເຮັດບໍ່ໃຫ້ສັບສົນ. ວິທີການແຕ່ງທັງ ໒ ປະການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ‘ກະຣະນະປະການ’ (ວິທີການແຕ່ງ) ເພາະຄຳພີຖືກແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍປະການນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ‘ສະມາຫະຣິຕະວາ’ ມີອັດຖະວ່າ ‘ເຮົາຈັກຮວບຮວມ’, ສັບວ່າ ‘ສັງ’ ມີອັດຖະວ່າຫຍໍ້, ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມຈຶ່ງຄື ‘ຫຍໍ້ເຂົ້າແລ້ວຈັກນຳມາ’. ໃນທີ່ນີ້ ປັດໄຈ ‘ຕະວາ’ ກ່າວໃນອະນາຄົດຕະການ ເພາະມີການສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ ‘ທັດສະຍິສສັງ’ (ເຮົາຈັກສະແດງ) ເຊິ່ງເປັນອະນາຄົດຕະການ. ຄຳວ່າ ‘ເອກັດຖະ’ ໝາຍເຖິງ ໃນທີ່ດຽວກັນ ຄື ໃນຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ‘ເອກັດຖະ’ ໝາຍເຖິງ ໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ເອໂກຕະ). ຄຳວ່າ ‘ທັດສະຍິສສັງ’ ມີອັດຖະວ່າ ‘ເຮົາຈັກສະແດງ’ ຄື ‘ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ຮູ້’. ສິ່ງໃດຍ່ອມວຸ່ນວາຍ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ອາກຸລະ’ (ສັບສົນ), ສິ່ງໃດບໍ່ສັບສົນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ‘ອະນາກຸລະ’ ໄດ້ແກ່ ຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ ອັນປາສະຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງກັນໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ ‘ອະນາກຸລັງ’ ນີ້ ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປະກອບເຂົ້າກັບສັບວ່າ ‘ກັດຕະວາ’ (ເຮັດແລ້ວ) ເຊິ່ງມີທາດ ‘ກະ’ (ເຮັດ) ເປັນຕົວຕັ້ງ ແລ້ວເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັບກິຣິຍາຄືການສະແດງ.

ဧဝံ ရတနတ္တယပဏာမာဒိကံ ပုဗ္ဗကရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေ ဒဿေတုကာမော, တေသံ အနုက္ကမကရဏတ္ထံ မာတိကံ ဌပေန္တော ‘‘တတြာယံ မာတိကာ’’တိအာဒိမာဟ. မာတိကာယ ဟိ အသတိ ဒဿိတဝိနိစ္ဆယာ ဝိကိရန္တိ ဝိဓံသေန္တိ ယထာ တံ သုတ္တေန အသင်္ဂဟိတာနိ ပုပ္ဖာနိ. သန္တိယာ ပန မာတိကာယ ဒဿိတဝိနိစ္ဆယာ န ဝိကိရန္တိ န ဝိဓံသေန္တိ ယထာ တံ သုတ္တေန သင်္ဂဟိတာနိ ပုပ္ဖာနိ. တံ တံ အတ္ထံ ဇာနိတုကာမေဟိ မာတိကာနုသာရေန ဂန္တွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဝိနိစ္ဆယံ ပတွာ သော သော အတ္ထော ဇာနိတဗ္ဗော ဟောတိ, တသ္မာ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ မာတိကာ ဌပိတာ. တတ္ထ တတြာတိ တသ္မိံ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေ. အယန္တိ အယံ မယာ ဝက္ခမာနာ. မာတာ ဝိယာတိ မာတိကာ. ယထာ ဟိ ပုတ္တာ မာတိတော ပဘဝန္တိ, ဧဝံ နိဒ္ဒေသပဒါနိ ဥဒ္ဒေသတော ပဘဝန္တိ, တသ္မာ ဥဒ္ဒေသော မာတိကာ ဝိယာတိ ‘‘မာတိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ເມື່ອໄດ້ສະແດງກິດຈະກຳເບື້ອງຕົ້ນ ມີການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພຣະອາຈານມີຄວາມປະສົງຈະສະແດງຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນໄປຕາມລຳດັບ ຈຶ່ງຕັ້ງມາຕິກາ (ຫົວຂໍ້) ໄວ້ ແລ້ວກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ຕັດຖາຍັງ ມາຕິກາ’ (ໃນຄຳວິນິດໄສນັ້ນ ນີ້ຄືມາຕິກາ). ເພາະວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີມາຕິກາ ຄຳວິນິດໄສທີ່ສະແດງໄວ້ຍ່ອມກະຈັດກະຈາຍແລະເສຍຫາຍ ປຽບເໝືອນດອກໄມ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮ້ອຍໄວ້ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ. ແຕ່ເມື່ອມີມາຕິກາ ຄຳວິນິດໄສທີ່ສະແດງໄວ້ຍ່ອມບໍ່ກະຈັດກະຈາຍແລະບໍ່ເສຍຫາຍ ປຽບເໝືອນດອກໄມ້ທີ່ຮ້ອຍໄວ້ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ. ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ ເມື່ອດຳເນີນໄປຕາມມາຕິກາ ແລ້ວບັນລຸເຖິງຄຳວິນິດໄສທີ່ຕົນປາດຖະໜາ ກໍຍ່ອມຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນໆໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງຕັ້ງມາຕິກາໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ງ່າຍແກ່ການສຶກສາ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ‘ຕັດຖະ’ ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີນັ້ນ. ຄຳວ່າ ‘ອະຍັງ’ ໝາຍເຖິງ ນີ້ ທີ່ເຮົາຈັກກ່າວຕໍ່ໄປ. ຄຳວ່າ ‘ມາຕິກາ’ ແປວ່າ ເໝືອນມານດາ. ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນລູກທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຈາກມານດາ ບົດສະແດງລາຍລະອຽດ (ນິດເທດ) ທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມເກີດຈາກບົດສະຫຼຸບ (ອຸດເທດ) ຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດສະຫຼຸບຈຶ່ງເໝືອນມານດາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ‘ມາຕິກາ’.

ဒိဝါသေယျာတိအာဒီသု ဒိဝါသေယျာ ဒိဝါသေယျဝိနိစ္ဆယကထာ. ပရိက္ခာရော ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယကထာ…ပေ… ပကိဏ္ဏကံ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာတိ ယောဇနာ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဒိဝါသယနဝိနိစ္ဆယကထာ သမတ္တာ’’တိအာဒိ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဣဒမတ္ထော ဝါ နိဒဿနတ္ထော ဝါ ပရိသမာပနတ္ထော ဝါ. တေသု ဣဒမတ္ထေ ကာ သာ? ဒိဝါသေယျာ…ပေ… ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ အယန္တိ. နိဒဿနတ္ထေ [Pg.11] ကထံ သာ? ဒိဝါသေယျာ…ပေ… ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ. ပရိသမာပနတ္ထေ သာ ကိတ္တကေန ပရိသမတ္တာ? ဒိဝါသေယျာ…ပေ… ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ ဧတ္တကေန ပရိသမတ္တာတိ အတ္ထော. ဣမေသံ ပန ဒိဝါသေယျာဒိပဒါနံ ဝါကျဝိဂ္ဂဟံ ကတွာ အတ္ထေ ဣဓ ဝုစ္စမာနေ အတိပပဉ္စော ဘဝိဿတိ, သောတူနဉ္စ ဒုဿလ္လက္ခဏီယော, တသ္မာ တဿ တဿ နိဒ္ဒေသဿ အာဒိမှိယေဝ ယထာနုရူပံ ဝက္ခာမ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ ‘ທิວາເສຍຍາ’ ເປັນຕົ້ນ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ບົດວ່າ ‘ທິວາເສຍຍາ’ ໄດ້ແກ່ ທິວາເສຍຍາວິນິດຈະຍາກະຖາ (ເລື່ອງວິນິດໄສການນອນກາງເວັນ). ບົດວ່າ ‘ປະຣິກຂາໂຣ’ ໄດ້ແກ່ ປະຣິກຂາຣະວິນິດຈະຍາກະຖາ (ເລື່ອງວິນິດໄສບໍລິຂານ)... ລະ... ບົດວ່າ ‘ປະກິນນະກັງ’ ໄດ້ແກ່ ປະກິນນະກະວິນິດຈະຍາກະຖາ (ເລື່ອງວິນິດໄສເບັດຕະເລັດ). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະອາຈານຈຶ່ງຈັກກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ ‘ທິວາສະຍະນະວິນິດຈະຍາກະຖາ ສະມັດຕາ’ (ເລື່ອງວິນິດໄສການນອນກາງເວັນ ຈົບແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ສັບວ່າ ‘ອິຕິ’ ມີອັດຖະວ່າ ‘ນີ້’ (ອິທະມັດຖະ) ກໍມີ, ມີອັດຖະວ່າ ‘ຕົວຢ່າງ’ (ນິທັດສະນັດຖະ) ກໍມີ, ມີອັດຖະວ່າ ‘ການຈົບ’ (ປະຣິສະມາປານັດຖະ) ກໍມີ. ໃນອັດຖະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, 在ອັດຖະວ່າ ‘ນີ້’ ຈະເປັນແນວໃດ? ຄື ‘ນີ້ຄື: ການນອນກາງເວັນ... ລະ... ເບັດຕະເລັດ’. ໃນອັດຖະວ່າ ‘ຕົວຢ່າງ’ ຈະເປັນແນວໃດ? ຄື ‘ພຶງເຫັນວ່າ: ການນອນກາງເວັນ... ລະ... ເບັດຕະເລັດ’. ໃນອັດຖະວ່າ ‘ການຈົບ’ ຈະເປັນແນວໃດ? ຄື ‘ເລື່ອງນັ້ນຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້ ຄື: ການນອນກາງເວັນ... ລະ... ເບັດຕະເລັດ’ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແຕ່ຖ້າຫາກຈະສະແດງການວິເຄາະສັບ ແລະ ເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ ‘ທິວາເສຍຍາ’ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍຈະເປັນການຍືດຍາດເກີນໄປ ແລະ ຍາກທີ່ຜູ້ຟັງຈະກຳນົດໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາຈັກກ່າວເຖິງໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງການສະແດງລາຍລະອຽດນັ້ນໆ ຕາມສົມຄວນ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາເລື່ອງການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ ຈົບແລ້ວ.

၁. ဒိဝါသေယျဝိနိစ္ဆယကထာ

໑. ເລື່ອງວິນິດໄສການນອນກາງເວັນ

၁. ဧဝံ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယကထာနံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဣဒါနိ ယထာဌပိတမာတိကာနုက္ကမေန နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘တတ္ထ ဒိဝါသေယျာတိ ဒိဝါနိပဇ္ဇန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု မာတိကာပဒေသု သမဘိနိဝိဋ္ဌဿ ‘‘ဒိဝါသေယျာ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဒိဝါနိပဇ္ဇန’’န္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ဒိဝါ-သဒ္ဒေါ အဟဝါစကော အာကာရန္တော နိပါတော. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘အာနုကူလျေတု သဒ္ဓဉ္စ, နတ္တံ ဒေါသော ဒိဝါ တွဟေ’’တိ. သယနံ သေယျာ, ကရဇကာယဂတရူပါနံ ဥဒ္ဓံ အနုဂ္ဂန္တွာ ဒီဃဝသေန ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တနသင်္ခါတော ဣရိယာပထဝိသေသော. ဒိဝါကာလသ္မိံ သေယျာ ဒိဝါသေယျာ. အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ, ဧတသ္မိံ ကာလေ သယနဣရိယာပထကရဏန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဝါနိပဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော’’တိ.

໑. ເມື່ອໄດ້ຕັ້ງມາຕິກາແຫ່ງເລື່ອງວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງລາຍລະອຽດຕາມລຳດັບມາຕິກາທີ່ຕັ້ງໄວ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ຕັດຖະ ທິວາເສຍຍາຕິ ທິວານິປັດຊະນັງ’ (ໃນມາຕິການັ້ນ ບົດວ່າ ທິວາເສຍຍາ ໄດ້ແກ່ ການນອນກາງເວັນ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ‘ຕັດຖະ’ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ ‘ທິວາເສຍຍາ’ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນບົດມາຕິກາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ‘ທິວານິປັດຊະນັງ’ (ການນອນກາງເວັນ). ໃນຄຳນັ້ນ, ສັບວ່າ ‘ທິວາ’ ເປັນນິບາດລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ອາ ບອກເຖິງກາງເວັນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ ‘ອານຸກູລເຍຕຸ ສັດທັນຈະ, ນັດຕັງ ໂທໂສ ທິວາ ຕະວະເຫ’ (ສັບວ່າ ທິວາ ຍ່ອມບອກເຖິງກາງເວັນ). ຄຳວ່າ ‘ເສຍຍາ’ ໄດ້ແກ່ ການນອນ (ສະຍະນະ) ຄື ອິຣິຍາບົດພິເສດທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມຍາວ ຄືການຢຽດຕົວອອກ ໂດຍບໍ່ຍົກຮ່າງກາຍຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ. ການນອນໃນເວລາກາງເວັນ ຊື່ວ່າ ‘ທິວາເສຍຍາ’. ການເຮັດອິຣິຍາບົດນອນໃນເວລານີ້ ຄື ຕັ້ງແຕ່ເວລາຮຸ່ງເຊົ້າຈົນເຖິງເວລາຕາເວັນຕົກດິນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ມີອັດຖະວ່າ ການນອນກາງເວັນ’.

တတြာတိ တသ္မိံ ဒိဝါသယနေ အယံ ဝက္ခမာနော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ‘‘အနုဇာနာမိ…ပေ… ဝစနတော’’တိ (ပါရာ. ၇၇) အယံ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဿ ဝိနီတဝတ္ထူသု အာဂတော ဘဂဝတာ [Pg.12] အာဟစ္စဘာသိတော ဉာပကပါဌော. တတ္ထ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေနာတိ ဒိဝါ နိပဇ္ဇန္တေန. ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ. ‘‘ဒိဝါ…ပေ… နိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဉာပျံ. နနု ပါဠိယံ ‘‘အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ န ဝုတ္တာ, အထ ကထမေတ္ထ အာပတ္တိ ဝိညာယတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဒိဝါနိပဇ္ဇနေ. စ-သဒ္ဒေါ ဝါကျာရမ္ဘဇောတကော, ကိဉ္စာပိ-သဒ္ဒေါ နိပါတသမုဒါယော, ယဒိပီတျတ္ထော. ပါဠိယံ အယံ နာမ အာပတ္တီတိ ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တာ, ပန တထာပိ အသံဝရိတွာ နိပဇ္ဇန္တဿ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၇၇) ဒုက္ကဋံ ယသ္မာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧတ္ထ အာပတ္တိ ဝိညာယတီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သန္တေပိ အသတိ ဘဂဝတော ဝစနေ ကထံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဝိဝရိတွာ…ပေ… အနုညာတတ္တာ’’တိ. ဧတေန ဘဂဝတော အနုဇာနနမ္ပိ တံ အကရောန္တဿ အာပတ္တိကာရဏံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ໃນຄຳວ່າ ‘ຕັດຕຣະ’ ນັ້ນ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພຶງຊາບຄຳວິນິດໄສທີ່ເຮົາຈັກກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ ໃນການນອນກາງເວັນນັ້ນ. ພຣະບາລີວ່າ ‘ອະນຸຊານາມິ... ລະ... ວະຈະນາໂຕ’ (ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດ...) ນີ້ ເປັນພຣະບາລີຊີ້ແຈງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕັດໄວ້ໂດຍກົງ ເຊິ່ງມາໃນວິນີຕະວັດຖຸ (ເລື່ອງທີ່ຊົງວິນິດໄສແລ້ວ) ແຫ່ງສິກຂາບົດປາຣາຊິກຂໍ້ທີ ໑. ໃນພຣະບາລີນັ້ນ, ບົດວ່າ ‘ທິວາ ປະຕິສັລລີຍັນເຕນະ’ ໄດ້ແກ່ ໂດຍພິກຂຸຜູ້ນອນກາງເວັນ. ບົດວ່າ ‘ທະວາຣັງ ສັງວະຣິຕະວາ ປະຕິສັລລີຍິຕຸງ’ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປິດປະຕູແລ້ວນອນ. ຄຳວ່າ ‘ທິວາ... ລະ... ນິປັດຊິຕັບບັງ’ ເປັນສິ່ງທີ່ພຶງຊາບ (ວ່າ ຄວນນອນກາງເວັນ...). ຖ້າມີຄຳຖາມສອດເຂົ້າມາວ່າ ‘ໃນພຣະບາລີ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ນີ້ເປັນອາບັດຊື່ນີ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະຊາບວ່າເປັນອາບັດໃນທີ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ?’ ພຣະອາຈານເພື່ອຈະແກ້ຄຳຖາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ເອດຖະ ຈະ ກິນຈາປິ’ (ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ...) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ ‘ເອດຖະ’ ໝາຍເຖິງ ໃນການນອນກາງເວັນນີ້. ສັບວ່າ ‘ຈະ’ ເປັນສັບເລີ່ມຕົ້ນປະໂຫຍກ, ສັບວ່າ ‘ກິນຈາປິ’ ເປັນນິບາດປະສົມ ມີອັດຖະວ່າ ‘ເຖິງແມ່ນວ່າ’. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພຣະບາລີຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ນີ້ເປັນອາບັດຊື່ນີ້ກົຕາມ, ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວປັບອາບັດທຸກກົດແກ່ພິກຂຸຜູ້ນອນໂດຍບໍ່ປິດປະຕູ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບວ່າເປັນອາບັດໃນທີ່ນີ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມີກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ວິວະຣິຕະວາ... ລະ... ອະນຸຍາຕັດຕາ’ (ເພາະຊົງອະນຸຍາດ...). ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນພຣະພຸດທະອະນຸຍາດ ກໍຍ່ອມເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດໄດ້ ແກ່ຜູ້ບໍ່ປະຕິບັດຕາມນັ້ນ.

တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှီတိ ဣတ္ထိယာ ကတအဇ္ဈာစာရဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၇၇) ဝုတ္တံ, သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၇၇) ပန ‘‘မေထုနဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ’’တိ ဝုတ္တံ, ပေါရာဏဋီကာယမ္ပိ တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ဥပ္ပန္နေ မေထုနဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ မေထုနလက္ခဏဿ အဘာဝါ. နနု သိက္ခာပဒပညာပနံ နာမ ဗုဒ္ဓဝိသယော, အထ ကသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဘဂဝတော’’တိအာဒိ. န ကေဝလံ ဥပါလိတ္ထေရာဒီဟိ ဧဝ အဋ္ဌကထာ ဌပိတာ, အထ ခေါ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တော. န ဟိ ဘဂဝတာ အဗျာကတံ တန္တိပဒံ နာမ အတ္ထိ, သဗ္ဗေသံယေဝ အတ္ထော ကထိတော, တသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေနေဝ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနက္ကမောပိ ဘာသိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဟိ ဘဂဝတာ ပဝတ္တိတာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာယေဝ အဋ္ဌကထာတိ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່ຽວກັບຄຳວ່າ ‘ອຸບປັນເນ ວັດຖຸມຫິ’ (ເມື່ອເລື່ອງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ ‘ໃນເລື່ອງການລ່ວງລະເມີດທີ່ສະຕີເຮັດແລ້ວ’. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ ‘ເມື່ອເລື່ອງເມຖຸນທັມເກີດຂຶ້ນແລ້ວ’. ເຖິງແມ່ນໃນໂປຣານະດີກາ ກໍຖືເອົາຕາມນັ້ນແລ້ວກ່າວວ່າ ‘ເມື່ອເລື່ອງເມຖຸນທັມເກີດຂຶ້ນແລ້ວ’, ຂໍ້ນີ້ພຶງພິຈາລະນາ ເພາະບໍ່ມີລັກສະນະແຫ່ງເມຖຸນທັມ. ຖ້າມີຄຳຖາມສອດເຂົ້າມາວ່າ ‘ການບັນຍັດສິກຂາບົດ ຍ່ອມເປັນພຸດທະວິໄສ (ວິໄສຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງກ່າວປັບອາບັດທຸກກົດໄວ້?’ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ‘ພະຄະວະໂຕ’ (ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ແມ່ນວ່າພຣະອັດຖະກະຖາຈະຖືກຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍພຣະອຸບາລີເຖຣະ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກພຸດທະເຈົ້າ ຊົງສະແດງໄວ້ທັງໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະ. ເພາະວ່າ ບົດແຫ່ງພຣະຄຳພີ (ຕັນຕິປະທະ) ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ຊົງອະທິບາຍໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ພຣະອົງຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງປວງໄວ້ແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ລຳດັບການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະໄຕປິດົກທັງ ໓ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າກໍຊົງສະແດງໄວ້ເອງ. ເພາະວ່າ ພຣະທັມມະເທດສະໜາເບັດຕະເລັດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນໆ ນັ້ນເອງ ຄື ອັດຖະກະຖາ.

ကိံ [Pg.13] ပနေတ္ထ ဧတံ ဒိဝါ ဒွါရံ အသံဝရိတွာ နိပဇ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိအာပဇ္ဇနံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ သိဒ္ဓံ, ဥဒါဟု အညေနပီတိ အာဟ ‘‘အတ္ထာပတ္တီ’’တိအာဒိ. ဧတံ ဒုက္ကဋာပတ္တိအာပဇ္ဇနံ န ကေဝလံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ သိဒ္ဓံ, အထ ခေါ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဒိဝါ အာပဇ္ဇတိ, နော ရတ္တိ’’န္တိ (ပရိ. ၃၂၃) ဣမိနာ ပရိဝါရပါဌေနပိ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ကတရသ္မိံ ပန ဝတ္ထုသ္မိံ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဒိဝါ ဝိဟာရဂတော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နော အဟောသိ. တဿ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဝါတုပတ္ထဒ္ဓါနိ အဟေသုံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဣတ္ထိယော ဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ အာဒါယ ဝိဟာရံ အာဂမိံသု ဝိဟာရပေက္ခိကာယော. အထ ခေါ တာ ဣတ္ထိယော တံ ဘိက္ခုံ ပဿိတွာ အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒိတွာ ယာဝဒတ္ထံ ကတွာ ‘ပုရိသုသဘော ဝတာယ’န္တိ ဝတွာ ဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ အာရောပေတွာ ပက္ကမိံသု. ဘိက္ခူ ကိလိန္နံ ပဿိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အာကာရေဟိ အင်္ဂဇာတံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ ရာဂေန, ဝစ္စေန, ပဿာဝေန, ဝါတေန, ဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကဒဋ္ဌေန. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟာကာရေဟိ အင်္ဂဇာတံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ. အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ တဿ ဘိက္ခုနော ရာဂေန အင်္ဂဇာတံ ကမ္မနိယံ အဿ, အရဟံ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, အနာပတ္တိ ဘိက္ခဝေ တဿ ဘိက္ခုနော. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၇၇) ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ກໍໃນເລື່ອງນີ້ ການຕ້ອງອາບັດທຸກກົດຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ປິດປະຕູແລ້ວນອນໃນເວລາກາງເວັນນີ້ ສໍາເລັດ (ຄືກຳນົດໄດ້) ພຽງແຕ່ເພາະມີກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ ຫຼືວ່າດ້ວຍຫຼັກຖານອື່ນອີກ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "atthāpattī" (ມີອາບັດ) ເປັນຕົ້ນ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ ການຕ້ອງອາບັດທຸກກົດນີ້ ບໍ່ແມ່ນສໍາເລັດພຽງແຕ່ເພາະມີກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທັງນີ້ ຍັງສໍາເລັດໄດ້ດ້ວຍພຣະບາລີປະຣິວານີ້ອີກວ່າ "atthāpatti divā āpajjati, no ratti" (ອາບັດທີ່ມີຢູ່ ຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາກາງເວັນ, ບໍ່ແມ່ນເວລາກາງຄືນ). ກໍພຣະສິກຂາບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ໃນເລື່ອງໃດ? ຄວນເຫັນວ່າ ຕັດໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້ວ່າ: "ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໃນເມືອງເວສາລີ ເຂົ້າໄປພັກຜ່ອນໃນເວລາກາງເວັນ ທີ່ປ່າວັນໃຫຍ່ ໃນກູຕາຄານສາລາ ແລ້ວເປີດປະຕູນອນຢູ່. ອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ຂອງເພິ່ນຖືກລົມອຳມະພາດ (ລົມຈັບ) ໃຫ້ແຂງທື່. ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ມີຍິງຫຼາຍຄົນຖືເອົາຂອງຫອມ ແລະດອກໄມ້ ພາກັນມາທີ່ວິຫານ ເພື່ອຊົມວິຫານ. ຄັ້ງນັ້ນ ຍິງເຫຼົ່ານັ້ນເຫັນພິກຂຸຮູບນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງພາກັນນັ່ງທັບເທິງອະໄວຍະວະເພດ (ອັງຄະຊາດ) ເຮັດກິດຈົນພໍໃຈແລ້ວ ເວົ້າວ່າ 'ທ່ານຜູ້ນີ້ເປັນຍອດຊາຍແທ້ໆ' ແລ້ວເອົາຂອງຫອມ ແລະດອກໄມ້ບູຊາໄວ້ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ພວກພິກຂຸເຫັນພິກຂຸຮູບນັ້ນປຽກຊຸ່ມ ຈຶ່ງກາບທູນເນື້ອຄວາມນັ້ນແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະໄວຍະວະເພດຍ່ອມຄວນແກ່ການງານ (ຕື່ນຕົວ) ດ້ວຍເຫດ ໕ ປະການ ຄື: ດ້ວຍຄວາມກຳໜັດ ໑, ດ້ວຍອຸຈຈະຣະ ໑, ດ້ວຍປັດສະວະ ໑, ດ້ວຍລົມ ໑, ດ້ວຍຖືກແມງຄັນໄຟກັດ ໑. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະໄວຍະວະເພດຍ່ອມຄວນແກ່ການງານດ້ວຍເຫດ ໕ ປະການນີ້ແລ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ເປັນຖານະທີ່ບໍ່ມີ ເລື່ອງທີ່อະໄວຍະວະເພດຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນຈະຄວນແກ່ການງານດ້ວຍຄວາມກຳໜັດ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຮູບນັ້ນເປັນພຣະອໍຣະຫັນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຮູບນັ້ນບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກເຣັ້ນໃນເວລາກາງເວັນ ປິດປະຕູແລ້ວຈຶ່ງຫຼີກເຣັ້ນ' ດັ່ງນີ້ ຄວນເຫັນວ່າຕັດໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້.

၂. ဣဒါနိ ဒွါရဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ကီဒိသ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိဝတ္တကဒွါရမေဝါတိ သံဝရဏဝိဝရဏဝသေန ဣတော စိတော စ ပရိဝတ္တနယောဂ္ဂဒွါရမေဝ. ရုက္ခသူစိကဏ္ဋကဒွါရန္တိ ရုက္ခသူစိဒွါရံ ကဏ္ဋကဒွါရဉ္စ. ‘‘ရုက္ခသူစိဒွါရကဏ္ဋကဒွါရ’’မိစ္စေဝ ဝါ [Pg.14] ပါဌော. ယံ ဥဘောသု ပဿေသု ရုက္ခတ္ထမ္ဘေ နိခနိတွာ တတ္ထ ဝိဇ္ဈိတွာ မဇ္ဈေ ဒွေ တိဿော ရုက္ခသူစိယော ပဝေသေတွာ ကရောန္တိ, တံ ရုက္ခသူစိဒွါရံ နာမ. ပဝေသနနိက္ခမနကာလေ အပနေတွာ ထကနယောဂ္ဂံ ဧကာယ, ဗဟူဟိ ဝါ ကဏ္ဋကသာခါဟိ ကတံ ကဏ္ဋကဒွါရံ နာမ. ဂါမဒွါရဿ ပိဓာနတ္ထံ ပဒရေန ဝါ ကဏ္ဋကသာခါဒီဟိ ဝါ ကတဿ ကဝါဋဿ ဥဒုက္ခလပါသကရဟိတတာယ ဧကေန သံဝရိတုံ ဝိဝရိတုဉ္စ အသက္ကုဏေယျဿ ဟေဋ္ဌာ ဧကံ စက္ကံ ယောဇေန္တိ, ယေန ပရိဝတ္တမာနကကဝါဋံ သုခထကနကံ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ကလကယုတ္တဒွါရ’’န္တိ. စက္ကမေဝ ဟိ လာတဗ္ဗတ္ထေန သံဝရဏဝိဝရဏတ္ထာယ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထေန စက္ကလကံ, တေန ယုတ္တကဝါဋမ္ပိ စက္ကလကံ နာမ, တေန ယုတ္တဒွါရံ စက္ကလကယုတ္တဒွါရံ.

໒. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງປະເພດປະຕູທີ່ຕ່າງກັນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ "kīdisaṃ" (ປະຕູເຊັ່ນໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "parivattakadvārameva" (ປະຕູໝູນນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ປະຕູທີ່ຄວນແກ່ການໝູນໄປມາທາງນີ້ທາງນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດການປິດແລະການເປີດ. ຄຳວ່າ "rukkhasūcikaṇṭakadvāraṃ" ໄດ້ແກ່ ປະຕູປັກຫຼັກໄມ້ ແລະປະຕູໜາມ. ຫຼືມີບົດບາລີວ່າ "rukkhasūcidvārakaṇṭakadvāraṃ" ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ປະຕູໃດທີ່ເຂົາເຮັດໂດຍການຝັງເສົາໄມ້ໄວ້ທັງສອງຂ້າງ ແລ້ວເຈາະຮູຢູ່ເສົານັ້ນ ເອົາໄມ້ຂັດສອງຫຼືສາມອັນສອດເຂົ້າໄປໃນລະຫວ່າງກາງ ປະຕູນັ້ນຊື່ວ່າ "ປະຕູປັກຫຼັກໄມ້" (rukkhasūcidvāra). ປະຕູທີ່ເຮັດດ້ວຍກິ່ງໄມ້ມີໜາມກິ່ງດຽວ ຫຼືຫຼາຍກິ່ງ ທີ່ສາມາດຍົກອອກໃນເວລາເຂົ້າອອກ ແລະປິດໄວ້ໄດ້ ຊື່ວ່າ "ປະຕູໜາມ" (kaṇṭakadvāra). ສ່ວນບານປະຕູທີ່ເຮັດດ້ວຍແຜ່ນກະດານ ຫຼືກິ່ງໄມ້ມີໜາມເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປິດປະຕູໝູ່ບ້ານ ເພາະບໍ່ມີຄົກ (ເບົ້າຮອງຮັບ) ແລະຫ່ວງຄ້ອງ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດປິດແລະເປີດດ້ວຍຄົນຜູ້ດຽວໄດ້ ເຂົາຈຶ່ງປະກອບລໍ້ (ກົງລໍ້) ໄວ້ທາງລຸ່ມອັນໜຶ່ງ ເພື່ອໃຫ້ບານປະຕູທີ່ໝູນໄປມານັ້ນປິດໄດ້ງ່າຍ, ພຣະອາຈານໝາຍເຖິງປະຕູນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "cakkalakayuttadvāraṃ" (ປະຕູທີ່ປະກອບດ້ວຍລໍ້). ເພາະວ່າ ລໍ້ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ "ຈັກກະລະກະ" (cakkalaka) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ຖືເອົາໄດ້ ຄືຄວນຈັບຖືເພື່ອປິດແລະເປີດ, ບານປະຕູທີ່ປະກອບດ້ວຍລໍ້ນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ຈັກກະລະກະ" ເຊັ່ນກັນ, ປະຕູທີ່ປະກອບດ້ວຍບານປະຕູເຊັ່ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະຕູທີ່ປະກອບດ້ວຍລໍ້".

မဟာဒွါရေသု ပန ဒွေ တီဏိ စက္ကလကာနိ ယောဇေတီတိ အာဟ ‘‘ဖလကေသူ’’တိအာဒိ. ကိဋိကာသူတိ ဝေဠုပေသိကာဒီဟိ ကဏ္ဋကသာခါဒီဟိ စ ကတထကနကေသု. သံသရဏကိဋိကဒွါရန္တိ စက္ကလကယန္တေန သံသရဏကိဋိကာယုတ္တမဟာဒွါရံ. ဂေါပ္ဖေတွာတိ အာဝုဏိတွာ, ရဇ္ဇူဟိ ဂန္ထေတွာ ဝါ. ဧကံ ဒုဿသာဏိဒွါရမေဝါတိ ဧတ္ထ ကိလဉ္ဇသာဏိဒွါရမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၇၆-၇၇) ပန ‘‘ဒုဿဒွါရံ သာဏိဒွါရဉ္စ ဒုဿသာဏိဒွါရံ. ဒုဿသာဏိ ကိလဉ္ဇသာဏီတိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿသာဏိယမေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, ဧကသဒိသတ္တာ ဧကန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນປະຕູໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ເຂົາປະກອບລໍ້ສອງຫຼືສາມອັນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "phalakesu" (ໃນແຜ່ນກະດານທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "kiṭikāsu" ໄດ້ແກ່ ໃນເຄື່ອງປິດທີ່ເຮັດດ້ວຍຊິ້ນໄມ້ໄຜ່ເປັນຕົ້ນ ແລະກິ່ງໄມ້ມີໜາມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "saṃsaraṇakiṭikadvāraṃ" ໄດ້ແກ່ ປະຕູໃຫຍ່ທີ່ປະກອບດ້ວຍເຄື່ອງປິດທີ່ເລື່ອນໄດ້ດ້ວຍເຄື່ອງຈັກລໍ້. ຄຳວ່າ "gopphetvā" ໄດ້ແກ່ ຮ້ອຍເຂົ້າ ຫຼືຜູກດ້ວຍເຊືອກ. ຄຳວ່າ "ekaṃ dussasāṇidvārameva" (ປະຕູຜ້າກັ້ງອັນດຽວນັ້ນເອງ) ໃນຄຳນີ້ ແມ້ແຕ່ປະຕູສາດກັ້ງ (kilañjasāṇidvāra) ກໍສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ. ແຕ່ໃນວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ: "ປະຕູຜ້າ ແລະປະຕູຜ້າກັ້ງ ຊື່ວ່າ dussasāṇidvāra. ຄຳທັງໝົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ dussasāṇi (ຜ້າກັ້ງ) ແລະ kilañjasāṇi (ສາດກັ້ງ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ທ່ານສົງເຄາະເຂົ້າໃນ dussasāṇi ນັ້ນເອງແລ້ວກ່າວໄວ້, ທີ່ກ່າວວ່າ 'ອັນດຽວ' ເພາະມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນ" ດັ່ງນີ້.

၃. ဧဝံ ဒွါရဝိသေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယတ္တကေန ဒွါရံ သံဝုတံ ဟောတိ, တံ ပမာဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ကိတ္တကေန’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ သူစီတိ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ပဝေသိတာ. ဃဋိကာတိ ဥပရိ ယောဇိတာ. ဣဒါနိ ယတ္ထ ဒွါရံ သံဝရိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ [Pg.15] န သက္ကာ ဟောတိ, တတ္ထ ကာတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဗဟူနံ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနံ ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗဟူနံ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေပိ ဧကံ အာပုစ္ဆိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အထ ဘိက္ခူ…ပေ… နိသိန္နာ ဟောန္တီတိ ဣဒံ တတ္ထ ဘိက္ခူနံ သန္နိဟိတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န သေသဣရိယာပထသမင်္ဂိတာနိဝတ္တနတ္ထံ, တသ္မာ နိပန္နေပိ အာဘောဂံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တေ ပန အာဘောဂံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အသန္တပက္ခေ ဌိတတ္တာ ရဟော နိသဇ္ဇာယ ဝိယ ဒွါရသံဝရဏံ နာမ မာတုဂါမာနံ ပဝေသနိဝါရဏတ္ထံ အနုညာတန္တိ အာဟ ‘‘ကေဝလံ ဘိက္ခုနိံ ဝါ’’တိအာဒိ.

໓. ເມື່ອສະແດງປະເພດປະຕູທີ່ຕ່າງກັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງກຳນົດປະມານວ່າ ປິດປະຕູພຽງໃດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າປິດແລ້ວ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "kittakena" (ພຽງໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "sūci" (ດານປະຕູ) ໄດ້ແກ່ ດານປະຕູທີ່ເຂົາເຈາະຮູທາງກາງແລ້ວສອດເຂົ້າໄວ້. ຄຳວ່າ "ghaṭikā" (ລິ້ມຂັດ) ໄດ້ແກ່ ລິ້ມຂັດທີ່ປະກອບໄວ້ທາງເທິງ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວິທີການທີ່ຄວນເຮັດໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ສາມາດປິດປະຕູນອນໄດ້ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "sace bahūnaṃ vaḷañjanaṭṭhānaṃ hoti" (ຖ້າເປັນສະຖານທີ່ໃຊ້ສອຍຂອງຄົນຫຼາຍຄົນ) ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ແມ່ນບ່ອນໃຊ້ສອຍຂອງຄົນຫຼາຍຄົນ ກໍຄວນບອກລາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງແລ້ວນອນໄດ້ແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "atha bhikkhū...pe... nisinnā honti" (ກໍຖ້າພວກພິກຂຸ... ນັ່ງຢູ່) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມມີຢູ່ຂອງພວກພິກຂຸໃນທີ່ນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຫ້າມພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອິຣິຍາບົດທີ່ເຫຼືອ (ເຊັ່ນ ຢືນ ຫຼື ນອນ), ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ເມື່ອພິກຂຸອື່ນນອນຢູ່ ກໍຄວນເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ (ອາໂພຄະ) ໄດ້. ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸອື່ນນອນຫຼັບຢູ່ ບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່. ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມລັບ (ບໍ່ເປັນທີ່ລັບ) ການປິດປະຕູ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອະນຸຍາດໄວ້ ເພື່ອປ້ອງກັນການເຂົ້າໄປຂອງມາຕຸຄາມ ເໝືອນກັບການນັ່ງໃນທີ່ລັບ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "kevalaṃ bhikkhuniṃ vā" (ພຽງແຕ່ພິກຂຸນີ ຫຼື) ເປັນຕົ້ນ.

ဧတ္ထ စ တံ ယုတ္တံ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထပိ ယော ယော ထေရဝါဒေါ ဝါ အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ, သော သောဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနတော အတိရေကံ အာစရိယဿ ဝစနံ. ဣတော ပုဗ္ဗာပရဝစနံ အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ. တတ္ထ တံ ယုတ္တန္တိ ‘‘ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန…ပေ… န ဝတ္တတီ’’တိ ယံ ဝစနံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တံ, တံ ဝစနံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ…ပေ… ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယထာ စေတ္ထ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တဝစနံ ယုတ္တံ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထပိ ဝိနိစ္ဆယေ ယော ယော ထေရဝါဒေါ ဝါ အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ, သော သောဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ပုရေ ဝုတ္တော ထေရဝါဒေါ ဝါ အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ပမာဏန္တိ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒံ ဝစနံ အဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ကထံ? ယံ တာဝ ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တန္တိ. တံ ဣမသ္မိံ အာပုစ္ဆနအာဘောဂကရဏဝိနိစ္ဆယေ အညဿ အယုတ္တဿ အဋ္ဌကထာဝါဒဿ ဝါ ထေရဝါဒဿ ဝါ အဘာဝါ ဝတ္တုံ န သက္ကာ. န ဟိ ပုဗ္ဗဝါကျေ ‘‘ဘိက္ခူ ဧဝါ’’တိ အဝဓာရဏံ ကတံ, အထ ခေါ အာသန္နဝသေန ဝါ ပဋ္ဌာနဝသေန ဝါ ‘‘ဘိက္ခူ စီဝရကမ္မံ’’ဣစ္စာဒိကံယေဝ ဝုတ္တံ. ယမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထပီ’’တျာဒိ, တမ္ပိ အနောကာသံ. ဣမသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယေ [Pg.16] အညဿ အဋ္ဌကထာဝါဒဿ ဝါ အာစရိယဝါဒဿ ဝါ အဝစနတော ပုရေ ပစ္ဆာဘာဝေါ စ န ဒိဿတိ, အယံ ‘‘ပမာဏ’’န္တိ ဂဟေတဗ္ဗော, အယံ ‘‘န ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝေါ စ.

ແລະໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ "taṃ yuttaṃ, evaṃ sabbatthapi yo yo theravādo vā aṭṭhakathāvādo vā pacchā vuccati, so sova pamāṇanti gahetabbaṃ" (ຄຳນັ້ນສົມຄວນ, ແມ້ໃນບ່ອນທັງປວງຢ່າງນີ້ ມະຕິຂອງພຣະເຖຣະ ຫຼືມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ພາຍຫຼັງ ມະຕິນັ້ນແຫຼະຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ) ນີ້ ເປັນຄຳຂອງພຣະອາຈານ (ຜູ້ແຕ່ງຄຳອະທິບາຍ) ທີ່ເກີນໄປຈາກຄຳໃນອັດຖະກະຖາ. ສ່ວນຄຳກ່ອນແລະຫຼັງຈາກນີ້ ເປັນຄຳໃນອັດຖະກະຖາແທ້ໆ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "taṃ yuttaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳໃດທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ "ແຕ່ໃນກຸຣຸນທິອັດຖະກະຖາ... ບໍ່ຄວນ" ຄຳນັ້ນສົມຄວນ. ຄຳວ່າ "evaṃ...pe... gahetabbaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກຸຣຸນທິອັດຖະກະຖາໃນເລື່ອງນີ້ສົມຄວນຢ່າງໃດ, ແມ້ໃນການຕັດສິນ (ວິນິດໄສ) ທັງປວງ ມະຕິຂອງພຣະເຖຣະ ຫຼືມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ພາຍຫຼັງ ມະຕິນັ້ນແຫຼະຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ, ບໍ່ຄວນຖືເອົາມະຕິຂອງພຣະເຖຣະ ຫຼືມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນວ່າເປັນປະມານ ດັ່ງນີ້. ແຕ່ຄຳນີ້ເບິ່ງຄືວ່າກ່າວໄວ້ບໍ່ຖືກບ່ອນ. ເປັນຫຍັງ? ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນວ່າ "taṃ yuttaṃ" ນັ້ນ, ໃນການຕັດສິນເລື່ອງການບອກລາແລະການເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ນີ້ ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ ເພາະບໍ່ມີມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາ ຫຼືມະຕິຂອງພຣະເຖຣະອື່ນທີ່ບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ບໍ່ໄດ້ມີການກຳນົດແນ່ນອນວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ", ແຕ່ກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຮັດຈີວອນ" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຄຽງ ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ແມ້ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "evaṃ sabbatthapi" ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍບໍ່ມີໂອກາດ (ບໍ່ສົມຄວນ) ເຊັ່ນກັນ. ເພາະໃນການຕັດສິນນີ້ ບໍ່ມີຄຳກ່າວຂອງອັດຖະກະຖາອື່ນ ຫຼືຄຳກ່າວຂອງພຣະອາຈານອື່ນ ຈຶ່ງບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນໄປໃນກ່ອນແລະຫຼັງ, ແລະບໍ່ມີຖານະທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ "ມະຕິນີ້ຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ, ມະຕິນີ້ບໍ່ຄວນຖືເອົາ".

ဥပရိ ပန ‘‘ကော မုစ္စတိ, ကော န မုစ္စတီ’’တိ ဣမဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ မဟာပစ္စရိဝါဒေါ စ ကုရုန္ဒိဝါဒေါ စ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါ စာတိ တယော အဋ္ဌကထာဝါဒါ အာဂတာ, ဧကော မဟာပဒုမတ္ထေရဝါဒေါ, တသ္မာ တတ္ထေဝ ယုတ္တာယုတ္တဘာဝေါ စ ပမာဏာပမာဏဘာဝေါ စ ဂဟေတဗ္ဗာဂဟေတဗ္ဗဘာဝေါ စ ဒိဿတိ, တသ္မာ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, သုဝိမလဝိပုလပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန ပန အာစရိယာသဘေန အဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ န သိယာ, တသ္မာ ဥပရိ အဋ္ဌကထာဝါဒသံသန္ဒနာဝသာနေ မဟာပဒုမတ္ထေရေန ဝုတ္တန္တိ ဣမဿ ဝစနဿ ပစ္ဆတော ဝုတ္တံ သိယာ, တံ ပစ္ဆာ လေခကေဟိ ပရိဝတ္တေတွာ လိခိတံ ဘဝေယျ, ပါရာဇိကကဏ္ဍဋ္ဌကထာယဉ္စ ဣဒံ ဝစနံ ဝုတ္တံ. ဋီကာယဉ္စ ဣမသ္မိံ ဌာနေ န ဝုတ္တံ, ဥပရိယေဝ ဝုတ္တံ, ‘‘ယော စ ယက္ခဂဟိတကော, ယော စ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတော’’တိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပစ္ဆိမတ္တာ သောယေဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ယော ယော အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ထေရဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ, သော သောယေဝ ပမာဏတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ, တသ္မာ ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນເບື້ອງເທິງ (ຂ້າງໜ้า) ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາວ່າ "ko muccati, ko na muccatī" (ໃຜພົ້ນ, ໃຜບໍ່ພົ້ນ) ມີມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາ ໓ ມະຕິ ຄື: ມະຕິຂອງມະຫາປັດຈະຣີ, ມະຕິຂອງກຸຣຸນທິ ແລະມະຕິຂອງມະຫາອັດຖະກະຖາ ປາກົດຢູ່, ແລະມີມະຕິຂອງພຣະມະຫາປະທຸມະເຖຣະ ໑ ມະຕິ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງປາກົດຄວາມສົມຄວນແລະບໍ່ສົມຄວນ, ຄວາມເປັນປະມານແລະບໍ່ເປັນປະມານ, ແລະຄວາມຄວນຖືເອົາແລະບໍ່ຄວນຖືເອົາ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳນີ້ຈຶ່ງຄວນກ່າວໃນບ່ອນນັ້ນແຫຼະ. ແຕ່ພຣະອາຈານຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດແລະກວ້າງຂວາງ ບໍ່ຄວນg່າວໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຄວນກ່າວ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳນີ້ຄວນຈະກ່າວໄວ້ທາງຫຼັງຄຳວ່າ "ກ່າວໄວ້ໂດຍພຣະມະຫາປະທຸມະເຖຣະ" ໃນຕອນທ້າຍຂອງການປຽບທຽບມະຕິອັດຖະກະຖາໃນເບື້ອງເທິງ, ແຕ່ພາຍຫຼັງ ພວກນັກຄັດລອກ (ເລຂົກ) ຄົງຈະຂຽນສະຫຼັບບ່ອນກັນ, ແລະຄຳນີ້ກໍມີກ່າວໄວ້ໃນປາຣາຊິກະກັນອັດຖະກະຖາ. ສ່ວນໃນຕີກາ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນີ້, ແຕ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງເທິງ (ຂ້າງໜ้า) ວ່າ: "ພິກຂຸໃດຖືກຍັກເຂົ້າສິງ ແລະພິກຂຸໃດຖືກມັດໃຫ້ນອນ" ເພາະມະຕິອັດຖະກະຖາຮູບນີ້ຢູ່ພາຍຫຼັງສຸດ ມະຕິນັ້ນແຫຼະຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ. ແລະພຣະອາຈານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ: "ໃນບ່ອນທັງປວງ ມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາ ຫຼືມະຕິຂອງພຣະເຖຣະໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ພາຍຫຼັງ ມະຕິນັ້ນແຫຼະຄວນເຫັນວ່າເປັນປະມານ", ເພາະສະນັ້ນ ຄຳນີ້ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.

၄. ဣဒါနိ ဒွါရံ သံဝရဏဿ အန္တရာယေ သတိ အသံဝရိတွာပိ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဒွါရဿ’’တျာဒိမာဟ. နိဿေဏိံ အာရောပေတွာတိ ဥပရိမတလံ အာရောပေတွာ ဝိသင်္ခရိတွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ, ဆဍ္ဍေတွာ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ဧကာဗဒ္ဓတာယ ဝုတ္တံ. ဒွေပိ ဒွါရာနိ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာနီတိ ဧတ္ထ သစေ ဧကသ္မိံ ဒွါရေ ကဝါဋံ ဝါ နတ္ထိ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သံဝရိတုံ ဝါ န သက္ကာ, ဣတရံ ဒွါရံ အသံဝရိတွာ [Pg.17] နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒွါရပါလဿာတိ ဒွါရကောဋ္ဌကေ မဟာဒွါရေ, နိဿေဏိမူလေ ဝါ ဌတွာ ဒွါရဇဂ္ဂနကဿ. ပစ္ဆိမာနံ ဘာရောတိ ဧကာဗဒ္ဓဝသေန အာဂစ္ဆန္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အသံဝုတဒွါရေ အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဗဟိ ဝါတိ ဂဗ္ဘတော ဗဟိ. နိပဇ္ဇနကာလေပိ…ပေ… ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဧတ္ထ ဒွါရဇဂ္ဂနကဿ တဒဓီနတ္တာ တဒါ တဿ တတ္ထ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝံ အနုပဓာရေတွာပိ အာဘောဂံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ.

໔. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອມີອຸປະສັກໃນການປິດປະຕູ ແມ້ບໍ່ປິດປະຕູແລ້ວນອນກໍຄວນຢູ່ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "atha dvārassa" (ກໍຖ້າວ່າ ຂອງປະຕູ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "nisseṇiṃ āropetvā" (ຊັກຂັ້ນໄດຂຶ້ນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຊັກຂັ້ນໄດຂຶ້ນສູ່ຊັ້ນເທິງ ຫຼືຮື້ຂັ້ນໄດອອກແລ້ວຖິ້ມໄວ້ເທິງພື້ນດິນ ແລ້ວນອນກໍຄວນຢູ່. ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວເນື່ອງກັນເປັນອັນດຽວ. ໃນຄຳວ່າ "dvepi dvārāni jaggitabbāni" (ແມ້ປະຕູທັງສອງກໍຄວນຮັກສາ) ນີ້ ຖ້າວ່າຢູ່ປະຕູໜຶ່ງ ບໍ່ມີບານປະຕູ ຫຼືບໍ່ສາມາດປິດໄດ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງລຸ່ມ, ແມ້ບໍ່ປິດປະຕູອີກເບື້ອງໜຶ່ງແລ້ວນອນ ກໍຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ "dvārapālassa" (ແກ່ຄົນເຝົ້າປະຕູ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ຢືນຮັກສາປະຕູຢູ່ທີ່ຊຸ້ມປະຕູໃຫຍ່ ຫຼືຢູ່ທີ່ຕີນຂັ້ນໄດ. ຄຳວ່າ "pacchimānaṃ bhāro" (ເປັນພາລະຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ນອນພາຍຫຼັງ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງພວກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວເນື່ອງກັນເປັນອັນດຽວ. ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "asaṃvutadvāre antogabbhe vā" (ຫຼືໃນຫ້ອງຊັ້ນໃນທີ່ມີປະຕູບໍ່ໄດ້ປິດ). ຄຳວ່າ "bahi vā" ໄດ້ແກ່ ພາຍນອກຫ້ອງ. ໃນຄຳວ່າ "nipajjanakālepi...pe... vaṭṭatiyeva" (ແມ້ໃນເວລານອນ... ກໍຄວນຢູ່ແທ້ໆ) ນີ້ ພວກພຣະອາຈານກ່າວວ່າ ເພາະການຮັກສາປະຕູຂຶ້ນຢູ່ກັບຄົນເຝົ້າປະຕູນັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ແມ້ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງຄວາມທີ່ຄົນເຝົ້າປະຕູນັ້ນຈະຢູ່ ຫຼືບໍ່ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກໍຄວນເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ໄດ້ແທ້ໆ.

ယေန ကေနစိ ပရိက္ခိတ္တေတိ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပဿ ဥဗ္ဗေဓတော ပမာဏံ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ဝုတ္တဉှိ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၁) ‘‘ယဉှိ သေနာသနံ ဥပရိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ သဗ္ဗမေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ, အယံ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ…ပေ… ယံ ပန သေနာသနံ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနပိ ပရိက္ခိတ္တံ, အယံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. ဆဒနံ အနာဟစ္စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တာပိ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာယေဝါတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၅၁) ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၅၀-၅၁) ဝုတ္တံ. မဟာပရိဝေဏန္တိ မဟန္တံ အင်္ဂဏံ. တေန ဗဟုဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိအာဒိ.

ໃນຄຳວ່າ "yena kenaci parikkhitte" (ແວດລ້ອມດ້ວຍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ) ນີ້ ກຳນົດປະມານໂດຍຄວາມສູງຂອງເຄື່ອງລ້ອມ ເໝືອນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງສະຖານທີ່ພໍແກ່ການນອນຮ່ວມກັນ (sahaseyyappahonaka) ນັ້ນເອງ. ເພາະໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ: "ເສນາສະນະໃດ ທາງເທິງມຸງບັງໄວ້ທັງໝົດ ດ້ວຍເຄື່ອງມຸງ ໕ ປະການ ຫຼືດ້ວຍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງອື່, ເສນາສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ທີ່ນອນອັນມຸງບັງທັງໝົດ (sabbacchannā seyyā)... ແຕ່ເສນາສະນະໃດ ແວດລ້ອມໄວ້ຕັ້ງແຕ່ພື້ນດິນຕະຫຼອດຮອດເຄື່ອງມຸງ ດ້ວຍກຳແພງ ຫຼືດ້ວຍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງອື່ນ ໂດຍທີ່ສຸດແມ້ດ້ວຍຜ້າ, ເສນາສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ທີ່ນອນອັນລ້ອມໄວ້ທັງໝົດ (sabbaparicchannā seyyā). ແມ້ບໍ່ຮອດເຄື່ອງມຸງ ແຕ່ແວດລ້ອມໄວ້ດ້ວຍກຳແພງເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຄວາມສູງ ໑ ສອກເຄິ່ງ ໂດຍກຳນົດຢ່າງຕ່ຳສຸດ ກໍຊື່ວ່າ ທີ່ນອນອັນລ້ອມໄວ້ທັງໝົດເຊັ່ນກັນ, ດັ່ງນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນກຸຣຸນທິອັດຖະກະຖາ". ໃນສາຣັດຖະທີປະນີ ແລະວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ: "ຄວາມສູງ ໑ ສອກເຄິ່ງນັ້ນ ຄວນຖືເອົາດ້ວຍສອກຂອງນາຍຊ່າງໄມ້". ຄຳວ່າ "mahāpariveṇaṃ" ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນເດີ່ນອັນກວ້າງໃຫຍ່. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອາຈານສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ມີຄົນໄປມາຫາສູ່ກັນຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "mahābodhī" (ຕົ້ນມະຫາໂພທິ) ເປັນຕົ້ນ.

အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဝုဋ္ဌာတိ, အနာပတ္တိ အနာပတ္တိခေတ္တဘူတာယ ရတ္တိယာ သုဒ္ဓစိတ္တေန နိပန္နတ္တာ. ပဗုဇ္ဈိတွာ ပုန သုပတိ, အာပတ္တီတိ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ပဗုဇ္ဈိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဉတွာ ဝါ အဉတွာ ဝါ အနုဋ္ဌဟိတွာ သယိတသန္တာနေန သုပတိ, ဥဋ္ဌဟိတွာ [Pg.18] ကတ္တဗ္ဗဿ ဒွါရသံဝရဏာဒိနော အကတတ္တာ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဟောတိ အနာပတ္တိခေတ္တေ ကတနိပဇ္ဇနကိရိယာယ အနင်္ဂတ္တာ. အယဉှိ အာပတ္တိ ဤဒိသေ ဌာနေ အကိရိယာ, ဒိဝါ ဒွါရံ အသံဝရိတွာ နိပဇ္ဇနက္ခဏေ ကိရိယာကိရိယာ စ အစိတ္တကာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုရာရုဏာ ပဗုဇ္ဈိတွာပိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ သယန္တဿပိ ပုရိမနယေန အာပတ္တိယေဝ.

ພິກຂຸລຸກຂຶ້ນເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ເພາະນອນດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດໃນເວລາກາງຄືນ ເຊິ່ງເປັນເຂດທີ່ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ຄຳວ່າ "pabujjhitvā puna supati, āpatti" (ຕື່ນແລ້ວນອນຫຼັບອີກ ຕ້ອງອາບັດ) ມີອະທિບາຍວ່າ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ພິກຂຸຕື່ນຂຶ້ນ ຮູ້ຫຼືບໍ່ຮູ້ວ່າອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວກໍຕາມ ບໍ່ລຸກຂຶ້ນ ແລ້ວນອນຫຼັບຕໍ່ໄປດ້ວຍການນອນນັ້ນ, ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດການປິດປະຕູເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນເຮັດເມື່ອລຸກຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດທີ່ມີການບໍ່ເຮັດ (ອະກິຣιຍາ) ເປັນສະມຸດຖານ ເພາະການນອນທີ່ເຮັດໃນເຂດທີ່ບໍ່ຕ້ອງອາບັດນັ້ນ ບໍ່ເປັນອົງ (ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍົກເວັ້ນ) ອີກຕໍ່ໄປ. ເພາະວ່າ ອາບັດນີ້ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ເປັນອະກິຣິຍາ (ເກີດຈາກການບໍ່ເຮັດ), ແຕ່ໃນຂະນະທີ່ນອນໂດຍບໍ່ປິດປະຕູໃນເວລາກາງເວັນ ເປັນທັງກິຣິຍາແລະອະກິຣິຍາ ແລະເປັນອະຈິດຕະກະ (ບໍ່ມີເຈດຕະນາ) ຄວນຊາບຢ່າງນີ້. ແມ້ພິກຂຸຕື່ນກ່ອນອະລຸນຂຶ້ນ ແລ້ວນອນຢູ່ຕະຫຼອດຮອດເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ກໍຕ້ອງອາບັດໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນແຫຼະ.

အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ…ပေ… အာပတ္တိယေဝါတိ ဧတ္ထ ကဒါ အဿ အာပတ္တီတိ? ဝုစ္စတေ – န တာဝ ရတ္တိယံ, ‘‘ဒိဝါ အာပဇ္ဇတိ, နော ရတ္တိ’’န္တိ (ပရိ. ၃၂၃) ဝုတ္တတ္တာ အနာဒရိယဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီတိ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ ပန ဒိဝါသယနဒုက္ကဋမေဝ န ဟောတိ အနာဒရိယဒုက္ကဋတ္တာ ဧဝ. ‘‘အရုဏုဂ္ဂမနေ ပန အစိတ္တကံ အကိရိယသမုဋ္ဌာနံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၇၇) ဝုတ္တံ, သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိက ၂.၇၇) ‘‘ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ ဝုဋ္ဌာတီတိ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေယေဝ ဥဋ္ဌဟတိ. တဿ အာပတ္တီတိ အသုဒ္ဓစိတ္တေနေဝ နိပန္နတ္တာ နိဒ္ဒါယန္တဿပိ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဒိဝါပဋိသလ္လာနမူလိကာ အာပတ္တိ. ‘ဧဝံ နိပဇ္ဇန္တော အနာဒရိယဒုက္ကဋာပိ န မုစ္စတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ အသုဒ္ဓစိတ္တေန နိပဇ္ဇန္တော အရုဏုဂ္ဂမနတော ပုရေတရံ ဥဋ္ဌဟန္တောပိ အနုဋ္ဌဟန္တောပိ နိပဇ္ဇနကာလေယေဝ အနာဒရိယဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, ဒိဝါပဋိသလ္လာနမူလိကံ ပန ဒုက္ကဋံ အရုဏေယေဝ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧဝံ နိပဇ္ဇန္တဿ ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຈັກລຸກຂຶ້ນ... ເປັນອາບັດແທ້ໆ' ນັ້ນ ໃນຄຳນັ້ນ ອາບັດຈະມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນໃນເວລາໃດ? ແກ້ວ່າ: ຍັງບໍ່ແມ່ນໃນເວລາກາງຄືນ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນປະລິວານວ່າ 'ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາກາງເວັນ ບໍ່ແມ່ນgາງຄືນ'. ສ່ວນທຸກກົດທີ່ກ່າວວ່າ 'ບໍ່ພົ້ນຈາກທຸກກົດເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ' ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນທຸກກົດເພາະການນອນໃນເວລາກາງເວັນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເປັນເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີກ່າວວ່າ 'ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ມີອະຈິດຕະກະ ແລະມີອະກິຣິຍາເປັນສະມຸດຖານ'. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີກໍກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ລຸກຂຶ້ນຕາມກຳນົດນັ້ນ ຄື ລຸກຂຶ້ນເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ອາບັດມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ຄື ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸນັ້ນນອນດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາທີ່ກຳລັງຫຼັບຢູ່ ກໍຕ້ອງອາບັດທີ່ມີການຫຼີກເຣັ້ນໃນເວລາກາງເວັນເປັນມູນ'. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ເມື່ອນອນຢູ່ຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ທຸກກົດເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອ-ເຟື້ອກໍບໍ່ພົ້ນ' ດັ່ງນັ້ນ ພິກຂຸເມື່ອນອນດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ ແມ້ຈະລຸກຂຶ້ນກ່ອນອະລຸນຂຶ້ນ ຫຼືບໍ່ລຸກຂຶ້ນກໍຕາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອຕັ້ງແຕ່ເວລານອນນັ້ນເອງ, ສ່ວນອາບັດທຸກກົດທີ່ມີການຫຼີກເຣັ້ນໃນເວລາກາງເວັນເປັນມູນ ຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນນັ້ນເອງ ດັ່ງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພິກຂຸຜູ້ນອນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດສອງຕົວ.

သစေ ဒွါရံ သံဝရိတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ နိပဇ္ဇတိ, ဒွါရေ စ အညေဟိ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဝိဝဋေပိ တဿ အနာပတ္တိယေဝ ဒွါရပိဒဟနဿ ရတ္တိဒိဝါဘာဂေသု ဝိသေသာဘာဝါ. အာပတ္တိအာပဇ္ဇနဿေဝ ကာလဝိသေသော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န တပ္ပရိဟာရဿာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဒွါရံ သံဝရိတွာ ရတ္တိံ [Pg.19] နိပဇ္ဇတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၇၇) ဟိ ဝုတ္တံ. ဒိဝါ သံဝရိတွာ နိပန္နဿ ကေနစိ ဝိဝဋေပိ ဒွါရေ အနာပတ္တိယေဝ, အတ္တနာပိ အနုဋ္ဌဟိတွာဝ သတိ ပစ္စယေ ဝိဝဋေပိ အနာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ, ဣဒမ္ပိ ဝိမတိဝိနောဒနိယမေဝ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၇၇) ဝုတ္တံ.

ຫາກພິກຂຸປິດປະຕູແລ້ວນອນລົງດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຈັກລຸກຂຶ້ນ' ແມ້ເມື່ອປະຕູນັ້ນຖືກຄົນອື່ນໄຂອອກໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະການປິດປະຕູບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນສ່ວນແຫ່ງກາງຄືນແລະກາງເວັນ. ພຶງກຳນົດວ່າ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການກຳນົດເວລາ ຍ່ອມຕ້ອງການສະເພາະແຕ່ການຕ້ອງອາບັດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຕ້ອງການເພື່ອການງົດເວັ້ນອາບັດນັ້ນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາປາຣາຊິກວ່າ 'ປິດປະຕູແລ້ວນອນໃນເວລາກາງຄືນ'. ແມ້ເມື່ອພິກຂຸປິດປະຕູນອນໃນເວລากາງເວັນ ແລ້ວມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງມາໄຂປະຕູອອກ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດເລີຍ. ທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ຕົນເອງຍັງບໍ່ທັນລຸກຂຶ້ນ ແຕ່ເມື່ອມີເຫດປັດໄຈແລ້ວໄຂປະຕູອອກ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດເຊັ່ນກັນ. ຄຳນີ້ກໍກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີເຊັ່ນດຽວກັນ.

ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ ဝုဋ္ဌာတီတိ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေယေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ မူလာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာဒရိယအာပတ္တိ ပန ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌိတဿပိ တဿ ဟောတေဝ ‘‘ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီတိ စ ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌဟိတွာ မူလာပတ္တိယာ မုတ္တောပိ အနာဒရိယဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ 'ລຸກຂຶ້ນຕາມກຳນົດນັ້ນ' ຄື ລຸກຂຶ້ນເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ເປັນອາບັດແທ້ໆ' ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖิงມູນອາບັດ. ສ່ວນອາບັດເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ແມ້ຜູ້ລຸກຂຶ້ນກ່ອນອະລຸນ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ'. ແລະຄຳວ່າ 'ບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ້ຈະລຸກຂຶ້ນກ່ອນອະລຸນແລ້ວພົ້ນຈາກມູນອາບັດ ກໍບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ.

၅. နိဒ္ဒါဝသေန နိပဇ္ဇတီတိ နိဒ္ဒါဘိဘူတတာယ ဧကပဿေန နိပဇ္ဇတိ. ‘‘နိဒ္ဒါဝသေန နိပဇ္ဇတီ’’တိ ဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တံ, ပါဒါနံ ပန ဘူမိတော အမောစိတတ္တာ အယံ နိပန္နော နာမ ဟောတီတိ တေနေဝ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. အပဿာယ သုပန္တဿာတိ ကဋိဋ္ဌိတော ဥဒ္ဓံ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ အပ္ပမတ္တကံ ပဒေသံ ဘူမိံ အဖုသာပေတွာ သုပန္တဿ. ကဋိဋ္ဌိံ ပန ဘူမိံ ဖုသာပေန္တဿ သယနံ နာမ န ဟောတိ. ပိဋ္ဌိပသာရဏလက္ခဏာ ဟိ သေယျာ ဒီဃာ, ဝန္ဒနာဒီသုပိ တိရိယံ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကာနံ ပသာရိတတ္တာ နိပဇ္ဇနမေဝါတိ အာပတ္တိ ပရိဟရိတဗ္ဗာဝ. ဝန္ဒနာပိ ဟိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇတီတိအာဒီသု နိပဇ္ဇနမေဝ ဝုတ္တာ. သဟသာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပက္ခလိတာ ပတိတော ဝိယ သဟသာ ဝုဋ္ဌာတိ, တဿပိ အနာပတ္တိ ပတနက္ခဏေ အဝိသယတ္တာ, ဝိသယေ ဇာတေ သဟသာ ဝုဋ္ဌိတတ္တာ စ. ယဿ ပန ဝိသညိတာယ ပစ္ဆာပိ အဝိသယော ဧဝ, တဿ အနာပတ္တိယေဝ ပတနက္ခဏေ ဝိယ. တတ္ထေဝ သယတိ, န ဝုဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာ ဝိသယေပိ အကရဏံ ဒဿေတိ, တေနေဝ တဿ အာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ.

໕. ຄຳວ່າ 'ນອນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼັບ' ຄື ຖືກຄວາມຫຼັບຄອບງຳແລ້ວນອນຕະແຄງຂ້າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'ນອນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼັບ' ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍສົມມຸດຕິໂວຫານ ແຕ່ເພາະຕີນທັງສອງຍັງບໍ່ພົ້ນຈາກພື້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ນອນແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າບໍ່ເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ອີງນອນ' ຄື ແກ່ຜູ້ນອນໂດຍບໍ່ໃຫ້ກະດູກສັນຫຼັງສ່ວນໜ້ອຍໜຶ່ງເໜືອແອວຂຶ້ນໄປຖືກພື້ນ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ໃຫ້ແອວຖືກພື້ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການນອນ. ເພາະວ່າການນອນຍາວມີລັກສະນະຢຽດຫຼັງ ແລະແມ້ໃນການກາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີການຢຽດກະດູກສັນຫຼັງໄປທາງຂວາງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນການນອນແທ້ໆ ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຫຼີກເວັ້ນ. ເພາະວ່າແມ້ແຕ່ການກາບໄຫວ້ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນອນລົງທີ່ໃກ້ຕີນ' ທ່ານກໍກ່າວວ່າເປັນການນອນຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ລຸກຂຶ້ນໂດຍພັນຕູ' ຄື ລຸກຂຶ້ນໂດຍພັນຕູເໝືອນຄົນສະດຸດລົ້ມລົງ ແມ້ແກ່ພິກຂຸນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອາບັດ ເພາະໃນຂະນະທີ່ລົ້ມລົງນັ້ນບໍ່ຢູ່ໃນວິໄສ ແລະເພາະເມື່ອຢູ່ໃນວິໄສແລ້ວກໍລຸກຂຶ້ນໂດຍພັນຕູ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼົບ ແມ້ໃນພາຍຫຼັງກໍຍັງບໍ່ຢູ່ໃນວິໄສ ພິກຂຸນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອາບັດເລີຍ ເໝືອນໃນຂະນະທີ່ລົ້ມລົງນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ນອນຢູ່ບ່ອນນັ້ນເອງ ບໍ່ລຸກຂຶ້ນ' ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງການບໍ່ເຮັດແມ້ໃນເວລາທີ່ຢູ່ໃນວິໄສ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ອາບັດມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ.

ဣဒါနိ [Pg.20] အဋ္ဌကထာဝါဒသံသန္ဒနံ ကာတုံ ‘‘ကော မုစ္စတိ, ကော န မုစ္စတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မဟာပစ္စရိယန္တိအာဒီသု ပစ္စရီတိ ဥဠုမ္ပံ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ နိသီဒိတွာ ကတတ္တာ တမေဝ နာမံ ဇာတံ. ကုရုန္ဒိဝလ္လိဝိဟာရော နာမ အတ္ထိ, တတ္ထ ကတတ္တာ ကုရုန္ဒီတိ နာမံ ဇာတံ. မဟာအဋ္ဌကထာ နာမ သင်္ဂီတိတ္တယမာရုဠှာ တေပိဋကဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ အဋ္ဌကထာ. ယာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရေန တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဘတာ, တမ္ဗပဏ္ဏိယေဟိ ထေရေဟိ ပစ္ဆာ သီဟဠဘာသာယ အဘိသင်္ခတာ စ ဟောတိ. ဧကဘင်္ဂေနာတိ ဧကပဿဘဉ္ဇနေန ပါဒေ ဘူမိတော အမောစေတွာ ဧကပဿေန သရီရံ ဘဉ္ဇိတွာ နိပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန မဟာပဒုမတ္ထေရေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေန မဟာအဋ္ဌကထာယ လိခိတမဟာပဒုမတ္ထေရဝါဒေ ‘‘အယ’’န္တိ ဒဿေတိ. ‘‘မုစ္ဆိတွာ ပတိတတ္တာ အဝိသယတ္တာ အာပတ္တိ န ဒိဿတီ’’တိ ထေရေန ဝုတ္တံ. အာစရိယာ ပန ယထာ ယက္ခဂဟိတကော ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတော စ ပရဝသော ဟောတိ, ဧဝံ အပရဝသတ္တာ မုစ္ဆိတွာ ပတိတော ကဉ္စိကာလံ ဇာနိတွာ နိပဇ္ဇတီတိ အနာပတ္တိံ န ဝဒန္တိ, ဝိသညိတေ ပန သတိ အနာပတ္တိယေဝ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະປຽບທຽບມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃຜພົ້ນ ໃຜບໍ່ພົ້ນ'. ໃນຄຳວ່າ ມະຫາປັດຈະຣີ ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄຳວ່າ ປັດຈະຣີ ທ່ານຮຽກວ່າ ແພ ເພາະອັດຖະກະຖາໃດທີ່ທ່ານນັ່ງຂຽນເທິງແພນັ້ນ ອັດຖະກະຖາຈຶ່ງໄດ້ຊື່ນັ້ນ. ມີວິຫານຊື່ວ່າ ກຸຣຸນທິວັນລີ ອັດຖະກະຖາໃດທີ່ທ່ານແຕ່ງຂຶ້ນໃນວິຫານນັ້ນ ອັດຖະກະຖາຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ກຸຣຸນທີ. ສ່ວນມະຫາອັດຖະກະຖາ ຄື ອັດຖະກະຖາອະທິບາຍພຣະພຸດທະພົດຄືພຣະໄຕປິດົກ ທີ່ຂຶ້ນສູ່ສັງຄາຍະນາສາມຄັ້ງ ເຊິ່ງພຣະມະຫາສັງຄະເຖຣະມະຫິນທະນຳມາສູ່ເກາະຕຳພະປັນນິ ແລະພາຍຫຼັງພຣະເຖຣະຊາວຕຳພະປັນນິໄດ້ຮຽບຮຽງໄວ້ເປັນພາສາສິງຫົນ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍການອຽງຂ້າງດຽວ' ຄື ໂດຍການອຽງຕົວໄປຂ้างໜຶ່ງ ໝາຍຄວາມວ່າ ນອນໂດຍບໍ່ໃຫ້ຕີນພົ້ນຈາກພື້ນ ແຕ່ອຽງກາຍໄປຂ้างໜຶ່ງ. ສ່ວນໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ ມີຂໍ້ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ 'ພຣະມະຫາປະທຸມະເຖຣະກ່າວໄວ້'. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ 'ຜູ້ນີ້' ໃນມະຕິຂອງພຣະມະຫາປະທຸມະເຖຣະ ທີ່ຂຽນໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ເພາະສະຫຼົບລົ້ມລົງ ຈຶ່ງບໍ່ຢູ່ໃນວິໄສ ອາບັດຈຶ່ງບໍ່ປາກົດ'. ສ່ວນພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຄົນທີ່ຖືກຍັກເຂົ້າສິງ ຫຼືຄົນທີ່ຖືກມັດໃຫ້ນອນລົງ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຜູ້ນັ້ນ ສ່ວນຄົນທີ່ສະຫຼົບລົ້ມລົງ ເພາະບໍ່ໄດ້ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຄົນອື່ນ ຫາກຮູ້ສຶກຕົວຄາວໜຶ່ງແລ້ວນອນຢູ່ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າບໍ່ເປັນອາບັດ ແຕ່ເມື່ອຍັງສະຫຼົບຢູ່ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດແທ້ໆ.

ဒွေ ဇနာတိအာဒိ မဟာအဋ္ဌကထာယမေဝ ဝစနံ, တဒေဝ ပစ္ဆာ ဝုတ္တတ္တာ ပမာဏံ. ယက္ခဂဟိတဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဝိသညိဘူတောပိ သင်္ဂဟိတော, ဧကဘင်္ဂေန နိပန္နော ပန အနိပန္နတ္တာ အာပတ္တိတော မုစ္စတိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာရတ္ထဒီပနိယဉ္စ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၇၇) ‘‘ယော စ ယက္ခဂဟိတကော, ယော စ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတော’’တိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပစ္ဆိမတ္တာ သောယေဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗော, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ယော ယော အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ, သော သောယေဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣမဿ အဋ္ဌကထာပါဌဿ အာနီတတ္တာ ဣမသ္မိံ ဝိနယသင်္ဂဟပ္ပကရဏေပိ [Pg.21] ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ သော ပါဌော ဝတ္တဗ္ဗောတိ နော ခန္တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ရတ္တိံ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နော အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဥဋ္ဌာတိ, အနာပတ္တီ’’တိအာဒိဝစနတော အရုဏုဂ္ဂမနေ သံသယဝိနောဒနတ္ထံ အရုဏကထာ ဝတ္တဗ္ဗာ. တတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

ຄຳວ່າ 'ຄົນສອງຄົນ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳເວົ້າໃນມະຫາອັດຖະກະຖາຄືກັນ ຄຳນັ້ນເອງເປັນປະມານເພາະກ່າວໄວ້ໃນພາຍຫຼັງ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາຄົນທີ່ຖືກຍັກເຂົ້າສິງ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາຄົນທີ່ສະຫຼົບນຳ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ນອນໂດຍການອຽງຂ้างດຽວ ພຶງກຳນົດວ່າ ຍ່ອມພົ້ນຈາກອາບັດແທ້ໆ ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ນອນ. ແລະໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີກໍກ່າວວ່າ 'ຜູ້ໃດຖືກຍັກເຂົ້າສິງ ແລະຜູ້ໃດຖືກມັດໃຫ້ນອນລົງ' ເພາະມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາຮູບນີ້ເປັນມະຕິສຸດທ້າຍ ມະຕິນັ້ນເອງຈຶ່ງຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ, ດັ່ງທີ່ທ່ານຈັກກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ໃນທຸກບ່ອນ ມະຕິຂອງອັດຖະກະຖາໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາຍຫຼັງ ມະຕິນັ້ນເອງຄວນຖືເອົາເປັນປະມານ'. ເພາະການນຳເອົາພຣະບາລີອັດຖະກະຖາຮູບນີ້ມາໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ແມ້ໃນຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້ ກໍບໍ່ມີຄວາມເຫັນວ່າ ຄວນg່າວພຣະບາລີນັ້ນໃນທີ່ນີ້ເລີຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຄຳg່າວເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸໄຂປະຕູໄວ້ໃນເວລາກາງຄືນແລ້ວນອນລົງ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ບໍ່ເປັນອາບັດ' ເພື່ອບັນເທົາຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງອະລຸນຂຶ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວເລື່ອງອະລຸນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີຄຳກ່າວດັ່ງນີ້:

‘‘ကော ဧသ အရုဏော နာမ;

ကေန သော အရုဏော ဘဝေ;

ကီဒိသော တဿ ဝဏ္ဏာ တု;

သဏ္ဌာနံ ကီဒိသံ ဘဝေ.

"ອະລຸນນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ? ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຊື່ວ່າອະລຸນ? ສີຂອງອະລຸນນັ້ນເປັນແນວໃດ? ແລະສັນຖານຂອງອະລຸນນັ້ນຈະເປັນແນວໃດ?

‘‘ကိသ္မိံ ကာလေ စ ဒေသေ စ, အရုဏော သမုဂစ္ဆတိ;

ကိံ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ ဧသော, ဥဒါဟု အနုမာနတော’’တိ.

ອະລຸນຍ່ອມຂຶ້ນໃນເວລາໃດ ແລະໃນທິດທາງໃດ? ອະລຸນນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດແກ່ຕາ ຫຼືວ່າຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານ?"

တတ္ထ ကော ဧသ အရုဏော နာမာတိ ဧတ္ထ ဧသ အရုဏော နာမ သူရိယဿ ပဘာဝိသေသော. ဝုတ္တဉှေတံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ –

ໃນບັນດາຄຳຖາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອະລຸນນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ອະລຸນນີ້ຄືແສງສະຫວ່າງຊະນິດພິເສດຂອງພຣະອາທິດ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ:

‘‘သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗုဋ္ဌိတရံသိ သိယာရုဏော’’တိ;

"ລັງສີທີ່ຂຶ້ນມາກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດ ພຶງເປັນອະລຸນ".

တဋ္ဋီကာယဉ္စ ‘‘သူရဿ ဥဒယတော ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတရံသိ အရုဏော နာမ သိယာ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနီနာမိကာယံ ဝိနယဋီကာယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၃) ‘‘အရုဏောတိ စေတ္ထ သူရိယုဂ္ဂမနဿ ပုရေစရော ဝဍ္ဎနဃနရတ္တော ပဘာဝိသေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သူရိယပ္ပဘာယေဝ အရုဏော နာမ, န အညောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေန သော အရုဏော ဘဝေတိ ဧတ္ထ အရုဏော ဝဏ္ဏော အဿာတိ အရုဏော, ကိဉ္စိရတ္တဝဏ္ဏသမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အရတိ ဂစ္ဆတိ ရတ္တဝဏ္ဏဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ အရုဏော. ဝုတ္တဉှေတံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာယံ ‘‘အရုဏဝဏ္ဏတာယ အရတိ ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော’’တိ. ကီဒိသော တဿ ဝဏ္ဏောတိ ဧတ္ထ အဗျတ္တရတ္တဝဏ္ဏော တဿ ဝဏ္ဏော ဘဝေ. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘အရုဏော ကိဉ္စိရတ္တောထာ’’တိ. တဋ္ဋီကာယဉ္စ [Pg.22] ‘‘ကိဉ္စိရတ္တော အဗျတ္တရတ္တဝဏ္ဏော အရုဏော နာမ ယထာ မစ္ဆဿ အက္ခီ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၃) ‘‘ဝဍ္ဎနဃနရတ္တော ပဘာဝိသေသော’’တိ, တသ္မာ သူရိယဿ ရတ္တပ္ပဘာယေဝ အရုဏော နာမ, န သေတပ္ပဘာဒယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၃၈၃) ‘‘ပါဠိယံ ပန နန္ဒိမုခိယာတိ ဩဒါတဒိသာမုခတာယ တုဋ္ဌမုခိယာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇေယျာတိ, နော န ယုဇ္ဇေယျ. တတ္ထ ဟိ အရုဏုဂ္ဂတကာလေ အရုဏောဘာသေန ဩဒါတဒိသာမုခဘာဝေါ ဝုတ္တော, န အရုဏောဘာသဿ ဩဒါတဘာဝေါ. ဝုတ္တဉှေတံ ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၂၃) ‘‘နန္ဒိမုခိယာတိ အရုဏဿ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဧဝ အရုဏောဘာယ သူရိယာလောကူပဇီဝိနော သတ္တေ နန္ဒာပနမုခိယာ ရတ္တိယာ ဇာတာယ ဝိဘာယမာနာယာတိ အတ္ထော’’တိ.

ແລະໃນຄຳພີດີກາແຫ່ງອະພິທານັບປະທີປິການັ້ນກໍກ່າວວ່າ 'ລັງສີທີ່ຂຶ້ນມາກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດ ພຶງຊື່ວ່າອະລຸນ'. ແລະໃນຄຳພີວິນະຍະດີກາຊື່ວ່າ ວິມະຕິວິໂນທະນີ ກໍກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ອະລຸນ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນແສງສະຫວ່າງຊະນິດພິເສດທີ່ມີສີແດງເຂັ້ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ເຊິ່ງປາກົດຂຶ້ນກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດ' ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະອາທິດນັ້ນເອງຊື່ວ່າອະລຸນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຊື່ວ່າອະລຸນ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ສີຂອງແສງນັ້ນເປັນສີອະລຸນຈຶ່ງຊື່ວ່າອະລຸນ ຄື ປະກອບດ້ວຍສີແດງເລັກນ້ອຍ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແສງໃດຍ່ອມເຖິງ ຄື ເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນສີແດງ ແສງນັ້ນຊື່ວ່າອະລຸນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີດີກາອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ 'ແສງໃດຍ່ອມເຖິງເພາະຄວາມເປັນສີອະລຸນ ແສງນັ້ນຊື່ວ່າອະລຸນ'. ຄຳວ່າ 'ສີຂອງອະລຸນນັ້ນເປັນແນວໃດ' ນັ້ນ 有ອະທິບາຍວ່າ ສີຂອງອະລຸນນັ້ນພຶງເປັນສີແດງອ່ອນໆ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ 'ອະລຸນ ຄື ສີແດງເລັກນ້ອຍ'. ແລະໃນຄຳພີດີການັ້ນກໍກ່າວວ່າ 'ສີແດງເລັກນ້ອຍ ຄື ສີແດງອ່ອນໆ ທີ່ຊື່ວ່າອະລຸນ ເໝືອນດັ່ງຕາປາ'. ແລະໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີກໍກ່າວວ່າ 'ເປັນແສງສະຫວ່າງຊະນິດພິເສດທີ່ມີສີແດງເຂັ້ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ' ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແສງສີແດງຂອງພຣະອາທິດນັ້ນເອງຊື່ວ່າອະລຸນ ບໍ່ແມ່ນແສງສີຂາວເປັນຕົ້ນ. ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ໃນການອະທິບາຍປາຕິໂມກຂັດຖະປະນະຂັນທະກະວ່າ 'ແຕ່ໃນພຣະບາລີ ຄຳວ່າ ນັນທິມຸຂີ ຄື ມີໜ້າຕາເບີກບານ ເພາະຄວາມທີ່ທິດທາງມີໜ້າຕາຂາວຜ່ອງ' ນັ້ນ ຈະສົມຄວນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະສົມຄວນບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມທີ່ທິດທາງມີໜ້າຕາຂາວຜ່ອງ ເພາະແສງອະລຸນໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ບໍ່ແມ່ນກ່າວເຖິງຄວາມຂາວຂອງແສງອະລຸນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາອຸທານວ່າ 'ຄຳວ່າ ນັນທິມຸຂີ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວນັ້ນເອງ ດ້ວຍແສງອະລຸນ ເມື່ອລາຕີສະຫວ່າງຂຶ້ນ ຈຶ່ງເປັນລາຕີທີ່ມີໜ້າຕາເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະອາທິດລ້ຽງຊີບເກີດຄວາມຍິນດີ'.

ဇာတကဋ္ဌကထာယဉ္စ –

ແລະໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກກໍກ່າວວ່າ:

‘‘ဇိဃညရတ္တိံ အရုဏသ္မိမုဟတေ;

ယာ ဒိဿတိ ဥတ္တမရူပဝဏ္ဏိနီ;

တထူပမာ မံ ပဋိဘာသိ ဒေဝတေ;

အာစိက္ခ မေ တံ ကတမာသိ အစ္ဆရာ’’တိ. (ဇာ. အဋ္ဌ. ၅.၂၁.၂၅၄);

"ແນ່ເທວະດາ! ນາງອັບສອນໃດມີຮູບແລະຜິວພັນອັນປະເສີດ ປາກົດຂຶ້ນໃນເວລາທ້າຍລາຕີ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ນາງອັບສອນນັ້ນປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ປຽບເໝືອນແສງອະລຸນນັ້ນ ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າແດ່ວ່ານາງອັບສອນນັ້ນແມ່ນໃຜ?"

ဣမဿ ဂါထာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘‘တတ္ထ ဇိဃညရတ္တိန္တိ ပစ္ဆိမရတ္တိံ, ရတ္တိပရိယောသာနေတိ အတ္ထော. ဥဟတေတိ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ. ယာတိ ယာ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ ရတ္တဝဏ္ဏတာယ ဥတ္တမရူပဓရာ ဟုတွာ ဒိဿတီ’’တိ. ဧဝံ အရုဏုဂ္ဂတသမယေ ပုရတ္ထိမဒိသာယ ရတ္တဝဏ္ဏတာ ဝုတ္တာ, တသ္မာ တသ္မိံ သမယေ အရုဏဿ ဥဋ္ဌိတတ္တာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ရတ္တဘာဂေါ သူရိယာလောကဿ ပတ္ထဋတ္တာ သေသဒိသာနံ ဩဒါတဘာဝေါ ဝိညာယတိ.

ໃນຄຳອະທິບາຍແຫ່ງຄາຖາຮູບນັ້ນ ມີວ່າ 'ໃນຄາຖາຮູບນັ້ນ ຄຳວ່າ jighaññarattiṃ ຄື ໃນເວລາທ້າຍລາຕີ ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລາສິ້ນສຸດແຫ່ງລາຕີ. ຄຳວ່າ uhate ຄື ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ yā ຄື ທິດບູຣະພາໃດ ປາກົດເປັນຜູ້ມີຮູບອັນປະເສີດ ເພາະຄວາມເປັນສີແດງ'. ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນສີແດງຂອງທິດບູຣະພາໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະອະລຸນຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນ ສ່ວນທີ່ມີສີແດງຂອງທິດບູຣະພາ ແລະເພາະແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະອາທິດແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ ຄວາມຂາວຜ່ອງຂອງທິດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍຈຶ່ງປາກົດ.

သဏ္ဌာနံ [Pg.23] ကီဒိသံ ဘဝေတိ ဧတ္ထ အရုဏဿ ပါဋေက္ကံ သဏ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ ရသ္မိမတ္တတ္တာ. ယတ္တကံ ပဒေသံ ဖရတိ, တတ္တကံ တဿ သဏ္ဌာနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပုရတ္ထိမဒိသာသဏ္ဌာနံ. ဝုတ္တဉှိ ဇာတကဋ္ဌကထာယံ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၅.၂၁.၂၅၅) ‘‘ပုရတ္ထိမဒိသာ ရတ္တဝဏ္ဏတာယ ဥတ္တမရူပဓရာ ဟုတွာ ဒိဿတီ’’တိ.

ຄຳວ່າ 'sັນຖານຂອງອະລຸນນັ້ນຈະເປັນແນວໃດ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ອະລຸນບໍ່ມີສັນຖານຕ່າງຫາກສະເພາະຕົວ ເພາະເປັນພຽງແຕ່ລັງສີເທົ່ານັ້ນ. ແສງນັ້ນແຜ່ໄປສູ່ບໍລິເວນໃດ ພຶງຊາບວ່າ ບໍລິເວນນັ້ນເອງເປັນສັນຖານຂອງມັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສັນຖານຂອງມັນgໍຄືສັນຖານຂອງທິດບູຣະພາ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກວ່າ 'ທິດບູຣະພາປາກົດເປັນຜູ້ມີຮູບອັນປະເສີດ ເພາະຄວາມເປັນສີແດງ'.

ကိသ္မိံ ကာလေ စ ဒေသေ စ, အရုဏော သမုဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ဧသ အရုဏော သူရိယုဂ္ဂမနဿ ပုရေ ကာလေ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၂၃) ‘‘ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေတိ ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ, အရုဏော နာမ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ သူရိယောဒယတော ပုရေတရမေဝ ဥဋ္ဌိတောဘာသော’’တိ. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယဉ္စ ‘‘သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗုဋ္ဌိတရံသီ’’တိ.

ຄຳວ່າ 'ອະລຸນຍ່ອມຂຶ້ນໃນເວລາໃດ ແລະໃນທິດທາງໃດ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ອະລຸນນີ້ຍ່ອມຂຶ້ນໃນທິດບູຣະພາ ໃນເວລາກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາອຸທານວ່າ 'ຄຳວ່າ uddhaste aruṇe ຄື ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ອະລຸນນີ້ຄືແສງສະຫວ່າງທີ່ຂຶ້ນມາໃນທິດບູຣະພາກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດນັ້ນເອງ'. ແລະໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາກໍກ່າວວ່າ 'ລັງສີທີ່ຂຶ້ນມາກ່ອນການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດ'.

ကိံ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ ဧသော, ဥဒါဟု အနုမာနတောတိ ဧတ္ထ အယံ အရုဏော နာမ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ ဧဝ, န အနုမာနသိဒ္ဓေါ. ကသ္မာ ဝိညာယတီတိ စေ? စက္ခုဝိညာဏဂေါစရဝဏ္ဏာယတနဘာဝတော. အက္ခဿ ပတီတိ ပစ္စက္ခံ, စက္ခုရူပါနံ အဘိမုခဘာဝေန အာပါထဂတတ္တာ စက္ခုဝိညာဏံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄, ၄၀၀; ၃.၄၂၁, ၄၂၅, ၄၂၆; သံ. နိ. ၂.၄၃, ၄၄, ၄၅, သံ. နိ. ၄.၆၀; ကထာ. ၄၆၅, ၄၆၇), တသ္မာ အယံ အရုဏဝဏ္ဏော စက္ခုနာ ဒိသွာ ဇာနိတဗ္ဗတော ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ, န ဧဝံ သတိ ဧဝံ ဘဝေယျာတိ အနုမာနေန ပုနပ္ပုနံ စိန္တနေန သိဒ္ဓေါတိ. ဣမံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ သာဓုကံ မနသိ ကရိတွာ ပဏ္ဍိတေဟိ ရတ္တောဘာသောယေဝ အရုဏောတိ ပစ္စေတဗ္ဗော သလ္လက္ခေတဗ္ဗောတိ.

ຄຳວ່າ 'ອະລຸນນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດແກ່ຕາ ຫຼືວ່າຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ອະລຸນນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດແກ່ຕາແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານ. ຫາກຖາມວ່າ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມເປັນວັນນາຍະຕະນະທີ່ເປັນໂຄຈອນແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ ປະຈັກຕາ ຄື ປາກົດແກ່ຕາ ເພາະເມື່ອຮູບທັງຫຼາຍປາກົດຕໍ່ໜ້າຕາແລ້ວ ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ 'ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຕາແລະຮູບທັງຫຼາຍ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ສີອະລຸນນີ້ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດແກ່ຕາແທ້ໆ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຫັນແລະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕາ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການຄິດຄຳນຶງຊ້ຳໆ ໂດຍການອະນຸມານວ່າ 'ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ມັນຄວນຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ'. ບັນດິດທັງຫຼາຍຄວນໃສ່ໃຈໃນການແກ້ບັນຫານີ້ໃຫ້ດີ ແລ້ວພຶງເຊື່ອແລະກຳນົດໝາຍວ່າ ແສງສີແດງນັ້ນເອງຄືອະລຸນ ດັ່ງນີ້ແລ.

ကသ္မာ ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ အရုဏကထာ ဝုတ္တာတိ? ဣမိဿာ အရုဏကထာယ မဟာဝိသယဘာဝတော. ကထံ? ဥပေါသထိကာ ဥပါသကာ စ ဥပါသိကာယော စ အရုဏုဂ္ဂမနံ တထတော [Pg.24] အဇာနန္တာ အနုဂ္ဂတေယေဝ အရုဏေ ဥဂ္ဂတသညာယ ခါဒနီယံ ဝါ ခါဒန္တိ, ဘောဇနီယံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ, မာလာဂန္ဓာဒီနိ ဝါ ဓာရေန္တိ, တတော တေသံ သီလံ ဘိဇ္ဇတိ. သာမဏေရာ တထေဝ ဝိကာလဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သီလဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ. နိဿယပဋိပန္နကာ ဘိက္ခူ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ဝိနာ ဗဟိသီမေ စရန္တာ နိဿယပ္ပဿမ္ဘနံ ပါပုဏန္တိ, အန္တောဝဿေ ဘိက္ခူ ဥပစာရသီမတော ဗဟိဂစ္ဆန္တာ ဝဿစ္ဆေဒံ, တေစီဝရိကာ ဘိက္ခူ အဗဒ္ဓသီမာယံ စီဝရေန ဝိပ္ပဝသန္တာ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ, တထာ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယံ, သဟသေယျပ္ပဟောနကဋ္ဌာနေ အနုပသမ္ပန္နမာတုဂါမေဟိ သဟ သယန္တာ ပါစိတ္တိယံ, တထာ ယာဝကာလိကံ ဘုဉ္ဇန္တာ ဘိက္ခူ, ပါရိဝါသိကာဒယော ဝတ္တံ နိက္ခိပန္တာ ရတ္တိစ္ဆေဒံ. ဧဝမာဒိအနေကာဒီနဝသမ္ဘဝတော လဇ္ဇိပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ တထတော အရုဏုဂ္ဂမနဿ ဇာနနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ກໍເພາະເຫດໃດ ໃນບ່ອນນີ້ຈຶ່ງກ່າວເຖິງເລື່ອງອະລຸນ (ອະລຸນກະຖາ)? ເພາະວ່າເລື່ອງອະລຸນນີ້ມີຂອບເຂດກວ້າງຂວາງຫຼາຍ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ອຸປາສົກ ແລະ ອຸປາສິກາ ຜູ້ຮັກສາອຸໂປສົດ ເມື່ອບໍ່ຮູ້ຈັກການຂຶ້ນຂອງອະລຸນຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເມື່ອອະລຸນຍັງບໍ່ທັນຂຶ້ນ ແຕ່ມີຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຄ້ຽວຂອງຄ້ຽວ ຫຼື ສັນຂອງສັນ ຫຼື ປະດັບຕົກແຕ່ງດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະ ຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ ຈາກນັ້ນ ສີລຂອງພວກເຂົາກໍຂາດ. ພວກສາມະເນນກໍຄືກັນ ສັນໂພຊະນະໃນເວລາວິກາລແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເສື່ອມເສຍແຫ່ງສີລ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຖືນິສໄສ ເມື່ອຈາລີກໄປພາຍນອກສີມາ ປາສະຈາກອາຈານ ແລະ ອຸປັດຊາ ຍ່ອມເຖິງຄວາມລະງັບແຫ່ງນິສໄສ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນລະຫວ່າງພັນສາ ເມື່ອຫຼີກໄປພາຍນອກອຸປະຈາຣະສີມາ ຍ່ອມຂາດພັນສາ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີໄຕຈີວອນ ເມື່ອຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນໃນອະພັດທະສີມາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີ, ໃນສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາກໍຄືກັນ, ໃນບ່ອນທີ່ນອນຮ່ວມກັນ ເມື່ອນອນຮ່ວມກັບອະນຸປະສຳບັນ ແລະ ມາຕຸຄາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສັນຍາວະກາລິກກໍຄືກັນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ເມື່ອວາງວັດ ຍ່ອມຂາດລາຕີ. ເພາະຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂທດອັນມີປະການຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ ມີປະມານເທົ່ານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ຮັກສີລ ຮູ້ຈັກການຂຶ້ນຂອງອະລຸນຕາມຄວາມເປັນຈິງ.

ကေစိ ပန ဘိက္ခူ အဍ္ဎရတ္တိသမယေ ဃဋိသုညတ္တာ အဍ္ဎရတ္တိကာလံ အတိက္ကမ္မ အညဒိဝသော ဟောတိ, တသ္မာ တသ္မိံ ကာလေ အရုဏံ ဥဋ္ဌိတံ နာမ ဟောတီတိ မညမာနာ အဍ္ဎရတ္တိံ အတိက္ကမ္မ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနိ ဘုဉ္ဇန္တိ, တေ ပန ဗုဒ္ဓသမယံ အဇာနန္တာ ဝေဒသမယမေဝ မနသိ ကရောန္တာ ဧဝံ ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ တံကရဏံ ပမာဏံ န ဟောတိ. ဗဟဝေါ ပန ဘိက္ခူ အရုဏဿ ပစ္စက္ခဘာဝံ အဇာနန္တာ အနုမာနဝသေန စိန္တိတုဉ္စ အသက္ကောန္တာ အနုဿဝဝသေနေဝ ပရဝစနံ သဒ္ဒဟန္တာ အမှာကံ အာစရိယာ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တာ သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဒွိသဟဿဒဏ္ဍပ္ပမာဏံ ဌာနံ ပါပုဏန္တိ, တိသဟဿဒဏ္ဍပ္ပမာဏံ ဌာနံ ပါပုဏန္တီတိ စ ဝဒန္တိ. ဣမမှာ ဝိဟာရာ အသုကံ နာမ ဝိဟာရံ အသုကံ နာမ စေတိယံ အသုကံ နာမ ဂါမံ ပါပုဏန္တီတိအာဒီနိ စ ဝဒန္တီတိ ဧဝံ အနုဿဝဝစနံ ဝဒန္တိ, တမ္ပိ အပ္ပမာဏံ. ကသ္မာ? အဒ္ဓါနံ နာမ ဗလဝန္တဿ ဇဝသမ္ပန္နဿ စ ရဿံ ဟောတိ, ဒုဗ္ဗလဿ သန္တဿ စ ဒီဃံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ –

ສ່ວນພິກຂຸບາງຮູບ ເຂົ້າໃຈວ່າ ໃນເວລາທ່ຽງຄືນ ເມື່ອໂມງນ້ຳ (ຄະຕິ) ໝົດແລ້ວ ລ່ວງເວລາທ່ຽງຄືນໄປແລ້ວ ຍ່ອມເປັນວັນໃໝ່ ເພາະສະນັ້ນ ໃນເວລານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງສັນຂອງຄ້ຽວ ແລະ ຂອງສັນເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາລ່ວງທ່ຽງຄືນໄປແລ້ວ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ຮູ້ພຣະພຸດທະບັນຍັດ (ພຸດທະສະໄໝ) ແຕ່ມົນສິການສະເພາະຄຳພີພຣະເວດ (ເວທະສະໄໝ) ຈຶ່ງເຮັດແນວນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ການກະທຳຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຖືເປັນເກນມາດຕະຖານບໍ່ໄດ້. ແຕ່ພິກຂຸຫຼາຍຮູບ ເມື່ອບໍ່ຮູ້ຄວາມຈິງຂອງອະລຸນດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ບໍ່ສາມາດຄິດຄຳນວນດ້ວຍການອະນຸມານໄດ້ ຈຶ່ງເຊື່ອຖືຖ້ອຍຄຳຂອງຄົນອື່ນໂດຍອາໄສພຽງແຕ່ການຟັງຕາມໆ ກັນມາ (ອະນຸສສະວະ) ແລ້ວກ່າວວ່າ "ອາຈານຂອງພວກເຮົາທັງຫຼາຍ ອອກເດີນທາງໄປໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ຍ່ອມເຖິງສະຖານທີ່ອັນມີປະມານສອງພັນຊົ່ວໄມ້ຄ້ອນ ໃນເວລາພຣະອາທິດຂຶ້ນ, ຍ່ອມເຖິງສະຖານທີ່ອັນມີປະມານສາມພັນຊົ່ວໄມ້ຄ້ອນ" ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ແລະ ກ່າວວ່າ "​ເດີນທາງຈາກວິຫານນີ້ ຍ່ອມເຖິງວິຫານຊື່ໂນ້ນ, ເຈດີຊື່ໂນ້ນ, ບ້ານຊື່ໂນ້ນ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ພວກເຂົາກ່າວຄຳເລົ່າລືກັນມາຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນຄຳນັ້ນ ກໍຖືເປັນເກນມາດຕະຖານບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຫົນທາງ ຍ່ອມສັ້ນສຳລັບຄົນທີ່ມີກຳລັງ ແລະ ມີຄວາມໄວ, ແຕ່ຍ່ອມຍາວໄກສຳລັບຄົນທີ່ອ່ອນແອ ແລະ ເໜື່ອຍລ້າ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ວ່າ—

‘‘ဒီဃာ [Pg.25] ဇာဂရတော ရတ္တိ, ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ;

ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော, သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၆၀);

"ລາຕີຍ່ອມຍາວນານສຳລັບຜູ້ຕື່ນຢູ່, ໂຍດຍ່ອມຍາວໄກສຳລັບຜູ້ເໜື່ອຍລ້າ, ສັງສານວັດຍ່ອມຍາວນານສຳລັບຄົນພານ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ແຈ້ງພຣະສັດທັມ."

တသ္မာ အဒ္ဓါနံ နာမ သဗ္ဗေသံ ဧကသဒိသံ န ဟောတီတိ အရုဏုဂ္ဂမနဿ လက္ခဏံ ဘဝိတုံ န သက္ကာ, န စ တေ အာယသ္မန္တော ပိဋကတ္တယတော ကိဉ္စိ သာဓကဘူတံ ဝစနံ အာဟရန္တိ, အသက္ခိကံ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ ဝိယ ယထာဇ္ဈာသယမေဝ ဝဒန္တီတိ ပမာဏံ န ဟောတိ.

ເພາະສະນັ້ນ ຫົນທາງ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເທົ່າກັນສຳລັບທຸກຄົນ, ຈະຖືເອົາ (ໄລຍະທາງ) ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການຂຶ້ນຂອງອະລຸນບໍ່ໄດ້, ແລະ ພຣະຜູ້ມີອາຍຸເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ນຳເອົາຂໍ້ຄວາມອັນເປັນຫຼັກຖານໃດໆ ມາຈາກພຣະໄຕປິດົກເລີຍ, ພວກເຂົາກ່າວຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນເອງ ເໝືອນດັ່ງການຕັດສິນຄະດີທີ່ບໍ່ມີພະຍານ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງຖືເປັນເກນມາດຕະຖານບໍ່ໄດ້.

အညေ ပန –

ສ່ວນຄົນອື່ນໆ ກ່າວວ່າ—

‘‘အတီတရတ္တိယာ ယာမော;

ပစ္ဆိမောဍ္ဎမမုဿ ဝါ;

ဘာဝိနိယာဒိပ္ပဟာရော;

တဒဍ္ဎံ ဝါဇ္ဇတေဟျ ဟောတိ –

"ຍາມສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຕີທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ, ຫຼື ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຍາມສຸດທ້າຍນັ້ນ, ກອງ (ປະຫານ) ທຳອິດແຫ່ງລາຕີທີ່ຈະມາເຖິງ, ຫຼື ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງກອງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັດຊະຕະນີ (ວັນນີ້) ໃນວັນນີ້—"

ကစ္စာယနသာရပ္ပကရဏာဂတံ ဂါထံ ဝတွာ အတီတရတ္တိယာ ပစ္ဆိမော ယာမော အဇ္ဇ ပရိယာပန္နော, တသ္မာ ပစ္ဆိမယာမဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အယံ ဝါဒေါ သကာရဏသညာပကတ္တာ ပုရိမေဟိ ဗလဝါ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေပိ အယုတ္တောယေဝ. ကသ္မာ? အယဉှိ ဂါထာ ဗာဟိရသဒ္ဒသတ္ထေ ဇင်္ဂဒါသပ္ပကရဏေ ဝုတ္တနယေန အဇ္ဇ ဘဝါ အဇ္ဇတနီတိ ဝုတ္တအဇ္ဇဝေါဟာရဿ ပဝတ္တနကာလံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာ, န ပိဋကတ္တယေ ဝုတ္တဿ အရုဏုဂ္ဂမနဿ ကာလံ ဒဿေတုံ, တသ္မာ အညသာဓျဿ အညသာဓကေန သာဓိတတ္တာ အယုတ္တောယေဝ.

ພວກເຂົາກ່າວຄາຖາທີ່ມາໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະສາຣະ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຍາມສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຕີທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ ຍ່ອມນັບເນື່ອງໃນວັນນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ອະລຸນຈຶ່ງຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງຍາມສຸດທ້າຍ". ວາທະນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີກຳລັງກວ່າວາທະກ່ອນໆ ເພາະສະແດງເຫດຜົນໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງບໍ່ຖືກຕ້ອງຢູ່ດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄາຖາ ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເວລາທີ່ເປັນໄປແຫ່ງການໃຊ້ຄຳວ່າ "ອັດຊະຕະນີ" (ວັນນີ້) ທີ່ວ່າ "ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັນນີ້ ຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນີ" ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຈັງຄະທາສະ ເຊິ່ງເປັນຄຳພີໄວຍາກອນພາຍນອກ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເວລາຂຶ້ນຂອງອະລຸນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະໄຕປິດົກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະເປັນການພິສູດສິ່ງທີ່ຄວນພິສູດຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍສິ່ງອື່ນທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ.

အပရေ ပန ‘‘ပဟာရော ယာမသညိတော’’တိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပဟာရယာမသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထတ္တာ တတ္ထေဝ ‘‘တိယာမာ သံဝရီ ဘဝေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ရတ္တိယာ စ တိယာမဘာဝတော ပါဠိယဉ္စ (ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၃) ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော, ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော’’တိ အာဂတတ္တာ ဣဒါနိ [Pg.26] ရတ္တိယာ စတူသု ပဟာရေသု တတိယပ္ပဟာရဿ အဝသာနေ အရုဏော ဥဂ္ဂတော, တသ္မာ အဝသေသဧကပ္ပဟာရမတ္တော ကာလော ဒိဝသဘာဂံ ဘဇတီတိ ဝဒေယျုံ, အယံ ဝါဒေါ တတိယဝါဒတောပိ ဗလဝတရော. ကသ္မာ? ဉာပကဉာပျာနံ အနုရူပဘာဝတော. တထာ ဟိ ‘‘ပဟာရော ယာမသညိတော’’တိ အယံ ဉာပကော ပဟာရယာမာနံ ဧကတ္ထဘာဝဿ အနုရူပေါ, ‘‘တိယာမာ သံဝရီဘဝေ’’တိ အယံ ရတ္တိယာ တိယာမဘာဝဿ, ‘‘ပါဠိယဉ္စာ’’တိအာဒိ တတိယပ္ပဟာရဿ အဝသာနေ အရုဏုဂ္ဂမနဿ, တထာပိ အယုတ္တောယေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ‘‘အဝသေသဧကပ္ပဟာရမတ္တော ကာလော ဒိဝသဘာဂံ ဘဇတီ’’တိ ဝစနဿ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. မဇ္ဈိမဒေသေ ဟိ ဒသဃဋိကာပမာဏဿ ကာလဿ ဧကပ္ပဟာရတ္တာ သဗ္ဗာ ရတ္တိ တိယာမာဝ ဟောတိ, န စတုယာမာ, ဣဒါနိ ပန ပစ္စန္တဝိသယေသု သတ္တဋ္ဌဃဋိကာမတ္တဿ ကာလဿ ဧကပ္ပဟာရကတတ္တာ စတုပ္ပဟာရာ ဘဝတိ, တသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယဉ္စ ‘‘တိယာမာ သံဝရီ ဘဝေ’’တိ ဝုတ္တံ, ပါဠိယဉ္စ (ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၃) ‘‘နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော, ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော’’တိ, တသ္မာ ရတ္တိပရိယောသာနေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၀၁) ‘‘တထာ ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပိ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပန္တာနံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော, ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ສ່ວນຄົນອື່ນໆ ອາດຈະກ່າວວ່າ "ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ \"ຄຳວ່າ ປະຫານ (ກອງ) ຊື່ວ່າ ຍາມ\" ເພາະຄຳວ່າ ປະຫານ ແລະ ຍາມ ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ, ແລະ ໃນຄຳພີດຽວກັນນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ວ່າ \"ລາຕີ ຍ່ອມມີສາມຍາມ\" ເພາະລາຕີມີສາມຍາມ, ແລະ ເພາະມີຂໍ້ຄວາມມາໃນພຣະບາລີວ່າ \"ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລາຕີຜ່ານໄປແລ້ວ, ຍາມສຸດທ້າຍລ່ວງໄປແລ້ວ, ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ\", ໃນຕອນນີ້ ໃນບັນດາສີ່ປະຫານແຫ່ງລາຕີ ເມື່ອສິ້ນສຸດປະຫານທີສາມ ອະລຸນກໍຂຶ້ນແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ເວລາທີ່ເຫຼືອພຽງແຕ່ປະຫານດຽວ ຈຶ່ງນັບເນື່ອງໃນສ່ວນແຫ່ງກາງເວັນ". ວາທະນີ້ ມີກຳລັງຍິ່ງກວ່າວາທະທີສາມ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມສອດຄ່ອງກັນລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ສະແດງ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ "ຄຳວ່າ ປະຫານ ຊື່ວ່າ ຍາມ" ນີ້ ເປັນເຄື່ອງສະແດງທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ປະຫານ ແລະ ຍາມ ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ, ຄຳວ່າ "ລາຕີ ຍ່ອມມີສາມຍາມ" ນີ້ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ລາຕີມີສາມຍາມ, ແລະ ຂໍ້ຄວາມວ່າ "ໃນພຣະບາລີ" ເປັນຕົ້ນ ສອດຄ່ອງກັບການຂຶ້ນຂອງອະລຸນໃນເວລາສິ້ນສຸດປະຫານທີສາມ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ວາທະນີ້ກໍຍັງບໍ່ຖືກຕ້ອງຢູ່ດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຂັດກັບຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ "ເວລາທີ່ເຫຼືອພຽງແຕ່ປະຫານດຽວ ຍ່ອມນັບເນື່ອງໃນສ່ວນແຫ່ງກາງເວັນ". ເພາະວ່າ ໃນມັດຊິມະເທດ ເພາະເວລາປະມານສິບໂມງນ້ຳ (ຄະຕິ) ເປັນໜຶ່ງປະຫານ ລາຕີທັງໝົດຈຶ່ງມີພຽງສາມຍາມເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສີ່ຍາມ, ແຕ່ໃນປັດຈັນຕະປະເທດໃນປັດຈຸບັນ ເພາະເວລາປະມານເຈັດຫຼືແປດໂມງນ້ຳ ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນໜຶ່ງປະຫານ ລາຕີຈຶ່ງມີສີ່ປະຫານ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ຈຶ່ງຖືເອົາສຳນວນຂອງມັດຊິມະເທດແລ້ວກ່າວວ່າ "ລາຕີ ຍ່ອມມີສາມຍາມ", ແລະ ໃນພຣະບາລີກໍກ່າວວ່າ "ຍາມສຸດທ້າຍລ່ວງໄປແລ້ວ, ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ", ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ອະລຸນຍ່ອມຂຶ້ນໃນເວລາສິ້ນສຸດລາຕີເທົ່ານັ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີວ່າ "ໃນການວາງວັດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ຂາດລາຕີ, ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ ພຶງວາງວັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ".

သဟသေယျသိက္ခာပဒေပိ (ပါစိ. ၅၂-၅၄) ‘‘အနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟ နိဝုတ္ထဘာဝပရိမောစနတ္ထံ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ စီဝရဝိပ္ပဝါသာဒီသု စ သဗ္ဗတ္ထ ရတ္တိပရိယောသာနေ အာဂမနဝသေန အရုဏုဂ္ဂမနံ ဒဿိတံ, န အတီတာရုဏဝသေနာတိ. ဇာတကဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၅.၂၁.၂၅၅) ‘‘ရတ္တိပရိယောသာနေတိ အတ္ထော’’တိ. န ကေဝလံ မဇ္ဈိမဒေသေသု ရတ္တိယာယေဝ တိပ္ပဟာရဘာဝေါ ဟောတိ[Pg.27], အထ ခေါ ဒိဝသဿပိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဘိဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနဉ္စ တေသံ ဘိက္ခူနံ သတ္တပ္ပကရဏဥဂ္ဂဟဏဉ္စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဟောတီ’’တိ, မူလဋီကာယဉ္စ (ဓ. သ. မူလဋီ. နိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧတ္ထ ပဟာရောတိ ဒိဝသဿ တတိယဘာဂေါ ဝုစ္စတီ’’တိ, တသ္မာ ဧကော ရတ္တိဒိဝေါ ဆပ္ပဟာရော ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. ဧဝံ မဇ္ဈိမဒေသဝေါဟာရေန တိယာမသင်္ခါတဿ တိပ္ပဟာရဿ အဝသာနေ သဗ္ဗရတ္တိပရိယောသာနေ ဥဋ္ဌိတံ အရုဏံ ပစ္စန္တဒေသဝေါဟာရေန တိပ္ပဟာရဿ အဝသာနေတိ ဂဟေတွာ ဧကပ္ပဟာရာဝသေသကာလေ အရုဏော ဥဂ္ဂတောတိ ဝုတ္တတ္တာ အယမ္ပိ ဝါဒေါ အယုတ္တောယေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ເຖິງແມ່ນໃນສະຫະເສຍຍະສິກຂາບົດ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ເພື່ອພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ຮ່ວມກັບອະນຸປະສຳບັນ ພຶງຫຼີກໄປກ່ອນອະລຸນຂຶ້ນ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນເປັນຕົ້ນກໍຄືກັນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງການຂຶ້ນຂອງອະລຸນ ໂດຍການມາເຖິງໃນເວລາສິ້ນສຸດລາຕີໃນທຸກບ່ອນ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງໂດຍການລ່ວງໄປແຫ່ງອະລຸນ. ເຖິງແມ່ນໃນຊາດົກອັດຖະກະຖາ ກໍກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ ໃນເວລາສິ້ນສຸດລາຕີ ຄື ຄວາມໝາຍ". ບໍ່ແມ່ນແຕ່ໃນມັດຊິມະເທດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ລາຕີມີສາມປະຫານ, ແຕ່ກາງເວັນກໍມີຄືກັນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີວ່າ "ການສິ້ນສຸດການສະແດງພຣະອະພິທັມຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ການຮຽນເອົາຄຳພີທັງເຈັດຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໃນປະຫານດຽວກັນນັ້ນເອງ", ແລະ ໃນຄຳພີມູລະຕີກາກໍກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ ໃນປະຫານດຽວ ໃນບ່ອນນີ້ ຄຳວ່າ ປະຫານ ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທີສາມແຫ່ງກາງເວັນ", ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ວັນໜຶ່ງກັບຄືນໜຶ່ງ (ລາຕີທິວາ) ມີຫົກປະຫານ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ວາທະນີ້ ທີ່ກ່າວວ່າ ອະລຸນຂຶ້ນໃນເວລາທີ່ເຫຼືອພຽງແຕ່ປະຫານດຽວ ໂດຍຖືເອົາອະລຸນທີ່ຂຶ້ນໃນເວລາສິ້ນສຸດລາຕີທັງໝົດ ຄື ເວລາສິ້ນສຸດສາມປະຫານຕາມສຳນວນຂອງມັດຊິມະເທດ ວ່າເປັນເວລາສິ້ນສຸດສາມປະຫານຕາມສຳນວນຂອງປັດຈັນຕະປະເທດ, ພຶງຊາບວ່າ ວາທະນີ້ກໍບໍ່ຖືກຕ້ອງຄືກັນ.

ဗဟဝေါ ပန ပဏ္ဍိတာ ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာနိဿယေ ဝုတ္တံ –

ແຕ່ມີນັກປາດຫຼາຍທ່ານກ່າວວ່າ "ມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຂຸດທະສິກຂານິສໄສວ່າ—"

‘သေတရုဏဉ္စ ပဌမံ, ဒုတိယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋံ;

တတိယံ တမ္ဗဝဏ္ဏဉ္စ, စတုတ္ထံ ဂဒြဘံ မုခ’န္တိ. –

"'ອະລຸນສີຂາວ ເປັນທີໜຶ່ງ, ອະລຸນສີດອກພຸດ (ນັນທິຍາວັດ) ເປັນທີສອງ, ອະລຸນສີທອງແດງ ເປັນທີສາມ, ອະລຸນສີໜ້າລາ ເປັນທີສີ່' ດັ່ງນີ້—"

ဣမံ ဂါထံ နိဿာယ ဧကရတ္တိယံ အရုဏော စတုက္ခတ္တုံ ဥဋ္ဌဟတိ, တတ္ထ ပဌမံ သေတဝဏ္ဏံ ဟောတိ, ဒုတိယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ဟောတိ, တတိယံ တမ္ဗဝဏ္ဏံ ဟောတိ, စတုတ္ထံ ဂဒြဘမုခဝဏ္ဏံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ရတ္တောဘာသတော ပုရေတရံ အတီတရတ္တိကာလေယေဝ ဝတ္တနိက္ခိပနာဒိကမ္မံ ကရောန္တိ. တေသံ တံ ကရဏံ အနိသမ္မကာရိတံ အာပဇ္ဇတိ. အယဉှိ ဂါထာ နေဝ ပါဠိယံ ဒိဿတိ, န အဋ္ဌကထာယံ, န ဋီကာသု, ကေဝလံ နိဿယေ ဧဝ, နိဿယေသု စ ဧကသ္မိံယေဝ ခုဒ္ဒသိက္ခာနိဿယေ ဒိဿတိ, န အညနိဿယေသု, တတ္ထာပိ နေဝ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓော ဒိဿတိ, န ဟေတုဖလာဒိဘာဝေါ, န စ လိင်္ဂနိယမောတိ န နိဿယကာရာစရိယေန ဌပိတာ ဘဝေယျ, အထ ခေါ ပစ္ဆာ အညေဟိ လေခကေဟိ ဝါ အတ္တနော ဣစ္ဆာနုရူပံ လိခိတာ ဘဝေယျ, တသ္မာ အယံ ဂါထာ ကုတော အာဘတာ ပါဠိတော ဝါ အဋ္ဌကထာတော [Pg.28] ဝါ ဋီကာတော ဝါ ဝိနယတော ဝါ သုတ္တန္တတော ဝါ အဘိဓမ္မတော ဝါတိ ပဘဝံ အပရိယေသိတွာ နိဿယေ ဒိဋ္ဌမတ္တမေဝ သာရတော ဂဟေတွာ ပါဠိယဋ္ဌကထာဋီကာသု ဝုတ္တဝစနံ အနိသာမေတွာ ကတတ္တာ အနိသမ္မကာရိတံ အာပဇ္ဇတိ.

ພວກເຂົາອາໄສຄາຖາ ນີ້ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ໃນຄືນໜຶ່ງ ອະລຸນຍ່ອມຂຶ້ນສີ່ເທື່ອ, ໃນສີ່ເທື່ອນັ້ນ ເທື່ອທີໜຶ່ງມີສີຂາວ, ເທື່ອທີສອງມີສີເໝືອນດອກພຸດ, ເທື່ອທີສາມມີສີທອງແດງ, ເທື່ອທີສີ່ມີສີເໝືອນໜ້າລາ' ແລ້ວເຮັດກິດຈະກຳມີການວາງວັດເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາລາຕີທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ ກ່ອນທີ່ແແສງສະຫວ່າງແຫ່ງລາຕີຈະປາກົດ. ການກະທຳຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນການກະທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງຮອບຄອບ. ເພາະວ່າ ຄາຖາ ນີ້ ບໍ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ, ບໍ່ປາກົດໃນອັດຖະກະຖາ, ບໍ່ປາກົດໃນຄຳພີດີກາທັງຫຼາຍ, ປາກົດສະເພາະໃນຄຳພີນິສໄສເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ໃນບັນດາຄຳພີນິສໄສທັງຫຼາຍ ກໍປາກົດສະເພາະໃນຄຳພີຂຸດທະສິກຂານິສໄສພຽງຄຳພີດຽວ, ບໍ່ປາກົດໃນຄຳພີນິສໄສອື່ນໆ, ແລະ ໃນຄຳພີນັ້ນ ກໍບໍ່ປາກົດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງຂໍ້ຄວາມຂ້າງໜ້າແລະຂ້າງຫຼັງ, ບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນເຫດແລະຜົນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບໍ່ມີກົດເກນທາງໄວຍາກອນ (ລິງຄະ) ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຄຳພີທີ່ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີນິສໄສຕັ້ງໄວ້, ແຕ່ຄົງຈະຖືກຂຽນຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງໂດຍອາລັກ (ຜູ້ຂຽນ) ຄົນອື່ນໆ ຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງຕົນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ຄາຖາ ນີ້ ນຳມາຈາກໃສ ຈາກພຣະບາລີ, ອັດຖະກະຖາ, ດີກາ, ພຣະວິນັຍ, ພຣະສູດ ຫຼື ພຣະອະພິທັມ? ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຄົ້ນຄວ້າຫາແຫຼ່ງທີ່ມາ ແຕ່ຖືເອົາພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ເຫັນໃນຄຳພີນິສໄສວ່າເປັນສາລະສຳຄັນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ, ອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ການກະທຳນັ້ນ ເປັນການກະທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງຮອບຄອບ.

တတြာယံ ပါဠိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကာသု ဟိမပါတသမယေ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဧကစီဝရော နိသီဒိ, န ဘဂဝန္တံ သီတံ အဟောသိ. နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ သီတံ ဘဂဝန္တံ အဟောသိ, ဒုတိယံ ဘဂဝါ စီဝရံ ပါရုပိ, န ဘဂဝန္တံ သီတံ အဟောသိ. နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ သီတံ ဘဂဝန္တံ အဟောသိ, တတိယံ ဘဂဝါ စီဝရံ ပါရုပိ, န ဘဂဝန္တံ သီတံ အဟောသိ. နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ သီတံ ဘဂဝန္တံ အဟောသိ, စတုတ္ထံ ဘဂဝါ စီဝရံ ပါရုပိ, န ဘဂဝန္တံ သီတံ အဟောသီ’’တိ. အယံ မဟာဝဂ္ဂေ (မဟာဝ. ၃၄၆) စီဝရက္ခန္ဓကာဂတာ ဝိနယပါဠိ. ပါဠိယံ နန္ဒိမုခိယာတိ တုဋ္ဌိမုခိယာ, ပသန္နဒိသာမုခါယာတိ အတ္ထော. အယံ တံသံဝဏ္ဏနာယ ဝိမတိဝိနောဒနီပါဌော (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၃၄၆).

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີພຣະບາລີດັ່ງນີ້: 'ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບນັ່ງຢູ່ກາງແຈ້ງ ໂດຍມີຈີວອນຜືນດຽວ ໃນຄືນລະດູໜາວອັນເຢືອກເຢັນ ໃນລະຫວ່າງແປດວັນ (ອັນຕະຣັດຖະກະ) ໃນສະໄໝທີ່ມີຫິມະຕົກ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງຮູ້ສຶກໜາວເລີຍ. ເມື່ອຍາມທຳອິດລ່ວງໄປແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮູ້ສຶກໜາວ ຈຶ່ງຊົງຫົ່ມຈີວອນຜືນທີສອງ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງຮູ້ສຶກໜາວເລີຍ. ເມື່ອຍາມກາງລ່ວງໄປແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮູ້ສຶກໜາວ ຈຶ່ງຊົງຫົ່ມຈີວອນຜືນທີສາມ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງຮູ້ສຶກໜາວເລີຍ. ເມື່ອຍາມສຸດທ້າຍລ່ວງໄປແລ້ວ ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ໃນລາຕີອັນມີໜ້າເບີກບານ (ນັນທິມຸຂີ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮູ້ສຶກໜາວ ຈຶ່ງຊົງຫົ່ມຈີວອນຜືນທີສີ່, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງຮູ້ສຶກໜາວເລີຍ' ດັ່ງນີ້. ນີ້ຄືພຣະວິນັຍບາລີ ທີ່ມາໃນຈີວະຣັກຂັນthະກະ ໃນມະຫາວັກ. ຄຳວ່າ 'ນັນທິມຸຂີ' ໃນພຣະບາລີ ມີຄວາມໝາຍວ່າ 'ມີໜ້າອັນເບີກບານ' ຄື 'ມີທິດທາງອັນຜ່ອງໃສ'. ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ເຊິ່ງເປັນຄຳອະທິບາຍແຫ່ງພຣະບາລີນັ້ນ.

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ တဒဟုပေါသထေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခန္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ [Pg.29] အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော မဇ္ဈိမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခန္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော, ဥဒ္ဓသ္တံ အရုဏံ, နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခန္တိ. အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၃). အယံ စူဠဝဂ္ဂေ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကာဂတာ အပရာပိ ဝိနယပါဠိ.

ໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບຢູ່ ນະ ບຸບພາຣາມ ປາສາດຂອງນາງວິສາຂາ ມິຄາຣະມາດາ ໃກ້ເມືອງສາວັດຖີ. ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບນັ່ງແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ໃນວັນອຸໂປສົດນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ປະຖົມຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງໜຶ່ງ ປະນົມມືໄປທາງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລາຕີຜ່ານໄປແລ້ວ ປະຖົມຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ພຣະພິກຂຸສົງນັ່ງຢູ່ນານແລ້ວ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈົ່ງຊົງສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີດ.' ເມື່ອພຣະອານົນກາບທູນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນິ້ງຢູ່. ແມ່ນຄັ້ງທີສອງ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ມັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງໜຶ່ງ ປະນົມມືໄປທາງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລາຕີຜ່ານໄປແລ້ວ ມັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ພຣະພິກຂຸສົງນັ່ງຢູ່ນານແລ້ວ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈົ່ງຊົງສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີດ.' ແມ່ນຄັ້ງທີສອງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງນິ້ງຢູ່. ແມ່ນຄັ້ງທີສາມ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ປັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນ ລາຕີປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນຍິນດີ ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງໜຶ່ງ ປະນົມມືໄປທາງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລາຕີຜ່ານໄປແລ້ວ ປັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ລາຕີປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນຍິນດີ ພຣະພິກຂຸສົງນັ່ງຢູ່ນານແລ້ວ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈົ່ງຊົງສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີດ.' ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ 'ອານົນ ບໍລິສັດບໍ່ບໍລິສຸດ.' (ຈູລະວັກ 383). ນີ້ຄືພຣະວິນັຍປາລີອີກບົດໜຶ່ງ ທີ່ມາໃນປາຕິໂມກຂັດຖະປະນະຂັນທະກະ ໃນຈູລະວັກ.

နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာတိ အရုဏုဋ္ဌိတကာလေ ပီတိမုခါ ဝိယ ရတ္တိ ခါယတိ. တေနာဟ ‘‘နန္ဒိမုခိယာ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၈၃) အယံ တံသံဝဏ္ဏနာဘူတသမန္တပါသာဒိကဋ္ဌကထာပါဌော. အဘိက္ကန္တာတိ ပရိက္ခီဏာ. ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေတိ ဥဂ္ဂတေ အရုဏသီသေ. နန္ဒိမုခိယာတိ တုဋ္ဌိမုခိယာ. အယံ တံသံဝဏ္ဏနာဘူတသာရတ္ထဒီပနီပါဌော (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၃၈၃). ပါဠိယံ နန္ဒိမုခိယာတိ ဩဒါတဒိသာမုခိတာယ တုဋ္ဌမုခိယာ. အယံ တံသံဝဏ္ဏနာယ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၂၈၃) ဝိမတိဝိနောဒနီပါဌော.

ຄຳວ່າ 'Nandimukhiyā rattiyā' (ໃນລາຕີປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນຍິນດີ) ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ອະລຸນຂຶ້ນ ລາຕີຍ່ອມປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນປິຕິຍິນດີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'nandimukhiyā' (ຈູລະວັກ. ອັດຖະ. 383) ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳອະທິບາຍອັດຖະກະຖາສະມັນຕະປາສາດິກາ. ຄຳວ່າ 'Abhikkantā' ແປວ່າ ສິ້ນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Uddhaste aruṇe' ແປວ່າ ເມື່ອຍອດອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Nandimukhiyā' ແປວ່າ ມີໜ້າອັນຍິນດີ. ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳອະທິບາຍສານັດຖະທີປະນີ (ສານັດຖະ. ຕີ. ຈູລະວັກ 3.383). ໃນພຣະປາລີ ຄຳວ່າ 'Nandimukhiyā' ແປວ່າ ມີໜ້າອັນຍິນດີ ເພາະທິດມີໜ້າອັນຂາວຜ່ອງ. ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳອະທິບາຍວິມະຕິວິໂນທะນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ຈູລະວັກ 2.283).

‘‘တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယရတ္တိယာ နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော, ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော, နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ, စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ, ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ [Pg.30] အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ’’တိ. အယံ ဥဒါနာဂတာ သုတ္တန္တပါဠိ (ဥဒါ. ၄၅). ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေတိ ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ. အရုဏော နာမ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ သူရိယောဒယတော ပုရေတရမေဝ ဥဋ္ဌိတောဘာသော. နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာတိ အရုဏဿ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဧဝ အရုဏောဘာယ သူရိယာလောကူပဇီဝိနော သတ္တေ နန္ဒာပနမုခိယာ ရတ္တိယာ ဇာတာယ, ဝိဘာယမာနာယာတိ အတ္ထော. အယံ တံသံဝဏ္ဏနာဘူတာ ဥဒါနဋ္ဌကထာ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၂၃).

“ແມ່ນຄັ້ງທີສາມ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ປັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນ ລາຕີປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນຍິນດີ ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງໜຶ່ງ ປະນົມມືໄປທາງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລາຕີຜ່ານໄປແລ້ວ ປັດຊິມະຍາມລ່ວງໄປແລ້ວ ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ລາຕີປາກົດເໝືອນມີໜ້າອັນຍິນດີ ພຣະພິກຂຸອາຄັນຕຸກະທັງຫຼາຍນັ່ງຢູ່ນານແລ້ວ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈົ່ງຊົງຕ້ອນຮັບພຣະພິກຂຸອາຄັນຕຸກະທັງຫຼາຍເຖີດ'.” ນີ້ຄືພຣະສູດປາລີທີ່ມາໃນອຸທານ (ອຸທານ. 45). ຄຳວ່າ 'Uddhaste aruṇe' ແປວ່າ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະລຸນ' ຄືແສງສະຫວ່າງທີ່ປາກົດຂຶ້ນໃນທິດຕາເວັນອອກ ກ່ອນດວງຕາເວັນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nandimukhiyā rattiyā' ແປວ່າ ເພາະອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ແສງອະລຸນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສແສງຕາເວັນລ້ຽງຊີວິດ ມີຄວາມຍິນດີ ເມື່ອລາຕີສະຫວ່າງຂຶ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອລາຕີສະຫວ່າງແລ້ວ. ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນອຸທານອັດຖະກະຖາ (ອຸທານ. ອັດຖະ. 23) ທີ່ເປັນຄຳອະທິບາຍ.

ဣတိ ဧတ္တကာသု ဝိနယသုတ္တန္တာဂတာသု ပါဠိယဋ္ဌကထာဋီကာသု ဧကသ္မိမ္ပိဌာနေ အရုဏော စတုက္ခတ္တုံ ဥဂ္ဂတောတိ နတ္ထိ, ဧကဝါရမေဝ ဝုတ္တော. စတုဗ္ဗိဓဝဏ္ဏသမန္နာဂတောတိပိ နတ္ထိ, ဧကဝဏ္ဏော ဧဝ ဝုတ္တော. ဇာတကဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၅.၂၁.၂၅၅) ရတ္တဝဏ္ဏော ဧဝ ဝုတ္တော, န သေတဝဏ္ဏာဒိကော. နန္ဒိမုခီတိ စ သတ္တေ နန္ဒာပနဒိသာမုခီ ရတ္တိ ဧဝ ဝုတ္တာ, န အရုဏဿ နန္ဒိယာဝဋ္ဋပုပ္ဖသဒိသဝဏ္ဏတာ. တေနာဟ ‘‘သတ္တေ နန္ဒာပနမုခိယာ ရတ္တိယာ’’တိ. ဧဝံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာပကရဏဝစနေန ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပါဠိယဋ္ဌကထာဒီဟိ အသံသန္ဒနတော ဒုဗ္ဗလသာဓကတ္တာ စ အယမ္ပိ ဝါဒေါ အယုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာဏံ အနတိက္ကန္တေန လဇ္ဇိဘိက္ခုနာ ယဒိ ကေနစိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဝိဝဋောကာသေ ဟောတိ, မစ္ဆက္ခိသမာနအဗျတ္တရတ္တောဘာသဿ ပညာယမာနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္တနိက္ခိပနာဒိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

ດັ່ງນັ້ນ ໃນບັນດາພຣະປາລີ ອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາ ທີ່ມາໃນພຣະວິນັຍ ແລະ ພຣະສູດ ຫຼາຍເຖິງເທົ່ານີ້ ບໍ່ມີໃນບ່ອນໃດເລີຍທີ່ກ່າວວ່າ ອະລຸນຂຶ້ນສີ່ຄັ້ງ, ກ່າວໄວ້ພຽງຄັ້ງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ແລະທີ່ວ່າ ປະກອບດ້ວຍສີສີ່ປະການ ກໍບໍ່ມີ, ກ່າວໄວ້ພຽງສີດຽວເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຊາດົກອັດຖະກະຖາ (ຊາ. ອັດຖະ. 5.21.255) ກໍກ່າວໄວ້ພຽງສີແດງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສີຂາວເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳວ່າ 'Nandimukhī' ກໍກ່າວເຖິງລາຕີທີ່ມີທິດອັນເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຍິນດີເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສີຂອງອະລຸນທີ່ຄ້າຍຄືກັບດອກພຸດຕານ (ນັນທິຍາວັດ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'satte nandāpanamukhiyā rattiyā' (ເພາະລາຕີມີໜ້າອັນເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຍິນດີ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ເພາະຂັດກັບຄຳເວົ້າໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ແລະ ເພາະບໍ່ສອດຄ່ອງກັບພຣະປາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນ ທັງມີຫຼັກຖານອັນອ່ອນແອ, ວາດະ (ຄຳກ່າວ) ນີ້ຈຶ່ງຖືວ່າບໍ່ສົມຄວນແທ້ໆ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ບໍ່ລ່ວງລະເມີດພຣະບັນຍັດຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຫາກຢູ່ໃນບ່ອນແຈ້ງທີ່ບໍ່ມີສິ່ງໃດບັງ, ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ປາກົດແສງສີແດງອ່ອນໆ ຄ້າຍຄືກັບຕາປາ ເປັນຕົ້ນໄປ ຄວນເຮັດກິດຈະກຳຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ການເກັບວັດ (ວັດປະຕິບັດ).

ယဒိ ပန ပဗ္ဗတာဒိနာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ယတ္တကေန ကာလေန ဝိဝဋဋ္ဌာနေ ရတ္တောဘာသော ပညာယတိ, သူရိယမဏ္ဍလဿ ဒိဿနကာလတော ဧကဃဋိကာမတ္တေန ဝါ ဒွိဃဋိကာမတ္တေန ဝါ တတ္တကံ ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဣမသ္မိံ ကာလေ အရုဏော ဥဂ္ဂတော ဘဝေယျာတိ တက္ကေတွာ ကာတဗ္ဗံ, သံသယံ အနိစ္ဆန္တေန တတောပိ ကဉ္စိကာလံ အဓိဝါသေတွာ နိဿံသယကာလေ ကတ္တဗ္ဗံ, အယံ တတ္ထ [Pg.31] သာမီစိ. အယံ ပန ဝါဒေါ ယထာဝုတ္တပ္ပကရဏဝစနေဟိ သုဋ္ဌု သံသန္ဒတိ ယထာ ဂင်္ဂေါဒကေန ယမုနောဒကံ, တသ္မာ ပဏ္ဍိတေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပုဗ္ဗာပရံ အာလောဠေန္တေန မနသိ ကာတဗ္ဗော. ဧဝံ မနသိ ကရိတွာ အရုဏပဋိသံယုတ္တေသု ဌာနေသု သံသယော ဆိန္ဒိတဗ္ဗော, သံသယံ ဆိန္ဒိတွာ ဝိသာရဒေန ဟုတွာ တံ တံ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

ແຕ່ຫາກວ່າເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຖືກບັງດ້ວຍພູເຂົາເປັນຕົ້ນ, ຄວນກຳນົດເວລາທີ່ແສງລາຕີປາກົດໃນບ່ອນແຈ້ງ ໂດຍຄາດຄະເນວ່າ ປະມານໜຶ່ງຊົ່ວໂມງ ຫຼື ສອງຊົ່ວໂມງ ກ່ອນເວລາທີ່ດວງຕາເວັນປາກົດ ວ່າ 'ໃນເວລານີ້ ອະລຸນຄົງຈະຂຶ້ນແລ້ວ' ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດກິດຈະກຳ. ຫາກບໍ່ຕ້ອງການຄວາມສົງໄສ ຄວນລໍຖ້າຕໍ່ໄປອີກໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດໃນເວລາທີ່ໝົດຄວາມສົງໄສແລ້ວ, ນີ້ຄືຄວາມເໝາະສົມໃນເລື່ອງນັ້ນ. ສ່ວນວາດະນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ດີກັບຄຳເວົ້າໃນຄຳພີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເໝືອນນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາກັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຍົມມະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ບັນດິດທັງຫຼາຍຄວນພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງທັງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍຊ້ຳໆ ແລ້ວນຳມາໃສ່ໃຈໄວ້. ເມື່ອໃສ່ໃຈໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວນຕັດຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງທີ່ກ່ຽວກັບອະລຸນ, ເມື່ອຕັດຄວາມສົງໄສແລ້ວ ຄວນເປັນຜູ້ມີຄວາມແກ້ວຫານ ແລ້ວເຮັດກິດຈະກຳນັ້ນໆ ເຖີດ.

ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ သီလဿ, ဘိက္ခူနံ ပိယသီလိနံ;

ကတာရုဏကထာ ဧသာ, န သာရမ္ဘာဒိကာရဏာ.

ການອະທິບາຍເລື່ອງອະລຸນນີ້ ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສີລ ຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຮັກໃນສີລ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມມຸ່ງຮ້າຍ ຫຼື ແຂ່ງດີເປັນຕົ້ນ.

တသ္မာ သုဋ္ဌူပဓာရေတွာ, ယုတ္တံ ဂဏှန္တု သာဓဝေါ;

အယုတ္တဉ္စေ ဆဍ္ဍယန္တု, မာ ဟောန္တု ဒုမ္မနာဒယောတိ.

ເພາະສະນັ້ນ ຂໍສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ດີ ແລ້ວຮັບເອົາສິ່ງທີ່ສົມຄວນ; ຫາກສິ່ງໃດບໍ່ສົມຄວນ ກໍຈົ່ງລະຖິ້ມເສຍ, ຢ່າໄດ້ມີໃຈຂຸ່ນມົວເປັນຕົ້ນເລີຍ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ທີ່ເປັນຄຳອະທິບາຍວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ဒိဝါသေယျဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ທິວາໄສຍາວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການນອນໃນເວລາກາງເວັນ)

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດ (ບົດ) ທີໜຶ່ງ.

၂. ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယကထာ

໒. ປະຣິກຂາຣະວິນິດໄສກະຖາ (ຄຳວິນິດໄສເລື່ອງບໍລິຂານ)

၆. ဧဝံ ဒိဝါသေယျဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ပရိက္ခာရောတိ သမဏပရိက္ခာရော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဝါသေယျဝိနိစ္ဆယကထာယ အာဒိမှိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ တတ္ထ တေသု မာတိကာပဒေသု သမဘိနိဝိဋ္ဌဿ ‘‘ပရိက္ခာရော’’တိ ပဒဿ ‘‘သမဏပရိက္ခာရော’’တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ, ဧသ နယော ဣတော ပရေပိ. သမဏပရိက္ခာရော ဝုတ္တော, န ဂိဟိပရိက္ခာရောတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိသမန္တတော ကရိယတေတိ ပရိက္ခာရော, ဆတ္တာဒိကော. တတြာတိ သမဏပရိက္ခာရေ. ကပ္ပတီတိ ကပ္ပိယော, န ကပ္ပိယော အကပ္ပိယော, ကပ္ပိယော စ အကပ္ပိယော စ ကပ္ပိယာကပ္ပိယော, သမာဟာရဒွန္ဒေပိ ပုလ္လိင်္ဂမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ. ကပ္ပိယာကပ္ပိယော [Pg.32] စ သော ပရိက္ခာရော စေတိ တထာ, တဿ ဝိနိစ္ဆယော ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယော.

໖. ເມື່ອກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງການນອນໃນເວລາກາງເວັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງບໍລິຂານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'parikkhāroti samaṇaparikkhāro' (ບໍລິຂານ ຄື ບໍລິຂານຂອງສະມະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຄວນນຳຄຳວ່າ 'tattha' (ໃນບົດນັ້ນ) ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນຂອງທິວາໄສຍາວິນິດໄສກະຖາມາ ແລ້ວເຫັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ 'parikkhāro' ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນບັນດາບົດມາຕິກາເຫຼົ່ານັ້ນ ວ່າ 'samaṇaparikkhāro' (ບໍລິຂານຂອງສະມະນະ), ວິທີນີ້ກໍມີໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປເຊັ່ນກັນ. ອະທິບາຍວ່າ ກ່າວເຖິງບໍລິຂານຂອງສະມະນະ ບໍ່ແມ່ນບໍລິຂານຂອງຄະລຶຫັດ. ສິ່ງທີ່ເຮັດໄວ້ໂດຍຮອບ ຊື່ວ່າ ບໍລິຂານ ເເຊ່ນ ຄັນຮົ່ມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'tatrā' ແປວ່າ ໃນບໍລິຂານຂອງສະມະນະນັ້ນ. ສິ່ງທີ່ຄວນ ຊື່ວ່າ ກັບປິຍະ (ຄວນ), ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ ຊື່ວ່າ ອະກັບປິຍະ (ບໍ່ຄວນ), ສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ ຊື່ວ່າ ກັບປິຍາກັບປິຍະ (ນັກປາດທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາໃຫ້ເປັນປຸງລີງ ແມ່ນແຕ່ໃນສະມາຫາຣະທະວັນທະສະມາດ). ບໍລິຂານນັ້ນ ທີ່ເປັນທັງຂອງຄວນແລະບໍ່ຄວນ ຊື່ວ່າ ກັບປິຍາກັບປິຍະປະຣິກຂານ, ການວິນິດໄສບໍລິຂານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັບປິຍາກັບປິຍະປະຣິກຂາຣະວິນິດໄສ.

ကေစိ တာလပဏ္ဏစ္ဆတ္တန္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ ဆတ္တံ တထာကရိယမာနံ န ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝါဟ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၈၅) ‘‘သဗ္ဗပရိက္ခာရေသု ဝဏ္ဏမဋ္ဌဝိကာရံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဒီပေန္တေန န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ထိရကရဏတ္ထံ ဧကဝဏ္ဏသုတ္တေန ဝိနန္ဓိယမာနံ ယဒိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဟောတိ, တတ္ထ န ဒေါသောတိ ဒဿေတိ. အာရဂ္ဂေနာတိ နိခါဒနမုခေန. ယဒိ န ဝဋ္ဋတိ, တာဒိသံ ဆတ္တဒဏ္ဍံ လဘိတွာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဃဋကံ ဝါ’’တိအာဒိ. သုတ္တကေန ဝါ ဒဏ္ဍော ဝေဌေတဗ္ဗောတိ ယထာ လေခါ န ပညာယတိ, တထာ ဝေဌေတဗ္ဗော. ဒဏ္ဍဗုန္ဒေတိ ဒဏ္ဍမူလေ, ဆတ္တဒဏ္ဍဿ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယန္တိ အတ္ထော. ဆတ္တမဏ္ဍလိကန္တိ ဆတ္တဿ အန္တော ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ, ဆတ္တပဉ္ဇရေ မဏ္ဍလာကာရေန ဗဒ္ဓဒဏ္ဍဝလယံ ဝါ. ဥက္ကိရိတွာတိ နိန္နံ, ဥန္နတံ ဝါ ကတွာ ဥဋ္ဌာပေတွာ. သာ ဝဋ္ဋတီတိ သာ လေခါ ရဇ္ဇုကေဟိ ဗန္ဓန္တု ဝါ မာ ဝါ, ဗန္ဓိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. တေန ဝုတ္တံ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တမဟာထေရေန –

ຄຳວ່າ 'tālapaṇṇacchattaṃ' (ຄັນຮົ່ມໃບຕານ) ທີ່ບາງທ່ານກ່າວໄວ້ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄັນຮົ່ມທັງໝົດ ຫາກເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນວະຊິຣະພຸດທິດີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ປາຣາຊິກ 85) ວ່າ 'ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນ ນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ເປັນທຸກກົດແກ່ຜູ້ເຮັດການດັດແປງໃຫ້ມີສີສັນງົດງາມໃນບໍລິຂານທັງປວງ'. ຄຳວ່າ 'na vaṇṇamaṭṭhatthāya' (ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມງາມຂອງສີສັນ) ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຫາກມັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສີດຽວເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ ຖ້າມັນງາມຂຶ້ນ ກໍບໍ່ມີໂທດໃນເລື່ອງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'āraggenā' ແປວ່າ ດ້ວຍປາຍເຫຼັກແຫຼມ. ຫາກບໍ່ຄວນ ເມື່ອໄດ້ດ້າວຮົ່ມ (ດອກຮົ່ມ) ເຊັ່ນນັ້ນມາ ຄວນເຮັດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ghaṭakaṃ vā' (ຫຼື ຮູບໝໍ້ນ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ. ຫຼື ຄວນພັນດ້າວຮົ່ມດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປາກົດລວດລາຍ, ຄວນພັນໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'daṇḍabunde' ແປວ່າ ທີ່ໂຄນດ້າວຮົ່ມ, ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ປາຍລຸ່ມສຸດຂອງດ້າວຮົ່ມ. ຄຳວ່າ 'chattamaṇḍalikaṃ' ແປວ່າ ວົງມົນນ້ອຍໆ ທາງໃນຂອງຄັນຮົ່ມ ຫຼື ວົງດ້າວຮົ່ມທີ່ມັດເປັນຮູບວົງມົນໃນໂຄງຮົ່ມ. ຄຳວ່າ 'ukkiritvā' ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນຮ່ອງເລິກ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ນູນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'sā vaṭṭati' ແປວ່າ ລວດລາຍນັ້ນ ຈະມັດດ້ວຍເຊືອກຫຼືບໍ່ກໍຕາມ ຍ່ອມຄວນ ເພາະເປັນບ່ອນທີ່ຄວນມັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານພຸດທະທັດຕະມະຫາເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ —

‘‘ဆတ္တံ ပဏ္ဏမယံ ကိဉ္စိ, ဗဟိ အန္တော စ သဗ္ဗသော;

ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန, သိဗ္ဗိတုံ န စ ဝဋ္ဋတိ.

“ຄັນຮົ່ມທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບໄມ້ຊະນິດໃດໜຶ່ງ ບໍ່ຄວນຫຍິບດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ ທັງທາງນອກແລະທາງໃນໂດຍປະການທັງປວງ.

‘‘ဆိန္ဒိတုံ အဍ္ဎစန္ဒံ ဝါ, ပဏ္ဏေ မကရဒန္တကံ;

ဃဋကံ ဝါဠရူပံ ဝါ, လေခါ ဒဏ္ဍေ န ဝဋ္ဋတိ.

“ບໍ່ຄວນຕັດໃບໄມ້ໃຫ້ເປັນຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນ ຫຼື ຮູບແຂ້ວມັງກອນ (ກີບດອກໄມ້), ແລະບໍ່ຄວນເຮັດຮູບໝໍ້ນ້ຳ, ຮູບສັດຮ້າຍ ຫຼື ລວດລາຍໄວ້ທີ່ດ້າວຮົ່ມ.

‘‘သိဗ္ဗိတုံ ဧကဝဏ္ဏေန, ဆတ္တံ သုတ္တေန ဝဋ္ဋတိ;

ထိရတ္ထံ ပဉ္စဝဏ္ဏေန, ပဉ္ဇရံ ဝါ ဝိနန္ဓိတုံ.

“ແຕ່ການຫຍິບຄັນຮົ່ມດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສີດຽວ ຍ່ອມຄວນ; ຫຼື ການມັດໂຄງຮົ່ມດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ ກໍຍ່ອມຄວນ.

‘‘ဃဋကံ ဝါဠရူပံ ဝါ, လေခါ ဝါ ပန ကေဝလာ;

ဆိန္ဒိတွာ ဝါပိ ဃံသိတွာ, ဓာရေတုံ ပန ဝဋ္ဋတိ.

“ແຕ່ຫາກຕັດ ຫຼື ຂູດຮູບໝໍ້ນ້ຳ, ຮູບສັດຮ້າຍ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ລວດລາຍລ້າໆ ອອກເສຍແລ້ວ ນຳມາຖື ກໍຍ່ອມຄວນ.

‘‘အဟိစ္ဆတ္တကသဏ္ဌာနံ[Pg.33], ဒဏ္ဍဗုန္ဒမှိ ဝဋ္ဋတိ;

ဥက္ကိရိတွာ ကတာ လေခါ, ဗန္ဓနတ္ထာယ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

“ຮູບຮ່າງຄ້າຍດອກເຫັດ ທີ່ໂຄນດ້າວຮົ່ມ ຍ່ອມຄວນ; ລວດລາຍທີ່ເຮັດໂດຍການຄວັດ (ແກະສະຫຼັກ) ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການມັດ ກໍຍ່ອມຄວນ”.

တဿ ဝဏ္ဏနာယမ္ပိ ဆတ္တံ ပဏ္ဏမယံ ကိဉ္စီတိ တာလပဏ္ဏာဒိပဏ္ဏစ္ဆဒနံ ယံ ကိဉ္စိ ဆတ္တံ. ဗဟီတိ ဥပရိ. အန္တောတိ ဟေဋ္ဌာ. သိဗ္ဗိတုန္တိ ရူပံ ဒဿေတွာ သူစိကမ္မံ ကာတုံ. ပဏ္ဏေတိ ဆဒနပဏ္ဏေ. အဍ္ဎစန္ဒန္တိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရံ. မကရဒန္တကန္တိ မကရဒန္တာကာရံ, ယံ ‘‘ဂိရိကူဋ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. မုခဝဋ္ဋိယာ နာမေတွာ ဗဒ္ဓပဏ္ဏကောဋိယာ ဝါ မတ္ထကမဏ္ဍလကောဋိယာ ဝါ ဂိရိကူဋာဒိံ ကရောန္တိ, ဣမိနာ တံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဒဏ္ဍေတိ ဆတ္တဒဏ္ဍေ. ဃဋကန္တိ ဃဋာကာရော. ဝါဠရူပံ ဝါတိ ဗျဂ္ဃာဒိဝါဠာနံ ရူပကံ ဝါ. လေခါတိ ဥက္ကိရိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ စိတ္တကမ္မဝသေန ဝါ ကတရာဇိ. ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ သုတ္တာနံ အန္တရေ နီလာဒိဧကဝဏ္ဏေန သုတ္တေန ထိရတ္ထံ ဆတ္တံ အန္တော စ ဗဟိ စ သိဗ္ဗိတုံ ဝါ ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကသလာကပဉ္ဇရံ ထိရတ္ထံ ဝိနန္ဓိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ ဧကဝဏ္ဏေန ထိရတ္ထန္တိ ဣမိနာ အနေကဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယ သိဗ္ဗိတုဉ္စ ဝိနန္ဓိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘ပဉ္စဝဏ္ဏေနာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, တဿ ဧကဝဏ္ဏေန ပဉ္စဝဏ္ဏေန ဝါ သုတ္တေန ထိရတ္ထံ သိဗ္ဗိတုံ ဝိနန္ဓိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ ဟောတိ.

ໃນຄຳອະທິບາຍຄາຖາຮົ່ມນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'chattaṃ paṇṇamayaṃ kiñci' ແປວ່າ ຄັນຮົ່ມທີ່ມຸງດ້ວຍໃບໄມ້ ເຊັ່ນ ໃບຕານ ເປັນຕົ້ນ ຊະນິດໃດໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'bahī' ແປວ່າ ທາງເທິງ. ຄຳວ່າ 'anto' ແປວ່າ ທາງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ 'sibbituṃ' ແປວ່າ ເຮັດວຽກຫຍິບປັກຖັກຮ້ອຍໃຫ້ປາກົດເປັນຮູບຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'paṇṇe' ແປວ່າ ທີ່ໃບໄມ້ທີ່ໃຊ້ມຸງ. ຄຳວ່າ 'aḍḍhacandaṃ' ແປວ່າ ຮູບຮ່າງຄ້າຍເຄິ່ງວົງເດືອນ. ຄຳວ່າ 'makaradantakaṃ' ແປວ່າ ຮູບຮ່າງຄ້າຍແຂ້ວມັງກອນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ຄີຣີກູດ' (ຍອດເຂົາ). ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'chindituṃ na vaṭṭati' (ບໍ່ຄວນຕັດ). ພວກເຂົາເຮັດຮູບຍອດເຂົາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຂອບຮົ່ມທີ່ໂນ້ມລົງມາ ຫຼື ທີ່ປາຍໃບໄມ້ທີ່ມັດໄວ້ ຫຼື ທີ່ປາຍວົງມົນຍອດຮົ່ມ, ຂໍ້ນີ້ຊົງຫ້າມສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'daṇḍe' ແປວ່າ ທີ່ດ້າວຮົ່ມ. ຄຳວ່າ 'ghaṭakaṃ' ແປວ່າ ຮູບຮ່າງຄ້າຍໝໍ້ນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'vāḷarūpaṃ vā' ແປວ່າ ຫຼື ຮູບສັດຮ້າຍ ເຊັ່ນ ເສືອໂຄ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'lekhā' ແປວ່າ ລວດລາຍທີ່ເຮັດດ້ວຍການຄວັດ, ການຕັດ ຫຼື ດ້ວຍສິລະປະລວດລາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຄວນຫຍິບຄັນຮົ່ມທັງທາງໃນແລະທາງນອກ ຫຼື ມັດໂຄງຮົ່ມທີ່ຍຶດດ້າວຮົ່ມເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສີດຽວ ເຊັ່ນ ສີຂຽວ ເປັນຕົ້ນ ໃນບັນດາເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ ເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'pañcavaṇṇānaṃ ekavaṇṇena thiratthaṃ' (ດ້ວຍສີດຽວໃນບັນດາຫ້າສີເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ) ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ຄວນຫຍິບແລະມັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫຼາຍສີເພື່ອຄວາມງາມຂອງສີສັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີທັງຫຼາຍ ປາກົດບົດວ່າ 'pañcavaṇṇena' (ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ), ຄວນເຊື່ອມໂຍງບົດນັ້ນວ່າ ຄວນຫຍິບຫຼືມັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສີດຽວ ຫຼື ເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ ເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ.

ဧတ္ထ စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန ‘‘ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန သိဗ္ဗိတုံ န စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌေန စ ‘‘ကေစိ တာလပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန သိဗ္ဗေတွာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ကရောန္တိ, တံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧကဝဏ္ဏေ ပန နီလေန ဝါ ပီတကေန ဝါ ယေန ကေနစိ သုတ္တေန အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ သိဗ္ဗိတုံ, ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကံ သလာကပဉ္ဇရံ ဝါ ဝိနန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ခေါ ထိရကရဏတ္ထံ, န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယာ’’တိ အဋ္ဌကထာပါဌေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ သော န ဂဟေတဗ္ဗော.

ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ບົດນັ້ນຍ່ອມຂັດກັບຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງວ່າ 'pañcavaṇṇena suttena sibbituṃ na ca vaṭṭati' (ບໍ່ຄວນຫຍິບດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ) ແລະ ຂັດກັບຂໍ້ຄວາມອັດຖະກະຖາວ່າ 'ບາງທ່ານຫຍິບຄັນຮົ່ມໃບຕານ ທາງໃນຫຼືທາງນອກດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ ເຮັດໃຫ້ມີສີສັນງົດງາມ, ສິ່ງນັ້ນບໍ່ຄວນ, ແຕ່ການຫຍິບທາງໃນຫຼືທາງນອກດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສີດຽວ ເຊັ່ນ ສີຂຽວ ຫຼື ສີເyellowອງ ຫຼື ເສັ້ນດ້າຍສີໃດສີໜຶ່ງ ຫຼື ການມັດໂຄງຮົ່ມທີ່ຍຶດດ້າວຮົ່ມ ຍ່ອມຄວນ, ແລະການເຮັດນັ້ນກໍເພື່ອຄວາມແໜ້ນໜາ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມງາມຂອງສີສັນ', ເພາະສະນັ້ນ ບົດນັ້ນ (ທີ່ວ່າ ຫຍິບດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ) ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ.

လေခါ [Pg.34] ဝါ ပန ကေဝလာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ သကလာ လေခါ ဝါ. ဆိန္ဒိတွာတိ ဥက္ကိရိတွာ ကတံ ဆိန္ဒိတွာ. ဃံသိတွာတိ စိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ကတံ ဃံသိတွာ. ဒဏ္ဍဗုန္ဒမှီတိ ဆတ္တဒဏ္ဍဿ ပဉ္ဇရေ ဂါဟဏတ္ထာယ ဖာလိတဗုန္ဒမှိ, မူလေတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တနယော. ခုဒ္ဒသိက္ခာဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဆတ္တပိဏ္ဍိယာ မူလေ’’တိ ဝုတ္တံ. အဟိစ္ဆတ္တကသဏ္ဌာနန္တိ ဖုလ္လအဟိစ္ဆတ္တကာကာရံ. ရဇ္ဇုကေဟိ ဂါဟာပေတွာ ဒဏ္ဍေ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဝလယမိဝ ဥက္ကိရိတွာတိ ဝလယံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာပေတွာ. ဗန္ဓနတ္ထာယာတိ ဝါတေန ယထာ န စလတိ, ဧဝံ ရဇ္ဇူဟိ ဒဏ္ဍေ ပဉ္ဇရဿ ဗန္ဓနတ္ထာယ. ဥက္ကိရိတွာ ကတာ လေခါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ယထာ ဝါတပ္ပဟာရေန အစလနတ္ထံ ဆတ္တမဏ္ဍလိကံ ရဇ္ဇုကေဟိ ဂါဟာပေတွာ ဒဏ္ဍေ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဝလယမိဝ ဥက္ကိရိတွာ လေခံ ဌပေန္တိ, သာ ဝဋ္ဋတီတိ. သစေပိ န ဗန္ဓတိ, ဗန္ဓနာရဟဋ္ဌာနတ္တာ ဝလယံ ဥက္ကိရိတွာ ဝဋ္ဋတီတိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝတ္တန္တီတိ အာဂတံ, တသ္မာ ပက္ခရဏေသု အာဂတနယေနေဝ ဆတ္တေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ.

"Lekhā vā pana kevalā" ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນທັງໝົດຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. "Chinditvā" ໝາຍເຖິງ ຕັດສິ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍການຄວັດ (ແກະສະຫຼັກ). "Ghaṃsitvā" ໝາຍເຖິງ ຂັດສິ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍລວດລາຍຈິດຕະກຳເປັນຕົ້ນ. "Daṇḍabundamhi" ໝາຍເຖິງ ທີ່ໂຄນຄັນຮົ່ມທີ່ຜ່າໄວ້ເພື່ອຍຶດກັບກົງຮົ່ມ, ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ໂຄນ. ນີ້ຄືແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສໃນອະທິບາຍນີ້. ແຕ່ໃນຄຳພີຂຸດທະສິກຂາຄັນຖິປະທະ ກ່າວວ່າ "ທີ່ໂຄນແຜ່ນກົມຂອງຮົ່ມ". "Ahicchattakasaṇṭhānaṃ" ໝາຍເຖິງ ມີສັນຖານຄືເຫັດບານ (ຮົ່ມງູ). "Rajjukehi gāhāpetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhanaṭṭhāne valayamiva ukkiritvā" ໝາຍເຖິງ ຜູກມັດໄວ້ກັບຄັນຮົ່ມໂດຍໃຫ້ຍຶດດ້ວຍເຊືອກນ້ອຍໆ, ແລ້ວຄວັດໃຫ້ເປັນເໝືອນວົງແຫວນໃນບ່ອນຜູກນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ປາກົດເໝືອນວົງແຫວນ. "Bandhanatthāya" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອຜູກກົງຮົ່ມໄວ້ກັບຄັນຮົ່ມດ້ວຍເຊືອກ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍແຮງລົມ. "Ukkiritvā katā lekhā vaṭṭati" ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເສັ້ນທີ່ເຮັດດ້ວຍການຄວັດນັ້ນ ຍ່ອມຄວນ. ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍແຮງລົມ ເພິ່ນຈຶ່ງຜູກແຜ່ນກົມຂອງຮົ່ມໄວ້ກັບຄັນຮົ່ມໂດຍໃຫ້ຍຶດດ້ວຍເຊືອກນ້ອຍໆ, ແລ້ວຄວັດໃຫ້ເປັນເໝືອນວົງແຫວນໄວ້ໃນບ່ອນຜູກນັ້ນ, ເສັ້ນນັ້ນຍ່ອມຄວນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຜູກ, ແຕ່ເພາະເປັນບ່ອນທີ່ຄວນຜູກ, ການຄວັດໃຫ້ເປັນວົງແຫວນກໍຍ່ອມຄວນ, ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄັນຖິປະທະວ່າ "ຍ່ອມກ່າວໄວ້", ເພາະສະນັ້ນ ໃນເລື່ອງຮົ່ມ ພຶງປະຕິບັດຕາມແນວທາງທີ່ມີມາໃນເລື່ອງເຄື່ອງລາດ (ປັກຂະຣະນະ) ນັ້ນແລ້ວ.

၇. စီဝရေ ပန နာနာသုတ္တကေဟီတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၈၅; ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၈၅) နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ. ဣဒဉ္စ တထာ ကရောန္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, ဧကဝဏ္ဏသုတ္တကေနပိ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ပကတိသူစိကမ္မမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဋမုခေတိ ဒွိန္နံ ပဋ္ဋာနံ သံဃဋိတဋ္ဌာနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပရိယန္တေတိ စီဝရပရိယန္တေ. အနုဝါတံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဝေဏီတိ ဝရကသီသာကာရေန သိဗ္ဗနံ. သင်္ခလိကန္တိ ဒွိဂုဏသင်္ခလိကာကာရေန သိဗ္ဗနံ, ဗိဠာလသင်္ခလိကာကာရေန သိဗ္ဗနံ ဝါ. ဝေဏိံ ဝါ သင်္ခလိကံ ဝါ ကရောန္တီတိ ကရဏကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓော. အဂ္ဃိယံ နာမ စေတိယသဏ္ဌာနံ, ယံ ‘‘အဂ္ဃိယတ္ထမ္ဘော’’တိ ဝဒန္တိ. ဂယာ နာမ မူလေ တနုကံ အဂ္ဂေ မဟန္တံ ကတွာ ဂဒါကာရေန သိဗ္ဗနံ. မုဂ္ဂရော နာမ မူလေ စ အဂ္ဂေ စ ဧကသဒိသံ ကတွာ မုဂ္ဂရာကာရေန သိဗ္ဗနံ. ကက္ကဋက္ခီနိ ဥက္ကိရန္တီတိ [Pg.35] ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋပါသကပဋ္ဋာနံ အန္တေ ပါဠိဗဒ္ဓံ ကတွာ ကက္ကဋကာနံ အက္ခိသဏ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေန္တိ, ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ကောဏသုတ္တပိဠကာတိ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏေဟိ နီဟဋသုတ္တာနံ ကောဋိယော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကထံ ပန တာ ပိဠကာ ဒုဝိညေယျရူပါ ကာတဗ္ဗာတိ? ကောဏေဟိ နီဟဋသုတ္တာနံ အန္တေသု ဧကဝါရံ ဂဏ္ဌိကကရဏေန ဝါ ပုန နိဝတ္တေတွာ သိဗ္ဗနေန ဝါ ဒုဝိညေယျသဘာဝံ ကတွာ သုတ္တကောဋိယော ရဿံ ကတွာ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရေန ပန ‘‘ကောဏသုတ္တာ စ ပိဠကာ, ဒုဝိညေယျာဝ ကပ္ပရေ’’တိ ဝုတ္တံ, တထာ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေနပိ ‘‘သုတ္တာ စ ပိဠကာ တတ္ထ, ဒုဝိညေယျာဝ ဒီပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တေသံ မတေန ကောဏသုတ္တာ စ ပိဠကာ စ ကောဏသုတ္တပိဠကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

໗. ສ່ວນໃນເລື່ອງຈີວອນ, ຄຳວ່າ "nānāsuttakehi" (ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຕ່າງໆ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍມີສີຕ່າງໆ. ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໂດຍໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນຈະໃຊ້ເສັ້ນດ້າຍສີດຽວກໍບໍ່ຄວນຄືກັນ. ເພາະເພິ່ນກ່າວໄວ້ວ່າ "ການຫຍິບແບບປົກກະຕິເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນ". ຄຳວ່າ "paṭṭamukhe" (ທີ່ປາກແຜ່ນຜ້າ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງ ບ່ອນຕໍ່ກັນຂອງແຜ່ນຜ້າສອງແຜ່ນ. ຄຳວ່າ "pariyante" (ທີ່ຂອບ) ໝາຍເຖິງ ທີ່ຂອບຈີວອນ, ນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ຜ້າອະນຸວາດ (ຜ້າທາບຂອບ). ຄຳວ່າ "veṇī" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບເປັນຮູບຫົວຜັກກາດ (ຫຼື ຫົວມັນ). ຄຳວ່າ "saṅkhalika" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບເປັນຮູບໂສ້ສອງຊັ້ນ ຫຼື ການຫຍິບເປັນຮູບໂສ້ແມວ. ຄຳວ່າ "veṇiṃ vā saṅkhalikaṃ vā karonti" (ຍ່ອມເຮັດເຊິ່ງເປຍ ຫຼື ໂສ້) ເປັນການເຊື່ອມໂຍງກັບກິລິຍາຄືການເຮັດ. ທີ່ຊື່ວ່າ "agghiya" ຄື ການຫຍິບເປັນຮູບເຈດີ ທີ່ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ "ເສົາອັກຄິຍະ". ທີ່ຊື່ວ່າ "gayā" ຄື ການຫຍິບໃຫ້ໂຄນຮຽວປາຍໃຫຍ່ເປັນຮູບຕະບອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ "muggaro" ຄື ການຫຍິບໃຫ້ໂຄນແລະປາຍສະເໝີກັນເປັນຮູບຄ້ອນຕີ. ຄຳວ່າ "kakkaṭakkhīni ukkiranti" (ຍ່ອມຄວັດຮູບຕາປູ) ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນຮູບຕາປູ ໂດຍການຫຍິບຜູກເປັນເສັ້ນທີ່ປາຍແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດ. ຄຳວ່າ "koṇasuttapiḷakā" ໝາຍເຖິງ ປາຍຂອງເສັ້ນດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກມຸມຂອງແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄັນຖິປະທະທັງສາມ. ຖາມວ່າ ກໍປຸ່ມ (piḷakā) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ມີລັກສະນະທີ່ສັງເກດໄດ້ຍາກແນວໃດ? ຕອບວ່າ ພຶງເຮັດໃຫ້ສັງເກດໄດ້ຍາກ ໂດຍການຜູກປົມເທື່ອໜຶ່ງທີ່ປາຍເສັ້ນດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກມຸມ ຫຼື ໂດຍການຫຍິບຍ້ອນກັບຄືນ ແລ້ວຕັດປາຍເສັ້ນດ້າຍໃຫ້ສັ້ນ. ແຕ່ພຣະທັມມະສິຣິເຖຣະ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມແລະປຸ່ມ ພຶງເຮັດໃຫ້ສັງເກດໄດ້ຍາກ", ແລະພຣະອາຈານພຸດທະທັດຕະເຖຣະ ກໍກ່າວໄວ້ເຊັ່ນດຽວກັນວ່າ "ເສັ້ນດ້າຍແລະປຸ່ມໃນບ່ອນນັ້ນ ເພິ່ນສະແດງໄວ້ວ່າໃຫ້ສັງເກດໄດ້ຍາກ", ເພາະສະນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ວ່າ "koṇasuttapiḷakā" ຄື ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມແລະປຸ່ມ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၈၅) ကောဏသုတ္တပိဠကာတိ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏေဟိ ဗဟိ နိဂ္ဂတသုတ္တာနံ ပိဠကာကာရေန ဌပိတကောဋိယောတိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တေ ပိဠကေ ဆိန္ဒိတွာ ဒုဝိညေယျာ ကာတဗ္ဗာတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. ကေစိ ပန ‘‘ကောဏသုတ္တာ စ ပိဠကာ စာတိ ဒွေယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ မတေန ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏတော ကောဏံ နီဟဋသုတ္တာ ကောဏသုတ္တာ နာမ. သမန္တတော ပန ပရိယန္တေန ဂတာ စတုရဿသုတ္တာ ပိဠကာ နာမ. တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ကေစိ စီဝရတော ဝိသုံ ပညာနတ္ထာယ ဝိကာရယုတ္တံ ကရောန္တိ, တံ နိသေဓာယ ‘‘ဒုဝိညေယျရူပါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗထာ အစက္ခုဂေါစရဘာဝေန သိဗ္ဗနတ္ထာယ တထာသိဗ္ဗနဿ အသက္ကုဏေယျတ္တာ, ယထာ ပကတိစီဝရတော ဝိကာရော န ပညာယတိ, ဧဝံ သိဗ္ဗိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ရဇနကမ္မတော ပုဗ္ဗေ ပညာယမာနောပိ ဝိသေသော စီဝရေ ရတ္တေ ဧကဝဏ္ဏတော န ပညာယတီတိ အာဟ ‘‘စီဝရေ ရတ္တေ’’တိ.

ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກໍກ່າວວ່າ: ຄຳວ່າ "koṇasuttapiḷakā" ນີ້ ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ປາຍເສັ້ນດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາຂ້າງນອກຈາກມຸມຂອງແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ ທີ່ເຮັດໄວ້ໃຫ້ມີລັກສະນະເປັນປຸ່ມ, ຄວາມປະສົງຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຄື ພຶງຕັດປຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນອອກ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ສັງເກດໄດ້ຍາກ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ມີສອງຢ່າງຄື ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມ ແລະ ປຸ່ມ", ຕາມມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ເສັ້ນດ້າຍທີ່ດຶງອອກມາຈາກມຸມໜຶ່ງໄປຫາອີກມຸມໜຶ່ງຂອງແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ ຊື່ວ່າ "koṇasuttā" (ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມ). ສ່ວນເສັ້ນດ້າຍສີ່ຫຼ່ຽມທີ່ເດີນໄປຕາມຂອບໂດຍຮອບ ຊື່ວ່າ "piḷakā" (ປຸ່ມ). ອາຈານບາງພວກເຮັດເສັ້ນດ້າຍທັງສອງຊະນິດນັ້ນໃຫ້ມີລັກສະນະແປກປະຫຼາດ ເພື່ອໃຫ້ປາກົດຕ່າງຫາກຈາກຈີວອນ, ເພື່ອຫ້າມການກະທຳນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຮັດໃຫ້ມີລັກສະນະສັງເກດໄດ້ຍາກ ຈຶ່ງຄວນ", ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າໃຫ້ຫຍິບຈົນບໍ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນໄດ້ເລີຍ ເພາະການຫຍິບແບບນັ້ນບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້, ແຕ່ມີຄວາມປະສົງວ່າ ພຶງຫຍິບໂດຍວິທີທີ່ບໍ່ໃຫ້ປາກົດຄວາມແປກປະຫຼາດໄປຈາກຈີວອນປົກກະຕິ. ເພິ່ນກ່າວວ່າ "cīvare ratte" (ເມື່ອຈີວອນຍ້ອມແລ້ວ) ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນຈະປາກົດກ່ອນການຍ້ອມ, ແຕ່ເມື່ອຈີວອນຍ້ອມແລ້ວ ຍ້ອນມີສີດຽວກັນ ຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນກໍຈະບໍ່ປາກົດ.

၈. မဏိနာတိ [Pg.36] နီလမဏိအာဒိပါသာဏေန, အံသဗဒ္ဓကကာယဗန္ဓနာဒိကံ အစီဝရတ္တာ သင်္ခါဒီဟိ ဃံသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ကဏ္ဏသုတ္တကန္တိ စီဝရဿ ဒီဃတော တိရိယဉ္စ သိဗ္ဗိတာနံ စတူသု ကဏ္ဏေသု ကောဏေသု စ နိက္ခန္တာနံ သုတ္တသီသာနမေတံ နာမံ, တံ ဆိန္ဒိတွာဝ ပါရုပိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ရဇိတကာလေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဘဂဝတာ အနုညာတံ ဧကံ ကဏ္ဏသုတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, တံ ပန နာမေန သဒိသမ္ပိ ဣတော အညမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. လဂ္ဂနတ္ထာယာတိ စီဝရရဇ္ဇုယံ စီဝရဗန္ဓနတ္ထာယ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၈၅) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ.

໘. ຄຳວ່າ "maṇinā" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຫີນມີຄ່າ ເຊັ່ນ ມະນີສີຟ້າ (ນິນ) ເປັນຕົ້ນ, ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ການຂັດຖູຜ້າຮັດອົກແລະປະຄົດແອວເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຫອຍສັງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນ ເພາະບໍ່ແມ່ນຈີວອນ. ຄຳວ່າ "kaṇṇasuttaka" ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງປາຍເສັ້ນດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາທີ່ມຸມທັງສີ່ຂອງຈີວອນ ທີ່ຫຍິບຕາມທາງຍາວແລະທາງຂວາງ, ພຶງຕັດເສັ້ນດ້າຍນັ້ນອອກກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຫົ່ມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພຶງຕັດໃນເວລາຍ້ອມ". ເສັ້ນດ້າຍຜູກມຸມ (kaṇṇasuttaka) ຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ກໍມີຢູ່, ແຕ່ເພື່ອສະແດງວ່າ ເສັ້ນດ້າຍນັ້ນເຖິງຈະມີຊື່ຄືກັນ ແຕ່ກໍເປັນຄົນລະຢ່າງກັບເສັ້ນດ້າຍນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "yaṃ pana" (ສ່ວນເສັ້ນດ້າຍໃດ). ຄຳວ່າ "lagganatthāya" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອຜູກຈີວອນໄວ້ກັບເຊືອກຜູກຈີວອນ. ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၈၅) ပန ‘‘ပါသကံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ရဇနကာလေ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, သေသကာလေ မောစေတွာ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိနယသင်္ဂဟပ္ပကရဏဿ ပေါရာဏဋီကာယမ္ပိ ဣဒမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, တံ ပန စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၄၄) ‘‘မဇ္ဈေန လဂ္ဂေန္တိ, ဥဘတော ဂလတိ, ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကဏ္ဏေ ဗန္ဓိတုန္တိ. ကဏ္ဏော ဇီရတိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကဏ္ဏသုတ္တက’’န္တိ ဧဝံ အနုညာတစီဝရရဇ္ဇုယံ ရဇိတွာ ပသာရိတစီဝရဿ ဩလမ္ဗကသုတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ "ທີ່ວ່າ ພຶງເຮັດໃຫ້ເປັນຮັງດຸມແລ້ວຜູກນັ້ນ ຄື ພຶງຜູກໃນເວລາຍ້ອມ, ສ່ວນໃນເວລາອື່ນ ພຶງແກ້ອອກແລ້ວເກັບໄວ້". ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີໂປຣານະດີກາແຫ່ງວິນະຍະສັງຄະຫະປະກອນ ກໍຖືເອົາຂໍ້ຄວາມນີ້ມາ ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນດຽວກັນ, ແຕ່ຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງ ເສັ້ນດ້າຍຫ້ອຍຂອງຈີວອນທີ່ຍ້ອມແລ້ວຕາກໄວ້ທີ່ເຊືອກຕາກຈີວອນ ດັ່ງທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ໃນຈີວະຣັກຂັນທະກະ ວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍພາດຈີວອນໄວ້ເຄິ່ງກາງ, ຈີວອນຍ່ອມຫຼຸດລົງທັງສອງຂ້າງ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງກາບທູນເລື່ອງນັ້ນແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກທີ່ມຸມ. ມຸມຈີວອນຂາດ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງກາບທູນເລື່ອງນັ້ນແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເສັ້ນດ້າຍຜູກມຸມ".

ဂဏ္ဌိကေတိ စီဝရပါရုပနကာလေ ပါသကေ လဂ္ဂါပနတ္ထံ ကတေ ဒန္တာဒိမယေ ဂဏ္ဌိကေ. ပိဠကာတိ ဗိန္ဒုံ ဗိန္ဒုံ ကတွာ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗပိဠကာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယပ္ပကရဏေ –

ຄຳວ່າ "gaṇṭhike" ໝາຍເຖິງ ລູກດຸມທີ່ເຮັດດ້ວຍງາເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຂັດກັບຮັງດຸມໃນເວລາຫົ່ມຈີວອນ. ຄຳວ່າ "piḷakā" ໝາຍເຖິງ ປຸ່ມທີ່ເຮັດໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນເປັນຈຸດໆ. ເພາະວ່າ ເລື່ອງນີ້ ເພິ່ນກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິນະຍະວິນິດໄສປະກອນ ວ່າ:

‘‘နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ, မဏ္ဍနတ္ထာယ စီဝရံ;

သမံ သတပဒါဒီနံ, သိဗ္ဗိတုံ န စ ဝဋ္ဋတိ.

"ການຫຍິບຈີວອນດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍມີສີຕ່າງໆ ເພື່ອປະດັບຕົກແຕ່ງ ໃຫ້ມີລັກສະນະສະເໝີກັນກັບຕະຂາບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ."

‘‘ပတ္တဿ ပရိယန္တေ ဝါ, တထာ ပတ္တမုခေပိ စ;

ဝေဏိံ သင်္ခလိကံ ဝါပိ, ကရောတော ဟောတိ ဒုက္ကဋံ.

"ເມື່ອພິກຂຸເຮັດການຫຍິບເປັນຮູບເປຍ ຫຼື ຮູບໂສ້ ທີ່ຂອບຂອງແຜ່ນຜ້າ ຫຼື ທີ່ປາກແຜ່ນຜ້າກོຕາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ."

‘‘ပဋ္ဋမ္ပိ [Pg.37] ဂဏ္ဌိပါသာနံ, အဋ္ဌကောဏာဒိကံ ဝိဓိံ;

တတ္ထဂ္ဃိယဂဒါရူပံ, မုဂ္ဂရာဒိံ ကရောန္တိ စ.

"ແລະເຮັດແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະຮັງດຸມ ໃຫ້ມີລັກສະນະເປັນແປດຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ, ແລະເຮັດຮູບເຈດີ, ຮູບຕະບອງ, ຮູບຄ້ອນຕີເປັນຕົ້ນ ໃນແຜ່ນຜ້ານັ້ນ."

‘‘တတ္ထ ကက္ကဋကက္ခီနိ, ဥဋ္ဌာပေန္တိ န ဝဋ္ဋတိ;

သုတ္တာ စ ပိဠကာ တတ္ထ, ဒုဝိညေယျာဝ ဒီပိတာ.

"ການເຮັດໃຫ້ປາກົດເປັນຮູບຕາປູໃນແຜ່ນຜ້ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ສ່ວນເສັ້ນດ້າຍແລະປຸ່ມໃນບ່ອນນັ້ນ ເພິ່ນສະແດງໄວ້ວ່າ ພຶງເຮັດໃຫ້ສັງເກດໄດ້ຍາກເທົ່ານັ້ນ."

‘‘စတုကောဏာဝ ဝဋ္ဋန္တိ, ဂဏ္ဌိပါသကပဋ္ဋကာ;

ကဏ္ဏကောဏေသု သုတ္တာနိ, ရတ္တေ ဆိန္ဒေယျ စီဝရေ.

"ແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະຮັງດຸມ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນສີ່ຫຼ່ຽມເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນ, ພຶງຕັດເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມທັງຫຼາຍອອກ ເມື່ອຈີວອນຍ້ອມແລ້ວ."

‘‘သူစိကမ္မဝိကာရံ ဝါ, အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိပိ;

စီဝရေ ဘိက္ခုနာ ကာတုံ, ကာရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

"ພິກຂຸຈະເຮັດເອງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຮັດ ເຊິ່ງການຫຍິບທີ່ແປກປະຫຼາດ ຫຼື ສິ່ງອື່ນໃດກໍຕາມໃນຈີວອນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ."

‘‘ယော စ ပက္ခိပတိ ဘိက္ခု စီဝရံ,ကဉ္ဇိပိဋ္ဌခလိအလ္လိကာဒိသု;

ဝဏ္ဏမဋ္ဌမဘိပတ္ထယံ ပရံ;

တဿ နတ္ထိ ပန မုတ္တိ ဒုက္ကဋာ.

"ພິກຂຸໃດ ປາດຖະໜາສີສັນແລະຄວາມກ້ຽງເກົາຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວແຊ່ຈີວອນລົງໃນນ້ຳເຂົ້າ, ແປ້ງ, ຢາງໄມ້ ຫຼື ສິ່ງອື່ນໆ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ."

‘‘သူစိဟတ္ထမလာဒီနံ, ကရဏေ စီဝရဿ စ;

တထာ ကိလိဋ္ဌကာလေ စ, ဓောဝနတ္ထံ တု ဝဋ္ဋတိ.

"ແຕ່ການເຮັດ (ແຊ່) ເພື່ອປ້ອງກັນຮອຍເປື້ອນຈາກມືແລະເຂັມເປັນຕົ້ນ ແລະເພື່ອຊັກໃນເວລາທີ່ຈີວອນເປິເປື້ອນ ຍ່ອມຄວນ."

‘‘ရဇနေ ပန ဂန္ဓံ ဝါ, တေလံ ဝါ လာခမေဝ ဝါ;

ကိဉ္စိ ပက္ခိပိတုံ တတ္ထ, ဘိက္ခုနော န စ ဝဋ္ဋတိ.

"ແຕ່ໃນເວລາຍ້ອມ, ພິກຂຸຈະໃສ່ຂອງຫອມ, ນ້ຳມັນ ຫຼື ຄັ່ງ ເປັນຕົ້ນ ລົງໃນນ້ຳຍ້ອມນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ."

‘‘သင်္ခေန မဏိနာ ဝါပိ, အညေနပိ စ ကေနစိ;

စီဝရံ န စ ဃဋ္ဋေယျ, ဃံသိတဗ္ဗံ န ဒေါဏိယာ.

"ແລະບໍ່ພຶງຂັດຖູຈີວອນດ້ວຍຫອຍສັງ, ດ້ວຍຫີນມີຄ່າ ຫຼື ດ້ວຍສິ່ງອື່ນໃດກໍຕາມ, ແລະບໍ່ພຶງຂັດຖູໃນຮາງ."

‘‘စီဝရံ ဒေါဏိယံ ကတွာ, နာတိဃဋ္ဋေယျ မုဋ္ဌိနာ;

ရတ္တံ ပဟရိတုံ ကိဉ္စိ, ဟတ္ထေဟေဝ စ ဝဋ္ဋတိ.

"ເມື່ອໃສ່ຈີວອນລົງໃນຮາງແລ້ວ ບໍ່ພຶງທຸບຕີແຮງເກີນໄປດ້ວຍກຳປັ້ນ, ແຕ່ການໃຊ້ພຽງມືທັງສອງບີບຄັ້ນຈີວອນທີ່ຍ້ອມແລ້ວ ຍ່ອມຄວນ."

‘‘ဂဏ္ဌိကေ ပန လေခါ ဝါ, ပိဠကာ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ;

ကပ္ပဗိန္ဒုဝိကာရော ဝါ, ပါဠိကဏ္ဏိကဘေဒတော’’တိ.

"ສ່ວນໃນລູກດຸມ, ການເຮັດເສັ້ນ ຫຼື ປຸ່ມ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ແປກປະຫຼາດດ້ວຍກັບປະພິນທຸ ໂດຍການແບ່ງເປັນເສັ້ນແລະເປັນແສກ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ."

ဝိနယသာရတ္ထသန္ဒီပနိယမ္ပိ သမံ သတပဒါဒီနန္တိ သတပဒါဒီဟိ သဒိသံ. တုလျတ္ထေ ကရဏဝစနပ္ပသင်္ဂေ သာမိဝစနံ. ပဋ္ဋဿ ပရိယန္တေ ဝါတိ အနုဝါတဿ ဥဘယပရိယန္တေ ဝါ. ပဋ္ဋမုခေပိ ဝါတိ ဒွိန္နံ အာယာမဝိတ္ထာရပဋ္ဋာနံ သံဃဋိတဋ္ဌာနေ, ကဏ္ဏေပိ ဝါ ဧကဿေဝ ဝါ ပဋ္ဋဿ ဦနပူရဏတ္ထံ ဃဋိတဋ္ဌာနေပိ ဝါ[Pg.38]. ဝေဏီတိ ကုဒြူသသီသာကာရေန သိဗ္ဗနံ. ကေစိ ‘‘ဝရကသီသာကာရေနာ’’တိ ဝဒန္တိ. သင်္ခလိကန္တိ ဗိဠာလဒါမသဒိသသိဗ္ဗနံ. ကေစိ ‘‘သတပဒိသဒိသ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີວິນະຍະສາຣັດຖະສັນທີປະນີ ກໍອະທິບາຍວ່າ: ຄຳວ່າ "samaṃ satapadādīnaṃ" ໝາຍເຖິງ ສະເໝີກັນກັບຕະຂາບເປັນຕົ້ນ. ການໃຊ້ສາມີວັດຈະນະ (ແຫ່ງ...) ໃນທີ່ທີ່ຄວນໃຊ້ກະຣະນະວັດຈະນະ (ດ້ວຍ...) ເພາະມີຄວາມໝາຍເທົ່າກັນ. ຄຳວ່າ "paṭṭassa pariyante vā" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຂອບທັງສອງດ້ານຂອງຜ້າອະນຸວາດ. ຄຳວ່າ "paṭṭamukhepi vā" ໝາຍເຖິງ ທີ່ບ່ອນຕໍ່ກັນຂອງແຜ່ນຜ້າທາງຍາວແລະທາງຂວາງສອງແຜ່ນ, ຫຼື ທີ່ບ່ອນຕໍ່ກັນເພື່ອເສີມສ່ວນທີ່ຂາດຂອງແຜ່ນຜ້າແຜ່ນດຽວກັນກໍຕາມ, ຫຼື ທີ່ມຸມກໍຕາມ. ຄຳວ່າ "veṇī" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບເປັນຮູບຫົວຜັກກາດ (ຫຼື ຫົວມັນ). ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ເປັນຮູບຫົວມັນ". ຄຳວ່າ "saṅkhalika" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບທີ່ມີລັກສະນະຄືໂສ້ຜູກແມວ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ມີລັກສະນະຄືຕະຂາບ".

ပဋ္ဋမ္ပီတိ ပတ္တမ္ပိ. အဋ္ဌကောဏာဒိကော ဝိဓိ ပကာရော ဧတဿာတိ အဋ္ဌကောဏာဒိကဝိဓိ, တံ. အဋ္ဌကောဏာဒိကန္တိ ဝါ ဂါထာဗန္ဓဝသေန နိဂ္ဂဟိတာဂမော. ‘‘အဋ္ဌကောဏာဒိကံ ဝိဓိ’’န္တိ ဧတံ ‘‘ပဋ္ဋ’’န္တိ ဧတဿ သမာနာဓိကရဏဝိသေသနံ, ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ. ‘‘ကရောန္တီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ ပဋ္ဋန္တိ ဧတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, ပဋ္ဋေတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အဋ္ဌကောဏာဒိကန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. ဝိဓိန္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ. ဣဓ ဝက္ခမာနစတုကောဏသဏ္ဌာနတော အညံ အဋ္ဌကောဏာဒိကံ နာမ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဋ္ဋဒွယေ. အဂ္ဃိယဂဒါရူပန္တိ အဂ္ဃိယသဏ္ဌာနဉ္စေဝ ဂဒါသဏ္ဌာနဉ္စ သိဗ္ဗနံ. မုဂ္ဂရန္တိ လဂုဠသဏ္ဌာနသိဗ္ဗနံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတိယာဒိသဏ္ဌာနာနံ ဂဟဏံ.

ຄຳວ່າ "paṭṭampi" ໝາຍເຖິງ ຜ້າ (pattampi). ຄຳວ່າ "aṭṭhakoṇādikavidhi" ໝາຍເຖິງ ວິທີການທີ່ມີລັກສະນະເປັນແປດຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນວິທີການນັ້ນ. ຫຼື ຄຳວ່າ "aṭṭhakoṇādikaṃ" ນີ້ ມີການລົງນິກຄະຫິດອາຄົມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຕ່ງຄາຖາ. ຄຳວ່າ "aṭṭhakoṇādikaṃ vidhiṃ" ນີ້ ເປັນຄຳວິເສດສະນະສະມານາທິກะຣະນະ ຫຼື ເປັນກິລິຍາວິເສດສະນະຂອງຄຳວ່າ "paṭṭaṃ" ນີ້, ເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳວ່າ "karonti". ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "paṭṭaṃ" ໃນທີ່ນີ້ ເປັນອຸປະໂຍຄວັດຈະນະໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງພູມມະວັດຈະນະ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນແຜ່ນຜ້າ (paṭṭe). ໃນຝ່າຍນີ້, ຄຳວ່າ "aṭṭhakoṇādikaṃ" ເປັນອຸປະໂຍຄວັດຈະນະ, ເປັນຄຳວິເສດສະນະຂອງຄຳວ່າ "vidhiṃ". ຄຳວ່າ "aṭṭhakoṇādika" (ແປດຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ສັນຖານອື່ນນອກຈາກສັນຖານສີ່ຫຼ່ຽມທີ່ຈະກ່າວເຖິງຕໍ່ໄປ. ຄຳວ່າ "tattha" ໝາຍເຖິງ ໃນແຜ່ນຜ້າສອງແຜ່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "agghiyagadārūpaṃ" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບເປັນຮູບເຈດີແລະຮູບຕະບອງ. ຄຳວ່າ "muggaraṃ" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບເປັນຮູບຄ້ອນຕີ (ຫຼື ຕະບອງສັ້ນ). ດ້ວຍສັບວ່າ "ādi" (ເປັນຕົ້ນ) ພຶງຖືເອົາສັນຖານຂອງເຈດີເປັນຕົ້ນ.

တတ္ထာတိ ပဋ္ဋဒွယေ တသ္မိံ ဌာနေ. ကက္ကဋကက္ခီနီတိ ကုဠီရကစ္ဆိသဒိသာနိ သိဗ္ဗနဝိကာရာနိ. ဥဋ္ဌာပေန္တီတိ ကရောန္တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋကေ. သုတ္တာတိ ကောဏတော ကောဏံ သိဗ္ဗိတသုတ္တာ စေဝ စတုရဿေ သိဗ္ဗိတသုတ္တာ စ. ပိဠကာတိ တေသမေဝ သုတ္တာနံ နိဝတ္တေတွာ သိဗ္ဗိတကောဋိယော စ. ဒုဝိညေယျာဝါတိ ရဇနကာလေ ဒုဝိညေယျရူပါ အနောဠာရိကာ ဒီပိတာ ဝဋ္ဋန္တီတိ. ယထာဟ ‘‘ကောဏသုတ္တပိဠကာ စ စီဝရေ ရတ္တေ ဒုဝိညေယျရူပါ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၈၅).

ຄຳວ່າ "tattha" ໝາຍເຖິງ ໃນບ່ອນນັ້ນແຫ່ງແຜ່ນຜ້າສອງແຜ່ນ. ຄຳວ່າ "kakkaṭakakkhīni" ໝາຍເຖິງ ລັກສະນະການຫຍິບທີ່ແປກປະຫຼາດຄືຕາປູ. ຄຳວ່າ "uṭṭhāpenti" ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມເຮັດ. ຄຳວ່າ "tattha" ໝາຍເຖິງ ໃນແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະຮັງດຸມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "suttā" ໝາຍເຖິງ ເსັ້ນດ້າຍທີ່ຫຍິບຈາກມຸມຫາມຸມ ແລະ ເສັ້ນດ້າຍທີ່ຫຍິບເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ. ຄຳວ່າ "piḷakā" ໝາຍເຖິງ ປາຍຂອງເສັ້ນດ້າຍເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ຫຍິບຍ້ອນກັບຄືນ. ຄຳວ່າ "duviññeyyā" ໝາຍເຖິງ ເພິ່ນສະແດງໄວ້ວ່າ ຄວນເຮັດໃຫ້ມີລັກສະນະສັງເກດໄດ້ຍາກ ບໍ່ໃຫ້ຫຍາບເກີນໄປໃນເວລາຍ້ອມ. ດັ່ງທີ່ເພິ່ນກ່າວໄວ້ວ່າ "ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມແລະປຸ່ມ ເມື່ອຈີວອນຍ້ອມແລ້ວ ມີລັກສະນະສັງເກດໄດ້ຍາກ ຍ່ອມຄວນ".

ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋိကာ ပါသပဋ္ဋိကာတိ ယောဇနာ. ကဏ္ဏကောဏေသု သုတ္တာနီတိ စီဝရကဏ္ဏေ သုတ္တာ စေဝ ပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏေသု သုတ္တာနိ စ အစ္ဆိန္ဒတိ. ဧတ္ထ စ စီဝရေ အာယာမတော ဝိတ္ထာရတော စ သိဗ္ဗိတွာ အနုဝါတတော ဗဟိ နိက္ခမိတသုတ္တံ စီဝရံ ရဇိတွာ သုက္ခာပနကာလေ ရဇ္ဇုယာ ဝါ စီဝရဝံသေ ဝါ [Pg.39] ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗိတုံ အနုဝါတေ ဗန္ဓသုတ္တာနိ စ ကဏ္ဏသုတ္တာနိ နာမ. ယထာဟ ‘‘စီဝရဿ ကဏ္ဏသုတ္တကံ န စ ဝဋ္ဋတိ, ရဇိတကာလေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ, ယံ ပန ‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ကဏ္ဏသုတ္တက’န္တိ ဧဝံ အနုညာတံ, တံ အနုဝါတေ ပါသကံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ရဇနကာလေ လဂ္ဂနတ္ထာယာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၈၅).

ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ແຜ່ນຜ້າລູກດຸມແລະແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ. ຄຳວ່າ "kaṇṇakoṇesu suttāni" ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມຈີວອນ ແລະ ເສັ້ນດ້າຍທີ່ມຸມຂອງແຜ່ນຜ້າຮັງດຸມ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັດອອກ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ເສັ້ນດ້າຍທີ່ຫຍິບຕາມທາງຍາວແລະທາງຂວາງຂອງຈີວອນ ແລ້ວຍື່ນອອກມາຂ້າງນອກຜ້າອະນຸວາດ ແລະ ເສັ້ນດ້າຍທີ່ຜູກໄວ້ທີ່ຜ້າອະນຸວາດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຜູກຫ້ອຍໄວ້ກັບເຊືອກ ຫຼື ຮາວຈີວອນ ໃນເວລາທີ່ຍ້ອມຈີວອນແລ້ວຕາກໃຫ້ແຫ້ງ ຊື່ວ່າ "kaṇṇasuttāni" (ເສັ້ນດ້າຍຜູກມຸມ). ດັ່ງທີ່ເພິ່ນກ່າວໄວ້ວ່າ "ເສັ້ນດ້າຍຜູກມຸມຂອງຈີວອນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ພຶງຕັດອອກໃນເວລາຍ້ອມ, ສ່ວນເສັ້ນດ້າຍໃດທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເສັ້ນດ້າຍຜູກມຸມ, ເსັ້ນດ້າຍນັ້ນ ພຶງເຮັດໃຫ້ເປັນຮັງດຸມທີ່ຜ້າອະນຸວາດແລ້ວຜູກໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຜູກຫ້ອຍໃນເວລາຍ້ອມ".

သူစိကမ္မဝိကာရံ ဝါတိ စီဝရမဏ္ဍနတ္ထာယ နာနာသုတ္တကေဟိ သတပဒိသဒိသံ သိဗ္ဗန္တာ အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဌပေန္တိ, ဧဝရူပံ သူစိကမ္မဝိကာရံ ဝါ. အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိပီတိ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ မာလာကမ္မမိဂပက္ခိပဒါဒိကံ သိဗ္ဗနဝိကာရံ. ကာတုန္တိ သယံ ကာတုံ. ကာရာပေတုန္တိ အညေန ဝါ ကာရာပေတုံ.

ຄຳວ່າ "sūcikammavikāraṃ vā" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບທີ່ແປກປະຫຼາດມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຄື ເພິ່ນຫຍິບດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍມີສີຕ່າງໆ ໃຫ້ມີລັກສະນະຄືຕະຂາບ ເພື່ອປະດັບຕົກແຕ່ງຈີວອນ ແລ້ວຕິດແຜ່ນຜ້າເສີມເຂົ້າໄປ. ຄຳວ່າ "aññaṃ vā pana kiñcipi" ໝາຍເຖິງ ການຫຍິບທີ່ແປກປະຫຼາດຢ່າງອື່ນໃດກໍຕາມ ເເຊ່ນ ລວດລາຍດອກໄມ້, ຮູບສັດສີ່ຕີນ ແລະ ຮູບນົກ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "kātuṃ" ໝາຍເຖິງ ເຮັດເອງ. ຄຳວ່າ "kārāpetuṃ" ໝາຍເຖິງ ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຮັດ.

ယော ဘိက္ခု ပရံ ဥတ္တမံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌမဘိပတ္ထယန္တော ကဉ္ဇိကပိဋ္ဌခလိအလ္လိကာဒီသု စီဝရံ ပက္ခိပတိ, တဿ ပန ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋာ မောက္ခော န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. ကဉ္ဇိကန္တိ ဝါယနတန္တမက္ခနံ ကဉ္ဇိကသဒိသာ သုလာကဉ္ဇိကံ. ပိဋ္ဌန္တိ တဏ္ဍုလပိဋ္ဌံ. တဏ္ဍုလပိဋ္ဌေဟိ ပက္ကာ ခလိ. အလ္လိကာတိ နိယျာသော. အာဒိ-သဒ္ဒေန လာခါဒီနံ ဂဟဏံ. စီဝရဿ ကရဏေ ကရဏကာလေ သမုဋ္ဌိတာနံ သူစိဟတ္ထမလာဒီနံ ကိလိဋ္ဌကာလေ ဓောဝနတ္ထဉ္စ ကဉ္ဇိကပိဋ္ဌခလိအလ္လိကာဒီသု ပက္ခိပတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ.

ພິກຂຸໃດ ປາດຖະໜາສີສັນອັນງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວໃສ່ຈີວອນລົງໃນນ້ຳເຂົ້າໝັກ, ແປ້ງ, ກາວແປ້ງ, ຢາງໄມ້ ແລະ ສິ່ງອື່ນໆ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ກັນຊິກະ' (ນ້ຳເຂົ້າໝັກ) ໄດ້ແກ່ ນ້ຳເຂົ້າໝັກທີ່ຄ້າຍຄືກັບນ້ຳຢາທາເສັ້ນດ້າຍທໍຜ້າ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສຸລາກັນຊິກະ. ຄຳວ່າ 'ປິດຖະ' (ແປ້ງ) ໄດ້ແກ່ ແປ້ງເຂົ້າສານ. ຄຳວ່າ 'ຂະລິ' (ກາວແປ້ງ) ໄດ້ແກ່ ກາວແປ້ງທີ່ຕົ້ມສຸກດ້ວຍແປ້ງເຂົ້າສານ. ຄຳວ່າ 'ອັລລິກາ' (ຢາງໄມ້) ໄດ້ແກ່ ຢາງໄມ້. ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ຊົງຖືເອົາຄັ່ງ ແລະ ສິ່ງອື່ນໆ. ໃນເວລາເຮັດຈີວອນ ເມື່ອຈີວອນເປື້ອນເປິດ້ວຍມົນທິນຈາກມື ແລະ ເຂັມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາເຮັດນັ້ນ, ການໃສ່ຈີວອນລົງໃນນ້ຳເຂົ້າໝັກ, ແປ້ງ, ກາວແປ້ງ, ຢາງໄມ້ ແລະ ສິ່ງອື່ນໆ ເພື່ອຊັກຟອກ, ຍ່ອມຄວນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ.

တတ္ထာတိ ယေန ကသာဝေန စီဝရံ ရဇတိ, တသ္မိံ ရဇနေ စီဝရဿ သုဂန္ဓဘာဝတ္ထာယ ဂန္ဓံ ဝါ ဥဇ္ဇလဘာဝတ္ထာယ တေလံ ဝါ ဝဏ္ဏတ္ထာယ လာခံ ဝါ. ကိဉ္စီတိ ဧဝရူပံ ယံ ကိဉ္စိ. မဏိနာတိ ပါသာဏေန. အညေနပိ စ ကေနစီတိ ယေန ဥဇ္ဇလံ ဟောတိ, ဧဝရူပေန မုဂ္ဂရာဒိနာ အညေနပိ ကေနစိ ဝတ္ထုနာ. ဒေါဏိယာတိ ရဇနမ္ဗဏေ န ဃံသိတဗ္ဗံ ဟတ္ထေန ဂါဟာပေတွာ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ရတ္တံ စီဝရံ ဟတ္ထေဟိ ကိဉ္စိ ထောကံ ပဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ [Pg.40] ယောဇနာ. ယတ္ထ ပက္ကရဇနံ ပက္ခိပန္တိ, သာ ရဇနဒေါဏီ. တတ္ထ အံသဗဒ္ဓကကာယဗန္ဓနာဒိံ ဃဋ္ဋေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ໃນນ້ຳຍ້ອມນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ໃນນ້ຳຍ້ອມຝາດທີ່ພິກຂຸຍ້ອມຈີວອນນັ້ນ ໃສ່ຂອງຫອມເພື່ອໃຫ້ຈີວອນມີກິ່ນຫອມ, ຫຼື ໃສ່ນ້ຳມັນເພື່ອໃຫ້ມີສີຜຸດຜ່ອງ, ຫຼື ໃສ່ຄັ່ງເພື່ອໃຫ້ມີສີສັນ. ຄຳວ່າ 'ບາງຢ່າງ' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍແກ້ວມະນີ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຫີນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ດ້ວຍສິ່ງອື່ນໃດ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວັດຖຸອື່ນໃດ ເຊັ່ນ ສາກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຈີວອນຜຸດຜ່ອງ. ຄຳວ່າ 'ໃນຮາງ' ໄດ້ແກ່ ໃນຮາງຍ້ອມ ບໍ່ຄວນຂັດຖູ, ບໍ່ຄວນຈັບດ້ວຍມືແລ້ວບີບຄັ້ນ. ຈີວອນທີ່ຍ້ອມແລ້ວ ຄວນໃຊ້ມືຕົບເບົາໆ ໄດ້ບາງສ່ວນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ. ຮາງທີ່ເຂົາໃສ່ນ້ຳຍ້ອມທີ່ຕົ້ມສຸກແລ້ວ ເອີ້ນວ່າ ຮາງຍ້ອມ. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ ກ່າວວ່າ ໃນຮາງຍ້ອມນັ້ນ ຄວນເອົາສາຍຮັດບ່າ ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວ ເປັນຕົ້ນ ລົງໄປຂັດຖູໄດ້.

ဂဏ္ဌိကေတိ ဝေဠုဒန္တဝိသာဏာဒိမယဂဏ္ဌိကေ. လေခါ ဝါတိ ဝဋ္ဋာဒိဘေဒါ လေခါ ဝါ. ပိဠကာတိ သာသပဗီဇသဒိသာ ခုဒ္ဒကဗုဗ္ဗုဠာ. ပါဠိကဏ္ဏိကဘေဒတောတိ မဏိကာဝဠိရူပပုပ္ဖကဏ္ဏိကရူပဘေဒတော. ‘‘ကပ္ပဗိန္ဒုဝိကာရော ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တထေဝ စီဝရေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ໃນລູກດຸມ' ໄດ້ແກ່ ໃນລູກດຸມທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ໄຜ່, ງາຊ້າງ, ເຂົາສັດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ລວດລາຍ' ໄດ້ແກ່ ລວດລາຍຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ລາຍວົງມົນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປຸ່ມ' ໄດ້ແກ່ ປຸ່ມນ້ອຍໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບເມັດຜັກກາດ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍແຍກເປັນຂອບ ແລະ ດອກ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍແຍກເປັນຮູບສາຍຄໍແກ້ວມະນີ ແລະ ຮູບດອກໄມ້. ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ແປກໄປຈາກກັບປະພິນທຸ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ', ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸພຶງປະຕິບັດໃນຈີວອນເຊັ່ນນັ້ນແລ.

၉. ပတ္တေ ဝါ ထာလကေ ဝါတိအာဒီသု ထာလကေတိ တမ္ဗာဒိမယေ ပုဂ္ဂလိကေ တိဝိဓေပိ ကပ္ပိယထာလကေ. န ဝဋ္ဋတီတိ မဏိဝဏ္ဏကရဏပယောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ, တေလဝဏ္ဏပယောဂေါ ပန ဝဋ္ဋတိ. တေလဝဏ္ဏောတိ သမဏသာရုပ္ပဝဏ္ဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, မဏိဝဏ္ဏံ ပန ပတ္တံ အညေန ကတံ လဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ပတ္တမဏ္ဍလေတိ တိပုသီသာဒိမယေ ပတ္တဋ္ဌပနကမဏ္ဍလေ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဝိစိတြာနိ ပတ္တမဏ္ဍလာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ ရူပကာကိဏ္ဏာနိ ဘိတ္တိကမ္မကတာနီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၅၃) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘိတ္တိကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မကရဒန္တကံ ဆိန္ဒိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၅၃) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မကရဒန္တကံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

໙. ໃນຄຳວ່າ 'ໃນບາດ ຫຼື ໃນຖາດ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ໃນຖາດ' ໄດ້ແກ່ ໃນຖາດທີ່ຄວນແກ່ສະມະນະ ທັງ 3 ຊະນິດ ທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງແດງ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ມີສີຄືແກ້ວມະນີ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ມີສີຄືນ້ຳມັນ ຍ່ອມຄວນ. ຄຳວ່າ 'ສີຄືນ້ຳມັນ' ນີ້ ຊົງໝາຍເຖິງສີອັນສົມຄວນແກ່ສະມະນະ, ສ່ວນບາດທີ່ມີສີຄືແກ້ວມະນີ ທີ່ຜູ້ອື່ນເຮັດໄວ້ແລ້ວ ເມື່ອໄດ້ມາ ຍ່ອມຄວນທີ່ຈະໃຊ້ສອຍ ດັ່ງນີ້ ພວກອາຈານກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ 'ໃນເຊີງຮອງບາດ' ໄດ້ແກ່ ໃນເຊີງຮອງບາດສຳລັບຕັ້ງບາດ ທີ່ເຮັດດ້ວຍກົ່ວ ແລະ ຊືນ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະມີພຣະພຸດທະດຳລັດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງຊົງເຊີງຮອງບາດອັນວິຈິດ ທີ່ດາດດາດ້ວຍຮູບພາບ ທີ່ເຮັດດ້ວຍລວດລາຍຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງ' (ຈຸລວັກ 253), ຈຶ່ງມີຄຳກ່າວວ່າ 'ລວດລາຍຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ'. ເພາະມີພຣະພຸດທະດຳລັດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ສະຫຼັກເປັນຮູບແຂ້ວມັງກອນ' (ຈຸລວັກ 253), ຈຶ່ງມີຄຳກ່າວວ່າ 'ສ່ວນຮູບແຂ້ວມັງກອນ ຍ່ອມຄວນ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘ထာလကဿ စ ပတ္တဿ, ဗဟိ အန္တောပိ ဝါ ပန;

အာရဂ္ဂေန ကတာ လေခါ, န စ ဝဋ္ဋတိ ကာစိပိ.

“ລວດລາຍໃດໆ ທີ່ເຮັດດ້ວຍປາຍເຫຼັກແຫຼມ ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ພາຍນອກ ຫຼື ພາຍໃນ ຂອງຖາດ ແລະ ບາດ ຍ່ອມບໍ່ຄວນເລີຍ.

‘‘အာရောပေတွာ ဘမံ ပတ္တံ, မဇ္ဇိတွာ စေ ပစန္တိ စ;

‘မဏိဝဏ္ဏံ ကရိဿာမ’, ဣတိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ການເອົາບາດຂຶ້ນສູ່ແປ້ນໝູນ ແລ້ວຂັດຖູ ແລະ ອົບ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ມີສີຄືແກ້ວມະນີ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຄວນເຮັດ.

‘‘ပတ္တမဏ္ဍလကေ ကိဉ္စိ;

ဘိတ္တိကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ;

န ဒေါသော ကောစိ တတ္ထဿ;

ကာတုံ မကရဒန္တက’’န္တိ.

“ລວດລາຍຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງບາງຢ່າງ ໃນເຊີງຮອງບາດ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ; ສ່ວນການເຮັດຮູບແຂ້ວມັງກອນ ໃນເຊີງຮອງບາດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ.”

ဝိနယသာရတ္ထသန္ဒီပနိယမ္ပိ [Pg.41] အာရဂ္ဂေနာတိ အာရကဏ္ဋကဂ္ဂေန, သူစိမုခေန ဝါ. ကာစိပိ လေခါတိ ဝဋ္ဋကဂေါမုတ္တာဒိသဏ္ဌာနာ ယာ ကာစိပိ ရာဇိ. ဘမံ အာရောပေတွာတိ ဘမေ အလ္လီယာပေတွာ. ပတ္တမဏ္ဍလကေတိ ပတ္တေ ဆဝိရက္ခဏတ္ထာယ တိပုသီသာဒီဟိ ကတေ ပတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အာဓာရာဒီနံ ဥပရိ ကာတဗ္ဗေ ပတ္တမဏ္ဍလကေ. ဘိတ္တိကမ္မန္တိ နာနာကာရရူပကကမ္မဝိစိတ္တံ. ယထာဟ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဝိစိတြာနိ ပတ္တမဏ္ဍလာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ ရူပကာကိဏ္ဏာနိ ဘိတ္တိကမ္မကတာနီ’’တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပတ္တမဏ္ဍလေ. အဿာတိ ဘိက္ခုဿ. မကရဒန္တကန္တိ ဂိရိကူဋန္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧဝံ ပတ္တထာလကာဒီသု ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

ແມ່ນໃນຄຳພີວິນະຍະສາຣັດຖະສັນທີປະນີ ກໍກ່າວວ່າ: ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍປາຍເຫຼັກແຫຼມ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປາຍເຫຼັກຂີດ ຫຼື ດ້ວຍປາຍເຂັມ. ຄຳວ່າ 'ລວດລາຍໃດໆ' ໄດ້ແກ່ ເສັ້ນຮອຍໃດໆ ທີ່ມີສັນຖານຄືວົງມົນ ຫຼື ຄືຮອຍຍ່ຽວງົວ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອົາຂຶ້ນສູ່ແປ້ນໝູນ' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ແນບຕິດກັບແປ້ນໝູນ. ຄຳວ່າ 'ໃນເຊີງຮອງບາດ' ໄດ້ແກ່ ໃນເຊີງຮອງບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍກົ່ວ ແລະ ຊືນ ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນຜິວບາດ ອັນພຶງເຮັດໄວ້ເທິງບ່ອນຮອງຮັບໃຕ້ບາດ. ຄຳວ່າ 'ລວດລາຍຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງ' ໄດ້ແກ່ ລວດລາຍອັນວິຈິດດ້ວຍຮູບພາບຕ່າງໆ. ສົມດັ່ງທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງຊົງເຊີງຮອງບາດອັນວິຈິດ ທີ່ດາດດາດ້ວຍຮູບພາບ ທີ່ເຮັດດ້ວຍລວດລາຍຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງ'. ຄຳວ່າ 'ໃນເຊີງຮອງບາດນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ໃນເຊີງຮອງບາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ແກ່ພິກຂຸ. ຄຳວ່າ 'ຮູບແຂ້ວມັງກອນ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຮູບຍອດເຂົາ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸພຶງປະຕິບັດໃນບາດ ແລະ ຖາດ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນນັ້ນແລ.

ဓမကရဏ…ပေ… လေခါ န ဝဋ္ဋတီတိ အာရဂ္ဂေန ဒိန္နလေခါ န ဝဋ္ဋတိ, ဇာတိဟိင်္ဂုလိကာဒိဝဏ္ဏေဟိ ကတလေခါ ပန ဝဋ္ဋတိ. ဆတ္တမုခဝဋ္ဋိယန္တိ ဓမကရဏဿ ဟတ္ထေန ဂဟဏတ္ထံ ကတဿ ဆတ္တာကာရဿ မုခဝဋ္ဋိယံ. ‘‘ပရိဿာဝနဗန္ဓဋ္ဌာနေ’’တိ ကေစိ. ဝိနယဝိနိစ္ဆယေပိ –

ຄຳວ່າ 'ທຳມະກະຣົກ... ລະ... ລວດລາຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ' ໄດ້ແກ່ ລວດລາຍທີ່ຂີດດ້ວຍປາຍເຫຼັກແຫຼມ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ສ່ວນລວດລາຍທີ່ຂຽນດ້ວຍສີຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຊາດແທ້ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນ. ຄຳວ່າ 'ທີ່ຂອບປາກຮູບຈ້ອງ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ຂອບປາກອັນມີຮູບຮ່າງຄືຈ້ອງ (ຮົ່ມ) ທີ່ເຮັດໄວ້ເພື່ອໃຊ້ຈັບດ້ວຍມືຂອງທຳມະກະຣົກ. ບາງອາຈານກ່າວວ່າ 'ໃນບ່ອນຜູກຜ້າຕອງນ້ຳ'. ແມ່ນໃນຄຳພີວິນະຍະວິນິດໄສ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘န ဓမ္မကရဏစ္ဆတ္တေ, လေခါ ကာစိပိ ဝဋ္ဋတိ;

ကုစ္ဆိယံ ဝါ ဌပေတွာ တံ, လေခံ တု မုခဝဋ္ဋိယ’’န္တိ. –

“ລວດລາຍໃດໆ ບໍ່ຄວນມີຢູ່ທີ່ຈ້ອງຂອງທຳມະກະຣົກ ຫຼື ທີ່ທ້ອງຂອງມັນ, ຍົກເວັ້ນແຕ່ລວດລາຍທີ່ຂອບປາກນັ້ນ.”

ဝုတ္တံ. တဋ္ဋီကာယံ ပန ‘‘မုခဝဋ္ဋိယာ ယာ လေခါ ပရိဿာဝနဗန္ဓနတ္ထာယ အနုညာတာ, တံ လေခံ ဌပေတွာ ဓမကရဏစ္ဆတ္တေ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ကာစိ လေခါ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမကရဏေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

ມີຄຳກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີມະຫາທິກາ ກ່າວວ່າ 'ລວດລາຍໃດທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ທີ່ຂອບປາກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຜູກຜ້າຕອງນ້ຳ, ຍົກເວັ້ນລວດລາຍນັ້ນແລ້ວ, ລວດລາຍໃດໆ ທີ່ຈ້ອງ ຫຼື ທີ່ທ້ອງຂອງທຳມະກະຣົກ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ', ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸພຶງປະຕິບັດໃນທຳມະກະຣົກ ໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນັ້ນແລ.

၁၀. ကာယဗန္ဓနေ ပန ကက္ကဋက္ခီနီတိ ကက္ကဋကဿ အက္ခိသဒိသာနိ. မကရမုခန္တိ မကရမုခသဏ္ဌာနံ. ဒေဍ္ဍုဘသီသန္တိ ဥဒကသပ္ပသီသသဒိသသဏ္ဌာနာနိ. အစ္ဆီနီတိ ကုဉ္ဇရစ္ဆိသဏ္ဌာနာနိ. ဧကမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧကရဇ္ဇုကံ ဒွိဂုဏတိဂုဏံ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧကမေဝ ပန သတဝါရမ္ပိ သရီရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန [Pg.42] နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ ဗဟုရဇ္ဇုကန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တံ မုရဇသင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မုရဇဉှိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကရောန္တိ. ဣဒံ ပန မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏသင်္ခါတံ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနဉ္စ ဒသာသု ဝဋ္ဋတိ ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ ဒသာ ဇီရန္တိ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၇၈) ဝုတ္တတ္တာ.

໑໐. ສ່ວນໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ຕາປູ' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບຕາຂອງປູ. ຄຳວ່າ 'ປາກມັງກອນ' ໄດ້ແກ່ ສັນຖານຄືປາກມັງກອນ. ຄຳວ່າ 'ຫົວງູງອດ' ໄດ້ແກ່ ສັນຖານຄ້າຍຄືກັບຫົວງູນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ຕາ' ໄດ້ແກ່ ສັນຖານຄ້າຍຄືກັບຕາຊ້າງ. ຄຳວ່າ 'ພຽງເສັ້ນດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນ' ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ມີເສັ້ນດຽວ ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນສອງທົບ ຫຼື ສາມທົບແລ້ວຮັດ, ແຕ່ສາຍຮັດປະຄົດແອວເສັ້ນດຽວນັ້ນ ແມ້ຈະພັນອ້ອມກາຍຕັ້ງຮ້ອຍຮອບແລ້ວຮັດ ຍ່ອມຄວນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ເອົາສາຍຫຼາຍເສັ້ນມາຮວມກັນ ແລ້ວພັນອ້ອມດ້ວຍເສັ້ນໜຶ່ງຢ່າງບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ ບໍ່ຄວນເອີ້ນວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວຫຼາຍເສັ້ນ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ຍ່ອມຄວນ', ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ບໍ່ຈັດເຂົ້າໃນປະເພດສາຍຮັດປະຄົດແອວລາຍຕະໂພນ. ເພາະວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວລາຍຕະໂພນນັ້ນ ເຂົາເຮັດໂດຍການພັນເສັ້ນດ້າຍຫຼາຍສີໃຫ້ມີສັນຖານຄືຂອບກອງຕະໂພນ. ສ່ວນສາຍຮັດປະຄົດແອວລາຍຕະໂພນນີ້ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ລາຍພິນ ແລະ ລາຍສາຍສ້ອຍ ຍ່ອມຄວນທີ່ຊາຍປະຄົດ ເພາະມີພຣະພຸດທະດຳລັດທີ່ชົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊາຍສາຍຮັດປະຄົດແອວຍ່ອມຂາດຫຼຸ້ຍ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດລາຍຕະໂພນ ແລະ ລາຍພິນ' (ຈຸລວັກ 278).

ဝိဓေတိ ဒသာပရိယောသာနေ ထိရဘာဝါယ ဒန္တဝိသာဏသုတ္တာဒီဟိ ကတေ ဝိဓေ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၈၅) ပန ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ ပါသန္တေ ဒသာမူလေ တဿ ထိရဘာဝတ္ထံ ကတ္တဗ္ဗေ ဒန္တဝိသာဏာဒိမယေ ဝိဓေ’’တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌမင်္ဂလာနိ နာမ သင်္ခေါ, စက္ကံ, ပုဏ္ဏကုမ္ဘော, ဂယာ, သိရီဝစ္ဆော, အင်္ကုသော, ဓဇံ, သောဝတ္ထိကန္တိ. မစ္ဆယုဂဠဆတ္တနန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒိဝသေနပိ ဝဒန္တိ. ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တန္တိ ဒန္တာဒီဟိ ကတဿ ဝိဓဿ ဥဘောသု ကောဋီသု ကာတဗ္ဗပရိစ္ဆေဒရာဇိမတ္တံ. ဝိနယဝိနိစ္ဆယပ္ပကရဏေပိ –

ຄຳວ່າ 'ໃນຫ່ວງ' ໄດ້ແກ່ ໃນຫ່ວງທີ່ເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ, ເຂົາສັດ, ເសັ້ນດ້າຍ ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງໃນສ່ວນສຸດຂອງຊາຍປະຄົດ. ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ໃນຫ່ວງທີ່ເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ ແລະ ເຂົາສັດ ເປັນຕົ້ນ ອັນພຶງເຮັດໄວ້ທີ່ໂຄນຊາຍປະຄົດ ຕົງປາຍບ່ອນສອດສາຍຮັດປະຄົດແອວ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ'. ສິ່ງມຸງຄຸນ 8 ປະการ ໄດ້ແກ່ ຫອຍສັງ, ກົງຈັກ, ໝໍ້ນ້ຳເຕັມ, ຂໍສັບຊ້າງ, ສີຣິວັດສະ, ຂໍສັບ, ທຸງ, ໂສວັດຖິກະ. ບາງອາຈານກ່າວໂດຍກຳນົດເອົາ ປາຄູ່, ຈ້ອງ, ນັນທິຍາວັດ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ. ຄຳວ່າ 'ພຽງເສັ້ນກຳນົດຂອບ' ໄດ້ແກ່ ພຽງເສັ້ນຂີດກຳນົດຂອບອັນພຶງເຮັດໄວ້ທີ່ປາຍທັງສອງຂອງຫ່ວງ ທີ່ເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນໃນຄຳພີວິນະຍະວິນິດໄສ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘သုတ္တံ ဝါ ဒိဂုဏံ ကတွာ, ကောဋ္ဋေန္တိ စ တဟိံ တဟိံ;

ကာယဗန္ဓနသောဘတ္ထံ, တံ န ဝဋ္ဋတိ ဘိက္ခုနော.

“ການເອົາເສັ້ນດ້າຍມາເຮັດເປັນສອງທົບ ແລ້ວຖັກທໍໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເພື່ອຄວາມງາມຂອງສາຍຮັດປະຄົດແອວ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸ.

‘‘ဒသာမုခေ ဒဠှတ္ထာယ, ဒွီသု အန္တေသု ဝဋ္ဋတိ;

မာလာကမ္မလတာကမ္မ-စိတ္တိကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ.

“ການເຮັດເປັນສອງທົບແລ້ວຖັກທໍທີ່ປາຍທັງສອງ ຕົງປາກຊາຍປະຄົດ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງ ຍ່ອມຄວນ; ແຕ່ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ວິຈິດດ້ວຍລາຍດອກໄມ້ ແລະ ລາຍເຄືອໄມ້ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ.

‘‘အက္ခီနိ တတ္ထ ဒဿေတွာ;

ကောဋ္ဋိတေ ပန ကာ ကထာ.ကက္ကဋက္ခီနိ ဝါ တတ္ထ;

ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງສາຍຮັດປະຄົດແອວ ທີ່ຖັກທໍໃຫ້ປາກົດເປັນຮູບຕາ ໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ. ແມ່ນການເຮັດໃຫ້ປາກົດເປັນຮູບຕາປູ ໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ.

‘‘ဃဋံ ဒေဍ္ဍုဘသီသံ ဝါ, မကရဿ မုခမ္ပိ ဝါ;

ဝိကာရရူပံ ယံ ကိဉ္စိ, န ဝဋ္ဋတိ ဒသာမုခေ.

“ຮູບໝໍ້ນ້ຳ, ຮູບຫົວງູງອດ ຫຼື ຮູບປາກມັງກອນ, ຮູບແປກປະຫຼາດໃດໆ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີຢູ່ທີ່ປາກຊາຍປະຄົດ.

‘‘ဥဇုကံ [Pg.43] မစ္ဆကဏ္ဋံ ဝါ, မဋ္ဌံ ဝါ ပန ပဋ္ဋိကံ;

ခဇ္ဇူရိပတ္တကာကာရံ, ကတွာ ဝဋ္ဋတိ ကောဋ္ဋိတံ.

“ສ່ວນການຖັກທໍໃຫ້ເປັນເສັ້ນຊື່, ຫຼື ເປັນລາຍກາງປາ, ຫຼື ເປັນແຜ່ນລຽບ, ຫຼື ເຮັດໃຫ້ມີສັນຖານຄືໃບຕານ ຍ່ອມຄວນ.

‘‘ပဋ္ဋိကာ သူကရန္တန္တိ, ဒုဝိဓံ ကာယဗန္ဓနံ;

ရဇ္ဇုကာ ဒုဿပဋ္ဋာဒိ, သဗ္ဗံ တဿာနုလောမိကံ.

“ສາຍຮັດປະຄົດແອວມີ 2 ຊະນິດ ຄື: ຊະນິດແຜ່ນ (ປັດຕິກາ) ແລະ ຊະນິດໄສ້ໝູ (ສູກະຣັນຕະ); ສ່ວນສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກ ແລະ ຊະນິດແຜ່ນຜ້າ ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດຍ່ອມອະນຸໂລມຕາມສາຍຮັດປະຄົດແອວ 2 ຊະນິດນັ້ນ.

‘‘မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏဉ္စ, ဒေဍ္ဍုဘဉ္စ ကလာဗုကံ;

ရဇ္ဇုယော စ န ဝဋ္ဋန္တိ, ပုရိမာ ဒွေဒသာ သိယုံ.

“ສາຍຮັດປະຄົດແອວລາຍຕະໂພນ, ລາຍພິນ, ລາຍງູງອດ, ລາຍກະລາບຸກ ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ; ສ່ວນ 2 ຊະນິດທຳອິດ ພຶງມີຢູ່ທີ່ຊາຍປະຄົດ.

‘‘ဒသာ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနာ, နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ကာယဗန္ဓနေ;

ဧကာ ဒွိတိစတဿော ဝါ, ဝဋ္ဋန္တိ န တတော ပရံ.

“ຊາຍປະຄົດທີ່ມີສັນຖານຄືສາຍສ້ອຍ ຊົງສະແດງໄວ້ໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວ; ຊາຍປະຄົດ 1 ເსັ້ນ, 2 ເສັ້ນ, 3 ເສັ້ນ ຫຼື 4 ເສັ້ນ ຍ່ອມຄວນ, ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ.

‘‘ဧကရဇ္ဇုမယံ ဝုတ္တံ, မုနိနာ ကာယဗန္ဓနံ;

တဉ္စ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ, ဧကမ္ပိ စ န ဝဋ္ဋတိ.

“ພຣະມຸນີຊົງກ່າວສາຍຮັດປະຄົດແອວອັນເຮັດດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນດຽວໄວ້; ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ແມ້ພຽງເສັ້ນດຽວ ຫາກຖັກເປັນສັນຖານຄືສາຍສ້ອຍ ກໍບໍ່ຄວນ.

‘‘ရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ, ဗဟူ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ;

နိရန္တရဉှိ ဝေဌေတွာ, ကတံ ဝဋ္ဋတိ ဗန္ဓိတုံ.

“ສ່ວນການເອົາເສັ້ນເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນມາຮວມກັນ ແລ້ວພັນອ້ອມດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນໜຶ່ງຢ່າງບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນເພື່ອໃຊ້ຮັດ.

‘‘ဒန္တကဋ္ဌဝိသာဏဋ္ဌိ-လောဟဝေဠုနဠဗ္ဘဝါ;

ဇတုသင်္ခမယာ သုတ္တ-ဖလဇာ ဝိဓကာ မတာ.

“ຫ່ວງທີ່ເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ, ໄມ້, ເຂົາສັດ, ກະດູກ, ໂລຫະ, ໄມ້ໄຜ່, ໄມ້ອໍ້, ຄັ່ງ, ຫອຍສັງ, ເສັ້ນດ້າຍ ແລະ ໝາກໄມ້ ທ່ານຖືວ່າຄວນ.

‘‘ကာယဗန္ဓနဝိဓေပိ, ဝိကာရော န စ ဝဋ္ဋတိ;

တတ္ထ တတ္ထ ပရိစ္ဆေဒ-လေခါမတ္တံ တု ဝဋ္ဋတီ’’တိ. –

“ແມ້ໃນຫ່ວງຂອງສາຍຮັດປະຄົດແອວ ການເຮັດໃຫ້ແປກປະຫຼາດກໍບໍ່ຄວນ; ແຕ່ພຽງເສັ້ນຂີດກຳນົດຂອບໃນບ່ອນນັ້ນໆ ຍ່ອມຄວນ.”

ဝုတ္တံ.

ມີຄຳກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ.

ဝိနယသာရတ္ထသန္ဒီပနိယမ္ပိ တဟိံ တဟိန္တိ ပဋ္ဋိကာယ တတ္ထ တတ္ထ. တန္တိ တထာကောဋ္ဋိတဒိဂုဏသုတ္တကာယဗန္ဓနံ. အန္တေသု ဒဠှတ္ထာယ ဒသာမုခေ ဒိဂုဏံ ကတွာ ကောဋ္ဋေန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. စိတ္တကမ္ပီတိ မာလာကမ္မလတာကမ္မစိတ္တယုတ္တမ္ပိ ကာယဗန္ဓနံ. အက္ခီနီတိ ကုဉ္ဇရက္ခီနိ. တတ္ထာတိ ကာယဗန္ဓနေ န ဝဋ္ဋတီတိ ကာ ကထာ. ဥဋ္ဌာပေတုန္တိ ဥက္ကိရိတုံ.

ແມ່ນໃນຄຳພີວິນະຍະສາຣັດຖະສັນທີປະນີ ກໍກ່າວວ່າ: ຄຳວ່າ 'ໃນບ່ອນນັ້ນໆ' ໄດ້ແກ່ ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ຂອງແຜ່ນປະຄົດ. ຄຳວ່າ 'ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍສອງທົບອັນຖັກທໍເຊັ່ນນັ້ນ. ການທີ່ເຂົາເຮັດເປັນສອງທົບແລ້ວຖັກທໍທີ່ປາຍທັງສອງ ຕົງປາກຊາຍປະຄົດ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງ ຍ່ອມຄວນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ແມ້ທີ່ວິຈິດ' ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ປະກອບດ້ວຍລວດລາຍວິຈິດ ຄື ລາຍດອກໄມ້ ແລະ ລາຍເຄືອໄມ້. ຄຳວ່າ 'ຮູບຕາ' ໄດ້ແກ່ ຮູບຕາຊ້າງ. ຄຳວ່າ 'ໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ບໍ່ຄວນ ຈະກ່າວໄປໃຍ' ໄດ້ແກ່ ໃນສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ ຈະກ່າວໄປໃຍ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ປາກົດ' ໄດ້ແກ່ ແກະສະຫຼັກ.

ဃဋန္တိ ဃဋသဏ္ဌာနံ. ဒေဍ္ဍုဘသီသံ ဝါတိ ဥဒကသပ္ပသီသံ မုခသဏ္ဌာနံ ဝါ. ယံ ကိဉ္စိ ဝိကာရရူပံ ဒသာမုခေ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ဥဘယပဿေသု မစ္ဆကဏ္ဋကယုတ္တံ မစ္ဆဿ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဝိယ ယဿာ ပဋ္ဋိကာယ ဝါယနံ ဟောတိ, ဣဒံ ကာယဗန္ဓနံ [Pg.44] မစ္ဆကဏ္ဋကံ နာမ. ယဿ ခဇ္ဇူရိပတ္တသဏ္ဌာနမိဝ ဝါယနံ ဟောတိ, တံ ခဇ္ဇူရိပတ္တကာကာရံ နာမ.

ຄຳວ່າ 'ຮູບໝໍ້ນ້ຳ' ໄດ້ແກ່ ສັນຖານຄືໝໍ້ນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ຮູບຫົວງູງອດ' ໄດ້ແກ່ ຮູບຫົວງູນ້ຳ ຫຼື ສັນຖານຄືປາກງູນ້ຳ. ຮູບແປກປະຫຼາດໃດໆ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີຢູ່ທີ່ປາກຊາຍປະຄົດ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ສາຍຮັດປະຄົດແອວແຜ່ນໃດທີ່ມີການຖັກທໍຄ້າຍຄືກັບກາງຫຼັງປາ ປະກອບດ້ວຍລາຍກາງປາທັງສອງຂ້າງ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວນີ້ ເອີ້ນວ່າ ລາຍກາງປາ. ສາຍຮັດປະຄົດແອວໃດທີ່ມີການຖັກທໍຄ້າຍຄືກັບສັນຖານໃບຕານ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ລາຍໃບຕານ.

ပကတိဝိကာရာ ပဋ္ဋိကာ သူကရန္တံ နာမ ကုဉ္စိကာကောသသဏ္ဌာနံ. တဿ ဒုဝိဓဿ ကာယဗန္ဓနဿ. တတ္ထ ရဇ္ဇုကာ သူကရန္တာနုလောမိကာ, ဒုဿပဋ္ဋံ ပဋ္ဋိကာနုလောမိကံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနံ ဂဟိတံ, တဉ္စ သူကရန္တာနုလောမိကံ. ယထာဟ ‘‘ဧကရဇ္ဇုကံ ပန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနဉ္စ သူကရန္တံ အနုလောမေတီ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၂၇၈). တတ္ထ ရဇ္ဇုကာ နာမ ဧကာဝဋ္ဋာ, ဗဟုရဇ္ဇုကဿ အကပ္ပိယဘာဝံ ဝက္ခတိ. မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနံ နာမ စတုရဿံ အကတွာ သဇ္ဇိတန္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

ແຜ່ນປະຄົດທີ່ມີຮູບຮ່າງແປກໄປຈາກປົກກະຕິ ເອີ້ນວ່າ ສູກະຣັນຕະ (ລາຍໄສ້ໝູ) ມີສັນຖານຄືຝັກລູກກະແຈ. ແຫ່ງສາຍຮັດປະຄົດແອວ 2 ຊະນິດນັ້ນ. ໃນ 2 ຊະນິດນັ້ນ, ສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກ ຍ່ອມອະນຸໂລມຕາມລາຍໄສ້ໝູ, ສ່ວນແຜ່ນຜ້າ ຍ່ອມອະນຸໂລມຕາມແຜ່ນປະຄົດ. ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ຊົງຖືເອົາສາຍຮັດປະຄົດແອວມີຫ່ວງ (ມຸດທິກະ), ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ ກໍອະນຸໂລມຕາມລາຍໄສ້ໝູ. ສົມດັ່ງທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນສາຍຮັດປະຄົດແອວເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນດຽວ ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວມີຫ່ວງ ຍ່ອມອະນຸໂລມຕາມລາຍໄສ້ໝູ' (ອັດຖະກະຖາຈຸລວັກ 278). ໃນທີ່ນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກ ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ມີກຽວອ້ອມຮອບເສັ້ນດຽວ, ສ່ວນຄວາມເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ສາຍຮັດປະຄົດແອວຫຼາຍເສັ້ນ ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ ກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ສາຍຮັດປະຄົດແອວມີຫ່ວງ ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ຕົບແຕ່ງໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ.

မုရဇံ နာမ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကတံ. ဝေဌေတွာတိ နာနာသုတ္တေဟိ ဝေဌေတွာ. သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ပန ‘‘ဗဟုကာ ရဇ္ဇုယော ဧကတော ကတွာ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ဝေဌိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. မဒ္ဒဝီဏံ နာမ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ. ဒေဍ္ဍုဘကံ နာမ ဥဒကသပ္ပသဒိသံ. ကလာဗုကံ နာမ ဗဟုရဇ္ဇုကံ. ရဇ္ဇုယောတိ ဥဘယကောဋိယံ ဧကတော အဗန္ဓာ ဗဟုရဇ္ဇုယော, တထာဗန္ဓာ ကလာဗုကံ နာမ ဟောတိ. န ဝဋ္ဋန္တီတိ မုရဇာဒီနိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ကာယဗန္ဓနာနိ န ဝဋ္ဋန္တိ. ပုရိမာ ဒွေတိ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏနာမဉ္စာတိ ဒွေ. ‘‘ဒသာသု သိယု’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝဏ္ဏလောပေန ‘‘ဒသာ သိယု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာဟ ‘‘မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏန္တိ ဣဒံ ဒသာသုယေဝ အနုညာတ’’န္တိ.

ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຍຕະໂພນ ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ເຮັດໂດຍການພັນໃຫ້ມີສັນຖານຄືຂອບກອງຕະໂພນ. ຄຳວ່າ 'ພັນ' ໄດ້ແກ່ ພັນດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫຼາຍສີ. ສ່ວນໃນຄຳພີສິກຂາພາຊະນະວິນິດໄສ ກ່າວວ່າ 'ການເອົາເສັ້ນເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນມາຮວມກັນ ແລ້ວພັນດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນໜຶ່ງ'. ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຍພິນ ໄດ້ແກ່ ສັນຖານຄືສາຍສ້ອຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຍງູງອດ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບງູນ້ຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຍກະລາບຸກ ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທີ່ມີເສັ້ນເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເສັ້ນເຊືອກທັງຫຼາຍ' ໄດ້ແກ່ ເສັ້ນເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນທີ່ບໍ່ໄດ້ຜູກຮວມກັນໄວ້ທີ່ປາຍທັງສອງ, ຫາກຜູກຮວມກັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ກະລາບຸກ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມບໍ່ຄວນ' ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ມີລາຍຕະໂພນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ສອງຊະນິດທຳອິດ' ໄດ້ແກ່ ສອງຊະນິດ ຄື ລາຍຕະໂພນ ແລະ ລາຍພິນ. ໃນຄຳທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ພຶງມີຢູ່ທີ່ຊາຍປະຄົດທັງຫຼາຍ' ແຕ່ເພາະອຳນາດແຫ່ງການແຕ່ງຄາຖา ຈຶ່ງມີການລົບພະຍັນຊະນະແລ້ວກ່າວວ່າ 'ທະສາ ສິຍຸງ'. ສົມດັ່ງທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ລາຍຕະໂພນ ແລະ ລາຍພິນນີ້ ຊົງອະນຸຍາດສະເພາະທີ່ຊາຍປະຄົດເທົ່ານັ້ນ'.

ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနာတိ ပါမင်္ဂဒါမံ ဝိယ စတုရဿသဏ္ဌာနာ. ဧကရဇ္ဇုမယန္တိ နာနာဝဋ္ဋေ ဧကတော ဝဋ္ဋေတွာ ကတံ ရဇ္ဇုမယံ ကာယဗန္ဓနံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ရဇ္ဇုကာ ဒုဿပဋ္ဋာဒီ’’တိ ဧတ္ထ ဧကဝဋ္ဋရဇ္ဇုကာ ဂဟိတာ. ဣဓ ပန နာနာဝဋ္ဋေ ဧကတော ဝဋ္ဋေတွာ ကတာ ဧကာဝ ရဇ္ဇု ဂဟိတာ. တဉ္စာတိ တံ ဝါ နယမ္ပိ ဧကရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနံ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနေန ဂန္ထိတံ. ဧကမ္ပိ စ န ဝဋ္ဋတီတိ ကေဝလမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ.

ຄຳວ່າ 'ມີສັນຖານຄືສາຍສ້ອຍ' ໄດ້ແກ່ ມີສັນຖານສີ່ຫຼ່ຽມຄືກັບສາຍສ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'ອັນເຮັດດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນດຽວ' ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວອັນເຮັດດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກທີ່ເອົາກຽວຫຼາຍກຽວມາຟັ້ນຮວມກັນເປັນເສັ້ນດຽວ ຍ່ອມຄວນທີ່ຈະໃຊ້ຮັດ, ໃນຄຳວ່າ 'ສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກ ແລະ ແຜ່ນຜ້າ ເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ໝາຍເອົາສາຍຮັດປະຄົດແອວຊະນິດເສັ້ນເຊືອກທີ່ມີກຽວດຽວ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນດຽວທີ່ເຮັດໂດຍການຟັ້ນກຽວຫຼາຍກຽວຮວມກັນ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ສາຍຮັດປະຄົດແອວນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ສາຍຮັດປະຄົດແອວອັນເຮັດດ້ວຍເສັ້ນເຊືອກເສັ້ນດຽວ ແມ້ໂດຍນຳນອງນັ້ນ ທີ່ຖັກທໍດ້ວຍສັນຖານຄືສາຍສ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'ແມ້ພຽງເສັ້ນດຽວກໍບໍ່ຄວນ' ໄດ້ແກ່ ແມ້ພຽງເສັ້ນດຽວກໍບໍ່ຄວນເລີຍ.

ဗဟူ [Pg.45] ရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာတိ ယောဇနာ. ဝဋ္ဋတိ ဗန္ဓိတုန္တိ မုရဇံ ကလာဗုကဉ္စ န ဟောတိ, ရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အယံ ပန ဝိနိစ္ဆယော ‘‘ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ ဗဟုရဇ္ဇုကန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဂတော ဣဓ ဝုတ္တော. သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ‘‘ဗဟုရဇ္ဇုယော ဧကတော ကတွာ ဧကာယ ဝေဌိတံ မုရဇံ နာမာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈနတော န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'bahū rajjuke ekato katvā' (ການເອົາເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນມາລວມເຂົ້າກັນ) ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ 'vaṭṭati bandhitunti' (ຄວນເພື່ອຈະຜູກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນຜ້າຮັດອົກຊະນິດມຸຣະຊະ (ກອງ) ແລະ ກະລາພຸກຂະ (ຫາງນົກຍູງ), ແຕ່ໝາຍເຖິງຜ້າຮັດອົກທີ່ເຮັດດ້ວຍເຊືອກເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນການວິນິດໄສນີ້ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາວ່າ 'ຜ້າຮັດອົກທີ່ເຮັດດ້ວຍເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນ ໂດຍການເອົາເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນມາລວມກັນ ແລ້ວພັນອ້ອມໃຫ້ຕິດຕໍ່ກັນດ້ວຍເຊືອກເສັ້ນດຽວ ບໍ່ຄວນຮຽກວ່າ ຜ້າຮັດອົກເຮັດດ້ວຍເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນ, ແຕ່ຜ້າຮັດອົກນັ້ນຄວນຢູ່' ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສິກຂາພາຊະນະວິນິດໄສວ່າ 'ການເອົາເຊືອກຫຼາຍເສັ້ນມາລວມກັນ ແລ້ວພັນອ້ອມດ້ວຍເຊືອກເສັ້ນດຽວ ຊື່ວ່າ ມຸຣະຊະ' ດັ່ງນີ້, ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະຂັດແຍ້ງກັບຄຳນີ້.

ဒန္တ-သဒ္ဒေန ဟတ္ထိဒန္တာ ဝုတ္တာ. ဇတူတိ လာခါ. သင်္ခမယန္တိ သင်္ခနာဘိမယံ. ဝိဓကာ မတာတိ ဧတ္ထ ဝေဓိကာတိပိ ပါဌော, ဝိဓပရိယာယော. ကာယဗန္ဓနဝိဓေတိ ကာယဗန္ဓနဿ ဒသာယ ထိရဘာဝတ္ထံ ကဋ္ဌဒန္တာဒီဟိ ကတေ ဝိဓေ. ဝိကာရော အဋ္ဌမင်္ဂလာဒိကော. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ. တု-သဒ္ဒေန ဃဋာကာရောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတီတိ အတ္ထော ပကာသိတော, တသ္မာ တေန နယေန ကာယဗန္ဓနဝိစာရော ကာတဗ္ဗောတိ.

ດ້ວຍຄຳວ່າ 'danta' (ງາ) ທ່ານໝາຍເຖິງງາຊ້າງ. ຄຳວ່າ 'jatu' ຄື ຄັ່ງ. ຄຳວ່າ 'saṅkhamaya' ຄື ທີ່ເຮັດດ້ວຍກົ້ນຫອຍສັງ. ຄຳວ່າ 'vidhakā matā' ໃນບົດນີ້ ມີບົດຮຽນວ່າ 'vedhikā' ກໍມີ, ເປັນໄວພົດຂອງ 'vidha' (ຫ່ວງ). ຄຳວ່າ 'kāyabandhanavidhe' ຄື ໃນຫ່ວງທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ ຫຼື ງາເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງຊາຍຜ້າຮັດອົກ. ຄຳວ່າ 'vikāro' (ລວດລາຍ) ຄື ລວດລາຍມີອັດຖະມຸງຄຸນ (ມຸງຄຸນ ໘ ປະການ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'tattha tattha' ຄື ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'tu' ທ່ານສະແດງອັດຖະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮູບຊົງຄ້າຍໝໍ້ນ້ຳກໍຄວນຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນເຮັດການພິຈາລະນາເລື່ອງຜ້າຮັດອົກດ້ວຍໄນຍະນັ້ນ.

၁၁. အဉ္ဇနိယံ ‘‘ဥဇုကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စတုရဿာဒိသဏ္ဌာနာပိ ဝင်္ကဂတိကာ န ဝဋ္ဋတိ. သိပါဋိကာယာတိ ဝါသိအာဒိဘဏ္ဍပက္ခိပနေ. ဝိနယဝိနိစ္ဆယပ္ပကရဏေ ပန –

໑໑. ໃນກ້ອງຢາຢອດຕາ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ujukamevā' (ໃຫ້ກົງເທົ່ານັ້ນ), ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ກ້ອງຢາຢອດຕາທີ່ມີສັນຖານສີ່ຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ ຫາກມີລວດລາຍຄົດງໍ ກໍບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'sipāṭikāya' ຄື ໃນຝັກສຳລັບໃສ່ເຄື່ອງມືມີພ້າຖາກເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິນັຍວິນິດໄສ ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘မာလာကမ္မလတာကမ္မ-နာနာရူပဝိစိတ္တိတာ;

န စ ဝဋ္ဋတိ ဘိက္ခူနံ, အဉ္ဇနီ ဇနရဉ္ဇနီ.

“ກ້ອງຢາຢອດຕາທີ່ງົດງາມ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຂອງຄົນທົ່ວໄປ ຫາກວິຈິດໄປດ້ວຍລວດລາຍດອກໄມ້, ລວດລາຍເຄືອໄມ້ ແລະ ຮູບພາບຕ່າງໆ ບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ.

‘‘တာဒိသံ ပန ဃံသိတွာ, ဝေဌေတွာ သုတ္တကေန ဝါ;

ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဘိက္ခုဿ, န ဒေါသော ကောစိ ဝိဇ္ဇတိ.

“ແຕ່ຖ້າພິກຂຸຂັດສີກ້ອງຢາຢອດຕາເຊັ່ນນັ້ນອອກ ຫຼື ພັນດ້ວຍເສັ້ນດາຍ ແລ້ວນຳມາໃຊ້ສອຍ, ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ.

‘‘ဝဋ္ဋာ ဝါ စတုရဿာ ဝါ, အဋ္ဌံသာ ဝါပိ အဉ္ဇနီ;

ဝဋ္ဋတေဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဝဏ္ဏမဋ္ဌာ န ဝဋ္ဋတိ.

“ກ້ອງຢາຢອດຕາ ຈະກົມ, ສີ່ຫຼ່ຽມ ຫຼື ແປດຫຼ່ຽມກໍຕາມ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າຄວນແທ້, ແຕ່ກ້ອງຢາຢອດຕາທີ່ຂັດສີໃຫ້ງົດງາມ (ມີລວດລາຍ) ບໍ່ຄວນ.

‘‘တထာဉ္ဇနိသလာကာပိ, အဉ္ဇနိထဝိကာယ စ;

နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ, စိတ္တကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ແມ່ນແຕ່ໄມ້ຢອດຕາ ແລະ ຖົງໃສ່ກ້ອງຢາຢອດຕາກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ການເຮັດລວດລາຍວິຈິດດ້ວຍເສັ້ນດາຍມີສີຕ່າງໆ ບໍ່ຄວນ.

‘‘ဧကဝဏ္ဏေန [Pg.46] သုတ္တေန, သိပါဋိံ ယေန ကေနစိ;

ယံ ကိဉ္စိ ပန သိဗ္ဗေတွာ, ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. –

“ແຕ່ຖ້າຫາກຫຍິບຝັກໃສ່ດ້ວຍເສັ້ນດາຍສີດຽວສີໃດສີໜຶ່ງ ແລ້ວນຳມາໃຊ້ສອຍ, ຍ່ອມຄວນຢູ່” ດັ່ງນີ້.

အာဂတံ.

ມີມາ (ໃນຄຳພີວິນັຍວິນິດໄສ).

တဋ္ဋီကာယမ္ပိ မာလာ…ပေ… စိတ္တိတာတိ မာလာကမ္မလတာကမ္မေဟိ စ မိဂပက္ခိရူပါဒိနာနာရူပေဟိ စ ဝိစိတ္တိတာ. ဇနရဉ္ဇနီတိ ဗာလဇနပလောဘိနီ. အဋ္ဌံသာ ဝါပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေန သောဠသံသာဒီနံ ဂဟဏံ. ဝဏ္ဏမဋ္ဌာတိ မာလာကမ္မာဒိဝဏ္ဏမဋ္ဌာ. အဉ္ဇနီသလာကာပိ တထာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌာ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. အဉ္ဇနီထဝိကာယ စ နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ စိတ္တကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ, ‘‘ထဝိကာပိ ဝါ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ပီတာဒိနာ ယေန ကေနစိ ဧကဝဏ္ဏေန သုတ္တေန ပိလောတိကာဒိမယံ ကိဉ္စိပိ သိပါဋိကံ သိဗ္ဗေတွာ ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ’’တိ အာဂတံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີມະຫາທິກາ (ຕັດຕີກາ) ບົດວ່າ 'mālā...pe... cittitā' ຄື ທີ່ວິຈິດໄປດ້ວຍລວດລາຍດອກໄມ້, ລວດລາຍເຄືອໄມ້ ແລະ ຮູບພາບຕ່າງໆ ມີຮູບເນື້ອ ແລະ ຮູບນົກເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'janarañjanī' ຄື ທີ່ເປັນທີ່ຍົກຍ້ອງຊົມເຊີຍຂອງຄົນພານ. ໃນບົດວ່າ 'aṭṭhaṃsā vāpi' ນີ້, ດ້ວຍ 'api' ສັບ ທ່ານໝາຍເອົາຮູບສິບຫົກຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'vaṇṇamaṭṭhā' ຄື ທີ່ຂັດສີໃຫ້ງົດງາມດ້ວຍລວດລາຍດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ໄມ້ຢອດຕາທີ່ຂັດສີໃຫ້ງົດງາມເຊັ່ນນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ. ບົດຮຽນວ່າ 'añjanīthavikāya ca nānāvaṇṇehi suttehi cittakammaṃ na vaṭṭati' (ການເຮັດລວດລາຍວິຈິດດ້ວຍເສັ້ນດາຍມີສີຕ່າງໆ ທີ່ຖົງໃສ່ກ້ອງຢາຢອດຕາ ບໍ່ຄວນ) ນີ້ສົມຄວນແລ້ວ, ສ່ວນບົດຮຽນວ່າ 'thavikāpi vā' ທີ່ປາກົດຢູ່ນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ມີຄຳອະທິບາຍທີ່ມາວ່າ 'ການຫຍິບຝັກໃສ່ທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າເກົ່າເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເສັ້ນດາຍສີດຽວສີໃດສີໜຶ່ງ ມີສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນຳມາໃຊ້ສອຍ ຍ່ອມຄວນຢູ່' ດັ່ງນີ້.

၁၂. အာရကဏ္ဋကာဒီသု အာရကဏ္ဋကေတိ ပေါတ္ထကာဒိအဘိသင်္ခရဏတ္ထံ ကတေ ဒီဃမုခသတ္ထကေ. ဘမကာရာနံ ဒါရုအာဒိလိခနသတ္ထကန္တိ ကေစိ. ဝဋ္ဋမဏိကန္တိ ဝဋ္ဋံ ကတွာ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗဗုဗ္ဗုဠကံ. အညန္တိ ဣမိနာ ပိဠကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ပိပ္ဖလိကေတိ ယံ ကိဉ္စိ ဆေဒနကေ ခုဒ္ဒကသတ္ထေ. မဏိကန္တိ ဧကဝဋ္ဋမဏိ. ပိဠကန္တိ သာသပမတ္တိကာမုတ္တရာဇိသဒိသာ ဗဟုဝဋ္ဋလေခါ. ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ အဝုတ္တတ္တာ လေခနိယံ ယံ ကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ ပန ‘‘ကုဉ္စိကာယ သေနာသနပရိက္ခာရတ္တာ သုဝဏ္ဏရူပိယမယာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဆာယာ ဒိဿတိ. ‘ကုဉ္စိကာယ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၈၅) ဝစနတော အညေ ကပ္ပိယလောဟာဒိမယာဝ ကုဉ္စိကာ ကပ္ပန္တိ ပရိဟရဏီယပရိက္ခာရတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာရကဏ္ဋကော ပေါတ္ထကာဒိကရဏသတ္ထကဇာတိ, အာမဏ္ဍသာရကော အာမလကဖလမယောတိ ဝဒန္တိ.

໑໒. ໃນບັນດາເຄື່ອງມືມີເຫຼັກແຫຼມເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'ārakaṇṭake' ຄື ມີດປາຍແຫຼມຍາວທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະດິດແຕ່ງຄຳພີໃບລານເປັນຕົ້ນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄືມີດສຳລັບຂູດໄມ້ເປັນຕົ້ນຂອງຊ່າງກຶງ. ບົດວ່າ 'vaṭṭamaṇikaṃ' ຄື ປຸ່ມກົມໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ນູນຂຶ້ນມາ. ບົດວ່າ 'aññaṃ' (ອື່ນໆ) ນີ້ ທ່ານສົງເຄາະເອົາປຸ່ມນ້ອຍໆ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'pipphalike' ຄື ມີດນ້ອຍສຳລັບຕັດສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ. ບົດວ່າ 'maṇikaṃ' ຄື ປຸ່ມກົມປຸ່ມດຽວ. ບົດວ່າ 'piḷakaṃ' ຄື ເສັ້ນນູນກົມຫຼາຍເສັ້ນ ທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າເມັດຜັກກາດ ຄ້າຍຄືກັບສາຍຄໍມຸກ. ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອະທິການນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມໃດໆ ທີ່ປາກກາຂຽນ (ເຫຼັກຈານ) ຈຶ່ງຄວນຢູ່. ແຕ່ໃນວະຊິຣະພຸດທິທິກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະລູກກະແຈເປັນບໍລິຂານເສນາສະນະ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ລູກກະແຈທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ ແລະ ເງິນ ກໍຄວນຢູ່ ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມປາກົດເຄົ້າຄວາມ. ແຕ່ເພາະມີພະບາລີວ່າ ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທີ່ລູກກະແຈ ບໍ່ຄວນ (ປາຣາ. ອັດຖະ. ໑.໘໕), ດັ່ງນັ້ນ ລູກກະແຈທີ່ເຮັດດ້ວຍໂລຫະທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະໂລຫະ) ເປັນຕົ້ນອື່ນໆ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນ ເພາະເປັນບໍລິຂານທີ່ຕ້ອງຮັກສາໄວ້'. ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເຫຼັກແຫຼມ (ອາຣະກັນຕະກະ) ຄືມີດຊະນິດທີ່ໃຊ້ເຮັດຄຳພີໃບລານເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອາມັນທະສາຣະກະ ຄືພາຊະນະທີ່ເຮັດດ້ວຍໝາກຂາມປ້ອມ.

ဝလိတကန္တိ [Pg.47] နခစ္ဆေဒနကာလေ ဒဠှဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝလိယုတ္တမေဝ ကရောန္တိ. တသ္မာ တံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ အညမ္ပိ ဝိကာရံ ဒဠှီကမ္မာဒိအတ္ထာယ ကရောန္တိ, န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယ, တံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတံ, တေန စ ကတ္တရဒဏ္ဍကောဋိယံ အညမညံ သံဃဋ္ဋနေန သဒ္ဒနိစ္ဆရဏတ္ထာယ ကတဝလယာဒိကံ အဝုတ္တမ္ပိ ယတော ဥပပန္နံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ဒဠှီကမ္မာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရိဿယဝိနောဒနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ, တေန ကတ္တရယဋ္ဌိကောဋိယံ ကတဝလယာနံ အညမညသံဃဋ္ဋနေန သဒ္ဒနိစ္ဆရဏံ ဒီဃဇာတိကာဒိပရိဿယဝိနောဒနတ္ထံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. တေနာဟ အာစရိယဝရော –

ບົດວ່າ 'valitakaṃ' ຄື ເຂົາເຮັດໃຫ້ມີຮອຍຢັກ (ຢັກເປັນຂໍ້) ເພື່ອໃຫ້ຈັບໄດ້ແໜ້ນໃນເວລາຕັດເລັບ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນຄວນຢູ່' ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ການດັດແປງອື່ນໆ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມໝັ້ນຄົງເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມງົດງາມ ຍ່ອມຄວນຢູ່, ແລະ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ປອກກົມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໄວ້ຢູ່ປາຍໄມ້ເທົ້າເພື່ອໃຫ້ເກີດສຽງດັງຈາກການກະທົບກັນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍຍ່ອມສົມຄວນ. ແລະ ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'daḷhīkammādi' (ການເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງເປັນຕົ້ນ) ດ້ວຍ 'ādi' ສັບ ທ່ານສົງເຄາະເອົາການບັນເທົາອັນຕະລາຍເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງດັງຈາກການກະທົບກັນຂອງປອກກົມທີ່ເຮັດໄວ້ຢູ່ປາຍໄມ້ເທົ້າ ຈຶ່ງມີປະໂຫຍດເພື່ອບັນເທົາອັນຕະລາຍຈາກສັດເລືອຄານ (ງູ) ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ຄວນຢູ່. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຜູ້ປະເສີດຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘မဏိကံ ပိဠကံ ဝါပိ, ပိပ္ဖလေ အာရကဏ္ဋကေ;

ဌပေတုံ ပန ယံ ကိဉ္စိ, န စ ဝဋ္ဋတိ ဘိက္ခုနော.

“ການທີ່ພິກຂຸຈະເຮັດປຸ່ມກົມ ຫຼື ປຸ່ມນ້ອຍໆ ໃດໆ ໄວ້ທີ່ພິບພະລີ (ມີດນ້ອຍ) ແລະ ເຫຼັກແຫຼມ ບໍ່ຄວນເລີຍ.

‘‘ဒဏ္ဍကေပိ ပရိစ္ဆေဒ-လေခါမတ္တံ တု ဝဋ္ဋတိ;

ဝလိတွာ စ နခစ္ဆေဒံ, ကရောန္တီတိ ဟိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

“ແຕ່ຢູ່ທີ່ດດ້າມ ຄວນເຮັດພຽງແຕ່ເສັ້ນກຳນົດခອບເຂດເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ການເຮັດຮອຍຢັກທີ່ເຄື່ອງຕັດເລັບ ເພາະເຂົາເຮັດເພື່ອໃຫ້ຈັບໄດ້ແໜ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່” ດັ່ງນີ້.

တဿ ဝဏ္ဏနာယမ္ပိ မဏိကန္တိ ထူလဗုဗ္ဗုဠံ. ပီဠကန္တိ သုခုမဗုဗ္ဗုဠံ. ပိပ္ဖလေတိ ဝတ္ထစ္ဆေဒနသတ္ထေ. အာရကဏ္ဋကေတိ ပတ္တဓာရဝလယာနံ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကေ. ဌပေတုန္တိ ဥဋ္ဌာပေတုံ. ယံ ကိဉ္စီတိ သေသဝဏ္ဏမဋ္ဌမ္ပိ စ. ဒဏ္ဍကေတိ ပိပ္ဖလိဒဏ္ဍကေ. ယထာဟ ‘‘ပိပ္ဖလိကေပိ မဏိကံ ဝါ ပိဠကံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒဏ္ဍကေ ပန ပရိစ္ဆေဒလေခါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တန္တိ အာဏိဗန္ဓနဋ္ဌာနံ ပတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ ဧကာဝ လေခါ ဝဋ္ဋတီတိ. ဝလိတွာတိ ဥဘယကောဋိမုခံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဝလိယော ဂါဟေတွာ နခစ္ဆေဒံ ယသ္မာ ကရောန္တိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာတိ အာဂတာ.

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີນັ້ນ ບົດວ່າ 'maṇikaṃ' ຄື ປຸ່ມໃຫຍ່. ບົດວ່າ 'pīḷakaṃ' ຄື ປຸ່ມນ້ອຍ. ບົດວ່າ 'pipphale' ຄື ມີດຕັດຜ້າ. ບົດວ່າ 'ārakaṇṭake' ຄື ເຫຼັກແຫຼມສຳລັບເຈາະຮູປອກຮອງບາດ. ບົດວ່າ 'ṭhapetuṃ' ຄື ເຮັດໃຫ້ນູນຂຶ້ນມາ. ບົດວ່າ 'yaṃ kiñci' ຄື ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທີ່ເຫຼືອອື່ນໆ ນຳ. ບົດວ່າ 'daṇḍake' ຄື ທີ່ດດ້າມມີດນ້ອຍ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ໃນມີດນ້ອຍ ການຈະເຮັດປຸ່ມໃຫຍ່ ຫຼື ປຸ່ມນ້ອຍ ໃດໆ ໄວ້ ບໍ່ຄວນ, ແຕ່ຢູ່ທີ່ດດ້າມ ຄວນເຮັດເສັ້ນກຳນົດခອບເຂດໄດ້'. ບົດວ່າ 'paricchedalekhāmattaṃ' ຄື ເມື່ອເຖິງບ່ອນຜູກສະຫຼັກ ຄວນເຮັດເສັ້ນພຽງເສັ້ນດຽວເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍກຳນົດ. ບົດວ່າ 'valitvā' ມີການປະກອບຄວາມທີ່ມາວ່າ ເພາະເຂົາເຮັດປາຍທັງສອງດ້ານໃຫ້ເປັນຄົມ ແລ້ວເຮັດຮອຍຢັກໄວ້ທາງກາງເພື່ອໃຫ້ຈັບໄດ້ແໜ້ນໃນເວລາຕັດເລັບ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຢູ່ ດັ່ງນີ້.

ဥတ္တရာရဏိယံ မဏ္ဍလန္တိ ဥတ္တရာရဏိယာ ပဝေသနတ္ထံ အာဝါဋမဏ္ဍလံ ဟောတိ. ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိယံ ဥဇုကမေဝ ဗန္ဓိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ဥဇုကမေဝါတိ ဣမိနာ ဝင်္ကံ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ န [Pg.48] ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ, တေနေဝ အဉ္ဇနိယမ္ပိ တထာ ဒဿိတံ. ဥဘောသု ပဿေသု ဧကပဿေ ဝါတိ ဝစနသေသော, ဝါသိဒဏ္ဍဿ ဥဘောသု ပဿေသု ဒဏ္ဍကောဋီနံ အစလနတ္ထံ ဗန္ဓိတုန္တိ အတ္ထော. ကပ္ပိယလောဟေန စတုရဿံ ဝါ အဋ္ဌံသံ ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ.

ບົດວ່າ 'uttarāraṇiyaṃ maṇḍalaṃ' ຄື ວົງມົນທີ່ເປັນຮູສຳລັບສອດໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຢູ່ທີ່ພ້າຖາກສຳລັບຕັດໄມ້ສີຟັນ ຄວນຜູກໃຫ້ກົງເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ໃນບົດນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ujukameva' (ໃຫ້ກົງເທົ່ານັ້ນ) ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນຜູກໃຫ້ຄົດງໍ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນກ້ອງຢາຢອດຕາ ທ່ານກໍສະແດງໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ubhosu passesu ekapasse vā' (ໃນຂ້າງທັງສອງ ຫຼື ຂ້າງດຽວ) ນີ້ຄືຄຳທີ່ເຫຼືອ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູກໄວ້ຢູ່ຂ້າງທັງສອງຂອງດດ້າມພ້າຖາກ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປາຍດດ້າມຫວັ່ນໄຫວ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ ຫຼື ແປດຫຼ່ຽມ ດ້ວຍໂລຫະທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະໂລຫະ).

၁၃. အာမဏ္ဍသာရကေတိ အာမလကဖလာနိ ပိသိတွာ တေန ကက္ကေန ကတတေလဘာဇနေ. တတ္ထ ကိရ ပက္ခိတ္တံ တေလံ သီတံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အာစရိယေန –

໑໓. ບົດວ່າ 'āmaṇḍasārake' ຄື ໃນພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນທີ່ເຮັດດ້ວຍກາກໝາກຂາມປ້ອມທີ່ບົດແລ້ວ. ໄດ້ຍິນວ່າ ນ້ຳມັນທີ່ໃສ່ໄວ້ໃນພາຊະນານັ້ນ ຍ່ອມເຢັນດີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဥတ္တရာရဏိယံ ဝါပိ, ဓနုကေ ပေလ္လဒဏ္ဍကေ;

မာလာကမ္မာဒိ ယံ ကိဉ္စိ, ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ແມ່ນແຕ່ໃນໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ, ໃນຄັນທະນູ (ເຄື່ອງກຶງ) ແລະ ໃນໄມ້ຄ້ຳ (ໄມ້ກົດສາກ), ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມໃດໆ ມີລວດລາຍດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນເລີຍ.

‘‘သဏ္ဍာသေ ဒန္တကဋ္ဌာနံ, တထာ ဆေဒနဝါသိယာ;

ဒွီသု ပဿေသု လောဟေန, ဗန္ဓိတုံ ပန ဝဋ္ဋတိ.

“ແຕ່ໃນຄີມ, 在ພ້າຖາກສຳລັບຕັດໄມ້ສີຟັນ, ຄວນຜູກດ້ວຍໂລຫະຢູ່ທີ່ຂ້າງທັງສອງ.

‘‘တထာ ကတ္တရဒဏ္ဍေပိ, စိတ္တကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ;

ဝဋ္ဋလေခါဝ ဝဋ္ဋန္တိ, ဧကာ ဝါ ဒွေပိ ဟေဋ္ဌတော.

“ແມ່ນແຕ່ໃນໄມ້ເທົ້າທີ່ມີຂໍ້ (ໄມ້ເທົ້າພິກຂຸ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ລວດລາຍວິຈິດບໍ່ຄວນ, ຄວນແຕ່ເສັ້ນກົມໆ ເსັ້ນໜຶ່ງ ຫຼື ສອງເສັ້ນ ຢູ່ທາງດ້ານລຸ່ມ.

‘‘ဝိသာဏေ နာဠိယံ ဝါပိ, တထေဝါမဏ္ဍသာရကေ;

တေလဘာဇနကေ သဗ္ဗံ, ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ တု ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

“ແຕ່ໃນເຂົາສັດ, ໃນກະບອກ, 在ອາມັນທະສາຣະກະ ແລະ ໃນພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນ, ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທັງປວງ ຍ່ອມຄວນຢູ່” ດັ່ງນີ້.

ဋီကာယမ္ပိ အရဏိသဟိတေ ဘန္တကိစ္စကရော ဒဏ္ဍော ဥတ္တရာရဏီ နာမ. ဝါပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန အဓရာရဏိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဥဒုက္ခလဒဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစနံ. အဉ္ဆနကယန္တဓနု ဓနုကံ နာမ. မုသလမတ္ထကပီဠနဒဏ္ဍကော ပေလ္လဒဏ္ဍကော နာမ. သဏ္ဍာသေတိ အဂ္ဂိသဏ္ဍာသေ. ဒန္တကဋ္ဌာနံ ဆေဒနဝါသိယာ တထာ ယံ ကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒွီသု ပဿေသူတိ ဝါသိယာ ဥဘောသု ပဿေသု. လောဟေနာတိ ကပ္ပိယလောဟေန. ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥဇုကမေဝ ဝါ စတုရဿံ ဝါ အဋ္ဌံသံ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဏ္ဍာသေတိ အဂ္ဂိသဏ္ဍာသေတိ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပနေတ္ထ သူစိသဏ္ဍာသော ဒဿိတော[Pg.49]. ဟေဋ္ဌာတိ ဟေဋ္ဌာ အယောပဋ္ဋဝလယေ. ‘‘ဥပရိ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠမတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ဝိသာဏေတိ တေလာသိဉ္စနကဂဝယမဟိံသာဒိသိင်္ဂေ. နာဠိယံ ဝါပီတိ ဝေဠုနာဠိကာဒိနာဠိယံ. အပိ-သဒ္ဒေန အလာဗုံ သင်္ဂဏှာတိ. အာမဏ္ဍသာရကေတိ အာမလကစုဏ္ဏမယတေလဃဋေ. တေလဘာဇနကေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေယေဝ တေလဘာဇနေ. သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုမိတ္ထိရူပရဟိတံ မာလာကမ္မာဒိ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဂတံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີທິກາ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ ໄມ້ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ໝູນປັ່ນຮ່ວມກັບໄມ້ສີໄຟ ຊື່ວ່າ 'uttarāraṇī' (ໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ). ດ້ວຍ 'api' ສັບ ໃນບົດວ່າ 'vāpi' ທ່ານສົງເຄາະເອົາໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ (adharāraṇi) ນຳ. ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສາກຕຳເຂົ້າ. ຄັນທະນູຂອງເຄື່ອງກຶງ ຊື່ວ່າ 'dhanuka'. ໄມ້ກົດຫົວສາກ ຊື່ວ່າ 'pelladaṇḍaka'. ບົດວ່າ 'saṇḍāse' ຄື ໃນຄີມຄີບໄຟ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນພ້າຖາກສຳລັບຕັດໄມ້ສີຟັນ ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມໃດໆ ກໍບໍ່ຄວນ. ບົດວ່າ 'dvīsu passesu' ຄື ຢູ່ຂ້າງທັງສອງຂອງພ້າຖາກ. ບົດວ່າ 'lohena' ຄື ດ້ວຍໂລຫະທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະໂລຫະ). ບົດວ່າ 'bandhituṃ vaṭṭati' ຄື ຄວນຜູກໃຫ້ກົງເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ໃຫ້ເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ ຫຼື ແປດຫຼ່ຽມ. ບົດວ່າ 'saṇḍāse' ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄີມຄີບໄຟ ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານສະແດງຄີມຄີບເຂັມໄວ້ໃນບົດນີ້. ບົດວ່າ 'heṭṭhā' ຄື ຢູ່ທາງດ້ານລຸ່ມ ທີ່ປອກເຫຼັກຮອງຮັບ. ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທາງດ້ານເທິງ ຄວນເຮັດພຽງແຕ່ຮູບດອກເຫັດ ຫຼື ດອກບົວຈູມເທົ່ານັ້ນ'. ບົດວ່າ 'visāṇe' ຄື ໃນເຂົາງົວປ່າ ຫຼື ເຂົາຄວາຍເປັນຕົ້ນ ສຳລັບໃສ່ນ້ຳມັນ. ບົດວ່າ 'nāḷiyaṃ vāpi' ຄື ໃນກະບອກມີກະບອກໄມ້ໄຜ່ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍ 'api' ສັບ ທ່ານສົງເຄາະເອົານ້ຳເຕົ້າ (ໝາກນ້ຳເຕົ້າ) ນຳ. ບົດວ່າ 'āmaṇḍasārake' ຄື ໃນໄຫໃສ່ນ້ຳມັນທີ່ເຮັດດ້ວຍຜົງໝາກຂາມປ້ອມ. ບົດວ່າ 'telabhājanake' ຄື ໃນພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ມີຄຳອະທິບາຍທີ່ມາວ່າ 'sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭati' ຄື ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທັງປວງ ມີລວດລາຍດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາສະຈາກຮູບຊາຍແລະຮູບຍິງ ຍ່ອມຄວນຢູ່.

ဘူမတ္ထရဏေတိ ကဋသာရာဒိမယေ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ အတ္ထရိတဗ္ဗအတ္ထရဏေ. ပါနီယဃဋေတိ ဣမိနာ သဗ္ဗဘာဇနေ သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗံ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ ယထာဝုတ္တေသု မဉ္စာဒီသု ဣတ္ထိပုရိသရူပမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တေလဘာဇနေသုယေဝ ဣတ္ထိပုရိသရူပါနံ ပဋိက္ခိပိတတ္တာ တေလဘာဇနေန သဟ အဂဏေတွာ ဝိသုံ မဉ္စာဒီနံ ဂဟိတတ္တာ စာတိ ဝဒန္တိ. ကိဉ္စာပိ ဝဒန္တိ, ဧတေသံ ပန မဉ္စာဒီနံ ဟတ္ထေန အာမသိတဗ္ဗဘဏ္ဍတ္တာ ဣတ္ထိရူပမေတ္ထ န ဝဋ္ဋတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၈၅) ပန ‘‘တာလဝဏ္ဋဗီဇနိအာဒီသု ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ တာနိ ကုဉ္စိကာ ဝိယ ပရိဟရဏီယာနိ, အထ ခေါ ဥစ္စာဝစာနိ န ဓာရေတဗ္ဗာနီတိ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝုတ္တံ. ကေဝလဉှိ တာနိ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဝိဓူပနဉ္စ တာလဝဏ္ဋဉ္စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တေလဘာဇနေသု ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတိ, သေနာသနပရိက္ခာရတ္တာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေနပိ ဝုတ္တမေဝ –

ບົດວ່າ 'bhūmattharaṇe' ຄື ໃນເຄື່ອງປູລາດທີ່ຄວນປູລາດເທິງພື້ນທີ່ຕົບແຕ່ງແລ້ວ ທີ່ເຮັດດ້ວຍສາດໃບລານເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'pānīyaghaṭe' (ໃນໝໍ້ນ້ຳດື່ມ) ນີ້ ທ່ານສົງເຄາະເອົາພາຊະນະທັງປວງ. ບົດວ່າ 'sabbaṃ...pe... vaṭṭati' ຄື ໃນຕຽງເປັນຕົ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຮູບຍິງແລະຮູບຊາຍກໍຄວນຢູ່. ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເພາະຮູບຍິງແລະຮູບຊາຍ ທ່ານຫ້າມສະເພາະໃນພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ເພາະທ່ານຖືເອົາຕຽງເປັນຕົ້ນແຍກຕ່າງຫາກ ໂດຍບໍ່ນັບລວມກັບພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນ. ເຖິງວ່າອາຈານທັງຫຼາຍຈະກ່າວຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະຕຽງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງຂອງທີ່ຕ້ອງຈັບຕ້ອງດ້ວຍມື, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາວ່າ ຮູບຍິງບໍ່ຄວນໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໃນວະຊິຣະພຸດທິທິກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມຢູ່ທີ່ພັດໃບຕານ ແລະ ພັດວີເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່'. ເຖິງວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຈະເປັນຂອງທີ່ຕ້ອງຮັກສາໄວ້ຄືກັບລູກກະແຈກໍຕາມ, ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ເພາະບໍ່ມີຂໍ້ຫ້າມວ່າ ບໍ່ຄວນຊົງໄວ້ເຊິ່ງຂອງທີ່ສູງໆ ຕ່ຳໆ (ຂອງປານີດ ແລະ ບໍ່ປານີດ). ເພາະສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ພຽງແຕ່ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດພັດວີ ແລະ ພັດໃບຕານ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມຢູ່ທີ່ພາຊະນະໃສ່ນ້ຳມັນ ຍ່ອມຄວນຢູ່, ທີ່ກ່າວໄວ້ກໍເພາະເປັນບໍລິຂານເສນາສະນະ'. ແມ່ນແຕ່ພະອາຈານພຸດທະທັດຕະເຖຣະ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນດຽວກັນວ່າ—

‘‘ပါနီယဿ ဥဠုင်္ကေပိ, ဒေါဏိယံ ရဇနဿပိ;

ဃဋေ ဖလကပီဌေပိ, ဝလယာဓာရကာဒိကေ.

“ແມ່ນແຕ່ໃນກະບວຍຕັກນ້ຳດື່ມ, ໃນຮາງຍ້ອມນ້ຳຝາດ, ໃນໝໍ້ນ້ຳ, ໃນຕັ່ງແປ້ນ, ໃນປອກຮອງບາດເປັນຕົ້ນ.

‘‘တထာ ပတ္တပိဓာနေ စ, တာလဝဏ္ဋေ စ ဗီဇနေ;

ပါဒပုဉ္ဆနိယံ ဝါပိ, သမ္မုဉ္ဇနိယမေဝ စ.

“ແລະ ໃນຝາປິດບາດ, ໃນພັດໃບຕານ, ໃນພັດວີ, ໃນຜ້າເຊັດຕີນ ແລະ ໃນຟອຍກວາດ.

‘‘မဉ္စေ [Pg.50] ဘူမတ္ထရေ ပီဌေ, ဘိသိဗိမ္ဗောဟနေသု စ;

မာလာကမ္မာဒိကံ စိတ္တံ, သဗ္ဗမေဝ စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

“ໃນຕຽງ, ໃນເຄື່ອງປູພື້ນ, ໃນຕັ່ງ, ໃນຟູກ ແລະ ໃນໝອນ, ລວດລາຍວິຈິດມີລວດລາຍດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທັງປວງນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່ແທ້” ດັ່ງນີ້.

၁၄. ဧဝံ သမဏပရိက္ခာရေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သေနာသနေ ကထေတုံ ‘‘သေနာသနေ ပနာ’’တျာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသဇောတကော. တေန သဗ္ဗရတနမယမ္ပိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အညဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မန္တိ အတ္ထံ ဇောတေတိ. ယဒိ ဧဝံ ကိသ္မိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗေ သန္တေပိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ အာဟ ‘‘သေနာသနေ ကိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေန –

໑໔. ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນໃນບໍລິຂານຂອງສະມະນະຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງໃນເສນາສະນະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ 'senāsane pana' (ສ່ວນໃນເສນາສະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນີ້ 'pana' ສັບ ເປັນຕົວສະແດງຄວາມພິເສດ. ດ້ວຍ 'pana' ສັບນັ້ນ ທ່ານສະແດງອັດຖະວ່າ ແມ່ນແຕ່ລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະທຸກຊະນິດກໍຄວນຢູ່, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງລວດລາຍຂັດສີງົດງາມຊະນິດອື່ນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອມີສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນຫ້າມ ຈະບໍ່ຕ້ອງກ່າວຢ່າງນັ້ນບໍ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນເສນາສະນະ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຄວນຫ້າມເລີຍ'. ແມ່ນແຕ່ພະອາຈານພຸດທະທັດຕະເຖຣະ ກໍໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ໄວ້ວ່າ—

‘‘နာနာမဏိမယတ္ထမ္ဘ-ကဝါဋဒွါရဘိတ္တိကံ;

သေနာသနမနုညာတံ, ကာ ကထာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကေ.

“ເສນາສະນະທີ່ມີເສົາ, ບານປະຕູ, ປະຕູ ແລະ ຝາ ທີ່ເຮັດດ້ວຍມະນີຕ່າງໆ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງລວດລາຍຂັດສີງົດງາມທຳມະດາ.

‘‘သောဝဏ္ဏိယံ ဒွါရကဝါဋဗဒ္ဓံ;

သုဝဏ္ဏနာနာမဏိဘိတ္တိဘူမိံ;

န ကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ နိသေဓနီယံ;

သေနာသနံ ဝဋ္ဋတိ သဗ္ဗမေဝါ’’တိ.

“ເສນາສະນະທີ່ມີບານປະຕູຕິດດ້ວຍຄຳ, ມີພື້ນແລະຝາທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແລະມະນີຕ່າງໆ, ບໍ່ມີສິ່ງໃດແມ່ນແຕ່ສິ່ງດຽວທີ່ຄວນຫ້າມ, ເສນາສະນະທັງປວງນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່ແທ້” ດັ່ງນີ້.

သမန္တပါသာဒိကာယမ္ပိ ပဌမသံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၁) ‘‘သေနာသနပရိဘောဂေါ ပန သဗ္ဗကပ္ပိယော, တသ္မာ ဇာတရူပရဇတမယာ သဗ္ဗေပိ သေနာသနပရိက္ခာရာ အာမာသာ. ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဝိနယဝဏ္ဏနဋ္ဌာနေ ရတနမဏ္ဍပေ ကရောန္တိ ဖလိကတ္ထမ္ဘေ ရတနဒါမပဋိမဏ္ဍိတေ. တတ္ထ သဗ္ဗုပကရဏာနိ ဘိက္ခူနံ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ အာဂတံ. တဿာ ဝဏ္ဏနာယံ ပန ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၂၈၁) ‘‘သဗ္ဗကပ္ပိယောတိ ယထာဝုတ္တသုဝဏ္ဏာဒိမယာနံ သေနာသနပရိက္ခာရာနံ အာမသနဂေါပနာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ သဗ္ဗထာ ကပ္ပိယောတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘တသ္မာ’တိအာဒိ. ‘ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဝိနယဝဏ္ဏနဋ္ဌာနေ’တိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃိကမေဝ [Pg.51] သုဝဏ္ဏမယံ သေနာသနံ သေနာသနပရိက္ခာရာ စ ဝဋ္ဋန္တိ, န ပုဂ္ဂလိကာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဏ္ဏိတံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາສະມັນຕະປາສາດິກາ ອະທິບາຍປະຖົມສັງຄາທິເສດ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.281) ມີມາວ່າ: “ສ່ວນການໃຊ້ສອຍເສນາສະນະນັ້ນ ເປັນຂອງຄວນແກ່ພິກຂຸທັງປວງ (ສັບພະກັບປິຍະ), ເພາະສະນັ້ນ ເຄື່ອງບໍລິຂານເສນາສະນະທັງປວງ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ກໍເປັນອາມາສະ (ສິ່ງທີ່ຄວນຈັບຕ້ອງໄດ້). ໃນສະຖານທີ່ສະແດງທຳແລະວິນັຍຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຂົາເຈົ້າເຮັດມົນທົບແກ້ວ ມີເສົາຜລຶກ ປະດັບດ້ວຍພວງແກ້ວ. ໃນມົນທົບນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຄວນດູແລຮັກສາເຄື່ອງອຸປະກອນທັງປວງໄດ້.” ແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍຄວາມນັ້ນ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.281) ອະທິບາຍວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ສັບພະກັບປິຍະ’ (ເປັນຂອງຄວນແກ່ພິກຂຸທັງປວງ) ມີອະທິບາຍວ່າ ການໃຊ້ສອຍເຄື່ອງບໍລິຂານເສນາສະນະ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍການຈັບຕ້ອງ ແລະການເກັບຮັກສາເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ຄວນໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ‘ເພາະສະນັ້ນ’ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ໃນສະຖານທີ່ສະແດງທຳແລະວິນັຍຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ’ ດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເສນາສະນະທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ ແລະເຄື່ອງບໍລິຂານເສນາສະນະ ທີ່ເປັນຂອງສົງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນ, ບໍ່ແມ່ນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ (ປຸກຄະລິກະ)” ດັ່ງນີ້.

သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယမ္ပိ သမန္တပါသာဒိကာယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၀) ‘သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂန္တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာနိ ကဝါဋာနိ မဉ္စပီဌာနိ တာလဝဏ္ဋာနိ သုဝဏ္ဏရဇတမယပါနီယဃဋပါနီယသရာဝါနိ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တကမ္မကတံ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ပါသာဒဿ ဒါသိဒါသံ ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဂေါမဟိံသံ ဒေမာတိ ဝဒန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ပါသာဒေ ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဂေါနကာဒီနိ သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဓမ္မာသနေ ပန ဂိဟိဝိကတနီဟာရေန လဗ္ဘန္တိ, တတြာပိ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဂတံ. တဿာ ဝဏ္ဏနာယံ ပန ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၃၂၀) ‘‘သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာနီတိ သံဃိကသေနာသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပုဂ္ဂလိကံ ပန သုဝဏ္ဏာဒိဝိစိတြံ ဘိက္ခုဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတုမေဝ န ဝဋ္ဋတိ ‘န တွေဝါဟံ ဘိက္ခဝေ ကေနစိ ပရိယာယေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိတဗ္ဗ’န္တိ (မဟာဝ. ၂၉၉) ဝုတ္တတ္တာ, တေနေဝေတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ’တိ န ဝုတ္တံ, ဂေါနကာဒိအကပ္ပိယဘဏ္ဍဝိသယေဝ ဧဝံ ဝုတ္တံ, ဧကဘိက္ခုဿပိ တေသံ ဂဟဏေ ဒေါသာဘာဝါ’’တိ ဝဏ္ဏိတံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາສະມັນຕະປາສາດິກາ ອະທິບາຍເສນາສະນະຂັນທະກະ (ຈູລະວະ. ອັດຖະ. 320) ມີມາວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ເຄື່ອງໃຊ້ສອຍໃນວິຫານທັງປວງ’ ໄດ້ແກ່ ບານປະຕູ, ຕຽງ, ຕັ່ງ, ພັດໃບຕານ ທີ່ວິຈິດດ້ວຍຄຳແລະເງິນເປັນຕົ້ນ, ໝໍ້ຂັນນ້ຳດື່ມ ແລະຈອກນ້ຳດື່ມ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແລະເງິນ, ແລະສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດດ້ວຍລວດລາຍວິຈິດ, ທັງປວງນັ້ນ ຍ່ອມຄວນ. ຫາກເຂົາເຈົ້າກ່າວວ່າ ‘ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍຂ້າທາດຍິງຊາຍ, ນາ, ສວນ, ງົວ, ຄວາຍ ແກ່ວິຫານ’ ດັ່ງນີ້, ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງຮັບແຍກຕ່າງຫາກ, ເມື່ອຮັບວິຫານແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າເປັນອັນຮັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນຳແລ້ວ. ສ່ວນເຄື່ອງລາດ ມີຂົນຍາວ (ໂກນົກ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນປູລາດເທິງຕຽງຫຼືຕັ່ງ ແລ້ວໃຊ້ສອຍ ບໍ່ວ່າໃນວິຫານຂອງສົງ ຫຼືວິຫານສ່ວນບຸກຄົນ, ແຕ່ເທິງທຳມາດ ຍ່ອມໄດ້ຕາມວິທີທີ່ຄະລຶຫັດເຮັດໄວ້, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນນອນເທິງທຳມາດນັ້ນ.” ແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍຄວາມນັ້ນ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ຈູລະວັກ 2.320) ອະທິບາຍວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ວິຈິດດ້ວຍຄຳແລະເງິນເປັນຕົ້ນ’ ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ເສນາສະນະຂອງສົງ, ສ່ວນເສນາສະນະສ່ວນບຸກຄົນ ທີ່ວິຈິດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນ ພິກຂຸບໍ່ຄວນຮັບເລີຍ ເພາະມີພຣະດຳຣັດໄວ້ວ່າ ‘ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາບໍ່ກ່າວໂດຍປະການໃດໆ ເລີຍວ່າ ພຶງຍິນດີຄຳແລະເງິນ’ (ມະຫາວະ. 299). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ ‘ໃນວິຫານຂອງສົງ ຫຼືໃນວິຫານສ່ວນບຸກຄົນ’, ແຕ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ ໝາຍເຖິງສະເພາະສິ່ງຂອງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະວັດຖຸ) ມີເຄື່ອງລາດຂົນຍາວເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຮູບດຽວ ຮັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ (ທີ່ເປັນຂອງສົງ) ກໍບໍ່ມີໂທດ” ດັ່ງນີ້.

တသ္မိံယေဝ ခန္ဓကေ အဋ္ဌကထာယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၁) ‘‘သစေပိ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဉ္စသတံ ဝါ မဉ္စသဟဿံ ဝါ ဒေန္တိ, သဗ္ဗေ ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာတိ ဒါတဗ္ဗာ, ပုဂ္ဂလိကဝသေန န ဒါတဗ္ဗာ’’တိ အာဂတံ. တဿာ ဝဏ္ဏနာယံယေဝ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ‘‘ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဣမိနာ သုဝဏ္ဏာဒိဝိစိတ္တံ အကပ္ပိယမဉ္စံ ‘သံဃဿာ’တိ ဝုတ္တေပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ, ‘ဝိဟာရဿ ဒေမာ’တိ ဝုတ္တေ သံဃဿေဝ [Pg.52] ဝဋ္ဋတိ, န ပုဂ္ဂလဿ ခေတ္တာဒိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝဏ္ဏိတံ, တသ္မာ ဘဂဝတော အာဏံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တေဟိ လဇ္ဇိပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမဘူတေဟိ ဘိက္ခူဟိ သုဋ္ဌု မနသိကာတဗ္ဗမိဒံ ဌာနံ.

ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຂັນທະກະນັ້ນເອງ (ຈູລະວະ. ອັດຖະ. 321) ມີມາວ່າ: “ເຖິງແມ່ນວ່າ ພຣະຣາຊາ ຫຼືມະຫາອຳມາດຂອງພຣະຣາຊາເປັນຕົ້ນ ຈະຖວາຍຕຽງຮ້ອຍຫຼັງ ຫຼືຕຽງພັນຫຼັງໃນຄາວດຽວກັນ, ກໍພຶງຮັບຕຽງທີ່ຄວນ (ກັບປິຍະຕຽງ) ທັງໝົດນັ້ນໄດ້, ເມື່ອຮັບແລ້ວ ພຶງແຈກຈ່າຍໃຫ້ໃຊ້ສອຍເປັນຂອງສົງ ຕາມລຳດັບພັນສາ, ບໍ່ພຶງແຈກຈ່າຍໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ.” ໃນຄຳອະທິບາຍຄວາມນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ອະທິບາຍວ່າ: “ດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ພຶງຮັບຕຽງທີ່ຄວນ’ ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນເຂົາເຈົ້າຈະກ່າວວ່າ ‘ຂໍຖວາຍແກ່ສົງ’ ກໍບໍ່ຄວນຮັບຕຽງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະຕຽງ) ທີ່ວິຈິດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນ, ແລະພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອເຂົາເຈົ້າກ່າວວ່າ ‘ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍແກ່ວິຫານ’ ຍ່ອມຄວນແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນແກ່ບຸກຄົນ ເໝືອນດັ່ງນາເປັນຕົ້ນ” ດັ່ງນີ້. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ຍອມຮັບພຣະບັນຍັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຜູ້ຮັກສາສີລຢ່າງດີ, ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ແລະຜູ້ໃຝ່ໃນການສຶກສາ ພຶງມົນສິການໃສ່ໃຈໃນເລື່ອງນີ້ໃຫ້ດີ.

နနု စ သေနာသနေ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ နာမ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ အတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ‘‘သေနာသနေ ကိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အညတြ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနာ’’တိ. တဿတ္ထော – ဝိရုဒ္ဓသေနာသနာ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ အညတြ ဌပေတွာ အညံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မာဒိကမ္မံ သန္ဓာယ သေနာသနေ ကိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ, န တဒဘာဝေါတိ. ယဒိ ဧဝံ တံ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ အာစရိယေန ဝတ္တဗ္ဗံ, ကတမံ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ နာမာတိ ပုစ္ဆာယမာဟ ‘‘ဝိရုဒ္ဓ…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ. တတ္ထ အညေသန္တိ သီမဿာမိကာနံ. ရာဇဝလ္လဘေဟီတိ လဇ္ဇိပေသလာနံ ဥပေါသထာဒိအန္တရာယကရာ အလဇ္ဇိနော ဘိန္နလဒ္ဓိကာ စ ဘိက္ခူ အဓိပ္ပေတာ တေဟိ သဟ ဥပေါသထာဒိကရဏာယောဂတော. တေန စ ‘‘သီမာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံ လဇ္ဇိပရိသာတိ တေသံ သီမဿာမိကာနံ အနုဗလံ ဒါတုံ သမတ္ထာ လဇ္ဇိပရိသာ. ဘိက္ခူဟိ ကတန္တိ ယံ အလဇ္ဇီနံ သေနာသနဘေဒနာဒိကံ လဇ္ဇိဘိက္ခူဟိ ကတံ, တံ သဗ္ဗံ သုကတမေဝ အလဇ္ဇိနိဂ္ဂဟတ္ထာယ ပဝတ္တေတဗ္ဗတော.

ຖ້າຖາມວ່າ: “ໃນເລື່ອງເສນາສະນະ ກໍມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງ (ວິຣຸດທະເສນາສະນະ) ທີ່ຄວນຫ້າມຢູ່, ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ໃນເລື່ອງເສນາສະນະ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຄວນຫ້າມເລີຍ’?” ທ່ານໝາຍເຖິງຄຳໂຕ້ແຍ້ງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ: “ເວັ້ນແຕ່ເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງ”. ອະທິບາຍວ່າ: ເວັ້ນແຕ່ເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງແລ້ວ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງການທາສີ ແລະການຂັດເງົາເປັນຕົ້ນ ວ່າບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຄວນຫ້າມໃນເສນາສະນະ, ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ມີເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງນັ້ນເລີຍ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະອາຈານຄວນກ່າວເຖິງເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງນັ້ນ, ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ “ເສນາສະນະທີ່ຂັດແຍ້ງນັ້ນ ຄືແນວໃດ?” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ: “ວິຣຸດທະ... ລະ... ວຸດຈະຕິ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “of others” (ຂອງຄົນອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງສີມາ. ຄຳວ່າ “ໂດຍຜູ້ເປັນທີ່ໂປດປານຂອງພຣະຣາຊາ” ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ) ແລະຜູ້ມີລັດທິຕ່າງກັນ ຜູ້ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການເຮັດອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມລະອາຍແລະຮັກສາສີລຢ່າງດີ, ເພາະບໍ່ຄວນເຮັດອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັບພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຫ່ງສີມາ”. ຄຳວ່າ “ບໍລິສັດຜູ້ມີຄວາມລະອາຍຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ບໍລິສັດຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ທີ່ສາມາດໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງສີມານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ” ໄດ້ແກ່ ການທຳລາຍເສນາສະນະເປັນຕົ້ນ ຂອງພວກອະລັດຊີ ທີ່ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍທັງຫຼາຍໄດ້ເຮັດແລ້ວ, ທັງໝົດນັ້ນຊື່ວ່າ ເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວ ເພາະເປັນໄປເພື່ອການຂົ່ມພວກອະລັດຊີ.

ဧတ္ထ စ သိယာ – ‘‘အညေသံ သီမာယာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, သီမာ နာမ ဗဟုဝိဓာ, ကတရသီမံ သန္ဓာယာတိ? ဗဒ္ဓသီမံ သန္ဓာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ‘‘မာ အမှာကံ ဥပေါသထပဝါရဏာနံ အန္တရာယမကတ္ထာ’’တိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တတ္တာ, သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ.ဋီ. ၂.၈၅) ‘‘ဥပေါသထပဝါရဏာနံ အန္တရာယကရာ အလဇ္ဇိနော ရာဇကုလူပကာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, ဥပေါသထာဒိဝိနယကမ္မခေတ္တဘူတာယ ဧဝ သီမာယ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ[Pg.53]. ယဒိ ဧဝံ ဂါမသီမသတ္တဗ္ဘန္တရသီမဥဒကုက္ခေပသီမာယောပိ တံခေတ္တဘူတာ ဧဝ, တသ္မာ တာပိ သန္ဓာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ တာသံ အဗဒ္ဓသီမတ္တာ, န တေ တာသံ သာမိကာ, ဗဒ္ဓသီမာယေဝ ဘိက္ခူနံ ကိရိယာယ သိဒ္ဓတ္တာ တာသံယေဝ တေ သာမိကာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ပန သီမဿာမိကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ယံ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ဥပစာရသီမာပိ တံခေတ္တဘူတာ’’တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, တဿာ တဒက္ခေတ္တဘာဝံ ဥပရိ သီမာဝိနိစ္ဆယကထာဒီသု (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၁၅၆ အာဒယော) ကထယိဿာမ. အပိစ ဂါမသီမာယ အညေသံ သေနာသနကရဏဿ ပဋိသေဓိတုမယုတ္တတ္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာနဉ္စ သဗ္ဗဒါ အတိဋ္ဌနတော ဗဒ္ဓသီမာယေဝ အဓိပ္ပေတာတိ ဝိညာယတီတိ.

ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງມີຄຳຖາມວ່າ: “ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ ‘ໃນສີມາຂອງຄົນອື່ນ’, ແຕ່ສີມານັ້ນມີຫຼາຍປະເພດ, ທ່ານໝາຍເຖິງສີມາປະເພດໃດ?” ພຶງຊາບວ່າ ໝາຍເຖິງ ພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ). ຖ້າຖາມວ່າ: “ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ?” ຕອບວ່າ: ເພາະໃນອັດຖະກະຖາເອງກ່າວໄວ້ວ່າ “ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການເຮັດອຸໂປສົດແລະການປະວໍຣະນາຂອງພວກເຮົາເລີຍ”, ແລະໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.85) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “ພວກອະລັດຊີ ຜູ້ເຂົ້າຫາຣາຊະຕະກູນ ຜູ້ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການເຮັດອຸໂປສົດແລະການປະວໍຣະນາ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້”, ເພາະໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງສີມາທີ່ເປັນເຂດແຫ່ງການເຮັດວິນັຍກຳ ມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄາມະສີມາ, ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ກໍເປັນເຂດແຫ່ງການເຮັດວິນັຍກຳນັ້ນຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນນຳບໍ່? ຕອບວ່າ: ບໍ່ຄວນກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນອະພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ຜູກ), ພິກຂຸທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ເປັນເຈົ້າຂອງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ສ່ວນພັດທະສີມານັ້ນ ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງເປັນເຈົ້າຂອງພັດທະສີມານັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສ່ວນການກະທຳໃດ ທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງສີມາເຮັດແລ້ວ”. ສ່ວນຄຳທີ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ອຸປະຈາຣະສີມາ ກໍເປັນເຂດແຫ່ງການເຮັດວິນັຍກຳນັ້ນຄືກັນ” ນັ້ນ ບໍ່ພຶງຖືເອົາ, ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງຄວາມທີ່ອຸປະຈາຣະສີມານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຂດແຫ່ງການເຮັດວິນັຍກຳນັ້ນ ໃນພາກອະທິບາຍຕັດສິນເລື່ອງສີມາ (ສີມາວິນິດໄສກະຖາ) ເປັນຕົ້ນຂ້າງໜ້າ (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. 156 ເປັນຕົ້ນ). ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະການຫ້າມຄົນອື່ນບໍ່ໃຫ້ເຮັດເສນາສະນະໃນຄາມະສີມາ ນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ, ແລະເພາະສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ, ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ທ່ານໝາຍເຖິງພັດທະສີມາເທົ່ານັ້ນ.

ဆိန္ဒာပေယျ ဝါ ဘိန္ဒာပေယျ ဝါ, အနုပဝဇ္ဇောတိ ဣဒံ သဗ္ဗမတ္တိကာမယကုဋီ ဝိယ သဗ္ဗထာ အနုပယောဂါရဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ပဉ္စဝဏ္ဏသုတ္တေဟိ ဝိနဒ္ဓဆတ္တာဒိကံ, တတ္ထ အကပ္ပိယဘာဂေါဝ ဆိန္ဒိတဗ္ဗော, န တဒဝသေသော, တဿ ကပ္ပိယတ္တာတိ ဆိန္ဒန္တော ဥပဝဇ္ဇောဝ ဟောတိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဃဋကမ္ပိ ဝါဠရူပမ္ပိ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ.

ຄຳວ່າ “ພຶງໃຫ້ຕັດເສຍ ຫຼືພຶງໃຫ້ທຳລາຍເສຍ ກໍບໍ່ມີໂທດ (ອນຸປະວັດໂຊ)” ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໃຊ້ສອຍໂດຍປະການທັງປວງ ເໝືອນດັ່ງກຸຕິທີ່ເຮັດດ້ວຍດິນໜຽວລ້ວນໆ. ສ່ວນຄັນຮົ່ມເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜູກພັນດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫ້າສີ, ໃນຄັນຮົ່ມນັ້ນ ຄວນຕັດສະເພາະສ່ວນທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະສ່ວນ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນຕັດສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ເພາະສ່ວນທີ່ເຫຼືອນັ້ນເປັນຂອງຄວນ (ກັບປິຍະ), ຫາກຕັດສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ນັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດ (ອຸປະວັດໂຊ). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພຶງຕັດແມ່ນແຕ່ໝໍ້ນ້ຳ ແລະຮູບສັດຮ້າຍອອກແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງໄວ້” ເປັນຕົ້ນ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ດັ່ງນີ້ ໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະ

ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ປະຣິກຂາຣະວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ (ຄຳອະທິບາຍຕັດສິນເລື່ອງບໍລິຂານ)

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີສອງ (ບົດທີ 2).

၃. ဘေသဇ္ဇာဒိကရဏဝိနိစ္ဆယကထာ

໓. ເພສັດຊາທິກະຣະນະວິນິດໄສກະຖາ (ຄຳອະທິບາຍຕັດສິນເລື່ອງການປຸງຢາເປັນຕົ້ນ)

၁၅. ဧဝံ ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဘေသဇ္ဇကရဏပရိတ္တပဋိသန္ထာရာနံ ဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဘေသဇ္ဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိသက္ကဿ ဣဒံ ကမ္မံ ဘေသဇ္ဇံ. ကိံ တံ? တိကိစ္ဆနံ[Pg.54]. ကရိယတေ ကရဏံ, ဘေသဇ္ဇဿ ကရဏံ ဘေသဇ္ဇကရဏံ, ဝေဇ္ဇကမ္မကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိသမန္တတော တာယတိ ရက္ခတီတိ ပရိတ္တံ, အာရက္ခာတိ အတ္ထော. ပဋိသန္ထရဏံ ပဋိသန္ထာရော, အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အညေသံ သမ္ဗန္ဓကရဏန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ယော ဝိနိစ္ဆယော မာတိကာယံ ‘‘ဘေသဇ္ဇကရဏမ္ပိ စ ပရိတ္တံ, ပဋိသန္ထာရော’’တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) မယာ ဝုတ္တော, တသ္မိံ သမဘိနိဝိဋ္ဌေ ဘေသဇ္ဇကရဏဝိနိစ္ဆယေ. သဟဓမ္မော ဧတေသန္တိ သဟဓမ္မိကာ, တေသံ, ဧကဿ သတ္ထုနော သာသနေ သဟသိက္ခမာနဓမ္မာနန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဟဓမ္မေ နိယုတ္တာ သဟဓမ္မိကာ, တေသံ, သဟဓမ္မသင်္ခါတေ သိက္ခာပဒေ သိက္ခမာနဘာဝေန နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဝိဝဋ္ဋနိဿိတသီလာဒိယုတ္တဘာဝေန သမတ္တာ သမသီလသဒ္ဓါပညာနံ. ဧတေန ဒုဿီလာနံ ဘိန္နလဒ္ဓိကာနဉ္စ အကာတုမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ.

໑໕. ເມື່ອກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງບໍລິຂານແລ້ວຢ່າງນີ້ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງການປຸງຢາ, ພຣະປະຣິດ ແລະການປະຕິສັນຖາຣະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເພສັດຊາ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ງານຂອງແພດນີ້ ຊື່ວ່າ ເພສັດຊະ (ຢາ). ງານນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄືການຮັກສາໂຣກ. ການເຮັດ ເອີ້ນວ່າ ກະຣະນະ, ການເຮັດຢາ ຊື່ວ່າ ເພສັດຊະກະຣະນະ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດວຽກຂອງແພດ (ເວດຊະກຳ). ສິ່ງໃດຍ່ອມຄຸ້ມຄອງຮັກສາໂດຍຮອບ ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຣິດຕະ (ພຣະປະຣິດ), ມີອັດຖະວ່າ ເຄື່ອງປ້ອງກັນຮັກສາ. ການຕ້ອນຮັບ ຊື່ວ່າ ປະຕິສັນຖາຣະ, ມີອັດຖະວ່າ ການຜູກມິດໄມຕີລະຫວ່າງຕົນເອງກັບຄົນອື່ນ. ໃນບັນດາເລື່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳຕັດສິນເລື່ອງການປຸງຢາ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນມາຕິກາວ່າ “ການປຸງຢາ, ພຣະປະຣິດ ແລະການປະຕິສັນຖາຣະ” (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. ກັນທາຣັມພະກະຖາ) ນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນຄຳຕັດສິນເລື່ອງການປຸງຢານີ້. ຄຳວ່າ “ສະຫະທັມມິກາ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທຳຮ່ວມກັນ, ຄື ຜູ້ສຶກສາທຳຮ່ວມກັນໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາອົງດຽວກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ຂົນຂວາຍໃນທຳຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ ສະຫະທັມມິກາ, ຄື ຜູ້ຂົນຂວາຍໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ສຶກສາໃນສິກຂາບົດ ທີ່ເອີ້ນວ່າສະຫະທຳ. ຄຳວ່າ “ສະມັດຕາ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນມີສີລເປັນຕົ້ນ ທີ່ອາໄສວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ), ຄື ຜູ້ມີສີລ, ສັດທາ ແລະປັນຍາສະເໝີກັນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຈະບໍ່ເຮັດ (ການປຸງຢາເປັນຕົ້ນ) ໃຫ້ແກ່ພວກທຸສີລ ແລະພວກທີ່ມີລັດທິຕ່າງກັນ ກໍຍ່ອມໄດ້.

ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝါတိ အတ္တနော ဝါ တေသံ ဝါ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော. န ကရိယိတ္ထာတိ အကတာ, အယုတ္တဝသေန အကတပုဗ္ဗာ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တိ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၆) ပန ‘‘အကတဝိညတ္တိယာတိ န ဝိညတ္တိယာ. သာ ဟိ အနနုညာတတ္တာ ကတာပိ အကတာ ဝိယာတိ အကတဝိညတ္တိ, ‘ဝဒေယျာထ ဘန္တေ ယေနတ္ထော’တိ ဧဝံ အကတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တီတိ လိခိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၈၅) ‘‘ဂိလာနဿ အတ္ထာယ အပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝိညတ္တိယာ အနုညာတတ္တာ ကတာပိ အကတာ ဝိယာတိ အကတဝိညတ္တိ, ‘ဝဒ ဘန္တေ ပစ္စယေနာ’တိ ဧဝံ အကတပဝါရဏဋ္ဌာနေ စ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တီ’’တိ.

ຄຳວ່າ “ຫຼືຈາກສະຖານທີ່ຂອງຍາດແລະຜູ້ປະວໍຣະນາ” ໄດ້ແກ່ ຈາກສະຖານທີ່ຂອງຍາດແລະຜູ້ປະວໍຣະນາຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະກະຕະວິຍັດຕິ” ໄດ້ແກ່ ການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດຕິ) ທີ່ບໍ່ເຄີຍເຮັດມາກ່ອນ ໂດຍປະການທີ່ບໍ່ສົມຄວນ, ຄື ບໍ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວ. ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ປາຣາຊິກ 186) ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ອະກະຕະວິຍັດຕິ’ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການອອກປາກຂໍ, ເພາະການອອກປາກຂໍນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເຮັດແລ້ວ ກໍເໝືອນບໍ່ໄດ້ເຮັດ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ, ທ່ານຂຽນໄວ້ວ່າ ການອອກປາກຂໍໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ (ການປະວໍຣະນາ) ໄວ້ວ່າ ‘ທ່ານເຈົ້າຂ້າ ຕ້ອງການສິ່ງໃດ ຂໍຈົ່ງບອກ’ ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະກະຕະວິຍັດຕິ”. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.185) ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ການອອກປາກຂໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸໄຂ້ ຈາກສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ປະວໍຣະນາໄວ້ ເຖິງແມ່ນຈະເຮັດແລ້ວ ກໍເໝືອນບໍ່ໄດ້ເຮັດ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ຊື່ວ່າ ອະກະຕະວິຍັດຕິ, ແລະການອອກປາກຂໍໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດການປະວໍຣະນາໄວ້ວ່າ ‘ທ່ານເຈົ້າຂ້າ ຂໍຈົ່ງບອກປັດໄຈ’ ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະກະຕະວິຍັດຕິ”.

၁၆. ပဋိယာဒိယတီတိ သမ္ပာဒေတိ. အကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋန္တိ ဝဒန္တိ, အယုတ္တတာဝသေန ပနေတ္ထ အကရဏပ္ပဋိက္ခေပေါ ဝုတ္တော, န အာပတ္တိဝသေနာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗံ [Pg.55] ပရိကမ္မံ အနာမသန္တေနာတိ မာတုဂါမသရီရာဒီနံ အနာမာသတ္တာ ဝုတ္တံ. ယာဝ ဉာတကာ န ပဿန္တီတိ ယာဝ တဿ ဉာတကာ န ပဿန္တိ. ‘‘တိတ္ထိယဘူတာနံ မာတာပိတူနံ သဟတ္ထာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၆) ဝုတ္တံ.

໑໖. ຄຳວ່າ “ປະຕິຍາທິຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຈັດຕຽມໄວ້. ໃນຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນບໍ່ເຮັດ” ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນອາບັດທຸກກົດ, ແຕ່ພຶງຖືເອົາວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວຫ້າມການບໍ່ເຮັດ ໂດຍປະການທີ່ບໍ່ສົມຄວນ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດ. ຄຳວ່າ “ໂດຍບໍ່ຈັບຕ້ອງທຳການພະຍາບານທັງປວງ” ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນຂອງມາຕຸຄາມ. ຄຳວ່າ “ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍາດທັງຫຼາຍຍັງບໍ່ເຫັນ” ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍາດຂອງລາວຍັງບໍ່ເຫັນ. ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ປາຣາຊິກ 186) ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ບໍ່ຄວນເອົາມືຂອງຕົນຖວາຍແກ່ມານດาບິດາ ຜູ້ເປັນເດຍຣະຖີ”.

၁၇. ပိတု ဘဂိနီ ပိတုစ္ဆာ. မာတု ဘာတာ မာတုလော. နပ္ပဟောန္တီတိ ကာတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဋီကာသု ဝုတ္တံ. ‘‘တေသံယေဝ သန္တကံ ဘေသဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ကေဝလံ ယောဇေတွာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သစေ ပန နပ္ပဟောန္တိ ယာစန္တိ စ, ဒေထ နော ဘန္တေ, တုမှာကံ ပဋိဒဿာမာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန တေသံ ဘေသဇ္ဇဿ အပ္ပဟောနကတ္တာ ဘေသဇ္ဇမေဝ ယာစန္တီတိ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယော ဒိဿတိ, ဝီမံသိတဗ္ဗော. န ယာစန္တီတိ လဇ္ဇာယ န ယာစန္တိ, ဂါရဝေန ဝါ. ‘‘အာဘောဂံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အညထာ ဒေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၈) ပန ‘‘အာဘောဂံ ကတွာတိ ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗကရဏဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, အာဘောဂံ ပန အကတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တီသု ဂဏ္ဌိပဒေသု လိခိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဋီကာယမ္ပိ တဒေဝ ဂဟေတွာ လိခိတံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) ပန တံ ဝစနံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ကေစိ ပန ‘‘အာဘောဂံ အကတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ ဘေသဇ္ဇကရဏဿ, ပါဠိယံ ‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု ပါရာဇိကဿ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဧဝံ အန္တရာပတ္တိဒဿနဝသေန သာမညတော ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ, အဋ္ဌကထာယံ အဝုတ္တပ္ပကာရေန ကရောန္တဿ သုတ္တေနေဝ အာပတ္တိသိဒ္ဓါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနေဝ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘တေသညေဝ သန္တက’န္တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

໑໗. ພີ່ນ້ອງຍິງຂອງພໍ່ ຊື່ວ່າ ປิຕຸດສາ (ອາ). ພີ່ນ້ອງຊາຍຂອງແມ່ ຊື່ວ່າ ມາຕຸລະ (ລຸງ). ໃນຄຳພີຕີກາທັງຫຼາຍ ກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ “ບໍ່ພໍ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້. ແຕ່ເພາະທ່ານກ່າວວ່າ “ພຶງຖືເອົາຢາອັນເປັນຂອງພວກເຂົາເອງນັ້ນແລ້ວ ປຸງຖວາຍໃຫ້ເທົ່ານັ້ນ” ແລ້ວກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ແຕ່ຖ້າພວກເຂົາບໍ່ພໍ ແລະອອກປາກຂໍວ່າ ‘ທ່ານເຈົ້າຂ້າ ຂໍຈົ່ງໃຫ້ແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍແດ່, ພວກຂ້ານ້ອຍຈະຖວາຍຄືນໃຫ້ທ່ານ’ ດັ່ງນີ້”, ຈຶ່ງເຫັນໄດ້ວ່າ ຄວາມປະສົງຂອງອັດຖະກະຖາ ຄື ພວກເຂົາອອກປາກຂໍຢານັ້ນເອງ ເພາະຢາຂອງພວກເຂົາບໍ່ພໍ, ເລື່ອງນີ້ພຶງພິຈາລະນາເບິ່ງ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ອອກປາກຂໍ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ອອກປາກຂໍເພາະຄວາມລະອາຍ ຫຼືເພາະຄວາມເຄົາລົບ. ເພາະທ່ານກ່າວວ່າ “ເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ (ອາໂພຄະ) ແລ້ວ” ດັ່ງນີ້, ຫາກໃຫ້ໂດຍປະການອື່ນ ຍ່ອມເປັນອາບັດແທ້ໆ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.18) ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ແລ້ວ’ ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ, ແຕ່ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະສາມຄຳພີ ຂຽນໄວ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ກໍຄວນໃຫ້ໄດ້”. ແມ່ນແຕ່ໃນໂປຣານະຕີກາ ກໍຖືເອົາຂໍ້ຄວາມນັ້ນມາຂຽນໄວ້ຄືກັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.185) ໄດ້ຄັດຄ້ານຄຳນັ້ນໄວ້. ຈິງຢູ່, ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີນັ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ກໍຄວນໃຫ້ໄດ້, ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນແກ່ການປຸງຢາ, ເພາະໃນພຣະບາລີ ທ່ານຫ້າມໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປ ໂດຍການສະແດງອາບັດໃນລະຫວ່າງວ່າ ‘ພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ແຕ່ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ’ ດັ່ງນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ຜູ້ທີ່ເຮັດໂດຍປະການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດຕາມພຣະສູດແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ‘ຢາອັນເປັນຂອງພວກເຂົາເອງນັ້ນແລ້ວ’ ເປັນຕົ້ນ”.

ဧတေ ဒသ ဉာတကေ ဌပေတွာတိ တေသံ ပုတ္တနတ္တာဒယောပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဉာတကာ ဧဝါတိ တေပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတာ. တေန အညေသန္တိ ဣမိနာ အညာတကာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ[Pg.56]. တေနေဝါဟ ‘‘ဧတေသံ ပုတ္တပရမ္ပရာယာ’’တိအာဒိ. ကုလပရိဝဋ္ဋာတိ ကုလာနံ ပဋိပါဋိ, ကုလပရမ္ပရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တဿာတိ ယထာဝုတ္တဝိဓိနာ ကရောန္တဿ, ‘‘တာဝကာလိကံ ဒဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ အကတွာ ဒေန္တဿပိ ပန အန္တရာပတ္တိဒုက္ကဋံ ဝိနာ မိစ္ဆာဇီဝနံ ဝါ ကုလဒူသနံ ဝါ န ဟောတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီ’’တိ. ဉာတကာနဉှိ သန္တကံ ယာစိတွာပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တတ္ထ ကုလဒူသနာဒိ န သိယာ. သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၈၅) ‘‘မယှံ ဒဿန္တိ ကရိဿန္တီတိ ပစ္စာသာယ ကရောန္တဿပိ ယာစိတွာ ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ ဉာတကေသု ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၆) ပန ‘‘ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီတိ ဝစနတော ယာဝ သတ္တမော ကုလပရိဝဋ္ဋော, တာဝ ဘေသဇ္ဇံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ‘‘စူဠမာတုယာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု စူဠမာတုယာ သာမိကောတိအာဒိနာ ယောဇေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ "Ete dasa ñātake ṭhapetvā" (ເວັ້ນຍາດ ໑໐ ພວກນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ບຸດ ແລະ ຫຼານ ເປັນຕົ້ນ ຂອງຍາດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຈັດເປັນຍາດຄືກັນ ເພາະກ່ຽວພັນກັບຍາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ "aññesaṃ" (ແກ່ຄົນອື່ນ) ໝາຍເຖິງການຖືເອົາຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "etesaṃ puttaparamparāya" (ແກ່ລູກຫຼານສືບໆ ກັນມາຂອງຍາດເຫຼົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "kulaparivaṭṭā" ໄດ້ແກ່ ລຳດັບແຫ່ງຕະກູນ, ອະທິບາຍວ່າ ເຊື້ອສາຍແຫ່ງຕະກູນ. ຄຳວ່າ "bhesajjaṃ karontassa" (ເມື່ອເຮັດຢາ) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອເຮັດຢາຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ເມື່ອໃຫ້ຢາໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ຢາຊົ່ວຄາວ" ກໍບໍ່ເປັນມິດສາຊີວະ ຫຼື ການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ (ກຸລະທູສັນ) ແຕ່ຢ່າງໃດ ເວັ້ນເສຍແຕ່ອາບັດທຸກກົດໃນລະຫວ່າງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ເປັນເວດຊະກຳ ຫຼື ອາບັດກຸລະທູສັນ". ເພາະວ່າ ການຂໍສິ່ງຂອງຂອງຍາດມາໃຊ້ ກໍຄວນຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຍາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ໝີ. ໒.໑໘໕) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຮັດຢາດ້ວຍຄວາມຫວັງວ່າ ພວກເຂົາຈະໃຫ້ແກ່ເຮົາ, ຈະເຮັດເພື່ອເຮົາ ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຄວນຂໍເອົາໄດ້ໃນຍາດທັງຫຼາຍ, ການເຮັດເວດຊະກຳ ຫຼື ອາບັດກຸລະທູສັນ ຈຶ່ງບໍ່ມີ". ສ່ວນໃນວະຊິຣะພຸດທິທີກາ (ວະຊິຣະ. ໝີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ "ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ບໍ່ເປັນເວດຊະກຳ ຫຼື ອາບັດກຸລະທູສັນ, ພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຕາບໃດທີ່ຍັງຢູ່ໃນລຳດັບຕະກູນທີ ໗, ກໍຄວນເຮັດຢາປິ່ນປົວໄດ້ຕາບນັ້ນ". ຄຳວ່າ "sabbapadesu vinicchayo veditabbo" (ພຶງຊາບການວິນິດໄສໃນບົດທັງປວງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນບົດທັງປວງ ມີຄຳວ່າ "cūḷamātuyā" (ແກ່ນ້າສາວ) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງປະກອບຄຳວ່າ ສາມີຂອງນ້າສາວ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຊາບການວິນິດໄສໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ້ວ.

ဥပဇ္ဈာယဿ အာဟရာမာတိ ဣဒံ ဥပဇ္ဈာယေန မမ ဉာတကာနံ ဘေသဇ္ဇံ အာဟရထာတိ အာဏတ္တေဟိ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ သာမဏေရာဒီနံ အပစ္စာသာယပိ ပရဇနဿ ဘေသဇ္ဇကရဏံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ပရိယေသိတွာတိ ဣမိနာ ‘‘ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ’’တိအာဒိနာ, ‘‘ဉာတိသာမဏေရေဟိ ဝါ’’တိအာဒိနာ စ ဝုတ္တမတ္ထံ အတိဒိသတိ. အပစ္စာသီသန္တေနာတိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) အာဂန္တုကစောရာဒီနံ ကရောန္တေနပိ မနုဿာ နာမ ဥပကာရကာ ဟောန္တီတိ အတ္တနော တေဟိ လာဘံ အပတ္ထယန္တေန, ပစ္စာသာယ ကရောန္တဿ [Pg.57] ပန ဝေဇ္ဇကမ္မကုလဒူသနာဒိနာ ဒေါသော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝဉှိ ဥပကာရေ ကတေ သာသနဿ ဂုဏံ ဉတွာ ပသီဒန္တိ, သံဃဿ ဝါ ဥပကာရကာ ဟောန္တီတိ ကရဏေ ပန ဒေါသော နတ္ထိ. ကေစိ ပန ‘‘အပစ္စာသီသန္တေန အာဂန္တုကာဒီနံ ပဋိက္ခိတ္တပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနဝိဘာဂဿ နိရတ္ထကတ္တပ္ပသင်္ဂတော အပစ္စာသီသန္တေန ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒါတုံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမတ္တဿေဝ ဝတ္တဗ္ဗတော. အပစ္စာသီသနဉ္စ မိစ္ဆာဇီဝကုလဒူသနာဒိဒေါသနိသေဓနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ န ဘေသဇ္ဇကရဏသင်္ခါတာယ ဣမိဿာ အန္တရာပတ္တိယာ မုစ္စနတ္ထံ အာဂန္တုကစောရာဒီနံ အနုညာတာနံ ဒါနေနေဝ တာယ အာပတ္တိယာ မုစ္စနတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "Upajjhāyassa āharāma" (ພວກຂ້ານ້ອຍນຳມາຖວາຍພຣะອຸປັດຊາ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວິທີການທີ່ຜູ້ທີ່ພຣະອຸປັດຊາສັ່ງວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງນຳຢາໄປໃຫ້ແກ່ຍາດຂອງເຮົາ" ພຶງເຮັດ. ແລະ ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການທີ່ສາມະເນນເປັນຕົ້ນ ເຮັດຢາໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມຫວັງ (ລາບສັກກາລະ) ກໍບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ "vuttanayeneva pariyesitvā" (ແສຫວງຫາໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ) ນີ້ ທ່ານໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ "ດ້ວຍວັດຄືການທ່ຽວບິນທະບາດ" ເປັນຕົ້ນ ແລະ "ດ້ວຍສາມະເນນຜູ້ເປັນຍາດ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "apaccāsīsantena" (ໂດຍບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ) (ວິ. ວິ. ໝີ. ໑.໑໘໕) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອເຮັດຢາໃຫ້ແກ່ຄົນເດີນທາງ ຫຼື ໂຈນ ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ປາດຖະໜາລາບຈາກພວກເຂົາເພື່ອຕົນເອງ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີອຸປະການະຄຸນ", ສ່ວນຜູ້ທີ່ເຮັດຢາດ້ວຍຄວາມຫວັງຜົນຕອບແທນ ຍ່ອມມີໂທດ ເພາະການເຮັດເວດຊະກຳ ແລະ ການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດອຸປະການະຄຸນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາຮູ້ຄຸນຂອງພຣະສາສະໜາແລ້ວເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຫຼື ຈະເປັນຜູ້ມີອຸປະການະຄຸນແກ່ສົງ, ການເຮັດຢາໃນກໍລະນີນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ເມື່ອບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້ ມີຄົນເດີນທາງເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນ", ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ການຈຳແນກສ່ວນທີ່ຄວນເຮັດ ແລະ ບໍ່ຄວນເຮັດ ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ເພາະຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ "ເມື່ອບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ ກໍຄວນໃຫ້ ແລະ ຄວນເຮັດແກ່ທຸກຄົນ" ເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ການບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນໂທດ ມີມິດສາຊີວະ ແລະ ການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ເພື່ອໃຫ້ພົ້ນຈາກອາບັດໃນລະຫວ່າງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການເຮັດຢາປິ່ນປົວ, ເພາະການພົ້ນຈາກອາບັດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການໃຫ້ແກ່ຄົນເດີນທາງ ແລະ ໂຈນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ເທົ່ານັ້ນ.

၁၈. တေနေဝ အပစ္စာသီသန္တေနပိ အကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓံ ကုလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘေသဇ္ဇံ အာစိက္ခထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘အညမညံ ပန ကထာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ ပရိယာယတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဟေတွာ ကရောန္တီတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ကထေန္တဿပိ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ အာစရိယာ. ပုစ္ဆန္တီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌရောဂီနံ ပရိယာယေနပိ ဝတွာ ဝိစရဏံ အယုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပုစ္ဆိတဿပိ ပန ပစ္စာသီသန္တဿ ပရိယာယကထာပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. သမုလ္လပေသီတိ အပစ္စာသီသန္တော ဧဝ အညမညံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အာစရိယဘာဂေါတိ ဝိနယာစာရံ အကောပေတွာ ဘေသဇ္ဇာစိက္ခဏေန ဝေဇ္ဇာစရိယဘာဂေါ အယန္တိ အတ္ထောတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) ဝုတ္တံ.

໑໘. ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນກໍຕາມ ແຕ່ເພື່ອສະແດງສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "saddhaṃ kulaṃ" (ຕະກູນທີ່ມີສັດທາ) ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກຖາມວ່າ "ຈົ່ງບອກຢາແດ່" ກໍຕາມ, ແຕ່ຄຳວ່າ "aññamaññaṃ pana kathā kātabbā" (ແຕ່ຄວນເຮັດການສົນທະນາກັນແລະກັນ) ນີ້ ຍ່ອມຄວນ ເພາະເປັນການເວົ້າໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍ). ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເມື່ອພິກຂຸເວົ້າໂດຍອ້ອມຢ່າງນີ້ວ່າ "ພວກເຂົາຖືເອົາສິ່ງນີ້ແລະສິ່ງນີ້ ຕາມນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ແລ້ວເຮັດຢາ" ດັ່ງນີ້ ກໍບໍ່ມີໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ "pucchanti" (ພວກເຂົາຖາມຢູ່) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການທ່ຽວເວົ້າເຖິງແມ່ນໂດຍອ້ອມ ແກ່ຄົນປ່ວຍທີ່ພົບເຫັນທຸກໆ ຄົນ ນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ. ແຕ່ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຜູ້ຖາມ, ແຕ່ຖ້າພິກຂຸຫວັງຜົນຕອບແທນ ເຖິງແມ່ນການເວົ້າໂດຍອ້ອມ ກໍບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ "samullapesi" (ໄດ້ສົນທະນາປາໄສແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນນັ້ນເອງ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການສົນທະນາກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ "ācariyabhāgo" (ສ່ວນຂອງອາຈານ) ໝາຍຄວາມວ່າ ນີ້ຄືສ່ວນຂອງຄວາມເປັນແພດສາດ (ເວດຊະກຳ) ດ້ວຍການບອກຢາ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ເສຍພຣະວິນັຍ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ໝີ. ໑.໑໘໕).

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၈၅) ပန ‘‘ဝိနယလက္ခဏံ အဇာနန္တဿ အနာစရိယဿ တဒနုရူပဝေါဟာရာသမ္ဘဝတော ဤဒိသဿ လာဘဿ ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ‘အာစရိယဘာဂေါ နာမ အယ’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိနယေ [Pg.58] ပကတညုနာ အာစရိယေန လဘိတဗ္ဗဘာဂေါ အယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုပ္ဖပူဇနတ္ထာယ ဒိန္နေပိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝိဓာနဿ အယုတ္တတ္တာ ‘ကပ္ပိယဝသေနာ’တိ ဝုတ္တံ, ‘ပုပ္ဖံ အာဟရထာ’တိအာဒိနာ ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေနာတိ အတ္ထော’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၈၅) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) ပန ‘‘ပုပ္ဖပူဇနတ္ထာယပိ သမ္ပဋိစ္ဆိယမာနံ ရူပိယံ အတ္တနော သန္တကတ္တဘဇနေန နိဿဂ္ဂိယမေဝါတိ အာဟ ‘ကပ္ပိယဝသေန ဂါဟာပေတွာ’တိ. ‘အမှာကံ ရူပိယံ န ဝဋ္ဋတိ, ပုပ္ဖပူဇနတ္ထံ ပုပ္ဖံ ဝဋ္ဋတီ’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခိပိတွာ ကပ္ပိယေန ကမ္မေန ဂါဟာပေတွာတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၆) ပန ‘‘ကပ္ပိယဝသေနာတိ အမှာကံ ပုပ္ဖံ အာနေထာတိအာဒိနာ. ‘ပူဇံ အကာသီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ သယံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. အယမေတ္ထ ဘေသဇ္ဇကရဏဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော.

ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ໝີ. ໒.໑໘໕) ກ່າວວ່າ "ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນອາຈານ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ລັກສະນະແຫ່ງພຣະວິນັຍ ຍ່ອມບໍ່ມີການກ່າວໂວຫານທີ່ສົມຄວນແກ່ວິນັຍນັ້ນ, ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງລາບເຫັນປານນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນີ້ຊື່ວ່າ ສ່ວນຂອງອາຈານ'. ອະທິບາຍວ່າ ນີ້ຄືສ່ວນທີ່ອາຈານຜູ້ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນພຣະວິນັຍ ພຶງໄດ້ຮັບ". ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ໝີ. ໒.໑໘໕) ກ່າວວ່າ " ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໃຫ້ເພື່ອບູຊາດອກໄມ້ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະການຈັດການດ້ວຍອະກັປປິຍະໂວຫານ (ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ສົມຄວນ) ບໍ່ສົມຄວນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kappiyasena' (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນ), ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັປປິຍະໂວຫານ (ຄຳເວົ້າທີ່ສົມຄວນ) ມີຄຳວ່າ 'ຈົ່ງນຳດອກໄມ້ມາ' ເປັນຕົ້ນ". ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ໝີ. ໑.໑໘໕) ກ່າວວ່າ "ເງິນ (ຣູປິຍະ) ທີ່ເຂົາຖວາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເພື່ອບູຊາດອກໄມ້ກໍຕາມ, ເມື່ອຮັບໄວ້ດ້ວຍການຖືເອົາວ່າເປັນຂອງຕົນ ຍ່ອມເປັນນິສສັກຄີແທ້ໆ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kappiyasena gāhāpetvā' (ໃຫ້ຮັບໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນ). ອະທິບາຍວ່າ ປະຕິເສດດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເງິນບໍ່ຄວນແກ່ພວກເຮົາ, ດອກໄມ້ເພື່ອບູຊາດອກໄມ້ຍ່ອມຄວນ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຫ້ຮັບໄວ້ດ້ວຍການກະທຳທີ່ສົມຄວນ (ກັປປິຍະກຳ)". ສ່ວນໃນວະຊິຣະພຸດທິທີກາ (ວະຊິຣະ. ໝີ. ປາຣາຊິກ ໑໘໖) ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ "ຄຳວ່າ 'kappiyavasenā' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈົ່ງນຳດອກໄມ້ມາໃຫ້ພວກເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ໄດ້ເຮັດການບູຊາແລ້ວ', ພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງດ້ວຍຕົນເອງ". ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນການວິນິດໄສເລື່ອງການເຮັດຢາປິ່ນປົວໃນອະທິການນີ້.

၁၉. ဧဝံ ဘေသဇ္ဇကရဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပရိတ္တကရဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုမာဟ ‘‘ပရိတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဒိ ‘‘ပရိတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ကရောန္တိ, ဘေသဇ္ဇကရဏံ ဝိယ ဂိဟိကမ္မံ ဝိယ စ ဟောတီတိ ‘‘န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရိတ္တံ ဘဏထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဓမ္မဇ္ဈေသနတ္တာ အနဇ္ဈိဋ္ဌေနပိ ဘဏိတဗ္ဗော ဓမ္မော, ပဂေဝ အဇ္ဈိဋ္ဌေနာတိ ‘‘ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, စာလေတွာ သုတ္တံ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ပရိတ္တံ ကရောန္တေန ကာတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတိ. စာလေတွာ သုတ္တံ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ဣဒံ ဝါ ‘‘ပရိတ္တာဏံ ဧတ္ထ ပဝေသေမီ’’တိ စိတ္တေန ဧဝံ ကတေ ပရိတ္တာဏာ ဧတ္ထ ပဝေသိတာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဝိဟာရတော…ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ အညာတကေ ဂဟဋ္ဌေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ပါဒေသု ဥဒကံ အာကိရိတွာတိ ဣဒံ တသ္မိံ ဒေသေ စာရိတ္တဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ပါဠိယာ နိသိန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေသု ရောဂဝူပသမနာဒိအတ္ထာယ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ပရိတ္တံ ကာတုံ သုတ္တဉ္စ ဌပေတွာ ‘‘ပရိတ္တံ ဘဏထာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝဉှိ ကရိယမာနေ ယဒိ ပါဒေ [Pg.59] အပနေန္တိ, မနုဿာ တံ ‘‘အဝမင်္ဂလ’’န္တိ မညန္တိ ‘‘ရောဂေါ န ဝူပသမေဿတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘န ပါဒါ အပနေတဗ္ဗာ’’တိ.

໑໙. ເມື່ອກ່າວຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການເຮັດຢາປິ່ນປົວຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການຈະເລີນພຣະປະຣິດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "paritte pana" (ສ່ວນໃນພຣະປະຣິດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຖ້າເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ "ຈົ່ງເຮັດພຣະປະຣິດ" ແລ້ວເຮັດ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນການເຮັດຢາປິ່ນປົວ ແລະ ເໝືອນການງານຂອງຄະລຶຫັດ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ຄວນເຮັດ". ແຕ່ເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ "ຈົ່ງສູດພຣະປະຣິດ", ເພາະເປັນການອາຣາດທະນາທຳ, ທຳມະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີຜູ້ອາຣາດທະນາກໍຄວນສະແດງຢູ່ແລ້ວ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເມື່ອມີຜູ້ອາຣາດທະນາ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຄວນເຮັດ". ຄຳວ່າ "cāletvā suttaṃ parimajjitvā" (ສັ່ນດອກໄມ້ ແລະ ລູບຄຳສາຍສິນ) ນີ້ ທ່ານສະແດງວິທີການທີ່ຜູ້ຈະເລີນພຣະປະຣິດພຶງເຮັດ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ "cāletvā suttaṃ parimajjitvā" ນີ້ ທ່ານg່າວໝາຍເຖິງວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ດ້ວຍຈິດຄິດວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ຄວາມຮັກສາ (ພຣະປະຣິດ) ເຂົ້າໄປໃນສິ່ງນີ້", ຊື່ວ່າ ຄວາມຮັກສາໄດ້ເຂົ້າໄປໃນສິ່ງນີ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "vihārato...pe... dukkaṭaṃ" (ຈາກວິຫານ... ລະ... ເປັນທຸກກົດ) ນີ້ ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງຄະລຶຫັດຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ. ຄຳວ່າ "pādesu udakaṃ ākiritvā" (ຫົດນ້ຳທີ່ຕີນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮີດຄອງປະເພນີໃນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນ ພວກເຂົາຫົດນ້ຳທີ່ຕີນຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ນັ່ງລຽງກັນຢູ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການລະງັບໂລກໄພເປັນຕົ້ນ ແລ້ວວາງສາຍສິນເພື່ອຈະເລີນພຣະປະຣິດ ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງສູດພຣະປະຣິດ" ແລ້ວຫຼີກໄປ. ເມື່ອເຂົາເຮັດຢ່າງນີ້ ຖ້າພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍດຶງຕີນອອກ, ພວກມະນຸດຍ່ອມສຳຄັນສິ່ງນັ້ນວ່າ "ເປັນອະວະມົງຄົນ" ດ້ວຍຄິດວ່າ "ໂລກໄພຈະບໍ່ລະງັບ". ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ຄວນດຶງຕີນອອກ".

မတသရီရဒဿနေ ဝိယ ကေဝလေ သုသာနဒဿနေပိ ဣဒံ ဇာတာနံ သတ္တာနံ ဝယဂမနဋ္ဌာနန္တိ မရဏသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘သီဝထိကဒဿနေ…ပေ… မရဏဿတိံ ပဋိလဘိဿာမာတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. လေသကပ္ပံ အကတွာ သမုပ္ပန္နသုဒ္ဓစိတ္တေန ‘‘ပရိဝါရတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) ဝုတ္တံ. ဧတေန အသုဘဒဿနန္တိ ဝစနမတ္တေန လေသကပ္ပံ ကတွာ ဧဝံ ဂတေ မတဿ ဉာတကာ ပသီဒိဿန္တိ, ဒါနံ ဒဿန္တိ, မယံ လာဘံ လဘိဿာမ, ဥပဋ္ဌာကံ လဘိဿာမာတိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ပန ‘‘မရဏဿတိံ လဘိဿာမာ’’တိအာဒိနာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပက္ကောသိတေပိ အပက္ကောသိတေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. တာလပဏ္ဏဿ ပရိတ္တလေခနဋ္ဌာနတ္တာ ပရိတ္တသုတ္တဿ ပရိတ္တကရဏသညာဏတ္တာ တာနိ ဒိသွာ အမနုဿာ ပရိတ္တသညာယ အပက္ကမန္တီတိ အာဟ ‘‘တာလပဏ္ဏံ ပန ပရိတ္တသုတ္တံ ဝါ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ເໝືອນຢ່າງໃນການເບິ່ງສົບ (ມະຕະສະຣີຣະ), ເຖິງແມ່ນໃນການເບິ່ງປ່າຊ້າລ້າໆ ກໍຕາມ, ມໍຣະນະສັນຍາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນວ່າ "ນີ້ຄືສະຖານທີ່ເສື່ອມໄປແຫ່ງໄວຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເກີດມາແລ້ວ", ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "sīvathikadassane...pe... maraṇasatiṃ paṭilabhissāmāti gantuṃ vaṭṭati" (ໃນການເບິ່ງປ່າຊ້າ... ລະ... ຄວນໄປດ້ວຍຄິດວ່າ ເຮົາຈັກໄດ້ມໍຣະນະສະຕິ). ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ໝີ. ໑.໑໘໕) ກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ "ຂໍນິມົນມາເພື່ອເປັນເພື່ອນ (ບໍລິວານ)" ດ້ວຍຈິດທີ່ບໍລິສຸດທີ່ເກີດຂຶ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດການຫຼອກລວງ (ເລສະກຳ) ກໍຄວນໄປ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເຮັດການຫຼອກລວງພຽງແຕ່ອ້າງຄຳວ່າ "ເພື່ອເບິ່ງອະສຸພະ" ແລ້ວໄປ ດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດວ່າ "ເມື່ອໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍາດຂອງຜູ້ຕາຍຈັກເຫຼື້ອມໃສ, จັກຖວາຍທານ, ພວກເຮົາຈັກໄດ້ລາບ, ຈັກໄດ້ອຸປະຖາກ" ດັ່ງນີ້ ບໍ່ຄວນໄປ. ແຕ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ດ້ວຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງກຳມະຖານ ດ້ວຍຈິດທີ່ບໍລິສຸດວ່າ "ພວກເຮົາຈັກໄດ້ມໍຣະນະສະຕິ" ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນເຂົາຈະນິມົນ ຫຼື ບໍ່ນິມົນກໍຕາມ ກໍຄວນໄປ. ເພາະໃບລານເປັນສະຖານທີ່ຂຽນພຣະປະຣິດ ແລະ ເພາະສາຍສິນເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການເຮັດພຣະປະຣິດ, ພວກອະມະນຸດເຫັນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຫຼີກໄປດ້ວຍຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນພຣະປະຣິດ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຄວນຜູກໃບລານ ຫຼື ສາຍສິນ ທີ່ມື ຫຼື ທີ່ຕີນ".

ဧတ္ထ စ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘အာဋာနာဋိယပရိတ္တံ (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၅ အာဒယော) ဝါ ဘဏိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကောယေဝ ဝိနယဋ္ဌကထာဘတော ပါဠိမုတ္တပရိတ္တကရဏဝိနိစ္ဆယော, န ပန တတော ပရံ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိကော ကထာမဂ္ဂေါ သမန္တပါသာဒိကာယံ နတ္ထိ, တီသု ဋီကာသုပိ တံသံဝဏ္ဏနာနယော နတ္ထိ, တထာပိ သော သုတ္တဋ္ဌကထာယံ အာဂတောဝါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ ပန အာဋာနာဋိယသုတ္တဿ ပရိကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဓာတိ ‘‘အာဋာနာဋိယပရိတ္တံ ဝါ ဘဏိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနေ. ပနာတိ ဝိသေသတ္ထေ နိပါတော. ဒီဃနိကာယေ ပါထိကဝဂ္ဂေ အာဂတဿ အာဋာနာဋိယပရိတ္တဿ ပရိကမ္မံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ယဒိ ပဌမမေဝ န ဝတ္တဗ္ဗံ, အထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ [Pg.60] အာဟ ‘‘မေတ္တသုတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧဝဉှိ လဒ္ဓါသေဝနံ ဟုတွာ အတိဩဇဝန္တံ ဟောတိ.

ແລະ ໃນອະທິການນີ້ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງຄຳວ່າ "ຫຼື ພຶງສູດອາຕານາຕິຍະປະຣິດ" ເທົ່ານີ້ ເປັນຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການເຮັດພຣະປະຣິດທີ່ຢູ່ນອກພຣະບາລີ (ປາລິມຸດຕະກະ) ທີ່ນຳມາຈາກອັດຖະກະຖາພຣະວິນັຍ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ແນວທາງການອະທິບາຍມີຄຳວ່າ "idha pana" (ແຕ່ໃນອະທິການນີ້) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ, ແລະ ເຖິງແມ່ນໃນທີກາທັງ ໓ ກໍບໍ່ມີແນວທາງການອະທິບາຍຄວາມນັ້ນ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ແນວທາງນັ້ນກໍມາແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາພຣະສູດ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "idha pana āṭānāṭiyasuttassa parikammaṃ veditabbaṃ" (ແຕ່ໃນອະທິການນີ້ ພຶງຊາບບຸບພະກິດແຫ່ງອາຕານາຕິຍະສູດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "idha" ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳວ່າ "ຫຼື ພຶງສູດອາຕານາຕິຍະປະຣິດ". ຄຳວ່າ "pana" ເປັນນิບາດໃນອັດຖະພິເສດ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພຶງຊາບບຸບພະກິດແຫ່ງອາຕານາຕິຍະປະຣິດ ທີ່ມາໃນປາຖິກະວັກ ແຫ່ງທີຄະນິກາຍ ຢ່າງນີ້. ຖ້າວ່າ ບໍ່ຄວນສູດ (ອາຕານາຕິຍະປະຣິດ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນເລີຍ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພຶງເຮັດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "mettasuttaṃ" (ເມດຕະສູດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການເສບຄົບ (ຊິນເຄີຍ) ແລະ ມີໂອຊາ (ອານຸພາບ) ຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນ.

ပိဋ္ဌံ ဝါ မံသံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော, တေန မစ္ဆခဏ္ဍပူဝခဇ္ဇကာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ဩတာရံ လဘန္တီတိ အတ္တနာ ပိယာယိတခါဒနီယနိဗဒ္ဓဝသနဋ္ဌာနလာဘတာယ အဝတာရဏံ လဘန္တိ. ဟရိတူပလိတ္တန္တိ အလ္လဂေါမယလိတ္တံ. ဣဒဉှိ ပေါရာဏကစာရိတ္တံ ဘူမိဝိသုဒ္ဓကရဏံ. ပရိသုဒ္ဓံ…ပေ… နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ပရိတ္တကာရကဿ ဘိက္ခုနော မေတ္တာကရုဏာဝသေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှိ သတိ ဥပရိ ဝက္ခမာနဥဘယတော ရက္ခာသံဝိဓာနေန သမေတိ. ဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၂၈၂) ပန ‘‘သရီရသုဒ္ဓိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. န ဟိ ‘‘ကာယသုဒ္ဓိမတ္တေန အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, မေတ္တာဝသေနေဝ ပန ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘မေတ္တာယ, ဘိက္ခဝေ, စေတောဝိမုတ္တိယာ…ပေ… ဧကာဒသာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ ဧကာဒသ? သုခံ သုပတိ, သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတိ, န ပါပကံ သုပိနံ ပဿတိ, မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ, အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၁.၁၅; ပရိ. ၃၃၁; မိ. ပ. ၄.၄.၆).

ຄຳວ່າ "piṭṭhaṃ vā maṃsaṃ vā" (ແປ້ງ ຫຼື ເນື້ອ) ນັ້ນ, ສັບວ່າ "vā" (ຫຼື) ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນิຍະມັດຖະ), ດ້ວຍສັບນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສົງເຄາະ (ນັບເຂົ້າ) ປິ້ງປາ, ເຂົ້າໜົມ ແລະ ຂອງຂົບຄ້ຽວ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "otāraṃ labhanti" (ຍ່ອມໄດ້ຊ່ອງທາງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມໄດ້ຊ່ອງທາງ (ໂອກາດ) ເພາະໄດ້ສະຖານທີ່ອາໄສຢູ່ເປັນປະຈຳ ແລະ ຂອງກິນທີ່ຕົນຮັກ. ຄຳວ່າ "haritūpalittaṃ" ໝາຍເຖິງ ທີ່ທາດ້ວຍມູນງົວສົດ. ເພາະວ່າ ນີ້ຄືຮີດຄອງປະເພນີບູຮານໃນການເຮັດໃຫ້ພື້ນທີ່ສະອາດ. ຄຳວ່າ "parisuddhaṃ...pe... nisīditabbaṃ" (ພຶງນັ່ງ... ລະ... ທີ່ສະອາດດີ) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມສະອາດແຫ່ງຈິດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເມດຕາແລະກະລຸນາ ຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ຈະເລີນພຣະປະຣິດ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາຄືກັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບການຈັດການການຮັກສາທັງສອງຝ່າຍ ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ. ແຕ່ໃນທີກາ (ທີ. ມະ. ໝີ. ໓.໒໘໒) ກ່າວວ່າ "ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມສະອາດແຫ່ງຮ່າງກາຍ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາຄືກັນ". ຄຳນັ້ນ ພຶງພິຈາລະນາ. ເພາະວ່າ ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ "ພຽງແຕ່ຄວາມສະອາດແຫ່ງກາຍ ຍ່ອມເປັນທີ່ຮັກຂອງອະມະນຸດທັງຫຼາຍ", ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເມດຕາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເມື່ອເມດຕາເຈໂຕວິມຸດ... ລະ... ຍ່ອມຫວັງອານิສົງ ໑໑ ປະການໄດ້. ອານիսົງ ໑໑ ປະການ ຄືແນວໃດ? ຄື ຫຼັບເປັນສຸກ, ຕື່ນເປັນສຸກ, ບໍ່ຝັນຮ້າຍ, ເປັນທີ່ຮັກຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ, ເປັນທີ່ຮັກຂອງອະມະນຸດທັງຫຼາຍ" ເປັນຕົ້ນ.

ပရိတ္တကာရကော…ပေ… သမ္ပရိဝါရိတေနာတိ ဣဒံ ပရိတ္တကရဏော ဗာဟိရတော အာရက္ခာသံဝိဓာနံ, ‘‘မေတ္တ…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အဗ္ဘန္တရတော အာရက္ခာသံဝိဓာနံ, ဧဝံ ဥဘယတော ရက္ခာသံဝိဓာနံ ဟောတိ. ဧဝဉှိ အမနုဿာ ပရိတ္တကာရကဿ အန္တရာယံ ကာတုံ န ဝိသဟန္တိ. မင်္ဂလကထာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အမနုဿာနံ တောသနတ္ထာယ ပဏ္ဏာကာရံ ကတွာ မဟာမင်္ဂလကထာ ကထေတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဥပရိ ဝက္ခမာနေန ‘‘တုယှံ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ မဟာမင်္ဂလကထာ ဝုတ္တာ’’တိ ဝစနေန သမေတိ. ဋီကာယံ ပန ‘‘ပုဗ္ဗုပစာရဝသေန ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသန္နိပါတောတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ [Pg.61] သန္နိပါတော ဃောသေတဗ္ဗော ‘‘စေတိယင်္ဂဏေ သဗ္ဗေဟိ သန္နိပတိတဗ္ဗ’’န္တိ. အနာဂန္တုံနာမ န လဘတီတိ အမနုဿော ဗုဒ္ဓါဏာဘယေန ရာဇာဏာဘယေန အနာဂန္တုံ န လဘတိ စတုန္နံ မဟာရာဇူနံ အာဏာဋ္ဌာနိယတ္တာ. ဂဟိတကာပဒေသေန အမနုဿောဝ ပုစ္ဆိတော ဟောတီတိ ‘‘အမနုဿဂဟိတကော ‘တွံ ကော နာမော’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. မာလာဂန္ဓာဒီသူတိ မာလာဂန္ဓာဒိပူဇာသု. အာသနပူဇာယာတိ စေတိယေ ဗုဒ္ဓါသနပူဇာယ. ပိဏ္ဍပါတေတိ ဘိက္ခုသံဃဿ ပိဏ္ဍပါတဒါနေ. ဧဝံ ဝတ္ထုပ္ပဒေသေန စေတနာ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ပတ္တိဒါနံ သမ္ဘဝတိ.

ຄຳວ່າ Parittakārako...pe... samparivāritena (ຜູ້ຈະເລີນພຣະປະຣິດ... ຖືກແວດລ້ອມແລ້ວ) ນີ້ ເປັນການຈັດແຈງການຮັກສາພາຍນອກຂອງການເຮັດພຣະປະຣິດ, ຄຳວ່າ “metta...pe... vattabba” (ຄວນກ່າວເມດຕາ...) ເປັນການຈັດແຈງການຮັກສາພາຍນອກຂອງການເຮັດພຣະປະຣິດ, ຄຳວ່າ “metta...pe... vattabba” (ຄວນກ່າວເມດຕາ...) ເປັນການຈັດແຈງການຮັກສາພາຍໃນ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງເປັນການຈັດແຈງການຮັກສາທັງສອງດ້ານ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ພວກອະມະນຸດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ຜູ້ຈະເລີນພຣະປະຣິດໄດ້. ຄຳວ່າ Maṅgalakathā vattabbā (ຄວນກ່າວມົງຄົນຄະຖາ) ຄື ເພື່ອໃຫ້ພວກອະມະນຸດຍິນດີ ຄວນເຮັດເຄື່ອງບັນນາການແລ້ວກ່າວມະຫາມົງຄົນຄະຖາ. ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄຳທີ່ຈະກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ “ມະຫາມົງຄົນຄະຖາ ອັນເຮົາກ່າວແລ້ວ ເພື່ອເປັນເຄື່ອງບັນນາການແກ່ທ່ານ”. ສ່ວນໃນຄຳພີດີກາກ່າວວ່າ “ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິບັດເບື້ອງຕົ້ນ”. ຄຳວ່າ Sabbasannipāto (ການປະຊຸມທັງປວງ) ຄື ຄວນປະກາດການປະຊຸມຂອງພຣະພິກຂຸທັງປວງໃນວິຫານນັ້ນ ໃນເຂດບ້ານນັ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງປວງຄວນປະຊຸມກັນທີ່ລານເຈດີ”. ຄຳວ່າ Anāgantuṃ nāma na labhati (ຊື່ວ່າ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ເພື່ອຈະບໍ່ມາ) ຄື ອະມະນຸດຍ່ອມບໍ່ໄດ້ເພື່ອຈະບໍ່ມາ ເພາະຢ້ານພຸດທະອານາ ແລະຣາຊະອານາ ເພາະເປັນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງມະຫາຣາດທັງສີ່. ຄຳວ່າ Gahitakāpadesena amanussova pucchito hoti (ໂດຍການອ້າງເຫດຜົນວ່າຖືກສິງ ອະມະນຸດນັ້ນເອງຍ່ອມຖືກຖາມ) ຄື ທ່ານກ່າວວ່າ “ຄົນຖືກອະມະນຸດສິງ ຄວນຖາມວ່າ ‘ທ່ານຊື່ຫຍັງ’”. ຄຳວ່າ Mālāgandhādīsu ຄື ໃນການບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Āsanapūjāya ຄື ໃນການບູຊາພຸດທະອາສະນະທີ່ເຈດີ. ຄຳວ່າ Piṇḍapāte ຄື ໃນການຖວາຍບິນທະບາດແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເມື່ອສະແດງວັດຖຸແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກ່າວເຖິງເຈດຕະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ການອຸທິດສ່ວນບຸນ (ປັດຕິທານ) ຈຶ່ງເປັນໄປໄດ້.

ဒေဝတာနန္တိ ယက္ခသေနာပတီနံ. ဝုတ္တဉှိ အာဋာနာဋိယသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၂၈၃, ၂၉၃) ‘‘ဣမေသံ ယက္ခာနံ မဟာယက္ခာနံ သေနာပတီနံ မဟာသေနာပတီနံ ဥဇ္ဈာပေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. အာဋာတိ ဒဗ္ဗိမုခသကုဏာ. တေ အာဋာ နဒန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဋာနာဒံ, ဒေဝနဂရံ, အာဋာနာဒေ ကတံ အာဋာနာဒိယံ, သုတ္တံ. ဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၂၈၂) ‘‘ပရိတ္တံ ဘဏိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘မေတ္တစိတ္တံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ’တိ စ ‘မင်္ဂလကထာ ဝတ္တဗ္ဗာ’တိ စ ‘ဝိဟာရဿ ဥပဝနေ’တိ စ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ ဂိဟီနံ ပရိတ္တကရဏေ ဝုတ္တံ ပရိကမ္မံ ကာတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ အဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၈၂) ‘‘ဧတံ တာဝ ဂိဟီနံ ပရိကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သစေ ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ဝိသေသတ္ထဇောတကေန ပန-သဒ္ဒေန သဟ ဝုစ္စမာနံ ‘‘ဣဒံ ဘိက္ခူနံ ပရိကမ္မ’’န္တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ ဝိယ ဟောတိ. အဝိသေသေ ဟိ သတိ ဘေဒေါ ကာတဗ္ဗော န သိယာ. ဘိက္ခူနဉ္စ ယထာဝုတ္တာဝ ဗာဟိရာရက္ခာ ဒုက္ကရာ ဟောတိ, တသ္မာ ဂိဟီနံ ပရိတ္တကရဏေ ဝုတ္တပရိကမ္မေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ နော မတိ.

ຄຳວ່າ Devatānaṃ (ແກ່ເທວະດາທັງຫຼາຍ) ຄື ແກ່ພວກເສນາບໍດີຍັກ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອາຕານາຕິຍະສູດວ່າ “ຄວນຟ້ອງຮ້ອງຕໍ່ຍັກເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ເປັນເສນາບໍດີຍັກ ເປັນມະຫາເສນາບໍດີຍັກ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Āṭā ຄື ນົກກາເຫວົ່າ (ຫຼື ນົກປາກບ່ວງ). ນົກອາຕະເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຮ້ອງໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຕານາດະ (Āṭānāda) ຄື ເມືອງເທວະດາ, ພຣະສູດທີ່ຊົງສະແດງໃນເມືອງອາຕານາດະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາຕານາຕິຍະ (Āṭānāṭiya). ໃນຄຳພີດີກາກ່າວວ່າ “ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ ‘ຄວນສູດພຣະປະຣິດ’ ນີ້ ຄຳວ່າ ‘ຄວນເຮັດເມດຕາຈິດໃຫ້ເປັນໄປໃນເບື້ອງຕົ້ນ’ ກໍດີ, ‘ຄວນກ່າວມົງຄົນຄະຖາ’ ກໍດີ, ‘ໃນປ່າໃກ້ວິຫານ’ ກໍດີ ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນີ້ ຄື ບຸບພະກິດ (ປະຣິກຳ) ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການເຮັດພຣະປະຣິດຂອງຄະລຶຫັດ ກໍຄວນເຮັດຄືກັນ”, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄຳໃນອັດຖະກະຖາທີ່ກ່າວວ່າ “ນີ້ເປັນບຸບພະກິດຂອງຄະລຶຫັດກ່ອນ” ແລ້ວກ່າວຄຳວ່າ “ແຕ່ຖ້າວ່າ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ...” ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມກັບມີ “ປານະ” ສັບ (Pana-sadda) ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດ ຄຳກ່າວທີ່ວ່າ “ນີ້ເປັນບຸບພະກິດຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ” ກໍຄ້າຍຄືກັບວ່າບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດການຈຳແນກ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການຮັກສາພາຍນອກຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໄດ້ຍາກແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າບຸບພະກິດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການເຮັດພຣະປະຣິດຂອງຄະລຶຫັດຈະບໍ່ພ້ອມມູນ ກໍຄວນເຮັດຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ນີ້ເປັນຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ.

ဣဒံ ပန ဣဓ အာဂတံ အာဋာနာဋိယသုတ္တပရိကမ္မံ သုတွာ ‘‘ဣဒံ သုတ္တံ အမနုဿာနံ အမနာပံ, သဇ္ဈာယန္တဿ ပရိတ္တံ ကရောန္တဿ [Pg.62] အမနုဿာ အန္တရာယံ ကရေယျု’’န္တိ မညမာနာ ပေါရာဏာ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ အာရောစိတံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ မူလဘူတံ ဒီဃနိကာယေ အာဂတံ အာဋာနာဋိယသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၅ အာဒယော) ပဟာယ မူလသုတ္တတော ဂါထာဆက္ကမေဝ ဂဟေတွာ အဝသေသံ သဗ္ဗံ သုတ္တံ ဌပေတွာ အညဂါထာယော ပက္ခိပိတွာ ‘‘အာဋာနာဋိယပရိတ္တ’’န္တိ ဌပေသုံ, တမ္ပိ ပရိတ္တံ အမူလဘူတတ္တာ ဧကေနာကာရေန ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တာ ကေစိ သံခိတ္တေန ဓာရေန္တိ, ကေစိ ဝိတ္ထာရေန, ကေစိ ဧကစ္စာ ဂါထာယော ပက္ခိပန္တိ, ကေစိ နိက္ခိပန္တိ, ကေစိ ဘိက္ခူ တံမိဿကပရိတ္တမ္ပိ မင်္ဂလကရဏကာလာဒီသု ဝတ္တုမဝိသဟန္တာ တံ ဌပေတွာ အညသုတ္တာနိယေဝ ဘဏန္တိ, သဗ္ဗမေတံ အယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ကသ္မာ? စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော ဣမံ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ သံဝိဒဟမာနာ ဗုဒ္ဓသာသနေ အမနုဿာနံ ပသာဒါယ, စတဿန္နံ ပရိသာနံ အဝိဟေဌနာယ ဧဝ သံဝိဒဟိံသု, န အညေန ကာရဏေန. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘တတ္ထ သန္တိ ဥဠာရာ ယက္ခာနိဝါသိနော, ယေ ဣမသ္မိံ ဘဂဝတော ပါဝစနေ အပ္ပသန္နာ, တေသံ ပသာဒါယ ဥဂ္ဂဏှာတု ဘန္တေ ဘဂဝါ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၆).

ກໍແຕ່ວ່າ ພວກບູຮານາຈານ ໄດ້ຍິນບຸບພະກິດແຫ່ງອາຕານາຕິຍະສູດທີ່ມາໃນທີ່ນີ້ແລ້ວ ຄິດວ່າ “ພຣະສູດນີ້ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງພວກອະມະນຸດ, ເມື່ອພຣະພິກຂຸສາທະຍາຍເຮັດພຣະປະຣິດຢູ່ ພວກອະມະນຸດອາດຈະເຮັດອັນຕະລາຍໄດ້” ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມອາຕານາຕິຍະສູດອັນເປັນມູນເດີມ ທີ່ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ຂາບທູນ ແລະພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ ທີ່ມາໃນທີຄະນິກາຍ, ແລ້ວຖືເອົາພຽງຄະຖາ 6 ຄະຖາ ຈາກພຣະສູດເດີມ ໂດຍເວັ້ນພຣະສູດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ແລ້ວໃສ່ຄະຖາອື່ນໆ ເຂົ້າໄປ ແລ້ວຕັ້ງຊື່ວ່າ “ອາຕານາຕິຍະປະຣິດ”, ເຖິງແມ່ນພຣະປະຣິດນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ແມ່ນຂອງດັ້ງເດີມ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຊົງຈຳໄວ້ໂດຍຮູບແບບດຽວກັນໄດ້ ບາງພວກກໍຊົງຈຳໄວ້ໂດຍຫຍໍ້, ບາງພວກກໍໂດຍພິດສະດານ, ບາງພວກກໍໃສ່ບາງຄະຖາເຂົ້າໄປ, ບາງພວກກໍຕັດອອກ, ພຣະພິກຂຸບາງຮູບບໍ່ກ້າທີ່ຈະກ່າວພຣະປະຣິດທີ່ປະສົມປົນເປນັ້ນໃນເວລາເຮັດມົງຄົນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເວັ້ນພຣະປະຣິດນັ້ນເສຍ ແລ້ວສູດພຣະສູດອື່ນໆ ແທນ, ເລື່ອງທັງໝົດນີ້ເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ ເມື່ອຈັດແຈງການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດນີ້ ກໍເພື່ອຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງພວກອະມະນຸດໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ແລະເພື່ອບໍ່ໃຫ້ບຽດບຽນບໍລິສັດທັງສີ່ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອເຫດຜົນອື່ນເລີຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະສູດນັ້ນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໃນທີ່ນັ້ນມີພວກຍັກຊັ້ນສູງອາໄສຢູ່ ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະທຳວິນັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານີ້, ເພື່ອຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງຮຽນເອົາການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດ ເພື່ອຄວາມຄຸ້ມຄອງ ເພື່ອການຮັກສາ ເພື່ອຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ ຂອງພຣະພິກຂຸ ພຣະພິກຂຸນີ ອຸປາສົກ ແລະອຸປາສິກາທັງຫຼາຍເທີ້ນ”.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနပိ ဣမဿ သုတ္တဿ နိဂမနေ ‘‘ဥဂ္ဂဏှာထ ဘိက္ခဝေ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ, ပရိယာပုဏာထ ဘိက္ခဝေ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ, ဓာရေထ ဘိက္ခဝေ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ, အတ္ထသံဟိတာ ဘိက္ခဝေ အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဂုတ္တိယာ ရက္ခာယ အဝိဟိံသာယ ဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၉၅) ဘိက္ခူနံ ဓာရဏံ ဥယျောဇိတံ အာနိသံသဉ္စ ပကာသိတံ. အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ စ ‘‘ဗုဒ္ဓဘာသိတေ ဧကက္ခရမ္ပိ ဧကပဒမ္ပိ အပနေတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ[Pg.63], တသ္မာ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ သံဝိဒဟိတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အာဟစ္စဘာသိတံ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှံ ပကတိအာဋာနာဋိယသုတ္တမေဝ ဓာရေတုံ သဇ္ဈာယိတုဉ္စ ယုတ္တံ, န ဘဂဝတာ အဘာသိတံ တိဿော သင်္ဂီတိယော အနာရုဠှံ မိဿကသုတ္တန္တိ. ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၈၂) အာဂတံ ဣဒံ အာဋာနာဋိယပရိတ္တပရိကမ္မံ ပန ပကတိသဇ္ဈာယနဝါစနာဒိံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ န ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ အမနုဿေဟိ ဂဟိတကာလေ မောစာပနတ္ထာယ လောကိယေဟိ မန္တံ ဝိယ ဘဏနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘အမနုဿဂဟိတကော တွံ ကော နာမောသီတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၈၂).

ເຖິງແມ່ນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ກໍຊົງສະແດງໄວ້ໃນຕອນທ້າຍຂອງພຣະສູດນີ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຈົ່ງຮຽນເອົາການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຈົ່ງສຶກສາການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍะສູດ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຈົ່ງຊົງຈຳການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ ເພື່ອຄວາມຄຸ້ມຄອງ ເພື່ອການຮັກສາ ເພື່ອຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ ຂອງພຣະພິກຂຸ ພຣະພິກຂຸນີ ອຸປາສົກ ແລະອຸປາສິກາທັງຫຼາຍ” ດັ່ງນີ້ ຊົງສະໜັບສະໜູນໃຫ້ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຊົງຈຳໄວ້ ແລະຊົງປະກາດອານິສົງໄວ້. ແລະພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນພຸດທະພົດ ຊື່ວ່າ ຕົວອັກສອນດຽວ ຫຼື ບົດດຽວ ທີ່ຄວນຕັດອອກນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ”, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຊົງຈຳ ແລະສາທະຍາຍສະເພາະອາຕານາຕິຍະສູດເດີມ ທີ່ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ຈັດແຈງໄວ້ ທີ່ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍກົງ ແລະທີ່ຂຶ້ນສູ່ສັງຄາຍະນາທັງສາມຄັ້ງ, ບໍ່ຄວນຊົງຈຳພຣະສູດທີ່ປະສົມປົນເປ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງ ແລະບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນສູ່ສັງຄາຍະນາທັງສາມຄັ້ງ. ສ່ວນບຸບພະກິດແຫ່ງອາຕານາຕິຍະປະຣິດນີ້ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາທີຄະນິກາຍ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງການສາທະຍາຍ ແລະການບອກສອນຕາມປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກ່າວໝາຍເຖິງການສູດຄ້າຍຄືກັບມົນທາງໂລກ ເພື່ອໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນໃນເວລາທີ່ຄະລຶຫັດ ຫຼື ບັນພະຊິດຕຖືກອະມະນຸດສິງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາພຣະສູດນັ້ນວ່າ “ຄົນຖືກອະມະນຸດສິງ ຄວນຖາມວ່າ ‘ທ່ານຊື່ຫຍັງ’” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ စ နာမ န သကလသုတ္တံ, အထ ခေါ ‘‘ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထူ’’တိ ပဒံ အာဒိံ ကတွာ စတုန္နံ မဟာရာဇူနံ ဝသေန စတုက္ခတ္တုံ အာဂတံ ‘‘ဇိနံ ဝန္ဒာမ ဂေါတမ’’န္တိ ပဒံ ပရိယောသာနံ ကတွာ ဝုတ္တသုတ္တေကဒေသောယေဝ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ‘‘အထ ခေါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဣမံ အာဋာနာဋိယံ ရက္ခံ အဘာသီ’’တိ အာရဘိတွာ ယထာဝုတ္တသုတ္တေကဒေသဿ အဝသာနေ ‘‘အယံ ခေါ မာရိသာ အာဋာနာဋိယာ ရက္ခာ’’တိ နိယျာတိတတ္တာ. တသ္မာ ယထာ နာမ ဗျဂ္ဃာဒယော အတ္တနော ဘက္ခံ ဝိလုမ္ပန္တာနံ ဗလဝဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဘဝန္တိ, ဧဝံ အတ္တနာ ဂဟိတမနုဿံ မောစာပေန္တာနံ အမနုဿာ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဟောန္တိ. ဣတိ တထာ မောစာပေတုံ အာရဒ္ဓကာလေ ဘိက္ခူနံ ပရိဿယဝိနောဒနတ္ထံ ဣမံ အာဋာနာဋိယပရိတ္တပရိကမ္မံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ပရိတ္တကရဏဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော.

ແລະຊື່ວ່າ ການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນພຣະສູດທັງໝົດ, ແຕ່ເປັນພຽງສ່ວນໜຶ່ງຂອງພຣະສູດທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນຕັ້ງແຕ່ບົດວ່າ “vipassissa ca namatthu” (ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແດ່ພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນໄປ ແລະສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍບົດວ່າ “jinaṃ vandāma gotamaṃ” (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະໂຄຕະມະຜູ້ຊະນະ) ອັນມາເຖິງສີ່ຄັ້ງ ດ້ວຍອຳນາດຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່. ຖ້າຖາມວ່າ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ລຳດັບນັ້ນ ທ້າວເວດສຸວັນມະຫາຣາດ ຊົງຊາບການຮັບນິມົນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ໄດ້ກ່າວການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດນີ້” ແລ້ວໃນຕອນທ້າຍຂອງສ່ວນໜຶ່ງຂອງພຣະສູດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ຊົງມອບຖວາຍວ່າ “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ປາສະຈາກທຸກ ນີ້ຄືການຮັກສາດ້ວຍອາຕານາຕິຍະສູດ”. ເພາະສະນັ້ນ ປຽບເໝືອນພວກເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຈິດຮ້າຍກາດຢ່າງຮຸນແຮງຕໍ່ຜູ້ທີ່ມາແຍ່ງຊິງອາຫານຂອງຕົນ, ສັນໃດ ພວກອະມະນຸດກໍຍ່ອມມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ຜູ້ທີ່ຈະມາຊ່ວຍໃຫ້ຄົນທີ່ຕົນສິງຢູ່ນັ້ນຫຼຸດພົ້ນ, ສັນນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວບຸບພະກິດແຫ່ງອາຕານາຕິຍະປະຣິດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບັນເທົາອັນຕະລາຍແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນເວລາທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຊ່ວຍໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນເຊັ່ນນັ້ນ. ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນການຕັດສິນເລື່ອງການເຮັດພຣະປະຣິດ.

၂၀. အနာမဋ္ဌပိဏ္ဍပါတောတိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၅) ဧတ္ထ အမသိယိတ္ထာတိ အာမဋ္ဌော, န အာမဋ္ဌော အနာမဋ္ဌော. ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ဟုတွာ ပတတီတိ [Pg.64] ပိဏ္ဍပါတော. အနာမဋ္ဌော စ သော ပိဏ္ဍပါတော စာတိ တထာ, အဂ္ဂဟိတအဂ္ဂေါ, အပရိဘုတ္တော ပိဏ္ဍပါတောတိ အတ္ထော. သစေပိ ကဟာပဏဂ္ဃနကော ဟောတီတိ ဣမိနာ ဒါယကေဟိ ဗဟုဗျဉ္ဇနေန သမ္ပာဒေတွာ သက္ကစ္စံ ဒိန္နဘာဝံ ဒီပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနံ နတ္ထီ’’တိ, ဧဝံ သက္ကစ္စံ သဒ္ဓါယ ဒိန္နံ မဟဂ္ဃဘောဇနမ္ပိ မာတာပိတူနံ ဒတွာ သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနံ နာမ န ဟောတိ, ပဂေဝ အပ္ပဂ္ဃဘောဇနေတိ အဓိပ္ပာယော. မာတာဒိပဉ္စကံယေဝ ဝတွာ ဘေသဇ္ဇကရဏေ ဝိယ အပရေသမ္ပိ ဒသန္နံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဝုတ္တတ္တာ အညေသံ ဉာတကာနမ္ပိ ပေသေတွာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ, ‘‘ဝိဟာရံ သမ္ပတ္တဿ ပန ယဿ ကဿစိ အာဂန္တုကဿ ဝါ’’ဣစ္စာဒိဝက္ခမာနတ္တာ ဝိဟာရံ သမ္ပတ္တာနံ ဉာတကာနမ္ပိ အာဂန္တုကသာမညေန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ. ထာလကေတိ သံဃိကေ ကံသာဒိမယေ ထာလကေ. ပတ္တောပိ ဧတ္ထ သင်္ဂယှတိ. န ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿေတိ. ဒါမရိကစောရဿာတိ ရဇ္ဇံ ပတ္ထေန္တဿ ပါကဋစောရဿ. အဒီယမာနေပိ ‘‘န ဒေန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

໒໐. ຄຳວ່າ Anāmaṭṭhapiṇḍapāto (ບິນທະບາດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງ) ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ āmaṭṭho ແປວ່າ ຖືກຕ້ອງແລ້ວ, ຄຳວ່າ anāmaṭṭho ແປວ່າ ບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງ. ອາຫານທີ່ຕົກລົງໄປເປັນກ້ອນໆ ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດ (piṇḍapāto). ບິນທະບາດທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນາມັດຖະບິນທະບາດ, ອະທິບາຍວ່າ ບິນທະບາດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັກເອົາສ່ວນຍອດ ຫຼື ຍັງບໍ່ໄດ້ສັນ. ຄຳວ່າ Sacepi kahāpaṇagghanako hoti (ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄ່າເທົ່າກັບໜຶ່ງກະສາບກໍດີ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມທີ່ທາຍົກທັງຫຼາຍຈັດແຈງດ້ວຍກັບເຂົ້າຫຼາຍຢ່າງແລ້ວຖວາຍໂດຍເຄົາລົບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ຖວາຍດ້ວຍສັດທາເສຍໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີ”, ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນອາຫານທີ່ມີລາຄາແພງ ທີ່ທາຍົກຖວາຍດ້ວຍສັດທາໂດຍເຄົາລົບເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອມອບໃຫ້ແກ່ມານດາບິດາ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ຖວາຍດ້ວຍສັດທາເສຍໄປ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງອາຫານທີ່ມີລາຄາຖືກ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ສະເພาະບຸກຄົນ 5 ຈຳພວກ ມີມານດາເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນການປຸງຢາ ແລະເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ຄວນໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນອື່ນອີກ 10 ຈຳພວກ, ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະສົ່ງໄປໃຫ້ຍາດພີ່ນ້ອງຄົນອື່ນໆ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້, ແລະເພາະມີຄຳທີ່ຈະກ່າວຂ้างໜ້າວ່າ “ແຕ່ເມື່ອບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ມາຢືນຢາມ (ອາຄັນຕຸກະ) ທີ່ມາຮອດວິຫານແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຄວນໃຫ້ແກ່ຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ມາຮອດວິຫານໄດ້ ໂດຍຖານະເປັນອາຄັນຕຸກະທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າ Thālake ຄື ໃນຖາດຂອງສົງ ທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນບາດ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນບົດນີ້ດ້ວຍ. ຄຳວ່າ Na vaṭṭati (ບໍ່ຄວນ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເປັນອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ Dāmarikacorassa ຄື ແກ່ໂຈນປ່າທີ່ປາດຖະໜາລາຊະສົມບັດ. ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຄື ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ພວກເຂົາກໍຮ້າຍວ່າ “ບໍ່ໃຫ້”.

အာမိသဿ ဓမ္မဿ စ အလာဘေန အတ္တနော ပရဿ စ အန္တရေ သမ္ဘဝန္တဿ ဆိဒ္ဒဿ ဝိဝရဿ ပဋိသန္ထရဏံ ပိဒဟနံ ပဋိသန္ထာရော. သော ပန ဓမ္မာမိသဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ အာမိသပဋိသန္ထာရံ သန္ဓာယ ‘‘ကဿ ကာတဗ္ဗော, ကဿ န ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. အာဂန္တုကဿ ဝါ…ပေ… ကာတဗ္ဗောယေဝါတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘အာဂန္တုကံ တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ခီဏပရိဗ္ဗယန္တိ ဣမိနာ အဂတိဘာဝံ ကရုဏာဋ္ဌာနတဉ္စ ဒဿေတိ. တေန စ တဗ္ဗိဓုရာနံ သမိဒ္ဓါနံ အာဂန္တုကတ္တေပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ‘‘အပစ္စာသီသန္တေနာ’’တိ ဝတွာ ပစ္စာသီသနပ္ပကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿာ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနနုညာတာနံ ပန အပစ္စာသီသန္တေနပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတတ္တာ, ပစ္စာသာယ [Pg.65] ပန သတိ ကုလဒူသနမ္ပိ ဟောတိ. ဥဗ္ဗာသေတွာတိ သမန္တတော တိယောဇနံ ဝိလုမ္ပန္တေ မနုဿေ ပလာပေတွာ. ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏန္တိ အနေကပ္ပကာရံ ဣတ္ထိပုရိသာဒိဥတ္တမရူပဝိစိတ္တံ အတ္ထရဏံ. အယံ ပဋိသန္ထာရဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော.

ການປະຕິສັນຖານ (paṭisanthāro) ຄື ການປິດບັງ, ການປິດຮອຍແຕກແຍກ ຫຼື ຊ່ອງຫວ່າງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຕົນເອງ ແລະຜູ້ນັ້ນ ເພາະການບໍ່ໄດ້ຮັບອາມິດ ແລະທຳ. ການປະຕິສັນຖານນັ້ນ ມີ 2 ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍທຳ ແລະດ້ວຍອາມິດ. ໃນການປະຕິສັນຖານທັງສອງນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງອາມິດປະຕິສັນຖານວ່າ “ຄວນເຮັດແກ່ໃຜ, ບໍ່ຄວນເຮັດແກ່ໃຜ”. ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແກ່ອາຄັນຕຸກະ...pe... ຄວນເຮັດແທ້ໆ” ໃຫ້ຈະແຈ້ງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “āgantukaṃ tāva” (ສ່ວນອາຄັນຕຸກະກ່ອນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Khīṇaparibbayaṃ (ຜູ້ມີສະບຽງອາຫານໝົດແລ້ວ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີທາງໄປ ແລະຄວາມເປັນຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມກະລຸນา. ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນອາຄັນຕຸກະ ແຕ່ຫາກເປັນຜູ້ຮັ່ງມີ ທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບຄົນຜູ້ນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “Apaccāsīsantena” (ໂດຍບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ) ແລ້ວກ່າວຄຳວ່າ “manussā nāma” (ຊື່ວ່າ ມະນຸດທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງອາການແຫ່ງຄວາມຫວັງຜົນຕອບແທນ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ ເພາະເປັນການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ຖວາຍດ້ວຍສັດທາເສຍໄປ, ແຕ່ຖ້າຫາກມີຄວາມຫວັງຜົນຕອບແທນ ກໍຈະເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕະກູນ (ກຸລະທູສັນ) ອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ Ubbāsetvā ຄື ເຮັດໃຫ້ພວກຄົນທີ່ປຸ້ນສະດົມໃນລັດສະໝີ 3 ໂຍດໂດຍຮອບ ໃຫ້ໜີໄປ. ຄຳວ່າ Varapotthakacittattharaṇaṃ ຄື ເຄື່ອງປູລາດອັນງົດງາມດ້ວຍຮູບພາບອັນປະເສີດ ມີຮູບຍິງ ແລະຊາຍເປັນຕົ້ນ ຫຼາຍປະການ. ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນການຕັດສິນເລື່ອງການປະຕິສັນຖານ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ဘေသဇ္ဇာဒိဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ຄຳອະທິບາຍໃນການຕັດສິນເລື່ອງຢາເປັນຕົ້ນ

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີສາມ.

၄. ဝိညတ္တိဝိနိစ္ဆယကထာ

໔. ຄຳອະທິບາຍໃນການຕັດສິນເລື່ອງການຂໍ (ວິນຍັດຕິ)

၂၁. ဧဝံ ဘေသဇ္ဇာဒိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဝိညတ္တိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဝိညတ္တီတိ ယာစနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိညာပနာ ဝိညတ္တိ, ‘‘ဣမိနာ နော အတ္ထော’’တိ ဝိညာပနာ, ယာစနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိညတ္တီတိ ယာစနာ’’တိ. တတြ ဝိညတ္တိယံ အယံ မယာ ဝက္ခမာနော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. မူလစ္ဆေဇ္ဇာယာတိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၃၄၂) ပရသန္တကဘာဝတော မောစေတွာ အတ္တနော ဧဝ သန္တကကရဏဝသေန. ဧဝံ ယာစတော အညာတကဝိညတ္တိဒုက္ကဋဉ္စေဝ ဒါသပဋိဂ္ဂဟဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ ‘‘ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော (ဒီ. နိ. ၁.၁၀, ၁၉၄) ဟောတီ’’တိ ဝစနံ နိဿာယ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပန ဒါသံ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစန္တဿ သာဒိယနဝသေနေဝ ဒုက္ကဋံ. သကကမ္မန္တိ ပါဏဝဓကမ္မံ. ဣဒဉ္စ ပါဏာတိပါတဒေါသပရိဟာရာယ ဝုတ္တံ, န ဝိညတ္တိပရိဟာရာယ. အနိယမေတွာပိ န ယာစိတဗ္ဗာတိ သာမီစိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, သုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဟတ္ထကမ္မံ ယာစန္တဿ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ယဒိစ္ဆကံ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ယာစာမိ, ဒေထာ’’တိအာဒိနာ အယာစိတွာပိ [Pg.66] ဝဋ္ဋတိ, သကိစ္စပသုတမ္ပိ ဧဝံ ကာရာပေန္တဿ ဝိညတ္တိ နတ္ထိ ဧဝ, သာမီစိဒဿနတ္ထံ ပန ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တံ.

໒໑. ເມື່ອສະແດງການຕັດສິນເລື່ອງຢາເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການຕັດສິນເລື່ອງການຂໍ (ວິນຍັດຕິ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “viññattīti yācanā” (ທີ່ຊື່ວ່າ ວິນຍັດຕິ ຄື ການຂໍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ການເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຊື່ວ່າ ວິນຍັດຕິ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ພວກເຮົາຕ້ອງການສິ່ງນີ້” ຄື ການຂໍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “viññattīti yācanā”. ການເຊື່ອມໂຍງຄື ຄວນຊາບການຕັດສິນນີ້ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ໃນເລື່ອງວິນຍັດຕິນັ້ນ. ຄຳວ່າ Mūlacchejjāya (ໂດຍການຕັດຂາດຈາກເຈົ້າຂອງເດີມ) ຄື ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຂອງຄົນອື່ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຕົນເອງ. ເມື່ອຂໍຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນອາບັດທຸກກົດເພາະການຂໍຕໍ່ຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດ ແລະບໍ່ໄດ້ປະວໍລະນາ ແລະເປັນອາບັດທຸກກົດເພາະການຮັບທາດ ເພາະອາໄສຄຳກ່າວວ່າ “ເປັນຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການຮັບທາດຍິງ ແລະທາດຊາຍ” ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຫ້າມໄວ້. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຂໍທາດໂດຍການຕັດຂາດຈາກເຈົ້າຂອງເດີມ ຈາກຍາດ ຫຼື ຜູ້ທີ່ປະວໍລະນາ ຍ່ອມເປັນອາບັດທຸກກົດເພາະຄວາມຍິນດີນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Sakakammaṃ ຄື ການຂ້າສັດ. ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດແຫ່ງປານາຕິບາດ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຫຼີກເວັ້ນວິນຍັດຕິ. ຄຳວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ກຳນົດ ກໍບໍ່ຄວນຂໍ ນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເໝາະສົມ (ສາມີຈິກຳ), ແຕ່ສຳລັບຜູ້ທີ່ມີຈິດບໍລິສຸດ ຂໍແຮງງານ (ຫັດຖະກຳ) ອາບັດຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ ຄວນໃຫ້ເຮັດຕາມທີ່ປາດຖະໜາໄດ້ ຄື ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຂໍດ້ວຍຄຳວ່າ “ข້າພະເຈົ້າຂໍແຮງງານ ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ເທີ້ນ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນ, ເຖິງແມ່ນຜູ້ທີ່ໃຫ້ເຮັດການງານຂອງຕົນຢ່າງນີ້ ວິນຍັດຕິຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ແຕ່ທ່ານກ່າວຈຳແນກໄວ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເໝາະສົມ.

သဗ္ဗကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ သဗ္ဗသော ကပ္ပိယဘာဝဒဿနတ္ထံ. မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘မူလံ ဒဿာမာ’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိ ဝါ ‘‘မူလ’’န္တိ ဝစနဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝတ္ထုသာမညဝစနတ္တာ အကပ္ပိယဝစနံ ဝါ နိဋ္ဌိတဘတိကိစ္စာနံ ဒါပနတော အကပ္ပိယဝတ္ထုသာဒိယနံ ဝါ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ဝါတိ ဣဒံ ဣဓ ထမ္ဘာဒီနံ ဒါသိဒါသာဒိဘာဝါဘာဝတော ဝုတ္တံ. အနဇ္ဈာဝုတ္ထကန္တိ အပရိဂ္ဂဟိတံ, အဿာမိကန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ Sabbakappiyabhāvadīpanatthaṃ (ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຂອງຄວນທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຂອງຄວນໂດຍປະການທັງປວງ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ມູນຄ່າ' ນັ້ນ ເພາະມີການກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວວ່າ 'ພວກເຮົາຈະໃຫ້ມູນຄ່າ' ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ) ຫຼື ເພາະຄຳວ່າ 'ມູນຄ່າ' ນີ້ ເປັນຄຳກາງໆ ທີ່ໃຊ້ຮຽກທັງສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນຄຳກ່າວທີ່ບໍ່ຄວນ ຫຼື ເພາະເປັນການໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ເຮັດວຽກຮັບຈ້າງສຳເລັດແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນການຍິນດີໃນສິ່ງຂອງທີ່ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ໂດຍການຕັດມູນຄ່າ (ຊື້ຂາດ)' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມເປັນທາດຍິງທາດຊາຍເປັນຕົ້ນ ຂອງເສົາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Anajjhāvutthakaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ບໍ່ມີໃຜຄອບຄອງ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ.

၂၂. န ကေဝလဉ္စ…ပေ… စီဝရာဒီနိ ကာရာပေတုကာမေနာတိအာဒီသု စီဝရံ ကာရာပေတုကာမဿ အညာတကအပ္ပဝါရိတတန္တဝါယေဟိ ဟတ္ထကမ္မယာစနဝသေန ဝါယာပနေ ဝိညတ္တိပစ္စယာ ဒုက္ကဋာဘာဝေပိ စီဝရဝါယာပနသိက္ခာပဒေန ယထာရဟံ ပါစိတ္တိယဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ကပ္ပိယမုခေန လဒ္ဓမ္ပိ တတ္ထ ကမ္မကရဏတ္ထာယ ဣမဿ ကဟာပဏံ ဒေဟီတိ ဝတွာ ‘‘ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဿ ဒါပနေ ကိဉ္စာပိ ဒေါသော န ဒိဿတိ, တထာပိ အသာရုပ္ပမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ကတကမ္မတ္ထာယပိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ပရိယာယတော ဘတိံ ဒါပေန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသော, သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၃၄၂) ပန ‘‘အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ကိဉ္စာပိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိံ အသာဒိယန္တေန ကပ္ပိယဝေါဟာရတော ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, တထာပိ သာရုပ္ပံ န ဟောတိ, မနုဿာ စ ဧတဿ သန္တကံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ မညန္တီတိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိဒါနံ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထေဝ ပါစေတွာတိ ဟတ္ထကမ္မဝသေနေဝ ပါစေတွာ. ‘‘ကိံ ဘန္တေ’’တိ ဧတ္တကေပိ ပုစ္ဆိတေ ယဒတ္ထာယ ပဝိဋ္ဌော, တံ ကထေတုံ လဘတိ ပုစ္ဆိတပဉှတ္တာ.

໒໒. ໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຽງແຕ່... ລະ... ໂດຍຜູ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເຮັດຈີວອນເປັນຕົ້ນ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອຜູ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເຮັດຈີວອນ ຂໍແຮງງານຈາກຊ່າງຫູກທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດແລະບໍ່ໄດ້ປະວໍລະນາໃຫ້ຕ່ຳຈີວອນໃຫ້ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ) ກໍຕາມ ແຕ່ກໍມີອາບັດປາຈິດຕີ ແລະທຸກກົດຕາມສົມຄວນແກ່ກໍລະນີ ດ້ວຍສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ຕ່ຳຈີວອນ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນໃຫ້ກະຫາປະນະທີ່ບໍ່ຄວນເປັນຕົ້ນ' ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ມາໂດຍທາງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະມຸກ) ແຕ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດວຽກໃນບ່ອນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ 'ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ກະຫາປະນະແກ່ຜູ້ນີ້ ແລۆໃຫ້'. ໃນການໃຫ້ຄ່າຈ້າງແກ່ຜູ້ທີ່ເຮັດວຽກໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ປະກົດໂທດໃດໆ ກໍຕາມ ແຕ່ທ່ານກໍກ່າວວ່າ ບໍ່ເໝາະສົມເລີຍ. ເຖິງແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດວຽກທີ່ເຮັດແລ້ວ ເມື່ອໃຫ້ຄ່າຈ້າງໂດຍອ້ອມດ້ວຍກັປປິຍະໂວຫານ ກໍບໍ່ມີໂທດ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ກະຫາປະນະທີ່ບໍ່ຄວນເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ເຖິງວ່າຜູ້ທີ່ບໍ່ຍິນດີກະຫາປະນະທີ່ບໍ່ຄວນ ຈະຄວນໃຫ້ດ້ວຍກັປປິຍະໂວຫານກໍຕາມ ແຕ່eຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ເໝາະສົມ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍກໍຈະຄິດວ່າ ພິກຂຸນັ້ນມີສິ່ງຂອງບາງຢ່າງຢູ່ ຈຶ່ງຄວນບຽດບຽນ ດັ່ງນັ້ນ ການໃຫ້ກະຫາປະນະທີ່ບໍ່ຄວນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຖືກຫ້າມໄວ້'. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ຫຸງຕົ້ມຢ່າງນັ້ນເອງ' ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ຫຸງຕົ້ມດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອທາງແຮງງານນັ້ນເອງ. ເມື່ອຖືກຖາມພຽງແຕ່ວ່າ 'ມີຫຍັງ ທ່ານເຈົ້າຂ້າ?' ພິກຂຸຍ່ອມໄດ້ໂອກາດບອກເລື່ອງທີ່ຕົນເຂົ້າໄປຫາ ເພາະເປັນຜູ້ຖືກຖາມບັນຫາ.

၂၃. ဝတ္တန္တိ [Pg.67] စာရိတ္တံ, အာပတ္တိ ပန န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သာခါယ မက္ခိကဗီဇနေန ပဏ္ဏာဒိဆေဒေ ဗီဇဂါမကောပနဿ စေဝ တတ္ထ လဂ္ဂရဇာဒိအပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကဿ စ ပရိဟာရတ္ထာယ ဝုတ္တံ, တဒုဘယာသင်္ကာယ အသတိ တထာ အကရဏေ ဒေါသော နတ္ထိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၃၄၂) ပန ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သာခါယ လဂ္ဂရဇသ္မိံ ပတ္တေ ပတိတေပိ သာခံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒိတုကာမတာယပိ သတိ သုခပရိဘောဂတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. နဒိယာဒီသု ဥဒကဿ အပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘အာဟရာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂေဟတော…ပေ… နေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ပရိဂ္ဂဟိတုဒကတ္တာ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘န အာဟဋံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝစနတော ဝိညတ္တိယာ အာပန္နံ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာပိ တံ ဝတ္ထုံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ဒုက္ကဋမေဝ, ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ.

໒໓. ຄຳວ່າ 'ວັດ' ໄດ້ແກ່ ຈາຮີດ, ແຕ່ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີອາບັດ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຄວນໃຫ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ກັປປິຍະ) ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຮັບ' ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນການທຳລາຍພືດພັນ (ພີຊະຄາມ) ໃນເວລາຕັດໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍພັດວີແຜ່ນໃບໄມ້ ແລະເພື່ອປ້ອງກັນຝຸ່ນລະອອງເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕິດຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ເຊິ່ງຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ, ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນທັງສອງປະການນັ້ນ ເຖິງບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ມີໂທດ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວວ່າ ຄວນໃຫ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຮັບ ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການບໍລິໂພກ ເຖິງແມ່ນເມື່ອຝຸ່ນລະອອງທີ່ຕິດຢູ່ກິ່ງໄມ້ຕົກລົງມາແລ້ວ ແລະມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຕັດກິ່ງໄມ້ບໍລິໂພກກໍຕາມ'. ເພາະນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີໃຜຄອບຄອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງນຳມາ'. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຈາກເຮືອນ... ລະ... ບໍ່ຄວນເລີຍ' ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນນ້ຳທີ່ມີເຈົ້າຂອງຄອບຄອງ ຈຶ່ງມີອາບັດທຸກກົດເພາະການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ). ຈາກຄຳກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກນ້ຳທີ່ນຳມາແລ້ວ' ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະສະແດງອາບັດທຸກກົດທີ່ຕ້ອງເພາະການອອກປາກຂໍແລ້ວ ແຕ່ເມື່ອບໍລິໂພກສິ່ງຂອງນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດທຸກໆ ຄັ້ງທີ່ບໍລິໂພກ, ແລະບໍ່ຄວນແກ່ສະຫະທຳມິກທັງ ໕ ເລີຍ.

‘‘အလဇ္ဇီဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ ဝါ သာမဏေရေဟိ ဝါ ဟတ္ထကမ္မံ န ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော အတ္ထာယ ယံ ကိဉ္စိ ဟတ္ထကမ္မံ ကာရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန အလဇ္ဇီ နိဝါရိယမာနောပိ ဗီဇနာဒိံ ကရောတိ, တတ္ထ ဒေါသော နတ္ထိ, စေတိယကမ္မာဒီနိ ပန တေဟိ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၃၄၂) ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၄၂) ပန ‘‘အလဇ္ဇီဟိ…ပေ… န ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဥတ္တရိဘင်္ဂါဓိကာရတ္တာ အဇ္ဈောဟရဏီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဗာဟိရပရိဘောဂေသု ပန အလဇ္ဇီဟိပိ ဟတ္ထကမ္မံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘အလဇ္ဇီဟိ သာမဏေရေဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပရိ. ၃၅၉) အလဇ္ဇိလက္ခဏံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဥပသမ္ပန္နေ ပဋိစ္စ ဥပလက္ခဏတော ဝုတ္တန္တိ တံလက္ခဏဝိရဟိတာနံ သာမဏေရာဒီနံ လိင်္ဂတ္ထေနဂေါတြဘုပရိယောသာနာနံ [Pg.68] ဘိက္ခုပဋိညာနံ ဒုဿီလာနမ္ပိ သာဓာရဏဝသေန အလဇ္ဇိလက္ခဏံ ယထာဌပိတပဋိပတ္တိယာ အတိဋ္ဌနမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປວ່າ 'ແຕ່ບໍ່ຄວນໃຫ້ພິກຂຸ ຫຼື ສາມະເນນຜູ້ອະລັດຊີ (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ) ເຮັດວຽກດ້ວຍມື' ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ເຮັດວຽກດ້ວຍມືໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ. ແຕ່ສ່ວນໃດທີ່ຜູ້ອະລັດຊີ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກຫ້າມຢູ່ ກໍຍັງພັດວີເປັນຕົ້ນໃຫ້ ໃນສ່ວນນັ້ນບໍ່ມີໂທດ, ແລະໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄວນໃຫ້ພວກເຂົາເຮັດວຽກເຈດີເປັນຕົ້ນໄດ້'. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຜູ້ອະລັດຊີ... ລະ... ເຮັດວຽກດ້ວຍມື ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງຂອງຂົບສັນ ເພາະເປັນເລື່ອງຂອງອຸດຕະຣິພັງຄະ (ສ່ວນເກີນ), ແຕ່ໃນການບໍລິໂພກພາຍນອກ ຄວນໃຫ້ຜູ້ອະລັດຊີເຮັດວຽກດ້ວຍມືໄດ້'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ໂດຍສາມະເນນຜູ້ອະລັດຊີທັງຫຼາຍ' ດັ່ງນັ້ນ ລັກສະນະຂອງອະລັດຊີ ທີ່ວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່' ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງພຣະອຸປະສົມບົດໂດຍສ່ວນຍິ່ງ, ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າ ລັກສະນະຂອງອະລັດຊີ ສຳລັບສາມະເນນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ປາສະຈາກລັກສະນະນັ້ນ ຈົນເຖິງຜູ້ປອມບວດ (ລິງຄັດເຖນ) ແລະໂຄດຕະຣະພູ ຜູ້ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພິກຂຸ ແຕ່ເປັນຜູ້ທຸສີລ ກໍຄືການບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ກຳນົດໄວ້ນັ້ນເອງ.

၂၄. ဂေါဏံ ပန…ပေ… အာဟရာပေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝိညတ္တိက္ခဏေ ဝိညတ္တိပစ္စယာ, ပဋိလာဘက္ခဏေ ဂေါဏာနံ သာဒိယနပစ္စယာ စ ဒုက္ကဋံ. ဂေါဏဉှိ အတ္တနော အတ္ထာယ အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓမ္ပိ သာဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀, ၁၉၄) ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတောပိ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဝိညတ္တိဒုက္ကဋာဘာဝေပိ အကပ္ပိယဝတ္ထုယာစနေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ရက္ခိတွာတိ စောရာဒိဥပဒ္ဒဝတော ရက္ခိတွာ. ဇဂ္ဂိတွာတိ တိဏအန္နာဒီဟိ ပေါသေတွာ. န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂေါသာဒိယနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ.

໒໔. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ແຕ່ເມື່ອໃຫ້ຜູ້ນຳງົວ... ລະ... ມາ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ) ໃນຂະນະທີ່ອອກປາກຂໍ, ແລະຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການຍິນດີງົວ ໃນຂະນະທີ່ໄດ້ຮັບ. ເພາະວ່າ ງົວ ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ມາໂດຍບໍ່ໄດ້ອອກປາກຂໍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ກໍບໍ່ຄວນຍິນດີ ເພາະມີພຣະດຳລັດໄວ້ວ່າ 'ເປັນຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການຮັບຊ້າງ, ງົວ, ມ້າ ແລະມ້າແມ່ພັນ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນຈາກສຳນັກຂອງຍາດແລະຜູ້ປະວໍລະນາ ກໍບໍ່ຄວນຂໍໂດຍການຕັດມູນຄ່າ (ຊື້ຂາດ)'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີອາບັດທຸກກົດເພາະການອອກປາກຂໍກໍຕາມ ແຕ່ໃນການຂໍ ແລະການຮັບສິ່ງຂອງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອກັປປິຍະວັດຖຸ) ກໍເປັນອາບັດທຸກກົດຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ 'ຮັກສາແລ້ວ' ໄດ້ແກ່ ປ້ອງກັນຈາກອັນຕະລາຍມີໂຈນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ລ້ຽງດູແລ້ວ' ໄດ້ແກ່ ລ້ຽງດ້ວຍຫຍ້າແລະນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນຮັບໄວ້' ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພາະການຍິນດີງົວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຖືກຫ້າມໄວ້.

၂၅. ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ ပန ဝဋ္ဋတီတိ သကဋဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ယာစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တာဝကာလိကံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥဘယတ္ထာပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထောတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၃၄၂) ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၄၂) ပန ‘‘သကဋံ ဒေထာတိ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန သကဋံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. တာဝကာလိကံ ဝဋ္ဋတီတိ တာဝကာလိကံ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယာစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါသိအာဒီနိ ပုဂ္ဂလိကာနိပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ဝါသီ’’တိအာဒိ. ဝလ္လိအာဒီသု စ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု ဧသ နယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဂရုဘဏ္ဍပ္ပဟောနကေသုယေဝါတိ ဣဒံ ဝိညတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အဒိန္နာဒါနေ ပန တိဏသလာကံ ဥပါဒါယ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော အဝဟာရော ဧဝ, ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော. ဝလ္လိအာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါဠိအာဂတာနံ ဝေဠုမုဉ္ဇပဗ္ဗဇတိဏမတ္တိကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ စ ယသ္မိံ ပဒေသေ [Pg.69] ဟရိတာလဇာတိဟိင်္ဂုလိကာဒိ အပ္ပကမ္ပိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, တတ္ထ တံ တာလပက္ကပ္ပမာဏတော ဦနမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ, ဝိညာပေတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ.

໒໕. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ແຕ່ໃນສຳນັກຂອງຍາດແລະຜູ້ປະວໍລະນາ ຍ່ອມຄວນ' ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພາະກວຽນເປັນຂອງຄວນຮັບ ຈຶ່ງຄວນຂໍໂດຍການຕັດມູນຄ່າ (ຊື້ຂາດ) ໄດ້. ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວວ່າ ຄວນຂໍໃຊ້ຊົ່ວຄາວ ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຄວນໃນທັງສອງບ່ອນ (ທັງບ່ອນທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດແລະບໍ່ໄດ້ປະວໍລະນາ)'. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ກວຽນ... ລະ... ບໍ່ຄວນ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຄວນກ່າວຂໍໂດຍການຕັດມູນຄ່າວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ກວຽນ. ທີ່ກ່າວວ່າ ຄວນຂໍໃຊ້ຊົ່ວຄາວ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວນຂໍໂດຍເຮັດເປັນຂອງໃຊ້ຊົ່ວຄາວໃນທຸກບ່ອນ'. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ນີ້ນັບເປັນວິທີໃນພ້າເປັນຕົ້ນ' ເພາະເຄື່ອງມືມີພ້າເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ ກໍຄວນຂໍໄດ້. ແລະພຶງປະກອບຄວາມນີ້ໃນເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄົນອື່ນຄອບຄອງ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ສະເພາະສິ່ງຂອງທີ່ພໍຈະນັບເປັນຄະລຸພັນໄດ້ເທົ່ານັ້ນ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ), ແຕ່ໃນເລື່ອງອະທິນນາທານ (ການລັກຊັບ) ເມື່ອຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ຄົນອື່ນຄອບຄອງ ໂດຍທີ່ສຸດເຖິງເສັ້ນຫຍ້າ ຫຼື ກິ່ງໄມ້ ດ້ວຍຈິດຄິດຈະລັກ ຍ່ອມເປັນການລັກຊັບ (ອະວະຫານ) ແທ້ໆ, ພຶງປັບອາບັດຕາມມູນຄ່າຂອງຊັບ. ໃນຄຳວ່າ 'ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍສັບວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາ ໄມ້ໄຜ່, ຫຍ້າປ້ອງ, ຫຍ້າແຝກ, ຫຍ້າສາມັນ ແລະດິນໜຽວ ທີ່ມາໃນພຣະບາລີ. ແລະໃນທ້ອງຖິ່ນໃດ ຫີນສີເຫຼືອງ (ຫະລິຕານ), ສີແດງ (ຊາດ) ເປັນຕົ້ນ ເຖິງຈະມີປະລິມານໜ້ອຍ ແຕ່ມີລາຄາແພງ, ໃນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນ ສິ່ງຂອງນັ້ນ ເຖິງຈະມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າໝາກຕານ ກໍຈັດເປັນຄະລຸພັນຄືກັນ, ແລະບໍ່ຄວນອອກປາກຂໍ.

၂၆. သာတိ ဝိညတ္တိ. ပရိကထာဒီသု ‘‘သေနာသနံ သမ္ဗာဓ’’န္တိအာဒိနာ ပရိယာယေန ကထနံ ပရိကထာ နာမ. ဥဇုကမေဝ အကထေတွာ ‘‘ဘိက္ခူနံ ကိံ ပါသာဒေါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိနာ အဓိပ္ပာယော ယထာ ဝိဘူတော ဟောတိ, ဧဝံ ကထနံ ဩဘာသော နာမ. သေနာသနာဒိအတ္ထံ ဘူမိပရိကမ္မာဒိကရဏဝသေန ပစ္စယုပ္ပာဒါယ နိမိတ္တကရဏံ နိမိတ္တကမ္မံ နာမ. တီသု ပစ္စယေသု ဝိညတ္တိအာဒယော ဒဿိတာ, ဂိလာနပစ္စယေ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဂိလာနပစ္စယေ ပနာ’’တိအာဒိ. တထာ ဥပ္ပန္နံ ပန ဘေသဇ္ဇံ ရောဂေ ဝူပသန္တေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ? တတ္ထ ဝိနယဓရာ ‘‘ဘဂဝတာ ရောဂသီသေန ပရိဘောဂဿ ဒွါရံ ဒိန္နံ, တသ္မာ အရောဂကာလေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပတ္တိ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, သုတ္တန္တိကာ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ အာပတ္တိ န ဟောတိ, အာဇီဝံ ပန ကောပေတိ, တသ္မာ သလ္လေခပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝဋ္ဋတိ, သလ္လေခံ ကောပေတီ’’တိ ဝဒန္တီတိ.

໒໖. ຄຳວ່າ 'ນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ການອອກປາກຂໍ (ວິຍັດ). ໃນບັນດາການກ່າວອ້ອມຄ້ອມເປັນຕົ້ນ ການກ່າວໂດຍອ້ອມ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເສນາສະນະຄັບແຄບ' ຊື່ວ່າ ປະຣິກະຖາ (ການກ່າວອ້ອມຄ້ອມ). ການບໍ່ກ່າວໂດຍກົງ ແຕ່ກ່າວໃຫ້ປາກົດຄວາມມຸ່ງໝາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ວິຫານສອງຊັ້ນ ບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຫຼື?' ຊື່ວ່າ ໂອພາສ (ການກ່າວລຽບຄຽງ). ການເຮັດນິມິດເພື່ອໃຫ້ເກີດປັດໄຈ ດ້ວຍການຖາກຖາງຕົກແຕ່ງດິນເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເສນາສະນະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ນິມິດຕະກຳ (ການເຮັດນິມິດ). ໃນປັດໄຈ ໓ ທ່ານສະແດງການອອກປາກຂໍເປັນຕົ້ນໄວ້ແລ້ວ, ແຕ່ໃນຄິລານະປັດໄຈ (ຢາຮັກສາໂລກ) ຈະເປັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແຕ່ໃນຄິລານະປັດໄຈ...' ເປັນຕົ້ນ. ກໍຢາທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອໂລກຫາຍດີແລ້ວ ຄວນບໍລິໂພກ ຫຼື ບໍ່ຄວນ? ໃນບັນຫາຂໍ້ນັ້ນ ພຣະວິນັຍທອນທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດຊ່ອງທາງການບໍລິໂພກໂດຍມຸ່ງເນັ້ນທີ່ໂລກ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີໂລກ ກໍຄວນບໍລິໂພກໄດ້, ບໍ່ມີອາບັດ', ສ່ວນພຣະສູດຕັນຕິກະ (ຜູ້ຊ່ຽວຊານພຣະສູດ) ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີອາບັດກໍຕາມ ແຕ່ກໍເຮັດໃຫ້ອາຊີວະເສຍໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສັນເລຂະປະຕິບັດ (ຂໍ້ປະຕິບັດເພື່ອຂັດເກົາກິເລດ) ເພາະເຮັດໃຫ້ສັນເລຂະປະຕິບັດເສຍໄປ'.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ

ဝိညတ္တိဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ວິຍັດຕິວິນິດໄສກະຖາລັງການ

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດທີ ໔.

၅. ကုလသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယကထာ

໕. ກຸລະສັງຄະຫະວິນິດໄສກະຖາ (ວ່າດ້ວຍການສົງເຄາະຕະກູນ)

၂၇. ဧဝံ ဝိညတ္တိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ကုလသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ကုလသင်္ဂဟော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သင်္ဂဏှနံ သင်္ဂဟော, ကုလာနံ သင်္ဂဟော ကုလသင်္ဂဟော, ပစ္စယဒါယကာဒီနံ [Pg.70] ဂိဟီနံ အနုဂ္ဂဟကရဏံ. အနုဂ္ဂဟတ္ထော ဟေတ္ထ သင်္ဂဟ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော’’တိ (ခု. ပါ. ၅.၆; သု. နိ. ၂၆၅).

໒໗. ເມື່ອກ່າວວິຍັດຕິວິນິດໄສຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວກຸລະສັງຄະຫະວິນິດໄສ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ກຸລະສັງຄະຫະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ການສົງເຄາະ ຊື່ວ່າ ສັງຄະຫະ, ການສົງເຄາະຕະກູນ ຊື່ວ່າ ກຸລະສັງຄະຫະ, ໄດ້ແກ່ ການເກື້ອກູນຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍມີຜູ້ຖວາຍປັດໄຈເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ສັບວ່າ ສັງຄະຫະ ໃນທີ່ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ ການເກື້ອກູນ (ອະນຸເຄາະ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ 'ການສົງເຄາະບຸດແລະພັນລະຍາ'.

၂၈. တတ္ထ ကောဋ္ဋနန္တိ သယံ ဆိန္ဒနံ. ကောဋ္ဋာပနန္တိ ‘‘ဣမံ ဆိန္ဒာ’’တိ အညေသံ ဆေဒါပနံ. အာဠိယာ ဗန္ဓနန္တိ ယထာ ဂစ္ဆမူလေ ဥဒကံ သန္တိဋ္ဌတိ, တထာ သမန္တတော ဗန္ဓနံ. ဥဒကဿာတိ အကပ္ပိယဥဒကဿ ‘‘ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စန’’န္တိ ဝိသုံ ဝက္ခမာနတ္တာ, တဉ္စ အာရာမာဒိအတ္ထံ ရောပနေ အကပ္ပိယဝေါဟာရေသုပိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေသုပိ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဣဓာပိ ဝိဘာဂံ ကတွာ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိ ဝိသုံ ဒဿိတံ. ဧတ္ထ စ ကတမံ အကပ္ပိယဥဒကံ, ကတမံ ပန ကပ္ပိယဥဒကန္တိ? သပ္ပာဏကံ အကပ္ပိယဥဒကံ, အပ္ပာဏကံ ကပ္ပိယဥဒကန္တိ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ, ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ သပ္ပာဏကံ ဥဒကံ တိဏံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝစနတော. ယထာ ကောဋ္ဋနခဏနာဒိကာယိကကိရိယာပိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေ သင်္ဂဟိတာ, ဧဝံ မာတိကာဥဇုကရဏာဒိကပ္ပိယဝေါဟာရေပီတိ အာဟ ‘‘သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏ’’န္တိ. ဟတ္ထပါဒမုခဓောဝနနဟအာနောဒကသိဉ္စနန္တိ ဣမိနာပိ ပကာရန္တရေန ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနမေဝ ဒဿေတိ. အကပ္ပိယဝေါဟာရေ ကောဋ္ဋနခဏနာဒိဝသေန သယံ ကရဏဿပိ ကထံ သင်္ဂဟောတိ? အကပ္ပိယန္တိ ဝေါဟရိယတီတိ အကပ္ပိယဝေါဟာရောတိ အကပ္ပိယဘူတံ ကရဏကာရာပနာဒိ သဗ္ဗမေဝ သင်္ဂဟိတံ, န ပန အကပ္ပိယဝစနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဧသေဝ နယော. သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏန္တိ ဣမိနာ ပုရာဏပဏ္ဏာဒီနံ ဟရဏမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုဒါလာဒီနိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဌာနတော ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဌာနမေဝ ပါကဋတရန္တိ ‘‘ဩဘာသော’’တိ ဝုတ္တံ.

໒໘. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ການຖາກ' ໄດ້ແກ່ ການຕັດດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ 'ການໃຫ້ຖາກ' ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ຄົນອື່ນຕັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈົ່ງຕັດສິ່ງນີ້'. ຄຳວ່າ 'ການກໍ່ຄັນດິນ' ໄດ້ແກ່ ການກໍ່ຄັນດິນອ້ອມຮອບ ເພື່ອໃຫ້ນ້ຳຂັງຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງນ້ຳ' ໄດ້ແກ່ ນ້ຳທີ່ບໍ່ຄວນ (ອກັປປິຍະອຸທົກ) ເພາະທ່ານຈະກ່າວແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ 'ການຫົດນ້ຳທີ່ຄວນ', ແລະເພາະທ່ານຈະກ່າວວ່າ ໃນການປູກຕົ້ນໄມ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວັດເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນອກັປປິຍະໂວຫານ ແລະກັປປິຍະໂວຫານ ການຫົດນ້ຳທີ່ຄວນເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຄວນ ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານຈຶ່ງແບ່ງແລ້ວສະແດງການຫົດນ້ຳທີ່ຄວນເປັນຕົ້ນໄວ້ຕ່າງຫາກ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ນ້ຳໃດເປັນນ້ຳທີ່ບໍ່ຄວນ, ນ້ຳໃດເປັນນ້ຳທີ່ຄວນ? ນ້ຳທີ່ມີສິ່ງມີຊີວິດ (ສັປປານະກະ) ເປັນນ້ຳທີ່ບໍ່ຄວນ, ນ້ຳທີ່ບໍ່ມີສິ່ງມີຊີວິດ (ອັປປານະກະ) ເປັນນ້ຳທີ່ຄວນ. ຖ້າຖາມວ່າ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຮູ້ໄດ້ຈາກພຣະດຳລັດວ່າ 'ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ ຮູ້ຢູ່ ຫົດເອງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ນຶ່ງຫົດ ເຊິ່ງນ້ຳທີ່ມີສິ່ງມີຊີວິດ ໃສ່ຫຍ้า ຫຼື ດິນໜຽວ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ'. ກາຍະກຳມີການຖາກແລະການຂຸດເປັນຕົ້ນ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນອກັປປິຍະໂວຫານຢ່າງໃດ, ແມ້ນໃນກັປປິຍະໂວຫານມີການເຮັດຮ່ອງນ້ຳໃຫ້ຊື່ເປັນຕົ້ນ ກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າຢ່າງນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ການເຮັດຮ່ອງນ້ຳແຫ້ງໃຫ້ຊື່'. ຄຳວ່າ 'ການຫົດດ້ວຍນ້ຳລ້າງມື, ລ້າງຕີນ, ລ້າງໜ້າ ແລະນ້ຳອາບ' ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງການຫົດນ້ຳທີ່ຄວນນັ້ນເອງ ໂດຍປະການອື່ນ. ໃນອກັປປິຍະໂວຫານ ການເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ ດ້ວຍອຳນາດການຖາກແລະການຂຸດເປັນຕົ້ນ ຖືກສົງເຄາະໄດ້ແນວໃດ? ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ອກັປປິຍະໂວຫານ ເພາະຮຽກຮ້ອງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ ດັ່ງນັ້ນ ການເຮັດແລະການໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດເປັນຕົ້ນ ອ涵ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນທັງໝົດ ຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໝາຍເຖິງພຽງແຕ່ຄຳກ່າວທີ່ບໍ່ຄວນເທົ່ານັ້ນ. ແມ້ນໃນກັປປິຍະໂວຫານ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ການເຮັດຮ່ອງນ້ຳແຫ້ງໃຫ້ຊື່' ນີ້ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາການນຳໃບໄມ້ເກົ່າເປັນຕົ້ນອອກໄປນຳ. ການຢືນຈັບຈົກເປັນຕົ້ນດ້ວຍມື ຈາກບ່ອນທີ່ວາງໄວ້ເທິງດິນ ຊື່ວ່າ 'ໂອພາສ' (ການສະແດງອາການລຽບຄຽງ) ເພາະເປັນການສະແດງອອກທີ່ຊັດເຈນກວ່າ.

၂၉. မဟာပစ္စရိဝါဒံ ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော ပစ္ဆာ ဝဒတိ. ဝနတ္ထာယာတိ ဣဒံ ကေစိ ‘‘ဝတတ္ထာယာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ဝတိအတ္ထာယာတိ [Pg.71] အတ္ထော. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယမ္ပိ တထေဝ ဝုတ္တံ, ‘‘အာရာမရောပါ ဝနရောပါ, ယေ နရာ သေတုကာရကာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၄၇) ဝစနတော ပန တံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဧကစ္စံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလဉ္စ သေသ’’န္တိအာဒိမာဟ. ယံ ကိဉ္စိ မာတိကန္တိ သုက္ခမာတိကံ ဝါ အသုက္ခမာတိကံ ဝါ. ကပ္ပိယဥဒကံ သိဉ္စိတုန္တိ ဣမိနာ ‘‘ကပ္ပိယဥဒကံ သိဉ္စထာ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. သယံ ရောပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ‘‘ရောပေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိပိ သိဒ္ဓံ.

໒໙. ພຣະອາຈານຜູ້ປາດຖະໜາຈະສະໜັບສະໜູນມະຫາປັດຈະຣີວາດ ຍ່ອມກ່າວໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ປ່າ' ນີ້ ບາງທ່ານອ່ານວ່າ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ້ວ' (ວະຕັດຖາຍະ), ສຳລັບທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມໝາຍຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ້ວ. ແມ້ນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ ກໍກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ 'ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ປູກສວນ, ປູກປ່າ, ສ້າງຂົວ' ດັ່ງນັ້ນ ຄຳນັ້ນຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນອກັປປິຍະໂວຫານ ບາງຢ່າງກໍຍ່ອມຄວນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ບໍ່ພຽງແຕ່... ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຮ່ອງນ້ຳໃດໆ' ໄດ້ແກ່ ຮ່ອງນ້ຳແຫ້ງ ຫຼື ຮ່ອງນ້ຳທີ່ບໍ່ແຫ້ງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພື່ອຫົດນ້ຳທີ່ຄວນ' ນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ້ນການກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຫົດນ້ຳທີ່ຄວນ' ກໍຍ່ອມຄວນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ແມ້ນການປູກດ້ວຍຕົນເອງ ກໍຍ່ອມຄວນ' ນີ້ ຍ່ອມສຳເລັດຄວາມວ່າ ແມ້ນການກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງປູກ' ກໍຍ່ອມຄວນເຊັ່ນກັນ.

၃၀. ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ပထဝီခဏနပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ, ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ. အကပ္ပိယဝေါဟာရေနာတိ ‘‘ဣဒံ ခဏ, ဣဒံ ရောပေဟီ’’တိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန. ဒုက္ကဋမေဝါတိ ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ. ဥဘယတြာတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယပထဝိယံ.

໓໐. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ທັງປາຈິດຕີແລະທຸກກົດ' ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເພາະປັດໄຈຄືການຂຸດດິນ, ແລະຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການສົງເຄາະຕະກູນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອກັປປິຍະໂວຫານ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອກັປປິຍະໂວຫານວ່າ 'ຈົ່ງຂຸດບ່ອນນີ້, ຈົ່ງປູກບ່ອນນີ້'. ຄຳວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການສົງເຄາະຕະກູນ. ຄຳວ່າ 'ໃນທັງສອງ' ໄດ້ແກ່ ໃນດິນທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະປະຖະວີ) ແລະດິນທີ່ບໍ່ຄວນ (ອກັປປິຍະປະຖະວີ).

သဗ္ဗတ္ထာတိ ကုလသင်္ဂဟပရိဘောဂအာရာမာဒိအတ္ထာယ ရောပိတေ. ဒုက္ကဋမ္ပီတိ န ကေဝလံ ပါစိတ္တိယမေဝ. ကပ္ပိယေနာတိ ကပ္ပိယဥဒကေန. တေသံယေဝ ဒွိန္နန္တိ ကုလသင်္ဂဟပရိဘောဂါနံ. ဒုက္ကဋန္တိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ သယံ သိဉ္စနေ, ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝါ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝါ သိဉ္စာပနေ ဒုက္ကဋံ, ပရိဘောဂတ္ထာယ သယံ သိဉ္စနေ, အကပ္ပိယဝေါဟာရေန သိဉ္စာပနေ စ ဒုက္ကဋံ. ပယောဂဗဟုလတာယာတိ သယံ ကရဏေ, ကာယပယောဂဿ ကာရာပနေ ဝစီပယောဂဿ ဗဟုတ္တေန. အာပတ္တိဗဟုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သယံ သိဉ္စနေ ဓာရာပစ္ဆေဒဂဏနာယ အာပတ္တိဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိဉ္စာပနေ ပန ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ, သကိံ အာဏတ္တဿ ဗဟုသိဉ္စနေ ဧကာဝ.

ຄຳວ່າ "sabbatthā" (ໃນຕົ້ນໄມ້ທັງປວງ) ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ປູກໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະຕະກູນ, การບໍລິໂພກ ແລະ ອາຣາມ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "dukkaṭampī" (ແມ່ນອາບັດທຸກກົດກໍມີ) ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນມີພຽງແຕ່ອາບັດປາຈິດຕີເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "kappiyenā" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍນ້ຳທີ່ສົມຄວນ (ກັປປິຍະອຸທົກ). ຄຳວ່າ "tesaṃyeva dvinnaṃ" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະຕະກູນ ແລະ ການບໍລິໂພກ ທັງສອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "dukkaṭaṃ" (ເປັນທຸກກົດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອຫົດນ້ຳດ້ວຍຕົນເອງເພື່ອສົງເຄາະຕະກູນ ເປັນທຸກກົດ, ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຫົດດ້ວຍກັປປິຍະໂວຫານ ຫຼື ອະກັປປິຍະໂວຫານ ກໍເປັນທຸກກົດ; ເມື່ອຫົດນ້ຳດ້ວຍຕົນເອງເພື່ອການບໍລິໂພກ, ແລະ ໃຊ້ໃຫ້ຫົດດ້ວຍອະກັປປິຍະໂວຫານ ກໍເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ "payogabahulatāya" (ເພາະຄວາມມາກແຫ່ງປະໂຍກ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ ເພາະຄວາມມາກແຫ່ງກາຍະປະໂຍກ, ເມື່ອໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ເພາະຄວາມມາກແຫ່ງວະຈີປະໂຍກ. ຄຳວ່າ "āpattibahulatā veditabbā" (ພຶງຊາບຄວາມມາກແຫ່ງອາບັດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນການຫົດນ້ຳດ້ວຍຕົນເອງນີ້ ພຶງຊາບການນັບອາບັດ ດ້ວຍການນັບການຂາດຕອນແຫ່ງສາຍນ້ຳ. ສ່ວນໃນການໃຊ້ໃຫ້ຫົດນ້ຳ, ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ສັ່ງທຸກໆ ຄຳເວົ້າ ທີ່ສັ່ງຊ້ຳໆ, ແຕ່ເມື່ອສັ່ງພຽງເທື່ອດຽວ ແລ້ວເຂົາຫົດນ້ຳຫຼາຍເທື່ອ ກໍເປັນອາບັດດຽວເທົ່ານັ້ນ.

ဩစိနနေ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယာနီတိ ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ, ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ. အညတ္ထာတိ ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ [Pg.72] ဩစိနနေ. သကိံ အာဏတ္တောတိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန အာဏတ္တော. ပါစိတ္တိယမေဝါတိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန အာဏတ္တတ္တာ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၉၀-၉၁) ပါစိတ္တိယံ. ကပ္ပိယဝစနေန ပန ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဩစိနာပေန္တဿ အနာပတ္တိယေဝ.

ໃນການເກັບ (ດອກໄມ້) ມີອາບັດທຸກກົດ ແລະ ປາຈິດຕີ, ຄື ເພາະປັດໄຈຄືການສົງເຄາະຕະກູນ ເປັນອາບັດທຸກກົດ, ເພາະການທຳລາຍພູດຄາມ ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ໃນບ່ອນອື່ນ' (ອັນຍັດຖະ) ຄື ໃນການເກັບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸ (ມີເຈດີເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ 'ສັ່ງເທື່ອດຽວ' ຄື ສັ່ງດ້ວຍອະກັບປິຍະໂວຫານ (ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ຄວນ). ຄຳວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີເທົ່ານັ້ນ' ຄື ເພາະສັ່ງດ້ວຍອະກັບປິຍະໂວຫານ ຈຶ່ງເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ດ້ວຍພູດຄາມສິກຂາບົດ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ໃຫ້ເກັບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍກັບປິຍະໂວຫານ (ຄຳເວົ້າທີ່ຄວນ) ບໍ່ເປັນອາບັດເລີຍ.

၃၁. ဂန္ထနေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒါမံ ဂန္ထိမံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. န ဝဋ္ဋတီတိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ, ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဝါ ဝုတ္တနယေန ကရောန္တဿ ကာရာပေန္တဿ စ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋတီတိ ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဝဋ္ဋတိ, ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ပန ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ကာရာပေန္တဿပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ဘိက္ခုဿ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ဓမ္မာသနဝိတာနေ ဗဒ္ဓကဏ္ဋကေသု ပုပ္ဖာနိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဌပေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပရူပရိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဆတ္တသဒိသံ ကတွာ အာဝုဏနတော ‘‘ဆတ္တာဓိဆတ္တံ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကဒလိက္ခန္ဓမှီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗမေဝ သန္ဓာယ ‘‘တံ အတိဩဠာရိကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗတ္ထ ကရဏေ, အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ကာရာပနေ စ ဒုက္ကဋမေဝါတိ အတ္ထော. ပုပ္ဖဝိဇ္ဈနတ္ထံ ကဏ္ဋကမ္ပိ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣမဿ ဥပလက္ခဏတ္တာ ပုပ္ဖဒါမောလမ္ဗကာဒိအတ္ထာယ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒိပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘‘ပုပ္ဖဝိဇ္ဈနတ္ထံ ကဏ္ဋကန္တိ ဝိသေသိတတ္တာ တဒတ္ထံ ကဏ္ဋကမေဝ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ အဋ္ဌကထာပမာဏေနာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုပ္ဖပဋိစ္ဆကံ နာမ ဒန္တာဒီဟိ ကတံ ပုပ္ဖာဓာနံ. ဧတမ္ပိ နာဂဒန္တကမ္ပိ သဆိဒ္ဒမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. အသောကပိဏ္ဍိယာတိ အသောကသာခါနံ, ပုပ္ဖာနံ ဝါ သမူဟေ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၃၁) ပန ‘‘အသောကပိဏ္ဍိယာတိ အသောကပုပ္ဖမဉ္ဇရိကာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မရဇ္ဇု နာမ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ပုပ္ဖပ္ပဝေသနတ္ထံ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဗန္ဓရဇ္ဇု. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၃၁) ပန ‘‘ဓမ္မရဇ္ဇု နာမ စေတိယာဒီနိ [Pg.73] ပရိက္ခိပိတွာ တေသဉ္စ ရဇ္ဇုယာ စ အန္တရာ ပုပ္ဖပ္ပဝေသနတ္ထာယ ဗန္ဓရဇ္ဇု. သိထိလဝဋ္ဋိတာယ ဝါ ဝဋ္ဋိယာ အဗ္ဘန္တရေ ပုပ္ဖပ္ပဝေသနတ္ထာယ ဧဝံ ဗန္ဓာတိပိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

໓໑. ພວງມະໄລທີ່ເກີດຈາກການຮ້ອຍ (ມັດ) ຊື່ວ່າ ກັນຖິມະ (ພວງຮ້ອຍ). ນິຍາຍ (ແນວທາງ) ນີ້ ກໍມີໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນອາບັດທຸກກົດແກ່ຜູ້ເຮັດເອງ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຜū້ອື່ນເຮັດ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະຕະກູນ ຫຼື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸ. ຄຳວ່າ 'ຄວນ' ຄື ຄວນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸ, ແຕ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະຕະກູນ ແມ້ຈະໃຊ້ໃຫ້ເຮັດດ້ວຍກັບປິຍະໂວຫານ ກໍເປັນອາບັດທຸກກົດຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ' ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫຼື ແກ່ພິກຂຸ' ເປັນຕົ້ນ. ມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນວ່າ: ເຂົາເຈົ້າເອົາດອກໄມ້ສຽບໃສ່ໜາມທີ່ຜູກໄວ້ຢູ່ເພດານທຳມາດ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້. ເພາະການສຽບຊ້ອນໆ ກັນຂຶ້ນໄປ ເຮັດໃຫ້ຄືກັບຄັນຮົ່ມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄືກັບຄັນຮົ່ມຊ້ອນຄັນຮົ່ມ'. ຄຳວ່າ 'ນັ້ນເປັນຂອງຫຍາບເກີນໄປແທ້ໆ' ໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມທັງໝົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນຕົ້ນກ້ວຍ' ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການເຮັດທຸກກໍລະນີ ແລະ ໃນການໃຊ້ໃຫ້ເຮັດດ້ວຍອະກັບປິຍະໂວຫານ ເປັນອາບັດທຸກກົດແທ້ໆ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະຄຳວ່າ 'ແມ້ແຕ່ໜາມກໍບໍ່ຄວນຜູກເພື່ອສຽບດອກໄມ້' ນີ້ ເປັນຂໍ້ກຳນົດ, ການຜູກເຊືອກເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຫ້ອຍພວງດອກໄມ້ ກໍບໍ່ຄວນຄືກັນ. ສ່ວນບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເພາະມີຄຳກຳນົດວ່າ ໜາມເພື່ອສຽບດອກໄມ້, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຜູກສະເພາະໜາມເພື່ອປະໂຫຍດນັ້ນ, ແລະ ຂໍ້ນັ້ນກໍເປັນໄປຕາມອັດຖະກະຖາເປັນປະມານ', ເລື່ອງນີ້ຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ດີກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ. ທີ່ຮອງຮັບດອກໄມ້ (ບຸບຜະປະຕິຈຊະກະ) ຄື ທີ່ໃສ່ດອກໄມ້ທີ່ເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງເປັນຕົ້ນ. ແມ້ແຕ່ສິ່ງນີ້ ແລະ ຂໍສັບຝາ (ນາກະທັນຕະກະ) ກໍຕ້ອງເອົາແບບທີ່ມີຮູເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໃນຊໍ່ດອກອະໂສກ' (ອະໂສກະປິຍະ) ຄື ໃນກຸ່ມແຫ່ງກິ່ງ ຫຼື ດອກອະໂສກ. ແຕ່ໃນສານັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ອະໂສກະປິຍະ ຄື ໃນຊໍ່ດອກອະໂສກ'. ທີ່ຊື່ວ່າ ທຳມະເຊືອກ (ທັມມະຣັດຊຸ) ຄື ເຊືອກທີ່ຜູກອ້ອມເຈດີ ຫຼື ຕົ້ນໂພ ເພື່ອສຽບດອກໄມ້ເຂົ້າໄປ. ສ່ວນໃນວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ທຳມະເຊືອກ ຄື ເຊືອກທີ່ຜູກອ້ອມເຈດີເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສຽບດອກໄມ້ເຂົ້າໃນລະຫວ່າງເຈດີ ແລະ ເຊືອກນັ້ນ. ຫຼື ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຜູກໄວ້ຢ່າງນັ້ນ ເພື່ອສຽບດອກໄມ້ເຂົ້າໄປໃນລະຫວ່າງກາງຂອງກຽວເຊືອກທີ່ຟັ້ນໄວ້ຫຼົມໆ'.

မတ္ထကဒါမန္တိ ဓမ္မာသနာဒိမတ္ထကေ ပလမ္ဗကဒါမံ. တေသံယေဝါတိ ဥပ္ပလာဒီနံ ဧဝ. ဝါကေန ဝါတိ ပုပ္ဖနာဠံ ဖာလေတွာ ပုပ္ဖေန ဧကာဗဒ္ဓဋ္ဌိတဝါကေန ဒဏ္ဍေန စ ဧကာဗဒ္ဓေနေဝ. ဧတေန ပုပ္ဖံ ဗီဇဂါမသင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ ပဉ္စသု ဗီဇေသု အပဝိဋ္ဌတ္တာ ပဏ္ဏံ ဝိယ, တသ္မာ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာပိ ဝိကောပနေ ဒေါသော နတ္ထိ. ယဉ္စ ဆိန္နဿပိ မကုဠဿ ဝိကသနံ, တမ္ပိ အတိတရုဏဿ အဘာဝါ ဝုဍ္ဎိလက္ခဏံ န ဟောတိ, ပရိဏတဿ ပန မကုဠဿ ပတ္တာနံ သိနေဟေ ပရိယာဒါနံ ဂတေ ဝိသုံဘာဝေါ ဧဝ ဝိကာသော, တေနေဝ ဆိန္နမကုဠဝိကာသော အဆိန္နမကုဠဝိကာသတော ပရိဟီနော, မိလာတနိယုတ္တော ဝါ ဒိဿတိ. ယဉ္စ မိလာတဿ ဥဒကသညောဂေ အမိလာနတာပဇ္ဇနံ, တမ္ပိ တမ္ဗုလပဏ္ဏာဒီသု သမာနံ ဝုဍ္ဎိလက္ခဏံ န ဟောတိ. ပါဠိအဋ္ဌကထာသု စ န ကတ္ထစိ ပုပ္ဖာနံ ကပ္ပိယကရဏံ အာဂတံ, တသ္မာ ပုပ္ဖံ သဗ္ဗထာ အဗီဇမေဝါတိ ဝိညာယတိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ພວງມະໄລຫ້ອຍຍ້ອຍ' (ມັດຖະກະທາມະ) ຄື ພວງມະໄລທີ່ຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາເທິງຍອດທຳມາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຂອງດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເອງ' ຄື ຂອງດອກອຸບົນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ດ້ວຍປໍ' (ວາເກນະ ວາ) ຄື ໂດຍການຜ່າກ້ານດອກໄມ້, ດ້ວຍປໍທີ່ຕິດຢູ່ເປັນອັນດຽວກັບດອກໄມ້ ແລະ ດ້ວຍກ້ານທີ່ຕິດກັນເປັນອັນດຽວ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ດອກໄມ້ຈຶ່ງບໍ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນພືດຄາມ (ບີຊະຄາມ) ເພາະບໍ່ໄດ້ຖືກຈັດເຂົ້າໃນພືດ ໕ ຊະນິດ ເໝືອນກັບໃບໄມ້, ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ເຮັດກັປປິຍະກ່ອນ ກໍບໍ່ມີໂທດໃນການທຳລາຍ. ແລະ ການບານຂອງດອກຕູມທີ່ຖືກເດັດແລ້ວ, ນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນລັກສະນະຂອງການຈະເລີນເຕີບໂຕ ເພາະມັນບໍ່ແມ່ນດອກທີ່ອ່ອນເກີນໄປ, ແຕ່ເມື່ອຄວາມຊຸ່ມຊື່ນໃນກີບດອກຕູມທີ່ແກ່ແລ້ວໝົດໄປ, ການແຍກອອກຈາກກັນນັ້ນເອງຄືການບານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ການບານຂອງດອກຕູມທີ່ເດັດແລ້ວ ຈຶ່ງດ້ອຍກວ່າການບານຂອງດອກຕູມທີ່ຍັງບໍ່ທັນເດັດ ຫຼື ປະກົດວ່າຫ່ຽວແຫ້ງ. ແລະ ການທີ່ດອກໄມ້ຫ່ຽວແລ້ວກັບມາສົດຊື່ນຄືນເມື່ອຖືກນ້ຳ, ນັ້ນgໍເໝືອນກັບໃບພູເປັນຕົ້ນ ແລະ ບໍ່ແມ່ນລັກສະນະຂອງການຈະເລີນເຕີບໂຕ. ແລະ ໃນພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ ທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີບ່ອນໃດກ່າວເຖິງການເຮັດກັປປິຍະແກ່ດອກໄມ້ເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ດອກໄມ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີເມັດພັນໂດຍປະການທັງປວງ, ເລື່ອງນີ້ຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ດີກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.

‘‘ပသိဗ္ဗကေ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖံ ပသိဗ္ဗကေ ဝါ ပသိဗ္ဗကသဒိသံ ဗန္ဓေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စီဝရေ ဝါ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၃၁) ပန ‘‘ခန္ဓေ ဌပိတကာသာဝဿာတိ ခန္ဓေ ဌပိတသံဃာဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ တထာဗန္ဓိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ. ဣမိနာ စ အညမ္ပိ တာဒိသံ ကာသာဝံ ဝါ ဝတ္ထံ ဝါ ဝုတ္တနယေန ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ပုပ္ဖာနိ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. အံသဘဏ္ဍိကပသိဗ္ဗကေ ပက္ခိတ္တသဒိသတ္တာ ဝေဌိမံ နာမ န ဇာတံ, တသ္မာ သိထိလဗန္ဓဿ အန္တရန္တရာ ပက္ခိပိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဒဏ္ဍကံ ပန ဗန္ဓိတုံ န [Pg.74] ဝဋ္ဋတီတိ ရဇ္ဇုအာဒီဟိ ဗန္ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပုပ္ဖဿေဝ ပန အစ္ဆိန္နဒဏ္ဍကေဟိ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ.

ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ຄືກັບໃນຖົງ' ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ຄວນໃສ່ດອກໄມ້ລົງໃນຖົງ ຫຼື ໃນຫໍ່ທີ່ຄືກັບຖົງ ຫຼື ໃນຈີວອນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ. ສ່ວນໃນສານັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຂອງຜ້າກາສາວະທີ່ຕັ້ງໄວ້ເທິງບ່າ ໝາຍເຖິງສັງຄາຕິທີ່ພາດໄວ້ເທິງບ່າ. ເພາະຜ້ານັ້ນສາມາດຜູກໄວ້ຢ່າງນັ້ນໄດ້. ແລະ ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ຄວນຜູກຜ້າກາສາວະ ຫຼື ຜ້າອື່ນທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍກັນນັ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລ້ວໃສ່ດອກໄມ້ລົງໃນຜ້ານັ້ນ. ເພາະມີລັກສະນະຄືກັບການໃສ່ລົງໃນຖົງຍ່າມພາດບ່າ ຈຶ່ງບໍ່ຈັດເປັນດອກໄມ້ພັນ (ເວຖິມະ), ດັ່ງນັ້ນ ບາງທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ແມ້ການສຽບໃສ່ໃນລະຫວ່າງຜ້າທີ່ຜູກໄວ້ຫຼົມໆ ກໍຄວນຄືກັນ'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນຜູກໄມ້ຄ້ຳໄວ້ທາງລຸ່ມ' ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງການຜູກດ້ວຍເຊືອກເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ການຜູກດ້ວຍກ້ານທີ່ຍັງບໍ່ທັນເດັດຂອງດອກໄມ້ນັ້ນເອງ ແມ່ນຄວນແທ້ໆ.

ပုပ္ဖပဋေ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ပုပ္ဖပဋံ ကရောန္တဿ ဒီဃတော ပုပ္ဖဒါမဿ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တိရိယတော ဟရဏံ ပန ဝါယိမံ နာမ ဟောတိ, န ပုရိမံ. ‘‘ပုရိမဋ္ဌာနံ အတိက္ကာမေတီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ပုရိမံ ပုပ္ဖကောဋိံ ဖုသာပေတွာ ဝါ အဖုသာပေတွာ ဝါ ပရိက္ခိပနဝသေန အတိက္ကာမေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုပ္ဖရဟိတာယ သုတ္တဝါကကောဋိယာ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကဝါရံ ဟရိတွာ ပရိက္ခိပိတွာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယာဒိပရိက္ခေပံ ပုပ္ဖပဋကရဏဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ပရိက္ခိပန္တေန ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပိတွာ ပုရိမဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တေ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ, တေနပိ ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပိတွာ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. ပုပ္ဖပဋံ ကရောန္တေန စ ဟရိတွာ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ, တေနပိ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. သစေပိ ဒွေယေဝ ဘိက္ခူ ဥဘောသု ပဿေသု ဌတွာ ပရိယာယေန ဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ແລະ ພຶງເຫັນໃນແຜ່ນດອກໄມ້' ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງການເຮັດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍການນຳໄປແລະນຳກັບຕາມຄວາມຍາວຂອງພວງດອກໄມ້ ຂອງຜູ້ເຮັດແຜ່ນດອກໄມ້, ສ່ວນການນຳໄປທາງຂວາງ ຊື່ວ່າ ວາຍິມະ (ດອກໄມ້ກອງ), ບໍ່ແມ່ນຢ່າງທຳອິດ. ເພາະມີຄຳກ່າວທົ່ວໄປວ່າ 'ລ່ວງເລີຍບ່ອນເດີມ' ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ທີ່ລ່ວງເລີຍປາຍດອກໄມ້ທຳອິດ ໂດຍການອ້ອມຮອບ ບໍ່ວ່າຈະໃຫ້ແຕະຕ້ອງກັນ ຫຼື ບໍ່ແຕະຕ້ອງກັນ ກໍເປັນອາບັດແທ້ໆ. ຄຳວ່າ 'ຄວນຜູກ' ຄື ຄວນຜູກດ້ວຍປາຍດ້າຍ ຫຼື ປາຍປໍ ທີ່ບໍ່ມີດອກໄມ້. ຄຳວ່າ 'ນຳໄປອ້ອມຮອບເທື່ອດຽວ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການອ້ອມຮອບເຈດີເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ແລະ ການເຮັດແຜ່ນດອກໄມ້, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ອ້ອມຮອບເຈດີ ຫຼື ຕົ້ນໂພ ເມື່ອອ້ອມຮອບເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ມາຮອດບ່ອນເດີມ ຕ້ອງສົ່ງໃຫ້ຜູ້ອື່ນ, ແມ້ຜູ້ນັ້ນກໍອ້ອມຮອບເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ເຮັດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ແລະ ຜູ້ເຮັດແຜ່ນດອກໄມ້ ເມື່ອນຳໄປແລ້ວ ກໍຕ້ອງສົ່ງໃຫ້ຜູ້ອື່ນ, ແມ້ຜູ້ນັ້ນກໍຕ້ອງເຮັດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ແຕ່ພິກຂຸ ໒ ຮູບ ຢືນຢູ່ທັງສອງຂ້າງ ແລ້ວນຳໄປຜັດປ່ຽນກັນ ກໍຄວນແທ້ໆ.

ပရေဟိ ပူရိတန္တိ ဒီဃတော ပသာရိတံ. ဝါယိတုန္တိ တိရိယတော ဟရိတုံ, တံ ပန ဧကဝါရမ္ပိ န လဘတိ. ပုပ္ဖာနိ ဌပေန္တေနာတိ အဂန္ထိတာနိ ပါကတိကပုပ္ဖာနိ အညမညံ ဖုသာပေတွာပိ ဌပေန္တေန. ပုပ္ဖဒါမံ ပန ပူဇနတ္ထာယ ဘူမိယံ ဌပေန္တေန ဖုသာပေတွာ ဝါ အဖုသာပေတွာ ဝါ ဒိဂုဏံ ကတွာ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ຄົນອື່ນເຮັດໃຫ້ເຕັມ' (ປະເຣຫິ ປູຣິຕັງ) ຄື ແຜ່ອອກໄປຕາມຄວາມຍາວ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຕໍ່າ' (ວາຍິຕຸງ) ຄື ການນຳໄປທາງຂວາງ, ແຕ່ການເຮັດແນວນັ້ນ ແມ້ແຕ່ເທື່ອດຽວກໍບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ 'ໂດຍຜູ້ວາງດອກໄມ້' ຄື ໂດຍຜູ້ວາງດອກໄມ້ທຳມະດาທີ່ບໍ່ໄດ້ຮ້ອຍ ແມ້ຈະໃຫ້ແຕະຕ້ອງກັນກໍຕາມ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ສ່ວນຜູ້ວາງພວງດອກໄມ້ໄວ້ເທິງພື້ນເພື່ອບູຊາ ບໍ່ຄວນພັບທົບສອງຊັ້ນແລ້ວວາງໄວ້ ບໍ່ວ່າຈະໃຫ້ແຕະຕ້ອງກັນ ຫຼື ບໍ່ແຕະຕ້ອງກັນກໍຕາມ.

၃၂. ဃဋိကဒါမဩလမ္ဗကောတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဃဋိကာကာရယုတ္တော, ဒါရုဃဋိကာကာရော ဝါ ဩလမ္ဗကော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၃၁) ပန ‘‘ဃဋိကဒါမဩလမ္ဗကောတိ အန္တေ ဃဋိကာကာရယုတ္တော ယမကဒါမဩလမ္ဗကော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ [Pg.75] (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၄၃၁) ပန ‘‘ဃဋိကဒါမဩလမ္ဗကောတိ ယမကဒါမဩလမ္ဗကောတိ လိခိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧကေကံ ပန ဒါမံ နိက္ခန္တသုတ္တကောဋိယာဝ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပုပ္ဖဒါမဒွယံ သံဃဋိတုကာမေနပိ နိက္ခန္တသုတ္တကောဋိယာဝ သုတ္တကောဋိံ သံဃဋိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မာလာဂုဏပရိက္ခေပေါတိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မာလာဂုဏဿ ပုနပ္ပုနံ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရေတွာ ပရိက္ခိပနံ, တေနေဝ တံ ပုရိမေ ပဝိဋ္ဌံ, တသ္မာ ဧတမ္ပိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရံ ပုနပ္ပုနံ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧကဝါရံ ပန အဍ္ဎစန္ဒာကာရကရဏေ မာလာဂုဏံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ပုပ္ဖဒါမကရဏန္တိ ဧတ္ထ သုတ္တကောဋိယံ ဂဟေတွာပိ ဧကတော ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. သုတ္တမယံ ဂေဏ္ဍုကံ နာမ, ဂေဏ္ဍုကခရပတ္တဒါမာနံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စေလာဒီဟိ ကတဒါမမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ အကပ္ပိယာနုလောမတ္တာတိ ဝဒန္တိ. ပရသန္တကံ ဒေတိ, ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေန ပရသန္တကံ ဂဟေတွာ ဒေန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထုလ္လစ္စယန္တိ ဧတ္ထ ဘဏ္ဍဒေယျမ္ပိ ဟောတိ.

໓໒. ຄຳວ່າ 'ພວງມະໄລຫ້ອຍມີປຸ່ມ' (ຄະຕິກະທາມະໂອລັມພະກະ) ຄື ພວງມະໄລຫ້ອຍທີ່ມີລັກສະນະເປັນປຸ່ມຢູ່ສ່ວນລຸ່ມ, ຫຼື ພວງມະໄລຫ້ອຍທີ່ມີລັກສະນະຄືປຸ່ມໄມ້. ສ່ວນໃນສານັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຄະຕິກະທາມະໂອລັມພະກະ ຄື ພວງມະໄລຫ້ອຍຄູ່ທີ່ມີລັກສະນະເປັນປຸ່ມຢູ່ປາຍ'. ສ່ວນໃນວະຊິຣะພຸດທິທິກา ກ່າວວ່າ 'ມີຄຳຂຽນໄວ້ວ່າ ຄະຕິກະທາມະໂອລັມພະກະ ຄື ຍະມະກະທາມະໂອລັມພະກະ (ພວງມະໄລຫ້ອຍຄູ່)'. ແຕ່ຄວນຜູກພວງມະໄລແຕ່ລະພວງຫ້ອຍໄວ້ ດ້ວຍປາຍດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາເທົ່ານັ້ນ, ແມ້ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະຜູກພວງມະໄລສອງພວງເຂົ້າກັນ ກໍຄວນຜູກປາຍດ້າຍເຂົ້າກັນ ດ້ວຍປາຍດ້າຍທີ່ຍື່ນອອກມາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ການອ້ອມຮອບພວງມະໄລເປັນຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນ' ຄື ການອ້ອມຮອບໂດຍການເຮັດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍການນຳໄປແລະນຳກັບຊ້ຳໆ ຂອງພວງມະໄລເປັນຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ມັນຈຶ່ງຖືກຈັດເຂົ້າໃນຢ່າງທຳອິດ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນນີ້ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍການນຳໄປແລະນຳກັບຊ້ຳໆ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ສ່ວນການນຳພວງມະໄລໄປເພື່ອເຮັດເປັນຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນພຽງເທື່ອດຽວ ແມ່ນຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ 'ການເຮັດພວງດອກໄມ້' ໃນຂໍ້ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ຈະຈັບປາຍດ້າຍ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໜ່ວຍມົນເຮັດດ້ວຍດ້າຍ (ສຸຕຕະມະຍະ ເຄນທຸກະ); ເພາະໜ່ວຍມົນ ແລະ ພວງມະໄລໃບໄມ້ແຂງ ຖືກຫ້າມໄວ້, ບາງທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ແມ້ພວງມະໄລທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ ເພາະອະນຸໂລມຕາມສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ຂອງຜູ້ນັ້ນ ເປັນທຸກກົດແທ້ໆ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ຖືເອົາຂອງຜູ້ນັ້ນດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ (ວິສສາສະຄາຫະ) ແລ້ວເອົາໄປໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ເປັນຖຸນລັດໄຈ' ໃນຂໍ້ນີ້ ຍັງມີການທີ່ຈະຕ້ອງຊົດໃຊ້ວັດຖຸ (ພັນທະໄທຍະ) ອີກດ້ວຍ.

၃၃. တဉ္စ ခေါ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယာတိ မာတာပိတူနမ္ပိ ပုပ္ဖံ ဒေန္တေန ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယေဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘မဏ္ဍနတ္ထာယ ပန သိဝလိင်္ဂါဒိပူဇနတ္ထာယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဣမံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိဿန္တီ’’တိ မာတာပိတူနံ ဝဋ္ဋတိ, သေသဉာတကာနံ တာဝကာလိကမေဝ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကဿစိပီတိ ဉာတကဿ ဝါ အညာတကဿ ဝါ ကဿစိပိ. ဉာတိသာမဏေရေဟေဝါတိ တေသံ ဂိဟိပရိကမ္မမောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣတရေတိ အညာတကာ. တေဟိပိ သာမဏေရေဟိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝတ္တသီသေန ဟရိတဗ္ဗံ. သမ္ပတ္တာနံ သာမဏေရာနံ ဥပဍ္ဎဘာဂံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သံဃိကဿ လာဘဿ ဥပစာရသီမဋ္ဌသာမဏေရာနမ္ပိ သန္တကတ္တာ တေသမ္ပိ ဥပဍ္ဎဘာဂေါ လဗ္ဘတေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. စူဠကန္တိ ဥပဍ္ဎဘာဂတောပိ ဥပဍ္ဎံ. စတုတ္ထဘာဂဿေတံ [Pg.76] အဓိဝစနံ. သာမဏေရာ…ပေ… ဌပေန္တီတိ ဣဒံ အရက္ခိတအဂေါပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ ပန ‘‘ဝဿဂ္ဂေန အဘာဇနီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ မဂ္ဂေ ဝါ စေတိယင်္ဂဏေ ဝါ.

໓໓. ຄຳວ່າ 'ແລະ ດອກໄມ້ນັ້ນແລ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸ' ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ้ແຕ່ການໃຫ້ດອກໄມ້ແກ່ມານດາບິດາ ກໍຕ້ອງໃຫ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ແຕ່ເພື່ອການປະດັບຕົກແຕ່ງ ຫຼື ເພື່ອບູຊາສິວະລຶງເປັນຕົ້ນ', ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນແກ່ມານດາບິດາ (ດ້ວຍຄິດວ່າ) 'ພວກເພິ່ນຈະຂາຍສິ່ງນີ້ແລ້ວລ້ຽງຊີບ'; ສ່ວນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ເຫຼືອ ຄວນໃຫ້ພຽງຊົ່ວຄາວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ໃຜໆ ກໍຕາມ' (ກັດສະຈິປິ) ຄື ແກ່ໃຜກໍຕາມ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຍາດ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນຍາດ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍສາມະເນນຜູ້ເປັນຍາດເທົ່ານັ້ນ' ກ່າວໄວ້ເພື່ອປົດປ່ອຍພວກເຂົາຈາກການຮັບໃຊ້ຄະລຶຫັດ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ນອກນັ້ນ' ຄື ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດ. ແມ້ໂດຍສາມະເນນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງນຳໄປໂດຍຖານະເປັນວັດປະຕິບັດແກ່ພະອາຈານ ແລະ ພະອຸປັດຊາ. ຄຳວ່າ 'ຄວນໃຫ້ສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງແກ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍທີ່ມາເຖິງ' ກ່າວໄວ້ເພາະລາບຂອງສົງກໍເປັນຂອງສາມະເນນຜູ້ຢູ່ນອກສີມາ (ອຸປະຈາລະສີມາ) ຄືກັນ, ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ຮັບສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ສ່ວນນ້ອຍ' (ຈູລະກະ) ຄື ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງສ່ວນເຄິ່ງ. ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສ່ວນທີສີ່ (ໜຶ່ງໃນສີ່). ຄຳວ່າ 'ສາມະເນນ... ວາງໄວ້' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັກສາ ແລະ ບໍ່ໄດ້ປົກປ້ອງໄວ້. ແຕ່ໃນສານັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ກ່າວໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນແບ່ງປັນຕາມພັນສາ (ວັດສະຄະ)'. ຄຳວ່າ 'ໃນບ່ອນນັ້ນໆ' ຄື ໃນຫົນທາງ ຫຼື ໃນລານເຈດີ.

၃၄. သာမဏေရေဟိ ဒါပေတုံ န လဘန္တီတိ ဣဒံ သာမဏေရေဟိ ဂိဟိကမ္မံ ကာရိတံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ, န ပန ပုပ္ဖဒါနံ ဟောတီတိ သာမဏေရာနမ္ပိ န ဝဋ္ဋနတော. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘သယမေဝါ’’တိအာဒိ. န ဟိ တံ ပုပ္ဖဒါနံ နာမ သိယာ. ယဒိ ဟိ တထာ အာဂတာနံ တေသံ ဒါနံ ပုပ္ဖဒါနံ နာမ ဘဝေယျ, သာမဏေရေဟိပိ ဒါတုံ န လဗ္ဘေယျ. သယမေဝါတိ သာမဏေရာ သယမေဝ. ယာဂုဘတ္တာဒီနိ အာဒါယာတိ ဣဒံ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ယာဂုဘတ္တာဒိသမ္ပာဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ. အဝိသေသေန ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာ သဗ္ဗေသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ.

໓໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ສາມະເນນເປັນຜູ້ໃຫ້' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະມັນເໝືອນກັບການໃຊ້ໃຫ້ສາມະເນນເຮັດວຽກຂອງຄະລຶຫັດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການໃຫ້ດອກໄມ້, ເພາະແມ້ແຕ່ສາມະເນນກໍບໍ່ຄວນເຮັດຄືກັນ. ແລະ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ດ້ວຍຕົນເອງ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າການໃຫ້ນັ້ນ ຈະບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການໃຫ້ດອກໄມ້ເລີຍ. ເພາະວ່າ ຖ້າການໃຫ້ຂອງຜູ້ທີ່ມາຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນການໃຫ້ດອກໄມ້, ແມ້ແຕ່ສາມະເນນກໍຈະບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ເອົາໄປໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຕົນເອງ' ຄື ສາມະເນນທັງຫຼາຍເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຖືເອົາຂ້າວຍາຄູ ແລະ ພັດເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ເພາະກ່າວໝາຍເຖິງການຈັດຕຽມຂ້າວຍາຄູ ແລະ ພັດເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນ' ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດພິເສດ. ຄຳວ່າ 'ກ່າວໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດພິເສດ' ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນເລີຍ.

၃၅. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘မာတာပိတူနံ တာဝ ဟရိတွာပိ ဟရာပေတွာပိ ပက္ကောသိတွာပိ ပက္ကောသာပေတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, သေသဉာတကာနံ ပက္ကောသာပေတွာဝ. မာတာပိတူနဉ္စ ဟရာပေန္တေန ဉာတိသာမဏေရေဟေဝ ဟရာပေတဗ္ဗံ. ဣတရေ ပန ယဒိ သယမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမံ ပုပ္ဖဒါနေ ဝုတ္တနယံ ဖလဒါနေပိ အတိဒိသတိ, တသ္မာ ဖလမ္ပိ မာတာပိတူနံ ဟရဏဟရာပနာဒိနာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, သေသဉာတီနံ ပက္ကောသာပေတွာဝ. ဣဒါနိ ‘‘ယော ဟရိတွာ ဝါ ဟရာပေတွာ ဝါ…ပေ… ဣဿရဝတာယ ဒဒတော ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၃၆-၄၃၇) ဣမံ ပုပ္ဖဒါနေ ဝုတ္တနယံ ဖလဒါနေ သင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ခီဏပရိဗ္ဗယာနန္တိ အာဂန္တုကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဖလပရိစ္ဆေဒေနာတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ ဖလပရိစ္ဆေဒေန ဝါ. ရုက္ခပရိစ္ဆေဒေန ဝါတိ ‘‘ဣမေဟိ ရုက္ခေဟိ [Pg.77] ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ ရုက္ခပရိစ္ဆေဒေန ဝါ. ပရိစ္ဆိန္နေသုပိ ပန ရုက္ခေသု ‘‘ဣဓ ဖလာနိ သုန္ဒရာနိ, ဣတော ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တေန ကုလသင်္ဂဟော ကတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပန န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ရုက္ခစ္ဆလ္လီတိ ရုက္ခတ္တစော, သာ ‘‘ဘာဇနီယဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ဝုတ္တနယေနာတိ ပုပ္ဖဖလာဒီသု ဝုတ္တနယေန ကုလသင်္ဂဟော ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

໓໕. ຄຳວ່າ 'ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ' ນີ້ ເປັນການນຳເອົານັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການໃຫ້ດອກໄມ້ວ່າ 'ກ່ອນອື່ນ ຄວນໃຫ້ແກ່ມານດາບິດາ ໂດຍການນຳໄປເອງ, ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນນຳໄປ, ຫຼື ເອີ້ນມາ, ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເອີ້ນມາ; ສ່ວນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ເຫຼືອ ຄວນໃຫ້ໂດຍການເອີ້ນມາເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ຜູ້ທີ່ຈະໃຫ້ຜູ້ອື່ນນຳໄປໃຫ້ແກ່ມານດາບິດາ ກໍຕ້ອງໃຫ້ສາມະເນນຜູ້ເປັນຍາດນຳໄປໃຫ້ເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄົນອື່ນໆ ຖ້າພວກເຂົາປາດຖະໜາດ້ວຍຕົນເອງ ກໍຄວນ' ມາໃຊ້ໃນການໃຫ້ໝາກໄມ້ຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ໝາກໄມ້ ກໍຄວນໃຫ້ແກ່ມານດາບິດາ ໂດຍການນຳໄປເອງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນນຳໄປເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ເຫຼືອ ຄວນໃຫ້ໂດຍການເອີ້ນມາເທົ່ານັ້ນ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການໃຫ້ດອກໄມ້ວ່າ 'ຜູ້ໃດນຳໄປເອງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນນຳໄປ... ເປັນຕົ້ນ... ໃຫ້ດ້ວຍຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ເປັນອາບັດຖຸນລັດໄຈ' ໂດຍຫຍໍ້ໃນການໃຫ້ໝາກໄມ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ແຕ່เพื่อປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະຕະກູນ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ມີສະບຽງອາຫານໝົດແລ້ວ' (ຂີນະປະລິພພະຍານັງ) ກ່າວໝາຍເຖິງພະອາຄັນຕຸກະລຶຫັດ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍການກຳນົດໝາກໄມ້' ຄື ໂດຍການກຳນົດໝາກໄມ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວນໃຫ້ໝາກໄມ້ເທົ່ານີ້ໜ່ວຍ' ຫຼື... ຄຳວ່າ 'ຫຼື ໂດຍການກຳນົດຕົ້ນໄມ້' ຄື ໂດຍການກຳນົດຕົ້ນໄມ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວນໃຫ້ຈາກຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານີ້'. ແຕ່ແມ້ໃນຕົ້ນໄມ້ທີ່ກຳນົດໄວ້ແລ້ວ ຫາກກ່າວວ່າ 'ໝາກໄມ້ຢູ່ບ່ອນນີ້ດີ, ຈົ່ງເກັບເອົາຈາກບ່ອນນີ້', ກໍຊື່ວ່າເປັນການສົງເຄາະຕະກູນ, ດັ່ງນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ 'ເປືອກໄມ້' (ລຸກຂະຈັນລີ) ຄື ເປືອກຂອງຕົ້ນໄມ້, ເປືອກໄມ້ນັ້ນ ເພິ່ນກ່າວວ່າເປັນ 'ພັນທະທີ່ຄວນແບ່ງປັນ' (ພາຊະນີຍະພັນ). ຄຳວ່າ 'ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ' ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການສົງເຄາະຕະກູນ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນເລື່ອງດອກໄມ້ ແລະ ໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ.

၃၆. တေသံ တေသံ ဂိဟီနံ ဂါမန္တရဒေသန္တရာဒီသု သာသနပဋိသာသနဟရဏံ ဇင်္ဃပေသနိယံ. တေနာဟ ‘‘ဂိဟီနံ ဒူတေယျံ သာသနဟရဏကမ္မ’’န္တိ. ဒူတဿ ကမ္မံ ဒူတေယျံ. ပဌမံ သာသနံ အဂ္ဂဟေတွာပိ…ပေ… ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ ‘‘တဿ သာသနံ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဿ ပန သာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ သယမေဝ ကာရုညေ ဌိတော ဂန္တွာ အတ္တနော ပတိရူပံ သာသနံ အာရောစေတိ, အနာပတ္တိ. ဂိဟီနဉ္စ ကပ္ပိယသာသနံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမေဟိ ပန အဋ္ဌဟိ ကုလဒူသကကမ္မေဟီတိ ပုပ္ဖဒါနံ ဖလဒါနံ စုဏ္ဏဒါနံ မတ္တိကဒါနံ ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ ဝေဠုဒါနံ ပဏ္ဏဒါနံ ဇင်္ဃပေသနိကန္တိ ဣမေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ. ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကတောတိ ကုလဒူသနပစ္စယာ ကတပဗ္ဗာဇနီယကမ္မော.

໓໖. ການນຳເອົາຂ່າວສານ ແລະ ຂ່າວສານຕອບຮັບ ຂອງຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໆ ໄປມາລະຫວ່າງບ້ານຕໍ່ບ້ານ ລະຫວ່າງທ້ອງຖິ່ນຕໍ່ທ້ອງຖິ່ນ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຊັງຄະເປສະນິຍະ (ການຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ການເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທູດ ແລະ ການນຳເອົາຂ່າວສານຂອງຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍ'. ງານຂອງທູດ ຊື່ວ່າ ທູເຕຍະ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ບໍ່ທັນໄດ້ຮັບຂ່າວສານທຳອິດ... ລະ... ເປັນທຸກກົດທຸກໆຍ່າງກ້າວ' ນີ້ ຕຣັດໝາຍເຖິງການເດີນທາງໄປດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກບອກຂ່າວສານຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ແຕ່ຫາກວ່າ ພິກຂຸປະຕິເສດຂ່າວສານຂອງຜູ້ນັ້ນ ແລ້ວອາໄສຄວາມກະລຸນາຂອງຕົນເອງ ເດີນທາງໄປບອກຂ່າວສານທີ່ສົມຄວນແກ່ຕົນ, ບໍ່ເປັນອາບັດ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ 'ແລະ ການນຳເອົາຂ່າວສານທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ຂອງຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຄວນຢູ່'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກັມມະທີ່ປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້' ຄື ດ້ວຍກັມມະທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານີ້ ຄື ການໃຫ້ດອກໄມ້, ການໃຫ້ໝາກໄມ້, ການໃຫ້ແປ້ງຜັດ, ການໃຫ້ດິນໜຽວ, ການໃຫ້ໄມ້ສີແຂ້ວ, ການໃຫ້ໄມ້ໄຜ່, ການໃຫ້ໃບໄມ້ ແລະ ການຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືກເຮັດປັບພາຊະນີຍະກັມ' ຄື ຜູ້ທີ່ຖືກເຮັດປັບພາຊະນີຍະກັມ ເພາະເຫດແຫ່ງການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ.

၃၇. သေက္ခဘူမိယံ ဝါတိ ဣမိနာ ဈာနဘူမိမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနန္တိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကဘူတာနံ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနံ. ပိဏ္ဍာယ စရဏဿ ဘောဇနပရိယောသာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဘောဇနပရိယောသာန’’န္တိ. ဘုတွာ အာဂစ္ဆန္တဿပိ ပုန ဝုတ္တနယေနေဝ ပဏိဓာယ စီဝရသဏ္ဌာပနာဒီနိ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໓໗. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ໃນເສກຂະພູມ' ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຍ່ອມສົງເຄາະເອົາຊານະພູມນຳດ້ວຍ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງວິເвок ໓' ຄື ແຫ່ງວິເວກ ໓ ປະການ ທີ່ເປັນກາຍະວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ ແລະ ອຸປະທິວິເвок. ຄຳວ່າ 'ຕາບເທົ່າເຖິງການສິ້ນສຸດແຫ່ງການສັນ' ຕຣັດໄວ້ ເພາະການທ່ຽວບິນທະບາດມີການສັນເປັນທີ່ສຸດ. ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ສັນແລ້ວກັບມາ ຕັ້ງໃຈເຮັດການຈັດແຕ່ງຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນອີກ, ກໍເປັນທຸກກົດຄືກັນ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳອະທິບາຍຄັມພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັນເປັນວິນະຍາລັງການ ນີ້

ကုလသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ກຸລະສັງຄະຫະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີ່ ໕.

၆. မစ္ဆမံသဝိနိစ္ဆယကထာ

໖. ມັດສະມັງສະວິນິດໄສກະຖา (ການວິນິດໄສເລື່ອງປາແລະຊີ້ນ)

၃၈. ဧဝံ [Pg.78] ကုလသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ မစ္ဆမံသဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘မစ္ဆမံသေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ထလေ ဌပိတမတ္တေ မရတိ, ကေဝဋ္ဋာဒီဟိ ဝါ မာရိယတီတိ မစ္ဆော. မစ္ဆဿ ဣဒန္တိ မစ္ဆံ, မသိယတေ အာမသိယတေတိ မံသံ, မစ္ဆဉ္စ မံသဉ္စ မစ္ဆမံသာနိ, တေသု. မစ္ဆမံသေသု ပန ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. မစ္ဆဂ္ဂဟဏေနာတိ ဧတ္ထ နိဒ္ဓါရဏံ န ကာတဗ္ဗံ. ပန-သဒ္ဒေါ ပက္ခန္တရတ္ထော, ဒိဝါသေယျာဒီသု ဝိနိစ္ဆယတော အပရော မစ္ဆမံသေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဂယှတေ အနေနာတိ ဂဟဏံ. ကိံ တံ? သဒ္ဒေါ, မစ္ဆဣတိ ဂဟဏံ မစ္ဆဂ္ဂဟဏံ, တေန မစ္ဆဂ္ဂဟဏေန, မစ္ဆသဒ္ဒေနာတိ အတ္ထော. မံသေသု ပန…ပေ… အကပ္ပိယာနီတိ ဧတ္ထ မနုဿမံသံ သမာနဇာတိမံသတော ပဋိက္ခိတ္တံ. ဟတ္ထိအဿာနံ မံသာနိ ရာဇင်္ဂတော, သုနခအဟီနံ ဇေဂုစ္ဆဘာဝတော, သေသာနံ ဝါဠမိဂတ္တာ ဘိက္ခူနံ ပရိဗန္ဓဝိမောစနတ္ထံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໓໘. ເມື່ອໄດ້ກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງກຸລະສັງຄະຫະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງປາແລະຊີ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກໍໃນປາແລະຊີ້ນທັງຫຼາຍ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສັດທີ່ພໍແຕ່ຖືກວາງໄວ້ເທິງບົກກໍຕາຍ ຫຼື ຖືກຊາວປະມົງເປັນຕົ້ນຂ້າ ຊື່ວ່າ ປາ (ມັດສະ). ຊີ້ນຂອງປານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມັດສະ. ສິ່ງທີ່ເຂົາບົດ ຫຼື ຈັບຕ້ອງ ຊື່ວ່າ ຊີ້ນ (ມັງສະ). ປານຳດ້ວຍ ຊີ້ນນຳດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ປາແລະຊີ້ນ (ມັດສະມັງສະ), ໃນປາແລະຊີ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ກໍການວິນິດໄສໃນປາແລະຊີ້ນທັງຫຼາຍ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການກ່າວເຖິງປາ' ນີ້ ບໍ່ພຶງເຮັດການແຍກອອກ. ບົດວ່າ 'ປານະ' (ກໍ) ມີອັດຖະໃນຝ່າຍອື່ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບການວິນິດໄສໃນປາແລະຊີ້ນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນຢ່າງອື່ນຈາກການວິນິດໄສໃນການນອນເວັນເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ຖືກຖືເອົາດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ ການຖືເອົາ (ຄະຫະນະ). ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ສຽງ, ການຖືເອົາວ່າ 'ປາ' ຊື່ວ່າ ມັດສະຄະຫະນະ, ດ້ວຍມັດສະຄະຫະນະນັ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ ປາ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ໃນຊີ້ນທັງຫຼາຍ... ລະ... ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປิຍະ)' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຊີ້ນມະນຸດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຫ້າມ ເພາະເປັນຊີ້ນພວກດຽວກັນ. ຊີ້ນຊ້າງແລະຊີ້ນມ້າ ຊົງຫ້າມເພາະເປັນສ່ວນຂອງພຣະຣາຊາ. ຊີ້ນໝາແລະຊີ້ນງູ ຊົງຫ້າມເພາະເປັນຂອງໜ້າກຽດ. ຊີ້ນທີ່ເຫຼືອ (ເສືອໂຄ່ງ, ເສືອເຫຼືອງ, ເສືອດາວ, ໝີ, ໝາໄນ) ຊົງຫ້າມເພາະເປັນສັດຮ້າຍ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍພົ້ນຈາກອັນຕະລາຍ.

တိကောဋိပရိသုဒ္ဓန္တိ ဒိဋ္ဌသုတပရိသင်္ကိတသင်္ခါတာဟိ တီဟိ ကောဋီဟိ တီဟိ အာကာရေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ပရိသုဒ္ဓံ, ဝိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အဒိဋ္ဌအသုတာနိ စက္ခုဝိညာဏသောတဝိညာဏာနံ အနာရမ္မဏဘာဝတော ဇာနိတဗ္ဗာနိ. အပရိသင်္ကိတံ ပန ကထံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အပရိသင်္ကိတံ ပနာ’’တိအာဒိ, တီဏိ ပရိသင်္ကိတာနိ ဉတွာ တေသံ ပဋိပက္ခဝသေန အပရိသင်္ကိတံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တာနိ တီဏိ ပရိသင်္ကိတာနိ စ ဧဝံ ပရိသင်္ကိတေ သတိ ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဉ္စ တေန ဝိဓိနာ အပရိသင်္ကိတေ သတိ ကတ္တဗ္ဗဘာဝဉ္စ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိသွာ ပရိသင်္ကိတံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ. သုတွာ ပရိသင်္ကိတံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ. အဒိသွာ အသုတွာ တက္ကေန အနုမာနေန ပရိသင်္ကိတံ တဒုဘယဝိနိမုတ္တပရိသင်္ကိတံ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ ပရိသင်္ကိတသာမညေန ဧကာ ကောဋိ [Pg.79] ဟောတိ, တတော ဝိမုတ္တံ အပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧဝံ အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အပရိသင်္ကိတံ မစ္ဆမံသံ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ 'ບໍລິສຸດໂດຍສ່ວນສາມ' ຄື ບໍລິສຸດໂດຍສ່ວນ ໓ ໂດຍອາການ ໓ ໂດຍເຫດ ໓ ປະການ ທີ່ນັບວ່າ ບໍ່ໄດ້ເຫັນ, ບໍ່ໄດ້ຍິນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ຮັງກຽດ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພົ້ນແລ້ວ. ໃນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມບໍ່ໄດ້ເຫັນແລະບໍ່ໄດ້ຍິນ ພຶງຊາບໄດ້ໂດຍຄວາມບໍ່ເປັນອາຣົມແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານແລະໂສຕະວິນຍານ. ສ່ວນຄວາມບໍ່ຮັງກຽດ ພຶງຊາບໄດ້ແນວໃດ? ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກໍຄວາມບໍ່ຮັງກຽດນັ້ນ', ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຊາບຄວາມຮັງກຽດ ໓ ປະການແລ້ວ ພຶງຊາບຄວາມບໍ່ຮັງກຽດໂດຍຄວາມເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມກັບຄວາມຮັງກຽດເຫຼົ່ານັ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມຮັງກຽດ ໓ ປະການນັ້ນນຳ, ວິທີທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຄວນເຮັດເມື່ອມີຄວາມຮັງກຽດຢ່າງນັ້ນນຳ, ແລະ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດເມື່ອບໍ່ຮັງກຽດໂດຍວິທີນັ້ນນຳ ໂດຍລະອຽດ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແນວໃດ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມຮັງກຽດເພາະໄດ້ເຫັນ ຊື່ວ່າ ທິດຖະປະຣິສັງກິດ. ຄວາມຮັງກຽດເພາະໄດ້ຍິນ ຊື່ວ່າ ສຸຕະປະຣິສັງກິດ. ຄວາມຮັງກຽດເພາະຄາດຄະເນເອົາເອງໂດຍບໍ່ໄດ້ເຫັນແລະບໍ່ໄດ້ຍິນ ຊື່ວ່າ ຕະທຸພະຍະວິນິມຸດຕະປະຣິສັງກິດ (ຄວາມຮັງກຽດທີ່ພົ້ນຈາກທັງສອງຢ່າງນັ້ນ). ຄວາມຮັງກຽດແມ່ນທັງ ໓ ປະການນັ້ນ ໂດຍສາມັນຍະລັກສະນະແຫ່ງຄວາມຮັງກຽດ ຍ່ອມເປັນສ່ວນໜຶ່ງ, ຄວາມພົ້ນຈາກความຮັງກຽດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະປະຣິສັງກິດ (ບໍ່ຮັງກຽດ). ປາແລະຊີ້ນທີ່ບໍ່ໄດ້ເຫັນ, ບໍ່ໄດ້ຍິນ ແລະ ບໍ່ຮັງກຽດ ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນຂອງບໍລິສຸດໂດຍສ່ວນສາມ.

ဇာလံ မစ္ဆဗန္ဓနံ. ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓိနီ. ကပ္ပတီတိ ယဒိ တေသံ ဝစနေန သင်္ကာ နိဝတ္တတိ, ဝဋ္ဋတိ, န တံ ဝစနံ လေသကပ္ပံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပတီ’’တိ. ပဝတ္တမံသန္တိ အာပဏာဒီသု ပဝတ္တံ ဝိက္ကာယိကံ ဝါ မတမံသံ ဝါ. မင်္ဂလာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဟုနပါဟုနာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ အကတန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ အကတမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဘိက္ခူနဉ္စ မင်္ဂလာဒီနဉ္စာတိ မိဿေတွာ ကတမ္ပိ န ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ယထာဌိတဝသေန အဝဓာရဏံ ဂဟေတွာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ. ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတေပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိသင်္ကိတာဘာဝမာဟ.

ຄຳວ່າ 'ດາງ' ຄື ເຄື່ອງມືດັກປາ. ຄຳວ່າ 'ຂ່າຍ' ຄື ເຄື່ອງມືດັກເນື້ອ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຄວນ' ຄື ຫາກວ່າຄວາມສົງໄສໝົດໄປດ້ວຍຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົາ, ກໍຄວນຢູ່, ແຕ່ບໍ່ຄວນເຮັດຄຳເວົ້ານັ້ນໃຫ້ເປັນພຽງຂໍ້ອ້າງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງຈັກກ່າວວ່າ 'ແລະ ໃນບ່ອນໃດທີ່ພິກຂຸບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, ຂອງທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມຄວນ'. ຄຳວ່າ 'ຊີ້ນທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ' ຄື ຊີ້ນທີ່ມີຂາຍຢູ່ຕາມຮ້ານຄ້າເປັນຕົ້ນ ຫຼື ຊີ້ນສັດທີ່ຕາຍເອງ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ງານມຸງຄຸນເປັນຕົ້ນ' ດ້ວຍສັບວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາຂອງຕ້ອນຮັບແຂກ (ອາຫຸນະ ປາຫຸນະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເຮັດເພື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ' ໃນຄຳນີ້ ສັບວ່າ 'ເອວະ' (ນັ້ນເອງ) ວາງໄວ້ຜິດບ່ອນ, ພຶງເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເຮັດເພື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍແທ້ໆ', ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ຊີ້ນທີ່ເຂົາເຮັດປົນກັນ ຄື ເພື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍນຳ ແລະ ເພື່ອງານມຸງຄຸນເປັນຕົ້ນນຳ ກໍບໍ່ຄວນ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຖືເອົາການກຳນົດຕາມທີ່ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ ຍ່ອມຄວນ', ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ໃນບ່ອນໃດທີ່ພິກຂຸບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ' ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຄວາມຮັງກຽດໂດຍປະການທັງປວງ ແມ່ນແຕ່ໃນຊີ້ນທີ່ເຂົາເຮັດເພື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍ.

၃၉. တမေဝတ္ထံ အာဝိကာတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတီတိ အဇာနန္တာနံ ဝဋ္ဋတိ, ဇာနတောဝေတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတီတိ. တေယေဝါတိ ယေ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ, တေယေဝ. ဥဒ္ဒိဿ ကတမံသပရိဘောဂတော အကပ္ပိယမံသပရိဘောဂေ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသ္မိံ သစိတ္တကာပတ္တိ, ဣတရသ္မိံ အစိတ္တကာ. တေနာဟ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ. ‘‘ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၃၉) ဝစနတော အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အနာပတ္တိ သိဒ္ဓါ. အဇာနိတွာ [Pg.80] ပရိဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ဟိ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဝတ္တန္တိ ဝဒန္တီတိ ဣမိနာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

໓໙. ເພື່ອຈະເຮັດເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແຕ່ຫາກວ່າ'. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍນອກນີ້' ຄື ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ຮູ້, ເພາະວ່າອາບັດຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ຮູ້ເທົ່ານັ້ນໃນເລື່ອງນີ້. ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ' ຄື ພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ເຂົາເຈາະຈົງເຮັດຖວາຍນັ້ນເອງ. ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງການສັນຊີ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະມັງສະ) ກັບການສັນຊີ້ນທີ່ເຂົາເຈາະຈົງເຮັດຖວາຍ (ອຸດທິສສະກະຕະມັງສະ) ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສ່ວນຊີ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ'. ໃນຊີ້ນຢ່າງທຳອິດ (ຊີ້ນເຈາະຈົງ) ເປັນສະຈິດຕະກາບັດ (ມີເຈດຕະນາຈຶ່ງເປັນອາບັດ), ໃນຊີ້ນຢ່າງຫຼັງ (ຊີ້ນບໍ່ຄວນ) ເປັນອະຈິດຕະກາບັດ (ບໍ່ມີເຈດຕະນາກໍເປັນອາບັດ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ ສັນຊີ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ ກໍເປັນອາບັດແທ້ໆ'. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ຫຼື ພິກຂຸຖືເອົາດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ ຈັກຖາມໃນເວລາສັນ ແລ້ວຖາມກ່ອນຈຶ່ງສັນ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງເປັນອັນວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ຮັບຊີ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອາບັດໃນການຮັບ. ເພາະວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າເປັນອາບັດສະເພາະແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ແລ້ວສັນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄວນຢູ່' ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ບໍ່ເປັນອາບັດ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳອະທິບາຍຄັມພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັນເປັນວິນະຍາລັງການ ນີ້

မစ္ဆမံသဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ມັດສະມັງສະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

ဆဋ္ဌော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີ່ ໖.

၇. အနာမာသဝိနိစ္ဆယကထာ

໗. ອະນາມາສະວິນິດໄສກະຖາ (ການວິນິດໄສເລື່ອງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ)

၄၀. ဧဝံ မစ္ဆမံသဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အနာမာသဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘အနာမာသ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာမသိယတေတိ အာမာသံ, န အာမာသံ အနာမာသံ, အပရာမသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပါရိပန္ထိကာတိ ဝိကုပ္ပနိကာ, အန္တရာယိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နဒီသောတေန ဝုယှမာနံ မာတရန္တိ ဧတံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အညာသု ပန ဣတ္ထီသု ကာရုညာဓိပ္ပာယေန မာတရိ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇန္တဿ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ ဝဒန္တိ. ‘‘မာတရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အညာသု န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တာပိ အတ္ထိ. ဧတ္ထ ဂဏှာဟီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဂေဟဿိတပေမေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဖုသနေ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကာရုညေန ပန ဝတ္ထာဒိံ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တိံ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒန္တဿပိ အဝသဘာဝပ္ပတ္တိတော ဥဒကေ နိမုဇ္ဇန္တိံ ကာရုညေန သဟသာ အနာမာသန္တိ အစိန္တေတွာ ကေသာဒီသု ဂဟေတွာ မောက္ခာဓိပ္ပာယေန အာကဍ္ဎတောပိ အနာပတ္တိယေဝ. န ဟိ မီယမာနံ မာတရံ ဥပေက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညာတိကာယ ဣတ္ထိယာပိ ဧသေဝ နယော. ဥက္ကဋ္ဌာယ မာတုယာပိ အာမာသော န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘မာတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဿ ကာတဗ္ဗံ ပန အညာသမ္ပိ ဣတ္ထီနံ ကရောန္တဿပိ အနာပတ္တိယေဝ အနာမာသတ္တေ ဝိသေသာဘာဝါ.

໔໐. ເມື່ອໄດ້ກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງປາແລະຊີ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງອະນາມາສະ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ) ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະນາມາສະ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສິ່ງທີ່ຖືກຈັບຕ້ອງ ຊື່ວ່າ ອາໝາດ (ອາພາສະ), ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນອາໝາດ ຊື່ວ່າ ອະນາມາສະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ. ຄຳວ່າ 'ເປັນໄພ' ຄື ເປັນສິ່ງກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນອັນຕະລາຍ. ຄຳວ່າ 'ມານດาຜູ້ຖືກກະແສນ້ຳພັດໄປ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຂໍ້ກຳນົດຢ່າງສູງສຸດ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ສຳລັບຍິງອື່ນທັງຫຼາຍ ຫາກພິກຂຸປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງມານດา ກໍບໍ່ມີໂທດເລີຍ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະຕຣັດຄຳວ່າ 'ມານດา' ໄວ້, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃນຍິງອື່ນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງຈັບ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການເປັນທຸກກົດ ເພາະການຈັບຕ້ອງສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ ດ້ວຍຄວາມຮັກອາໄສເຮືອນ. ແຕ່ຫາກວ່າ ຍິງຜູ້ບໍ່ສາມາດຈະຈັບຜ້າເປັນຕົ້ນໄດ້ ເພາະຄວາມກະລຸນາ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຈັບ' ກໍດີ, ຫຼື ຍິງຜູ້ກຳລັງຈົມນ້ຳເພາະຕົກຢູ່ໃນສະພາບທີ່ຊ່ວຍເຫຼືອຕົນເອງບໍ່ໄດ້ ພິກຂຸຊ່ວຍເຫຼືອດ້ວຍຄວາມກະລຸນາຢ່າງຮີບດ່ວນ ໂດຍບໍ່ທັນຄິດວ່າເປັນອະນາມາສະ ແລ້ວຈັບທີ່ຜົມເປັນຕົ້ນດຶງຂຶ້ນມາດ້ວຍຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ພົ້ນໄພ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດເລີຍ. ເພາະວ່າ ບໍ່ຄວນຈະເບິ່ງດູດາຍມານດາຜູ້ກຳລັງຈະຕາຍ. ແມ່ນແຕ່ໃນຍິງຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ທີ່ຕຣັດຄຳວ່າ 'ມານດา' ໄວ້ ກໍເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ມານດາຜູ້ເປັນບຸກຄົນສູງສຸດ ກໍບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ. ແຕ່ການກະທຳທີ່ຄວນເຮັດແກ່ມານດານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸເຮັດແກ່ຍິງອື່ນທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດຄືກັນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນຄວາມເປັນອະນາມາສະ.

တိဏဏ္ဍုပကန္တိ [Pg.81] ဟိရိဝေရာဒိမူလေဟိ ကေသာလင်္ကာရတ္ထာယ ကတစုမ္ဗဋကံ. တာလပဏ္ဏမုဒ္ဒိကန္တိ တာလပဏ္ဏေဟိ ကတံ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ. တေန တာလပဏ္ဏာဒိမယံ ကဋိသုတ္တကဏ္ဏပိဠန္ဓနာဒိ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ပရိဝတ္တေတွာတိ အတ္တနော နိဝါသနပါရုပနဘာဝတော အပနေတွာ, စီဝရတ္ထာယ ပရိဏာမေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စီဝရတ္ထာယ ပါဒမူလေ ဌပေတီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ. ပစ္စတ္ထရဏဝိတာနာဒိအတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ, ပူဇာဒိအတ္ထံ တာဝကာလိကမ္ပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သီသပသာဓနဒန္တသူစီတိ ဣဒံ သီသာလင်္ကာရတ္ထာယ ပဋပိလောတိကာဟိ ကတသီသပသာဓနကဉ္စေဝ ဒန္တသူစိအာဒိ စာတိ ဒွေ တယော. သီသပသာဓနံ သိပါဋိကောပကရဏတ္ထာယ စေဝ ဒန္တသူစိံ သူစိဥပကရဏတ္ထာယ စ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယထာက္ကမံ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ကေသကလာပံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ တိရိယံ ပဝေသနတ္ထာယ ကတာ သူစိ ဧဝ သီသပသာဓနကဒန္တသူစီတိ ဧကမေဝ ကတွာ သိပါဋိကာယ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိတဗ္ဗသူစိယေဝ တဿ တဿ ကိစ္စဿ ဥပကရဏန္တိ သိပါဋိကသူစိဥပကရဏံ, ဧဝံ ဝါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'ກົ້ນຂົດຫຍ້າ' ຄື ກົ້ນຂົດທີ່ເຮັດດ້ວຍຮາກໄມ້ມີແຝກຫອມເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະດັບຜົມ. ຄຳວ່າ 'ແຫວນໃບຕານ' ຄື ແຫວນສວມນิ້ວມືທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບຕານ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ເຄື່ອງປະດັບທັງປວງມີສາຍຮັດແອວ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບຫູເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບຕານເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ປ່ຽນແປງແລ້ວ' ຄື ນຳອອກຈາກຄວາມເປັນເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມຂອງຕົນ ແລ້ວນຳໄປສະຫຼະເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ 'ວາງໄວ້ທີ່ໃກ້ຕີນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນ' ນີ້ ເປັນພຽງຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜ້າປູລາດ ແລະ ເພດານເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນແທ້ໆ, ແມ່ນແຕ່ການຈັບຕ້ອງຊົ່ວຄາວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ 'ປິ່ນປັກຜົມແລະໄມ້ຈິ້ມແຂ້ວ' ນີ້ ຄື ເຄື່ອງປະດັບຫົວທີ່ເຮັດດ້ວຍເສດຜ້າເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປະດັບຫົວນຳ ແລະ ໄມ້ຈິ້ມແຂ້ວເປັນຕົ້ນນຳ ເປັນ ໖-໗ ຢ່າງ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງອັດຖະຕາມລຳດັບວ່າ ພຶງຖືເອົາເຄື່ອງປະດັບຫົວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຄື່ອງໃຊ້ໃນກ່ອງເຂັມນຳ ແລະ ຖືເອົາໄມ້ຈິ້ມແຂ້ວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຄື່ອງໃຊ້ຄືເຂັມນຳ. ຫຼື ປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ເຂັມທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອສຽບຂວາງໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນ ເມື່ອມັດມວຍຜົມແລ້ວ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ປິ່ນປັກຜົມແລະເຂັມຈິ້ມແຂ້ວ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສິ່ງດຽວກັນ, ເຂັມທີ່ພຶງໃສ່ໄວ້ໃນກ່ອງເຂັມແລ້ວນຳໄປນັ້ນເອງ ເປັນເຄື່ອງໃຊ້ໃນກິດນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ເຄື່ອງໃຊ້ຄືເຂັມໃນກ່ອງເຂັມ.

ပေါတ္ထကရူပန္တိ သုဓာဒီဟိ ကတံ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာနံ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ သဏ္ဌာနေန ကတမ္ပိ အနာမာသမေဝ. ဣတ္ထိရူပါနိ ဒဿေတွာ ကတံ ဝတ္ထုဘိတ္တိအာဒိဉ္စ ဣတ္ထိရူပံ အနာမသိတွာ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝရူပေ ဟိ အနာမာသေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေ အသတိ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန အာမသတော ဒေါသော နတ္ထိ. ဘိန္ဒိတွာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထေန အဂ္ဂဟေတွာဝ ကေနစိ ဒဏ္ဍာဒိနာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ အနာမာသမ္ပိ ဒဏ္ဍပါသာဏာဒီဟိ ဘေဒနဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ, ပါဠိယမ္ပိ အာပဒါသု မောက္ခာဓိပ္ပာယဿ အာမသနေပိ အနာပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ စ သပ္ပိနိအာဒိဝါဠမိဂီဟိ ဂဟိတပါဏကာနံ မောစနတ္ထာယ တံ တံ သပ္ပိနိအာဒိဝတ္ထုံ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဂဟေတုံ, မာတုအာဒိံ ဥဒကေ မီယမာနံ ဝတ္ထာဒီဟိ ဂဟေတုံ, အသက္ကောန္တိံ [Pg.82] ကေသာဒီသု ဂဟေတွာ ကာရုညေန ဥက္ခိပိတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ အယမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောဝ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ‘န တွေဝ အာမသိတဗ္ဗာ’တိ ဣဒံ ပန ဝစနံ အမီယမာနံ ဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အယံ အမှာကံ ခန္တီ’’တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၂၈၁) ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ຮູບປັ້ນ' ຄື ຮູບທີ່ເຮັດດ້ວຍປູນຂາວເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ທີ່ເຮັດເປັນຮູບຮ່າງຂອງສັດເດຍຣະສານຕົວແມ່ ອັນເປັນວັດຖຸແຫ່ງປາຣາຊິກ ກໍເປັນອະນາມາສະແທ້ໆ. ສ່ວນຝາເຮືອນທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົາເຮັດສະແດງຮູບຍິງໄວ້ ພິກຂຸບໍ່ຈັບຕ້ອງຮູບຍິງນັ້ນ ແລ້ວໃຊ້ສອຍ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ເພາະວ່າ ໃນອະນາມາສະມີຮູບຢ່າງນີ້ ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດໃນການຖືກຕ້ອງກາຍ ໂທດຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ຈັບຕ້ອງດ້ວຍສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ. ຄຳວ່າ 'ທຳລາຍແລ້ວ' ໃນຄຳນີ້ ພິກຂຸບໍ່ພຶງຈັບດ້ວຍມື ແຕ່ພຶງທຳລາຍດ້ວຍໄມ້ເທົ້າເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ແທ້ໆວ່າ ເພາະການທຳລາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນອະນາມາສະ ດ້ວຍໄມ້ເທົ້າແລະກ້ອນຫີນເປັນຕົ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແລະ ໃນພຣະບານີກໍກ່າວໄວ້ວ່າ ບໍ່ເປັນອາບັດໃນການຈັບຕ້ອງດ້ວຍຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ພົ້ນໄພໃນຍາມມີອັນຕະລາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອຈະຊ່ວຍສັດທີ່ຖືກງູພິດແລະສັດຮ້າຍເປັນຕົ້ນຄາບໄວ້ໃຫ້ພົ້ນໄພ ພິກຂຸຈຶ່ງຄວນປັດເຂ່ຍງູພິດເປັນຕົ້ນນັ້ນດ້ວຍໄມ້ເທົ້າເປັນຕົ້ນແລ້ວຈັບໄວ້, ແລະ ຄວນຊ່ວຍເຫຼືອມານດາເປັນຕົ້ນທີ່ກຳລັງຈະຈົມນ້ຳຕາຍ ໂດຍຈັບດ້ວຍຜ້າເປັນຕົ້ນ, ຫາກບໍ່ສາມາດ ກໍຄວນຈັບທີ່ຜົມເປັນຕົ້ນແລ້ວດຶງຂຶ້ນມາດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ. ໃນຄັມພີວິມະຕິວິໂնທະນີກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນຄຳໃນອັດຖະກະຖາວ່າ ແຕ່ບໍ່ພຶງຈັບຕ້ອງເລີຍ ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງຍິງຜູ້ບໍ່ໄດ້ກຳລັງຈະຕາຍ, ນີ້ເປັນຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ'.

၄၁. မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌာယာတိ ‘‘မဂ္ဂေါ အယ’’န္တိ မဂ္ဂသညံ ဥပ္ပာဒေတွာတိ အတ္ထော. ပညပေတွာ ဒေန္တီတိ ဣဒံ သာမီစိဝသေန ဝုတ္တံ, တေဟိ ပန ‘‘အာသနံ ပညပေတွာဝ နိသီဒထာ’’တိ ဝုတ္တေ သယမေဝ ပညပေတွာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ ဇာတကာနီတိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဘူတဂါမဘာဝေနေဝ ဌိတာနိ. ‘‘ကီဠန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သတိ ပစ္စယေ အာမသန္တဿ အနာပတ္တိ, ဣဒဉ္စ ဂိဟိသန္တကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဘိက္ခုသန္တကံ ပန ပရိဘောဂါရဟံ သဗ္ဗထာ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဒုရူပစိဏ္ဏတ္တာ. တာလပနသာဒီနီတိ စေတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာဠိကေရလဗုဇတိပုသအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလဧဠာလုကဖလာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ယထာဝုတ္တဖလာနံယေဝ စေတ္ထ ကီဠာဓိပ္ပာယေန အာမသနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပါသာဏသက္ခရာဒီနိ ကီဠာဓိပ္ပာယေနပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနုပသမ္ပန္နာနံ ဒဿာမီတိ ဣဒံ အပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတ္တနောပိ အတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဟဏေ ဒေါသော နတ္ထိ အနာမာသတ္တာဘာဝါ.

໔໑. ຄຳວ່າ 'ກຳນົດທາງ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມກຳນົດໝວ່າ 'ນີ້ເປັນທາງ'. ຄຳວ່າ 'ປູລາດແລ້ວຖວາຍ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສົມຄວນແກ່ສາມີຈິກັມ, ແຕ່ຫາກພວກເຂົາກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງປູລາດອາສະນະແລ້ວນັ່ງເຖີດ' ພິກຂຸປູລາດເອງແລ້ວນັ່ງ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ທີ່ເກີດຢູ່' ຄື ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນພູຕະຄາມໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດ. ເພາະຕຣັດຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມຫຼິ້ນ' ໄວ້, ເມື່ອມີເຫດຜົນ ພິກຂຸຈັບຕ້ອງຢູ່ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດ, ແລະ ຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງຂອງທີ່ເປັນຂອງຄະລຶຫັດ, ສ່ວນຂອງທີ່ເປັນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອັນຄວນແກ່ການໃຊ້ສອຍ ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງໂດຍປະການທັງປວງ ເພາະເປັນການປະພຶດທີ່ບໍ່ດີ. ໃນຄຳວ່າ 'ໝາກຕານແລະໝາກຂະໜຸນເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ດ້ວຍສັບວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' ພຶງຊາບວ່າ ສົງເຄາະເອົາໝາກພ້າວ, ໝາກຫາຕ, ໝາກແຕງກວາ, ໝາກນ້ຳເຕົ້າ, ໝາກຟັກຂຽວ, ໝາກຟັກຄຳ, ໝາກແຕງລາຍ ແລະ ໝາກແຕງໄທ. ເພາະຕຣັດໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້ວ່າ 'ການຈັບຕ້ອງສະເພາະໝາກໄມ້ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄວາມຫຼິ້ນ ບໍ່ຄວນ', ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ການຈັບຕ້ອງກ້ອນຫີນແລະກວດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມຫຼິ້ນ ກໍຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ 'ເຮົາຈັກໃຫ້ແກ່ອນຸປະສັມບັນທັງຫຼາຍ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການຖືເອົາໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ. ສ່ວນການຖືເອົາໂດຍຮັບປະເຄນແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ກໍບໍ່ມີໂທດ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນອະນາມາສະ.

၄၂. မုတ္တာတိ (မ. နိ. ဋီ. ၁.၂ ပထဝီဝါရဝဏ္ဏနာ; သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၈၁) ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာတိကာ အဋ္ဌဝိဓာ မုတ္တာ. တထာ ဟိ ဟတ္ထိကုမ္ဘံ, ဝရာဟဒါဌံ, ဘုဇဂသီသံ, ဝလာဟကံ, ဝေဠု, မစ္ဆသိရော, သင်္ခေါ, သိပ္ပီတိ အဋ္ဌ မုတ္တာယောနိယော. တတ္ထ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာ ပီတဝဏ္ဏာ ပဘာဟီနာ. ဝရာဟဒါဌာ ဝရာဟဒါဌာဝဏ္ဏာဝ. ဘုဇဂသီသဇာ နီလာဒိဝဏ္ဏာ သုဝိသုဒ္ဓါ ဝဋ္ဋလာ စ. ဝလာဟကဇာ ဘာသုရာ ဒုဗ္ဗိဘာဂါ ရတ္တိဘာဂေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တိယော တိဋ္ဌန္တိ, ဒေဝူပဘောဂါ ဧဝ စ ဟောန္တိ. ဝေဠုဇာ ကရကဖလသမာနဝဏ္ဏာ န ဘာသုရာ, တေ [Pg.83] စ ဝေဠူ အမနုဿဂေါစရေယေဝ ပဒေသေ ဇာယန္တိ. မစ္ဆသိရဇာ ပါဌီနပိဋ္ဌိသမာနဝဏ္ဏာ ဝဋ္ဋလာ လဃဝေါ စ တေဇဝန္တာ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာ စ, တေ စ မစ္ဆာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ ဇာယန္တိ. သင်္ခဇာ သင်္ခဥဒရစ္ဆဝိဝဏ္ဏာ ကောလဖလပ္ပမာဏာပိ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာဝ. သိပ္ပိဇာ ပဘာဝိသေသယုတ္တာ ဟောန္တိ နာနာသဏ္ဌာနာ. ဧဝံ ဇာတိတော အဋ္ဌဝိဓာသု မုတ္တာသု ယာ မစ္ဆသင်္ခသိပ္ပိဇာ, တာ သာမုဒ္ဒိကာ. ဘုဇဂဇာပိ ကာစိ သာမုဒ္ဒိကာ ဟောန္တိ, ဣတရာ အသာမုဒ္ဒိကာ. ယသ္မာ ဗဟုလံ သာမုဒ္ဒိကာဝ မုတ္တာ လောကေ ဒိဿန္တိ, တတ္ထာပိ သိပ္ပိဇာဝ, ဣတရာ ကဒါစိ ကာစိ, တသ္မာ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၇၃) ‘‘မုတ္တာတိ သာမုဒ္ဒိကာ မုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

໔໒. ຄຳວ່າ Muttā (ໄຂ່ມຸກ) (ມະ. ນິ. ຕີ. ໑.໒ ປະຖະວີວາຣະວັນນະນາ; ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໒໘໑) ໄດ້ແກ່ ໄຂ່ມຸກ ໘ ຊະນິດ ມີຊະນິດທີ່ເກີດຈາກກະໂຫຼກຫົວຊ້າງເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງໄຂ່ມຸກ ໘ ປະການ ຄື: ກະໂຫຼກຫົວຊ້າງ, ຂ້ຽວໝູປ່າ, ຫົວພະຍານາກ, ກ້ອນເມກ, ໄມ້ໄຜ່, ຫົວປາ, ຫອຍສັງ, ແລະ ຫອຍມຸກ. ໃນແຫຼ່ງກຳເນີດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກກະໂຫຼກຫົວຊ້າງ ມີສີເຫຼືອງ ບໍ່ມີລັງສີ (ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ). ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຂ້ຽວໝູປ່າ ມີສີຄືຂ້ຽວໝູປ່າ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຫົວພະຍານາກ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ບໍລິສຸດດີ ແລະ ກົມມົນ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກກ້ອນເມກ ມີແສງຮຸ່ງເຮືອງ ແບ່ງແຍກໄດ້ຍາກ ໃນເວລາກາງຄືນຈະກຳຈັດຄວາມມືດໃຫ້ໝົດໄປ ແລະ ເປັນຂອງເຄື່ອງສະເຫວີຍຂອງເທວະດາເທົ່ານັ້ນ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກໄມ້ໄຜ່ ມີສີຄືໝາກກະລົກ (ຫຼື ໝາກພິລາ) ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ ແລະ ໄມ້ໄຜ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ເປັນໂຄຈອນຂອງອະມະນຸດເທົ່ານັ້ນ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຫົວປາ ມີສີຄືຫຼັງປາເຄົ້າ ກົມມົນ ເບົາ ແລະ ມີເດດ ແຕ່ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ ແລະ ປາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດໃນທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດເທົ່ານັ້ນ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຫອຍສັງ ມີສີຄືຜິວທ້ອງຫອຍສັງ ມີຂະໜາດເທົ່າໝາກພຸດທາ ກໍມີ ແຕ່ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງເລີຍ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຫອຍມຸກ ປະກອບດ້ວຍແສງສະຫວ່າງເປັນພິເສດ ມີສັນຖານຕ່າງໆ. ໃນບັນດາໄຂ່ມຸກ ໘ ຊະນິດ ໂດຍກຳເນີດຢ່າງນີ້, ໄຂ່ມຸກໃດທີ່ເກີດຈາກປາ, ຫອຍສັງ ແລະ ຫອຍມຸກ, ໄຂ່ມຸກເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຂອງເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ. ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກພະຍານາກ ບາງຊະນິດກໍເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເປັນຂອງບໍ່ໄດ້ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ. ເພາະເຫດທີ່ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມປາກົດເປັນສ່ວນຫຼາຍໃນໂລກ, ແລະ ໃນບັນດາໄຂ່ມຸກເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍແມ່ນໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດຈາກຫອຍມຸກເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ສ່ວນໄຂ່ມຸກຊະນິດອື່ນ ບາງຄັ້ງບາງຄາວຈຶ່ງຈະມີ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳພີສັມໂມຫະວິໂນທະນີ (ວິພະ. ອັດຖະ. ໑໗໓) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'Muttā ໄດ້ແກ່ ໄຂ່ມຸກທີ່ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ'.

မဏီတိ ဝေဠုရိယာဒိတော အညော ဇောတိရသာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗော မဏိ. ဝေဠုရိယောတိ အလ္လဝေဠုဝဏ္ဏော မဏိ, ‘‘မဇ္ဇာရက္ခိမဏ္ဍလဝဏ္ဏော’’တိပိ ဝဒန္တိ. သင်္ခေါတိ သာမုဒ္ဒိကသင်္ခေါ. သိလာတိ မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ အတိသိနိဒ္ဓါ ကာဠသိလာ. မဏိဝေါဟာရံ အဂတာ ရတ္တသေတာဒိဝဏ္ဏာ သုမဋ္ဌာပိ သိလာ အနာမာသာ ဧဝါတိ ဝဒန္တိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၈၁) ပန ‘‘သင်္ခေါတိ သာမုဒ္ဒိကသင်္ခေါ. သိလာတိ ကာဠသိလာပဏ္ဍုသိလာသေတသိလာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ သိလာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဝါဠံ သမုဒ္ဒတော ဇာတနာတိရတ္တမဏိ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏမာသာဒိဘေဒံ ဇတုမာသာဒိံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗံ ဝုတ္တာဝသေသရူပိယံ ဂဟိတံ. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. လောဟိတင်္ကောတိ ရတ္တမဏိ. မသာရဂလ္လန္တိ ကဗရဝဏ္ဏော မဏိ. ‘‘မရကတ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ Maṇi (ແກ້ວມະນີ) ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີທັງປວງ ທີ່ມີປະເພດມີແກ້ວໂຊຕິຣົດເປັນຕົ້ນ ທີ່ນອກເໜືອໄປຈາກແກ້ວໄພທູນ. ຄຳວ່າ Veḷuriya (ແກ້ວໄພທູນ) ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີທີ່ມີສີຄືໄມ້ໄຜ່ສົດ, ບາງທ່ານກໍກ່າວວ່າ 'ມີສີຄືໜ່ວຍຕາແມວ'. ຄຳວ່າ Saṅkha (ຫອຍສັງ) ໄດ້ແກ່ ຫອຍສັງທີ່ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ. ຄຳວ່າ Silā (ຫີນ) ໄດ້ແກ່ ຫີນດຳ ທີ່ມີສີຄືຖົ່ວຂຽວ ແລະ ກ້ຽງມື່ນຫຼາຍ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຫີນທີ່ມີສີແດງ ແລະ ສີຂາວເປັນຕົ້ນ ທີ່ຂັດມັນດີແລ້ວ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າແກ້ວມະນີ ກໍເປັນອະນາມາສະ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຈັບບາຍ) ຄືກັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'Saṅkha ໄດ້ແກ່ ຫອຍສັງທີ່ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ. Silā ໄດ້ແກ່ ຫີນທັງປວງ ທີ່ມີປະເພດຄື ຫີນດຳ, ຫີນເຫຼືອງອ່ອນ, ແລະ ຫີນຂາວເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ Pavāḷa (ປະວານ) ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີທີ່ມີສີແດງເຂັ້ມ ທີ່ເກີດຈາກມະຫາສະໝຸດ. ຄຳວ່າ Rajata (ເງິນ) ໄດ້ແກ່ ເງິນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍເວັ້ນເງິນກະຫາປະນະ ແລະ ເງິນມາສົກເປັນຕົ້ນ ແລະ ເງິນຄັ່ງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Jātarūpa ໄດ້ແກ່ ຄຳ (ທອງຄຳ). ຄຳວ່າ Lohitaṅka ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີສີແດງ (ແກ້ວທັບທິມ). ຄຳວ່າ Masāragalla ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີທີ່ມີສີລາຍ, ບາງທ່ານກໍກ່າວວ່າ 'ແກ້ວມໍຣະກົດ'.

ဘဏ္ဍမူလတ္ထာယာတိ ပတ္တစီဝရာဒိမူလတ္ထာယ. ကုဋ္ဌရောဂဿာတိ နိဒဿနမတ္တံ. တာယ ဝူပသမေတဗ္ဗဿ ယဿ ကဿစိ ရောဂဿ အတ္ထာယ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထဉ္စ အဝိဒ္ဓါယေဝ မုတ္တာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တာ. ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပိသိတွာ ယောဇိတာနံ မုတ္တာနံ ရတနဘာဝဝိဇဟနတော ဂဟဏက္ခဏေပိ [Pg.84] ရတနာကာရေန အပေက္ခာဘာဝါ ‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယာဝ ပန တာ မုတ္တာ ရတနရူပေန တိဋ္ဌန္တိ, တာဝ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဧဝံ အညမ္ပိ ရတနပါသာဏံ ပိသိတွာ ဘေသဇ္ဇေ ယောဇနတ္ထာယ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဇာတရူပရဇတံ ပန မိဿေတွာ ယောဇနဘေသဇ္ဇတ္ထာယပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂဟဋ္ဌေဟိ ယောဇေတွာ ဒိန္နမ္ပိ ယဒိ ဘေသဇ္ဇေ သုဝဏ္ဏာဒိရူပေန တိဋ္ဌတိ, ဝိယောဇေတုဉ္စ သက္ကာ, တာဒိသံ ဘေသဇ္ဇမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. တံ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တဂတဉ္စေ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဇာတိဖလိကံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သူရိယကန္တစန္ဒကန္တာဒိကံ ဇာတိပါသာဏံ မဏိမှိ ဧဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာကရမုတ္တောတိ အာကရတော မုတ္တမတ္တော. ဘဏ္ဍမူလတ္ထံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာဝ အာမသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ပစိတွာ ကတောတိ ကာစကာရေဟိ ပစိတွာ ကတော.

ຄຳວ່າ Bhaṇḍamūlatthāya (ເພື່ອເປັນຄ່າເຄື່ອງບໍລິຂານ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເປັນຄ່າບາດ ແລະ ຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Kuṭṭharogassa (ແກ່ພະຍາດຂີ້ທູດ) ເປັນພຽງຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ຍ່ອມຄວນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະຍາດໃດໜຶ່ງ ທີ່ຄວນບຳບັດດ້ວຍໄຂ່ມຸກນັ້ນ. ໃນຄຳພີຄັນຖີປະທະທັງສາມ ກໍກ່າວວ່າ 'ແລະ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາ ໄຂ່ມຸກທີ່ບໍ່ໄດ້ເຈາະຮູ ຍ່ອມຄວນ'. ເພາະໄຂ່ມຸກທີ່ບົດປະສົມເພື່ອເຮັດຢາ ຍ່ອມສະຫຼະຄວາມເປັນລັດຕະນະໄປ, ໃນຂະນະທີ່ຈັບບາຍ ກໍບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການໂດຍຄວາມເປັນລັດຕະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແຕ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາ ຍ່ອມຄວນ'. ແຕ່ຕາບໃດທີ່ໄຂ່ມຸກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງຄົງຢູ່ໃນສະພາບຂອງລັດຕະນະ, ຕາບນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນຈັບບາຍ. ເຖິງແມ່ນຫີນລັດຕະນະຢ່າງອື່ນ ກໍຄວນທີ່ຈະຈັບບາຍເພື່ອປະໂຫຍດໃນການບົດປະສົມເປັນຢາໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ສ່ວນຄຳແລະເງິນ ເຖິງແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາທີ່ປະສົມແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນຮັບ. ເຖິງແມ່ນວ່າຄະລຶຫັດຈະປະສົມແລ້ວຖວາຍ ຫາກຄຳເປັນຕົ້ນຍັງຄົງປາກົດຢູ່ໃນຢານັ້ນ ແລະ ສາມາດແຍກອອກໄດ້, ຢາຊະນິດນັ້ນກໍບໍ່ຄວນ. ຫາກຢານັ້ນເຖິງຄວາມເປັນຂອງເລັກນ້ອຍ (ບໍ່ປາກົດເນື້ອຄຳເງິນ) ຈຶ່ງຄວນ. ເພາະຄຳວ່າ 'Jātiphalikaṃ upādāya' (ອາໄສແກ້ວຜລຶກແທ້) ທີ່ກ່າວໄວ້, ຄວນຊາບວ່າ ຫີນແທ້ ມີແກ້ວສຸຣິຍະກັນ ແລະ ແກ້ວຈັນທະກັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນແກ້ວມະນີນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Ākaramutto ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດພົ້ນຈາກບໍ່ແຮ່ແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຄວນຮັບເພື່ອເປັນຄ່າເຄື່ອງບໍລິຂານ' ນີ້, ຍ່ອມສະແດງວ່າ ຄວນຈັບບາຍໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ Pacitvā kato ໄດ້ແກ່ ທີ່ຊ່າງແກ້ວຫຸງເຮັດຂຶ້ນ.

ဓမနသင်္ခေါ စ ဓောတဝိဒ္ဓေါ စ ရတနမိဿော စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိဒ္ဓေါတိအာဒိဘာဝေန ကတဆိဒ္ဒေါ. ရတနမိဿောတိ ကဉ္စနလတာဒိဝိစိတ္တော မုတ္တာဒိရတနခစိတော စ. ဧတေန ဓမနသင်္ခတော အညော ရတနသမ္မိဿော အနာမာသောတိ ဒဿေတိ. သိလာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ပါနီယသင်္ခေါတိ ဣမိနာ ထာလကာဒိအာကာရေန ကတသင်္ခမယဘာဇနာနိ ဘိက္ခူနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ သိဒ္ဓံ. သေသန္တိ ရတနမိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသံ. မုဂ္ဂဝဏ္ဏံယေဝ ရတနသမ္မိဿံ ကရောန္တိ, န အညန္တိ အာဟ ‘‘မုဂ္ဂဝဏ္ဏာဝါ’’တိ, မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ ရတနသမ္မိဿာဝ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသာတိ ရတနသမ္မိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသာ သိလာ.

ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ Dhamanasaṅkho ca (ຫອຍສັງສຳລັບເປົ່າ), dhotaviddho ca (ຫອຍສັງທີ່ລ້າງແລະເຈາະຮູແລ້ວ), ແລະ ratanamisso ca (ຫອຍສັງທີ່ປະດັບດ້ວຍລັດຕະນະ). ຄຳວ່າ Viddha ໄດ້ແກ່ ທີ່ເຮັດໃຫ້ມີຮູ ດ້ວຍການເຈາະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ratanamissa ໄດ້ແກ່ ທີ່ວິຈິດດ້ວຍເຄືອຄຳເປັນຕົ້ນ ແລະ ທີ່ປະດັບດ້ວຍລັດຕະນະມີໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ຫອຍສັງທີ່ປະສົມດ້ວຍລັດຕະນະ ທີ່ນອກເໜືອໄປຈາກຫອຍສັງສຳລັບເປົ່າ ເປັນອະນາມາສະ. ໃນເລື່ອງຫີນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ Pānīyasaṅkho (ຫອຍສັງສຳລັບໃສ່ນ້ຳດື່ມ) ນີ້, ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ພາຊະນະທີ່ເຮັດດ້ວຍຫອຍສັງ ມີຮູບຮ່າງຄືຖ້ວຍເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈະຮັບໄດ້. ຄຳວ່າ Sesa (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ໂດຍເວັ້ນສິ່ງທີ່ປະສົມດ້ວຍລັດຕະນະ. ພວກຊ່າງຍ່ອມເຮັດຫີນສີຖົ່ວຂຽວເທົ່ານັ້ນໃຫ້ປະສົມດ້ວຍລັດຕະນະ ບໍ່ເຮັດຫີນສີອື່ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'muggavaṇṇā vā' (ຫຼື ຫີນສີຖົ່ວຂຽວ), ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຫີນສີຖົ່ວຂຽວທີ່ປະສົມດ້ວຍລັດຕະນະເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ Sesā ໄດ້ແກ່ ຫີນທີ່ເຫຼືອ ໂດຍເວັ້ນຫີນທີ່ປະສົມດ້ວຍລັດຕະນະ.

ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ ဓာတုပါသာဏတော ပဋ္ဌာယ. သုဝဏ္ဏစေတိယန္တိ ဓာတုကရဏ္ဍကံ. ပဋိက္ခိပီတိ ‘‘ဓာတုဋ္ဌပနတ္ထာယ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဂဏှထာ’’တိ ပေသိတတ္တာ [Pg.85] ပဋိက္ခိပိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၂၈၁) ပန ‘‘ပဋိက္ခိပီတိ သုဝဏ္ဏမယဿ ဓာတုကရဏ္ဍကဿ ဗုဒ္ဓါဒိရူပဿ စ အတ္တနော သန္တကကရဏေ နိဿဂ္ဂိယတ္တာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုဝဏ္ဏဗုဗ္ဗုဠကန္တိ သုဝဏ္ဏတာရကံ. ‘‘ရူပိယဆဍ္ဍကဋ္ဌာနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ရူပိယဆဍ္ဍကဿ ဇာတရူပရဇတံ အာမသိတွာ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. ကေဠာပယိတုန္တိ အာမသိတွာ ဣတော စိတော စ သဉ္စာရေတုံ. ဝုတ္တန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကစဝရမေဝ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂေါပကာ ဝါ ဟောန္တု အညေ ဝါ, ဟတ္ထေနပိ ပုဉ္ဆိတွာ ကစဝရံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘မလမ္ပိ ပမဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၈၁) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၂၈၁) ပန ‘‘ကစဝရမေဝ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂေါပကာ ဝါ ဟောန္တု အညေ ဝါ, ဟတ္ထေနပိ ပုဉ္ဆိတွာ ကစဝရံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, မလမ္ပိ မဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါတိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ ကေဠာယနသဒိသတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ န သမေတိ? မဟာအဋ္ဌကထာယံ စေတိယဃရဂေါပကာ ရူပိယဆဍ္ဍကဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ တေသံယေဝ ကေဠာယနံ အနုညာတံ, န အညေသံ, တသ္မာ ‘‘ဂေါပကာ ဝါ ဟောန္တု အညေ ဝါ’’တိ ဝစနံ မဟာအဋ္ဌကထာယ န သမေတိ.

ຄຳວ່າ Bījato paṭṭhāya (ຕັ້ງແຕ່ພືດ/ເຊື້ອ) ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງແຕ່ຫີນແຮ່ທາດ. ຄຳວ່າ Suvaṇṇacetiya ໄດ້ແກ່ ຜອບໃສ່ພະບໍຣົມມະสาຣີຣິກະທາດ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ. ຄຳວ່າ Paṭikkhipi (ປະຕິເສດແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ປະຕິເສດ ເພາະເພິ່ນສົ່ງໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຮັບໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປະດິດສະຖານພະສາຣີຣິກະທາດ' ແຕ່ກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຮັບໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພວກທ່ານ'. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ Paṭikkhipi ທີ່ກ່າວໄວ້ ເພາະການເຮັດຜອບໃສ່ພະສາຣີຣິກະທາດທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ ແລະ ພະພຸດທະຮູບເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນຕົວ ຍ່ອມເປັນນິດສັກຄີ'. ຄຳວ່າ Suvaṇṇabubbuḷaka ໄດ້ແກ່ ດາວຄຳ. ເພາະຄຳວ່າ 'ໃນຖານະເປັນຜູ້ຖິ້ມເງິນ' ທີ່ກ່າວໄວ້, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຄວນທີ່ຜູ້ຖິ້ມເງິນຈະຈັບບາຍຄຳແລະເງິນແລ້ວຖິ້ມໄດ້. ຄຳວ່າ Keḷāpayituṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຈັບບາຍແລ້ວເຄື່ອນຍ້າຍໄປມາ. ຄຳວ່າ Vutta ໄດ້ແກ່ ກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ຄວນນຳໄປແຕ່ຢາກເຫຍື່ອເທົ່ານັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ເຝົ້າຮັກສາ ຫຼື ຄົນອື່ນໆ ກໍຄວນທີ່ຈະປັດກວາດເອົາຢາກເຫຍື່ອອອກດ້ວຍມືໄດ້, ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນມົນທິນ ກໍຄວນເຊັດຖູໄດ້ເຊັ່ນກັນ'. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຄວນນຳໄປແຕ່ຢາກເຫຍື່ອເທົ່ານັ້ນ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ເຝົ້າຮັກສາ ຫຼື ຄົນອື່ນໆ ກໍຄວນທີ່ຈະປັດກວາດເອົາຢາກເຫຍື່ອອອກດ້ວຍມືໄດ້, ເຖິງແມ່ນມົນທິນ ກໍຄວນເຊັດຖູໄດ້ເຊັ່ນກັນ, ຄຳກ່າວນັ້ນ ບໍ່ສົມຄູ່ກັບອັດຖະກະຖາ ເພາະມີສະພາບຄືກັນກັບການຫຼິ້ນ (ການຈັບບາຍດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ)'. ບໍ່ສົມຄູ່ກັນແນວໃດ? ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ ກ່າວວ່າ ຜູ້ເຝົ້າຮັກສາເຮືອນພະເຈດີ ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຜູ້ຖິ້ມເງິນ, ເພາະສະນັ້ນ ການຫຼິ້ນ (ການຈັບບາຍດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ) ຈຶ່ງອະນຸຍາດແກ່ພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນແກ່ຄົນອື່ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ເຝົ້າຮັກສາ ຫຼື ຄົນອື່ນໆ' ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄູ່ກັບມະຫາອັດຖະກະຖາ.

ကုရုန္ဒိယံ ပန တမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တံ, သုဝဏ္ဏစေတိယေ ကစဝရမေဝ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္တကမေဝ အနုညာတံ, တသ္မာ သာဝဓာရဏံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဟတ္ထေနပိ ပုဉ္ဆိတွာ’’တိ စ ‘‘မလမ္ပိ ပမဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါ’’တိ စ ဝစနံ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယ န သမေတိ, တသ္မာ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတန္တိ. အာရကူဋလောဟန္တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကိတ္တိမလောဟဝိသေသော. တိဝိဓဉှိ ကိတ္တိမလောဟံ – ကံသလောဟံ ဝဋ္ဋလောဟံ အာရကူဋလောဟန္တိ. တတ္ထ တိပုတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ကံသလောဟံ နာမ, သီသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ဝဋ္ဋလောဟံ, ရသတုတ္ထေဟိ ရဉ္ဇိတံ တမ္ဗံ အာရကူဋလောဟံ နာမ. ‘‘ပကတိရသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ [Pg.86] အာရကူဋ’’န္တိ စ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၈၁) ဝုတ္တံ. တံ ပန ‘‘ဇာတရူပဂတိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဂ္ဂဏှတော နိဿဂ္ဂိယမ္ပိ ဟောတီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ, ရူပိယေသု ပန အဂဏိတတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတိ, အာမသနေ သမ္ပဋိစ္ဆနေ စ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗောပိ ကပ္ပိယောတိ ယထာဝုတ္တသုဝဏ္ဏာဒိမယာနံ သေနာသနပရိက္ခာရာနံ အာမသနဂေါပနာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ သဗ္ဗထာ ကပ္ပိယောတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဝိနယဝဏ္ဏနဋ္ဌာနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃိကမေဝ သုဝဏ္ဏာဒိမယံ သေနာသနံ သေနာသနပရိက္ခာရာ စ ဝဋ္ဋန္တိ, န ပုဂ္ဂလိကာနီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ သေနာသနပဋိဗန္ဓတော ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວປະຕິເສດແມ່ນແຕ່ຂໍ້ນັ້ນ, ອະນຸຍາດໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ ໃນພະເຈດີຄຳ ຄວນນຳໄປແຕ່ຢາກເຫຍື່ອເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພາະກ່າວໄວ້ໂດຍກຳນົດແນ່ນອນ, ຄຳວ່າ 'ປັດກວາດດ້ວຍມືໄດ້ເຊັ່ນກັນ' ແລະ ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນມົນທິນ ກໍຄວນເຊັດຖູໄດ້ເຊັ່ນກັນ' ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄູ່ກັບກຸຣຸນທິອັດຖະກະຖາ, ເພາະສະນັ້ນ ເລື່ອງນີ້ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາ. ຄຳວ່າ Ārakūṭaloha (ທອງເຫຼືອງ) ໄດ້ແກ່ ໂລຫະປະສົມຊະນິດພິເສດທີ່ມີສີຄືຄຳ. ດ້ວຍວ່າ ໂລຫະປະສົມມີ ໓ ຊະນິດ ຄື: ທອງສຳລິດ (kaṃsaloha), ທອງວັດຕະ (vaṭṭaloha), ແລະ ທອງເຫຼືອງ (ārakūṭaloha). ໃນໂລຫະປະສົມເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂລຫະທີ່ປະສົມດີບຸກແລະທອງແດງ ເອີ້ນວ່າ ທອງສຳລິດ, ໂລຫະທີ່ປະສົມຂີ້ກົ່ວແລະທອງແດງ ເອີ້ນວ່າ ທອງວັດຕະ, ທອງແດງທີ່ຍ້ອມດ້ວຍສັງກະສີ ເອີ້ນວ່າ ທອງເຫຼືອງ. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'ທອງເຫຼືອງ ໄດ້ແກ່ ໂລຫະທີ່ເຮັດໂດຍປະສົມທອງແດງກັບສັງກະສີທຳມະດາ'. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະທອງເຫຼືອງນັ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ມີຄະຕິສະເໝີດ້ວຍຄຳ', ເມື່ອຮັບເອົາ ຍ່ອມເປັນນິດສັກຄີຄືກັນ, ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ນັບເຂົ້າໃນຈຳພວກເງິນຄຳ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນນິດສັກຄີ, ເປັນພຽງທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ ໃນການຈັບບາຍແລະການຮັບ. ຄຳວ່າ Sabbopi kappiyo (ຄວນທັງໝົດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ການໃຊ້ສອຍໂດຍການຈັບບາຍແລະການເກັບຮັກສາເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເຄື່ອງເສນາສະນະບໍລິຂານ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມຄວນໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'tasmā' (ເພາະສະນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄຳວ່າ 'ໃນສະຖານທີ່ສະແດງທຳແລະວິນັຍແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ' ທີ່ກ່າວໄວ້, ຄວນຖືເອົາວ່າ ເສນາສະນະ ແລະ ເຄື່ອງເສນາສະນະບໍລິຂານ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນຂອງສົງເທົ່ານັ້ນຍ່ອມຄວນ, ບໍ່ແມ່ນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ ຄວນບຳລຸງຮັກສາ ທີ່ກ່າວໄວ້ ເພາະກ່ຽວເນື່ອງກັບເສນາສະນະ.

၄၃. သာမိကာနံ ပေသေတဗ္ဗန္တိ သာမိကာနံ သာသနံ ပေသေတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒိတွာတိ ပဌမမေဝ အနာမသိတွာ ပါသာဏာဒိနာ ကိဉ္စိမတ္တံ ဘေဒံ ကတွာ ပစ္ဆာ ကပ္ပိယဘဏ္ဍတ္ထာယ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဟတ္ထေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ကရိဿာမီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဧတ္ထာပိ တဉ္စ ဝိယောဇေတွာ အာမသိတဗ္ဗံ. ဖလကဇာလိကာဒီနီတိ ဧတ္ထ သရပရိတ္တာဏာယ ဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ကိဋိကာဖလကံ အက္ခိရက္ခဏတ္ထာယ အယလောဟာဒီဟိ ဇာလာကာရေန ကတွာ သီသာဒီသု ပဋိမုဉ္စိတဗ္ဗံ ဇာလိကံ နာမ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ကဝစာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. အနာမာသာနီတိ မစ္ဆဇာလာဒိပရူပရောဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န သရပရိတ္တာဏံ တဿ အာဝုဓဘဏ္ဍတ္တာဘာဝါ. တေန ဝက္ခတိ ‘‘ပရူပရောဓနိဝါရဏဉှီ’’တိအာဒိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၄၃). အာသနဿာတိ စေတိယဿသမန္တာ ကတပရိဘဏ္ဍဿ. ဗန္ဓိဿာမီတိ ကာကာဒီနံ အဒူသနတ္ထာယ ဗန္ဓိဿာမိ.

໔໓. ຄຳວ່າ Sāmikānaṃ pesetabbaṃ (ຄວນສົ່ງໄປໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງ) ໄດ້ແກ່ ຄວນສົ່ງຂ່າວສານໄປໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງ. ຄຳວ່າ Bhinditvā (ທຳລາຍແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ທັນໄດ້ຈັບບາຍ ໃຫ້ໃຊ້ຫີນເປັນຕົ້ນທຸບຕີໃຫ້ແຕກຫັກໜ້ອຍໜຶ່ງກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງກຳນົດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ ແລ້ວຈັບບາຍດ້ວຍມືໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວນຮັບໄວ້ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ ຈະເຮັດໃຫ້ເປັນສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ'. ໃນເລື່ອງນີ້ກໍຄືກັນ, ຄວນແຍກສິ່ງນັ້ນອອກແລ້ວຈຶ່ງຈັບບາຍ. ຄຳວ່າ Phalakajālikādīni (ແຜ່ນກະດານ ແລະ ຂ່າຍເປັນຕົ້ນ) ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງປ້ອງກັນລູກສອນ ທີ່ຄວນຈັບບາຍດ້ວຍມື. ແຜ່ນບັງຕາ (kiṭikāphalaka) ທີ່ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ມີລັກສະນະເປັນຕາໜ່າງ ເພື່ອປ້ອງກັນຕາ ແລ້ວສວມໃສ່ຫົວເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຂ່າຍ (jālika). ດ້ວຍສັບວ່າ Ādi (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາເກາະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Anāmāsāni (ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຈັບບາຍ) ທີ່ກ່າວໄວ້ ໝາຍເຖິງເຄື່ອງມືກັກຂັງສັດ ມີມອງດັກປາເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງປ້ອງກັນລູກສອນ ເພາະເຄື່ອງປ້ອງກັນລູກສອນນັ້ນ ບໍ່ມີສະພາບເປັນອາວຸດ. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງຈະກ່າວວ່າ 'parūparodhanivāraṇaṃ hi' (ເພາະການປ້ອງກັນການກັກຂັງສັດອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. ໔໓). ຄຳວ່າ Āsanassa ໄດ້ແກ່ ແທ່ນທີ່ເຮັດຂຶ້ນອ້ອມຮອບພະເຈດີ. ຄຳວ່າ Bandhissāmi (ເຮົາຈະມັດ/ຜູກ) ໄດ້ແກ່ ເຮົາຈະມັດໄວ້ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພວກກາເປັນຕົ້ນເຮັດໃຫ້ເປື້ອນເປິ.

‘‘ဘေရိသံဃာဋောတိ သံဃဋိတစမ္မဘေရီ. ဝီဏာသံဃာဋောတိ သံဃဋိတစမ္မဝီဏာ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၈၁) ဝုတ္တံ. ‘‘စမ္မဝိနဒ္ဓါ ဝီဏာဘေရိအာဒီနီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနတော ဝိသေသာဘာဝါ [Pg.87] ‘‘ကုရုန္ဒိယံ ပနာ’’တိအာဒိနာ တတော ဝိသေသဿ ဝတ္တုမာရဒ္ဓတ္တာ စ ဘေရိအာဒီနံ ဝိနဒ္ဓေါပကရဏသမူဟော ဘေရိဝီဏာသံဃာဋောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘သံဃဋိတဗ္ဗောတိ သံဃာဋော’’တိ ကတွာ. တုစ္ဆပေါက္ခရန္တိ အဝိနဒ္ဓစမ္မဘေရိဝီဏာနံ ပေါက္ခရံ. အာရောပိတစမ္မန္တိ ပုဗ္ဗေ အာရောပိတံ ဟုတွာ ပစ္ဆာ တတော အပနေတွာ ဝိသုံ ဌပိတမုခစမ္မမတ္တံ, န သေသောပကရဏသဟိတံ, တံ ပန သံဃာတောတိ အယံ ဝိသေသော. ဩနဟိတုန္တိ ဘေရိပေါက္ခရာဒီနိ စမ္မံ အာရောပေတွာ စမ္မဝဒ္ဓိအာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ ဥပကရဏေဟိ ဝိနန္ဓိတုံ. ဩနဟာပေတုန္တိ တထေဝ အညေဟိ ဝိနန္ဓာပေတုံ.

ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໒໘໑) ກ່າວວ່າ 'Bherisaṅghāṭo ໄດ້ແກ່ ກອງທີ່ຂຶ້ນໜັງແລ້ວ. Vīṇāsaṅghāṭo ໄດ້ແກ່ ພິນທີ່ຂຶ້ນໜັງແລ້ວ'. ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາວ່າ 'ພິນ ແລະ ກອງເປັນຕົ້ນ ທີ່ຂຶ້ນໜັງແລ້ວ' ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ, ແລະ ເພາະໃນຄຳພີກຸຣຸນທີເປັນຕົ້ນ ເລີ່ມກ່າວຂໍ້ແຕກຕ່າງຈາກນັ້ນ, ຄວນຊາບວ່າ ກຸ່ມເຄື່ອງປະກອບທີ່ຂຶ້ນໜັງຂອງກອງເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ Bherivīṇāsaṅghāṭo ໂດຍວິເຄາະວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຄວນປະກອບເຂົ້າກັນ ເອີ້ນວ່າ saṅghāṭo'. ຄຳວ່າ Tucchapokkhara ໄດ້ແກ່ ໜ້າກອງແລະໜ້າພິນ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຂຶ້ນໜັງ. ຄຳວ່າ Āropitacamma ໄດ້ແກ່ ພຽງໜັງໜ້າກອງ ທີ່ເຄີຍຂຶ້ນໄວ້ໃນກ່ອນ ແລ້ວພາຍຫຼັງແກ້ອອກຈາກກອງນັ້ນ ວາງໄວ້ຕ່າງຫາກ ບໍ່ແມ່ນຢູ່ຮ່ວມກັບເຄື່ອງປະກອບທີ່ເຫຼືອ, ແຕ່ໜັງນັ້ນ ເປັນສັງຄາດ (saṅghāto) ນີ້ຄືຂໍ້ແຕກຕ່າງ. ຄຳວ່າ Onahituṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຂຶ້ນໜັງໜ້າກອງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮັດດ້ວຍສາຍຮັດໜັງເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຄື່ອງປະກອບທັງປວງ. ຄຳວ່າ Onahāpetuṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອໃຫ້ຄົນອື່ນຂຶ້ນໜັງໃຫ້ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳພັນລະນາຄຳພີວິນັຍສັງຄະ ດັ່ງນີ້

အနာမာသဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ອະນາມາສະວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ

သတ္တမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີ ເຈັດ.

၈. အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနဝိနိစ္ဆယကထာ

໘. ອະທິສຖານະວິກັບປະນະວິນິດໄສກະຖາ

၄၄. ဧဝံ အနာမာသဝိနိစ္ဆယကထံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနေသု ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိဋ္ဌိယတေ အဓိဋ္ဌာနံ, ဂဟဏံ သလ္လက္ခဏန္တိ အတ္ထော. ဝိကပ္ပိယတေ ဝိကပ္ပနာ, သင်္ကပ္ပနံ စိန္တနန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ. န ဝိကပ္ပေတုန္တိ နာမံ ဝတွာ န ဝိကပ္ပေတုံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. တသ္မာ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ‘ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’တိအာဒိနာ နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘ဣမံ သံဃာဋိ’န္တိအာဒိနာ တဿ တဿ စီဝရဿ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ‘ဣမံ စီဝရံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. တိစီဝရံ ဝါ ဟောတု အညံ ဝါ, ယဒိ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတိ[Pg.88], အဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ, အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ.

໔໔. ຄັນສະແດງອະນາມາສະວິນິດໄສກະຖາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງອະທິສຖານະວິກັບປະນະວິນິດໄສ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'adhiṭṭhānavikappanesu panā' (ກໍໃນການອະທິສຖານແລະການວິກັບນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ Adhiṭṭhāna (ການອະທິສຖານ) ໄດ້ແກ່ ການຮັບໄວ້ ຄືການກຳນົດໝາຍ. ຄຳວ່າ Vikappanā (ການວິກັບ) ໄດ້ແກ່ ການດຳຣິ ຄືການຄິດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໔໖໙) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຄວນອະທິສຖານໄຕຈີວອນ ໄດ້ແກ່ ຄວນອອກຊື່ແລ້ວອະທິສຖານ. ຄຳວ່າ ບໍ່ຄວນວິກັບ ໄດ້ແກ່ ຄວນອອກຊື່ແລ້ວບໍ່ຄວນວິກັບ. ນັຍນີ້ມີໃນບ່ອນທັງປວງ. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸເມື່ອຈະອະທິສຖານໄຕຈີວອນ ຄວນອອກຊື່ແລ້ວອະທິສຖານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī' (ເຮົາອະທິສຖານຜ້າສັງຄາຕິຜືນນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອຈະວິກັບ ບໍ່ຄວນອອກຊື່ຂອງຈີວອນນັ້ນໆ ເຊັ່ນ 'imaṃ saṅghāṭiṃ' (ຜ້າສັງຄາຕິຜືນນີ້) ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ຄວນວິກັບວ່າ 'imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemi' (ເຮົາວິກັບຈີວອນຜືນນີ້ໃຫ້ແກ່ທ່ານ). ບໍ່ວ່າຈະເປັນໄຕຈີວອນ ຫຼື ຈີວອນອື່ນກໍຕາມ, ຫາກອອກຊື່ນັ້ນໆ ແລ້ວວິກັບ, ຍ່ອມເປັນອັນບໍ່ໄດ້ວິກັບ, ຍັງຄົງຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ'.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ပန ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ သံဃာဋိအာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌာတုံ. န ဝိကပ္ပေတုန္တိ ဣမိနာ နာမေန န ဝိကပ္ပေတုံ, ဧတေန ဝိကပ္ပိတတိစီဝရော တေစီဝရိကော န ဟောတိ, တဿ တသ္မိံ အဓိဋ္ဌိတတိစီဝရေ ဝိယ အဝိပ္ပဝါသာဒိနာ ကာတဗ္ဗဝိဓိ န ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ, န ပန ဝိကပ္ပနေ ဒေါသော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၄၆၉) ပန ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ဧတ္ထ တိစီဝရံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗယုတ္တကံ, ယံ ဝါ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမိ, တဿ အဓိဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော သဗ္ဗကာလံ ဣစ္ဆန္တဿ အဓိဋ္ဌာတုံယေဝ အနုဇာနာမိ, တံ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝိကပ္ပေတုံ နာနုဇာနာမိ, သတိ ပန ပစ္စယေ ယဒါ တဒါ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတီ’တိ ဝစနတော သိဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑/໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ (ອະທິຖານໄຕຈີວອນ) ຄື ອະທິຖານໂດຍຊື່ມີສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ na vikappetuṃ (ບໍ່ເພິ່ງວິກັບ) ຄື ບໍ່ເພິ່ງວິກັບດ້ວຍຊື່ນີ້, ດ້ວຍຄຳນີ້ ພິກຂຸຜູ້ມີໄຕຈີວອນອັນວິກັບແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ມີຈີວອນສາມຜືນ (ເຕຈີວະລິກະ), ຍ່ອມສະແດງວ່າ ວິທີການທີ່ເພິ່ງເຮັດ ມີການບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນໄຕຈີວອນທີ່ອະທິຖານແລ້ວນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ເພິ່ງເຮັດ, ແຕ່ບໍ່ມີໂທດໃນການວິກັບ”. ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິດີກາ (ວະຊິຣະ. ດີ. ປາຣາຊິກະ ໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ ໃນບົດນີ້ ມີອະທິbາຍວ່າ ໄຕຈີວອນທີ່ຄວນອະທິຖານດ້ວຍການອະທິຖານໄຕຈີວອນ, ຫຼືວ່າ ເຮົາ (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ) ອະນຸຍາດເພື່ອອະທິຖານດ້ວຍການອະທິຖານໄຕຈີວອນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອວິກັບ, ເພາະບໍ່ມີການກຳນົດເວລາອະທິຖານຂອງໄຕຈີວອນນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ອະທິຖານໄດ້ຕະຫຼອດເວລາຕາມທີ່ຕ້ອງການ, ເຮົາບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ກຳນົດເວລາແລ້ວວິກັບ, ແຕ່ເມື່ອມີປັດໄຈ (ເຫດຈຳເປັນ) ຈະຖອນແລ້ວວິກັບໃນເວລາໃດກໍຄວນ, ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມສຳເລັດ (ພິສູດໄດ້) ດ້ວຍພຣະພຸດທະພົດວ່າ ‘ບໍ່ເປັນອາbັດ ແກ່ຜູ້ອະທິຖານ ຫຼືວິກັບ ພາຍໃນສິbວັນ’”.

ဣမေသု ပန တီသု ဋီကာဝါဒေသု တတိယဝါဒေါ ယုတ္တတရော ဝိယ ဒိဿတိ. ကသ္မာ? ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ သံသန္ဒနတော. ကထံ? ပါဠိယဉှိ ကတပရိစ္ဆေဒါသုယေဝ ဒွီသု ဝဿိကသာဋိကကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒီသု တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုန္တိ ဝုတ္တံ, တတော အညေသု န ဝိကပ္ပေတုံ ဣစ္စေဝ, တသ္မာ တေသု အသတိ ပစ္စယေ နိစ္စံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ, န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗန္တိ အယံ ပါဠိယာ အဓိပ္ပာယော ဒိဿတိ, ဣတရာသု ပန ဒွီသု အနုညာတကာလေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဧဝံ ပါဠိယာ သံသန္ဒတိ, အဋ္ဌကထာယံ တိစီဝရံ တိစီဝရသင်္ခေပေန ပရိဟရတော အဓိဋ္ဌာတုမေဝ အနုဇာနာမိ, န ဝိကပ္ပေတုံ. ဝဿိကသာဋိကံ ပန စာတုမာသတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုမေဝ, န အဓိဋ္ဌာတုံ, ဧဝဉ္စ [Pg.89] သတိ ယော တိစီဝရေ ဧကေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုကာမော ဟောတိ, တဿ စီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတီတိ.

ໃນບັນດາວາທະຂອງດີກາທັງສາມນີ້ ວາທະທີສາມເbິ່ງຄືວ່າສົມຄວນກວ່າ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະສອດຄ່ອງກັບພຣະbາລີ ແລະອັດຖະກະຖາ. ສອດຄ່ອງແນວໃດ? ຄື ໃນພຣະbາລີ ກ່າວເຖິງຜ້າສອງຜືນທີ່ມີການກຳນົດເວລາ ຄື ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະຜ້າປິດຝີ ວ່າ ‘ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງວິກັບ’, ສ່ວນໃນຜ້າອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ກ່າວວ່າ ‘ບໍ່ເພິ່ງວິກັບ’ ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈ ຍ່ອມຕ້ອງອະທິຖານໄວ້ເປັນນິດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເພິ່ງວິກັບ ນີ້ຄືອະທິbາຍທີ່ປາກົດໃນພຣະbາລີ, ສ່ວນໃນຜ້າສອງຜືນນອກນັ້ນ ເພິ່ງອະທິຖານໃນເວລາທີ່ຊົງອະນຸຍາດເທົ່ານັ້ນ, ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມສອດຄ່ອງກັບພຣະbາລີວ່າ “ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງວິກັບ”, ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ ‘ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ອະທິຖານເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ວິກັບ ແກ່ຜູ້ບໍລິຫານໄຕຈີວອນໂດຍຫຍໍ້. ສ່ວນຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ພົ້ນຈາກສີ່ເດືອນໄປ ໃຫ້ວິກັບເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ອະທິຖານ’, ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ພິກຂຸໃດປາຖະໜາຈະຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນຜືນໃດຜືນໜຶ່ງໃນໄຕຈີວອນ, ໂອກາດຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພື່ອຖອນການອະທິຖານຈີວອນ ແລ້ວວິກັບ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການຢູ່ປາສະຈາກ.

ပဌမဝါဒေ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ နာမံ ဝတွာ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဧဝံ သန္တေ ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဧတ္ထ တတော ပရံ နာမံ ဝတွာ ဝိကပ္ပေတုန္တိ အတ္ထော ဘဝေယျ, သော စ အတ္ထော ဝိကပ္ပနာဓိကာရေန ဝုတ္တော, ‘‘နာမံ ဝတွာ’’တိ စ ဝိသေသနေ ကတ္တဗ္ဗေ သတိ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ စ ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ စ ဘေဒဝစနံ န သိယာ, သဗ္ဗေသုပိ စီဝရေသု နာမံ အဝတွာဝ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗတော, ဒုတိယဝါဒေ စ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဣမိနာ နာမေန န ဝိကပ္ပေတုန္တိ ဝုတ္တံ, န အနုဇာနာမီတိ ပါဌသေသော. ပဌမေ စ ‘‘တိစီဝရံ ဝါ ဟောတု အညံ ဝါ, ယဒိ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတိ, အဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ, အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ. ဒုတိယေ စ ‘‘န ပန ဝိကပ္ပနေ ဒေါသော’’တိ, တဉ္စ အညမညဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ, တသ္မာ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ.

ໃນວາທະທີໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “na vikappetuṃ” (ບໍ່ເພິ່ງວິກັບ) ໝາຍເຖິງການbອກຊື່ແລ້ວບໍ່ເພິ່ງວິກັບ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄຳວ່າ “tato paraṃ vikappetuṃ” (ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງວິກັບ) ໃນບົດນີ້ ກໍຄວນມີເນື້ອຄວາມວ່າ bອກຊື່ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປແລ້ວເພິ່ງວິກັບ, ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນກ່າວໄວ້ໃນອະທິການວ່າດ້ວຍການວິກັບ, ເມື່ອຕ້ອງເຮັດbົດວິເສດສະນະວ່າ “bອກຊື່ແລ້ວ”, ຄຳເວົ້າທີ່ແຍກກັນວ່າ “ບໍ່ເພິ່ງວິກັບ” ແລະ “ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງວິກັບ” ກໍບໍ່ຄວນມີ, ເພາະໃນຈີວອນທັງປວງ ຍ່ອມຕ້ອງວິກັບໂດຍບໍ່ຕ້ອງbອກຊື່ເລີຍ, ແລະໃນວາທະທີສອງ ຄຳວ່າ “na vikappetuṃ” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເພິ່ງວິກັບດ້ວຍຊື່ນີ້, bົດທີ່ເຫຼືອຄື “ເຮົາບໍ່ອະນຸຍາດ”. ແລະໃນວາທະທີໜຶ່ງກ່າວວ່າ “ຈະເປັນໄຕຈີວອນ ຫຼືຈີວອນອື່ນກໍຕາມ ຖ້າວິກັບໂດຍອອກຊື່ນັ້ນໆ ຍ່ອມເປັນອັນບໍ່ໄດ້ວິກັບ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ”. ແລະໃນວາທະທີສອງກ່າວວ່າ “ແຕ່ບໍ່ມີໂທດໃນການວິກັບ”, ຂໍ້ນັ້ນເbິ່ງຄືວ່າຂັດແຍ້ງກັນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ເລື່ອງນີ້ເພິ່ງພິຈາລະນາ.

တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုန္တိ စာတုမာသတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ တီသု ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ယာဝ အာဂါမိသံဝစ္ဆရေ ဝဿာနံ စာတုမာသံ, တာဝ ဌပေတုံ အနုညာတ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ ဧတ္တာဝတာ ဝဿိကသာဋိကံ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိဉ္စ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတုံ အနုညာတန္တိ ဧဝမတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. တတော ပရံ ဝဿိကသာဋိကာဒိနာမဿေဝ အဘာဝတော, ကသ္မာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေန္တေနပိ နာမံ ဂဟေတွာ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. ဥဘိန္နမ္ပိ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘောဂဿ အနုညာတတ္တာ တထာဝိကပ္ပိတံ အညနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ‘‘တတော ပရန္တိ စာတုမာသတော [Pg.90] ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘ဝိကပ္ပေတွာ ယာဝ အာဂါမိဝဿာနံ တာဝ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘ဝိကပ္ပနေ န ဒေါသော, တထာ ဝိကပ္ပိတံ ပရိက္ခာရာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ “tato paraṃ vikappetuṃ” (ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງວິກັບ) ຄື ພົ້ນຈາກສີ່ເດືອນໄປແລ້ວ ວິກັບແລ້ວເພິ່ງໃຊ້ສອຍ. ແຕ່bາງທ່ານກ່າວວ່າ “ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ວິກັບແລ້ວ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເກັບໄວ້ໄດ້ຕະຫຼອດເວລາສີ່ເດືອນແຫ່ງລະດູຝົນໃນປີຕໍ່ໄປ”. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ໒/໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ບໍ່ເພິ່ງຖືເອົາເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ tato paraṃ vikappetuṃ anujānāmi (ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ວິກັບພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ) ເປັນອັນຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ວິກັບຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະຜ້າປິດຝີ ໂດຍອອກຊື່ນັ້ນໆ’. ເພາະພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ຊື່ວ່າຜ້າອາບນ້ຳຝົນເປັນຕົ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະເຫດໃດ ຜູ້ທີ່ວິກັບພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ເພິ່ງວິກັບໂດຍອອກຊື່. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ ເພາະຊົງອະນຸຍາດການbໍລິໂພກໂດຍການວິກັບພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ແກ່ຜ້າທັງສອງນັ້ນ, ຜ້າທີ່ວິກັບຢ່າງນັ້ນ ເພິ່ງອະທິຖານດ້ວຍຊື່ອື່ນ (ເຊັ່ນ bໍລິຂານໂຈນ) ແລ້ວໃຊ້ສອຍ”. ແມ່ນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑/໔໖໙) ກໍກ່າວວ່າ “bາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ tato paraṃ (ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ) ຄື ພົ້ນຈາກສີ່ເດືອນໄປແລ້ວ ວິກັບແລ້ວຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ໃຊ້ສອຍ. ສ່ວນbາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ວິກັບແລ້ວ ຄວນເກັບໄວ້ໄດ້ຕະຫຼອດຮອດລະດູຝົນໜ້າ’. ແຕ່bາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ບໍ່ມີໂທດໃນການວິກັບ, ຜ້າທີ່ວິກັບຢ່າງນັ້ນ ເພິ່ງອະທິຖານດ້ວຍຊື່ມີbໍລິຂານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຊ້ສອຍ’”.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၄၆၉) ပန ‘‘ဝဿိကသာဋိကံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံယေဝ, နာဓိဋ္ဌာတုံ. ဝတ္ထဉှိ ကတပရိယောသိတံ အန္တောစာတုမာသေ ဝဿာနဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုဇာနာမိ, စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဌပေတုကာမေန ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ ပစ္ဆိမဝါဒေါ ပသတ္ထတရောတိ ဒိဿတိ, ကသ္မာ? သုဝိညေယျတ္တာ, ပုရိမေသု ပန အာစရိယာနံ အဓိပ္ပာယောယေဝ ဒုဝိညေယျော ဟောတိ နာနာဝါဒဿေဝ ကထိတတ္တာ. မုဋ္ဌိပဉ္စကန္တိ မုဋ္ဌိယာ ဥပလက္ခိတံ ပဉ္စကံ မုဋ္ဌိပဉ္စကံ, စတုဟတ္ထေ မိနိတွာ ပဉ္စမံ ဟတ္ထမုဋ္ဌိံ ကတွာ မိနိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကေစိ ပန ‘‘မုဋ္ဌိဟတ္ထာနံ ပဉ္စကံ မုဋ္ဌိပဉ္စကံ. ပဉ္စပိ ဟတ္ထာ မုဋ္ဌီ ကတွာဝ မိနိတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ. မုဋ္ဌိတ္တိကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဒွိဟတ္ထေန အန္တရဝါသကေန တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘ပါရုပနေနပီ’’တိအာဒိ. အတိရေကန္တိ သုဂတစီဝရတော အတိရေကံ. ဦနကန္တိ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိတော ဦနကံ. တေန စ တေသု တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິດີກາ (ວະຊິຣະ. ດີ. ປາຣາຊິກະ ໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ໃຫ້ວິກັບເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ອະທິຖານ. ມີອະທິbາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ອະທິຖານຜ້າທີ່ເຮັດສຳເລັດແລ້ວ ພາຍໃນສິbວັນ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ວັນເຂົ້າພັນສາພາຍໃນສີ່ເດືອນ, ສ່ວນພົ້ນຈາກສີ່ເດືອນໄປ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ວິກັບ ແກ່ຜູ້ປາຖະໜາຈະເກັບໄວ້ເປັນຂອງຕົນ”. ໃນຂໍ້ນີ້ ວາທະສຸດທ້າຍເbິ່ງຄືວ່າປະເສີດກວ່າ (ສົມຄວນກວ່າ), ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເຂົ້າໃຈງ່າຍ, ສ່ວນໃນວາທະກ່ອນໆນັ້ນ ອັດທະຍາໄສຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍເຂົ້າໃຈຍາກ ເພາະກ່າວໄວ້ຫຼາກຫຼາຍວາທະ. ຄຳວ່າ muṭṭhipañcakaṃ (ກຳມືຫ້າ) ຄື ໝວດຫ້າທີ່ກຳນົດດ້ວຍກຳມື, ມີອະທິbາຍວ່າ ວັດສີ່ສອກແລ້ວ ເຮັດກຳມືທີຫ້າແລ້ວວັດ. ແຕ່bາງທ່ານກ່າວວ່າ “ໝວດຫ້າແຫ່ງສອກກຳມື ຄື muṭṭhipañcakaṃ. ສອກທັງຫ້າ ເພິ່ງກຳມືແລ້ວວັດທັງນັ້ນ”. ຄຳວ່າ muṭṭhittikaṃ (ກຳມືສາມ) ໃນbົດນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ “pārupanenapī” (ແມ່ນດ້ວຍການຫົ່ມ) ເພາະສາມາດປິດມົນທົນທັງສາມ (ເຂົ່າທັງສອງ ແລະສະດື) ດ້ວຍຜ້າສະbົງສອງສອກໄດ້. ຄຳວ່າ atirekaṃ (ຍິ່ງກວ່າ) ຄື ຍິ່ງກວ່າຈີວອນພຣະສຸຄົດ. ຄຳວ່າ ūnakaṃ (ຢ່ອນກວ່າ) ຄື ຢ່ອນກວ່າກຳມືຫ້າເປັນຕົ້ນ. ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການອະທິຖານໄຕຈີວອນໃນຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຂຶ້ນ (ບໍ່ເປັນອັນອະທິຖານ).

ဣမံ သံဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီတိ ဣမံ သံဃာဋိအဓိဋ္ဌာနံ ဥက္ခိပါမိ, ပရိစ္စဇာမီတိ အတ္ထော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ပန ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရာမီတိ ဌပေမိ, ပရိစ္စဇာမီတိ ဝါ အတ္ထော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေနာတိ ဟတ္ထေန စီဝရံ ပရာမသန္တေန, စာလေန္တေန ဝါ. ဝါစာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကာယေနပိ စာလေတွာ [Pg.91] ဝါစမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ကာယဝါစာဟိ အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ‘‘ကာယေန အဖုသိတွာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ အဟတ္ထပါသဟတ္ထပါသဝသေန ဒုဝိဓံ အဓိဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသော နာမ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ဝုစ္စတိ. ‘ဒွါဒသဟတ္ထ’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ ဣဓ န သမေတီ’’တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒါနိ သမ္မုခါပရမ္မုခါဘေဒေန ဒုဝိဓံ အဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဟတ္ထပါသေတိအာဒိ ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ပန ‘‘ဟတ္ထပါသေတိ စ ဣဒံ ဒွါဒသဟတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ ‘ဣမ’န္တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, တတော ပရံ ‘ဧတ’န္တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, ဂဏ္ဌိပဒေသု ပနေတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ, ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ သဗ္ဗတ္ထ ‘ဟတ္ထပါသော’တိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဣဓ ဝိသေသဝိကပ္ပနာယ ကာရဏံ ဂဝေသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပါဠိယဋ္ဌကထာသုပိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထမေဝ ဟတ္ထပါသော ဝုတ္တော, ဋီကာစရိယေဟိ စ တဒေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိတော, တသ္မာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ စီဝရံ ‘‘ဣမ’’န္တိ, တတော ဗဟိဘူတံ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmi” (ເຮົາຖອນສັງຄາຕິຜືນນີ້) ມີອະທິbາຍວ່າ ເຮົາຍົກເລີກ, ສະລະການອະທິຖານສັງຄາຕິຜືນນີ້. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ໒/໔໖໙) ກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ “ຄຳວ່າ paccuddharāmi ມີອະທິbາຍວ່າ ເຮົາຕັ້ງໄວ້ ຫຼືວ່າ ເຮົາສະລະ”. ຄຳວ່າ “kāyavikāraṃ karontena” (ຜູ້ເຮັດກາຍະວິກາ) ຄື ຜູ້ລູbຄຳ ຫຼືເໜັງຕີງຈີວອນດ້ວຍມື. ຄຳວ່າ “vācāya adhiṭṭhātabbā” (ເພິ່ງອະທິຖານດ້ວຍວາຈາ) ໃນbົດນີ້ ເພິ່ງຊາbວ່າ ຊົງສົງເຄາະການອະທິຖານດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ ຄື ເໜັງຕີງດ້ວຍກາຍແລ້ວເປັ່ງວາຈານຳດ້ວຍ, ເພາະຄວນກ່າວວ່າ “ບໍ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍກາຍ”, ການອະທິຖານຈຶ່ງມີສອງຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນອກຫັດຖະbາດ ແລະໃນຫັດຖະbາດ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑/໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ຫັດຖະbາດ (hatthapāsa) ນັ້ນ ກ່າວຄື ສອງສອກເຄິ່ງ. bາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ສິbສອງສອກ’, ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນໃນທີ່ນີ້”. “bັດນີ້ ເພື່ອສະແດງການອະທິຖານສອງຢ່າງ ໂດຍແb່ງເປັນຕໍ່ໜ້າ ແລະລັບຫຼັງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ sace hatthapāse (ຖ້າວ່າໃນຫັດຖະbາດ). ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ໒/໔໖໙) ກ່າວວ່າ ‘ຄຳວ່າ hatthapāse ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງສິbສອງສອກ, ເພາະສະນັ້ນ bາງທ່ານກ່າວວ່າ ຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນສິbສອງສອກ ເພິ່ງກ່າວວ່າ imaṃ (ຜືນນີ້) ແລ້ວອະທິຖານ, ພົ້ນຈາກນັ້ນໄປ ເພິ່ງກ່າວວ່າ etaṃ (ຜືນນັ້ນ) ແລ້ວອະທິຖານ, ແຕ່ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ກ່າວຫຍັງໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້ເລີຍ, ແລະໃນພຣະbາລີ ແລະອັດຖະກະຖາທຸກb່ອນ ກໍກ່າວວ່າ ຫັດຖະbາດ ຄື ສອງສອກເຄິ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ເພິ່ງສະແຫວງຫາເຫດຜົນໃນການວິນິດໄສເປັນພິເສດ’. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນໃນພຣະbາລີ ແລະອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ກໍກ່າວວ່າຫັດຖະbາດຄືສອງສອກເຄິ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແລະພຣະດີກາຈານທັງຫຼາຍກໍຮັບຮອງຂໍ້ນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນສອງສອກເຄິ່ງ ເພິ່ງກ່າວວ່າ “imaṃ” (ຜືນນີ້), ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍນອກນັ້ນ ເພິ່ງກ່າວວ່າ “etaṃ” (ຜືນນັ້ນ) ແລ້ວອະທິຖານ.

‘‘သာမန္တဝိဟာရေတိ ဣဒံ ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏယောဂ္ဂေ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ. တတ္ထာပိ စီဝရဿ ဌပိတဘာဝသလ္လက္ခဏမေဝ ပမာဏံ. န ဟိ သက္ကာ နိစ္စဿ ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ, ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဌပေတွာ တတော အညသ္မိံ ဌပိတန္တိ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ပန ‘တထာပိ အဓိဋ္ဌိတေ န ဒေါသော’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ, ဝီမံသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ပန ‘‘သာမန္တဝိဟာရော နာမ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တေတုံ သက္ကာ. သာမန္တဝိဟာရေတိ ဣဒံ ဒေသနာသီသမတ္တံ, တသ္မာ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာတိ စ ဣဒံ ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏံ [Pg.92] အနုစ္ဆဝိကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ, စီဝရသလ္လက္ခဏမေဝေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယဉ္စ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၄၆၉) ‘‘သံဃာဋိ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ အန္တရဝါသကန္တိ အဓိဋ္ဌိတာနဓိဋ္ဌိတာနံ သမာနမေဝ နာမံ. ‘အယံ သံဃာဋီ’တိအာဒီသု အနဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. ‘တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာ’တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. သာမန္တဝိဟာရေတိ ဂေါစရဂါမတော ဝိဟာရေတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ဒူရတရေပိ လဗ္ဘတေဝါတိ အာစရိယာ. အနုဂဏ္ဌိပဒေပိ ‘သာမန္တဝိဟာရေတိ ဒေသနာသီသမတ္တံ, တသ္မာ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တံ. သာမန္တဝိဟာရော နာမ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတုံ သက္ကာ. ရတ္တိဝိပ္ပဝါသံ ရက္ခန္တေန တတော ဒူရေ ဌိတံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. ကေစိ ‘စီဝရဝံသေ ဌပိတံ အညော ပရိဝတ္တေတွာ နာဂဒန္တေ ဌပေတိ, တံ အဇာနိတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿပိ ရုဟတိ စီဝရဿ သလ္လက္ခိတတ္တာ’တိ ဝဒန္တီ’’တိ, တသ္မာ အာစရိယာနံ မတဘေဒံ သံသန္ဒိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑/໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ sāmantavihāre (ໃນວິຫານໃກ້ຄຽງ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນb່ອນທີ່ຄວນກຳນົດb່ອນວາງໄດ້, ແມ່ນຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກຈາກນັ້ນ ຜູ້ກຳນົດb່ອນວາງໄດ້ກໍເພິ່ງອະທິຖານໄດ້ແທ້. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ການກຳນົດສະຖານະທີ່ວາງຈີວອນເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານ (ເກນຕັດສິນ). ເພາະບໍ່ສາມາດກຳນົດb່ອນວາງໄດ້ຕະຫຼອດໄປ, ການວາງໄວ້ໃນວິຫານໜຶ່ງ ແລ້ວອະທິຖານວ່າ ວາງໄວ້ໃນວິຫານອື່ນຈາກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ແຕ່bາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອອະທິຖານແລ້ວກໍບໍ່ມີໂທດ’, ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ສອດຄ່ອງກັບອັດຖະກະຖາ, ເພິ່ງພິຈາລະນາ”. ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ໒/໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຫານໃກ້ຄຽງ (sāmantavihāro) ຄື ວິຫານທີ່ສາມາດໄປແລະກັບໄດ້ໃນວັນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ sāmantavihāre ນີ້ ເປັນພຽງຫົວຂໍ້ແຫ່ງເທດສະໜາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ເມື່ອກຳນົດb່ອນວາງໄດ້ ແມ່ນຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກກໍເພິ່ງອະທິຖານໄດ້. ແລະຄຳວ່າ ເມື່ອກຳນົດb່ອນວາງໄດ້ ນີ້ ກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ການກຳນົດb່ອນວາງຈີວອນນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນ, ການກຳນົດຈີວອນເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານໃນທີ່ນີ້”. ແລະໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິດີກາ (ວະຊິຣະ. ດີ. ປາຣາຊິກະ ໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ສັງຄາຕິ ອຸດຕະຣາສົງ ສະbົງ ຍ່ອມມີຊື່ເໝືອນກັນທັງທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ອະທິຖານ. ໃນຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ayaṃ saṅghāṭi’ (ສັງຄາຕິຜືນນີ້) ກ່າວໝາຍເຖິງຈີວອນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ອະທິຖານ. ໃນຄຳວ່າ ‘ticīvarena vippavaseyya’ (ເພິ່ງຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ) ໃນbົດນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຈີວອນທີ່ອະທິຖານແລ້ວ. ພຣະທຳມະສิຣິເຖຣະກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ sāmantavihāre ຄື ວິຫານທີ່ຢູ່ໃກ້b້ານໂຄຈອນ. ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ແມ່ນໃນb່ອນທີ່ໄກກວ່າກໍຍ່ອມໄດ້ແທ້. ແມ່ນໃນຄຳພີອະນຸຄັນຖິປະທະກໍກ່າວວ່າ ‘ຄຳວ່າ sāmantavihāre ເປັນພຽງຫົວຂໍ້ແຫ່ງເທດສະໜາເທົັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອກຳນົດb່ອນວາງໄດ້ ແມ່ນຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກກໍເພິ່ງອະທິຖານໄດ້’. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຫານໃກ້ຄຽງ ຄື ວິຫານທີ່ສາມາດໄປແລະກັບໄດ້ໃນວັນດຽວກັນ. ພິກຂຸຜູ້ຮັກສາການຢູ່ປາສະຈາກລາຕີ ບໍ່ຄວນອະທິຖານຈີວອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກຈາກນັ້ນ, ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. bາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ຈີວອນທີ່ວາງໄວ້ເທິງຮາວຈີວອນ ພິກຂຸອື່ນຍ້າຍໄປວາງໄວ້ທີ່ສາຍລະເດັນ (ຂໍແຂວນ), ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງບໍ່ຮູ້ເລື່ອງນັ້ນ ແຕ່ອະທິຖານຢູ່ ຍ່ອມຂຶ້ນ (ເປັນອັນອະທິຖານ) ເພາະຈີວອນນັ້ນຖືກກຳນົດໄວ້ແລ້ວ’”, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງປຽບທຽບຄວາມເຫັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍແລ້ວຖືເອົາ.

အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟီတိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ. တေနေဝ ‘‘ဣမံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ပရိက္ခာရစောဠဿ ပစ္စုဒ္ဓါရံ ဒဿေတိ, ဧတေန စ တေစီဝရိကဓုတင်္ဂံ ပရိဟရန္တေန ပံသုကူလာဒိဝသေန လဒ္ဓံ ဝတ္ထံ ဒသာဟဗ္ဘန္တရေ ကတွာ ရဇိတွာ ပါရုပိတုမသက္ကောန္တေန ပရိက္ခာရစောဠဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာဝ ဒသာဟမတိက္ကမာပေတဗ္ဗံ, ဣတရထာ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ, တေနေဝ ‘‘ရဇိတကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဓုတင်္ဂစောရော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅) ဝုတ္တံ. ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီတိ ဣဒဉ္စ သံဃာဋိအာဒိတိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, ဣတရဿ ပန ပုရိမာဓိဋ္ဌာနမေဝ အလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ကပ္ပဗိန္ဒုပိ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ [Pg.93] နတ္ထီတိ ဣမိနာ ကပ္ပဗိန္ဒုဒါနကိစ္စမ္ပိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ, မဟန္တတရမေဝါတိအာဒိ သဗ္ဗာဓိဋ္ဌာနသာဓာရဏလက္ခဏံ. တတ္ထ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အနဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ ဧကဒေသဘူတတ္တာ အနဓိဋ္ဌိတဉ္စေ, အဓိဋ္ဌိတဿ အပ္ပဘာဝေန ဧကဒေသဘူတံ အဓိဋ္ဌိတသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတိ, တထာ အဓိဋ္ဌိတဉ္စေ, အနဓိဋ္ဌိတဿ ဧကဒေသဘူတံ အနဓိဋ္ဌိတသင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ လက္ခဏံ. န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဒုတိယပဋ္ဋမေဝ, အထ ခေါ တတိယပဋ္ဋာဒိကမ္ပိ. ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဥတုဒ္ဓဋာနံ ဒုဿာနံ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ…ပေ… ပံသုကူလေ ယာဝဒတ္ထ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈).

ຄຳວ່າ Adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi (ດ້ວຍຜ້າທີ່ອະທິສຖານຕັ້ງໄວ້) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຜ້າທີ່ອະທິສຖານຕັ້ງໄວ້ໂດຍຊື່ວ່າ ບໍລິຂານໂຈນ (ຜ້າບໍລິຂານ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງການຖອນຜ້າບໍລິຂານວ່າ “imaṃ paccuddharāmi” (ເຮົາຖອນຜ້ານີ້). ແລະດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ສະມາດານເຕຈີວະລິກະທຸດົງ (ທຸດົງຊົງໄຕຈີວອນ) ເມື່ອໄດ້ຜ້າມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜ້າບັງສະກຸນເປັນຕົ້ນ ຫາກບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ແລ້ວ, ຍ້ອມ ແລະຫົ່ມໄດ້ພາຍໃນ ໑໐ ວັນ, ກໍຕ້ອງອະທິສຖານໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜ້າບໍລິຂານ ເພື່ອໃຫ້ກາຍ ໑໐ ວັນໄປ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນນິສສັກຄີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ໃນວິສຸດທິມັກ (ວິສຸດທິ. ໑.໒໕) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ຍ້ອມແລ້ວ ບໍ່ຄວນເກັບໄວ້, ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ລັກທຸດົງ”. ຄຳວ່າ Puna adhiṭṭhātabbāni (ຄວນອະທິສຖານອີກ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ປາດຖະໜາຈະອະທິສຖານໂດຍຊື່ມີສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນແລ້ວໃຊ້ສອຍ, ສ່ວນພິກຂຸນອກນີ້ ພຽງແຕ່ການອະທິສຖານຄັ້ງກ່ອນກໍພໍແລ້ວ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Puna adhiṭṭhātabbaṃ (ຄວນອະທິສຖານອີກ) ນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ແມ້ແຕ່ການພິນທຸ (ເຮັດເຄື່ອງໝາຍ) ກໍຕ້ອງເຮັດ. ຄຳວ່າ Adhiṭṭhānakiccaṃ natthi (ກິດຈະການອະທິສຖານບໍ່ມີ) ນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ແມ້ແຕ່ກິດຈະການພິນທຸກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ mahantataramevātiādi (ຜືນໃຫຍ່ກວ່ານັ້ນເອງ ເປັນຕົ້ນ) ເປັນລັກສະນະທົ່ວໄປແຫ່ງການອະທິສຖານທັງປວງ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ Puna adhiṭṭhātabbaṃ (ຄວນອະທິສຖານອີກ) ມີລັກສະນະດັ່ງນີ້: ຖ້າຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິສຖານ ເພາະເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິສຖານ, ຜ້າສ່ວນໜຶ່ງນັ້ນຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນຜ້າທີ່ອະທິສຖານແລ້ວ ເພາະຄວາມມີສ່ວນນ້ອຍແຫ່ງຜ້າທີ່ອະທິສຖານແລ້ວ; ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຖ້າຜ້າທີ່ອະທິສຖານແລ້ວ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິສຖານ, ຜ້າສ່ວນໜຶ່ງນັ້ນຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິສຖານ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຜ້າຊັ້ນທີສອງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນແຕ່ຜ້າຊັ້ນທີສາມເປັນຕົ້ນກໍດ້ວຍ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດ... ລະ... ສັງຄາຕິ ໔ ຊັ້ນ ສຳລັບຜ້າທີ່ຍົກຂຶ້ນໃນລະດູ... ລະ... ຜ້າບັງສະກຸນຕາມຄວາມຕ້ອງການ” (ມະຫາວະ. ໓໔໘).

မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိတိစီဝရပ္ပမာဏယုတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘တိစီဝရံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ပရိက္ခာရစောဠံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ. အဝသေသာ ဘိက္ခူတိ ဝက္ခမာနကာလေ နိသိန္နာ ဘိက္ခူ. တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ယထာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ, န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပရိက္ခာရစောဠမ္ပိ ဝုတ္တံ, န စဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော, န စ သင်္ခါပရိစ္ဆေဒေါ, တသ္မာ တီဏိပိ စီဝရာနိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. နိဓာနမုခမေတန္တိ ဧတံ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနံ နိဓာနမုခံ ဌပနမုခံ, အတိရေကစီဝရဋ္ဌပနကာရဏန္တိ အတ္ထော. ကထံ ဉာယတီတိ စေ, တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ, အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပိ. ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ အနုညာတတ္တာ ဘိက္ခူနဉ္စ ဧကမေဝ ပရိဿာဝနံ, ထဝိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, န ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏာနိ, အတိရေကပ္ပမာဏာနိ ဝါ ပရိဿာဝနာဒီနိ ပရိက္ခာရာနိ ကပ္ပန္တီတိ သိဒ္ဓံ. ပဌမံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, ပုန ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ[Pg.94], န တွေဝ အာဒိတောဝ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဗဒ္ဓသီမာယ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိသမ္ဘဝတော စီဝရဝိပ္ပဝါသေ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ န တတ္ထ ဒုပ္ပရိဟာရောတိ အာဟ ‘‘အဗဒ္ဓသီမာယ ဒုပ္ပရိဟာရ’’န္တိ.

ຄຳວ່າ “ticīvaraṃ pana” (ກໍແຕ່ໄຕຈີວອນ) ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງໄຕຈີວອນທີ່ມີຂະໜາດເໝາະສົມ ມີກຳມື ໕ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນຜ້າບໍລິຂານແລ້ວອະທິສຖານ. ຄຳວ່າ Avasesā bhikkhū ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ຜູ້ຮ່ວມນັ່ງຢູ່ (ໃນສະມາຄົມ) ໃນເວລາທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ. ຄຳວ່າ Tasmā vaṭṭati (ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງໃດວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ອະທິສຖານໄຕຈີວອນ ບໍ່ໃຫ້ວິກັບ” (ມະຫາວະ. ໓໕໘), ແມ້ຜ້າບໍລິຂານກໍຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ, ແລະບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງກຳນົດຂັ້ນສູງສຸດ ແລະບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງກຳນົດຈຳນວນໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຖອນຈີວອນທັງ ໓ ຜືນ ແລ້ວອະທິສຖານຈີວອນເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເປັນຜ້າບໍລິຂານແລ້ວໃຊ້ສອຍ. ຄຳວ່າ Nidhānamukhametaṃ ໝາຍເຖິງ ການອະທິສຖານຜ້າບໍລິຂານນີ້ ເປັນຊ່ອງທາງແຫ່ງການເກັບຮັກສາ ຄືເປັນເຫດຜົນໃນການເກັບຮັກສາອະຕິເຣກຈີວອນ. ຖ້າຖາມວ່າ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີໄຕຈີວອນບໍລິບູນແລ້ວ, ແຕ່ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍຜ້າຕອງນ້ຳ ແລະຖົງບາດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດຜ້າບໍລິຂານ”, ແລະເພາະບໍ່ມີຂໍ້ຫ້າມວ່າ ຜ້າຕອງນ້ຳ ຫຼືຖົງບາດຜືນດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສອງຫຼືສາມຜືນບໍ່ຄວນ, ດັ່ງນັ້ນ ບໍລິຂານທັງຫຼາຍມີຜ້າຕອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຂະໜາດຕ່ຳສຸດທີ່ຄວນແກ່ການວິກັບ ຫຼືມີຂະໜາດເກີນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນ, ນີ້ເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນອະທິສຖານດ້ວຍການອະທິສຖານໄຕຈີວອນ, ຕໍ່ມາ ເມື່ອບໍ່ສາມາດຮັກສາໄວ້ໄດ້ ກໍຄວນຖອນແລ້ວອະທິສຖານເປັນຜ້າບໍລິຂານ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນເລີຍ. ເພາະໃນພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ) ມີການສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ (ສີມາທີ່ບໍ່ປາສະຈາກຈີວອນ) ໄດ້, ຄວາມຜິດໃນການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນຈຶ່ງບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ການຮັກສາຈີວອນໃນພັດທະສີມານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຍາກ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “abaddhasīmāya dupparihāraṃ” (ການຮັກສາໄດ້ຍາກໃນອະພັດທະສີມາ).

၄၅. အတိရိတ္တပ္ပမာဏာယ ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယန္တိ အာဟ ‘‘အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာ’’တိ. တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဝဿိကမာသတော ပရံ အဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ, ဣမိနာ စတုန္နံ ဝဿိကမာသာနံ ဥပရိ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတီတိ ဝိညာယတိ, အသတော ပစ္စုဒ္ဓရာယောဂါ, ယဉ္စ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ နတ္ထိ, ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ, နော ဂိမှေ’’တိ ဧတ္ထ န တံ ဝုတ္တံ, ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ, တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နိဝါသနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ, တသ္မာ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တနယေနပိ ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနာတိက္ကမေပိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ ပညာယတိ. အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေသု စ ဝဿာနမာသအာဗာဓာနံ ဝိဂမေ ဝိဇဟနံ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ န ဥဒ္ဓဋံ, တသ္မာ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) အာဂတနယေန ယာဝ ပစ္စုဒ္ဓါရာ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

໔໕. ພຣະອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ “Anatirittappamāṇā” (ມີຂະໜາດບໍ່ເກີນກຳນົດ) ເພາະຜ້າທີ່ມີຂະໜາດເກີນກຳນົດ ຍ່ອມເປັນປາຈິດຕີ ທີ່ຕ້ອງຕັດ (ເສທະນະກະປາຈິດຕີ). ຄຳວ່າ Tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ໝາຍເຖິງ ພົ້ນຈາກເດືອນແຫ່ງລະດູຝົນແລ້ວ ຄວນຖອນອະທິສຖານແລ້ວວິກັບໄວ້, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຮູ້ໄດ້ວ່າ ການອະທິສຖານຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນແຫ່ງລະດູຝົນ ເພາະເມື່ອບໍ່ມີຢູ່ ກໍບໍ່ຄວນຖອນ, ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມາຕິກັດຖະກະຖາ (ກັງຂາວິຕະຣະນີ ອັດຖະກະຖາກະຖິນະສິກຂາບົດ) ວ່າ “ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ຍ່ອມສະລະອະທິສຖານ ເພາະກາຍເດືອນແຫ່ງລະດູຝົນໄປກໍດີ, ຜ້າປິດຝີ ຍ່ອມສະລະອະທິສຖານ ເພາະຄວາມຫາຍແຫ່ງອາພາດກໍດີ”, ຄຳນັ້ນບໍ່ມີໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ, ແລະໃນປະຣິວາຣະອັດຖະກະຖາ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳນັ້ນໄວ້ໃນຄຳວ່າ “ການຕ້ອງອາບັດ ຍ່ອມມີໃນລະດູໜາວ ບໍ່ມີໃນລະດູຮ້ອນ” ນີ້, ພິກຂຸເມື່ອຫົ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນທີ່ວິກັບໄວ້ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ເດືອນ ໑໒ (ວັນຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນ ໑໒) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ. ສ່ວນໃນຄຸຣຸນທິ ກ່າວວ່າ “ເມື່ອບໍ່ຖອນໃນວັນເພັງເດືອນ ໑໒ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ”, ຄຳນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄວນອະທິສຖານໄວ້ ໔ ເດືອນ ຫຼັງຈາກນັ້ນຄວນວິກັບ”. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ ກ່າວວ່າເປັນທຸກກົດ ເພາະປັດໄຈຄືການນຸ່ງຫົ່ມ, ສ່ວນໃນຄຸຣຸນທິອັດຖະກະຖາ ກ່າວວ່າເປັນທຸກກົດ ເພາະປັດໄຈຄືການບໍ່ຖອນ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຸຣຸນທິ ກໍປາກົດວ່າ ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແມ້ກາຍລະດູຝົນໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ສະລະອະທິສຖານ. ແລະໃນບັນດາເຫດການສະລະອະທິສຖານທັງຫຼາຍ ການສະລະອະທິສຖານເພາະການກາຍເດືອນແຫ່ງລະດູຝົນ ແລະເພາະຄວາມຫາຍແຫ່ງອາພາດ ແມ້ໃນມາຕິກັດຖະກະຖາກໍບໍ່ໄດ້ຍົກຂຶ້ນມາ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຕາມນິຍາຍທີ່ມາໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. ໒.໔໖໙) ວ່າ ການອະທິສຖານຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຖອນ.

နဟာနတ္ထာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရတ္တာပိ စေသာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဣမိနာ သံဃာဋိအာဒီသုပိ ဒုတိယအဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတိ, တံ အတိရေကစီဝရံ ဟောတီတိ [Pg.95] ဒဿေတိ. မဟာပစ္စရိယံ စီဝရဝသေန ပရိဘောဂကိစ္စဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာ သေနာသနပရိဘောဂတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏေ ဝိယ. ယံ ပန ‘‘ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ သေနာသနတ္ထာယေဝါတိ နိယမိတံ န ဟောတိ နဝသု စီဝရေသု ဂဟိတတ္တာ, တသ္မာ အတ္တနော နာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိဒဟိတွာ ပရိက္ခာရစောဠံ ဝိယ ယထာ တထာ ဝိနိယုဇ္ဇိတမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ပါဝါရောကောဇဝေါတိ ဣမေသမ္ပိ ပစ္စတ္ထရဏာဒိနာ လောကေပိ ဝေါဟရဏတော သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏတော ဝိသုံ ဂဟဏံ ကတံ. သစေ အဝသာနေ အပရာဝဿိကသာဋိကာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, ပုရိမဝဿိကသာဋိကံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဝဒန္တိ.

ເພາະຊົງອະນຸຍາດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອາບນ້ຳ ພຣະອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭati” (ຜ້ານີ້ ແມ້ຍ້ອມພຽງແຕ່ໃຫ້ສີໝອງ ກໍຄວນ). ຄຳວ່າ Dve pana na vaṭṭanti (ແຕ່ສອງຜືນບໍ່ຄວນ) ນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ແມ້ໃນສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນ ການອະທິສຖານຜືນທີສອງກໍບໍ່ຂຶ້ນ, ຜືນທີສອງນັ້ນຍ່ອມເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ. ໃນມະຫາປັດຈະຣີ ກ່າວວ່າ “anāpatti” (ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ) ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີກິດຈະການໃຊ້ສອຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈີວອນ ເໝືອນໃນຜ້າປູທີ່ເຂົາຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ສອຍເສນາສະນະ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວວ່າ “paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbaṃ” (ແມ້ຜ້າປູກໍຄວນອະທິສຖານ), ຄຳນັ້ນບໍ່ໄດ້ກຳນົດວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເສນາສະນະເທົ່ານັ້ນ ເພາະສົງເຄາະເຂົ້າໃນຈີວອນ ໙ ຊະນິດ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຖືເອົາວ່າ ຄວນອະທິສຖານດ້ວຍຊື່ofstreamຂອງຕົນແລ້ວເກັບໄວ້ ຫຼືໃຊ້ສອຍຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເໝືອນຜ້າບໍລິຂານ. ຄຳວ່າ pāvāro (ຜ້າຫົ່ມກັນໜາວ) ແລະ kojavo (ຜ້າຂົນສັດ) ເຫຼົ່ານີ້ ແມ້ໃນໂລກກໍເອີ້ນກັນວ່າ ຜ້າປູ ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງມີການຖືເອົາຕ່າງຫາກຈາກຜ້າປູທີ່ເຂົາຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບໍລິຂານເສນາສະນະ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຖ້າໃນຕອນທ້າຍ ມີຜ້າອາບນ້ຳຝົນຜືນອື່ນເກີດຂຶ້ນ, ຄວນຖອນຜ້າອາບນ້ຳຝົນຜືນກ່ອນແລ້ວວິກັບໄວ້ ແລ້ວຈຶ່ງອະທິສຖານ (ຜືນໃໝ່).

နိသီဒနမှိ ပမာဏယုတ္တန္တိ ‘‘ဒီဃတော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော, ဝိတ္ထာရတော ဒိယဍ္ဎံ, ဒသာ ဝိဒတ္ထီ’’တိဣမိနာ ပမာဏေန ယုတ္တံ, တံ ပန မဇ္ဈိမပုရိသဟတ္ထသင်္ခါတေန ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒီဃတော တိဟတ္ထံ ဟောတိ, ဝိတ္ထာရတော ဆဠင်္ဂုလာဓိကဒွိဟတ္ထံ, ဒသာ ဝိဒတ္ထာဓိကဟတ္ထံ, ဣဒါနိ မနုဿာနံ ပကတိဟတ္ထေန ဒီဃတော ဝိဒတ္ထာဓိကစတုဟတ္ထံ ဟောတိ, ဝိတ္ထာရတော နဝင်္ဂုလာဓိကတိဟတ္ထံ, ဒသာ ဆဠင်္ဂုလာဓိကဒွိဟတ္ထာ, တတော ဦနံ ဝဋ္ဋတိ, န အဓိကံ ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၅၃၃) ဝုတ္တတ္တာ. ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိယာ ပမာဏိကာတိ ‘‘ဒီဃတော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ (ပါစိ. ၅၃၈) ဝုတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏယုတ္တာ, သာ ပန ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒီဃတော ဆဟတ္ထာ ဟောတိ, ဝိတ္ထာရတော တိဟတ္ထာ, ဣဒါနိ ပကတိဟတ္ထေန ပန ဒီဃတော နဝဟတ္ထာ ဟောတိ, တိရိယတော ဝိဒတ္ထာဓိကစတုဟတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏံ ပရိက္ခာရစောဠန္တိ ဧတ္ထ ပန ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏံ [Pg.96] နာမ သုဂတင်္ဂုလေန ဒီဃတော အဋ္ဌင်္ဂုလံ ဟောတိ, တိရိယတော စတုရင်္ဂုလံ, ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒီဃတော ဧကဟတ္ထံ ဟောတိ, တိရိယတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ, ဣဒါနိ ပကတိဟတ္ထေန ပန ဒီဃတော ဝိဒတ္ထာဓိကဟတ္ထံ ဟောတိ, တိရိယတော ဆဠင်္ဂုလာဓိကဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ. တေနာဟ ‘‘တဿ ပမာဏ’’န္တိအာဒိ.

ຄຳວ່າ Nisīdanamhi pamāṇayuttaṃ (ມີຂະໜາດເໝາະສົມໃນຜ້າປູນັ່ງ) ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍກຳນົດຂະໜາດນີ້ວ່າ “ໂດຍຍາວ ໒ ຄືບພຣະສຸຄົດ, ໂດຍກວ້າງ ຄືບເຄິ່ງ, ຊາຍ ຄືບໜຶ່ງ”, ຜ້າປູນັ່ງນັ້ນ ຫາກວັດດ້ວຍສອກຊ່າງໄມ້ ທີ່ນັບວ່າເປັນສອກຂອງບຸລຸດຂະໜາດກາງ ຍ່ອມຍາວ ໓ ສອກ, ກວ້າງ ໒ ສອກປາຍ ໖ ນິ້ວ, ຊາຍ ໑ ສອກປາຍ ໑ ຄືບ, ແຕ່ຖ້າວັດດ້ວຍສອກທຳມະດາຂອງມະນຸດໃນປັດຈຸບັນ ຍ່ອມຍາວ ໔ ສອກປາຍ ໑ ຄືບ, ກວ້າງ ໓ ສອກປາຍ ໙ ນິ້ວ, ຊາຍ ໒ ສອກປາຍ ໖ ນິ້ວ, ຕ່ຳກວ່ານັ້ນຄວນ, ແຕ່ເກີນກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ ເພາະມີພຣະພຸດທະພົດກ່າວໄວ້ວ່າ “ເມື່ອລ່ວງກຳນົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປາຈິດຕີ ທີ່ຕ້ອງຕັດ” (ປາຈິ. ໕໓໓). ຄຳວ່າ Kaṇḍupaṭicchādiyā pamāṇikā (ມີກຳນົດຂະໜາດແຫ່ງຜ້າປິດຝີ) ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍກຳນົດຂະໜາດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ໂດຍຍາວ ໔ ຄືບພຣະສຸຄົດ, ໂດຍກວ້າງ ໒ ຄືບ” (ປາຈິ. ໕໓໘), ຜ້າປິດຝີນັ້ນ ຫາກວັດດ້ວຍສອກຊ່າງໄມ້ ຍ່ອມຍາວ ໖ ສອກ, ກວ້າງ ໓ ສອກ, ແຕ່ຖ້າວັດດ້ວຍສອກທຳມະດາໃນປັດຈຸບັນ ພຶງຊາບວ່າ ຍາວ ໙ ສອກ, ກວ້າງ ໔ ສອກປາຍ ໑ ຄືບ. ໃນຄຳວ່າ Vikappanūpagapacchimacīvarappamāṇaṃ parikkhāracoḷaṃ ນີ້ ຂະໜາດຈີວອນຢ່າງຕ່ຳສຸດທີ່ຄວນແກ່ການວິກັບ ໂດຍນິ້ວພຣະສຸຄົດ ຍ່ອມຍາວ ໘ ນິ້ວ, ກວ້າງ ໔ ນິ້ວ, ຫາກວັດດ້ວຍສອກຊ່າງໄມ້ ຍ່ອມຍາວ ໑ ສອກ, ກວ້າງ ໑ ຄືບ, ແຕ່ຖ້າວັດດ້ວຍສອກທຳມະດາໃນປັດຈຸບັນ ຍ່ອມຍາວ ໑ ສອກປາຍ ໑ ຄືບ, ກວ້າງ ໑ ຄືບປາຍ ໖ ນິ້ວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tassa pamāṇaṃ” (ຂະໜາດຂອງຜ້ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

ဘေသဇ္ဇတ္ထာယာတိအာဒီသု အတ္တနော သန္တကဘာဝတော မောစေတွာ ဌပိတံ သန္ဓာယ ‘‘အနဓိဋ္ဌိတေပိ နတ္ထိ အာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဣဒံ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ, ဣဒံ မာတုယာ’’တိ ဝိဘဇိတွာ သကသန္တကဘာဝတော မောစေတွာ ဌပေန္တေန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေဿာမိ, ဣဒံ မာတုယာ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေန္တေန ပန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ဝဒန္တိ. သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏေတိ ဧတ္ထ အနိဝါသေတွာ အပါရုပိတွာ ကေဝလံ မဉ္စပီဌေသုယေဝ အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ ပစ္စတ္ထရဏံ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ အနဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော သန္တကံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ အမှာကံ ခန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ပစ္ဆာ ဝီတဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ, ပုန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ အန္တရန္တရာ ဝီတံ ဟောတိ, ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ဧသေဝ နယောတိ ဝိကပ္ပနူပဂပ္ပမာဏမတ္တေ ဝီတေ တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ໃນຄຳວ່າ Bhesajjatthāya (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ “anadhiṭṭhitepi natthi āpatti” (ແມ້ບໍ່ໄດ້ອະທິສຖານ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ) ໂດຍໝາຍເຖິງຜ້າທີ່ສະລະຈາກຄວາມເປັນຂອງຕົນແລ້ວເກັບໄວ້, ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ແບ່ງໄວ້ວ່າ “ຜືນນີ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາ, ຜືນນີ້ເພື່ອໂຍມມານດາ” ແລ້ວສະລະຈາກຄວາມເປັນຂອງຕົນເກັບໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ມີກິດຈະການອະທິສຖານ. ແຕ່ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເກັບໄວ້ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈັກເອົາຜືນນີ້ແລກປ່ຽນຢາ, ເຮົາຈັກໃຫ້ຜືນນີ້ແກ່ໂຍມມານດາ” ຍ່ອມຕ້ອງອະທິສຖານແທ້ໆ. ໃນຄຳວ່າ Senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe (ໃນຜ້າປູທີ່ເຂົາຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບໍລິຂານເສນາສະນະ) ນີ້ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຜ້າປູທີ່ພິກຂຸບໍ່ໄດ້ນຸ່ງບໍ່ໄດ້ຫົ່ມ ພຽງແຕ່ປູລົງເທິງຕຽງແລະຕັ່ງແລ້ວໃຊ້ສອຍ ແມ້ເປັນຂອງຕົນເອງ ກໍຄວນທີ່ຈະບໍ່ອະທິສຖານ, ແຕ່ເພາະໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ ກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ພິເສດວ່າ “paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbameva” (ແມ້ຜ້າປູກໍຕ້ອງອະທິສຖານແທ້ໆ), ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາຄື ຜ້າທີ່ເປັນຂອງຕົນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງອະທິສຖານແທ້ໆ, ເລື່ອງນີ້ພຶງພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາ. ໃນຄຳວ່າ Tante ṭhitaṃyeva adhiṭṭhātabbaṃ (ຄວນອະທິສຖານຜ້າທີ່ຍັງຕິດຢູ່ຫູກນັ້ນເອງ) ນີ້ ສ່ວນທີ່ຕ່ຳແຜ່ນແລ້ວໃນພາຍຫຼັງ ຍ່ອມເປັນອັນອະທິສຖານແລ້ວ, ກິດຈະການອະທິສຖານອີກຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ຖ້າສະແດງກຳນົດຂອບເຂດໄວ້ ແລ້ວຕ່ຳແຜ່ນເປັນໄລຍະໆ ໃນລະຫວ່າງ, ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຄວນອະທິສຖານອີກ. ຄຳວ່າ Eseva nayo (ແມ້ນິຍາຍນີ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕ່ຳແຜ່ນໄດ້ພຽງຂະໜາດທີ່ຄວນແກ່ການວິກັບແລ້ວ ຄວນອະທິສຖານຜ້າທີ່ຍັງຕິດຢູ່ຫູກນັ້ນເອງ.

၄၆. ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနာ’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တံ အညဿ ဒါနေ ဝိယ စီဝရေ နိရာလယဘာဝေနေဝ ပရိစ္စတ္တတ္တာ. ကေစိ ပန ‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ဘိက္ခုနိယာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနေဝါတိ ဧတမတ္ထံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခု ပန ဝိဗ္ဘမန္တောပိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ, တာဝ ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီ’တိ [Pg.97] ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ‘ဘိက္ခုနိယာ ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’တိ ဝိသေသေတွာ အဝုတ္တတ္တာ. ဘိက္ခုနိယာ ဟိ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ တဿာ ဝိဗ္ဘမနေနေဝ အဿမဏီဘာဝတော. သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာတိ ပန ဣဒံ သစေ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတောဝ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ, တဿ ကာယလဂ္ဂမ္ပိ စီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ပန ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ဣဒံ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုပဋိညာယ ဌိတဿ စေဝ တိတ္ထိယပက္ကန္တဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ ဘိက္ခုနိဘာဝေ နိရပေက္ခတာယ ဂိဟိလိင်္ဂတိတ္ထိယလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ, တဒါပိ တဿ ဥပသမ္ပန္နတ္တာ စီဝရဿ စ တဿ သန္တကတ္တာ ဝိဇဟနတော’’တိ ဝုတ္တံ, ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ ဝစနာနိ အညမညဝိရုဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ဒိဿန္တိ.

໔໖. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ (ຄຳພີອະທິບາຍບົດຍາກ) ທັງ ໓ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ hīnāyāvattanena (ດ້ວຍການວຽນມາເພື່ອຄວາມຕ່ຳຊ້າ) ໝາຍເຖິງ ‘ການເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວລາສິກຂາ’, ຄຳນັ້ນສົມຄວນແລ້ວ ເພາະເປັນການສະລະຈີວອນໂດຍຄວາມບໍ່ມີອາໄລ ເໝືອນໃນການໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ ‘ຄຳວ່າ hīnāyāvattanena ນີ້ ໝາຍເຖິງການເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດແຫ່ງພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນ, ໂດຍຖືເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ສ່ວນພິກຂຸ ແມ້ຈະສຶກ (ສຶກໄປເປັນຄະລຶຫັດ) ແຕ່ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກ່າວລາສິກຂາ ກໍຍັງເປັນພິກຂຸຢູ່ຕາບນັ້ນ, ການອະທິສຖານຈຶ່ງບໍ່ສະລະ’, ຄຳນັ້ນບໍ່ພຶງຖືເອົາ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວຈຳແນກໄວ້ວ່າ ‘ດ້ວຍການວຽນມາເພື່ອຄວາມຕ່ຳຊ້າແຫ່ງພິກຂຸນີ’. ເພາະການສະລະອະທິສຖານດ້ວຍການເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດແຫ່ງພິກຂຸນີນັ້ນ ບໍ່ມີຂໍ້ທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຕ່າງຫາກ ເພາະນາງຍ່ອມເປັນອະສະມະນີ (ບໍ່ແມ່ນສະມະນະ) ດ້ວຍການສຶກນັ້ນເອງ. ສ່ວນຄຳວ່າ Sikkhāpaccakkhānena (ດ້ວຍການກ່າວລາສິກຂາ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ຖ້າພິກຂຸຍັງຢູ່ໃນເພດພິກຂຸແລ້ວກ່າວລາສິກຂາ, ຈີວອນແມ້ທີ່ຕິດຢູ່ກັບກາຍຂອງລາວ ກໍສະລະອະທິສຖານ” ດັ່ງນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໔໖໙). ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໔໖໙) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ hīnāyāvattanena ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການຖືເອົາເພດຄະລຶຫັດແລະເພດເດຍຣະຖີ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອາໄລໃນຄວາມເປັນພິກຂຸນີ ແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອັນຕິມະວັດຖຸ (ປະຣາຊິກ) ແລ້ວຍັງປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພິກຂຸຢູ່ກໍດີ, ແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຮີດເດຍຣະຖີກໍດີ, ແລະແຫ່ງພິກຂຸນີກໍດີ. ບາງພວກກ່າວວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງການເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶหັດໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວລາສິກຂາ, ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະໃນເວລານັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນກໍຍັງເປັນອຸປະສຳບັນຢູ່ ແລະຈີວອນກໍຍັງເປັນຂອງລາວຢູ່, ການສະລະອະທິສຖານຈຶ່ງບໍ່ມີ” ດັ່ງນີ້, ຂໍ້ຄວາມທັງສອງນີ້ ຍ່ອມປາກົດເປັນຂໍ້ຄວາມທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဟီနာယာဝတ္တန္တေ သတိ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခန္တေပိ စီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တေ သတိ ဟီနာယ အနာဝတ္တန္တေပီတိ အဓိပ္ပာယော ဒိဿတိ, တသ္မာ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ကေဝလံ ဂိဟိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တဿ ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခုဘာဝေါ အတ္ထိ, စီဝရဿ စ တဿ သန္တကတ္တာ ဝိဇဟနံ, တထာပိ ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ သိယာ ယထာ တံ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန. ဂိဟိဘာဝံ အနုပဂန္တွာ စ ကေဝလံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ကရောန္တဿ ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခုလိင်္ဂံ အတ္ထိ, စီဝရဿ စ တဿ သန္တကတ္တာ ဝိဇဟနံ, တထာပိ ‘‘သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ သိယာ ယထာ တံ ပစ္စုဒ္ဓရဏေ, တသ္မာ ဘိက္ခု ဝါ ဟောတု ဘိက္ခုနီ ဝါ, ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီတိ [Pg.98] စိတ္တေန ဂိဟိလိင်္ဂဂ္ဂဟဏေန စီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ပန ဘိက္ခုဿေဝ စီဝရံ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခာပစ္စက္ခာနာဘာဝါတိ အယမမှာကံ ခန္တိ. အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နကတိတ္ထိယပက္ကန္တကာနံ ပန စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ အဋ္ဌကထာယံ အနာဂတတ္တာ တေသဉ္စ ဟီနာယာဝတ္တာနဝေါဟာရာဘာဝါ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ເພາະກ່າວໄວ້ແຍກກັນວ່າ “ດ້ວຍການວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ ແລະດ້ວຍການບອກຄືນສິກຂາ” (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.469) ຈຶ່ງເຫັນຄວາມໝາຍວ່າ ເມື່ອວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ ແມ້ບໍ່ໄດ້ບອກຄືນສິກຂາ ຈີວອນກໍສະຫຼະອະທິຖານ, ແລະເມື່ອບອກຄືນສິກຂາ ແມ້ບໍ່ໄດ້ວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ (ຈີວອນກໍສະຫຼະອະທິຖານຄືກັນ). ເພາະສະນັ້ນ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ບອກຄືນສິກຂາ ແຕ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດຢ່າງດຽວ ແມ້ວ່າຄວາມເປັນພິກຂຸຍັງມີຢູ່ ແລະການສະຫຼະອະທິຖານຍ່ອມມີເພາະຈີວອນນັ້ນເປັນຂອງຕົນ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄໍາວ່າ “ດ້ວຍການວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ” ທີ່ກ່າວໄວ້ ການສະຫຼະອະທິຖານຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດນັ້ນເອງ ເໝືອນຢ່າງການປ່ຽນເພດ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ ແຕ່ບອກຄືນສິກຂາຢ່າງດຽວ ແມ້ວ່າເພດພິກຂຸຍັງມີຢູ່ ແລະການສະຫຼະອະທິຖານຍ່ອມມີເພາະຈີວອນນັ້ນເປັນຂອງຕົນ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄໍາວ່າ “ດ້ວຍການບອກຄືນສິກຂາ” ທີ່ກ່າວໄວ້ ການສະຫຼະອະທິຖານຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການບອກຄືນສິກຂານັ້ນເອງ ເໝືອນຢ່າງການຖອນອະທິຖານ. ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນພິກຂຸ ຫຼື ພິກຂຸນີ ກໍຕາມ ຍ່ອມສະຫຼະອະທິຖານຈີວອນ ດ້ວຍການຖືເອົາເພດຄະລຶຫັດ ດ້ວຍຈິດຄິດວ່າ “ເຮົາຈັກວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ”. ສ່ວນການສະຫຼະຈີວອນດ້ວຍການບອກຄືນສິກຂາ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸເທົ溂ນັ້ນ ເພາະພິກຂຸນີບໍ່ມີການບອກຄືນສິກຂາ ນີ້ເປັນຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ. ສ່ວນການສະຫຼະອະທິຖານຈີວອນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອັນຕິມະວັດຖຸ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຮີດເດຍລະຖີ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ແລະ ເພາະບໍ່ມີໂວຫານວ່າ “ວຽນມາເພື່ອຄວາມຕໍ່າຊ້າ” ສໍາລັບພວກເຂົາ ເລື່ອງນີ້ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາ.

ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခဝသေနာတိ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ. ဩရတော ပရတောတိ ဧတ္ထ စ ‘‘ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ, ပရတော န ဘိန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ဩရပရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ? ယထာ နဒီပရိစ္ဆိန္နေ ပဒေသေ မနုဿာနံ ဝသနဒိသာဘာဂေ တီရံ ဩရိမံ နာမ ဟောတိ, ဣတရဒိသာဘာဂေ တီရံ ပါရိမံ နာမ, တထာ ဘိက္ခူနံ နိဝါသနပါရုပနဋ္ဌာနဘူတံ စီဝရဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနံ ယထာဝုတ္တဝိဒတ္ထိအာဒိပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရံ နာမ, စီဝရပရိယန္တဋ္ဌာနံ ပရံ နာမ, ဣတိ လောကတော ဝါ ယထာ စ ဩရတော ဘောဂံ ပရတော အန္တံ ကတွာ စီဝရံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ဘိက္ခုနော အဘိမုခဋ္ဌာနံ ဩရံ နာမ, ဣတရဋ္ဌာနံ ပရံ နာမ, ဧဝံ ဘိက္ခူနံ နိဝါသနပါရုပနဋ္ဌာနံ ဩရံ နာမ, ဣတရံ ပရံ နာမ. ဧဝံ သာသနတော ဝါ ဩရပရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝ ယော ပန ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနေ ပဌမံ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ အပနေတိ, အဓိဋ္ဌာနံ န ဘိဇ္ဇတိ. မဏ္ဍလပရိဝတ္တနေပိ ဧသေဝ နယောတိ သကလသ္မိံ စီဝရေ အဓိဋ္ဌာနဘိဇ္ဇနာဘိဇ္ဇနဘာဝေါ ဒဿိတော. တေန ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၆၉) ‘‘ဧသ နယောတိ ဣမိနာ ပမာဏယုတ္တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒေ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိအာဒိအတ္ထံ သင်္ဂဏှာတီ’’တိ.

ຄໍາວ່າ “ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງເລັບມືກ້ອຍ” ເປັນການສະແດງກໍານົດຂອບເຂດຕໍ່າສຸດ. ແລະໃນຄໍາວ່າ “ຂ้างນີ້ ແລະ ຂ້າງນັ້ນ” ນີ້ ມີຄໍາກ່າວໄວ້ວ່າ “ຮອຍຂาดໃນຂ້າງນີ້ ຍ່ອມທໍາລາຍອະທິຖານ, ສ່ວນໃນຂ้างນັ້ນ ບໍ່ທໍາລາຍ”. ຈະເພິ່ງຊາບຄວາມເປັນຂ้างນີ້ແລະຂ้างນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ເໝືອນຢ່າງໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີແມ່ນໍ້າຄັ່ນ ຝັ່ງທາງດ້ານທີ່ມະນຸດອາໄສຢູ່ ຊື່ວ່າ ຝັ່ງນີ້, ຝັ່ງທາງດ້ານອື່ນ ຊື່ວ່າ ຝັ່ງນັ້ນ, ສັນໃດ; ສ່ວນກາງຂອງຈີວອນ ອັນເປັນບ່ອນນຸ່ງແລະຫົ່ມຂອງພິກຂຸ ທັງເປັນສ່ວນທີ່ມີປະມານຄືຄືບເປັນຕົ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂ้างນີ້, ສ່ວນຂອບຈີວອນ ຊື່ວ່າ ຂ້າງນັ້ນ, ສັນນັ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມເປັນຂ้างນີ້ແລະຂ้างນັ້ນ ໂດຍທາງໂລກ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອມີຄໍາກ່າວວ່າ “ຄວນວາງຈີວອນໂດຍເຮັດໃຫ້ສ່ວນພັບຢູ່ຂ้างນີ້ ເຮັດໃຫ້ສ່ວນປາຍຢູ່ຂ้างນັ້ນ”, ບ່ອນທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າຂອງພິກຂຸ ຊື່ວ່າ ຂ้างນີ້, ບ່ອນອື່ນ ຊື່ວ່າ ຂ้างນັ້ນ; ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ບ່ອນນຸ່ງແລະຫົ່ມຂອງພິກຂຸ ຊື່ວ່າ ຂ้างນີ້, ບ່ອນອື່ນ ຊື່ວ່າ ຂ้างນັ້ນ. ຄວາມເປັນຂ้างນີ້ແລະຂ้างນັ້ນ ໂດຍທາງພະສາສະໜາ ຄວນຊາບຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພິກຂຸໃດຕິດຜ້າປະຄຸນ (ຜ້າດຸນ) ບ່ອນທີ່ຊຸດໂຊມກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດສ່ວນທີ່ຊຸດໂຊມນັ້ນອອກພາຍຫຼັງ, ອະທິຖານຍ່ອມບໍ່ເສຍ. ແມ້ໃນການປ່ຽນວົງກົມ (ມົນທົນ) ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ, ນີ້ເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມເສຍແລະບໍ່ເສຍແຫ່ງອະທິຖານໃນຈີວອນທັງຜືນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນຄໍາພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.469) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄໍາວ່າ ‘ນັຍນີ້’ ນີ້ ຍ່ອມລວມເອົາເນື້ອຄວາມມີອາທิວ່າ ເມື່ອມີຮອຍຂาดໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງທີ່ມີປະມານເໝາະສົມ ຍ່ອມສະຫຼະອະທິຖານ”.

ခုဒ္ဒကံ စီဝရန္တိ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိဘေဒပ္ပမာဏတော အနူနမေဝ ခုဒ္ဒကစီဝရံ. မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ စတူသု ပဿေသု ယသ္မိံ ပဒေသေ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ, တသ္မိံ [Pg.99] ပဒေသေ သမန္တတော ဆိန္ဒိတွာ ခုဒ္ဒကံ ကရောန္တဿ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ကရောတီတိ ဧတ္ထ အတိမဟန္တံ စီဝရံ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တံ ကတွာ သမန္တတော ဆိန္ဒနေနပိ ဝိစ္ဆိန္ဒနကာလေ ဆိဇ္ဇမာနဋ္ဌာနံ ဆိဒ္ဒသင်္ခံ န ဂစ္ဆတိ, အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ ဧဝါတိ သိဇ္ဈတိ, ‘ဃဋေတွာ ဆိန္ဒတိ န ဘိဇ္ဇတီ’တိ ဝစနေန စ သမေတိ. ပရိက္ခာရစောဠံ ပန ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏတော ဦနံ ကတွာ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ အဓိဋ္ဌာနဿ အနိဿယတ္တာ, တာနိ ပုန ဗဒ္ဓါနိ ဃဋိတာနိ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘ဝဿိကသာဋိကစီဝရေ ဒွိဓာ ဆိန္နေ ယဒိပိ ဧကေကံ ခဏ္ဍံ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ဟောတိ, ဧကသ္မိံယေဝ ခဏ္ဍေ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတိ, န ဣတရသ္မိံ, ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ နိသီဒနကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ ဝဒန္တီ’’တိ.

ຄໍາວ່າ “ຈີວອນຜືນນ້ອຍ” ໄດ້ແກ່ ຈີວອນຜືນນ້ອຍທີ່ມີປະມານບໍ່ຫຼຸດໄປຈາກປະມານທີ່ຈໍາແນກໄວ້ມີກໍາຂວັນ 5 ກໍາເປັນຕົ້ນ. ໃນຄໍາວ່າ “ຫຼືເຮັດຈີວອນຜືນໃຫຍ່ໃຫ້ເປັນຜືນນ້ອຍ” ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບັນດາຈີວອນ 3 ຜືນ ພິກຂຸຕັດໂດຍຮອບໃນບ່ອນທີ່ຮອຍຂาดບໍ່ທໍາລາຍອະທິຖານ ໃນດ້ານທັງ 4 ເພາະເຮັດໃຫ້ເປັນຜືນນ້ອຍ, ອະທິຖານຍ່ອມບໍ່ເສຍ. ແຕ່ໃນຄໍາພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນຄໍາວ່າ ‘ຫຼືເຮັດຈີວອນຜືນໃຫຍ່ໃຫ້ເປັນຜືນນ້ອຍ’ ນີ້ ແມ້ການເຮັດຈີວອນຜືນໃຫຍ່ຫຼາຍໃຫ້ມີປະມານຕໍ່າສຸດມີກໍາຂວັນ 5 ກໍາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຕັດອອກໂດຍຮອບ, ໃນເວລາທີ່ຕັດນັ້ນ ບ່ອນທີ່ຖືກຕັດຍ່ອມບໍ່ນັບວ່າເປັນຮອຍຂาด, ອະທິຖານຍ່ອມບໍ່ເສຍຢ່າງແນ່ນອນ, ແລະຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄໍາວ່າ ‘ຕໍ່ແລ້ວຕັດ ອະທິຖານບໍ່ເສຍ’. ສ່ວນຜ້າບໍລິຂານ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຫຼຸດຈາກປະມານຕໍ່າສຸດທີ່ຄວນແກ່ວິກັບ, ເມື່ອມີຮອຍຂາດ ຍ່ອມສະຫຼະອະທິຖານ ເພາະບໍ່ມີທີ່ອາໄສແຫ່ງອະທິຖານ, ຄວນຊາບວ່າ ຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອຜູກແລະຕໍ່ເຂົ້າກັນໃໝ່ແລ້ວ ກໍຕ້ອງອະທິຖານໃໝ່ອີກ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ‘ເມື່ອຜ້າອາບນໍ້າຝົນຖືກຕັດອອກເປັນສອງສ່ວນ ແມ້ວ່າແຕ່ລະສ່ວນຈະມີປະມານຕໍ່າສຸດກໍຕາມ, ອະທິຖານຍ່ອມຄົງຢູ່ໃນສ່ວນດຽວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໃນສ່ວນອື່ນ, ສ່ວນຜ້າທັງສອງສ່ວນນັ້ນຈະໃຊ້ອະທິຖານທັງສອງບໍ່ໄດ້’ ເພາະເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ແມ້ໃນຜ້ານິສີທະນະ ແລະ ຜ້າປິດຝີ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ”.

၄၇. သမ္မုခေ ပဝတ္တာ သမ္မုခါတိ ပစ္စတ္တဝစနံ, တဉ္စ ဝိကပ္ပနာဝိသေသနံ, တသ္မာ ‘‘သမ္မုခေ’’တိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ ကတွာပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, အဘိမုခေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္မုခေန အတ္တနော ဝါစာယ ဧဝ ဝိကပ္ပနာ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ. ပရမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာတိ ကရဏတ္ထေနပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယမေဝ ပါဠိယာ သမေတိ. သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝန္တိ အာသန္နဒူရဘာဝံ. ဧတ္တာဝတာ နိဓေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္တကေနေဝ ဝိကပ္ပနာကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ အတိရေကစီဝရံ န ဟောတီတိ ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ န ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိဘုဉ္ဇိတုံ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ သယံ အပစ္စုဒ္ဓါရဏပရိဘုဉ္ဇနေ ပါစိတ္တိယံ, အဓိဋ္ဌဟနေ ပရေသံ ဝိဿဇ္ဇနေ စ ဒုက္ကဋဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ပရိဘောဂဝိဿဇ္ဇနအဓိဋ္ဌာနာနိ ဝဋ္ဋန္တိ. အပိ-သဒ္ဒေန နိဓေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧတေန ပစ္စုဒ္ဓါရေပိ ကတေ စီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုကာမေန [Pg.100] ဝိကပ္ပိတစီဝရမေဝ ဟောတိ, န အတိရေကစီဝရံ, တံ ပန တိစီဝရာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌာတုကာမေန အဓိဋ္ဌဟိတဗ္ဗံ, ဣတရေန ဝိကပ္ပိတစီဝရမေဝ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

໔໗. ຄໍາວ່າ “ສັມມຸຂາ” (ຕໍ່ໜ້າ) ເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ (ປະຖົມມະວິພັດ) ທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າ, ແລະຄໍານັ້ນເປັນວິເສດສະນະຂອງການວິກັບ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ເຮັດໃຫ້ຄໍາວ່າ “ສັມມຸເຂ” ເປັນນິດສັກກະວັດຈະນະ (ປັນຈະມີວິພັດ) ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງພູມມະວັດຈະນະ (ສັດຕະມີວິພັດ) ກໍຍັງກ່າວເນື້ອຄວາມໄດ້, ມີອັດຖະວ່າ “ໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການວິກັບດ້ວຍຕົນເອງ (ດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນເອງ) ຊື່ວ່າ ສັມມຸຂາວິກັບ. ການວິກັບລັບຫຼັງ ຊື່ວ່າ ປະຣັມມຸຂາວິກັບ, ຄວນເຫັນເນື້ອຄວາມແມ້ໂດຍອັດຖະແຫ່ງກະຣະນະ (ຕະຕິຍາວິພັດ) ຢ່າງນີ້. ນັຍນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບພະບາລີ. ຄໍາວ່າ “ຄວາມມີຢູ່ໃກ້ແລະບໍ່ມີຢູ່ໃກ້” ໄດ້ແກ່ ຄວາມໃກ້ແລະໄກ. ຄໍາວ່າ “ພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມຄວນເພື່ອຈະເກັບໄວ້” ມີອະທິບາຍວ່າ ພຽງແຕ່ການວິກັບສໍາເລັດແລ້ວ ຈີວອນນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ, ຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດນິດສັກຄິຍະເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 10 ວັນໄປ. ຄໍາວ່າ “ເພື່ອຈະບໍລິໂພກ... ບໍ່ຄວນ” ກ່າວໝາຍເຖິງ ອາບັດປາຈິດຕີໃນການບໍລິໂພກເອງໂດຍບໍ່ໄດ້ຖອນ, ແລະ ອາບັດທຸກກົດໃນການອະທິຖານ ແລະ ການສະຫຼະໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ. ຄໍາວ່າ “ແມ້ການບໍລິໂພກເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຄວນ” ໄດ້ແກ່ ການບໍລິໂພກ, ການສະຫຼະ ແລະ ການອະທິຖານ ຍ່ອມຄວນ. ດ້ວຍ “ອະປິ” ສັບ (ແມ້) ມີອັດຖະວ່າ ແມ້ການເກັບໄວ້ກໍຍ່ອມຄວນ. ດ້ວຍຄໍານີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ແມ້ເມື່ອມີການຖອນແລ້ວ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຈະອະທິຖານຈີວອນ ຈີວອນນັ້ນກໍຍັງເປັນຈີວອນທີ່ວິກັບໄວ້ຢູ່ ບໍ່ແມ່ນອະຕິເຣກຈີວອນ, ແຕ່ຈີວອນນັ້ນ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະອະທິຖານດ້ວຍຊື່ມີໄຕຈີວອນເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນອະທິຖານ, ສ່ວນຜູ້ອື່ນ ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນພຽງຈີວອນທີ່ວິກັບໄວ້ ແລ້ວບໍລິໂພກ.

ကေစိ ပန ‘‘ယံ ဝိကပ္ပိတစီဝရံ, တံ ယာဝ ပရိဘောဂကာလာ အပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ နိဒဟေတဗ္ဗံ, ပရိဘောဂကာလေ ပန သမ္ပတ္တေ ပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ တတော ပုဗ္ဗေပိ ပစ္စုဒ္ဓရာပေယျ, ပစ္စုဒ္ဓါရေနေဝ ဝိကပ္ပနာယ ဝိဂတတ္တာ အတိရေကစီဝရံ နာမ ဟောတိ, ဒသာဟာတိက္ကမေ ပတ္တေဝ နိဿဂ္ဂိယံ, တသ္မာ ယံ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ, တဒေဝ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. ပစ္စုဒ္ဓါရေ စ ကတေ အန္တောဒသာဟေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ယဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ‘တတော ပရံ ပရိဘောဂါဒိ ဝဋ္ဋတီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝ. ပါဠိယဉှိ ‘‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၉) စ ‘‘သာမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတွာ အပစ္စုဒ္ဓါရဏံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၇၃) စ ‘‘အနာပတ္တိ သော ဝါ ဒေတိ, တဿ ဝါ ဝိဿာသန္တော ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၇၆) စ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဝါ ဝိကပ္ပနံ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိအာဒိနာ ပစ္စုဒ္ဓါရံ အဒဿေတွာ ‘‘မယှံ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော သန္တကတ္တံ အမောစေတွာဝ ပရိဘောဂါဒိဝသေန ပစ္စုဒ္ဓါရဿ ဝုတ္တတ္တာ, ‘‘တတော ပဘုတိ ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိနာပိ ဝိသုံ ပရိဘောဂဿ နိဓာနဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ဝိကပ္ပနာနန္တရမေဝ ပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဧဝ စ တိစီဝရရဟိတံ ဝိကပ္ပနာရဟံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိတုဉ္စ နိဒဟိတုဉ္စ ဣဒံ ပါဋေက္ကံ ဝိနယကမ္မန္တိ ခါယတိ. အပိစ ဗဟူနံ ပတ္တာနံ ဝိကပ္ပေတုံ ပစ္စုဒ္ဓရေတုဉ္စ ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စုဒ္ဓါရေ တေသံ [Pg.101] အတိရေကပတ္တတာ ဒဿိတာတိ သိဇ္ဈတိ တေသု ဧကဿေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗတော, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ຈີວອນໃດທີ່ວິກັບໄວ້ ຄວນເກັບໄວ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໃຫ້ຖອນຈົນກວ່າຈະເຖິງເວລາບໍລິໂພກ, ແຕ່ເມື່ອເຖິງເວລາບໍລິໂພກແລ້ວ ຈຶ່ງໃຫ້ຖອນແລ້ວອະທິຖານບໍລິໂພກ. ເພາະວ່າ ຫາກໃຫ້ຖອນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ການວິກັບຍ່ອມປາສະຈາກໄປດ້ວຍການຖອນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ, ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 10 ວັນໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນິດສັກຄິຍະຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ จີວອນໃດທີ່ຄວນເກັບໄວ້ໂດຍບໍ່ບໍລິໂພກ ຄວນວິກັບຈີວອນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແລະເມື່ອມີການຖອນແລ້ວ ກໍຕ້ອງອະທິຖານພາຍໃນ 10 ວັນ. ສ່ວນຄໍາໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.469) ວ່າ ‘ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ແມ້ການບໍລິໂພກເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຄວນ’ ຄໍານັ້ນຍ່ອມຂັດກັບພະບາລີ”, ຄໍານັ້ນເປັນພຽງມະຕິຂອງພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນພະບາລີ ກ່າວໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປວ່າ “ອະທິຖານ ຫຼື ວິກັບ ພາຍໃນ 10 ວັນ” (ປາຣາ. 469) ແລະ “ພິກຂຸວິກັບຈີວອນເອງ ແລ້ວບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ໄດ້ຖອນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ” (ປາຈິ. 373) ແລະ “ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ທີ່ເພິ່ນໃຫ້ ຫຼື ບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັບເພິ່ນ” (ປາຈິ. 376). ແລະໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.469) ບໍ່ໄດ້ສະແດງການຖອນດ້ວຍຄໍາວ່າ “ເຮົາຖອນຈີວອນນີ້ ຫຼື ການວິກັບນີ້” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກ່າວເຖິງການຖອນດ້ວຍອໍານາດການບໍລິໂພກເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຂອງຕົນເອງ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ທ່ານຈົ່ງບໍລິໂພກ ຫຼື ສະຫຼະ ຫຼື ເຮັດຕາມປັດໄຈ ເຊິ່ງຂອງຂອງເຮົາເຖີດ”, ແລະເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ “ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ແມ້ການບໍລິໂພກເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຄວນ” ເຊິ່ງເປັນການກ່າວເຖິງການບໍລິໂພກແລະການເກັບໄວ້ຕ່າງຫາກ ແມ້ບໍ່ມີການອະທິຖານ, ການໃຫ້ຖອນທັນທີຫຼັງຈາກວິກັບແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອະທິຖານ ແລະ ການບໍລິໂພກຫຼືການເກັບຮັກສາຈີວອນທີ່ຄວນແກ່ວິກັບອັນປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ນີ້ຈຶ່ງປາກົດວ່າເປັນວິນັຍກໍາສະເພາະຢ່າງໜຶ່ງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະມີຄໍາກ່າວໄວ້ໃຫ້ວິກັບແລະຖອນບາດຫຼາຍໜ່ວຍ, ເມື່ອມີການຖອນແລ້ວ ຄວາມເປັນບາດອະຕິເຣກແຫ່ງບາດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດ ເພາະໃນບັນດາບາດເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຄວນອະທິຖານໄດ້ພຽງໜ່ວຍດຽວເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖືເອົາຕາມນັຍທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ.

မိတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော. သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တော, န ဒဠှမိတ္တော. ပညတ္တိကောဝိဒေါ န ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိကပ္ပိတေ အနန္တရမေဝ ဧဝံ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗန္တိ ဝိနယကမ္မံ န ဇာနာတိ. တေနာဟ ‘‘န ဇာနာတိ ပစ္စုဒ္ဓရိတု’’န္တိ. ဣမိနာပိ စေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘ဝိကပ္ပနာသမနန္တရမေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရော ကာတဗ္ဗော’’တိ. ဝိကပ္ပိတဝိကပ္ပနာ နာမေသာ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိဋ္ဌိတအဓိဋ္ဌာနံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄໍາວ່າ “ມິດ” ໄດ້ແກ່ ມິດສະໜິດແໜ້ນ. ຄໍາວ່າ “ຄົນຄຸ້ນເຄີຍ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ພຽງແຕ່ເຄີຍເຫັນກັນ ບໍ່ແມ່ນມິດສະໜິດແໜ້ນ. ຄໍາວ່າ “ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະບັນຍັດ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ວິນັຍກໍາວ່າ ເມື່ອວິກັບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຕ້ອງຖອນຢ່າງນີ້ໃນລໍາດັບຕໍ່ມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ຮູ້ເພື່ອຈະຖອນ”. ແມ້ດ້ວຍຄໍານີ້ ກໍຄວນຊາບວ່າ “ຄວນເຮັດການຖອນທັນທີຫຼັງຈາກວິກັບແລ້ວ”. ຄໍາວ່າ “ການວິກັບຊ້ອນວິກັບນີ້ ຍ່ອມຄວນ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນຢ່າງການອະທິຖານຊ້ອນອະທິຖານ.

၄၈. ဧဝံ စီဝရေ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပတ္တေ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနယံ ဒဿေန္တော ‘‘ပတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပတတိ ပိဏ္ဍပါတော ဧတ္ထာတိ ပတ္တော, ဇိနသာသနဘာဝေါ ဘိက္ခာဘာဇနဝိသေသော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပတ္တံ ပက္ခေ ဒလေ ပတ္တော, ဘာဇနေ သော ဂတေ တိသူ’’တိ, တသ္မိံ ပတ္တေ. ပနာတိ ပက္ခန္တရတ္ထေ နိပါတော. နယောတိ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနယော. စီဝရေ ဝုတ္တအဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနယတော အညဘူတော အယံ ဝက္ခမာနော ပတ္တေ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ပတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ပမာဏယုတ္တောဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗော, န အပ္ပမာဏယုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. တေန ပမာဏတော ဦနာဓိကေ ပတ္တေ အဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတိ, တသ္မာ တာဒိသံ ပတ္တံ ဘာဇနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဧတေ ဘာဇနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ, န အဓိဋ္ဌာနူပဂါ န ဝိကပ္ပနူပဂါ’’တိ.

໔໘. ເມື່ອສະແດງນັຍແຫ່ງການອະທິຖານແລະການວິກັບໃນຈີວອນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງນັຍແຫ່ງການອະທິຖານແລະການວິກັບໃນບາດ ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “ສ່ວນໃນບາດ...” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄໍານັ້ນ ພາຊະນະໃດທີ່ບິນທະບາດຕົກລົງໄປ ພາຊະນະນັ້ນຊື່ວ່າ ບາດ, ໄດ້ແກ່ ພາຊະນະໃສ່ອາຫານພິເສດທີ່ມີຢູ່ໃນພະຊິນະສາສະໜາ. ເພາະມີຄໍາກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄໍາວ່າ ປັດຕະ (patta) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປີກ, ໃບໄມ້, ແລະ ພາຊະນະ (ບາດ) ໃນສາມລິງ”, ໃນບາດນັ້ນ. ຄໍາວ່າ “ປະນະ” ເປັນນິບາດໃນອັດຖະຕ່າງຝ່າຍ. ຄໍາວ່າ “ນັຍ” ໄດ້ແກ່ ນັຍແຫ່ງການອະທິຖານແລະການວິກັບ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວນຊາບນັຍແຫ່ງການອະທິຖານແລະການວິກັບໃນບາດທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ ວ່າເປັນຄົນລະຢ່າງກັບນັຍແຫ່ງການອະທິຖານແລະການວິກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຈີວອນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ພິກຂຸເມື່ອຈະອະທິຖານບາດ ຄວນອະທິຖານສະເພາະບາດທີ່ມີປະມານເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນອະທິຖານບາດທີ່ບໍ່ມີປະມານເໝາະສົມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນບາດທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍຫຼືໃຫຍ່ເກີນປະມານ ອະທິຖານຍ່ອມບໍ່ຂຶ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ຄວນໃຊ້ສອຍບາດເຊັ່ນນັ້ນໂດຍຖານະເປັນພາຊະນະໃຊ້ສອຍທົ່ວໄປ. ເພາະທ່ານຈັກກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ບາດເຫຼົ່ານີ້ ຄວນໃຊ້ສອຍໂດຍຖານະເປັນພາຊະນະໃຊ້ສອຍທົ່ວໄປ ບໍ່ຄວນແກ່ການອະທິຖານ ແລະ ບໍ່ຄວນແກ່ການວິກັບ”.

ဒွေ မဂဓနာဠိယောတိ ဧတ္ထ မဂဓနာဠိ နာမ ယာ မာဂဓိကာယ တုလာယ အဍ္ဎတေရသပလပရိမိတံ ဥဒကံ ဂဏှာတိ. သီဟဠဒီပေ ပကတိနာဠိတော ခုဒ္ဒကာ ဟောတိ, ဒမိဠနာဠိတော ပန [Pg.102] မဟန္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၀၂) ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. သီဟဠဒီပေ ပကတိနာဠိ မဟန္တာ, ဒမိဠနာဠိ ခုဒ္ဒကာ, မဂဓနာဠိပမာဏယုတ္တာ, တာယ မဂဓနာဠိယာ ဒိယဍ္ဎနာဠိ ဧကာ သီဟဠနာဠိ ဟောတီတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ. အထ ဝါ မဂဓနာဠိ နာမ ယာ ပဉ္စ ကုဍုဝါနိ ဧကဉ္စ မုဋ္ဌိံ ဧကာယ စ မုဋ္ဌိယာ တတိယဘာဂံ ဂဏှာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၉၈-၆၀၂) ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ ဆပသတာ နာဠီတိ ကေစိ. ‘အဋ္ဌပသတာ’တိ အပရေ. တတ္ထ ပုရိမာနံ မတေန တိပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ ဟောတိ. ပစ္ဆိမာနံ စတုပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ပကတိယာ စတုမုဋ္ဌိကံ ကုဍုဝံ, စတုကုဍုဝံ နာဠိကံ, တာယ နာဠိယာ သောဠသ နာဠိယော ဒေါဏံ, တံ ပန မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသ နာဠိယော ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တေန နယေန မဂဓနာဠိ နာမ ပဉ္စ ကုဍုဝါနိ ဧကဉ္စ မုဋ္ဌိံ ဧကာယ မုဋ္ဌိယာ တတိယဘာဂဉ္စ ဂဏှာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတ္ထ ကုဍုဝေါတိ ပသတော. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ –

ໃນຄໍາວ່າ “ສອງທະນານມະຄົດ” ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ທະນານມະຄົດ ໄດ້ແກ່ ທະນານທີ່ບັນຈຸນໍ້າໄດ້ມີປະມານ 12 ປະລະເຄິ່ງ ໂດຍຕາຊັ່ງຂອງມະຄົດ. ທະນານມະຄົດນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອຍກວ່າທະນານປົກກະຕິໃນເກາະສີຫົນ, ແຕ່ໃຫຍ່ກວ່າທະນານທະມິນ. ເພາະເລື່ອງນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນຄໍາພີສະມັນຕະປາສາດິກາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.602) ວ່າ “ໃນອັນທະກະອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ทะນານມະຄົດ ຍ່ອມມີປະມານ 12 ປະລະເຄິ່ງ. ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ ທະນານປົກກະຕິໃນເກາະສີຫົນຍ່ອມໃຫຍ່, ທະນານທະມິນຍ່ອມນ້ອຍ ແລະມີປະມານເທົ່າກັບທະນານມະຄົດ, ດ້ວຍທະນານມະຄົດນັ້ນ 1 ທະນານເຄິ່ງ ຍ່ອມເທົ່າກັບ 1 ທະນານສີຫົນ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ທະນານມະຄົດ ໄດ້ແກ່ ທະນານທີ່ບັນຈຸໄດ້ 5 ກຸດຸວະ ກັບ 1 ກໍາ ແລະ 1 ສ່ວນ 3 ຂອງກໍາ. ເພາະເລື່ອງນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນຄໍາພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.598-602) ວ່າ “ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ທະນານມະຄົດ ຄື ທະນານທີ່ມີປະມານ 6 ຟັ້ນມື. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ມີປະມານ 8 ຟັ້ນມື. ໃນສອງມะຕິນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງພວກທ່ານທໍາອິດ ທະນານທີ່ມີປະມານ 3 ຟັ້ນມື 2 ທະນານ ຍ່ອມເທົ່າກັບ 1 ທະນານມະຄົດ. ຕາມມະຕິຂອງພວກທ່ານຫຼັງ ທະນານທີ່ມີປະມານ 4 ຟັ້ນມື 2 ທະນານ ຍ່ອມເທົ່າກັບ 1 ທະນານມະຄົດ. ສ່ວນພະອາຈານທັມມະປາລະເຖຣะ ກ່າວໄວ້ວ່າ ໂດຍປົກກະຕິ 4 ກໍາເປັນ 1 ກຸດຸວະ, 4 ກຸດຸວະເປັນ 1 ທະນານ, ດ້ວຍທະນານນັ້ນ 16 ທະນານເປັນ 1 ໂທນະ, ແຕ່ໂທນະນັ້ນ ຍ່ອມເທົ່າກັບ 12 ທະນານມະຄົດ, ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍນັຍນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ທະນານມະຄົດ ຍ່ອມບັນຈຸໄດ້ 5 ກຸດຸວະ ກັບ 1 ກໍາ ແລະ 1 ສ່ວນ 3 ຂອງກໍາ”. ໃນຄໍານັ້ນ ຄໍາວ່າ ກຸດຸວະ ໄດ້ແກ່ ປະສັດ (ຟັ້ນມື). ເພາະມີກ່າວໄວ້ໃນຄໍາພີອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ –

‘‘ကုဍုဝေါ ပသတော ဧကော;

ပတ္ထော တေ စတုရော သိယုံ;

အာဠှကော စတုရော ပတ္ထာ;

ဒေါဏံ ဝါ စတုရာဠှက’’န္တိ.

“ກຸດຸພະ ໑ ເປັນ ໑ ປະສັດ, ໔ ປະສັດ ເປັນ ໑ ປັດ, ໔ ປັດ ເປັນ ໑ ອາຣະຫະກະ, ໔ ອາຣະຫະກະ ເປັນ ໑ ໂທນ.”

အထ ဝါ မဂဓနာဠိ နာမ ယာ စတုကုဍုဝါယ နာဠိယာ စတဿော နာဠိယော ဂဏှာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၀၂) ‘‘ဒမိဠနာဠီတိ ပုရာဏကနာဠိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သာ စ စတုမုဋ္ဌိကေဟိ ကုဍုဝေဟိ အဋ္ဌကုဍုဝါ, တာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော မဂဓနာဠိ ဂဏှာတိ, ပုရာဏာ ပန သီဟဠနာဠိ တိဿော နာဠိယော ဂဏှာတီတိ ဝဒန္တိ, တေသံ မတေန မဂဓနာဠိ [Pg.103] ဣဒါနိ ဝတ္တမာနာယ စတုကုဍုဝါယ ဒမိဠနာဠိယာ စတုနာဠိကာ ဟောတိ, တတော မဂဓနာဠိတော ဥပဍ္ဎဉ္စ ပုရာဏဒမိဠနာဠိသင်္ခါတံ ပတ္ထံ နာမ ဟောတိ, ဧတေန စ ဩမကော နာမ ပတ္တော ပတ္ထောဒနံ ဂဏှာတီတိ ပါဠိဝစနံ သမေတိ. လောကိယေဟိပိ –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທະນານມະຄົດ (ມະຄະທະນານີ) ຄື ທະນານທີ່ບັນຈຸໄດ້ ໔ ທະນານ ດ້ວຍທະນານມີປະລິມານ ໔ ກຸດຸພະ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ໖. ໑/໖໐໖) ວ່າ: 'ຄຳວ່າ ທະນານທະມິນ (ທະມິລະນານີ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງທະນານບູຮານ. ທະນານທະມິນນັ້ນ ມີປະລິມານ ໘ ກຸດຸພະ ດ້ວຍກຸດຸພະທີ່ມີປະລິມານ ໔ ກຳມື, ທະນານມະຄົດບັນຈຸໄດ້ ໖ ທະນານ ດ້ວຍທະນານທະມິນນັ້ນ, ສ່ວນທະນານສີຫົນບູຮານ ທ່ານກ່າວວ່າ ບັນຈຸໄດ້ ໓ ທະນານ, ຕາມມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ທະນານມະຄົດ ຈຶ່ງເທົ່າກັບ ໔ ທະນານ ຂອງທະນານທະມິນ ທີ່ມີປະລິມານ ໔ ກຸດຸພະ ທີ່ໃຊ້ກັນຢູ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້, ຈາກທະນານມະຄົດນັ້ນ ເຄິ່ງໜຶ່ງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດຖະ (ປັດ) ເຊິ່ງນັບວ່າເປັນທະນານທະມິນບູຮານ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄຳພະບາລີທີ່ວ່າ ບາດຂະໜາດເລັກ (ໂອມະກະປັດ) ບັນຈຸເຂົ້າສຸກໄດ້ ໑ ປັດຖະ ຈຶ່ງສົມກັນ'. ແມ່ນແຕ່ພວກນັກປາດທາງໂລກກໍກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘လောကိယံ မဂဓဉ္စေတိ, ပတ္ထဒွယမုဒါဟဋံ;

လောကိယံ သောဠသပလံ, မာဂဓံ ဒိဂုဏံ မတ’န္တိ. (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၀၂) –

‘ທ່ານກ່າວເຖິງປັດຖະ ໖ ຢ່າງ ຄື ປັດຖະທາງໂລກ ແລະ ປັດຖະມະຄົດ; ປັດຖະທາງໂລກ ມີປະລິມານ ໑໖ ພະລາ, ສ່ວນປັດຖະມະຄົດ ທ່ານກຳນົດວ່າ ມີປະລິມານເປັນ ໖ ເທົ່າ’ (ວິ. ວິ. ໖. ໑/໖໐໖) —

ဧဝံ လောကေ နာဠိယာ မဂဓနာဠိ ဒိဂုဏာတိ ဒဿိတာ. ဧဝဉ္စ ဂယှမာနေ ဩမကပတ္တဿ စ ယာပနမတ္တောဒနဂါဟိကာ စ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. န ဟိ သက္ကာ အဋ္ဌကုဍုဝတော ဦနောဒနဂါဟိနာ ပတ္တေန အထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိယေသိတွာ ယာပေတုံ. တေနေဝ ဝုတ္တံ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဋ္ဌကထာယံ ‘ပတ္ထော နာမ နာဠိမတ္တံ ဟောတိ, ဧကဿ ပုရိသဿ အလံ ယာပနာယာ’တိ’’. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ ဇာတကဋ္ဌကထာယံ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၅.၂၁.၁၉၂) ‘‘ပတ္ထောဒနော နာလမယံ ဒုဝိန္န’’န္တိ, ‘‘ဧကဿ ဒိန္နံ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ပဟောတီ’’တိ စ, တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ. အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဩဒနဿ စတုဘာဂမတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ မဇ္ဈိမနိကာယေ ဗြဟ္မာယုသုတ္တသံဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၇) ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနစတုတ္ထဘာဂေါ’’တိ. ဩဒနဂတိကာနီတိ ဩဒနဿ ဂတိ ဂတိ ယေသံ တာနိ ဩဒနဂတိကာနိ. ဂတီတိ စ ဩကာသော ဩဒနဿ အန္တောပဝိသနသီလတ္တာ ဩဒနဿ ဩကာသောယေဝ တေသံ ဩကာသော ဟောတိ, န အညံ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဝေသန္တီတိ အတ္ထော. ဘာဇနပရိဘောဂေနာတိ ဥဒကာဟရဏာဒိနာ ဘာဇနပရိဘောဂေန.

ດັ່ງນັ້ນ ໃນທາງໂລກ ຈຶ່ງສະແດງໄວ້ວ່າ ທະນານມະຄົດ ມີປະລິມານເປັນ ໖ ເທົ່າ ຂອງທະນານທຳມະດາ. ເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນີ້ ຄວາມທີ່ບາດຂະໜາດເລັກ ບັນຈຸເຂົ້າສຸກໄດ້ພຽງພໍແກ່ການຍັງຊີບ ກໍເປັນອັນສຳເລັດປະໂຫຍດ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸບໍ່ສາມາດຈະທ່ຽວສະແຫວງຫາບິນທະບາດ ທີ່ບໍ່ໄດ້ພູນຂຶ້ນ ເພື່ອຍັງຊີບດ້ວຍບາດທີ່ບັນຈຸເຂົ້າສຸກໄດ້ໜ້ອຍກວ່າ ໘ ກຸດຸພະ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາເວຣັນຊະກັນ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ ປັດຖະ ໜຶ່ງ ມີປະລິມານເທົ່າກັບ ໑ ທະນານ, ພຽງພໍແກ່ການຍັງຊີບຂອງບຸກຄົນຄົນໜຶ່ງ'. ແມ່ນແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກ (ຊາ. ອັດຖະ. ໕/໒໑/໑໙໖) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຂົ້າສຸກ ໑ ປັດຖະ ບໍ່ພຽງພໍແກ່ຄົນ ໖ ຄົນ' ແລະ ກ່າວວ່າ 'ເຂົ້າສຸກທີ່ໃຫ້ແກ່ຄົນຄົນໜຶ່ງ ຍ່ອມພຽງພໍແກ່ຄົນ ໖ ຄົນ ຫຼື ໓ ຄົນ', ດັ່ງນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຖືເອົາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ນີ້. ຄຳວ່າ 'ສົມຄວນແກ່ຄຳເຂົ້າແຕ່ລະຄຳ' (ອາໂລປັດສະ ອາໂລປັດສະ ອะນຸຣູປັງ) ຄື ມີປະລິມານ ໑ ໃນ ໔ ສ່ວນ ຂອງເຂົ້າສຸກ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີມັດຊິມະນິກາຍ ອັດຖະກະຖາພຣົມມາຍຸສູດ (ມະ. ນິ. ອັດຖະ. ໖/໓໘໗) ວ່າ 'ປະລິມານຂອງກັບເຂົ້າ ຄື ໑ ໃນ ໔ ສ່ວນ ຂອງເຂົ້າສຸກ'. ຄຳວ່າ 'ມີເຂົ້າສຸກເປັນທີ່ໄປ' (ໂອດະນະຄະຕິການິ) ຄື ສິ່ງທີ່ມີທີ່ໄປຄືເຂົ້າສຸກ, ຄຳວ່າ ທີ່ໄປ (ຄະຕິ) ໝາຍເຖິງ ໂອກາດ, ເພາະເຂົ້າສຸກມີສະພາບເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ, ໂອກາດຂອງເຂົ້າສຸກນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນໂອກາດຂອງກັບເຂົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ກັບເຂົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະແຫວງຫາໂອກາດອື່ນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການໃຊ້ສອຍພາຊະນະ' (ພາຊະນະປະຣິໂພເຄນະ) ຄື ດ້ວຍການໃຊ້ສອຍພາຊະນະ ມີການຕັກນ້ຳເປັນຕົ້ນ.

ဧဝံ ပမာဏတော အဓိဋ္ဌာနူပဂဝိကပ္ပနူပဂပတ္တံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါကတော မူလတော စ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပမာဏယုတ္တာနမ္ပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယောပတ္တော ပဉ္စဟိ ပါကေဟိ ပတ္တောတိ [Pg.104] ကမ္မာရပက္ကံယေဝ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ သမဏသာရုပ္ပနီလဝဏ္ဏကရဏတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ နာနာသမ္ဘာရေဟိ ပစိတဗ္ဗော, အယောပတ္တဿ အတိကက္ခဠတ္တာ ကမ္မာရပါကေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စဝါရပက္ကောယေဝ သမဏသာရုပ္ပနီလဝဏ္ဏော ဟောတိ. မတ္တိကာပတ္တော ဒွီဟိ ပါကေဟိ ပက္ကောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တဿ ပန မုဒုကတ္တာ ကုမ္ဘကာရကပါကေန သဒ္ဓိံ ဒွိဝါရပက္ကောပိ သမဏသာရုပ္ပနီလဝဏ္ဏော ဟောတိ. ဧဝံ ကတောယေဝ ဟိ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနူပဂေါ ဝိကပ္ပနူပဂေါ စ ဟောတိ, နာကတော. တေန ဝက္ခတိ ‘‘ပါကေ စ မူလေ စ သုနိဋ္ဌိတေယေဝ အဓိဋ္ဌာနူပဂေါ ဟောတိ. ယော အဓိဋ္ဌာနူပဂေါ, သွေဝ ဝိကပ္ပနူပဂေါ’’တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၄၈). သော ဟတ္ထံ အာဂတောပိ အနာဂတောပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗော ဝိကပ္ပေတဗ္ဗောတိ ဧတေန ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝိကပ္ပေတုဉ္စ လဘတိ, ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏမေဝ ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတုမာဟ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဟိ-သဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော. တတ္ထ ပစိတွာ ဌပေဿာမီတိ ကာဠဝဏ္ဏပါကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ເມື່ອສະແດງບາດທີ່ຄວນແກ່ການອະທິຖານ ແລະ ບາດທີ່ຄວນແກ່ການວິກັບ ໂດຍປະລິມານຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງບາດນັ້ນ ໂດຍການອົບ (ການເຜົາ) ແລະ ໂດຍມູນຄ່າ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ບາດທີ່ມີປະລິມານເໝາະສົມ' (ປະມານະຍຸດຕານັມປິ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບາດເຫຼັກທີ່ອົບດ້ວຍການອົບ ໕ ຄັ້ງ' (ອະໂຍປັດໂຕ ປັນຈະຫິ ປາເກຫິ ປັດໂຕ) ຄື ບາດເຫຼັກທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ອະທິຖານ ເຊິ່ງຜ່ານການເຜົາຂອງຊ່າງເຫຼັກມາແລ້ວ ເພື່ອຈະເຮັດໃຫ້ມີສີດຳຄວນແກ່ສະມະນະ ພຶງອົບ (ເຜົາ) ຊ້ຳໆ ດ້ວຍສ່ວນປະສົມຕ່າງໆ, ເພາະບາດເຫຼັກມີຄວາມແຂງແກ່ນຫຼາຍ ເມື່ອອົບຮ່ວມກັບການເຜົາຂອງຊ່າງເຫຼັກ ໕ ຄັ້ງ ຈຶ່ງຈະມີສີດຳຄວນແກ່ສະມະນະ. ຄຳວ່າ 'ບາດດິນເຜົາທີ່ອົບດ້ວຍການອົບ ໖ ຄັ້ງ' (ມັດຕິກาປັດໂຕ ທະວີຫິ ປາເກຫິ ປັກໂກ) ໃນຄຳນີ້ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ແຕ່ເພາະບາດດິນເຜົານັ້ນມີຄວາມອ່ອນກວ່າ ເມື່ອອົບຮ່ວມກັບການເຜົາຂອງຊ່າງໝໍ້ ໖ ຄັ້ງ ກໍມີສີດຳຄວນແກ່ສະມະນະແລ້ວ. ເພາະວ່າ ບາດທີ່ເຮັດຢ່າງນີ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະຄວນແກ່ການອະທິຖານ ແລະ ຄວນແກ່ການວິກັບ, ບາດທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຢ່າງນີ້ ຫາຄວນບໍ່. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ເມື່ອການອົບ ແລະ ມູນຄ່າສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ບາດຈຶ່ງຄວນແກ່ການອະທິຖານ. ບາດໃດຄວນແກ່ການອະທິຖານ ບາດນັ້ນກໍຄວນແກ່ການວິກັບ' (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. ໔໘). ຄຳວ່າ 'ບາດນັ້ນ ຈະມາເຖິງມືແລ້ວກໍຕາມ ຍັງບໍ່ມາເຖິງກໍຕາມ ກໍພຶງອະທິຖານ ພຶງວິກັບ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ພິກຂຸຍ່ອມໄດ້ເພື່ອອະທິຖານ ແລະ ວິກັບ ບາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກໄດ້, ການກຳນົດສະຖານທີ່ຕັ້ງໄວ້ນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ (ເກນ). ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຈຳແນກເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ພິດສະດານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຫາກວ່າ' (ຍະທິ ຫິ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ຫິ' ເປັນບົດສະແດງຄວາມພິດສະດານ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຈັກອົບແລ້ວເກັບໄວ້' ກ່າວໝາຍເຖິງການອົບໃຫ້ມີສີດຳ.

ဣဒါနိ ပတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တတ္ထ ဒွေ ပတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သာမန္တဝိဟာရေတိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ, တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ. ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣဒမ္ပိ ဥပစာရမတ္တံ, ပတ္တသလ္လက္ခဏမေဝေတ္ထ ပမာဏံ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການອະທິຖານບາດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ໃນການອະທິຖານບາດນັ້ນ ມີການອະທິຖານບາດ ໖ ຢ່າງ' ເປັນຕົ້ນ. 在ຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ໃນວິຫານໃກ້ຄຽງ' (ສາມັນຕະວິຫາເຣ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍວິທີອຸປະລັກສະນະ (ການກຳນົດໝາຍ), ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນບາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກຈາກວິຫານນັ້ນ ກໍຕ້ອງອະທິຖານຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ກຳນົດສະຖານທີ່ຕັ້ງໄວ້' (ຖະປິຕະຖານັງ ສັນລັກເຂດວາ) ນີ້ ກໍເປັນພຽງອຸປະຈາຣະ (ການກ່າວປຽບທຽບ) ເທົ່ານັ້ນ, ໃນເລື່ອງນີ້ ການກຳນົດໝາຍຕົວບາດນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ (ເກນ).

ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ အပ္ပမတ္တဿ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ ပတ္တေ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဟောတီတိ မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဒွင်္ဂုလမတ္တောကာသတော ပဋ္ဌာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການລະເສຍເຊິ່ງການອະທິຖານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ປະມາດຢ່າງນີ້' (ເອວັງ ອັບປະມັດຕັດສະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຫຼື ບາດມີຮູຊອດ' (ປັດເຕ ວາ ສິດທັງ ໂຫຕິ) ຄື ມີຮູຊອດໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ ນັບແຕ່ພື້ນທີ່ຕ່ຳກວ່າຂອບປາກບາດລົງມາປະມານ ໖ ອະງຸ່ນ.

သတ္တန္နံ [Pg.105] ဓညာနန္တိ –

ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງທັນຍະຊາດ ໗ ປະເພດ' (ສັດຕັນນັງ ທັນຍານັງ) ຄື —

‘‘သာလိ ဝီဟိ စ ကုဒြူသော;

ဂေါဓူမော ဝရကော ယဝေါ;

ကင်္ဂူတိ သတ္တ ဓညာနိ;

နီဝါရာဒီ တု တဗ္ဘိဒါ’’တိ. –

‘ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າກຸດຣູສະ, ເຂົ້າສາລີລະມານ, ເຂົ້າວະຣะກະ, ເຂົ້າບາເລ, ແລະ ເຂົ້າຟ່າງຫາງໝາ ເຫຼົ່ານີ້ຄື ທັນຍະຊາດ ໗ ປະເພດ; ສ່ວນເຂົ້າປ່າເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນປະເພດຍ່ອຍຂອງທັນຍະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນ’ —

ဝုတ္တာနံ သတ္တဝိဓာနံ ဓညာနံ.

ແຫ່ງທັນຍະຊາດ ໗ ປະເພດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၄၉. ဧဝံ ပတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပတ္တဝိကပ္ပနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိကပ္ပနေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ စီဝရဝိကပ္ပနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໔໙. ເມື່ອສະແດງການອະທິຖານບາດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການວິກັບບາດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ສ່ວນໃນການວິກັບນັ້ນ' (ວິກັບປະເນ ປະນາ) ເປັນຕົ້ນ. ການວິກັບບາດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການວິກັບຈີວອນ.

၅၀. ဧဝံ ဝိကပ္ပနာနယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပတ္တေ ဘိန္နေ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. တတ္ထ အပတ္တောတိ ဣမိနာ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနမ္ပိ ဒဿေတိ. ပဉ္စဗန္ဓနေပိ ပတ္တေ အပရိပုဏ္ဏပါကေ ပတ္တေ ဝိယ အဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတိ. ‘‘တိပုပဋ္ဋေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တမ္ဗလောဟာဒိကပ္ပိယလောဟေဟိ အယောပတ္တဿ ဆိဒ္ဒံ ဆာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ‘‘လောဟမဏ္ဍလကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုဒ္ဓေဟိ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဥဏှဘောဇနေ ပက္ခိတ္တေ ဝိလီယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဖာဏိတံ ဈာပေတွာ ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပါသာဏစုဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ဖာဏိတံ ပစိတွာ တထာပက္ကေန ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပရိဘောဂေနာတိ အယုတ္တပရိဘောဂေန. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာဓာရက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ မဉ္စပီဌာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာဓာရကံ ဌပေတွာ တတ္ထ ပတ္တံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ အာဓာရကဋ္ဌပနောကာသဿ အနိယမိတတ္တာတိ ဝဒန္တိ.

໕໐. ເມື່ອສະແດງນັຍການວິກັບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແງວິທີການທີ່ພຶງເຮັດເມື່ອບາດແຕກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ເມື່ອອະທິຖານຢ່າງນີ້ແລ້ວ' (ເອວັງ ອະທິຖະຫິຕວາ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນບາດ' (ອະປັດໂຕ) ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງການລະເສຍເຊິ່ງການອະທິຖານນຳດ້ວຍ. ແມ່ນແຕ່ໃນບາດທີ່ມີຮອຍຜູກ ໕ ແຫ່ງ (ປັນຈະພັນທະນະ) ການອະທິຖານກໍບໍ່ຂຶ້ນ ເໝືອນໃນບາດທີ່ຍັງອົບບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫຼື ດ້ວຍແຜ່ນກົ່ວ' (ຕິປຸປັດເຕນະ ວາ) ດັ່ງນັ້ນ ການປິດຮູຊອດຂອງບາດເຫຼັກ ດ້ວຍໂລຫະທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ມີທອງແດງເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຄວນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍແຜ່ນໂລຫະກົມ' (ໂລຫະມັງທະລະເກນະ). ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກົ່ວບໍລິສຸດ...ລະ... ບໍ່ຄວນ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະກົ່ວບໍລິສຸດນັ້ນ ຍ່ອມລະລາຍເມື່ອໃສ່ຂອງຮ້ອນລົງໄປ. ຄຳວ່າ 'ພຶງຄ້ຽວນ້ຳອ້ອຍໃຫ້ໜຽວແລ້ວຜູກດ້ວຍຜົງຫີນກໍຄວນ' ຄື ພຶງຕົ້ມນ້ຳອ້ອຍຮ່ວມກັບຜົງຫີນ ແລ້ວຜູກດ້ວຍຜົງຫີນທີ່ຕົ້ມດີແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ໄດ້ໃຊ້ສອຍ' (ອະປະຣິໂພເຄນະ) ຄື ເພາະການໃຊ້ສອຍທີ່ບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະມີພຣະດຳຣັດທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດຕີນຮອງບາດ' (ອະນຸຊານາມິ ພິກຂະເວ ອາທາຣະກັງ) ດັ່ງນັ້ນ ການວາງຕີນຮອງບາດໄວ້ໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ ມີເທິງຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວວາງບາດໄວ້ເທິງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນ, ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເພາະສະຖານທີ່ວາງຕີນຮອງບາດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ສະເພາະ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ນີ້

အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ອະທິຖານະວິກັບປະນະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

အဋ္ဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີ ໘.

၉. စီဝရဝိပ္ပဝါသဝိနိစ္ဆယကထာ

໙. ຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ

၅၁. ဧဝံ [Pg.106] အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနဝိနိစ္ဆယကထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ စီဝရေန ဝိနာဝါသဝိနိစ္ဆယကရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘စီဝရေနဝိနာဝါသော’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ စီယတီတိ စီဝရံ, စယံ သဉ္စယံ ကရီယတီတိ အတ္ထော, အရိယဒ္ဓဇော ဝတ္ထဝိသေသော. ဣဓ ပန တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဓာရိတံ စီဝရတ္တယမေဝ. ဝိနာတိ ဝဇ္ဇနတ္ထေ နိပါတော. ဝသနံ ဝါသော, ဝိနာ ဝါသော ဝိနာဝါသော, စီဝရေန ဝိနာဝါသော စီဝရဝိနာဝါသော, ‘‘စီဝရဝိပ္ပဝါသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန, ဂါထာပါဒပူရဏတ္ထာယ ဝါ အလုတ္တသမာသံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန…ပေ… ဝိပ္ပဝါသော’’တိ, ‘‘ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမိ, ဣမံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာမိ, ဣမံ အန္တရဝါသကံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧဝံ နာမေန အဓိဋ္ဌိတာနံ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ဧကေကေန ဝိပ္ပဝါသောတိ အတ္ထော, ဧကေနပိ ဝိနာ ဝသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝသန္တဿ ဘိက္ခုနော သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာ စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, ပါစိတ္တိယဉ္စ အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝသိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဝသနကိရိယာ စတုဣရိယာပထသာဓာရဏာ, တသ္မာ ကာယလဂ္ဂံ ဝါ ဟောတု အလဂ္ဂံ ဝါ, အဍ္ဎတေယျရတနဿ ပဒေသဿ အန္တော ကတွာ တိဋ္ဌန္တောပိ စရန္တောပိ နိသိန္နောပိ နိပန္နောပိ ဟတ္ထပါသေ ကတွာ ဝသန္တော နာမ ဟောတိ.

໕໑. ເມື່ອສະແດງຄຳວິນິດໄສເລື່ອງການອະທິຖານ ແລະ ການວິກັບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການວິນິດໄສເລື່ອງການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ' (ຈີວະເຣນະວິນາວາໂສ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຈີວອນ' (ຈີວະຣັງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເພິ່ນຮວບຮວມໄວ້, ອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ເພິ່ນເຮັດການຮວບຮວມ (ຫຍິບຕໍ່ກັນ), ຄື ຜ້າຊະນິດພິເສດອັນເປັນທຸງໄຊຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ໄຕຈີວອນ (ຜ້າ ໓ ຜືນ) ທີ່ພິກຂຸອະທິຖານດ້ວຍການອະທິຖານໄຕຈີວອນແລ້ວຊົງໄວ້. ບົດວ່າ 'ວິນາ' (ປາສະຈາກ) ເປັນນິບາດໃນອັດຖະເວັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວາໂສ' ຄື ການຢູ່, ການຢູ່ປາສະຈາກ ຊື່ວ່າ 'ວິນາວາໂສ', ການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ ຊື່ວ່າ 'ຈີວະຣະວິນາວາໂສ', ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ຈີວະຣະວິບປະວາໂສ' ແຕ່ທ່ານກ່າວຢ່າງນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ກ່າວ ຫຼື ເພື່ອໃຫ້ເຕັມບາດຄາຖາ ໂດຍເຮັດເປັນອະລຸດຕະສະມາດ. ແລະ ທ່ານກໍຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ການຢູ່ປາສະຈາກ...ລະ... ດ້ວຍການອະທິຖານໄຕຈີວອນ', ຄຳວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າອະທິຖານຜ້າສັງຄາຕິຜືນນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າອະທິຖານຜ້າອຸດຕະຣາສົງຜືນນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າອະທິຖານຜ້າອັນຕະຣະວາສົກຜືນນີ້' ດັ່ງນີ້ ໝາຍເຖິງ ການຢູ່ປາສະຈາກຜ້າ ໓ ຜືນ ທີ່ອະທິຖານໄວ້ໂດຍຊື່ ຜືນໃດຜືນໜຶ່ງ, ພິກຂຸຈະຢູ່ປາສະຈາກແມ່ນແຕ່ຜືນດຽວກໍບໍ່ຄວນ, ຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີຢູ່ວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປາສະຈາກນັ້ນ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນມາ ຈີວອນຍ່ອມເປັນນິດສັກຄີ ແລະ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ພຶງຢູ່' (ວະສິຕັບບັງ) ໃນທີ່ນີ້ ກິຣິຍາຄືການຢູ່ ຍ່ອມທົ່ວໄປໃນອິຣິຍາບົດທັງ ໔, ເພາະສະນັ້ນ ຜ້າຈະຕິດກາຍກໍຕາມ ບໍ່ຕິດກາຍກໍຕາມ, ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ກໍຕາມ ເດີນຢູ່ກໍຕາມ ນັ່ງຢູ່ກໍຕາມ ນອນຢູ່ກໍຕາມ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຜ້າຢູ່ໃນພາຍໃນບໍລິເວນ ສອງສອກເຄິ່ງ ຫຼື ຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ຢູ່ (ກັບຈີວອນ) ນັ້ນເອງ.

ဧဝံ သာမညတော အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဂါမာဒိပန္နရသောကာသဝသေန ဝိသေသတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂါမိ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ဂါမနိဝေသနာနိ ပါကဋာနေဝ. ဥဒေါသိတော နာမ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ. အဋ္ဋော နာမ ပဋိရာဇာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော. မာဠော နာမ ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ. ပါသာဒေါ နာမ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယံ နာမ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ, မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါတိ [Pg.107] စ စန္ဒိကင်္ဂဏယုတ္တော ပါသာဒေါတိ ဝုစ္စတိ. သတ္ထော နာမ ဇင်္ဃသတ္ထော ဝါ သကဋသတ္ထော ဝါ. ခေတ္တံ နာမ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာနံ ဝိရုဟနဋ္ဌာနံ. ဓညကရဏံ နာမ ခလမဏ္ဍလံ. အာရာမော နာမ ပုပ္ဖာရာမော ဖလာရာမော. ဝိဟာရာဒယော ပါကဋာ ဧဝ. တတ္ထ နိဝေသနာဒီနိ ဂါမတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အန္တောဂါမေ ဌိတာနဉှိ ဂါမဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ ဂါမပရိဟာရောယေဝါတိ. ဂါမဂ္ဂဟဏေန စ နိဂမနဂရာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ.

ເມື່ອສະແດງລັກສະນະແຫ່ງການບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກໂດຍທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂດຍວິເສດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອກາດ ໑໕ ຢ່າງ ມີບ້ານເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ບ້ານ' (ຄາມິ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບ້ານ ແລະ ເຮືອນ' (ຄາມະນິເວສະນານິ) ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ 'ອຸໂທສິດ' (ອຸໂທສິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ໂຮງເກັບສິ່ງຂອງ ມີຍານພາຫະນະເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຫໍສູງ' (ອັດໂຕ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ພັກອາໄສຊະນິດພິເສດ ມີ ໔-໕ ຊັ້ນ ມີຝາໜາ ທີ່ສ້າງດ້ວຍດິນຈີ່ ເພື່ອປ້ອງກັນຂ້າສຶກມີພຣະຣາຊາຝ່າຍກົງກັນຂ້າມເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມານດົກ' (ມາໂລ) ໄດ້ແກ່ ປາສາດສີ່ຫຼ່ຽມທີ່ມີຍອດດຽວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປາສາດ' (ປາສາໂທ) ໄດ້ແກ່ ປາສາດຊົງຍາວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຫໍມົນ' (ຮັມມິຍັງ) ໄດ້ແກ່ ປາສາດທີ່ມີຫຼັງຄາພຽງ (ບໍ່ມີຍອດ), ແລະ ປາສາດທີ່ມີຫຼັງຄາພຽງນັ້ນ ທ່ານກໍຮຽກວ່າ ປາສາດທີ່ມີລານເດີ່ນເປີດໂລ່ງຮັບແສງຈັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກອງກຽນ' (ສັດໂຖ) ໄດ້ແກ່ ກອງຄົນເດີນທາງ ຫຼື ກອງກຽນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທົ່ງນາ' (ເຂດຕັງ) ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ເພາະປູກພືດພັນທັນຍາຫານທັງປວງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ລານນວດເຂົ້າ' (ທັນຍະກະຣະນັງ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນລານນວດເຂົ້າ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສວນ' (ອາຣາໂມ) ໄດ້ແກ່ ສວນດອກໄມ້ ແລະ ສວນໝາກໄມ້. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ວິຫານ' ເປັນຕົ້ນ ກໍປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານຖືເອົາເຮືອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ນອກບ້ານ. ເພາະວ່າ ເຮືອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນບ້ານ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍການຖືເອົາບ້ານຢູ່ແລ້ວ, ຈຶ່ງເປັນພຽງກົດເກນຂອງບ້ານເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ດ້ວຍການຖືເອົາບ້ານນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົານິຄົມ ແລະ ເມືອງນຳດ້ວຍ.

ပရိခါယ ဝါ ပရိက္ခိတ္တောတိ ဣမိနာ သမန္တာ နဒီတဠာကာဒိဥဒကေန ပရိက္ခိတ္တောပိ ပရိက္ခိတ္တောယေဝါတိ ဒဿေတိ. တံ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာတိ ဃရဿ ဥပရိ အာကာသေ အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ. သဘာယေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ သဘာသဒ္ဒဿ ပရိယာယော သဘာယသဒ္ဒေါ နပုံသကလိင်္ဂေါ အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သဘာသဒ္ဒေါ ဟိ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ, သဘာယသဒ္ဒေါ နပုံသကလိင်္ဂေါတိ. ဒွါရမူလေ ဝါတိ နဂရဿ ဒွါရမူလေ ဝါ. တေသန္တိ သဘာယနဂရဒွါရမူလာနံ. တဿာ ဝီထိယာ သဘာယဒွါရာနံ ဂဟဏေနေဝ တတ္ထ သဗ္ဗာနိပိ ဂေဟာနိ, သာ စ အန္တရဝီထိ ဂဟိတာယေဝ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ဒွါရဝီထိဃရေသု ဝသန္တေန ဂါမပ္ပဝေသနသဟသေယျာဒိဒေါသံ ပရိဟရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နတာဒိယုတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. သဘာ ပန ယဒိ သဗ္ဗေသံ ဝသနတ္ထာယ ပပါသဒိသာ ကတာ, အန္တရာရာမေ ဝိယ ယထာသုခံ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတိဟရိတွာ ဃရေ နိက္ခိပတီတိ ဝီထိံ မုဉ္စိတွာ ဌိတေ အညသ္မိံ ဃရေ နိက္ခိပတိ. တေနာဟ ‘‘ဝီထိဟတ္ထပါသော န ရက္ခတီ’’တိ. ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဟတ္ထပါသေတိ ဃရဿ ဟတ္ထပါသံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ຄຳວ່າ 'ຫຼື ແວດລ້ອມດ້ວຍຄູ' (ປະຣິຂາຍະ ວາ ປະຣິກຂິດໂຕ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ສະຖານທີ່ທີ່ແວດລ້ອມດ້ວຍນ້ຳ ມີແມ່ນ້ຳ ແລະ ສະນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຮອບ ກໍຊື່ວ່າ ແວດລ້ອມແລ້ວຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ລ່ວງພົ້ນປະລິມານນັ້ນ' (ຕັງ ປະມານັງ ອະຕິກກະມິຕວາ) ຄື ລ່ວງພົ້ນປະລິມານ ສອງສອກເຄິ່ງ ຂຶ້ນໄປໃນອາກາດເໜືອເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ພຶງຢູ່ໃນສາລາ' (ສະພາຍະ ວາ ວັດຖັບບັງ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ 'ສະພາຍະ' (ສະພາ) ນີ້ ເປັນຄຳໄວພົດຂອງ 'ສະພາ' ເຊິ່ງເປັນນະປຸງສະກະລິງກໍມີ. ເພາະວ່າ ບົດວ່າ 'ສະພາ' ເປັນອິດຖີລິງ, ສ່ວນບົດວ່າ 'ສະພາຍະ' ເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ທີ່ໃກ້ປະຕູ' (ທະວາຣະມູເລ ວາ) ຄື ທີ່ໃກ້ປະຕູເມືອງ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ' (ເຕສັງ) ຄື ແຫ່ງສາລາ ແລະ ໃກ້ປະຕູເມືອງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍການຖືເອົາປະຕູສາລາແຫ່ງຖະໜົນນັ້ນເອງ ເຮືອນທັງໝົດໃນທີ່ນັ້ນ ແລະ ຖະໜົນລະຫວ່າງເຮືອນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ຖືກຖືເອົານຳດ້ວຍ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໃນເຮືອນແຖວໃກ້ປະຕູ ພຶງເວັ້ນໂທດມີການເຂົ້າບ້ານ ແລະ ການນອນຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມປົກປິດມິດຊິດດີ. ສ່ວນສາລາ ຫາກສ້າງຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ພັກອາໄສຂອງຄົນທັງປວງ ເໝືອນໂຮງທານ ພຶງຊາບວ່າ ພິກຂຸຍ່ອມຄວນຢູ່ໄດ້ຕາມສະບາຍ ເໝືອນໃນລະຫວ່າງອາຣາມ. ຄຳວ່າ 'ນຳໄປເກັບໄວ້ໃນເຮືອນ' (ອະຕິຫະຣິຕວາ ຄະເຣ ນິກຂິປະຕິ) ຄື ເວັ້ນຈາກຖະໜົນແລ້ວນຳໄປເກັບໄວ້ໃນເຮືອນຫຼັງອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຫັດຖະບາດແຫ່ງຖະໜົນ ຍ່ອມບໍ່ຮັກສາ' (ວີຖິຫັດຖະປາໂສ ນະ ຮັກຂະຕິ). ຄຳວ່າ 'ຫັດຖະບາດທາງໜ້າ ຫຼື ທາງຫຼັງ' (ປຸຣະໂຕ ວາ ປັດສະໂຕ ວາ ຫັດຖະປາເສ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຫັດຖະບາດຂອງເຮືອນ.

ဧဝံ ဂါမဝသေန ဝိပ္ပဝါသာဝိပ္ပဝါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိဝေသနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ဧကကုလဿ သန္တကံ နိဝေသနံ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩဝရကော နာမ ဂဗ္ဘဿ [Pg.108] အဗ္ဘန္တရေ အညော ဂဗ္ဘောတိ ဝဒန္တိ, ဂဗ္ဘဿ ဝါ ပရိယာယဝစနမေတံ. ဣဒါနိ ဥဒေါသိတာဒိဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ဥဒေါသိတိ’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ဧကကုလဿ သန္တကော ဥဒေါသိတော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စာ’’တိအာဒိနာ နိဝေသနေ ဝုတ္တနယေန. ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိ အတ္ထော. တေန ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ເມື່ອສະແດງການຢູ່ປາສະຈາກ ແລະ ການບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບ້ານຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງໂດຍອຳນາດແຫ່ງເຮືອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຫາກວ່າ ເຮືອນເປັນຂອງຕະກູນດຽວ' (ສະເຈ ເອກະກຸລັດສະ ສັນຕະກັງ นິເວສະນັງ ໂຫຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຫ້ອງນ້ອຍ' (ໂອວະຣະໂກ) ທ່ານກ່າວວ່າ ໄດ້ແກ່ ຫ້ອງອື່ນທີ່ຢູ່ໃນຫ້ອງນອນ, ຫຼື ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ຫ້ອງ (ຄັບພະ). ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂຮງເກັບສິ່ງຂອງເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ໂຮງເກັບສິ່ງຂອງ' (ອຸໂທສິຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ' (ວຸດຕະນະເຍເນວະ) ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງເຮືອນ ວ່າ 'ໂຮງເກັບສິ່ງຂອງເປັນຂອງຕະກູນດຽວ ແລະ ແວດລ້ອມແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ເອວະ' (ນັ້ນເອງ) ມີອັດຖະຫ້າມຄວາມວິເສດ (ຄວາມແຕກຕ່າງ). ດ້ວຍບົດນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ.

ဣဒါနိ ယေသု ဝိသေသော အတ္ထိ, တေ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ဧကကုလဿ နာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိယာဒိယိတွာတိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဝါ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘အန္တောပဝိဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ အန္တောပဝိဋ္ဌေနာတိ ဂါမဿ, နဒိယာ ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေန. ‘‘သတ္ထေနာ’’တိ ပါဌသေသော. နဒီပရိဟာရော လဗ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိသုံ နဒီပရိဟာရဿ အဝုတ္တတ္တာ ဂါမာဒီဟိ အညတ္ထ ဝိယ စီဝရဟတ္ထပါသောယေဝ နဒီပရိဟာရော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အညေ ပန ‘‘ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန နဒီပရိဟာရောပိ ဝိသုံ သိဒ္ဓေါတိ နဒီဟတ္ထပါသော န ဝိဇဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ. ယထာ ပန အဇ္ဈောကာသေ သတ္တဗ္ဘန္တရဝသေန အရညပရိဟာရော လဗ္ဘတိ, ဧဝံ နဒိယံ ဥဒကုက္ခေပဝသေန နဒီပရိဟာရော လဗ္ဘတီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ နဒီပရိဟာရော ဝိသုံ အဝုတ္တော သိယာ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာနံ အရညနဒီသု အဗဒ္ဓသီမာဝသေန လဗ္ဘမာနတ္တာ. ဧဝဉ္စ သတိ သမုဒ္ဒဇာတဿရေသုပိ ပရိဟာရော အဝုတ္တသိဒ္ဓေါ ဟောတိ နဒိယာ သမာနလက္ခဏတ္တာ, နဒီဟတ္ထပါသော န ဝိဇဟိတဗ္ဗောတိ ပန အတ္ထေ သတိ နဒိယာ အတိဝိတ္ထာရတ္တာ ဗဟုသာဓာရဏတ္တာ စ အန္တောနဒိယံ စီဝရံ ဌပေတွာ နဒီဟတ္ထပါသေ ဌိတေန စီဝရဿ ပဝတ္တိံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဘဝေယျ. ဧသ နယော သမုဒ္ဒဇာတဿရေသုပိ. အန္တောဥဒကုက္ခေပေ ဝါ တဿ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဌိတေန ပန သက္ကာတိ အယံ အမှာကံ အတ္တနောမတိ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရသီမန္တိ အဝိပ္ပဝါသသီမံ သန္ဓာယာဟ. ဧတ္ထ စ [Pg.109] ဝိဟာရဿ နာနာကုလသန္တကဘာဝေပိ အဝိပ္ပဝါသသီမာပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗတ္ထ စီဝရအဝိပ္ပဝါသသမ္ဘဝတော ပဓာနတ္တာ တတ္ထ သတ္ထပရိဟာရော န လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတ္ထသမီပေတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တအဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຂໍ້ວິເສດທີ່ມີຢູ່ໃນພວກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “sace ekakulassa nāvā” (ຖ້າວ່າ ເຮືອຂອງຕະກູນດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “pariyādiyitvā” ໄດ້ແກ່ ເຈາະເຂົ້າໄປ ຫຼື ຄອບງຳໄວ້. ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນໃຫ້ຈະແຈ້ງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “antopaviṭṭhena” (ໂດຍການເຂົ້າໄປພາຍໃນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “antopaviṭṭhena” ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປພາຍໃນບ້ານ ຫຼື ພາຍໃນແມ່ນ້ຳ. ຄຳວ່າ “satthena” (ດ້ວຍກອງກວຽນ) ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດ. ໃນຄຳວ່າ “nadīparihāro labbhati” (ຍ່ອມໄດ້ການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳ) ນີ້, ໃນຄຳພີຄັນຖີປະທະທັງສາມ ກ່າວວ່າ “ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳໄວ້ຕ່າງຫາກ, ການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳ ຈຶ່ງໄດ້ແກ່ຫັດຖະບາດແຫ່ງຈີວອນນັ້ນເອງ ເໝືອນໃນທີ່ອື່ນນອກຈາກບ້ານເປັນຕົ້ນ”. ແຕ່ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ “ດ້ວຍຄຳອັດຖະກະຖານີ້ ແມ່ນແຕ່ການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳກໍເປັນອັນສຳເລັດປະໂຫຍດຕ່າງຫາກ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນລະຫັດຖະບາດແມ່ນ້ຳ”. ແຕ່ຄືກັນກັບໃນທີ່ແຈ້ງ ຍ່ອມໄດ້ການບໍລິຫານປ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ 7 ອັບພັນຕະລັງ, ຢ່າງໃດກໍດີ ໃນແມ່ນ້ຳ ຍ່ອມໄດ້ການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການວັກນ້ຳສາດ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການບໍລິຫານແມ່ນ້ຳໄວ້ຕ່າງຫາກ ເພາະສີມາຄື 7 ອັບພັນຕະລັງ ແລະ ການວັກນ້ຳສາດ ຍ່ອມໄດ້ໃນປ່າ ແລະ ແມ່ນ້ຳ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພັດທະສີມາ. ແລະ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ໃນທະເລ ແລະ ສະນ້ຳທີ່ເກີດເອງ ກໍເປັນອັນໄດ້ການບໍລິຫານໂດຍບໍ່ຕ້ອງກ່າວເຖິງ ເພາະມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍແມ່ນ້ຳ, ແຕ່ເມື່ອມີເນື້ອຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນລະຫັດຖະບາດແມ່ນ້ຳ, ເພາະແມ່ນ້ຳກວ້າງຂວາງຫຼາຍ ແລະ ທົ່ວໄປແກ່ຄົນຈຳນວນຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ວາງຈີວອນໄວ້ໃນແມ່ນ້ຳ ແລ້ວຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດແມ່ນ້ຳ ກໍບໍ່ອາດຈະຮູ້ຄວາມເປັນໄປຂອງຈີວອນໄດ້. ທຳນອງດຽວກັນນີ້ ແມ່ນແຕ່ໃນທະເລ ແລະ ສະນ້ຳທີ່ເກີດເອງ. ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນບ່ອນວັກນ້ຳສາດພາຍໃນ ຫຼື ໃນຫັດຖະບາດຂອງບ່ອນວັກນ້ຳສາດນັ້ນ ຍ່ອມອາດຈະຮູ້ໄດ້, ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າເອງ, ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ. ຄຳວ່າ “vihārasīmaṃ” (ເຂດວິຫານ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ອະວິບປະວາສະສີມາ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າວິຫານຈະເປັນຂອງຕ່າງຕະກູນກັນ, ແຕ່ເພາະພາຍໃນກຳນົດອະວິບປະວາສະສີມາ ຍ່ອມມີການບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນໄດ້ໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ເພາະເປັນສ່ວນສຳຄັນ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ການບໍລິຫານກອງກວຽນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vihāraṃ gantvā vasitabbaṃ” (ຄວນໄປຢູ່ໃນວິຫານ). ຄຳວ່າ “satthasamīpe” (ໃນທີ່ໃກ້ກອງກວຽນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳນົດພາຍໃນຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ.

ယသ္မာ ‘‘နာနာကုလဿ ပရိက္ခိတ္တေ ခေတ္တေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ခေတ္တဒွါရမူလေ ဝါ တဿ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဒွါရမူလတော အညတ္ထ ခေတ္တေပိ ဝသန္တေန စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ဟတ္ထပါသေ ကတွာယေဝ ဝသိတဗ္ဗံ.

ເພາະເຫດທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນນາທີ່ມີຮົ້ວອ້ອມຂອງຕ່າງຕະກູນກັນ ຄວນວາງຈີວອນໄວ້ ແລ້ວຢູ່ທີ່ໃກ້ປະຕູນາ ຫຼື ໃນຫັດຖະບາດຂອງປະຕູນານັ້ນ”, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸຢູ່ແມ່ນແຕ່ໃນນາບ່ອນອື່ນນອກຈາກໃກ້ປະຕູ ກໍຄວນວາງຈີວອນໄວ້ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຢູ່ໃນຫັດຖະບາດເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຢູ່.

ဝိဟာရော နာမ သပရိက္ခိတ္တော ဝါ အပရိက္ခိတ္တော ဝါ သကလော အာဝါသောတိ ဝဒန္တိ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေတိ ဧတ္ထ ပန ဧကဂေဟမေဝ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၄၉၁-၄၉၄) ပန ‘‘ဝိဟာရော နာမ ဥပစာရသီမာ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေတိ တဿ အန္တောပရိဝေဏာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကကုလာဒိသန္တကတာ စေတ္ထ ကာရာပကာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຫານ ໄດ້ແກ່ ອາວາດທັງໝົດ ທີ່ມີຮົ້ວອ້ອມ ຫຼື ບໍ່ມີຮົ້ວອ້ອມກໍຕາມ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “yasmiṃ vihāre” (ໃນວິຫານໃດ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງເຮືອນຫຼັງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຫານ ໄດ້ແກ່ ອຸປະຈາຣະສີມາ. ຄຳວ່າ yasmiṃ vihāre ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ພາຍໃນບໍລິເວນວິຫານນັ້ນເປັນຕົ້ນ”. ແລະ ຄວາມເປັນຂອງທີ່ເປັນຂອງຕະກູນດຽວເປັນຕົ້ນໃນທີ່ນີ້ ຄວນຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜູ້ສ້າງ.

ယံ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ သမန္တာ ဆာယာ ဖရတီတိ ယဒါ မဟာဝီထိယံ ဥဇုကမေဝ ဂစ္ဆန္တံ သူရိယမဏ္ဍလံ မဇ္ဈနှိကံ ပါပုဏာတိ, တဒါ ယံ ဩကာသံ ဆာယာ ဖရတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသဿာတိ ဥဇုကံ အဝိက္ခိတ္တလေဍ္ဍုပါတဗ္ဘန္တရံ သန္ဓာယ ဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဂမနပထေတိ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျကေ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ယေ ဒီပကာ, တေသူတိ ယောဇနာ. ဣတရသ္မိန္တိ ပုရတ္ထိမဒိသာယ စီဝရေ.

ຄຳວ່າ “yaṃ majjhanhike kāle samantā chāyā pharati” (ເງົາແຜ່ໄປໂດຍຮອບໃນເວລາທ່ຽງວັນໃດ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ໂອກາດທີ່ເງົາແຜ່ໄປ ໃນເວລາທີ່ດວງຕາເວັນເຊິ່ງກຳລັງໂຄຈອນໄປກົງໆ ເທິງຫົນທາງໃຫຍ່ ເຖິງເວລາທ່ຽງວັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ chāyāya phuṭṭhokāsassa (ແຫ່ງໂອກາດທີ່ເງົາຖືກຕ້ອງແລ້ວ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ພາຍໃນບ່ອນຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນທີ່ຂວ້າງໄປກົງໆ ໂດຍບໍ່ແຫວ່ງຊ້າຍແລ້ວຂວາ”. ຄຳວ່າ “agamanapathe” (ໃນຫົນທາງທີ່ບໍ່ຄວນໄປ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ໃນເກາະທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ ເຊິ່ງບໍ່ອາດຈະໄປແລ້ວກັບຄືນມາໄດ້ໃນມື້ດຽວກັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “itarasmiṃ” (ໃນຜືນອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນທີ່ຢູ່ທາງທິດບູຮານ (ທິດຕາເວັນອອກ).

၅၂. နဒိံ ဩတရတီတိ ဟတ္ထပါသံ မုဉ္စိတွာ ဩတရတိ. နာပဇ္ဇတီတိ ပရိဘောဂပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ နာပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. အပရိဘောဂါရဟတ္တာတိ ဣမိနာ နိဿဂ္ဂိယစီဝရံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋံ အစိတ္တကန္တိ သိဒ္ဓံ. ဧကံ [Pg.110] ပါရုပိတွာ ဧကံ အံသကူဋေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဗဟူနံ သဉ္စရဏဋ္ဌာနေ ဧဝံ အကတွာ ဂမနံ န သာရုပ္ပန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိအင်္ဂတ္တာ. ဗဟိဂါမေ ဌပေတွာပိ အပါရုပိတဗ္ဗတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိနယကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ. အထ ဝါ ဝိဟာရေ သဘာဂံ ဘိက္ခုံ န ပဿတိ, ဧဝံ သတိ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ဝိနယကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. အာသနသာလံ ဂစ္ဆန္တေန ကိံ တီဟိ စီဝရေဟိ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သန္တရုတ္တရေနာ’’တိ နဋ္ဌစီဝရဿ သန္တရုတ္တရသာဒိယနတော. သံဃာဋိ ပန ကိံ ကာတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘သံဃာဋိံ ဗဟိဂါမေ ဌပေတွာ’’တိ. ဥတ္တရာသင်္ဂေ စ ဗဟိဂါမေ ဌပိတသံဃာဋိယဉ္စ ပဌမံ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဥတ္တရာသင်္ဂံ နိဝါသေတွာ အန္တရဝါသကေ ကာတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ဗဟိဂါမေ ဌပိတဿပိ ဝိနယကမ္မဝစနတော ပရမ္မုခါပိ ဌိတံ နိဿဇ္ဇိတုံ, နိဿဋ္ဌံ ဒါတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໕໒. ຄຳວ່າ “nadiṃ otarati” (ລົງສູ່ແມ່ນ້ຳ) ໄດ້ແກ່ ປ່ອຍຫັດຖະບາດແລ້ວລົງໄປ. ຄຳວ່າ “nāpajjati” (ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ເພາະປັດໄຈຄືການຊົມໃຊ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “so hi” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “aparibhogārahattā” (ເພາະຄວາມເປັນຂອງບໍ່ຄວນຊົມໃຊ້) ນີ້ ເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ອາບັດທຸກກົດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຊົມໃຊ້ຈີວອນທີ່ເປັນນິດສັກຄີ ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະກ່ອນ ເປັນອະຈິດຕະກະ (ຕ້ອງໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ). ຄຳວ່າ “ຄວນຫົ່ມຜືນໜຶ່ງ ວາງຜືນໜຶ່ງໄວ້ເທິງບ່າ ແລ້ວໄປ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພາະການໄປໂດຍບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ມີຄົນສັນຈອນໄປມາເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເປັນສິ່ງບໍ່ເໝາະສົມ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເປັນອົງແຫ່ງອາບັດ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “vinayakammaṃ kātabbaṃ” (ຄວນເຮັດວິນັຍກຳ) ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸຕ້ອງຫົ່ມຈີວອນ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອວາງໄວ້ພາຍນອກບ້ານ. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພິກຂຸບໍ່ເຫັນພິກຂຸຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນໃນວິຫານ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວນໄປສູ່ໂຮງສັນ ແລ້ວເຮັດວິນັຍກຳ. ເມື່ອຈະໄປສູ່ໂຮງສັນ ຄວນໄປດ້ວຍໄຕຈີວອນຫຼືຢ່າງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “santaruttarena” (ດ້ວຍຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ ແລະ ອຸຕຕະຣາສົງ) ເພາະມີການຍິນດີຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ ແລະ ອຸຕຕະຣາສົງ ແຫ່ງຈີວອນທີ່ເສຍໄປ. ສ່ວນຜ້າສັງຄາຕິ ຄວນເຮັດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “saṅghāṭiṃ bahigāme ṭhapetvā” (ວາງຜ້າສັງຄາຕິໄວ້ພາຍນອກບ້ານ). ແລະ ຄວນເຮັດວິນັຍກຳໃນຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ ແລະ ຜ້າສັງຄາຕິທີ່ວາງໄວ້ພາຍນອກບ້ານກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງນຸ່ງຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ ແລ້ວເຮັດໃນຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ເພາະມີຄຳກ່າວເຖິງວິນັຍກຳ ແມ່ນແຕ່ໃນຜ້າທີ່ວາງໄວ້ພາຍນອກບ້ານ, ດັ່ງນັ້ນ ການສະລະຜ້າທີ່ຕັ້ງຢູ່ລັບຫຼັງ ແລະ ການໃຫ້ຜ້າທີ່ສະລະແລ້ວ ກໍຄວນຢູ່.

ဒဟရာနံ ဂမနေ သဥဿာဟတ္တာ ‘‘နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မုဟုတ္တံ…ပေ… ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ သဥဿာဟတ္တေ ဂမနဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ, တေသံ ပန ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌဟိတွာ သဥဿာဟေန ဂစ္ဆန္တာနံ အရုဏေ အန္တရာ ဥဋ္ဌိတေပိ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ‘‘ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ သယန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝ ‘‘ဂါမံ ပဝိသိတွာ…ပေ… န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညမညဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာတိအာဒိမှိ သဥဿာဟတ္တာ ဂမနက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ န ဝုတ္တာ. ဓေနုဘယေနာတိ တရုဏဝစ္ဆဂါဝီနံ အာဓာဝိတွာ သိင်္ဂေန ပဟရဏဘယေန. နိဿယော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ဓေနုဘယာဒီဟိ ဌိတာနံ ယာဝ ဘယဝူပသမာ ဌာတဗ္ဗတော ‘‘အန္တောအရုဏေယေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ နိယမေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ပန ဧဝံ နိယမေတုံ သက္ကာ, တတ္ထ အန္တရာ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေပိ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌဒဟရာနံ ဝိယ.

ເພາະຄວາມທີ່ພວກພິກຂຸໜຸ່ມມີຄວາມອຸດສາຫະໃນການໄປ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ສ່ວນນິດໄສ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບ”. ຄຳວ່າ “muhuttaṃ…pe… paṭippassambhati” (ຄູ່ໜຶ່ງ...ລະງັບຢູ່) ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະການໄປດ້ວຍຄວາມອຸດສາຫະຖືກຕັດຂາດ, ແຕ່ເມື່ອພວກພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນລຸກຂຶ້ນກ່ອນຮຸ່ງເຊົ້າ ແລ້ວໄປດ້ວຍຄວາມອຸດສາຫະ ເຖິງແມ່ນວ່າແສງເງິນແສງທອງຈະຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງທາງ ນິດໄສກໍບໍ່ລະງັບ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ຍ່ອມນອນຈົນກວ່າແສງເງິນແສງທອງຈະຂຶ້ນ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “gāmaṃ pavisitvā…pe… na paṭippassambhati” (ເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານ...ຍ່ອມບໍ່ລະງັບ). ໃນຄຳມີຄຳວ່າ “aññamaññassa vacanaṃ aggahetvā” (ບໍ່ຖືເອົາຄຳຂອງກັນແລະກັນ) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການລະງັບໃນຂະນະທີ່ໄປ ເພາະຄວາມມີຄວາມອຸດສາຫະ. ຄຳວ່າ “dhenubhayena” (ເພາະໄພແຕ່ແມ່ງົວ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຢ້ານແມ່ງົວທີ່ມີລູກອ່ອນແລ່ນເຂົ້າມາຂວິດດ້ວຍເຂົາ. ໃນຄຳວ່າ “nissayo ca paṭippassambhati” (ແລະ ນິດໄສຍ່ອມລະງັບ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະພວກພິກຂຸທີ່ຢືນຢູ່ເພາະໄພມີໄພແຕ່ແມ່ງົວເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງຢືນຢູ່ຈົນກວ່າໄພຈະສະຫງົບ ຈຶ່ງບໍ່ອາດກຳນົດໄດ້ວ່າ “ເຮົາຈະໄປພາຍໃນເວລາແສງເງິນແສງທອງຍັງບໍ່ຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ”. ແຕ່ໃນທີ່ໃດ ທີ່ອາດກຳນົດຢ່າງນີ້ໄດ້, ໃນທີ່ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າແສງເງິນແສງທອງຈະຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງທາງ ນິດໄສກໍບໍ່ລະງັບ ເໝືອນພວກພິກຂຸໜຸ່ມທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາ.

အန္တောသီမာယံ [Pg.111] ဂါမန္တိ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိတော ပစ္ဆာ ပတိဋ္ဌာပိတဂါမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗတော. ပဝိဋ္ဌာနန္တိ အာစရိယန္တေဝါသိကာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂတာနံ အဝိပ္ပဝါသသီမတ္တာ နေဝ စီဝရာနိ နိဿဂ္ဂိယာနိ ဟောန္တိ, သဥဿာဟတာယ န နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အန္တရာမဂ္ဂေတိ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေ.

ຄຳວ່າ “antosīmāyaṃ gāmaṃ” (ບ້ານໃນພາຍໃນສີມາ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ບ້ານທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນພາຍຫຼັງການສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ ເພາະຕ້ອງເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈາຣະບ້ານ ແລ້ວຈຶ່ງສົມມຸດ. ຄຳວ່າ “paviṭṭhānaṃ” (ແຫ່ງພວກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພະອາຈານ ແລະ ອັນເຕວາສິກ ຕ່າງຫຼີກໄປຄົນລະທາງ ເພາະຄວາມເປັນອະວິບປະວາສະສີມາ ຈີວອນທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ເປັນນິດສັກຄີເລີຍ, ແລະ ນິດໄສກໍບໍ່ລະງັບ ເພາະຄວາມມີຄວາມອຸດສາຫະ. ຄຳວ່າ “antarāmagge” (ໃນລະຫວ່າງທາງ) ໄດ້ແກ່ ໃນລະຫວ່າງທາງຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ຟັງທຳແລ້ວກັບມາ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ນີ້

စီဝရဝိပ္ပဝါသဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ຈີວະຣະວິບປະວາສະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

နဝမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີເກົ້າ.

၁၀. ဘဏ္ဍပဋိသာမနဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໐. ພັນທະປະຕິສາມະນະວິນິດໄສກະຖາ (ວ່າດ້ວຍການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງ)

၅၃. ဧဝံ စီဝရဝိပ္ပဝါသဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဘဏ္ဍပဋိသာမနဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဘဏ္ဍဿ ပဋိသာမန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဍိတဗ္ဗံ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ ဘဏ္ဍံ, ဘဍိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘဏ္ဍံ, ဘဏ္ဍန္တိ ပရိဘဏ္ဍန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ ဝါ ဘဏ္ဍံ, မူလဓနံ, ပရိက္ခာရော ဝါ. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ –

໕໓. ຄັນສະແດງຈີວະຣະວິບປະວາສະວິນິດໄສຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງພັນທະປະຕິສາມະນະວິນິດໄສ (ການວິນິດໄສເລື່ອງການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “bhaṇḍassa paṭisāmanaṃ” (ການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ສິ່ງໃດອັນເຂົາຄວນຈັດແຈງ ຄວນແບ່ງປັນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພັນທະ (ເຄື່ອງຂອງ), ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາຄວນຈັດແຈງ ຄວນປາດຖະໜາ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພັນທະ, ຫຼື ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພັນທະ, ໄດ້ແກ່ ທຶນຮອນ ຫຼື ເຄື່ອງບໍລິຂານ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາວ່າ -

‘‘ဘာဇနာဒိပရိက္ခာရေ, ဘဏ္ဍံ မူလဓနေပိ စာ’’တိ.

“ບົດວ່າ ພັນທະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງບໍລິຂານມີພາຊະນະເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທຶນຮອນ”.

တဿ ဘဏ္ဍဿ, ပဋိသာမိယတေ ပဋိသာမနံ, ရက္ခဏံ ဂေါပနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပရေသံ ဘဏ္ဍဿ ဂေါပန’’န္တိ. မာတု ကဏ္ဏပိဠန္ဓနံ တာလပဏ္ဏမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထော. တေန ပဂေဝ အညာတကာနံ သန္တကန္တိ ဒဿေတိ. ဂိဟိသန္တကန္တိ ဣမိနာ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ သန္တကံ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေနာတိ ဧတေန ဝိဿာသဂ္ဂါဟာဒိနာ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. တေန ဝက္ခတိ ‘‘အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဆန္ဒေနပိ ဘယေနပီတိ ဝဍ္ဎကီအာဒီသု ဆန္ဒေန[Pg.112], ရာဇဝလ္လဘာဒီသု ဘယေန ဗလက္ကာရေန ပါတေတွာ ဂတေသု စ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິສາມະນະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ການຮັກສາ ການປົກປິດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paresaṃ bhaṇḍassa gopanaṃ” (ການປົກປັກຮັກສາເຄື່ອງຂອງຂອງຄົນອື່ນ). ໃນຄຳວ່າ “mātu kaṇṇapiḷandhanaṃ tālapaṇṇampi” (ແມ່ນແຕ່ຕຸ້ມຫູໃບລານຂອງມານດา) ອັກສອນ “pi” (ແມ່ນແຕ່) ມີອັດຖະສະແດງຄວາມຍົກຍ້ອງ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເຄື່ອງຂອງຂອງຄົນທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກກັນເລີຍ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “gihisantakaṃ” (ເຄື່ອງຂອງຂອງຄະລຶຫັດ) ທ່ານສະແດງວ່າ ຄວນເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງຂອງສະຫະທຳມິກທັງ 5 ໄດ້. ຄຳວ່າ “bhaṇḍāgārikasīsena” (ໂດຍຫົວໜ້າພະຄັງ) ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ມີອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາດ້ວຍວິສາສະຄາຫະ (ຖືວິສາສະ) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເກັບມ້ຽນໄວ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວວ່າ “ຄວນຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນ ແລ້ວເກັບມ້ຽນໄວ້”. ໃນຄຳວ່າ “chandenapi bhayenapi” (ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈແດ່ ດ້ວຍຄວາມຢ້ານແດ່) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເມື່ອພວກຊ່າງໄມ້ເປັນຕົ້ນລະຖິ້ມໄວ້ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ, ຫຼື ພວກລາຊະວັນລົບ (ຄົນສະໜິດຂອງພະລາຊາ) ເປັນຕົ້ນ ລະຖິ້ມໄວ້ດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ເພາະຖືກບັງຄັບ, ກໍຄວນເກັບມ້ຽນໄວ້ໄດ້.

သင်္ဂေါပနတ္ထာယ အတ္တနော ဟတ္ထေ နိက္ခိတ္တဿ ဘဏ္ဍဿ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပဋိသာမနပယောဂံ ဝိနာ ‘‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိအာဒိနာ အညသ္မိံ ပယောဂေ အကတေ ရဇ္ဇသင်္ခေါဘာဒိကာလေ ‘‘န ဒါနိ တဿ ဒဿာမိ, န မယှံ ဒါနိ ဒဿတီ’’တိ ဥဘောဟိပိ သကသကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဓုရနိက္ခေပေ ကတေပိ အဝဟာရော နတ္ထိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ပါရာဇိကမေဝ ပဋိသာမနပယောဂဿ ကတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ, န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ. ပဋိသာမနကာလေ ဟိဿ ထေယျစိတ္တံ နတ္ထိ, ‘‘န ဒါနိ တဿ ဒဿာမီ’’တိ ထေယျစိတ္တုပ္ပတ္တိက္ခဏေ စ သာမိနော ဓုရနိက္ခေပစိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘူတော ကာယဝစီပယောဂေါ နတ္ထိ, ယေန သော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျ. န ဟိ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အယံ အာပတ္တီတိ. ဒါနေ သဥဿာဟော, ရက္ခတိ တာဝါတိ အဝဟာရံ သန္ဓာယ အဝုတ္တတ္တာ ‘‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိအာဒိနာ မုသာဝါဒကရဏေ ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတိ, န ဒုက္ကဋံ ထေယျစိတ္တာဘာဝေန သဟပယောဂဿပိ အဘာဝတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ເມື່ອເຄື່ອງຂອງທີ່ເຂົາມອບໄວ້ໃນມືຂອງຕົນເພື່ອຮັກສາ ຖືກເກັບມ້ຽນໄວ້ໃນທີ່ປອດໄພ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການເກັບມ້ຽນ (ເພື່ອຈະລັກ), ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງອື່ນເກີດຂຶ້ນ ເຊັ່ນກ່າວວ່າ “ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ເອົາ” ເປັນຕົ້ນ, ໃນເວລາເກີດຄວາມວຸ່ນວາຍໃນບ້ານເມືອງເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າທັງສອງຝ່າຍ (ທັງເຈົ້າຂອງ ແລະ ຜູ້ຮັກສາ) ຈະນັ່ງຢູ່ໃນບ່ອນຂອງຕົນໆ ແລ້ວປົງທຸລະ (ສະລະສິດ) ວ່າ “ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈະບໍ່ໃຫ້ແກ່ລາວ, ບັດນີ້ ລາວຈະບໍ່ໃຫ້ແກ່ຂ້ອຍ” ດັ່ງນີ້, ກໍບໍ່ເປັນອະວະຫານ (ການລັກສັບ). ແຕ່ອາຈານບາງພວກໃນອະທິບາຍນີ້ກ່າວວ່າ “ເປັນປາຣາຊິກແທ້ ເພາະໄດ້ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມໃນການເກັບມ້ຽນແລ້ວ”, ຄຳນັ້ນເປັນພຽງມະຕິຂອງພວກເຂົາ, ບໍ່ຄວນເຊື່ອຖືໂດຍຄວາມເປັນສາລະ. ເພາະໃນເວລາເກັບມ້ຽນ ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ມີໄຖຍະຈິດ (ຈິດຄິດຈະລັກ), ແລະ ໃນຂະນະທີ່ໄຖຍະຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ “ບັດນີ້ ເຮົາຈະບໍ່ໃຫ້ແກ່ລາວ” ນັ້ນ, ກໍບໍ່ມີກາຍະປະໂຍກ ຫຼື ວະຈີປະໂຍກ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດປົງທຸລະຂອງເຈົ້າຂອງ ເຊິ່ງຈະເປັນເຫດໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນຕ້ອງອາບັດ. ເພາະອາບັດນີ້ ບໍ່ແມ່ນອາບັດທີ່ມີອະກິຣິຍາເປັນສະມຸດຖານ (ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດຫຍັງ). ຄວນຊາບວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງອະວະຫານ ໃນຄຳວ່າ “ມີຄວາມອຸດສາຫະໃນການໃຫ້, ຍ່ອມຮັກສາໄວ້ກ່ອນ” ດັ່ງນີ້, ເມື່ອກ່າວມຸສາວາດ ເຊັ່ນວ່າ “ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ເອົາ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນພຽງອາບັດປາຈິດຕີເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເປັນອາບັດທຸກກົດ ເພາະບໍ່ມີໄຖຍະຈິດ ແລະ ບໍ່ມີປະໂຍກຮ່ວມກັນນັ້ນດ້ວຍ.

ယဒိပိ မုခေန ဒဿာမီတိ ဝဒတိ…ပေ… ပါရာဇိကန္တိ ဧတ္ထ ကတရပယောဂေန အာပတ္တိ, န တာဝ ပဌမေန ဘဏ္ဍပဋိသာမနပယောဂေန တဒါ ထေယျစိတ္တဘာဝါ, နာပိ ‘‘ဒဿာမီ’’တိ ကထနပယောဂေန တဒါ ထေယျစိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပယောဂဿ ကပ္ပိယတ္တာတိ? ဝုစ္စတေ – သာမိနာ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဗဟုသော ယာစိယမာနောပိ အဒတွာ ယေန ပယောဂေန အတ္တနော အဒါတုကာမတံ သာမိကဿ ဉာပေသိ, ယေန စ သော အဒါတုကာမော အယံ ဝိက္ခိပတီတိ ဉတွာ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, တေနေဝ ပယောဂေနဿ အာပတ္တိ. န ဟေတ္ထ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍေ ပရိယာယေန မုတ္တိ အတ္ထိ. အဒါတုကာမတာယ ဟိ ‘‘ကဒါ တေ ဒိန္နံ, ကတ္ထ တေ [Pg.113] ဒိန္န’’န္တိအာဒိပရိယာယဝစနေနပိ သာမိကဿ ဓုရေနိက္ခိပါပိတေ အာပတ္တိယေဝ. တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ…ပေ… ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ဘိက္ခုနော ပါရာဇိက’’န္တိ. ပရသန္တကဿ ပရေဟိ ဂဏှာပနေ ဧဝ ဟိ ပရိယာယတော မုတ္တိ, န သဗ္ဗတ္ထာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အတ္တနော ဟတ္ထေ နိက္ခိတ္တတ္တာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဟတ္ထေ သာမိနာ ဒိန္နတာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ စ ဌာနာစာဝနေပိ နတ္ထိ အဝဟာရော, ထေယျစိတ္တေန ပန ဂဟဏေ ဒုက္ကဋတော န မုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧသေဝ နယောတိ အဝဟာရော နတ္ထိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວດ້ວຍປາກວ່າ ຈະໃຫ້... ເປັນປາຣາຊິກ” ນີ້, ຖ້າຖາມວ່າ ຈະຕ້ອງອາບັດດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃດ? ຈະວ່າຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມທຳອິດຄືການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງຂອງ ກໍບໍ່ແມ່ນ ເພາະໃນເວລານັ້ນບໍ່ມີໄຖຍະຈິດ, ຫຼື ຈະວ່າຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນການກ່າວວ່າ “ຈະໃຫ້” ກໍບໍ່ແມ່ນ ເພາະເຖິງແມ່ນວ່າໃນເວລານັ້ນຈະມີໄຖຍະຈິດຢູ່ ແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນ (ບໍ່ເປັນໂທດ)? ຕອບວ່າ - ເມື່ອເຈົ້າຂອງທວງຖາມຢູ່ເລື້ອຍໆວ່າ “ຈົ່ງໃຫ້” ກໍບໍ່ໃຫ້, ພິກຂຸສະແດງຄວາມບໍ່ຢາກໃຫ້ຂອງຕົນໃຫ້ເຈົ້າຂອງຮູ້ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃດ, ແລະ ເຈົ້າຂອງຮູ້ວ່າ ພິກຂຸນີ້ບໍ່ຢາກໃຫ້ ແລະ ກຳລັງບ່າຍບ່ຽງ ຈຶ່ງປົງທຸລະ (ສະລະສິດ) ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃດ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນເອງ. ເພາະໃນເຄື່ອງຂອງທີ່ເຂົາມອບຝາກໄວ້ນີ້ ບໍ່ມີການພົ້ນອາບັດດ້ວຍຄຳເວົ້າຫຼີກລ່ຽງ (ປິດບັງ). ເພາະເມື່ອບໍ່ຢາກໃຫ້ ແລ້ວກ່າວຄຳຫຼີກລ່ຽງ ເຊັ່ນວ່າ “ຂ້ອຍໃຫ້ເຈົ້າຕອນໃດ, ຂ້ອຍໃຫ້ເຈົ້າຢູ່ໃສ” ເປັນຕົ້ນ ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຂອງປົງທຸລະ, ກໍຕ້ອງອາບັດແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພວກທ່ານເວົ້າຫຍັງ... ເພາະການປົງທຸລະຂອງທັງສອງຝ່າຍ ພິກຂຸຈຶ່ງຕ້ອງປາຣາຊິກ”. ຄວນຊາບວ່າ ການພົ້ນອາບັດດ້ວຍຄຳເວົ້າຫຼີກລ່ຽງ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະໃນການໃຫ້ຄົນອື່ນຖືເອົາເຄື່ອງຂອງຂອງຄົນອື່ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນທຸກກໍລະນີ. ໃນຄຳວ່າ “attano hatthe nikkhittattā” (ເພາະເຄື່ອງຂອງຖືກມອບໄວ້ໃນມືຂອງຕົນ) ນີ້, ເພາະເຈົ້າຂອງມອບໄວ້ໃນມືຂອງຕົນ ແລະ ເພາະຕົນຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຜູ້ເຝົ້າຄັງ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍ້າຍບ່ອນ ກໍບໍ່ເປັນອະວະຫານ, ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ເມື່ອຖືເອົາດ້ວຍໄຖຍະຈິດ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ “eseva nayo” (ກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນອະວະຫານ, ແຕ່ຕ້ອງໃຊ້ເຄື່ອງຂອງຄືນ.

၅၄. ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသိက္ခမာနသာမဏေရသာမဏေရီနံ. ဧတေန န ကေဝလံ ဂိဟီနံ ဧဝ, အထ ခေါ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီနမ္ပိ သန္တကံ ပဋိသာမေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. နဋ္ဌေပိ ဂီဝါ န ဟောတိ, ကသ္မာ? အသမ္ပဋိစ္ဆာပိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဒုတိယေ ဧသေဝ နယောတိ ဂီဝါ န ဟောတိ, ကသ္မာ? အဇာနိတတ္တာ. တတိယေ စ ဧသေဝ နယောတိ ဂီဝါ န ဟောတိ, ကသ္မာ? ပဋိက္ခိပိတတ္တာ. ဧတ္ထ စ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ စိတ္တေန ဝါ ပဋိက္ခိတ္တောပိ ပဋိက္ခိတ္တောယေဝ နာမ ဟောတိ.

໕໔. ຄຳວ່າ “pañcannaṃ sahadhammikānaṃ” (ແຫ່ງສະຫະທຳມິກທັງ 5) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ສິກຂະມານາ, ສາມະເນນ ແລະ ສາມະເນຣີ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຂອງຄະລຶຫັດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງຂອງຂອງດາບົດ ແລະ ປະຣິພາຊົກເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນເກັບມ້ຽນ (ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ). ໃນຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເສຍຫາຍ ກໍບໍ່ມີໂທດ (ບໍ່ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບ)” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບຝາກໄວ້. ໃນຂໍ້ທີສອງ ຄຳວ່າ “eseva nayo” (ກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້) ຄື ບໍ່ມີໂທດ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ຮູ້. ແລະ ໃນຂໍ້ທີສາມ ຄຳວ່າ “eseva nayo” ຄື ບໍ່ມີໂທດ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໄດ້ປະຕິເສດແລ້ວ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ພິກຂຸຈະປະຕິເສດດ້ວຍກາຍ, ດ້ວຍວາຈາ ຫຼື ດ້ວຍໃຈກໍຕາມ ກໍຊື່ວ່າ ປະຕິເສດແລ້ວທັງນັ້ນ.

တဿေဝ ဂီဝါ ဟောတိ, န သေသဘိက္ခူနံ, ကသ္မာ? တဿေဝ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဘဏ္ဍာဂါရေ ဣဿရဘာဝတော. ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဂီဝါ န ဟောတိ အလသဇာတိကဿေဝ ပမာဒေန ဟရိတတ္တာ. ဒုတိယေ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဂီဝါ န ဟောတိ တဿ အနာရောစိတတ္တာ. နဋ္ဌေ တဿ ဂီဝါ တေန ဌပိတတ္တာ. တဿေဝ ဂီဝါ, န အညေသံ တေန ဘဏ္ဍာဂါရိကေန သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဌပိတတ္တာ စ. နတ္ထိ ဂီဝါ တေန ပဋိက္ခိပိတတ္တာ. နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌမေဝ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ အသမ္ပဋိစ္ဆာပနတော. နဋ္ဌေ ဂီဝါ တေန ဌပိတတ္တာ. သဗ္ဗံ တဿ ဂီဝါ တဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ပမာဒေန ဟရဏတော. တတ္ထေဝ ဥပစာရေ ဝိဇ္ဇမာနေတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ သမီပေယေဝ ဥစ္စာရပဿာဝဋ္ဌာနေ ဝိဇ္ဇမာနေ.

ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມຕົກຢູ່ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຄັງຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນເອງ. ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງ ເພາະຖືກນຳໄປດ້ວຍຄວາມປະໝາດຂອງພິກຂຸຜູ້ຂີ້ຄ້ານນັ້ນເອງ. ໃນກໍລະນີທີສອງ, ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງ ເພາະພິກຂຸນັ້ນບໍ່ໄດ້ບອກແກ່ລາວ. ເມື່ອຂອງເສຍໄປ, ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມຕົກຢູ່ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ເກັບມ້ຽນໄວ້. ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມຕົກຢູ່ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ຄົນອື່ນໆ ເພາະພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນໄດ້ຮັບເອົາ ແລະ ເກັບມ້ຽນໄວ້. ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນໄດ້ປະຕິເສດແລ້ວ. ຂອງທີ່ເສຍໄປ ກໍຊື່ວ່າເສຍໄປແທ້ໆ ເພາະບໍ່ໄດ້ມອບໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງຮັບຮູ້. ເມື່ອຂອງເສຍໄປ, ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມຕົກຢູ່ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ເກັບມ້ຽນໄວ້. ຂອງທັງໝົດນັ້ນ ພາລະຮັບຜິດຊອບຍ່ອມຕົກຢູ່ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງ ເພາະຖືກນຳໄປດ້ວຍຄວາມປະໝາດຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອມີຢູ່ໃນບໍລິເວນນັ້ນເອງ" ຄື ເມື່ອມີຢູ່ໃນບ່ອນຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະ ໃກ້ໆກັບພິກຂຸຜູ້ເປັນຄັງນັ້ນເອງ.

၅၅. မယိ [Pg.114] စ မတေ သံဃဿ စ သေနာသနေ ဝိနဋ္ဌေတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ သံဃဿ သေနာသနံ မာ ဝိနဿီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဝိဝရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ‘‘တံ မာရေဿာမီ’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေပိ ဝိဝရိတုံ ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဂိလာနပက္ခေ ဌိတတ္တာ အဝိသယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. မရဏတော ဟိ ပရံ ဂေလညံ အဝိသယတ္တဉ္စ နတ္ထိ. ‘‘ဒွါရံ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိဿာမာ’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေပိ ဝိဝရိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သဟာယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေဟိပိ ဘိက္ခာစာရာဒီဟိ ပရိယေသိတွာ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ သာမီစီတိ ဘဏ္ဍာဂါရေ ဝသန္တာနံ ဣဒံ ဝတ္တံ. လောလမဟာထေရောတိ မန္ဒော မောမူဟော အာကိဏ္ဏဝိဟာရီ သဒါ ကီဠာပသုတော ဝါ မဟာထေရော.

໕໕. ໃນຄຳວ່າ "ເມື່ອເຮົາຕາຍ ແລະ ເມື່ອເສນາສະນະຂອງສົງເສຍຫາຍ" ນີ້, ທ່ານກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະເປີດ (ປະຕູຄັງ) ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈພຽງແຕ່ວ່າ "ຂໍຢ່າໃຫ້ເສນາສະນະຂອງສົງເສຍຫາຍເລີຍ" ດັ່ງນີ້ ກໍຄວນຢູ່ແທ້. ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ "ເຮົາຈະຂ້າຜູ້ນັ້ນ" ກໍຄວນເປີດ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ "ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍຜູ້ປ່ວຍ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນວິໄສ (ທີ່ຈະຕ້ອງອາບັດ)". ເພາະວ່າ ຄວາມປ່ວຍໄຂ້ ແລະ ຄວາມບໍ່ແມ່ນວິໄສ ທີ່ຍິ່ງໄປກວ່າຄວາມຕາຍນັ້ນ ບໍ່ມີ. ເຖິງແມ່ນຈະg່າວພຽງແຕ່ວ່າ "ພວກເຮົາຈະຟັນປະຕູແລ້ວນຳເອົາໄປ" ກໍຄວນເປີດຢູ່ແທ້. ຄຳວ່າ "ຄວນມີສະຫາຍ" ໝາຍຄວາມວ່າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະທ່ຽວບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນສະແຫວງຫາ ແລ້ວມອບຂອງສ່ວນຕົວເລັກໆນ້ອຍໆໃຫ້, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ຄຳວ່າ "ເພາະວ່ານີ້ເປັນຄວາມເໝາະສົມ" ນີ້ຄືວັດປະຕິບັດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຄັງ. ຄຳວ່າ "ໂລລະມະຫາເຖຣະ" ຄື ພະມະຫາເຖລະຜູ້ໂງ່ເຂົາ, ຫຼົງມົວ, ມັກຢູ່ຄລຸກຄລີ ຫຼື ມັກຫຼິ້ນຢູ່ສະເໝີ.

၅၆. ဣတရေဟီတိ တသ္မိံယေဝ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ. ဝိဟာရရက္ခဏဝါရေ နိယုတ္တော ဝိဟာရဝါရိကော, ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ အတ္တနော ဝါရေ ဝိဟာရရက္ခဏကော. နိဝါပန္တိ ဘတ္တဝေတနံ. စောရာနံ ပဋိပထံ ဂတေသူတိ စောရာနံ အာဂမနံ ဉတွာ ‘‘ပဌမတရံယေဝ ဂန္တွာ သဒ္ဒံ ကရိဿာမာ’’တိ စောရာနံ အဘိမုခံ ဂတေသု. ‘‘စောရေဟိ ဟဋဘဏ္ဍံ အာဟရိဿာမာ’’တိ တေသံ အနုပထံ ဂတေသုပိ ဧသေဝ နယော. နိဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ‘‘အသုကကုလေ ယာဂုဘတ္တံ ဝိဟာရဝါရိကာနံယေဝါ’’တိ ဧဝံ နိယမနံ ကတွာ. ဒွေ တိဿော ယာဂုသလာကာ စ စတ္တာရိ ပဉ္စ သလာကဘတ္တာနိ စ လဘမာနောဝါတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ, တတော ဦနံ ဝါ ဟောတု အဓိကံ ဝါ, အတ္တနော စ ဝေယျာဝစ္စကရဿ စ ယာပနမတ္တံ လဘနမေဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. နိဿိတကေ ဇဂ္ဂါပေန္တီတိ အတ္တနော အတ္တနော နိဿိတကေ ဘိက္ခာစရိယာယ ပေါသေန္တာ နိဿိတကေဟိ ဝိဟာရံ ဇဂ္ဂါပေန္တိ. အသဟာယဿာတိ သဟာယရဟိတဿ. ‘‘အသဟာယဿ အဒုတိယဿာ’’တိ ပါဌော ယုတ္တော. ပစ္ဆိမံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. အသဟာယဿ ဝါ အတ္တဒုတိယဿ ဝါတိ [Pg.115] ဣမသ္မိံ ပန ပါဌေ ဧကေန အာနီတံ ဒွိန္နံ နပ္ပဟောတီတိ အတ္တဒုတိယဿပိ ဝါရော နိဝါရိတောတိ ဝဒန္တိ, တံ ‘‘ယဿ သဘာဂေါ ဘိက္ခု ဘတ္တံ အာနေတွာ ဒါတာ နတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ န သမေတိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၁၂) ပန ‘‘အတ္တဒုတိယဿာတိ အပ္ပိစ္ဆဿ. အတ္တာသရီရမေဝ ဒုတိယော, န အညောတိ ဟိ အတ္တဒုတိယော, တဒုဘယဿပိ အတ္ထဿ ဝိဘာဝနံ ‘ယဿာ’တိအာဒိ. ဧတေန သဗ္ဗေန ဧကေကဿ ဝါရော န ပါပေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

໕໖. ຄຳວ່າ "ໂດຍພິກຂຸເຫຼົ່າອື່ນ" ຄື ໂດຍພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ໃນຫ້ອງນັ້ນເອງ. ພິກຂຸຜູ້ໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃນເວນເຝົ້າວິຫານ ຊື່ວ່າ "ວິຫາຣະວາຣິກະ" (ຜູ້ຢູ່ເວນວິຫານ) ຄື ຜູ້ເຝົ້າຮັກສາວິຫານໃນເວນຂອງຕົນຕາມລຳດັບພັນສາ. ຄຳວ່າ "ນິວາປະ" ຄື ຄ່າອາຫານ (ພັດຕະເວທະນະ). ຄຳວ່າ "ເມື່ອໄປສູ່ທາງສະເພາະໜ້າຂອງພວກໂຈນ" ຄື ເມື່ອຮູ້ວ່າພວກໂຈນກຳລັງມາ ແລ້ວຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະໄປກ່ອນແລ້ວເຮັດສຽງດັງ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເດີນທາງໄປປະເຊີນໜ້າກັບພວກໂຈນ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ "ພວກເຮົາຈະນຳເອົາສິ່ງຂອງທີ່ພວກໂຈນລັກໄປກັບຄືນມາ" ແລ້ວເດີນທາງໄປຕາມທາງຫຼັງຂອງພວກໂຈນ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ເປັນນິດ" ຄື ການກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ "ຢາຄູ ແລະ ພັດໃນຕະກູນນັ້ນໆ ເປັນຂອງພິກຂຸຜູ້ຢູ່ເວນວິຫານເທົ່ານັ້ນ". ຄຳວ່າ "ໄດ້ຮັບສະຫຼາກຢາຄູ 2-3 ໃບ ແລະ ສະຫຼາກພັດ 4-5 ໃບ" ນີ້ ເປັນພຽງຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ, ຈະໜ້ອຍກວ່ານັ້ນ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນກໍຕາມ, ຄວນຖືເອົາການໄດ້ຮັບພຽງພໍແກ່ການລ້ຽງຊີບຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ຊ່ວຍວຽກ (ໄວຍາປັດຈະກອນ) ເປັນປະມານ. ຄຳວ່າ "ໃຫ້ສິດສິດທິວິຫານິກ (ນິສສິຕະ) ເບິ່ງແຍງ" ຄື ເມື່ອລ້ຽງດູສິດທິວິຫານິກຂອງຕົນໆ ດ້ວຍການທ່ຽວບິນທະບາດ ກໍໃຫ້ສິດທິວິຫານິກເຫຼົ່ານັ້ນເບິ່ງແຍງຮັກສາວິຫານ. ຄຳວ່າ "ແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສະຫາຍ" ຄື ແກ່ຜູ້ປາສະຈາກສະຫາຍ. ບົດວ່າ "Asahāyassa adutiyassa" (ແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສະຫາຍ ຜູ້ບໍ່ມີເພື່ອນສອງ) ເປັນບົດທີ່ເໝາະສົມ. ຄຳຫຼັງເປັນໄວພົດຂອງຄຳໜ້າ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ "Asahāyassa vā attadutiyassa vā" (ຫຼືແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສະຫາຍ ຫຼືແກ່ຜູ້ມີຕົນເປັນຄົນທີສອງ) ນີ້, ທ່ານກ່າວວ່າ ອາຫານທີ່ຄົນໜຶ່ງນຳມາ ບໍ່ພໍແກ່ຄົນສອງຄົນ, ດັ່ງນັ້ນ ເວນຂອງຜູ້ມີຕົນເປັນຄົນທີສອງ ຈຶ່ງຖືກຫ້າມໄວ້, ແຕ່ຄຳນັ້ນບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຄຳວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ເປັນເພື່ອນຮ່ວມກັນ ທີ່ຈະນຳເອົາພັດມາໃຫ້ ບໍ່ມີ", ເລື່ອງນີ້ຄວນພິຈາລະນາ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ ມີຕົນເປັນຄົນທີສອງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜານ້ອຍ. ຕົນເອງເທົ່ານັ້ນເປັນຄົນທີສອງ ບໍ່ແມ່ນຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ ມີຕົນເປັນຄົນທີສອງ, ການສະແດງເນື້ອຄວາມທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ ຍັສສະ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ເວນຕົກແກ່ແຕ່ລະຄົນ".

ပါကဝတ္တတ္ထာယာတိ နိစ္စံ ပစိတဗ္ဗယာဂုဘတ္တသင်္ခါတဝတ္တတ္ထာယ. ဌပေန္တီတိ ဒါယကာ ဌပေန္တိ. တံ ဂဟေတွာတိ တံ အာရာမိကာဒီဟိ ဒီယမာနံ ဘာဂံ ဂဟေတွာ. ဥပဇီဝန္တေန ဌာတဗ္ဗန္တိ အဗ္ဘောကာသိကရုက္ခမူလိကေနပိ ပါကဝတ္တံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တေန အတ္တနော ပတ္တစီဝရရက္ခဏတ္ထာယ ဝိဟာရဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဌာတဗ္ဗံ. န ဂါဟာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ယဿ အဗ္ဘောကာသိကဿပိ အတ္တနော အဓိကပရိက္ခာရော စေ ဌပိတော အတ္ထိ, စီဝရာဒိသံဃိကဘာဂေပိ အာလယော အတ္ထိ, သောပိ ဂါဟာပေတဗ္ဗော. ပရိပုစ္ဆန္တိ ပုစ္ဆိတပဉှဝိဿဇ္ဇနံ, အဋ္ဌကထံ ဝါ. ဒိဂုဏန္တိ အညေဟိ လဗ္ဘမာနတော ဒွိဂုဏံ. ပက္ခဝါရေနာတိ အဍ္ဎမာသဝါရေန.

ຄຳວ່າ "ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພາກະວັດ (ວັດປະຕິບັດກ່ຽວກັບການຫຸງຕົ້ມ)" ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວັດປະຕິບັດທີ່ນັບເນື່ອງດ້ວຍຢາຄູ ແລະ ພັດ ທີ່ຕ້ອງຫຸງຕົ້ມເປັນນິດ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມຕັ້ງໄວ້" ຄື ທາຍົກທັງຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ "ຮັບເອົາຂອງນັ້ນ" ຄື ຮັບເອົາສ່ວນແບ່ງທີ່ພວກອາຣາມິກເປັນຕົ້ນຖວາຍ. ຄຳວ່າ "ຄວນອາໄສລ້ຽງຊີບຢູ່" ຄື ເຖິງແມ່ນພິກຂຸຜູ້ຢູ່ກາງແຈ້ງ (ອັບໂພກາສິກະ) ຫຼື ຜູ້ຢູ່ໂຄນໄມ້ (ຣຸກຂະມູລິກະ) ຜູ້ອາໄສພາກະວັດລ້ຽງຊີບ ກໍຄວນຢູ່ (ເວນວິຫານ) ເມື່ອເຖິງເວນວິຫານຂອງຕົນ ເພື່ອຮັກສາບາດແລະຈີວອນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ຄວນໃຫ້ຮັບ" ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ກາງແຈ້ງໃດ ເຖິງແມ່ນຈະມີບໍລິຂານສ່ວນເກີນຂອງຕົນເກັບມ້ຽນໄວ້ ແລະ ຍັງມີຄວາມຫ່ວງໃຍໃນສ່ວນແບ່ງຂອງສົງມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນກໍຄວນໃຫ້ຮັບ (ເວນວິຫານ) ໄດ້. ຄຳວ່າ "ປາຣິປຸດສາ" (ການສອບຖາມ) ຄື ການຕອບບັນຫາທີ່ຖືກຖາມ ຫຼື ຄຳພີອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ "ສອງເທົ່າ" ຄື ສອງເທົ່າຂອງທີ່ຄົນອື່ນໄດ້ຮັບ. ຄຳວ່າ "ໂດຍເວນເຄິ່ງເດືອນ" ຄື ໂດຍເວນກຶ່ງເດືອນ (ປັກຂະວາຣະ).

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ဘဏ္ဍပဋိသာမနဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ພັນດະປະຕິສາມະນະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

ဒသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີສິບ.

၁၁. ကယဝိက္ကယသမာပတ္တိဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໑. ກະຖາວິນິດໄສການຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍ

၅၇. ဧဝံ ဘဏ္ဍပဋိသာမနဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ကယဝိက္ကယဝိနိစ္ဆယံ ကထေန္တော ‘‘ကယဝိက္ကယသမာပတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကယနံ ကယော, ပရဘဏ္ဍဿ ဂဟဏံ, ဝိက္ကယနံ [Pg.116] ဝိက္ကယော, သကဘဏ္ဍဿ ဒါနံ, ကယော စ ဝိက္ကယော စ ကယဝိက္ကယံ. သမာပဇ္ဇနံ သမာပတ္တိ, တဿ ဒုဝိဓဿ ကိရိယဿ ကရဏံ. တဿရူပံ ဒဿေတိ ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိနာ.

໕໗. ເມື່ອໄດ້ກ່າວວິນິດໄສການເກັບມ້ຽນສິ່ງຂອງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສການຊື້ຂາຍ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "kayavikkayasamāpatti" (ການຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ການຊື້ ຊື່ວ່າ "ກະຍະ" ຄື ການຮັບເອົາສິ່ງຂອງຂອງຄົນອື່ນ, ການຂາຍ ຊື່ວ່າ "ວິກກະຍະ" ຄື ການມອບສິ່ງຂອງຂອງຕົນໃຫ້, ການຊື້ ແລະ ການຂາຍ ຊື່ວ່າ "ກະຍະວิกກະຍະ" (ການຊື້ຂາຍ). ການເຂົ້າເຖິງ ຊື່ວ່າ "ສະມາປັດຕິ" ຄື ການກະທຳກິດຈະກຳທັງສອງປະການນັ້ນ. ທ່ານສະແດງຮູບແບບຂອງການຊື້ຂາຍນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ດ້ວຍສິ່ງນີ້" ເປັນຕົ້ນ.

သေသဉာတကေသု သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတသမ္ဘဝတော တဒဘာဝဋ္ဌာနမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘မာတရံ ဝါ ပန ပိတရံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ဝိညတ္တိသဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနဉ္စ န ဟောတိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒန္တောတိ ဒဿေတိ, ကယဝိက္ကယံ ပန အာပဇ္ဇတိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒန္တောတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ စ ဥပရိ အညာတကန္တျာဒိနာ စ သေသဉာတကံ ‘‘ဣမံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတော ဝိညတ္တိ န ဟောတိ, ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ ပန ဒဒတော သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနံ, ‘‘ဣမိနာ ဣမံ ဒေဟီ’’တိ ကယဝိက္ကယံ အာပဇ္ဇတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ မိဂပဒဝလဉ္ဇနနျာယေန. တသ္မာဣစ္စာဒိကေပိ ‘‘မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ကယဝိက္ကယံ, သေသဉာတကေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွေ အာပတ္တိယော, အညာတကေဟိ သဒ္ဓိံ တိဿော အာပတ္တိယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တေနေဝ နျာယေန ဉာတုံ သက္ကာတိ ကတွာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အညထာ အဗျာပိတဒေါသော သိယာ.

ເພື່ອສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາຕົກໄປ ເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາຕົກໄປໃນຍາດທີ່ເຫຼືອ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "ມານດา ຫຼື ບິດາ" ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການຂໍ (ວິນຍັດຕິ) ແລະ ການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາຕົກໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ ດ້ວຍສິ່ງນີ້", ແຕ່ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍ ແກ່ຜູ້ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ ດ້ວຍສິ່ງນີ້". ແລະ ດ້ວຍຄຳນີ້ ແລະ ຄຳຂ້າງເທິງວ່າ "ແກ່ຄົນບໍ່ແມ່ນຍາດ" ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອພິກຂຸກ່າວກັບຍາດທີ່ເຫຼືອວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້" ຍ່ອມບໍ່ເປັນວິນຍັດຕິ (ການຂໍ), ແຕ່ເມື່ອມອບໃຫ້ໂດຍກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງນີ້" ຍ່ອມເປັນການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາຕົກໄປ, ແລະ ເມື່ອຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍໂດຍກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ ດ້ວຍສິ່ງນີ້" ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນິສສັກຄິຍະ, ເນື້ອຄວາມນີ້ຍ່ອມເປັນອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໂດຍນັຍແຫ່ງການຕາມຮອຍຕີນກວາງ (ມິຄະປະທະວະລັນຊະນະນັຍ). ດັ່ງນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ "ຕັສມາ" ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ການຊື້ຂາຍຮ່ວມກັບມານດาແລະບິດາ, ອາບັດສອງຕົວຮ່ວມກັບຍາດທີ່ເຫຼືອ, ອາບັດສາມຕົວຮ່ວມກັບຄົນບໍ່ແມ່ນຍາດ", ກໍຄວນຊາບວ່າ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍເພາະສາມາດຮູ້ໄດ້ດ້ວຍນັຍດຽວກັນນັ້ນເອງ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີໂທດຄືການບໍ່ຄອບຄຸມ (ອະວະຢາປິຕະໂດສະ).

‘‘ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဣဒံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓာယ ကိရိယာယ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ. ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇ, ဣဒံ နာမ ကရောဟီ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုတ္တောသိ, ဣဒံ နာမ ကရောဟိ, ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, ဣဒံ နာမ ကရောဟီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ အသမ္ဗန္ဓာယ ကိရိယာယ ဝုတ္တတ္တာ ကယဝိက္ကယော န ဟောတိ. ဝိဃာသာဒါနံ ဘတ္တဒါနေ စ အနပေက္ခတ္တာ သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနံ န ဟောတိ, ကာရာပနေ ဟတ္ထကမ္မမတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိနာ အသတိပိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုမှိ ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ "ຈົ່ງສັນພັດນີ້ແລ້ວເຮັດສິ່ງນີ້" ເພາະເປັນການກ່າວກິຣິຍາທີ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນທັງກ່ອນແລະຫຼັງ ຈຶ່ງມີສະພາບຄືກັນກັບຄຳກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ ດ້ວຍສິ່ງນີ້". ແຕ່ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ "ຈົ່ງສັນພັດນີ້, ຈົ່ງເຮັດສິ່ງນີ້" ຫຼື "ທ່ານສັນພັດນີ້ແລ້ວ, ຈົ່ງເຮັດສິ່ງນີ້, ທ່ານຈະສັນພັດນີ້, ຈົ່ງເຮັດສິ່ງນີ້" ເພາະເປັນການກ່າວກິຣິຍາທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນການຊື້ຂາຍ. ການຮັບເອົາອາຫານເຫຼືອເດນ (ວິຄາສາທານະ) ແລະ ການຖວາຍພັດ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຫວັງ (ໃນສິ່ງຕອບແທນ) ຈຶ່ງບໍ່ເປັນການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາຕົກໄປ, ໃນການສັ່ງໃຫ້ເຮັດ ເພາະເປັນພຽງແຕ່ການອອກແຮງງານ (ຫັດຖະກຳ) ຈຶ່ງບໍ່ເປັນວິນຍັດຕິ (ການຂໍ), ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຢູ່. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ມີວັດຖຸແຫ່ງອາບັດນິສສັກຄິຍະ ກໍຄວນສະແດງອາບັດປາຈິດຕີ.

အဂ္ဃံ ပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧတ္တာဝတာ ကယဝိက္ကယော န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဒေဟီ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ [Pg.117] ကယဝိက္ကယော န ဟောတိ, မူလဿ အတ္ထိတာယ ဝိညတ္တိပိ န ဟောတိ. ပတ္တော န ဂဟေတဗ္ဗော ပရဘဏ္ဍဿ မဟဂ္ဃတာယ. ဧဝံ သတိ ကထံ ကာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘မမ ဝတ္ထု အပ္ပဂ္ဃန္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃာပေတွာ ကာရေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ ထေယျာဝဟာရသမ္ဘဝတော, ဦနမာသကံ စေ အဂ္ဃတိ, ဒုက္ကဋံ. မာသကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဦနပဉ္စမာသကံ စေ အဂ္ဃတိ, ထုလ္လစ္စယံ. ပဉ္စမာသကံ စေ အဂ္ဃတိ, ပါရာဇိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ ပုညတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ အဓိကဿ. ကပ္ပိယကာရကဿ ပန…ပေ… ဝဋ္ဋတိ ဥဘတော ကပ္ပိယဘဏ္ဍတ္တာ. ဧကတော ဥဘတော ဝါ စေ အကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘မာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, ကသ္မာ? ကပ္ပိယကာရကဿ အဆေကတ္တာ.

ການຖາມລາຄາ ຍ່ອມຄວນຢູ່, ອະທິບາຍວ່າ ພຽງເທົ່ານີ້ ບໍ່ເປັນການຊື້ຂາຍ. ຄຳວ່າ "ຄວນຮັບເອົາ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ ດ້ວຍສິ່ງນີ້" ຈຶ່ງບໍ່ເປັນການຊື້ຂາຍ, ແລະ ເພາະມີມູນຄ່າຢູ່ ການຂໍ (ວິນຍັດຕິ) ກໍບໍ່ມີ. ບາດ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຮັບເອົາ ເພາະສິ່ງຂອງຂອງຄົນອື່ນມີລາຄາແພງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນເຮັດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຄວນບອກວ່າ ສິ່ງຂອງຂອງຂ້ອຍມີລາຄາຖືກ". ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນແກ່ການກະທຳ ໂດຍການໃຫ້ຕີລາຄາສິ່ງຂອງ ເພາະມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງໄຖຍະວະຫານ (ການລັກ), ຖ້າສິ່ງຂອງນັ້ນມີລາຄາບໍ່ເຖິງ 1 ມາດົກ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ຕັ້ງແຕ່ 1 ມາດົກຂຶ້ນໄປ ຈົນເຖິງບໍ່ເຖິງ 5 ມາດົກ ຖ້າມີລາຄາເທົ່ານັ້ນ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັດໃຈ. ຖ້າມີລາຄາເຖິງ 5 ມາດົກ ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ຍ່ອມໃຫ້, ຍ່ອມຄວນ ເພາະສ່ວນເກີນນັ້ນ ເຂົາຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸນ. ສ່ວນແກ່ກັບປິຍະກາຣົກ... ລະ... ຍ່ອມຄວນ ເພາະເປັນສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ (ກັບປິຍະພັນ) ທັງສອງຝ່າຍ. ຖ້າຫາກເປັນສິ່ງຂອງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະພັນ) ຝ່າຍດຽວ ຫຼື ທັງສອງຝ່າຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄວນກ່າວວ່າ "ທ່ານຢ່າຮັບເອົາເລີຍ", ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍ່ສະຫຼາດຂອງກັບປິຍະກາຣົກ.

အညေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေန အတ္ထော, ကသ္မာ? သတ္တာဟကာလိကတ္တာ တေလဿ. ပဋိဂ္ဂဟိတတေလံ သတ္တာဟပရမံ ဧဝ ဌပေတဗ္ဗံ, တသ္မာ တတော ပရံ ဌပိတုကာမဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတေလေန အတ္ထော ဟောတိ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဒူသေယျ, အနိယမိတကာလံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတေလံ နာဠိယံ အဝသိဋ္ဌပဋိဂ္ဂဟိတတေလံ အတ္တနော ကာလံ ဝတ္တာပေယျ.

ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍນ້ຳມັນອື່ນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະນ້ຳມັນມີກຳນົດເວລາພຽງ 7 ວັນ (ສັດຕາຫະກາລິກະ). ນ້ຳມັນທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ ຄວນເກັບໄວ້ໄດ້ພຽງ 7 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການເກັບໄວ້ເກີນກວ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍນ້ຳມັນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ. ນ້ຳມັນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເສຍໄປ, ນ້ຳມັນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນເຊິ່ງບໍ່ມີກຳນົດເວລາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ນ້ຳມັນທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວທີ່ເຫຼືອຢູ່ໃນທະນານ ເປັນໄປຕາມກຳນົດເວລາຂອງຕົນເອງ.

၅၈. ဣဒံ ပတ္တစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အကပ္ပိယပတ္တစတုက္ကံ ဝုတ္တံ, ပဉ္စမော ပန ကပ္ပိယော. တေန ဝက္ခတိ ‘‘အယံ ပတ္တော သဗ္ဗကပ္ပိယော ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ပရိဘောဂါရဟော’’တိ. အယံ ပတ္တော မဟာအကပ္ပိယော နာမ, ကသ္မာ? ရူပိယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အယဗီဇံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တေန လောဟေန ပတ္တဿ ကာရိတတ္တာ, ဧဝံ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ဒူသိတတ္တာ. ယထာ စ တတိယပါရာဇိကဝိသယေ ထာဝရပယောဂေသု ပါသသူလာဒီသု မူလတော ပဋ္ဌာယ ကာရိတေသု ကိသ္မိဉ္စိ ဒဏ္ဍမတ္တေ ဝါ ဝါကမတ္တေ ဝါ အဝသိဋ္ဌေ သတိ န မုစ္စတိ, သဗ္ဗသ္မိံ နဋ္ဌေယေဝ မုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပိ ဗီဇတော [Pg.118] ပဋ္ဌာယ ကတတ္တာ တသ္မိံ ပတ္တေ ကိသ္မိဉ္စိ ပတ္တေ အဝသိဋ္ဌေပိ ကပ္ပိယော ဘဝိတုံ န သက္ကာ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘သစေပိ တံ ဝိနာသေတွာ ထာလကံ ကာရေတိ, တမ္ပိ အကပ္ပိယ’’န္တျာဒိ. ဧဝံ သန္တေပိ ဒုတိယပတ္တေ ဝိယ မူလေ စ မူလဿာမိကာနံ, ပတ္တေ စ ပတ္တဿာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ကာတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ နု ခေါတိ အာသင်္ကာယမာဟ ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဒုတိယပတ္တံ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ဂိဟီဟိ ပရိနိဋ္ဌာပိတမေဝ ကိဏာတိ, န ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ဒူသေတိ, တသ္မာ ဒုတိယပတ္တော ကပ္ပိယော ကာတုံ သက္ကာ, ဣဓ ပန ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ဒူသိတတ္တာ တေန ဘိက္ခုနာ တံ ပတ္တံ ပုန အယပါသာဏဗီဇံ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ, ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယဿ စ ဝဠဉ္ဇိတတ္တာ ပုန သာမိကာနံ ဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတုန္တိ.

໕໘. ຄຳວ່າ "ຄວນຊາບບາດ 4 ໜ່ວຍນີ້" ໝາຍເຖິງ ບາດທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະບາດ) 4 ໜ່ວย ທີ່ກ່າວໄວ້, ສ່ວນໜ່ວຍທີຫ້າ ເປັນຂອງຄວນ (ກັບປິຍະ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວວ່າ "ບາດໜ່ວຍນີ້ ເປັນຂອງຄວນໂດຍປະການທັງປວງ ເຖິງແມ່ນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍຄວນຊົງໃຊ້ສອຍ". ບາດໜ່ວຍນີ້ ຊື່ວ່າ "ມະຫາອະກັບປິຍະ" (ບໍ່ຄວນຢ່າງຍິ່ງ), ເພາະເຫດໃດ? ເພາະການຮັບເອົາເງິນແລ້ວຈັດຫາແຮ່ເຫຼັກ (ອະຍະພີຊະ) ມາ ຫຼໍ່ເປັນບາດດ້ວຍເຫຼັກນັ້ນ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າເສຍໄປຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກຳເນີດ (ພີຊະ) ຢ່າງນີ້. ແລະ ປຽບເໝືອນໃນວິໄສແຫ່ງປາຣາຊິກຂໍ້ທີສາມ ໃນເລື່ອງຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຄົງທີ່ ມີການເຮັດບ້ວງ ແລະ ຫຼາວ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ, ເມື່ອຍັງມີດອກໄມ້ ຫຼື ເຄືອໄມ້ ທີ່ເຫຼືອຢູ່ພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍຍັງບໍ່ພົ້ນ (ຈາກອາບັດ), ຈະພົ້ນໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອທັງໝົດເສຍຫາຍໄປແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ໃນເລື່ອງນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະເຮັດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກຳເນີດ ເມື່ອບາດນັ້ນຍັງມີສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງເຫຼືອຢູ່ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນໄດ້. ແລະ ທ່ານກໍຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ເຖິງແມ່ນຈະທຳລາຍບາດນັ້ນແລ້ວເຮັດເປັນຖາດ, ຖາດນັ້ນກໍຍັງບໍ່ຄວນຢູ່ແທ້" ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະມອບມູນຄ່າໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງມູນຄ່າ ແລະ ມອບບາດໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງບາດ ເໝືອນໃນບາດໜ່ວຍທີສອງ, ຈະສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນໄດ້ຫຼືບໍ່? ເພື່ອແກ້ຂໍ້ສົງໄສນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍໃດໆ ເລີຍ". ອະທິບາຍວ່າ - ບາດໜ່ວຍທີສອງນັ້ນ ພິກຂຸຮັບເອົາເງິນແລ້ວຊື້ບາດທີ່ຄະລຶຫັດເຮັດສຳເລັດຮູບແລ້ວ, ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເສຍໄປຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກຳເນີດ, ເພາະສະນັ້ນ ບາດໜ່ວຍທີສອງຈຶ່ງສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນໄດ້, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເສຍໄປຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກຳເນີດ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດບາດນັ້ນໃຫ້ກັບໄປເປັນແຮ່ເຫຼັກໄດ້ອີກ, ແລະ ເພາະເງິນທີ່ຮັບມານັ້ນຖືກໃຊ້ສອຍໄປແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດນຳໄປຄືນໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງໄດ້ອີກ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍໃດໆ ເລີຍ.

ဣဒါနိ တံ အသက္ကုဏေယျတ္တံ အညေန ပကာရေန ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ ကိဉ္စိပိ အယဝတ္ထုမှိ အဝသိဋ္ဌေ သတိ အကပ္ပိယောဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၉၁) ‘‘ရူပိယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာတိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ, မုတ္တာဒိဒုက္ကဋဝတ္ထုမ္ပိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကာရိတမ္ပိ ပဉ္စန္နံ န ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. သမုဋ္ဌာပေတီတိ သယံ ဂန္တွာ ဝါ ‘ဣမံ ကဟာပဏာဒိံ ကမ္မကာရာနံ ဒတွာ ဗီဇံ သမုဋ္ဌာပေဟီ’တိ အညံ အာဏာပေတွာ ဝါ သမုဋ္ဌာပေတိ. မဟာအကပ္ပိယောတိ အတ္တနာဝ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ဒူသိတတ္တာ အညဿ မူလဿာမိကဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. သော ဟိ စောရေဟိ အစ္ဆိန္နောပိ ပုန လဒ္ဓေါ ဇာနန္တဿ ကဿစီပိ န ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ ဟိ ဝဋ္ဋေယျ, တဠာကာဒီသု ဝိယ ‘အစ္ဆိန္နော ဝဋ္ဋတီ’တိ အာစရိယာ ဝဒေယျုံ. န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေနာတိ သံဃဿ ဝိဿဇ္ဇနေန စောရာဒိအစ္ဆိန္ဒနေနပိ ကပ္ပိယော ကာတုံ န သက္ကာ, ဣဒဉ္စ တေန ရူပေန [Pg.119] ဌိတံ တမ္မူလကေန ဝတ္ထမုတ္တာဒိရူပေန ဌိတဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒုက္ကဋဝတ္ထုမ္ပိ ဟိ တမ္မူလကကပ္ပိယဝတ္ထု စ န သက္ကာ ကေနစိ တေန ရူပေန ကပ္ပိယံ ကာတုံ. ယဒိ ပန သော ဘိက္ခု တေန ကပ္ပိယဝတ္ထုနာ, ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ဝါ ပုန ရူပိယံ စေတာပေယျ, တံ ရူပိယံ နိဿဇ္ဇာပေတွာ အညေသံ ကပ္ပိယံ ကာတုမ္ပိ သက္ကာ ဘဝေယျာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ ပပဉ္စိတံ, ယဉ္စ တမေဝ ဂဟေတွာ ပေါရာဏဋီကာယံ ပပဉ္စိတံ, တံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနံ အတိဝိတ္ထာရိတဉ္စ ဘဝိဿတိ, သောတူနဉ္စ ဒုဗ္ဗိညေယျံ, တသ္မာ ဧတ္တကမေဝ ဝဒိမှ, အတ္ထိကေဟိ ပန တေသု တေသု ပကရဏေသု ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຂະຫຍາຍຄວາມບໍ່ອາດເຮັດໄດ້ນັ້ນໂດຍປະການອື່ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sacepī” (ເຖິງແມ່ນວ່າ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ເມື່ອວັດຖຸອັນບໍ່ເປັນກັປປິຍະ (ອະຍະວັດຖຸ) ຍັງເຫຼືອຢູ່ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ກໍຍັງເປັນອະກັປປິຍະຢູ່ເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໕໙໑) ຈຶ່ງg່າວວ່າ: “ຄຳວ່າ ‘ຮັບເອົາເງິນ’ ນີ້ ກ່າວໂດຍຍົກເອົາຢ່າງແຮງ (ອຸກກັດຖະວະເສນະ), ແມ່ນແຕ່ການຮັບເອົາວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດ ມີໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ກໍບໍ່ຄວນແກ່ບຸກຄົນທັງ ໕ ເລີຍ. ຄຳວ່າ ‘ຍັງ... ໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ’ (ສະມຸດຖາເປຕິ) ຄື ຕົນເອງໄປເອງ ຫຼື ສັ່ງຄົນອື່ນວ່າ ‘ຈົ່ງເອົາເງິນກະຫາປະນະນີ້ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ແກ່ຄົນງານ ແລ້ວຈົ່ງຍັງພືດໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ’ ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຍັງໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ‘ເປັນອະກັປປິຍະຢ່າງຍິ່ງ’ (ມะຫາອະກັປປິຍະ) ກ່າວໄວ້ເພາະຕົນເອງເຮັດໃຫ້ເສຍໄປຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນແנວພັນ ແລະ ເພາະບໍ່ມີເຈົ້າຂອງເດີມຄົນອື່ນ. ດ້ວຍວ່າ ວັດຖຸນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າໂຈນຈະປຸ້ນເອົາໄປ ແລ້ວໄດ້ກັບຄືນມາອີກ ກໍບໍ່ຄວນແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຮູ້ຢູ່ເລີຍ. ຖ້າຫາກວ່າຄວນ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກໍຄົງຈະກ່າວວ່າ ‘ທີ່ໂຈນປຸ້ນໄປແລ້ວ ຍ່ອມຄວນ’ ເໝືອນໃນເລື່ອງໜອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ‘ບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍໃດໆ’ ຄື ບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການສະລະໃຫ້ແກ່ສົງ ຫຼື ດ້ວຍການທີ່ໂຈນປຸ້ນເອົາໄປເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງວັດຖຸທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຮູບນັ້ນ ແລະ ວັດຖຸມີຜ້າ ແລະ ໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຮູບອັນມີວັດຖຸນັ້ນເປັນມູນເຄົ້າ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດ ແລະ ວັດຖຸທີ່ເປັນກັປປິຍະອັນມີວັດຖຸນັ້ນເປັນມູນເຄົ້າ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະດ້ວຍຮູບນັ້ນໄດ້ ໂດຍປະການໃດໆ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ພິກຂຸນັ້ນ ຍັງຮູບິຍະ (ເງິນ) ໃຫ້ກັບຄືນມາອີກ ດ້ວຍວັດຖຸທີ່ເປັນກັປປິຍະນັ້ນ ຫຼື ດ້ວຍວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອໃຫ້ສະລະຮູບິຍະນັ້ນແລ້ວ ກໍອາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະແກ່ຄົນອື່ນໆ ໄດ້”. ສ່ວນຄວາມໃດທີ່ຂະຫຍາຍໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ແລະ ຄວາມໃດທີ່ຖືເອົາຄວາມນັ້ນແລ້ວຂະຫຍາຍໄວ້ໃນປໍຣານະຕີກາ, ຄວາມນັ້ນ ຫາກຈະນຳມາຂະຫຍາຍກ່າວ ກໍຈະຍາວເກີນໄປ ແລະ ຜູ້ຟັງກໍຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ, ເພາະສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້, ສ່ວນຜູ້ຕ້ອງການ ພຶງgວດເບິ່ງແລ້ວຖືເອົາໃນຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນໆ ເທີ້ນ.

ဒုတိယပတ္တေ ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ကပ္ပတီတိ ရူပိယဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ, ကယဝိက္ကယဿ စ ကတတ္တာ. သက္ကာ ပန ကပ္ပိယော ကာတုန္တိ ဂိဟီဟိ ပရိနိဋ္ဌာပိတပတ္တဿေဝ ကိဏိတတ္တာ, ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ အဒူသိတတ္တာ, မူလမူလဿာမိကာနဉ္စ ပတ္တပတ္တဿာမိကာနဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယထာ ပန သက္ကာ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘မူလေ’’တိအာဒိမာဟ.

ໃນບາດໜ່ວຍທີສອງ ທີ່ວ່າ 'ບໍ່ຄວນແກ່ສະຫະທັມມິກທັງ ໕' ເພາະມີການຮັບເອົາຮູບິຍະ (ເງິນ) ແລະ ເພາະມີການຊື້ຂາຍ. ແຕ່ທີ່ວ່າ 'ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະໄດ້' ເພາະຊື້ເອົາແຕ່ບາດທີ່ຄະລຶຫັດເຮັດສຳເລັດແລ້ວ, ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເສຍໄປຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນແנວພັນ, ແລະ ເພາະເຈົ້າຂອງເງິນເດີມ ແລະ ເຈົ້າຂອງບາດແຕ່ລະໜ່ວຍຍັງມີຢູ່. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ສາມາດເຮັດໄດ້ແנວໃດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “mūle” (ໃນມູນຄ່າ) ເປັນຕົ້ນ.

တတိယပတ္တေ သဒိသောယေဝါတိ ‘‘ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ, သက္ကာ ပန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ ဣမံ နယံ နိဒ္ဒိသတိ. နနု တတိယပတ္တော ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဂဟိတော, အထ ကသ္မာ အကပ္ပိယောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဂဟိတောပိ ဒုတိယပတ္တသဒိသောယေဝ, မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ အကပ္ပိယော’’တိ. ဒုတိယစောဒနံ ပန သယမေဝ ဝဒတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဒုတိယပတ္တသဒိသောယေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ မူလေ စ မူလဿာမိကာနံ, ပတ္တေ စ ပတ္တဿာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတိ, ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဒတွာ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မူလဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာတိ ယေန ဥဂ္ဂဟိတမူလေန ပတ္တော ကီတော, တဿ မူလဿ သံဃမဇ္ဈေ အနိဿဋ္ဌတ္တာ. ဧတေန ရူပိယမေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ, န တမ္မူလကံ အရူပိယန္တိ [Pg.120] ဒဿေတိ. ယဒိ ဟိ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတမူလံ သံဃမဇ္ဈေ နိဿဋ္ဌံ သိယာ, တေန ကပ္ပိယေန ကမ္မေန အာရာမိကာဒီဟိ ဂဟေတွာ ဒိန္နပတ္တော ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကံ ဌပေတွာ သေသာနံ ဝဋ္ဋေယျ.

ໃນບາດໜ່ວຍທີສາມ ຄຳວ່າ 'ເໝືອນກັນນັ້ນເອງ' ຄື ຊົງສະແດງນິຍາຍນີ້ວ່າ 'ບໍ່ຄວນແກ່ສະຫະທັມມິກທັງ ໕, ແຕ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນກັປປິຍະໄດ້'. ຖ້າຖາມວ່າ: ບາດໜ່ວຍທີສາມນັ້ນ ພິກຂຸຮັບເອົາດ້ວຍກັປປິຍະໂවຫານແລ້ວ, ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງເປັນອະກັປປິຍະ? ເພື່ອໝາຍເຖິງຄຳຖາມນີ້ ຈຶ່ງg່າວວ່າ: 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຮັບເອົາດ້ວຍກັປປິຍະໂවຫານ ກໍເໝືອນກັບບາດໜ່ວຍທີສອງນັ້ນເອງ, ເປັນອະກັປປິຍະ ເພາະມີການຮັບເອົາມູນຄ່າ'. ສ່ວນຄຳຖາມທີສອງ ຍ່ອມg່າວດ້ວຍຕົນເອງ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ເພາະກ່າວວ່າ 'ເໝືອນກັບບາດໜ່ວຍທີສອງນັ້ນເອງ', ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອມອບມູນຄ່າໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງມູນຄ່າ ແລະ ມອບບາດໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຂອງບາດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນກັປປິຍະ, ຄວນທີ່ຈະມອບສິ່ງຂອງທີ່ເປັນກັປປິຍະໃຫ້ແລ້ວຮັບເອົາມາໃຊ້ສອຍໄດ້. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະມູນຄ່າ' ຄື ເພາະມູນຄ່າທີ່ຮັບເອົາມາເຊິ່ງໃຊ້ຊື້ບາດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຖືກສະລະໃນທ່າມກາງສົງ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ຕ້ອງສະລະສະເພາະຮູບິຍະ (ເງິນ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສະລະສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຮູບິຍະອັນມີຮູບິຍະນັ້ນເປັນມູນເຄົ້າ. ເພາະວ່າ ຖ້າມູນຄ່າທີ່ຮັບເອົານັ້ນ ຖືກສະລະໃນທ່າມກາງສົງແລ້ວ, ບາດທີ່ພວກອາຣາມິກເປັນຕົ້ນຮັບເອົາມູນຄ່ານັ້ນໄປເຮັດການອັນເປັນກັປປິຍະແລ້ວນຳມາຖວາຍ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ຍົກເວັ້ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຮັບຮູບິຍະນັ້ນ.

စတုတ္ထပတ္တေ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာတိ ‘‘ဣမေ ကဟာပဏေ ဒတွာ ဣဒံ ဒေဟီ’’တိ ဂဟိတတ္တာ ဂိဟိသန္တကာနံ ကဟာပဏာနံ ဒုဋ္ဌုဝိစာရိတတ္တာ ဧတဿ ဝိစာရဏကဿ ဘိက္ခုနော ဧဝ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. မူလဿ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာတိ ဧတေန မူလဿ ဂိဟိသန္တကတ္တံ ဒဿေတိ, တေနေဝ ပတ္တဿ ရူပိယသံဝေါဟာရေန အနုပ္ပန္နတဉ္စ ဒဿေတိ, တေန စ တဿ ပတ္တဿ နိဿဇ္ဇိယာဘာဝံ, ဘိက္ခုဿ စ ပါစိတ္တိယာဘာဝံ ဒီပေတိ, တေန စ ဒုဗ္ဗိစာရိတမတ္တေန ဒုက္ကဋမတ္တဘာဝံ ပကာသေတိ. နိဿဇ္ဇီတိ ဣဒဉ္စ ဒါနဝသေန ဝုတ္တံ, န ဝိနယကမ္မဝသေန. တေနေဝ စ ‘‘သပ္ပိဿ ပူရာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນບາດໜ່ວຍທີສີ່ ຄຳວ່າ 'ເພາະຈັດແຈງບໍ່ດີ' (ທຸບພິຈາຣິຕັດຕາ) ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຮັບເອົາມາດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈົ່ງເອົາເງິນກະຫາປະນະເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ ແລ້ວເອົາສິ່ງນີ້ມາໃຫ້' ຈຶ່ງເປັນການຈັດແຈງບໍ່ດີເຊິ່ງເງິນກະຫາປະນະອັນເປັນຂອງຄະລຶຫັດ, ບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ຈັດແຈງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບເອົາມູນຄ່າ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງຄວາມທີ່ມູນຄ່ານັ້ນຍັງເປັນຂອງຄະລຶຫັດຢູ່, ແລະ ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຄວາມທີ່ບາດນັ້ນບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຊື້ຂາຍດ້ວຍຮູບິຍະ, ແລະ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຄວາມທີ່ບາດນັ້ນບໍ່ຕ້ອງສະລະ (ອະນິດສັດຊິຍະ) ແລະ ຄວາມທີ່ພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ແລະ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງປະກາດຄວາມເປັນພຽງແຕ່ທຸກກົດ ເພາະການຈັດແຈງບໍ່ດີເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະລະ' (ນິດສັດຊິ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດການໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິນັຍກັມ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ຍັງ... ໃຫ້ເຕັມດ້ວຍເນີຍໃສ'.

ပဉ္စမပတ္တေ သဗ္ဗကပ္ပိယောတိ အတ္တနော စ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနဉ္စ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ ကပ္ပိယော. တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ပရိဘောဂါရဟော’’တိ.

ໃນບາດໜ່ວຍທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'ເປັນກັປປິຍະແກ່ທັງປວງ' (ສັບພະກັປປິໂຍ) ຄື ເປັນກັປປິຍະແກ່ຕົນເອງ, ແກ່ສະຫະທັມມິກທັງ ໕, ແລະ ແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄວນແກ່ການໃຊ້ສອຍແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ'.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະນີ້

ကယဝိက္ကယသမာပတ္တိဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ກາຍະວິກກະຍະສະມາປັດຕິວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍ)

ဧကာဒသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີ ໑໑.

၁၂. ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໒. ກະຖາຕັດສິນເລື່ອງການຮັບຮູບິຍະ (ເງິນ) ເປັນຕົ້ນ

၅၉. ဧဝံ ကယဝိက္ကယသမာပတ္တိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေန္တော ‘‘ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သညာဏတ္ထာယ ကတံ ရူပံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ [Pg.121] ရူပိယံ, ယံ ကိဉ္စိ ဝေါဟာရူပဂံ ဓနံ. တေန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၃-၅၈၄) ‘‘ဣဓ ပန ယံ ကိဉ္စိ ဝေါဟာရဂမနီယံ ကဟာပဏာဒိ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. ပဌမံ အာဒီယတီတိအာဒိ, ကိံ တံ? ရူပိယံ, ရူပိယံ အာဒိ ယေသံ တေတိ ရူပိယာဒယော, ဒါသိဒါသခေတ္တဝတ္ထုအာဒယော, ပဋိဂ္ဂဟဏံ ပဋိဂ္ဂဟော, သမ္ပဋိစ္ဆနန္တိ အတ္ထော. ရူပိယာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟော ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟော. ဇာတသမယေ ဥပ္ပန္နံ ရူပမေဝ ရူပံ အဿ ဘဝတိ, န ဝိကာရမာပဇ္ဇတီတိ ဇာတရူပံ, သုဝဏ္ဏံ. ဓဝလသဘာဝတာယ သတ္တေဟိ ရဉ္ဇိယတေတိ ရဇတံ, သဇ္ဈု. ဇာတရူပေန ကတော မာသကော ဇာတရူပမာသကော. ရဇတေန ကတော မာသကော ရဇတမာသကောတိ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓမေဝ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဟောတိ, န လောဟမာသကာဒယောတိ အာဟ ‘‘တမ္ဗလောဟာဒီဟိ…ပေ… သင်္ဂဟိတော’’တိ. တမ္ဗလောဟာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကံသလောဟဝဋ္ဋလောဟတိပုသီသာဒီဟိ ကတောပိ လောဟမာသကောယေဝါတိ ဒဿေတိ. ကိံ ဣဒမေဝ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဟောတိ, ဥဒါဟု မုတ္တာဒယောပီတိ အာဟ ‘‘မုတ္တာ…ပေ… ဒုက္ကဋဝတ္ထူ’’တိ. ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ကော ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ…ပေ… ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ. တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု အတ္တနော အတ္ထာယ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, သေသာနံ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋံ, ဒုက္ကဋဝတ္ထု သဗ္ဗေသံ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ယောဇနာ.

໕໙. ເມື່ອກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຕ້ອງອາບັດເພາະການຊື້ຂາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະg່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຮັບຮູບິຍະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “rūpiyādipaṭiggaho” (ການຮັບຮູບິຍະເປັນຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ວັດຖຸໃດມີຮູບທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍ ວັດຖຸນັ້ນຊື່ວ່າ ຮູບິຍະ, ຄື ຊັບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງທີ່ໃຊ້ໃນການຊື້ຂາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກา (ພາຣາ. ອັດຖະ. ໒.໕໘໓-໕໘໔) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ: “ແຕ່ໃນອະທິບາຍນີ້ ໝາຍເອົາກະຫາປະນະເປັນຕົ້ນ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງທີ່ໃຊ້ໃນການຊື້ຂາຍ”. ຄຳວ່າ 'ຮັບເອົາg່ອນ' ເປັນຕົ້ນ, ຮັບເອົາຫຍັງ? ຄື ຮູບິຍະ, ວັດຖຸທັງຫຼາຍມີຮູບິຍະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບິຍະທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນ, ຄື ທາດຍິງ, ທາດຊາຍ, ນາ ແລະ ສວນເປັນຕົ້ນ, ການຮັບເອົາ ຊື່ວ່າ ປະຕິກຄະຫະ, ອະທິບາຍວ່າ ການຮັບໄວ້. ການຮັບເອົາວັດຖຸມີຮູບິຍະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ການຮັບຮູບິຍະເປັນຕົ້ນ. ວັດຖຸໃດມີຮູບອັນເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທີ່ເກີດນັ້ນເອງ ບໍ່ປ່ຽນແປງໄປ ວັດຖຸນັ້ນຊື່ວ່າ ຊາດະຣູບ (ທອງຄຳ). ວັດຖຸໃດອັນສັດທັງຫຼາຍຍິນດີເພາະມີສະພາບສີຂາວ ວັດຖຸນັ້ນຊື່ວ່າ ຣະຊະຕະ (ເງິນແທ້). ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງຄຳ ຊື່ວ່າ ຊາດະຣູບະມາດົກ. ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍເງິນ ຊື່ວ່າ ຣະຊະຕະມາດົກ, ວັດຖຸທັງ ໔ ປະການນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີ, ບໍ່ແມ່ນໂລຫະມາດົກເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tambalohādīhi…pe… saṅgahito” (ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍທອງແດງເປັນຕົ້ນ... ເຖິງ...). ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ດ້ວຍທອງແດງເປັນຕົ້ນ' ດ້ວຍສັບວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' ຊົງສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ, ทອງຂາວ, ກົ່ວ ແລະ ຊີ້ນເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໂລຫະມາດົກນັ້ນເອງ. ຖ້າຖາມວ່າ: ວັດຖຸນີ້ເທົ່ານັ້ນເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີ ຫຼື ວ່າວັດຖຸມີໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນກໍເປັນນຳ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “muttā…pe… dukkaṭavatthū” (ໄຂ່ມຸກ... ເຖິງ... ວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດ). ຖ້າຖາມວ່າ: ວັດຖຸທັງສອງປະເພດນີ້ມີຄວາມຕ່າງກັນແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tattha nissaggiyavatthuṃ…pe… dukkaṭamevā” (ໃນວັດຖຸທັງສອງນັ້ນ ວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີ... ເຖິງ... ເປັນທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ). ການປະກອບຄວາມໃນຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ໃນວັດຖຸທັງສອງນັ້ນ ວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີ ເປັນນິດສັກຄີປາຈິດຕີແກ່ຜູ້ຮັບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນ, ເປັນທຸກກົດແກ່ຄົນອື່ນໆ, ສ່ວນວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດ ເປັນທຸກກົດແກ່ທຸກຄົນໂດຍແທ້.

ဣဒါနိ တေသု ဝတ္ထူသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝိနိစ္ဆယံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ. တတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကသ္မာ? ‘‘ဣဒံ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဒိန္နတ္တာ. ဒတွာ ပက္ကမတိ, ဝဋ္ဋတိ, ကသ္မာ? သံဃဿ ဟတ္ထေ အဒတွာ ဝဍ္ဎကီအာဒီနံ ဟတ္ထေ ဒိန္နတ္တာ. ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဂိဟီနံ ဟတ္ထေ ဌပိတတ္တာ. ပဋိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ သံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ အနာမသိတတ္တာ. ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ‘‘တုမှေ ဂဟေတွာ [Pg.122] ဌပေထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ အာပတ္တီတိ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပါစိတ္တိယံ, ပရိဘောဂေ ဒုက္ကဋံ. သွေဝ သာပတ္တိကောတိ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ ‘‘တုမှေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝုတ္တတ္တာ. စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နံ စီဝရေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ, ကသ္မာ? ယထာ ဒါယကာ ဝဒန္တိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ. သေနာသနပစ္စယဿ ဣတရပစ္စယတ္တယတော ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ‘‘သေနာသနတ္ထာယာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ အဝိဿဇ္ဇိယအဝေဘင်္ဂိယဘာဝံ ဒဿေတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အာပဒါသု ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄຳຕັດສິນເລື່ອງວັດຖຸທີ່ເປັນກັປປິຍະ ແລະ ອະກັປປິຍະໃນວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍລະອຽດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tatrāyaṃ vinicchayo” (ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີຄຳຕັດສິນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳຕັດສິນນັ້ນ ທີ່ວ່າ 'ບໍ່ຄວນຮັບເອົາ' ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເຂົາຖວາຍດ້ວຍອະກັປປິຍະໂວຫານວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍສິ່ງນີ້ແກ່ສົງ'. ທີ່ວ່າ 'ມອບໃຫ້ແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຄວນ' ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເຂົາບໍ່ໄດ້ມອບໃຫ້ໃນມືຂອງສົງ ແຕ່ມອບໃຫ້ໃນມືຂອງຊ່າງໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນຢ່າງນີ້ກໍຄວນ ເພາະເຂົາຝາກໄວ້ໃນມືຂອງຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍ. ທີ່ວ່າ 'ບໍ່ຄວນປະຕິເສດ' ເພາະສົງ, ຄະນະ ຫຼື ບຸກຄົນບໍ່ໄດ້ຈັບຕ້ອງ. ທີ່ວ່າ 'ຄວນປະຕິເສດວ່າ ບໍ່ຄວນ' ເພາະເຂົາກ່າວວ່າ 'ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຮັບເອົາແລ້ວເກັບໄວ້'. ທີ່ວ່າ 'ມີອາບັດທັງໃນການຮັບ ແລະ ການໃຊ້ສອຍ' ຄື ເພາະເຂົາກ່າວວ່າ 'ຂໍຖວາຍແກ່ສົງ' ຈຶ່ງເປັນປາຈິດຕີໃນການຮັບ, ເປັນທຸກກົດໃນການໃຊ້ສອຍ. ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸນັ້ນເອງເປັນຜູ້ມີອາບັດ' ກ່າວໝາຍເຖິງອາບັດທຸກກົດ. ທີ່ວ່າ 'ກ່າວຢູ່ ຍ່ອມຄວນ' ເພາະເຂົາກ່າວດ້ວຍກັປປິຍະໂວຫານວ່າ 'ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງໃຊ້ສອຍປັດໄຈເທີ້ນ'. ປັດໄຈທີ່ເຂົາຖວາຍເພື່ອຈີວອນ ຕ້ອງນຳໄປໃຊ້ສະເພາະຈີວອນເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຕ້ອງປະຕິບັດຕາມທີ່ທາຍົກທັງຫຼາຍກ່າວ. ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມພິເສດຂອງເສນາສະນະປັດໄຈ ຈາກປັດໄຈ ໓ ທີ່ເຫຼືອ ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “senāsanatthāya” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເສນາສະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງຄວາມເປັນຂອງທີ່ບໍ່ຄວນສະລະ ແລະ ບໍ່ຄວນແບ່ງປັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງວິທີການທີ່ຕ້ອງເຮັດໃນຍາມມີອຸປະສັກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sace pana” (ແຕ່ຖ້າວ່າ) ເປັນຕົ້ນ.

၆၀. ဧဝံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူသု ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထူသု ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ကောစိ မယှ’’န္တျာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ အာပတ္တီတိ ဒုက္ကဋမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဠာကဿပိ ခေတ္တသင်္ဂဟိတတ္တာ တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ‘ဘိက္ခုသံဃဿ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ တဠာကံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘စတုပစ္စယပရိဘောဂတ္ထံ တဠာကံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘ဣတော တဠာကတော ဥပ္ပန္နေ ပစ္စယေ ဒမ္မီ’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၃၇-၅၃၉) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၃၈-၅၃၉) တထေဝ ဝတွာ ‘‘ဣဒဉ္စ သံဃဿ ဒီယမာနညေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပုဂ္ဂလဿ ပန ဧဝမ္ပိ ဒိန္နံ တဠာကခေတ္တာဒိ န ဝဋ္ဋတိ. သုဒ္ဓစိတ္တဿ ပန ဥဒကပရိဘောဂတ္ထံ ကူပပေါက္ခရဏိအာဒယော ဝဋ္ဋန္တိ. ‘သံဃဿ တဠာကံ အတ္ထိ, တံ ကထ’န္တိ ဟိ အာဒိနာ သဗ္ဗတ္ထ သံဃဝသေနေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထေ ဘဝိဿတီတိ ဝသေ ဘဝိဿတိ.

໖໐. ເມື່ອສະແດງວິທີການທີ່ຕ້ອງເຮັດໃນວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວິທີການທີ່ຕ້ອງເຮັດໃນວັດຖຸທີ່ເປັນທຸກກົດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sace koci mayhaṃ” (ຖ້າຫາກວ່າ ໃຜຜູ້ໜຶ່ງ... ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ທີ່ວ່າ 'ມີອາບັດທັງໃນການຮັບ ແລະ ການໃຊ້ສອຍ' ກ່າວໝາຍເຖິງອາບັດທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະໜອງນ້ຳກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນນາ (ເຂດຕະ) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີອາບັດແມ່ນແຕ່ໃນການຮັບໜອງນ້ຳນັ້ນ. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໕໓໗-໕໓໙) ກ່າວວ່າ: “ຄຳວ່າ 'ຖວາຍໂດຍກ່າວວ່າ ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງໃຊ້ສອຍປັດໄຈ ໔' ໃນເລື່ອງນີ້ ຖ້າເຂົາg່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍໜອງນ້ຳ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸສົງໃຊ້ສອຍປັດໄຈ ໔' ຫຼື ກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍໜອງນ້ຳ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ສອຍປັດໄຈ ໔' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມຄວນແທ້. ແຕ່ຖ້າເຂົາກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກໜອງນ້ຳນີ້' ກໍບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ (ຍ່ອມຄວນແນ່ນອນ)”. ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໕໓໘-໕໓໙) ກໍg່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນວ່າ: “ແລະ ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງໜອງນ້ຳທີ່ເຂົາຖວາຍແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຖ້າເຂົາຖວາຍແກ່ບຸກຄົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖວາຍຢ່າງນີ້ ໜອງນ້ຳ ແລະ ນາເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ. ແຕ່ບ່ອນນ້ຳ ແລະ ສະໂບກຂະຣະນີເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນແກ່ຜູ້ມີຈິດບໍລິສຸດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ນ້ຳ. ເພາະວ່າ ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໜອງນ້ຳຂອງສົງມີຢູ່, ໜອງນ້ຳນັ້ນເປັນແນວໃດ' ທັງໝົດນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດຂອງສົງເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ 'ຈະຢູ່ໃນມື' ຄື ຈະຢູ່ໃນອຳນາດ.

ကပ္ပိယကာရကံ ဌပေထာတိ ဝုတ္တေတိ သာမီစိဝသေန ဝုတ္တံ, အဝုတ္တေပိ ဌပေန္တဿ န ဒေါသော အတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒကံ ဝါရေတုံ [Pg.123] လဗ္ဘတီ’’တိ. ယသ္မာ ပရသန္တကံ ဘိက္ခူနံ နာသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘န သဿကာလေ’’တိ ဝုတ္တံ. သဿကာလေပိ တာသေတွာ မုဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အမုဉ္စတော ပန ဘဏ္ဍဒေယျံ. ဇနပဒဿ သာမိကောတိ ဣမိနာဝ ယော တံ ဇနပဒံ ဝိစာရေတိ, တေနပိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ပုန ဒေတီတိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ပုန ဒေတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ယေန ကေနစိ ဣဿရေန ‘‘ပရိစ္စတ္တမိဒံ ဘိက္ခူဟိ အဿာမိက’’န္တိ သညာယ အတ္တနော ဂဟေတွာ ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဥဒကဝါဟကန္တိ ဥဒကမာတိကံ. ကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဝိနိစ္ဆယံ ဝက္ခာမီတိ ပါဌသေသော. ဥဒကဝသေနာတိ ဥဒကပရိဘောဂတ္ထံ. သုဒ္ဓစိတ္တာနန္တိ ဥဒကပရိဘောဂတ္ထမေဝ. ဣဒံ သဟတ္ထေန စ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန စ ကရောန္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သဿသမ္ပာဒနတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ အသုဒ္ဓစိတ္တာနမ္ပိ ပန သယံ အကတွာ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အာဏာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ကပ္ပိယကာရကံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ သဟတ္ထာဒိနာ ကတတဠာကတ္တာ အဿာရုပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. ဌပေန္တဿ ပန တံ ပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဝါ သံဃဿ အာပတ္တိ န ပညာယတိ, အဋ္ဌကထာပမာဏေန ဝါ ဧတ္ထ အာပတ္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ. အလဇ္ဇိနာ ကာရာပိတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇိဘိက္ခုနာ’’တိ, မတ္တိကုဒ္ဓရဏာဒီသု ကာရာပိတေသူတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຕັ້ງກັປປິຍະກາຣົກໄວ້' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ, ເຖິງແມ່ນວ່າເຂົາບໍ່ໄດ້ກ່າວ ຜູ້ຕັ້ງໄວ້ກໍບໍ່ມີໂທດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຍ່ອມໄດ້ເພື່ອຈະກັ້ນນ້ຳໄວ້'. ເພາະເຫດວ່າ ການທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈະເຮັດໃຫ້ຂອງຄົນອື່ນເສຍຫາຍນັ້ນບໍ່ຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາເຂົ້າກ້າ'. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນເວລາເຂົ້າກ້າ ຈະເຮັດໃຫ້ສັດຕົກໃຈແລ້ວປ່ອຍນ້ຳໄປ ກໍຄວນ, ແຕ່ຖ້າບໍ່ປ່ອຍ ຕ້ອງຊົດໃຊ້ຄ່າເສຍຫາຍ (ພັນທະໄທຍະ). ຄຳວ່າ 'ເຈົ້າແຜ່ນດິນ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ປົກຄອງແຜ່ນດິນນັ້ນ ຍຶດເອົາມາແລ້ວຖວາຍ ກໍຄວນແທ້. ຄຳວ່າ 'ຖວາຍອີກ' ຄື ຍຶດເອົາມາແລ້ວຖວາຍອີກ, ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ແມ່ນຢ່າງນີ້ກໍຄວນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ເຂົ້າໃຈວ່າ 'ສິ່ງນີ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍສະລະແລ້ວ ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ' ແລ້ວຖືເອົາເອງແລ້ວຖວາຍ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ 'ທາງສົ່ງນ້ຳ' ຄື ເໝືອງສົ່ງນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ຈະກ່າວຄຳຕັດສິນແມ່ນແຕ່ໃນກັປປິຍະໂວຫານ' ນີ້ ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນ້ຳ' ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ມີຈິດບໍລິສຸດ' ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ນ້ຳເທົ່ານັ້ນ. ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ ແລະ ດ້ວຍອະກັປປິຍະໂວຫານ. ແຕ່ການທີ່ຜູ້ມີຈິດບໍ່ບໍລິສຸດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມປະສົງວ່າ 'ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າກ້າສົມບູນ' ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດເອງ ພຽງແຕ່ສັ່ງດ້ວຍກັປປິຍະໂວຫານ ຍ່ອມຄວນແທ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນຕັ້ງກັປປິຍະກາຣົກໄວ້' ນີ້ ຕັດໄວ້ເພາະຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ ເພາະເປັນໜອງນ້ຳທີ່ເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອຕັ້ງໄວ້ ຫຼື ເມື່ອສົງໃຊ້ສອຍປັດໄຈນັ້ນ ອາບັດຍ່ອມບໍ່ປະກົດ, ຫຼື ພຶງຖືເອົາອາບັດໃນເລື່ອງນີ້ຕາມຫຼັກຖານໃນອັດຖະກະຖາ. ທີ່ວ່າ 'ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍໃຫ້ເຮັດ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ' ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໂດຍພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ', ອະທິບາຍວ່າ ໃນເມື່ອໃຫ້ຂຸດດິນເປັນຕົ້ນ.

၆၁. နဝသဿေတိ အကတပုဗ္ဗေ ကေဒါရေ. ကဟာပဏေတိ ဣမိနာ ဓညုဋ္ဌာပနေ တဿေဝ အကပ္ပိယန္တိ ဒဿေတိ. အပရိစ္ဆိန္နဘာဂေတိ ‘‘ဧတ္တကေ ဘူမိဘာဂေ ဧတ္တကော ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ အပရိစ္ဆိန္နဘာဂေ. ဓညုဋ္ဌာပနေ ကသတိ, ပယောဂေပိ ဒုက္ကဋမေဝ, န ကဟာပဏုဋ္ဌာပနေ ဝိယ. ‘‘ကသထ ဝပထာ’’တိ ဝစနေန သဗ္ဗေသမ္ပိ အကပ္ပိယံ သိယာတိ အာဟ ‘‘အဝတွာ’’တိ. ဧတ္တကော နာမ ဘာဂေါတိ ဧတ္ထ ဧတ္တကော ကဟာပဏောတိ ဣဒမ္ပိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တထာဝုတ္တေပိ ဟိ တဒါ ကဟာပဏာနံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ အညေသံ ဝဋ္ဋတိ [Pg.124] ဧဝ. တေနာဟ ‘‘တဿေဝ တံ အကပ္ပိယ’’န္တိ. တဿ ပန သဗ္ဗပယောဂေသု ပရိဘောဂေ စ ဒုက္ကဋံ. ကေစိ ပန ဓညပရိဘောဂေ ဧဝ အာပတ္တိ, န ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ, ယေန မိနနရက္ခဏာဒိနာ ပယောဂေန ပစ္ဆာ ဓညပရိဘောဂေ အာပတ္တိ ဟောတိ တဿ ပယောဂဿ ကရဏေ အနာပတ္တိယာ အယုတ္တတ္တာ. ပရိယာယကထာယ ပန သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တိ. တေနေဝ ‘‘ဧတ္တကေဟိ ဝီဟီဟိ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အာဟရထာ’’တိ နိယမဝစနေ အကပ္ပိယံ ဝုတ္တံ. ကဟာပဏဝိစာရဏေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ဝတ္ထု စ ဧဝရူပံ နာမ သံဝိဇ္ဇတိ, ကပ္ပိယကာရကော နတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ပါဒေဟိပိ မိနိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ခလေ ဝါ ဌတွာ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ပန ထေနေတွာ ဂဏှန္တေ ဒိသွာ ‘‘မာ ဂဏှထာ’’တိ နိဝါရေန္တော ရက္ခတိ နာမ, သစေ ပန အဝိစာရေတွာ ကေဝလံ တုဏှီဘူတောဝ ရက္ခဏတ္ထာယ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သစေပိ တသ္မိံ တုဏှီဘူတေ စောရိကာယ ဟရန္တိ, ‘မယံ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေဿာမာ’တိ ဧဝံ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. နီဟရာပေတိ ပဋိသာမေတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သစေ ပရိယာယေန ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပုဗ္ဗဿ အနုပ္ပာဒိတတ္တာ အညေသံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တဿေဝေတံ အကပ္ပိယ’’န္တိ.

໖໑. ຄຳວ່າ "ນະວະສັດເສ" (ໃນເຂົ້າໃໝ່) ໝາຍເຖິງ ໃນນາທີ່ບໍ່ເຄີຍເຮັດມາກ່ອນ. ຄຳວ່າ "ກະຫາປະເນ" (ດ້ວຍກະຫາປະນະ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງວ່າ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເກີດທັນຍາຫານ (ເຂົ້າ) ເປັນຂອງບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະ) ແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ອະປະຣິດຊິນນະພາເຄ" (ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດ) ຄື ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ "ໃນສ່ວນແຜ່ນດິນເທົ່ານີ້ ຕ້ອງໃຫ້ສ່ວນແບ່ງເທົ່ານີ້". ໃນການເຮັດໃຫ້ເກີດທັນຍາຫານ ຖ້າໄຖ, ແມ່ນແຕ່ໃນປະໂຍກ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ກໍເປັນທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເໝືອນກັບການເຮັດໃຫ້ເກີດກະຫາປະນະ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງໄຖ ຈົ່ງຫວ່ານ" ຈະເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂດຍບໍ່ກ່າວ". ຄຳວ່າ "ສ່ວນແບ່ງມີປະມານເທົ່ານີ້" ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາຄຳວ່າ "ກະຫາປະນະມີປະມານເທົ່ານີ້" ນີ້ດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອກະຫາປະນະບໍ່ມີຢູ່, ສິ່ງທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນອະນາຄົດ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸອື່ນໆ ແນ່ນອນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສິ່ງນັ້ນເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນເອງ". ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ນັ້ນ ເປັນທຸກກົດໃນຄວາມພະຍາຍາມທັງປວງ ແລະໃນການບໍລິໂພກ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ເປັນອາບັດສະເພາະໃນການບໍລິໂພກທັນຍາຫານເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ", ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມໃດ ມີການແທກ ແລະການຮັກສາເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເປັນອາບັດໃນການບໍລິໂພກທັນຍາຫານໃນພາຍຫຼັງ, ການທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດໃນການເຮັດຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ. ແຕ່ໃນການກ່າວໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະກະຖາ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນອາບັດໃນທີ່ທັງປວງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳກຳນົດວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງນຳເອົາສິ່ງນີ້ແລະສິ່ງນີ້ມາ ດ້ວຍເຂົ້າເປືອກມີປະມານເທົ່ານີ້" ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ເປັນອະກັບປິຍະ (ຂອງບໍ່ຄວນ). ແມ່ນແຕ່ໃນການພິຈາລະນາກະຫາປະນະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຄວນກ່າວວ່າ ວັດຖຸມີຢ່າງນີ້ຢູ່, ແຕ່ກັບປິຍະກາຣົກບໍ່ມີ" ໃນທີ່ນີ້ ເປັນຫຼັກຖານອ້າງອີງ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍເຊືອກ ຫຼືດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນ" ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ແມ່ນແຕ່ຈະແທກດ້ວຍຕີນ ກໍບໍ່ຄວນ". ຄຳວ່າ "ຢືນຮັກສາຢູ່ທີ່ລານ" ໃນທີ່ນີ້ ຖ້າເຫັນຄົນລັກເອົາໄປ ແລ້ວຫ້າມວ່າ "ພວກທ່ານຢ່າເອົາໄປ" ຊື່ວ່າ ຮັກສາ, ແຕ່ຖ້າບໍ່ພິຈາລະນາ ພຽງແຕ່ຢືນເບິ່ງຢູ່ເສີຍໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຮັກສາ, ຍ່ອມຄວນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຢືນເສີຍຢູ່ ພວກໂຈນລັກເອົາໄປ, ການທີ່ຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພວກອາຕະມາຈະບອກແກ່ພິກຂຸສົງ' ກໍຄວນຢູ່". ຄຳວ່າ "ໃຫ້ຂົນອອກໄປ ໃຫ້ເກັບໄວ້" ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກໍກ່າວວ່າ "ຖ້າກ່າວໂດຍອ້ອມ, ຍ່ອມຄວນ". ເພາະຂອງໃໝ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸອື່ນໆ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສິ່ງນັ້ນເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນເອງ".

သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ, ကသ္မာ? ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာတိ ဧတ္ထ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၃၇-၅၃၉) ဧဝံ ဝိစာရဏာ ကတာ – နနု စ ဒုဗ္ဗိစာရိတမတ္တေန တဿေဝေတံ အကပ္ပိယံ, န သဗ္ဗေသံ ရူပိယသံဝေါဟာရေ စတုတ္ထပတ္တော ဝိယ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၉) ‘‘ယော ပန ရူပိယံ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘ထေရဿ ပတ္တံ ကိဏိတွာ ဒေဟီ’တိ ပဟိတကပ္ပိယကာရကေန သဒ္ဓိံ ကမ္မာရကုလံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဒိသွာ ‘ဣမေ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ဣမံ ဒေဟီ’တိ ကဟာပဏေ ဒါပေတွာ ဂဟိတော, အယံ ပတ္တော ဧတဿေဝ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတိ [Pg.125] ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ, အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတိ မူလဿ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ’’တိ, တသ္မာ ယံ တေ အာဟရန္တိ, သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ. ကသ္မာ? ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ကဟာပဏေ သာဒိယိတွာ ဝိစာရိတံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ, သံဃိကတ္တာ စ နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. ကေစိ ပန ‘‘အသာဒိယိတွာပိ ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ ရူပိယသံဝေါဟာရော ကတော ဟောတိ, သံဃိကတ္တာ စ နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထပတ္တော ဂိဟိသန္တကာနံယေဝ ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ အညေသံ ကပ္ပတိ, ဣဓ ပန သံဃိကာနံ ဝိစာရိတတ္တာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါဒေါ တေန တေန ပရိယာယေန ယုတ္တောယေဝါတိ.

ຄຳວ່າ "ເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນຂອງທີ່ຈັດແຈງດ້ວຍກະຫາປະນະ" ໃນທີ່ນີ້ ມີການພິຈາລະນາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.537-539) ດັ່ງນີ້ວ່າ: ບໍ່ແມ່ນວ່າ ພຽງແຕ່ການຈັດແຈງບໍ່ດີ ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ທຸກຄົນ ດັ່ງເຊັ່ນບາດໜ່ວຍທີສີ່ໃນຣູປິຍະສັງໂວຫານ ບໍ? ເພາະໃນອັດຖະກະຖານັ້ນ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.589) ກ່າວໄວ້ວ່າ: "ສ່ວນພິກຂຸໃດບໍ່ຮັບເງິນ ແລ້ວໄປສູ່ຕະກູນຊ່າງໝໍ້ຮ່ວມກັບກັບປິຍະກາຣົກທີ່ສົ່ງໄປ ໂດຍສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ບາດໃຫ້ພຣະເຖຣະແລ້ວເອົາມາໃຫ້', ເມື່ອເຫັນບາດແລ້ວ ສັ່ງໃຫ້ໃຫ້ກະຫາປະນະວ່າ 'ຈົ່ງຮັບເອົາກະຫາປະນະເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວໃຫ້ບາດນີ້' ແລ້ວຮັບເອົາບາດມາ, ບາດນີ້ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນເອງ ເພາະການຈັດແຈງບໍ່ດີ, ແຕ່ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸອື່ນໆ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບເງິນຄ່າມູນຄ່າໄວ້", ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງທີ່ພວກເຂົານຳມາ ຈຶ່ງເປັນຂອງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ. ຄຳວ່າ "ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນຂອງທີ່ຈັດແຈງດ້ວຍກະຫາປະນະ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະເຫດໃດ? ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງການຍິນດີໃນກະຫາປະນະແລ້ວຈັດແຈງ", ແລະເພາະເປັນຂອງສົງ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດສະຫຼະໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ ນີ້ຄືຄວາມປະສົງຂອງພວກທ່ານ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນບໍ່ຍິນດີ ແຕ່ເພາະຈັດແຈງດ້ວຍກະຫາປະນະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເຮັດຣູປິຍະສັງໂວຫານແລ້ວ, ແລະເພາະເປັນຂອງສົງ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດສະຫຼະໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ". ສ່ວນໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ວ່າ "ບາດໜ່ວຍທີສີ່ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸອື່ນໆ ເພາະຈັດແຈງດ້ວຍກະຫາປະນະຂອງຄະລຶຫັດເອງ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຈັດແຈງດ້ວຍຂອງສົງ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນແກ່ທຸກຄົນ". ແມ່ນແຕ່ວາທະຂອງທຸກທ່ານ ກໍສົມຄວນໂດຍນັຍນັ້ນໆ ແທ້ແລ້ວ.

၆၂. စတုသာလဒွါရေတိ ဘောဇနသာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

໖໒. ຄຳວ່າ "ຈະຕຸສາລັດວາເຣ" (ທີ່ປະຕູສາລາສີ່ຫຼ່ຽມ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງ ໂຮງສັນ (bhojanasāla).

၆၃. ‘‘ဝနံ ဒမ္မိ, အရညံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ပုဂ္ဂလဿပိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သီမံ ဒေမာတိ ဝိဟာရသီမာဒိသာဓာရဏဝစနေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိယာယေန ကထိတတ္တာတိ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ အဝတွာ ‘‘သီမာ ဂတာ’’တိ ပရိယာယေန ကထိတတ္တာ. ပကတိဘူမိကရဏတ္ထံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတံ ပံသု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒါသံ ဒမ္မီတိ ဧတ္ထ ‘‘မနုဿံ ဒမ္မီတိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝေယျာဝစ္စကရန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလဿပိ ဒါသံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာရာမိက’’န္တိ ဝိသေသေတွာ အနုညာတတ္တာ. တဉ္စ ခေါ ပိလိန္ဒဝစ္ဆေန ဂဟိတပရိဘုတ္တက္ကမေန, န ဂဟဋ္ဌာနံ ဒါသပရိဘောဂက္ကမေန. ခေတ္တာဒယော ပန သဗ္ဗေ သံဃဿေဝ ဝဋ္ဋန္တိ ပါဠိယံ ပုဂ္ဂလိကဝသေန ဂဟေတုံ အနနုညာတတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုက္ကုဋသူကရေ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ကုက္ကုဋသူကရေသု ဒီယမာနေသု ‘‘ဣမေဟိ အမှာကံ အတ္ထော နတ္ထိ, သုခံ ဇီဝန္တု, အရညေ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.126]. ဝိဟာရဿ ဒေမာတိ သံဃိကဝိဟာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ခေတ္တဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀, ၁၉၄) သုတ္တန္တေသု အာဂတပဋိက္ခေပေါ ဘဂဝတာ အာပတ္တိယာပိ ဟေတုဘာဝေန ကတောတိ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာရကမဟာထေရေဟိ ခေတ္တပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနိဿိတော အယံ သဗ္ဗောပိ ပါဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗော.

໖໓. ແຕ່ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍປ່າ, ข້າພະເຈົ້າຖວາຍດົງ" ແລ້ວຄວນນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນ (ພິກຂຸຮູບດຽວ) ກໍຄວນຮັບເອົາດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ "ຄວນຢູ່" ທີ່ກ່າວໄວ້ ເພາະກ່າວດ້ວຍຄຳທົ່ວໄປວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍສີມາ" ເຊັ່ນ ສີມາວິຫານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ເພາະກ່າວໂດຍອ້ອມ" ຄື ບໍ່ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາ" ແຕ່ກ່າວໂດຍອ້ອມວ່າ "ສີມາໄປແລ້ວ". ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ດິນທີ່ຖືເອົາໃນເບື້ອງລຸ່ມ" ກ່າວໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດໃຫ້ເປັນພື້ນດິນປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍທາດ" ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍມະນຸດ' ຍ່ອມຄວນ". ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ຂົນຂວາຍ" (ເວຍຍາວັດຈະກອນ) ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນກໍຄວນຮັບເອົາທາດໄດ້ ເພາະມີພຣະພຸດທະອະນຸຍາດໄວ້ເປັນພิເສດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດອາຣາມິກະ (ຄົນວັດ)". ແລະການຮັບນັ້ນ ຕ້ອງເປັນໄປຕາມລຳດັບການຖືເອົາແລະການບໍລິໂພກຂອງພຣະປິລິນທະວັດສະ, ບໍ່ແມ່ນຕາມລຳດັບການບໍລິໂພກທາດຂອງຄະລຶຫັດ. ແຕ່ສ່ວນນາແລະສວນເປັນຕົ້ນທັງໝົດ ຍ່ອມຄວນແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ເພາະໃນພຣະບາລີບໍ່ໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ຮັບໄວ້ເປັນສ່ວນບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ "ໄກ່ ແລະ ໝູ... ຍ່ອມຄວນ" ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອມີຜູ້ນຳໄກ່ແລະໝູມາຖວາຍ ຄວນກ່າວວ່າ "ພວກອາຕະມາບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍສັດເຫຼົ່ານີ້, ຂໍໃຫ້ພວກມັນຈົ່ງຢູ່ເປັນສຸກເຖີ້ນ, ຈົ່ງປ່ອຍພວກມັນໄປໃນປ່າ". ຄຳວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍແກ່ວิຫານ" ກ່າວໝາຍເຖິງ ວິຫານຂອງສົງ. ພຶງຊາບວ່າ ພຣະມະຫາເຖຣະຜູ້ເຮັດການສັງຄາຍະນາທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ພຣະດຳຣິຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ວ່າການຫ້າມທີ່ມາໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມເປັນຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການຮັບນາແລະສວນ" (ທີ. ນິ. 1.10, 194) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເຮັດໄວ້ເພື່ອເປັນເຫດແຫ່ງອາບັດດ້ວຍ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີທັງໝົດນີ້ ທີ່ອາໄສການຮັບນາເປັນຕົ້ນ.

၆၄. စီဝရစေတာပန္နန္တိ စီဝရမူလံ. ပဟိဏေယျာတိ ပေသေယျ. စေတာပေတွာတိ ပရိဝတ္တေတွာ. အစ္ဆာဒေဟီတိ ဝေါဟာရဝစနမေတံ, ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီတိ အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော. အာဘတန္တိ အာနီတံ.

໖໔. ຄຳວ່າ "ຈີວະຣະເຈຕາປັນນະ" (Cīvaracetāpanna) ໝາຍເຖິງ ຄ່າຈີວອນ. ຄຳວ່າ "ພະຫິເນຍຍະ" (Pahiṇeyya) ໝາຍເຖິງ ສົ່ງໄປ. ຄຳວ່າ "ເຈຕາເປດວາ" (Cetāpetvā) ໝາຍເຖິງ ແລກປ່ຽນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ນຸ່ງຫົ່ມ" (Acchādehi) ນີ້ເປັນຄຳໂວຫານ, ເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ມີວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້". ຄຳວ່າ "ອາພະຕະ" (Ābhata) ໝາຍເຖິງ ນຳມາແລ້ວ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၂၈-၅၃၁) ဧဝံ ဝိစာရဏာ ကတာ – ဧတ္ထ စ ယံ ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဣမိနာ စီဝရစေတာပန္နေန စီဝရံ စေတာပေတွာ ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ စီဝရေန အစ္ဆာဒေဟီတိ ဣဒံ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ ‘ဣဒံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’တိ ပေသေယျ, အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ အကပ္ပိယဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယကာရကောပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျာ’’တိ, တတ္ထ အာဂမနဿ သုဒ္ဓိယာ ဝါ အသုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိသေသပ္ပယောဇနံ န ဒိဿတိ. သတိပိ ဟိ အာဂမနဿ အသုဒ္ဓဘာဝေ ဒူတော အတ္တနော ကုသလတာယ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝဒတိ, ကပ္ပိယကာရကော န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗောတိ ဣဒံ နတ္ထိ, န စ ဒူတေန ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တေ ဒါယကေန ‘‘ဣဒံ ကထံ ပေသိတ’’န္တိ ဤဒိသီ ဝိစာရဏာ ဥပလဗ္ဘတိ, အဝိစာရေတွာ စ တံ န သက္ကာ ဇာနိတုံ. ယဒိ ပန အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျ, စီဝရာနံ အတ္ထာယ ဒူတဿ ဟတ္ထေ အကပ္ပိယဝတ္ထုမှိ ပေသိတေ သဗ္ဗတ္ထ ဒါယကေန ကထံ ပေသိတန္တိ ပုစ္ဆိတွာဝ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဘဝေယျ, တသ္မာ အသတိပိ [Pg.127] အာဂမနသုဒ္ဓိယံ သစေ သော ဒူတော အတ္တနော ကုသလတာယ ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝဒတိ, ဒူတဿေဝ ဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ အာဂမနသုဒ္ဓိယေဝေတ္ထ ပမာဏံ, မူလဿာမိကေန ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ပေသိတဿ ဒူတဿ အကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝဒတောပိ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဘဝေယျ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ ဒူတဝစနမေဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ စီဝရစေတာပန္နေနာတိအာဒိနာ ပန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကပ္ပိယဝသေန အာဘတမ္ပိ စီဝရမူလံ ဤဒိသေန ဒူတဝစနေန အကပ္ပိယံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တေန ဘိက္ခုနာ သော ဒူတော ဧဝမဿ ဝစနီယောတိအာဒီ’’တိ.

ໃນທີ່ນີ້ ມີການພິຈາລະນາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.528-531) ດັ່ງນີ້ວ່າ: ແລະໃນຄຳພີນີ້ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາ (ກັງຂາ. ອັດຖະ. ຣາຊະສິກຂາປະທະວັນນະນາ) ວ່າ "ຄຳວ່າ 'ຈົ່ງແລກປ່ຽນຈີວອນດ້ວຍຈີວະຣະເຈຕາປັນນະລາຄານີ້ ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸຊື່ນີ້ຫົ່ມດ້ວຍຈີວອນ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາ. ເພາະວ່າ ຖ້າສົ່ງມາວ່າ 'ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້', ເພາະການມາບໍ່ບໍລິສຸດ ພິກຂຸກໍບໍ່ຄວນລະບຸແມ່ນແຕ່ກັບປິຍະກາຣົກ ໂດຍປາຣົບວັດຖຸທີ່ບໍ່ຄວນ" ດັ່ງນີ້, ໃນຄຳນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຫັນປະໂຫຍດພິເສດດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ຫຼືຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເລີຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນການມາຈະບໍ່ບໍລິສຸດ ແຕ່ທູດກ່າວດ້ວຍຄຳໂວຫານທີ່ຄວນ (ກັບປິຍະໂວຫານ) ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງຕົນ, ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນລະບຸກັບປິຍະກາຣົກ' ນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີ, ແລະເມື່ອທູດກ່າວດ້ວຍຄຳໂວຫານທີ່ຄວນແລ້ວ ທາຍົກກໍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ "ສິ່ງນີ້ສົ່ງມາແນວໃດ", ແລະເມື່ອບໍ່ພິຈາລະນາ ກໍບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້. ຫາກວ່າ ເພາະການມາບໍ່ບໍລິສຸດ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນລະບຸກັບປິຍະກາຣົກ, ເມື່ອທາຍົກສົ່ງວັດຖຸທີ່ບໍ່ຄວນໄປໃນມືຂອງທູດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນ ໃນທີ່ທັງປວງ ທາຍົກກໍຄວນຖາມກ່ອນວ່າ 'ສົ່ງມາແນວໃດ' ແລ້ວຈຶ່ງລະບຸກັບປິຍະກາຣົກ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນການມາຈະບໍ່ບໍລິສຸດ ຖ້າທູດນັ້ນກ່າວດ້ວຍຄຳໂວຫານທີ່ຄວນ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງຕົນ, ກໍຄວນຖືເອົາຄຳຂອງທູດນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ຖ້າຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນທູດທີ່ເຈົ້າຂອງເງິນສົ່ງມາດ້ວຍຄຳໂວຫານທີ່ຄວນ ແຕ່ກ່າວດ້ວຍຄຳໂວຫານທີ່ບໍ່ຄວນ, ກໍຄວນລະບຸກັບປິຍະກາຣົກໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຄຳຂອງທູດເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານໃນທີ່ທັງປວງ. ແຕ່ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ດ້ວຍຈີວະຣະເຈຕາປັນນະລາຄານີ້" ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ເຖິງແມ່ນຄ່າຈີວອນທີ່ນຳມາໂດຍຄວນ ກໍຍ່ອມເປັນຂອງບໍ່ຄວນດ້ວຍຄຳຂອງທູດຢ່າງນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງປະຕິເສດສິ່ງນັ້ນ". ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພິກຂຸນັ້ນພຶງກ່າວກັບທູດນັ້ນຢ່າງນີ້" ເປັນຕົ້ນ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၃၈-၅၃၉) ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ – ယံ ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဣမိနာ စီဝရစေတာပန္နေန စီဝရံ စေတာပေတွာ ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ စီဝရေန အစ္ဆာဒေဟီတိ ဣဒံ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ ‘ဣဒံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’တိ ပေသေယျ, အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ အကပ္ပိယဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယကာရကောပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျာ’’တိ, တံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဒုက္ကဋဝတ္ထုဘူတံ အကပ္ပိယစီဝရစေတာပန္နံ ‘‘အသုကဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ အာဂမနသုဒ္ဓိယာ အသတိ, သိက္ခာပဒေ အာဂတနယေန ဒူတဝစနေ စ အသုဒ္ဓေ သဗ္ဗထာ ပဋိက္ခေပေါယေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ပန ‘‘စီဝရဉ္စ ခေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိ ဝတ္တုံ, တဒနုသာရေန ဝေယျာဝစ္စကရဉ္စ နိဒ္ဒိသိတုံ အာဂမနဒူတဝစနာနံ ဥဘိန္နံ အသုဒ္ဓတ္တာ, ပါဠိယံ အာဂတနယေန ပန အာဂမနသုဒ္ဓိယာ သတိ ဒူတဝစနေ အသုဒ္ဓေပိ သိက္ခာပဒေ အာဂတနယေန သဗ္ဗံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန စ ယထာ ဒူတဝစနာသုဒ္ဓိယမ္ပိ အာဂမနေ သုဒ္ဓေ ဝေယျာဝစ္စကရံ နိဒ္ဒိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ အာဂမနာသုဒ္ဓိယမ္ပိ ဒူတဝစနေ သုဒ္ဓေ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါတိ အယမတ္ထော အတ္ထတော [Pg.128] သိဒ္ဓေါဝ ဟောတိ. ဥဘယသုဒ္ဓိယံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဥဘယာသုဒ္ဓိပက္ခမေဝ သန္ဓာယ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ကပ္ပိယကာရကောပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.538-539) ກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ວ່າ: ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາ (ກັງຂາ. ອັດຖະ. ຣາຊະສິກຂາປະທະວັນນະນາ) ວ່າ "ຄຳວ່າ 'ຈົ່ງແລກປ່ຽນຈີວອນດ້ວຍຈີວະຣະເຈຕາປັນນະລາຄານີ້ ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸຊື່ນີ້ຫົ່ມດ້ວຍຈີວອນ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາ. ເພາະວ່າ ຖ້າສົ່ງມາວ່າ 'ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້', ເພາະການມາບໍ່ບໍລິສຸດ ພິກຂຸກໍບໍ່ຄວນລະບຸແມ່ນແຕ່ກັບປິຍະກາຣົກ ໂດຍປາຣົບວັດຖຸທີ່ບໍ່ຄວນ" ດັ່ງນີ້, ຄຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາບໍ່ມີ ໂດຍສົ່ງຈີວະຣະເຈຕາປັນນະທີ່ບໍ່ຄວນ ອັນເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິສສັກຄີແລະທຸກກົດ ມາວ່າ 'ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຊື່ນັ້ນ', ເມື່ອຄຳຂອງທູດກໍບໍ່ບໍລິສຸດຕາມນັຍທີ່ມາໃນສິກຂາບົດ, ຍ່ອມຄວນເຮັດການປະຕິເສດໂດຍປະການທັງປວງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ພວກອາຕະມາຍ່ອມຮັບແຕ່ຈີວອນ' ແລ້ວລະບຸເວຍຍາວັດຈະກອນຕາມນັ້ນ ເພາະທັງການມາແລະຄຳຂອງທູດບໍ່ບໍລິສຸດທັງສອງຢ່າງ, ແຕ່ເມື່ອຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາມີຢູ່ ຕາມນັຍທີ່ມາໃນພຣະບາລີ ເຖິງແມ່ນຄຳຂອງທູດຈະບໍ່ບໍລິສຸດ ກໍຍ່ອມຄວນເຮັດທຸກຢ່າງໄດ້ຕາມນັຍທີ່ມາໃນສິກຂາບົດ. ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເນື້ອຄວາມນີ້ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດໂດຍອັດຖະວ່າ: ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ຄຳຂອງທູດບໍ່ບໍລິສຸດ ແຕ່ການມາບໍລິສຸດ ກໍຍ່ອມຄວນລະບຸເວຍຍາວັດຈະກອນໄດ້ຢ່າງໃດ, ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ການມາບໍ່ບໍລິສຸດ ແຕ່ຄຳຂອງທູດບໍລິສຸດ ກໍຍ່ອມຄວນລະບຸໄດ້ຢ່າງນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ພຶງຊາບວ່າ ໃນເວລາທີ່ບໍລິສຸດທັງສອງຢ່າງ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນລະບຸແມ່ນແຕ່ກັບປິຍະກາຣົກ' ໂດຍໝາຍເອົາສະເພາະຝ່າຍທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດທັງສອງຢ່າງເທົ່ານັ້ນ.

ယံ ပနေတ္ထ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၂၃၇-၅၃၉) ‘‘အာဂမနဿ သုဒ္ဓိယာ ဝါ အသုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိသေသပ္ပယောဇနံ န ဒိဿတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနဿ အဓိပ္ပာယံ အသလ္လက္ခေတွာ ဝုတ္တံ ယထာဝုတ္တနယေန အာဂမနသုဒ္ဓိအာဒိနာ သပ္ပယောဇနတ္တာ. ယော ပနေတ္ထ ‘‘မူလဿာမိကေန ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန, ပေသိတဒူတဿ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝဒတောပိ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဘဝေယျာ’’တိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ ဝုတ္တော, သော အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ ဧဝ န ဟောတိ အဘိမတတ္တာ. တထာ ဟိ သိက္ခာပဒေ ဧဝ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတု အာယသ္မာ စီဝရစေတာပန္န’’န္တိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝဒတော ဒူတဿ ကပ္ပိယေန ကမ္မေန ဝေယျာဝစ္စကရော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဝုတ္တော အာဂမနဿ သုဒ္ဓတ္တာ, အာဂမနဿပိ အသုဒ္ဓိယံ ပန ကပ္ပိယေနပိ ကမ္မေန ဝေယျာဝစ္စကရော န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗောဝါတိ အတ္ထေဝ အာဂမနဿ သုဒ္ဓိအသုဒ္ဓိယာ ပယောဇနံ. ကထံ ပန ဒူတဝစနေန အာဂမနသုဒ္ဓိ ဝိညာယတီတိ? နာယံ ဘာရော. ဒူတေန ဟိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝုတ္တေ ဧဝ အာဂမနသုဒ္ဓိ ဂဝေသိတဗ္ဗာ, န ဣတရတ္ထ. တတ္ထ စ တဿ ဝစနက္ကမေန ပုစ္ဆိတွာ စ ယုတ္တိအာဒီဟိ စ သက္ကာ ဝိညာတုံ. ဣဓာပိ ဟိ သိက္ခာပဒေ ‘‘စီဝရစေတာပန္နံ အာဘတ’’န္တိ ဒူတဝစနေနေဝ စီဝရံ ကိဏိတွာ ဒါတုံ ပေသိတဘာဝေါ ဝိညာယတိ. ယဒိ ဟိ သဗ္ဗထာ အာဂမနသုဒ္ဓိ န ဝိညာယတိ, ပဋိက္ခေပေါ ဧဝ ကတ္တဗ္ဗောတိ.

ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.237-539) ວ່າ “ບໍ່ເຫັນປະໂຫຍດພິເສດຈາກຄວາມບໍລິສຸດ ຫຼື ຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງອັດທະຍາໄສແຫ່ງຄຳອັດຖະກະຖາມາຕິກາ ເພາະການມາເຖິງທີ່ບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນນັ້ນມີປະໂຫຍດ ໂດຍນັຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ສ່ວນຂໍ້ຂັດຂ້ອງທີ່ບໍ່ເພິ່ງປະສົງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນັ້ນວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າເຈົ້າຂອງເດີມຈະກ່າວດ້ວຍໂວຫານທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະໂວຫານ) ແຕ່ທູດທີ່ສົ່ງມາຈະກ່າວດ້ວຍໂວຫານທີ່ບໍ່ຄວນ (ອກັປປິຍະໂວຫານ) ກໍຕາມ ກໍຄວນຕ້ອງລະບຸຕົວໄວຍາສັງກອນ (ກັປປິຍະກາຣົກ)” ດັ່ງນີ້, ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ແມ່ນຂໍ້ຂັດຂ້ອງທີ່ບໍ່ເພິ່ງປະສົງເລີຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຍອມຮັບໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ໃນສິກຂາບົດນີ້ເອງ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ເມື່ອທູດກ່າວດ້ວຍໂວຫານທີ່ບໍ່ຄວນວ່າ “ຂໍພຣະຜູ້ມີອາຍຸຈົ່ງຮັບຈີວອນເຈດາພັນນີ້” ດັ່ງນີ້ ພິກຂຸກໍຄວນລະບຸຕົວໄວຍາສັງກອນດ້ວຍການກະທຳທີ່ຄວນ ເພາະການມາເຖິງນັ້ນບໍລິສຸດ, ແຕ່ຫາກການມາເຖິງນັ້ນບໍ່ບໍລິສຸດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການກະທຳທີ່ຄວນ ກໍບໍ່ຄວນລະບຸຕົວໄວຍາສັງກອນ, ດັ່ງນີ້ ປະໂຫຍດແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງຈຶ່ງມີຢູ່ແທ້. ກໍຈະຮູ້ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງດ້ວຍຄຳເວົ້າຂອງທູດໄດ້ແນວໃດ? ຂໍ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຍາກ. ເພາະວ່າ ເມື່ອທູດກ່າວດ້ວຍໂວຫານທີ່ບໍ່ຄວນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນສະແຫວງຫາຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງ, ບໍ່ແມ່ນໃນກໍຣະນີອື່ນ. ແລະ ໃນກໍຣະນີນັ້ນ ກໍສາມາດຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການຖາມຕາມລຳດັບຄຳເວົ້າຂອງທູດນັ້ນ ແລະ ດ້ວຍເຫດຜົນເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນສິກຂາບົດນີ້ ຄວາມທີ່ຈີວອນນັ້ນຖືກສົ່ງມາເພື່ອຊື້ແລ້ວຖວາຍ ກໍຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄຳເວົ້າຂອງທູດນັ້ນເອງວ່າ “ຈີວອນເຈດາພັນຖືກນຳມາແລ້ວ”. ຫາກວ່າ ບໍ່ສາມາດຮູ້ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງ ກໍຄວນປະຕິເສດເສຍເທົ່ານັ້ນ.

သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ ကဟာပဏော မာသကောတိ ဣမာနိ ဟိ စတ္တာရိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူနိ, မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ [Pg.129] သိလာ ပဝါဠံ လောဟိတင်္ကော မသာရဂလ္လံ သတ္တ ဓညာနိ ဒါသိဒါသံ ခေတ္တံ ဝတ္ထု ပုပ္ဖာရာမဖလာရာမာဒယောတိ ဣမာနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနိ စ အတ္တနော ဝါ စေတိယသံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ဝါ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, တသ္မာ တံ သာဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘န ခေါ မယံ အာဝုသော စီဝရစေတာပန္နံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. စီဝရဉ္စ ခေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိအာဒိ ဒူတဝစနဿ အကပ္ပိယတ္တေပိ အာဂမနသုဒ္ဓိယာ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကာလေန ကပ္ပိယန္တိ ယုတ္တပတ္တကာလေန ယဒါ နော အတ္ထော ဟောတိ, တဒါ ကပ္ပိယံ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ အတ္ထော. ဝေယျာဝစ္စကရောတိ ကိစ္စကရော, ကပ္ပိယကာရကောတိ အတ္ထော. ‘‘ဝေယျာဝစ္စကရော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ‘‘အတ္ထိ ပနာယသ္မတော ကောစိ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ကပ္ပိယဝစနေန ဝုတ္တတ္တာ အနုညာတံ. သစေ ပန ဒူတော ‘‘ကော ဣမံ ဂဏှာတိ, ကဿ ဝါ ဒေမီ’’တိ ဝဒတိ, န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါတိ ဣဒံ သာရုပ္ပတာယ ဝုတ္တံ, ဌပေတွာ ပန ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ ယော ကောစိ ကပ္ပိယကာရကော ဝဋ္ဋတိ. ဧသော ခေါ အာဝုသော ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စကရောတိ ဣဒံ ဒူတေန ‘‘အတ္ထိ ပနာယသ္မတော ကောစိ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ပုစ္ဆိတတ္တာ ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဘိက္ခုဿ ကပ္ပိယဝစနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧဝမေဝ ဟိ ဘိက္ခုနာ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘တဿ ဒေဟီ’’တိအာဒိ. တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗော တဿ ဒေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၃၈-၅၃၉) ပန ‘‘ဧသော ခေါ…ပေ… န ဝတ္တဗ္ဗော တဿ ဒေဟီတိအာဒိ အကပ္ပိယဝတ္ထုသာဒိယနပရိမောစနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ຄືວ່າ ຄຳ, ເງິນ, ກະຫາປະນະ, ແລະ ມາສົກ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນິສສັກຄິຍະວັດຖຸ ໔ ປະການ, ແລະ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ, ສັງ, ຫີນ, ປະວານ, ແກ້ວທັບທິມ, ແກ້ວລາຍ, ທັນຍາຫານ ໗ ຊະນິດ, ທາດຍິງທາດຊາຍ, ນາ, ສວນ, ສວນດອກໄມ້, ສວນໝາກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນທຸກກົດວັດຖຸ ບໍ່ຄວນຮັບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຫຼື ເພື່ອເຈດີ, ສົງ, ຄະນະ, ແລະ ບຸກຄົນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນຍິນດີວັດຖຸນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ “ອາວຸໂສ ພວກຂ້ອຍບໍ່ຮັບຈີວອນເຈດາພັນດອກ”. ສ່ວນຄຳວ່າ “ແຕ່ພວກຂ້ອຍຮັບຈີວອນ” ເປັນຕົ້ນ ຕຣັດໄວ້ເພື່ອສະແດງວິທີປະຕິບັດໂດຍຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງການມາເຖິງ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳເວົ້າຂອງທູດຈະບໍ່ຄວນ (ອກັປປິຍະ) ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ກາເລນະ ກັປປິຍັງ” (ສິ່ງທີ່ຄວນຕາມການເວລາ) ໄດ້ແກ່ ເວລາທີ່ເໝາະສົມ ເມື່ອພວກຂ້ອຍມີຄວາມຕ້ອງການ ຈຶ່ງຮັບຈີວອນທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ “ໄວຍາສັງກອນ” (ເວຍຍາວັດຈະກະໂຣ) ຄື ຜູ້ຊ່ວຍຂົນຂວາຍ, ໄດ້ແກ່ ກັປປິຍະກາຣົກ. ຄຳວ່າ “ຄວນລະບຸຕົວໄວຍາສັງກອນ” ນີ້ ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ເພາະທູດກ່າວດ້ວຍຄຳທີ່ຄວນວ່າ “ກໍໄວຍາສັງກອນຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸມີຢູ່ຫຼືບໍ່”. ແຕ່ຫາກທູດກ່າວວ່າ “ໃຜຈະຮັບສິ່ງນີ້ ຫຼື ຈະໃຫ້ແກ່ໃຜ” ດັ່ງນີ້ ບໍ່ຄວນລະບຸຕົວ. ຄຳວ່າ “ຄົນວັດ ຫຼື ອຸປາສົກ” ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສົມຄວນ, ແຕ່ເວັ້ນສະຫະທັມມິກ ໕ ແລ້ວ ໃຜໆ ກໍຕາມທີ່ເປັນກັປປິຍະກາຣົກ ກໍໃຊ້ໄດ້ທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອາວຸໂສ ຜູ້ນີ້ແລເປັນໄວຍາສັງກອນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ” ນີ້ ຕຣັດໄວ້ເພື່ອສະແດງຄຳເວົ້າທີ່ຄວນຂອງພິກຂຸ ໂດຍສ່ວນແຫ່ງຄຳຖາມ ເພາະທູດຖາມວ່າ “ກໍໄວຍາສັງກອນຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸມີຢູ່ຫຼືບໍ່”. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຄວນກ່າວຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນພຣະບາລີຈຶ່ງຕຣັດວ່າ “ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.538-539) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ຜູ້ນີ້ແລ... ລະ... ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນການຍິນດີໃນອກັປປິຍະວັດຖຸ”.

အာဏတ္တော သော မယာတိ ယထာ တုမှာကံ စီဝရေန အတ္ထေ သတိ စီဝရံ ဒဿတိ, ဧဝံ ဝုတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘သညတ္တောတိအာဒိ ဧဝံ ဒူတေန ပုန ဝုတ္တေ [Pg.130] ဧဝ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဣတရထာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ပါဠိယံ ‘‘သညတ္တော သော မယာ’’တိ အာဂတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တော, ပုရိမဝါကျေ ပန ဝိနယသင်္ဂဟပ္ပကရဏေ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၆၄) ‘‘အာဏတ္တော သော မယာ’’တိ ပရိယာယဝစနေန ပရိဝတ္တိတွာ ဌပိတတ္တာ တထာ ဝုတ္တော, တေန စ ကပ္ပိယကာရကဿ သညာပိတဘာဝေ ဒူတေန ဘိက္ခုဿ ပုန အာရောစိတေ ဧဝ ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယကာရကော စောဒေတဗ္ဗော ဟောတိ, န အနာရောစိတေတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ “ຂ້ອຍໄດ້ສັ່ງຜູ້ນັ້ນໄວ້ແລ້ວ” ມີອັດຖະວ່າ ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເມື່ອທ່ານທັງຫຼາຍຕ້ອງການຈີວອນ ຜູ້ນັ້ນກໍຈະຖວາຍຈີວອນ”. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ສັນຍັດໂຕ (ຂ້ອຍໄດ້ຕົກລົງໄວ້ແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອທູດກ່າວຢ່າງນີ້ອີກເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນເຕືອນ, ບໍ່ແມ່ນໃນກໍຣະນີອື່ນ”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໃນພຣະບາລີມີຄຳວ່າ “ສັນຍັດໂຕ ໂສ ມະຍາ” (ຂ້ອຍໄດ້ຕົກລົງກັບຜū້ນັ້ນໄວ້ແລ້ວ) ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ໃນຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະປະການ (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. 64) ທ່ານປ່ຽນມາຕັ້ງໄວ້ດ້ວຍຄຳໄວພົດວ່າ “ອານັດໂຕ ໂສ ມະຍາ” (ຂ້ອຍໄດ້ສັ່ງຜູ້ນັ້ນໄວ້ແລ້ວ) ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແລະ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອທູດແຈ້ງແກ່ພິກຂຸອີກເທື່ອໜຶ່ງເຖິງຄວາມທີ່ກັປປິຍະກາຣົກເຂົ້າໃຈແລ້ວ ພິກຂຸຈຶ່ງຄວນເຕືອນກັປປິຍະກາຣົກນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເມື່ອຍັງບໍ່ໄດ້ແຈ້ງ.

အတ္ထော မေ အာဝုသော စီဝရေနာတိ စောဒနာလက္ခဏနိဒဿနမေတံ. ဣဒံ ဝါ ဟိ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တဿ ဝါ အတ္ထော ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝတ္တဗ္ဗော. ဒေဟိ မေ စီဝရန္တိအာဒီနိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. ဧတာနိ ဟိ ဝစနာနိ, ဧတေသံ ဝါ အတ္ထော ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ န ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော စ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, စောဒနာ ပန ဟောတိယေဝါ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၃၈-၅၃၉) ပန ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗော ‘ဒေဟိ မေ စီဝရံ…ပေ… စေတာပေဟိ မေ စီဝရ’န္တိ ဣဒံ ဒူတေနာဘတရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အတ္တနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌကပ္ပိယကာရကတ္တာဝ ‘ဒေဟိ မေ စီဝရံ…ပေ… စေတာပေဟိ မေ စီဝရ’န္တိ ဝဒန္တော ရူပိယဿ ပကတတ္တာ တေန ရူပိယေန ပရိဝတ္တေတွာ ‘ဒေဟိ စေတာပေဟီ’တိ ရူပိယသံဝေါဟာရံ သမာပဇ္ဇန္တော နာမ ဟောတီတိ တံ ဒေါသံ ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇေတုံ ဝုတ္တံ ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကေန သံဃမဇ္ဈေ နိဿဋ္ဌရူပိယေ ဝိယ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘န ဝတ္တဗ္ဗော ဣမံ ဝါ ဣမံ ဝါ အာဟရာ’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၃-၅၈၄), တသ္မာ န ဣဒံ ဝိညတ္တိဒေါသေ ပရိဝဇ္ဇေတုံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘အတ္ထော မေ အာဝုသော စီဝရေနာ’တိပိ အဝတ္တဗ္ဗတာပ္ပသင်္ဂတော. တေနေဝ ဒူတနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ရူပိယသံဝေါဟာရသင်္ကာဘာဝတော အညံ ကပ္ပိယကာရကံ [Pg.131] ဌပေတွာပိ အာဟရာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ ‘‘ဒူတေန ဌပိတရူပိယေန စေတာပေတွာ စီဝရံ အာဟရာပေဟီ’’တိ အဝတွာ ကေဝလံ ‘‘စီဝရံ အာဟရာပေဟီ’’တိ ဧဝံ အာဟရာပေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ “ອາວຸໂສ ຂ້ອຍຕ້ອງການຈີວອນ” ນີ້ ເປັນການສະແດງລັກສະນະແຫ່ງການເຕືອນ. ເພາະວ່າ ຄວນກ່າວຄຳນີ້ ຫຼື ກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນດ້ວຍພາສາໃດພາສາໜຶ່ງກໍໄດ້. ສ່ວນຄຳວ່າ “ຈົ່ງໃຫ້ຈີວອນແກ່ຂ້ອຍ” ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງອາການທີ່ບໍ່ຄວນກ່າວ. ເພາະວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຫຼື ບໍ່ຄວນກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍພາສາໃດພາສາໜຶ່ງເລີຍ. ໃນຄຳພີມະຫາຄັນຖິປະທະ ແລະ ມັດຊິມະຄັນຖິປະທະ ກ່າວວ່າ “ແລະ ພິກຂຸເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດໃນເພສັດຊະວັດ (ວັດຈະເພທະ) ເພາະເປັນຄຳທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້, ແຕ່ການເຕືອນນັ້ນກໍຍັງເປັນອັນເຕືອນຢູ່”. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.538-539) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ‘ຈົ່ງໃຫ້ຈີວອນແກ່ຂ້ອຍ... ລະ... ຈົ່ງຊື້ຈີວອນໃຫ້ຂ້ອຍ’ ດັ່ງນີ້, ນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດນັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກ ເພາະພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ ‘ຈົ່ງໃຫ້ຈີວອນແກ່ຂ້ອຍ... ລະ... ຈົ່ງຊື້ຈີວອນໃຫ້ຂ້ອຍ’ ດັ່ງນີ້ ກັບກັປປິຍະກາຣົກທີ່ຕົນລະບຸໄວ້ເອງເພື່ອຮັບເງິນທີ່ທູດນຳມາ ເປັນຜູ້ຊື່ວ່າເຖິງການຊື້ຂາຍດ້ວຍເງິນ ເພາະເງິນນັ້ນຍັງຄົງຢູ່ ໂດຍການປ່ຽນແປງດ້ວຍເງິນນັ້ນວ່າ ‘ຈົ່ງໃຫ້ ຈົ່ງຊື້’ ດັ່ງນີ້, ເໝືອນດັ່ງເງິນທີ່ຜູ້ຮັບເງິນສະລະແລ້ວໃນທ່າມກາງສົງ. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.583-584) ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນວ່າ ‘ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຈົ່ງນຳສິ່ງນີ້ຫຼືສິ່ງນີ້ມາ’, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດແຫ່ງການຂໍ (ວິນຍັດຕິ) ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳວ່າ ‘ອາວຸໂສ ຂ້ອຍຕ້ອງການຈີວອນ’ ໄປນຳ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມລະແວງໃນການຊື້ຂາຍດ້ວຍເງິນໃນກັປປິຍະກາຣົກທີ່ທູດລະບຸໄວ້ ຈຶ່ງຄວນຕັ້ງກັປປິຍະກາຣົກອື່ນແລ້ວໃຫ້ຜູ້ນັ້ນນຳມາຖວາຍກໍໄດ້”. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ກໍມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ຈົ່ງໃຫ້ເຂົາຊື້ຈີວອນດ້ວຍເງິນທີ່ທູດຕັ້ງໄວ້ແລ້ວນຳມາຖວາຍ” ແຕ່ຄວນໃຫ້ເຂົານຳມາຖວາຍໂດຍກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ “ຈົ່ງນຳຈີວອນມາຖວາຍ” ເທົ່ານັ້ນ.

ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ ဧဝံ ယာဝတတိယံ စောဒေန္တော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖာဒေတုံ သက္ကောတိ အတ္တနော ပဋိလာဘဝသေန, ဣစ္စေတံ ကုသလံ သာဓု သုဋ္ဌု သုန္ဒရံ. စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဆက္ခတ္တုပရမံ တုဏှီဘူတေန ဥဒ္ဒိဿ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဌာနလက္ခဏနိဒဿနမေတံ. ဆက္ခတ္တုပရမန္တိ စ ဘာဝနပုံသကဝစနမေတံ. ဆက္ခတ္တုပရမန္တိ ဧတေန စီဝရံ ဥဒ္ဒိဿ တုဏှီဘူတေနေဝ ဌာတဗ္ဗံ, န အညံ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဌာနလက္ခဏံ. တေနေဝ ‘‘န အာသနေတိအာဒီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. သဒ္ဒသတ္ထေ ပန –

ຄຳວ່າ “ອິດເຈຕັງ ກຸສະລັງ” (ຢ່າງນັ້ນເປັນການດີ) ມີອັດຖະວ່າ ພິກຂຸເມື່ອເຕືອນຢ່າງນີ້ສິ້ນສາມເທື່ອ ຍ່ອມສາມາດໃຫ້ຈີວອນນັ້ນສຳເລັດໄດ້ ໂດຍການໄດ້ມາແກ່ຕົນ, ຢ່າງນັ້ນເປັນການດີ ຄື ເປັນການດີແທ້, ດີງາມ. ຄຳວ່າ “ຄວນຢືນນິ້ງອຸທິດສະເພາະ ຢ່າງຍິ່ງ ໔ ເທື່ອ ໕ ເທື່ອ ໖ ເທື່ອ” ນີ້ ເປັນການສະແດງລັກສະນະແຫ່ງການຢືນ. ແລະ ຄຳວ່າ “ຊັກຂັດຕຸປະຣະມັງ” (ຢ່າງຍິ່ງ ໖ ເທື່ອ) ນີ້ ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຊັກຂັດຕຸປະຣະມັງ” ນີ້ ທ່ານສະແດງລັກສະນະແຫ່ງການຢືນວ່າ ຄວນຢືນນິ້ງອຸທິດສະເພາະຈີວອນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດສິ່ງອື່ນໃດເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ຄວນນັ່ງເທິງອາສະນະ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ) ກ່າວວ່າ -

‘‘ကိရိယာဝိသေသနံ သတ္ထေ, ဝုတ္တံ ဓာတုဝိသေသနံ;

ဘာဝနပုံသကန္တျေဝ, သာသနေ သမုဒီရိတ’’န္တိ. –

“ຄຳກິຣິຍາວິເສດ (ກິຣິຍາວິເສສະນະ) ໃດ ທີ່ໃນຕຳຣາໄວຍາກອນກ່າວວ່າ ເປັນຄຳວິເສດຂອງທາດ (ທາຕຸວິເສສະນະ), ຄຳນັ້ນ ໃນພຣະສາສະໜາຮຽກວ່າ ພາວະນະປຸງສະກະລິງ”.

ဝစနတော ကိရိယာဝိသေသနမေဝ သာသနဝေါဟာရေန ဘာဝနပုံသကံ နာမ ဇာတံ;

‘‘မုဒုံ ပစတိဣစ္စတြ, ပစနံ ဘဝတီတိ စ;

သုခံ သယတိဣစ္စတြ, ကရောတိ သယနန္တိ စာ’’တိ. –

ຈາກຄຳກ່າວນີ້ ຄຳກິຣິຍາວິເສດນັ້ນເອງ ໄດ້ຊື່ວ່າ ພາວະນະປຸງສະກະລິງ ໂດຍໂວຫານໃນພຣະສາສະໜາ; ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ “ມຸທຸງ ປະຈະຕິ” (ຫຸງອ່ອນ) ມີອັດຖະວ່າ ການຫຸງຍ່ອມມີ (ອ່ອນ), ແລະ ໃນຄຳວ່າ “ສຸຂັງ ສະຍະຕິ” (ນອນເປັນສຸກ) ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເຮັດການນອນ (ເປັນສຸກ) ດັ່ງນີ້.

ဝစနတော ကိရိယာဝိသေသနပဒေန တုလျာဓိကရဏဘူတံ ကိရိယာဝိသေသျပဒံ အကမ္မကမ္ပိ သကမ္မကမ္ပိ ဘူဓာတုကရဓာတူဟိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဉာယေန ဆက္ခတ္တုပရမံ ဌာနံ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဆက္ခတ္တုပရမံ ဌာနံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတေန ဆက္ခတ္တုပရမံ ဧဝံ ဌာနံ ဘဝိတဗ္ဗံ, န တတော အဓိကံ, ဆက္ခတ္တုပရမံ ဧဝ ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ, န တတော ဥဒ္ဓန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. န အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣဓ ဘန္တေ နိသီဒထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ န နိသီဒိတဗ္ဗံ. န အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယာဂုခဇ္ဇကာဒိဘေဒံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဂဏှထ ဘန္တေ’’တိ ယာစိယမာနေနပိ န ဂဏှိတဗ္ဗံ. န ဓမ္မော ဘာသိတဗ္ဗောတိ ‘‘မင်္ဂလံ ဝါ အနုမောဒနံ [Pg.132] ဝါ ဘာသထာ’’တိ ယာစိယမာနေနပိ ကိဉ္စိ န ဘာသိတဗ္ဗံ, ကေဝလံ ‘‘ကိံကာရဏာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနေန ‘‘ဇာနာဟိ အာဝုသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော.

ຈາກຄຳກ່າວນີ້ ບົດກິຣິຍາວິເສດສະຍະ (ບົດທີ່ຖືກສະແດງຄຸນ) ເຊິ່ງມີວິບັດສະເໝີກັນກັບບົດກິຣິຍາວິເສດ ຈະເປັນອະກັມມະກະ (ບໍ່ມີກັມ) ຫຼື ສະກັມມະກະ (ມີກັມ) ກໍຕາມ ຍ່ອມຕ້ອງເຊື່ອມໂຍງກັບ ພູທາດ (bhū) ແລະ ກະຣະທາດ (kar), ໂດຍນັຍນີ້ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ ຄວນມີການຢືນຢ່າງຍິ່ງ ໖ ເທື່ອ, ຄວນເຮັດການຢືນຢ່າງຍິ່ງ ໖ ເທື່ອ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງອັດຖະນີ້ວ່າ ຄວນມີການຢືນຢ່າງນີ້ຢ່າງຍິ່ງ ໖ ເທື່ອ ບໍ່ຄວນເກີນກວ່ານັ້ນ, ຄວນເຮັດການຢືນຢ່າງຍິ່ງ ໖ ເທື່ອ ບໍ່ຄວນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນນັ່ງເທິງອາສະນະ” ຄື ເຖິງແມ່ນເຂົາຈະກ່າວວ່າ “ນິມົນນັ່ງທີ່ນີ້ ຂ້ານ້ອຍ” ກໍບໍ່ຄວນນັ່ງ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນຮັບອາມິດ” ຄື ເຖິງແມ່ນເຂົາຈະນິມົນວ່າ “ນິມົນຮັບອາມິດບາງຢ່າງ ມີຂ້ຽວຢາຄູ ແລະ ຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ ຂ້ານ້ອຍ” ກໍບໍ່ຄວນຮັບ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນສະແດງທັມ” ຄື ເຖິງແມ່ນເຂົາຈະນິມົນວ່າ “ຂໍຈົ່ງສະແດງມຸງຄຸນ ຫຼື ກ່າວອະນຸໂມທະນາ ຂ້ານ້ອຍ” ກໍບໍ່ຄວນສະແດງສິ່ງໃດເລີຍ, ພຽງແຕ່ເມື່ອເຂົາຖາມວ່າ “ທ່ານມາດ້ວຍເຫດໃດ” ກໍຄວນກ່າວວ່າ “ອາວຸໂສ ທ່ານຈົ່ງຮູ້ເອົາເອງເຖີດ”.

ဌာနံ ဘဉ္ဇတီတိ အာဂတကာရဏံ ဘဉ္ဇတိ ကောပေတိ. ဌာနန္တိ ဌိတိယာ စ ကာရဏဿ စ နာမံ, တသ္မာ အာသနေ နိသီဒနေန ဌာနံ ကုပ္ပတိ, အာဂတကာရဏမ္ပိ, အာမိသပဋိဂ္ဂဟဏာဒီသု ပန အာဂတကာရဏမေဝ ဘဉ္ဇတိ, န ဌာနံ. တေနာဟ ‘‘အာဂတကာရဏံ ဘဉ္ဇတီ’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘အာမိသပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနာ ဌာနမ္ပိ ဘဉ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ, ဋီကာယမ္ပိ နာနာဝါဒေ ဒဿေတွာ ဌာနဘဉ္ဇနံ ဝုတ္တံ, တံ အဋ္ဌကထာဝစနေန အသံသန္ဒနတော ဂန္ထဂရုဘယေန န ဝဒိမှ. ဣဒါနိ ယာ တိဿော စောဒနာ, ဆ စ ဌာနာနိ ဝုတ္တာနိ, တတ္ထ ဝုဒ္ဓိဟာနိံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ စတုက္ခတ္တုံ စောဒေတီ’’တိအာဒိမာဟ. ယသ္မာ စ ဧကစောဒနာဝုဒ္ဓိယာ ဒွိန္နံ ဌာနာနံ ဟာနိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ စောဒနာ ဒွိဂုဏံ ဌာနန္တိ လက္ခဏံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမိနာ လက္ခဏေန တိက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ ဆက္ခတ္တုံ ဌာတဗ္ဗံ, ဒွိက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ အဋ္ဌက္ခတ္တုံ ဌာတဗ္ဗံ, သကိံ စောဒေတွာ ဒသက္ခတ္တုံ ဌာတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “ທຳລາຍການຢືນ” (ຖານັງ ພັນຊະຕິ) ຄື ທຳລາຍ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເຫດການມາເສຍໄປ. ຄຳວ່າ “ຖານະ” ເປັນຊື່ຂອງການຢືນ ແລະ ເຫດຜົນ, ເພາະສະນັ້ນ ດ້ວຍການນັ່ງເທິງອາສະນະ ການຢືນຈຶ່ງກຳເລີບ (ເສຍໄປ) ແລະ ເຫດການມາກໍກຳເລີບນຳ, ແຕ່ໃນການຮັບອາມິດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມທຳລາຍແຕ່ເຫດການມາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ທຳລາຍການຢືນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທຳລາຍເຫດການມາ”. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ດ້ວຍການຮັບອາມິດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມທຳລາຍການຢືນນຳ”, ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄັນກັບອັດຖະກະຖາ, ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີດີກາ ທ່ານຈະສະແດງວາທະຕ່າງໆ ແລ້ວກ່າວເຖິງການທຳລາຍການຢືນໄວ້ ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະບໍ່ສົມຄັນກັບຄຳອັດຖະກະຖາ ພວກຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະຢ້ານວ່າຄຳພີຈະກວ້າງຂວາງເກີນໄປ. ບັດນີ້ ໃນການເຕືອນ ໓ ເທື່ອ ແລະ ການຢືນ ໖ ເທື່ອ ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມຈະເລີນ ແລະ ຄວາມເສື່ອມ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫາກເຕືອນ ໔ ເທື່ອ” ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເພາະການເພີ່ມການເຕືອນຂຶ້ນ ໑ ເທື່ອ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນການເສື່ອມການຢືນ ໖ ເທື່ອ, ເພາະສະນັ້ນ ລັກສະນະທີ່ວ່າ ການເຕືອນເປັນສອງເທົ່າຂອງການຢືນ ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ເມື່ອເຕືອນ ໓ ເທື່ອ ຄວນຢືນ ໖ ເທື່ອ, ເມື່ອເຕືອນ ໒ ເທື່ອ ຄວນຢືນ ໘ ເທື່ອ, ເມື່ອເຕືອນ ໑ ເທື່ອ ຄວນຢືນ ໑໐ ເທື່ອ.

တတြ တတြ ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဣဒံ စောဒကဿ ဌိတဋ္ဌာနတော အပက္ကမ္မ တတြ တတြ ဥဒ္ဒိဿ ဌာနံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကော ပန ဝါဒေါ နာနာဒိဝသေသူတိ နာနာဒိဝသေသု ဧဝံ ကရောန္တဿ ကော ပန ဝါဒေါ, ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သာမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ, ဒူတော ဝါ ပါဟေတဗ္ဗောတိ ဣဒံ သဘာဝတော စောဒေတုံ အနိစ္ဆန္တေနပိ ကာတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. န တံ တဿ ဘိက္ခုနော ကိဉ္စိ အတ္ထံ အနုဘောတီတိ တံ စီဝရစေတာပန္နံ အဿ ဘိက္ခုနော ကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကမ္မံ န နိပ္ဖာဒေတိ. ယုဉ္ဇန္တာယသ္မန္တော သကန္တိ အာယသ္မန္တော အတ္တနော သန္တကံ ဓနံ ပါပုဏန္တု. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၃၈-၅၃၉) ပန ‘‘ယတဿ [Pg.133] စီဝရစေတာပန္နန္တိအာဒိ ယေန အတ္တနာ ဝေယျာဝစ္စကရော နိဒ္ဒိဋ္ဌော, စီဝရဉ္စ အနိပ္ဖာဒိတံ, တဿ ကတ္တဗ္ဗဒဿနံ. ဧဝံ ဘိက္ခုနာ ဝတ္ထုသာမိကာနံ ဝုတ္တေ စောဒေတွာ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ ‘သာမိကာ စောဒေတွာ ဒေန္တီ’တိ (ပါရာ. ၅၄၁) အနာပတ္တိယံ ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝ သော သယံ အစောဒေတွာ ဥပါသကာဒီဟိ ပရိယာယေန ဝတွာ စောဒါပေတိ, တေသု သတက္ခတ္တုမ္ပိ စောဒေတွာ စီဝရံ ဒါပေန္တေသု တဿ အနာပတ္တိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ သိက္ခာပဒဿ အနာဏတ္တိကတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ “ຢືນໃນທີ່ນັ້ນໆ” ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການຢືນອຸທິດສະເພາະໃນທີ່ນັ້ນໆ ໂດຍຫຼີກໄປຈາກບ່ອນທີ່ຜູ້ເຕືອນຢືນຢູ່. ຄຳວ່າ “ຈະກ່າວໄປໃຍໃນວັນຕ່າງໆ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຜູ້ທີ່ເຮັດຢ່າງນີ້ໃນວັນຕ່າງໆ ຄື ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ຄວນໄປເອງ ຫຼື ຄວນສົ່ງທູດໄປ ນີ້ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸຈະບໍ່ປາຖະໜາຈະເຕືອນໂດຍສະພາວະ ກໍຕ້ອງເຮັດແທ້”. ຄຳວ່າ “ສິ່ງນັ້ນບໍ່ອຳນວຍປະໂຫຍດອັນໃດໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນັ້ນເລີຍ” ຄື ຈີວອນເຈດາພັນນັ້ນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກິດຈະການແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍຂອງພິກຂຸນັ້ນສຳເລັດເລີຍ. ຄຳວ່າ “ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງປະກອບສ່ວນຂອງຕົນ” ຄື ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງໄດ້ຮັບຊັບອັນເປັນຂອງຕົນຄືນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ຍະຕັດສະ ຈີວະຣະເຈຕາປັນນັງ (ຈີວອນເຈດາພັນນັ້ນຂອງຜູ້ໃດ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງກິດທີ່ຄວນເຮັດຂອງພິກຂຸຜູ້ລະບຸຕົວໄວຍາສັງກອນເອງ ແຕ່ຈີວອນຍັງບໍ່ສຳເລັດ. ເມື່ອພິກຂຸກ່າວແກ່ເຈົ້າຂອງວັດຖຸຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເຂົາເຈົ້າເຕືອນແລ້ວຖວາຍ ກໍຄວນ ເພາະໃນອະນາບັດຕິ (ປາຣາ. 541) ກ່າວໄວ້ວ່າ ເຈົ້າຂອງເຕືອນແລ້ວຖວາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ເຕືອນເອງ ແຕ່ກ່າວໂດຍອ້ອມກັບອຸປາສົກເປັນຕົ້ນແລ້ວໃຫ້ເຂົາເຕືອນແທນ ເຖິງແມ່ນເຂົາເຈົ້າຈະເຕືອນຕັ້ງຮ້ອຍເທື່ອແລ້ວໃຫ້ຖວາຍຈີວອນ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດຂອງພິກຂຸນັ້ນກໍສຳເລັດ ເພາະສິກຂາບົດນີ້ບໍ່ໄດ້ຫ້າມການສັ່ງໃຫ້ຄົນອື່ນເຕືອນແທນ”.

၆၅. ကေနစိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌော အတ္တနော မုခေနေဝ ဗျာဝဋဘာဝံ ဝေယျာဝစ္စကရတ္တံ ပတ္တော မုခဝေဝဋိကော, အဝိစာရေတုကာမတာယာတိ ဣမိနာ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဒါတုံ အနိစ္ဆန္တာ အရိယာပိ ဝဉ္စနာဓိပ္ပာယံ ဝိနာ ဝေါဟာရတော နတ္ထီတိ ဝဒန္တီတိ ဒဿေတိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၃၇-၅၃၉) ပန ‘‘အဝိစာရေတုကာမတာယာတိ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘နတ္ထမှာကံ ကပ္ပိယကာရကော’တိ ဣဒံ တာဒိသံ ကရောန္တော ကပ္ပိယကာရကော နတ္ထီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိဝတ္ထုမှိ (မဟာဝ. ၂၉၉) ဝုတ္တံ ‘‘သန္တိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနမေဝ မေဏ္ဍကသိက္ခာပဒံ နာမ. တတ္ထ ဟိ မေဏ္ဍကေန နာမ သေဋ္ဌိနာ ‘‘သန္တိ ဟိ ဘန္တေ မဂ္ဂါ ကန္တာရာ အပ္ပောဒကာ အပ္ပဘက္ခာ န သုကရာ အပါထေယျေန ဂန္တုံ, သာဓု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါထေယျံ အနုဇာနာတူ’’တိ ယာစိတေန ဘဂဝတာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပါထေယျံ ပရိယေသိတုံ. တဏ္ဍုလော တဏ္ဍုလတ္ထိကေန, မုဂ္ဂေါ မုဂ္ဂတ္ထိကေန, မာသော မာသတ္ထိကေန, လောဏံ လောဏတ္ထိကေန, ဂုဠော ဂုဠတ္ထိကေန, တေလံ တေလတ္ထိကေန, သပ္ပိ သပ္ပိတ္ထိကေနာ’’တိ ဝတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ, တေ ကပ္ပိယကာရကာနံ ဟတ္ထေ ဟိရညံ ဥပနိက္ခိပန္တိ ‘ဣမိနာ ယံ အယျဿ ကပ္ပိယံ, တံ ဒေထာ’တိ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ တတော ကပ္ပိယံ, တံ သာဒိတုံ, န တွေဝါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကေနစိ [Pg.134] ပရိယာယေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိတဗ္ဗံ ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. ‘‘ကပ္ပိယကာရကာနံ ဟတ္ထေ ဟိရညံ နိက္ခိပန္တီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဘိက္ခုဿ အာရောစနံ အတ္ထိယေဝ, အညထာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကပ္ပိယကာရကပက္ခံ ဘဇတီတိ န စောဒေတဗ္ဗော သိယာ, ဣဒံ ပန ဒူတေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကပ္ပိယကာရကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဘိက္ခုနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝါ အနိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝါ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧတ္ထ စောဒနာယ ပရိမာဏံ နတ္ထီ’’တိအာဒိ. ယဒိ မူလံ သန္ဓာယ စောဒေတိ, တံ သာဒိတမေဝ သိယာတိ အာဟ ‘‘မူလံ အသာဒိယန္တေနာ’’တိ.

໖໕. ຄຳວ່າ 'mukhavevaṭiko' (ຜູ້ມີໜ້າບິດເບືອນ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີໃຜບອກ ແຕ່ສະແດງຄວາມຂົນຂວາຍດ້ວຍປາກຂອງຕົນເອງ ຈົນເຖິງຄວາມເປັນໄວຍາຈັດຈະກອນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'avicāretukāmatāya' (ເພາະຄວາມບໍ່ປາຖະໜາຈະຈັດແຈງ) ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ປາຖະໜາຈະຖວາຍສິ່ງຂອງທີ່ມີຢູ່ ກໍຍັງກ່າວຕາມໂວຫານວ່າ 'ບໍ່ມີ' ໂດຍປາສະຈາກເຈດຕະນາຫຼອກລວງ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.537-539) ກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍຄຳວ່າ avicāretukāmatāya ນີ້ ໃນຝ່າຍນີ້ ຄຳວ່າ ພວກຂ້ານ້ອຍບໍ່ມີກັປປິຍະກາຣົກ ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດໜ້າທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ມີກັປປິຍະກາຣົກ ດັ່ງນີ້'. ໃນເພສັດຊັກຂັນທະກະ ເລື່ອງເມນທະກະເສດຖີ (ມະຫາວະ. 299) ພະດຳລັດທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'santi bhikkhave' (ມີຢູ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ນັ້ນແລ ເອີ້ນວ່າ ເມນທະກະສິກຂາບົດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເລື່ອງນັ້ນ ເມນທະກະເສດຖີໄດ້ກາບທູນວິງວອນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ມີຢູ່ແລ ທາງກັນດານທີ່ຫານ້ຳໄດ້ຍາກ ຫາອາຫານໄດ້ຍາກ ບໍ່ສະດວກທີ່ຈະເດີນທາງໄປໂດຍປາສະຈາກສະບຽງ, ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງອະນຸຍາດສະບຽງແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີ້ນ'. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ສະແຫວງຫາສະບຽງໄດ້ ຄື ເຂົ້າສານ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການເຂົ້າສານ, ຖົ່ວຂຽວ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການຖົ່ວຂຽວ, ຖົ່ວດຳ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການຖົ່ວດຳ, ເກືອ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການເກືອ, ນ້ຳອ້ອຍ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການນ້ຳອ້ອຍ, ນ້ຳມັນ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການນ້ຳມັນ, ເນີຍໃສ ສຳລັບຜູ້ຕ້ອງການເນີຍໃສ' ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ມີຢູ່, ມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມສັດທາເຫຼື້ອມໃສ ເຂົາເຈົ້າຍ່ອມມອບເງິນຄຳໄວ້ໃນມືຂອງກັປປິຍະກາຣົກທັງຫຼາຍ ດ້ວຍສັ່ງວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ຄວນແກ່ພະຄຸນເຈົ້າ ຂໍຈົ່ງຖວາຍສິ່ງນັ້ນດ້ວຍເງິນຄຳນີ້. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຍິນດີສິ່ງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ຈາກເງິນຄຳນັ້ນໄດ້, ແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວເລີຍວ່າ ພິກຂຸພຶງຍິນດີ ພຶງສະແຫວງຫາທອງແລະເງິນ ໂດຍປະການໃດໆ'. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ 'kappiyakārakānaṃ hatthe hiraññaṃ nikkhipantī' (ມອບເງິນໄວ້ໃນມືຂອງກັປປິຍະกາຣົກ) ນີ້ ກໍຍັງມີການບອກແກ່ພິກຂຸຢູ່, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຫາຝ່າຍກັປປິຍະກາຣົກທີ່ບໍ່ໄດ້ລະບຸຊື່ ກໍຈະບໍ່ຕ້ອງຖືກໂຈດ, ແຕ່ຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງກັປປິຍະກາຣົກທີ່ທູດລະບຸຊື່ໄວ້, ບໍ່ແມ່ນກັປປິຍະກາຣົກທີ່ພິກຂຸລະບຸຊື່ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ລະບຸຊື່. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນທີ່ນີ້ ປະລິມານແຫ່ງການໂຈດບໍ່ມີ' ເປັນຕົ້ນ. ຫາກໂຈດໝາຍເຖິງມູນຄ່າ (ເງິນຄຳ), ການຍິນດີມູນຄ່ານັ້ນກໍຈະເປັນອັນວ່າຍິນດີແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'mūlaṃ asādiyantena' (ໂດຍຜູ້ບໍ່ຍິນດີມູນຄ່າ).

အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တနာ စောဒနာဋ္ဌာနဉ္စ န ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ စီဝရတ္ထာယေဝ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဝတ္ထုသာမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌကပ္ပိယကာရကေသုပိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ဒိန္နေ စ ဌာနစောဒနာဒိသဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'ພຶງປະຕິບັດຄືກັບໃນຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດແລະບໍ່ໄດ້ປະວໍລະນາ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ຕົນເອງບໍ່ພຶງເຮັດການທວງຖາມ (ໂຈດ). ຄຳວ່າ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍທຳນອງນີ້ແລ' ນີ້ ສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນກັປປິຍະກາຣົກທີ່ເຈົ້າຂອງຊັບລະບຸໄວ້ ແລະໃນເວລາທີ່ເຂົາຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ, ການທວງຖາມສະຖານທີ່ເປັນຕົ້ນທັງໝົດ ກໍພຶງເຮັດໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ.

၆၆. ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနေ ပနာတိအာဒီသု ‘‘ဣဒံ အယျဿ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မမ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အတ္ထိ, တံ တုယှံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ ဌိတဿ ကေဝလံ ဝါစာယ ဝါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ ‘‘တုယှ’’န္တိ ဝတွာ ပရိစ္စတ္တဿ ကာယဝါစာဟိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ စိတ္တေန သာဒိယနံ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနံ နာမ. သာဒိယတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဂဏှိတုကာမော ဟောတီ’’တိ.

໖໖. ໃນຄຳວ່າ 'upanikkhittasādiyane pana' (ສ່ວນການຍິນດີເງິນຄຳທີ່ເຂົາມອບໄວ້) ເປັນຕົ້ນ, ການທີ່ທາຍົກສະລະໃຫ້ ບໍ່ວ່າຈະຕໍ່ໜ້າວ່າ 'ຂໍສິ່ງນີ້ຈົ່ງມີແກ່ພະຄຸນເຈົ້າ' ຫຼື ລັບຫຼັງວ່າ 'ເງິນຄຳຂອງຂ້ານ້ອຍມີຢູ່ໃນສະຖານທີ່ຊື່ໂນ້ນ ຂໍສິ່ງນັ້ນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍກ່າວພຽງແຕ່ວາຈາ ຫຼື ສະແດງດ້ວຍມືວ່າ 'ເປັນຂອງທ່ານ' ແລ້ວພິກຂຸບໍ່ປະຕິເສດດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ ແຕ່ຍິນດີດ້ວຍໃຈ ນີ້ເອີ້ນວ່າ 'ການຍິນດີເງິນຄຳທີ່ເຂົາມອບໄວ້'. ຄຳວ່າ 'sādiyati' (ຍິນດີ) ນັ້ນ ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງວ່າ 'gaṇhitukāmo hotī' (ປາຖະໜາຈະຮັບ).

ဣဒံ ဂုတ္တဋ္ဌာနန္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ပစ္စယပရိဘောဂံယေဝ သန္ဓာယ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီတိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘ဣဒံ ဂုတ္တဋ္ဌာန’’န္တိ အာစိက္ခန္တော ဌာနဿ ဂုတ္တဘာဝမေဝ ဒဿေတိ, န ဝတ္ထုံ ပရာမသတိ, တသ္မာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’’တိ ပန ဝဒန္တော [Pg.135] နိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဝတ္ထုံ နိက္ခိပါဟီတိ ဝတ္ထုံ ပရာမသတိ နာမ, တသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပရတော ဣဒံ ဂဏှာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတံ ဟောတီတိ ယသ္မာ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါ ကပ္ပတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ, ယသ္မာ ပန ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါ န ကပ္ပတိ, တသ္မာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဣဒံ ဓနံ ယသ္မာ ‘‘နယိဒံ ကပ္ပတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ, တသ္မာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ, ယသ္မာ ပန သဗ္ဗသော အဝိဿဇ္ဇိတံ, တသ္မာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. အထ ဝါ တံ ဓနံ ယသ္မာ ပစ္ဆာ သုဋ္ဌုဝိစာရဏာယ သတိယာ ကပ္ပိယံ ဘဝိဿတိ, ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ သတိယာ အကပ္ပိယံ ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတံ ဟောတီတိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘ဧကော သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါတိအာဒိ ရူပိယေ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ပဝတ္တနာကာရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ‘‘န ပန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဿေတုံ, ‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’တိ ဝုတ္တေ ဥဂ္ဂဏှာပနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’တိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ စ ‘‘ကပ္ပိယဉ္စ…ပေ… ဟောတီတိ ယသ္မာ အသာဒိတတ္တာ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယာ ဝဋ္ဋန္တိ, တသ္မာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ, ယသ္မာ ပန ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ သတိ တတော ဥပ္ပန္နံ န ကပ္ပတိ, တသ္မာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ພຶງບອກວ່າ ສະຖານທີ່ນີ້ປອດໄພ' ນັ້ນ ພຶງບອກໂດຍໝາຍເຖິງການບໍລິໂພກປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງວາງໄວ້ທີ່ນີ້' ຫາກພິກຂຸສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງເກັບໄວ້' ຍ່ອມເປັນນິສສັກຄີ ຕາມລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ ຈົ່ງວາງໄວ້ທີ່ນີ້'. ອີກປະການໜຶ່ງ ພິກຂຸເມື່ອບອກວ່າ 'ສະຖານທີ່ນີ້ປອດໄພ' ຍ່ອມສະແດງພຽງແຕ່ຄວາມປອດໄພຂອງສະຖານທີ່ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແຕະຕ້ອງວັດຖຸ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງພຶງບອກໄດ້. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງວາງໄວ້ທີ່ນີ້' ຍ່ອມຊື່ວ່າແຕະຕ້ອງວັດຖຸ ໂດຍໝາຍເຖິງວັດຖຸທີ່ພຶງວາງນັ້ນວ່າ ຈົ່ງວາງໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງກ່າວ. ໃນຄຳວ່າ 'ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຖືເອົາສິ່ງນີ້' ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'ອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະ) ຕັ້ງຢູ່' ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເພາະການບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ເກີດຈາກເງິນຄຳນັ້ນຄວນ (ກັປປິຍະ) ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນຕັ້ງຢູ່, ແຕ່ເພາະການບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ເກີດຈາກເງິນຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນ ເພາະການຈັດແຈງບໍ່ດີ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຕັ້ງຢູ່. ອີກປະການໜຶ່ງ ຊັບນີ້ ເພາະພິກຂຸປະຕິເສດວ່າ 'ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນ' ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນຕັ້ງຢູ່, ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະໂດຍປະການທັງປວງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຕັ້ງຢູ່. ອີກປະການໜຶ່ງ ຊັບນັ້ນ ເພາະໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອມີການຈັດແຈງຢ່າງຖືກຕ້ອງດີແລ້ວ ກໍຈະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນ, ແຕ່ເມື່ອມີການຈັດແຈງບໍ່ດີ ກໍຈະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຕັ້ງຢູ່. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ໜຶ່ງຮ້ອຍ ຫຼື ໜຶ່ງພັນ ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງອາການທີ່ເປັນໄປໃນຂັ້ນຕ່ຳສຸດຂອງຮູປິຍະ' ແລະກ່າວວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະເມື່ອພິກຂຸກ່າວວ່າ ຈົ່ງວາງໄວ້ທີ່ນີ້ ຍ່ອມເປັນການສັ່ງໃຫ້ເກັບ, ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ ຈົ່ງວາງໄວ້ທີ່ນີ້' ແລະກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ກັປປິຍະ...ເປ... ຕັ້ງຢູ່ ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເພາະພິກຂຸບໍ່ໄດ້ຍິນດີ ປັດໄຈທີ່ເກີດຈາກເງິນຄຳນັ້ນຈຶ່ງຄວນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນຕັ້ງຢູ່, ແຕ່ເມື່ອມີການຈັດແຈງບໍ່ດີ ປັດໄຈທີ່ເກີດຈາກເງິນຄຳນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຄວນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຕັ້ງຢູ່'.

၆၇. သံဃမဇ္ဈေ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ယသ္မာ ရူပိယံ နာမ အကပ္ပိယံ, တသ္မာ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တံ ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တမေဝ ဟောတိ, န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတံ, တသ္မာ ဥပါယေန ပရိဘောဂဒဿနတ္ထံ ‘‘သံဃမဇ္ဈေ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၈၄) ဝုတ္တံ. န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတန္တိ ဣမိနာ စေတာပိတဉ္စေ, နတ္ထိ ပရိဘောဂူပါယော ဥဂ္ဂဟေတွာ အနိဿဋ္ဌရူပိယေန စေတာပိတတ္တာ. ဤဒိသဉှိ သံဃမဇ္ဈေ နိဿဇ္ဇနံ ကတွာဝ [Pg.136] ဆဍ္ဍေတွာ ပါစိတ္တိယံ ဒေသာပေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာပိ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃေ နိဿဋ္ဌံ ကပ္ပိယကာရကေဟိ နိဿဋ္ဌရူပိယေန ပရိဝတ္တေတွာ အာနီတကပ္ပိယဘဏ္ဍသဒိသံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိနာဝ ဥပါယံ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ပတ္တစတုက္ကာဒိကထာယ န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ ရူပိယေန ပရိဝတ္တိတပတ္တဿ အပရိဘောဂေါဝ ဒဿိတော, န နိဿဇ္ဇနဝိစာရောတိ. ကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ပဗ္ဗဇိတာနံ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ ဥပါသကာတိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ.

໖໗. ຄຳວ່າ 'ພຶງສະລະໃນທ່າມກາງສົງ' ນັ້ນ ເພາະເຫດວ່າຮູປິຍະ (ເງິນຄຳ) ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະ), ດັ່ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຕັດວ່າ ພຶງສະລະແກ່ສົງ ຫຼື ແກ່ຄະນະ ຫຼື ແກ່ບຸກຄົນ. ແຕ່ເພາະເຫດວ່າ ເງິນຄຳນັ້ນເປັນພຽງສິ່ງທີ່ຮັບໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ຍັງບໍ່ໄດ້ນຳໄປແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ໃດໆ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວິທີການບໍລິໂພກໂດຍອຸບາຍ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພຶງສະລະໃນທ່າມກາງສົງ'. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຍັງບໍ່ໄດ້ນຳໄປແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງທີ່ຄວນໃດໆ' ນີ້ ສະແດງວ່າ ຫາກນຳໄປແລກປ່ຽນແລ້ວ ກໍບໍ່ມີວິທີການບໍລິໂພກ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ແລກປ່ຽນມາດ້ວຍຮູປິຍະທີ່ພິກຂຸຖືເອົາໄວ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະ. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸເຮັດການສະລະໃນທ່າມກາງສົງເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ຕ້ອງຖິ້ມໄປ ແລ້ວຈຶ່ງສະແດງອາບັດປາຈິດຕີ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເພາະເຫດວ່າ ສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ) ທີ່ແລກປ່ຽນມາ ເຖິງແມ່ນຈະຮັບວັດຖຸນິສສັກຄີໄວ້ ແລ້ວສະລະແກ່ສົງ ກໍມີສະພາບເໝືອນກັບສິ່ງຂອງທີ່ຄວນ ທີ່ກັປປິຍະກาຣົກທັງຫຼາຍແລກປ່ຽນດ້ວຍຮູປິຍະທີ່ສະລະແລ້ວນຳມາຖວາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນແບ່ງປັນກັນບໍລິໂພກໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີອຸບາຍ' ດັ່ງນີ້, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ສົມຄູ່ກັບເລື່ອງບາດ 4 ໜ່ວຍເປັນຕົ້ນ. ເພາະໃນເລື່ອງນັ້ນ ທ່ານສະແດງແຕ່ຄວາມບໍ່ຄວນບໍລິໂພກບາດທີ່ແລກປ່ຽນມາດ້ວຍຮູປິຍະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການພິຈາລະນາເລື່ອງການສະລະເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ພຶງບອກສິ່ງທີ່ຄວນ' ໝາຍເຖິງ ພຶງບອກຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອຸປາສົກ ເນີຍໃສ ຫຼື ນ້ຳມັນ ຍ່ອມຄວນແກ່ບັນພະຊິດທັງຫຼາຍ'.

အာရာမိကာနံ ဝါ ပတ္တဘာဂန္တိ ဣဒံ ဂိဟီနံ ဟတ္ထဂတောပိ သောယေဝ ဘာဂေါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သစေ ပန တေန အညံ ပရိဝတ္တေတွာ အာရာမိကာ ဒေန္တိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. တတော ဟရိတွာတိ အညေသံ ပတ္တဘာဂတော ဟရိတွာ. ကသိဏပရိကမ္မန္တိ အာလောကကသိဏပရိကမ္မံ. မဉ္စပီဌာဒီနိ ဝါတိ ဧတ္ထ တတော ဂဟိတမဉ္စပီဌာဒီနိ ပရိဝတ္တေတွာ အညံ စေ ဂဟိတံ, ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ဆာယာပီတိ ဘောဇနသာလာဒီနံ ဆာယာပိ. ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကန္တာတိ ဂေဟပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တာ, ဆာယာယ ဂတဂတဋ္ဌာနံ ဂေဟံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. မဂ္ဂေနပီတိ ဧတ္ထ သစေ အညော မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ကီတာယာတိ တေန ဝတ္ထုနာ ကီတာယ. ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ သစေ ဥပါသကော ‘‘အတိဗဟု ဧတံ ဟိရညံ, ဣဒံ ဘန္တေ အဇ္ဇေဝ န ဝိနာသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ သယံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတိ, အညေန ဝါ ဌပါပေတိ, ဧဝံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တေန ဝတ္ထုနာ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၈၃-၅၈၄) ပန ‘‘ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာတိ ကပ္ပိယကာရကေဟိ [Pg.137] ဝဍ္ဎိယာ ပယောဇနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယန္တိ တေန ဝတ္ထုနာ ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ຫຼື ສ່ວນທີ່ຕົກເປັນຂອງຄົນວັດ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍຖືວ່າ ສ່ວນນັ້ນເຖິງແມ່ນຈະຕົກຢູ່ໃນມືຂອງຄະລຶຫັດ ກໍເປັນສ່ວນນັ້ນເອງ. ແຕ່ຫາກຄົນວັດທັງຫຼາຍນຳສ່ວນນັ້ນໄປແລກປ່ຽນສິ່ງອື່ນມາຖວາຍ, ຍ່ອມຄວນບໍລິໂພກໄດ້ ດັ່ງນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນມັດຊິມະຄັນຖິປະທະແລະຈູລະຄັນຖິປະທະ. ຄຳວ່າ 'ນຳໄປຈາກສ່ວນນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ນຳໄປຈາກສ່ວນທີ່ຕົກເປັນຂອງຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ການບໍລິກຳກະສິນ' ໝາຍເຖິງ ການບໍລິກຳອາໂລກະກະສິນ (ກະສິນແແສງສະຫວ່າງ). ຄຳວ່າ 'ຕຽງແລະຕັ່ງເປັນຕົ້ນ' ນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຫາກນຳຕຽງແລະຕັ່ງເປັນຕົ້ນທີ່ໄດ້ມາຈາກສ່ວນນັ້ນໄປແລກປ່ຽນເອົາສິ່ງອື່ນມາ, ກໍຍ່ອມຄວນ. ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນຮົ່ມເງົາ' ໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນຮົ່ມເງົາຂອງໂຮງສັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກາຍກຳນົດ' ໝາຍເຖິງ ກາຍກຳນົດແຫ່ງເຮືອນ, ອະທິບາຍວ່າ ສະຖານທີ່ທີ່ຮົ່ມເງົາທອດໄປເຖິງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນທາງ' ນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຫາກບໍ່ມີທາງອື່ນ, ກໍຄວນກຳນົດທາງນັ້ນແລ້ວເດີນທາງໄປໄດ້. ຄຳວ່າ 'ທີ່ຊື້ແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຊື້ດ້ວຍວັດຖຸ (ເງິນຄຳ) ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສົງຝາກໄວ້ແລ້ວບໍລິໂພກປັດໄຈ' ໝາຍເຖິງ ຫາກອຸປາສົກກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເງິນຄຳນີ້ມີຫຼາຍໂພດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ພຶງໃຫ້ໝົດໄປໃນມື້ນີ້ເລີຍ' ແລ້ວຕົນເອງຝາກໄວ້ ຫຼື ໃຫ້ຄົນອື່ນຝາກໄວ້, ເມື່ອຝາກໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ສົງບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ເກີດຈາກເງິນຄຳນັ້ນ ຊື່ວ່າບໍລິໂພກປັດໄຈ, ແຕ່ເພາະໄດ້ມາດ້ວຍວັດຖຸນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນ' (ອະກັປປິຍະ). ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຝາກໄວ້ ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງການທີ່กັປປິຍະກາຣົກທັງຫຼາຍສະແຫວງຫາປະໂຫຍດດ້ວຍດອກເບ້ຍ. ທີ່ກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນ ນັ້ນ ເພາະໄດ້ມາດ້ວຍວັດຖຸນັ້ນ'.

သစေ သော ဆဍ္ဍေတီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ခိပတိ, အထာပိ န ဆဍ္ဍေတိ, သယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, န ဝါရေတဗ္ဗော. နော စေ ဆဍ္ဍေတီတိ အထ နေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, န ဆဍ္ဍေတိ, ‘‘ကိံ မယှံ ဣမိနာ ဗျာပါရေနာ’’တိ ယေနကာမံ ပက္ကမတိ, တတော ယထာဝုတ္တလက္ခဏော ရူပိယဆဍ္ဍကော သမန္နိတဗ္ဗော. ယော န ဆန္ဒာဂတိန္တိအာဒီသု လောဘဝသေန တံ ဝတ္ထုံ အတ္တနော ဝါ ကရောန္တော အတ္တာနံ ဝါ ဥက္ကံသေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ နာမ ဂစ္ဆတိ. ဒေါသဝသေန ‘‘နေဝါယံ မာတိကံ ဇာနာတိ, န ဝိနယ’’န္တိ ပရံ အပသာဒေန္တော ဒေါသာဂတိံ နာမ ဂစ္ဆတိ. မောဟဝသေန ပမုဋ္ဌော ပမုဋ္ဌဿတိဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တော မောဟာဂတိံ နာမ ဂစ္ဆတိ. ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဘယေန ဆဍ္ဍေတုံ အဝိသဟန္တော ဘယာဂတိံ နာမ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ အကရောန္တော န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ 'ຫາກຜູ້ນັ້ນຖິ້ມ' ໝາຍເຖິງ ໂຍນຖິ້ມໄວ້ໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ, ແຕ່ຫາກຜູ້ນັ້ນບໍ່ຖິ້ມ ແຕ່ຖືເອົາໄປເອງ, ກໍບໍ່ພຶງຫ້າມ. ຄຳວ່າ 'ຫາກຜູ້ນັ້ນບໍ່ຖິ້ມ' ໝາຍເຖິງ ຫາກຜູ້ນັ້ນບໍ່ຖືເອົາໄປ ແລະບໍ່ຖິ້ມ, ແຕ່ຫຼີກເວັ້ນໄປຕາມໃຈປາຖະໜາ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການຂົນຂວາຍນີ້', ເມື່ອນັ້ນ ພຶງສະແຫວງຫາຜູ້ຖິ້ມຮູປິຍະທີ່ມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃດບໍ່ເຖິງສັນທາຄະຕິ' ເປັນຕົ້ນ, ພະຍານຜູ້ເຮັດວັດຖຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຂອງຕົນ ຫຼື ຍົກຍ້ອງຕົນເອງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂລບ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຖິງສັນທາຄະຕິ (ລຳອຽງເພາະຮັກ). ຜູ້ຂົ່ມຂູ່ຄົນອື່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂກດວ່າ 'ຜູ້ນີ້ບໍ່ຮູ້ຈັກມາຕິກາ ບໍ່ຮູ້ຈັກພະວິນັຍເລີຍ' ຍ່ອມຊື່ວ່າເຖິງໂທສາຄະຕິ (ລຳອຽງເພາະຊັງ). ຜູ້ຫຼົງລືມສະຕິ ຕົກຢູ່ໃນສະພາບຫຼົງລືມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼົງ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຖິງໂມຫາຄະຕິ (ລຳອຽງເພາະຫຼົງ). ຜູ້ບໍ່ກ້າຖິ້ມເພາະຢ້ານຜູ້ຮັບຮູປິຍະ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຖິງພະຍາຄະຕິ (ລຳອຽງເພາະຢ້ານ). ຜູ້ບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າບໍ່ເຖິງສັນທາຄະຕິ ບໍ່ເຖິງໂທສາຄະຕິ ບໍ່ເຖິງໂມຫາຄະຕິ ແລະບໍ່ເຖິງພະຍາຄະຕິ.

၆၈. ပတိတောကာသံ အသမန္နာရဟန္တေန ဆဍ္ဍေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ နိရပေက္ခဘာဝဒဿနပရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ပတိတဋ္ဌာနေ ဉာတေပိ တဿ ဂူထံ ဆဍ္ဍေန္တဿ ဝိယ နိရပေက္ခဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသန္တသမ္ဘာဝနာယာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ အနရဟဿ ပရိဘောဂေါ. ဘဂဝတာ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ, န ဒုဿီလဿ. ဒါယကာနမ္ပိ သီလဝတော ဧဝ ပရိစ္စာဂေါ, န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော. ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ. ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ, ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ [Pg.138] အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ‘‘သီလဝတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. စီဝရံ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ကာယတော မောစေတွာ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ. ပုရေဘတ္တ…ပေ… ပစ္ဆိမယာမေသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တထာ အသက္ကောန္တေန ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသဝသေန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ စတုက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဒွိက္ခတ္တုံ သကိံယေဝ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

໖໘. ຄຳວ່າ 'ພຶງຖິ້ມໂດຍບໍ່ຕ້ອງກຳນົດສະຖານທີ່ທີ່ຕົກ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຮູ້ສະຖານທີ່ທີ່ຕົກ, ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ເໝືອນກັບຄົນທີ່ຖິ້ມອຸດຈະຣະ (ອາຈົມ) ນັ້ນແລ ຍ່ອມເປັນປະມານ (ເກນຕັດສິນ) ໃນທີ່ນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບ. ຄຳວ່າ 'ເພາະການສະແດງຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຢູ່' ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງການບອກອຸຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໃນຕົນ. ການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນຂະໂມຍ (ໄຖຍະບໍລິໂພກ) ຄື ການບໍລິໂພກຂອງຜູ້ບໍ່ຄວນຈະໄດ້ຮັບ. ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດປັດໄຈທັງຫຼາຍແກ່ຜູ້ມີສິນໃນພະສາສະໜາຂອງພະອົງ, ບໍ່ໄດ້ຊົງອະນຸຍາດແກ່ຜູ້ທຸສິນ. ເຖິງແມ່ນທາຍົກທັງຫຼາຍ ກໍສະລະໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີສິນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ສະລະໃຫ້ແກ່ຜູ້ທຸສິນ ເພາະຫວັງຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແກ່ທານຂອງຕົນ. ດັ່ງນັ້ນ ການບໍລິໂພກຂອງຜູ້ທຸສິນ ເພາະພະສາດສະດາບໍ່ຊົງອະນຸຍາດ ແລະເພາະທາຍົກທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ສະລະໃຫ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໄຖຍະບໍລິໂພກ. ການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້ (ອິນະບໍລິໂພກ) ຄື ການບໍລິໂພກເໝືອນກັບການກູ້ໜີ້ມາບໍລິໂພກ ເພາະບໍ່ມີຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງທັກຂິເນຍຍະບຸກຄົນຈາກຝ່າຍຜູ້ຮັບ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ການອ້າງເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ມີສິນ' ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ 'ໃນເວລາບໍລິໂພກຈີວອນທຸກໆຄັ້ງ' ໝາຍເຖິງ ໃນເວລາທີ່ປ່ຽນ (ແກ້) ອອກຈາກກາຍແລ້ວນຳມາບໍລິໂພກທຸກໆຄັ້ງ. ຄຳວ່າ 'ພຶງພິຈາລະນາໃນເວລາ ກ່ອນອາຫານ...ເປ... ຍາມສຸດທ້າຍ' ນີ້ ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ. ຫາກບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ພຶງພິຈາລະນາຕາມກຳນົດເວລາທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຄື ມື້ລະ 4 ເທື່ອ, 3 ເທື່ອ, 2 ເທື່ອ ຫຼື ພຽງເທື່ອດຽວກໍໄດ້.

သစဿ အပ္ပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ဟိယျော ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တံ, တံ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ…ပေ… ဟိရိကောပိနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ. ဟိယျော ယော မယာ ပိဏ္ဍပါတော ပရိဘုတ္တော, သော နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိနာ သစေ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏံ န ကရေယျ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဝဒန္တိ, တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ. ဧဝံ ပန အသက္ကောန္တေန ပုရေဘတ္တာဒီသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ. သတိပစ္စယတာတိ သတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ. ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ပရိဘောဂဿ စ ပစ္စဝေက္ခဏသတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ, ပစ္စဝေက္ခိတွာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဉ္စာတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘သတိံ ကတွာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပစ္စဝေက္ခဏာ ယုတ္တာ, ဧဝံ သန္တေပိ. အပရေ ပနာဟု ‘‘သတိပစ္စယတာတိ သတိ ဘေသဇ္ဇပရိဘောဂဿ ပစ္စယဘာဝေ, ပစ္စယေတိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေပီတိ ပစ္စယေ သတိပီ’’တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. တထာ ဟိ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, န ပစ္စယသဗ္ဘာဝမတ္တေန.

ໃນຄຳວ່າ 'ຖ້າຫາກວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາເລີຍ, ອາລຸນຂຶ້ນໄປ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້' ນີ້, ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ຖ້າຫາກວ່າ ພິກຂຸບໍ່ພິຈາລະນາການບໍລິໂພກທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ຈີວອນໃດທີ່ເຮົາບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານ, ຈີວອນນັ້ນ ພຽງເພື່ອບຳບັດຄວາມໜາວ... ລະ... ເພື່ອປົກປິດອະໄວຍະວະທີ່ຄວນລະອາຍ. ບິນທະບາດໃດທີ່ເຮົາບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານ, ບິນທະບາດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຫຼິ້ນມ່ວນ...' ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້, ຄຳນັ້ນ ຄວນໃຄ່ຄວນ. ແມ່ນແຕ່ເສນາສະນະ ກໍຊື່ວ່າໃນການບໍລິໂພກທຸກໆ ຄັ້ງ ຄື ໃນການເຂົ້າໄປທຸກໆ ຄັ້ງ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ສາມາດເຮັດຢ່າງນັ້ນໄດ້, ກໍຄວນພິຈາລະນາໃນເວລາກ່ອນສັນເຂົ້າ ເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ 'ສຕິປຈຈຍຕາ' (ຄວາມມີສະຕິເປັນປັດໄຈ) ຄື ຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງສະຕິ. ຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງສະຕິທີ່ພິຈາລະນາໃນການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກ ຍ່ອມຄວນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຮັບ ແລະ ບໍລິໂພກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຕັ້ງສະຕິໄວ້' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອວໍ ສນເຕປິ' (ແມ່ນເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ) ຄື ເຖິງແມ່ນວ່າ ການພິຈາລະນາໃນຖານະທັງສອງຈະຄວນກໍຕາມ, ແມ່ນເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ. ສ່ວນພວກອາຈານອື່ນກ່າວວ່າ 'ສຕິປຈຈຍຕາ ຄື ເມື່ອມີສະຕິໃນຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງການບໍລິໂພກຢາ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນປັດໄຈ. ຄຳວ່າ ເອວໍ ສນເຕປິ ຄື ແມ່ນເມື່ອມີປັດໄຈຢູ່', ຄຳນັ້ນ ເປັນພຽງມະຕິຂອງພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ຍ່ອມບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍການພິຈາລະນາ, ບໍ່ແມ່ນບໍລິສຸດໄດ້ພຽງແຕ່ການມີຢູ່ແຫ່ງປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ.

နနု စ ‘‘ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ [Pg.139] စ ကော ဝိသေသောတိ? ဝုစ္စတေ – ပုရိမေသု တာဝ တီသု ပစ္စယေသု ဝိသေသော ပါကဋောယေဝ, ဂိလာနပစ္စယေ ပန ယထာ ဝတိံ ကတွာ ရုက္ခမူလေ ဂေါပိတေ တဿ ဖလာနိပိ ရက္ခိတာနေဝ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလေ ရက္ခိတေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမ္ပိ နိပ္ဖန္နံ နာမ ဟောတိ. ဂိလာနပစ္စယံ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ သီလံ ဘိဇ္ဇမာနံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပန ပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမာဒီသု ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ အပ္ပစ္စဝေက္ခန္တဿေဝ ဘိဇ္ဇတိ. ပုရေဘတ္တဉှိ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာပိ ဂိလာနပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ, ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏန္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၈၅) အာဂတံ.

ຖາມວ່າ: ກໍດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເມື່ອເຮັດການບໍລິໂພກ ບໍ່ມີອາບັດ' ນີ້, ປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີລ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວບໍ່ແມ່ນບໍ? ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນລະຫວ່າງ ປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ກັບ ປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີລ ແມ່ນຫຍັງ? ແກ້ວ່າ: ໃນປັດໄຈ 3 ຢ່າງທຳອິດ, ຄວາມຕ່າງກັນຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ໃນຄິລານະປັດໄຈ (ປັດໄຈຄືຢາຮັກສາໂລກ) ນັ້ນ, ປຽບເໝືອນເມື່ອເຮັດຮົ້ວອ້ອມຮັກສາໂຄນຕົ້ນໄມ້ໄວ້ແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ໝາກໄມ້ຂອງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າຖືກຮັກສາໄວ້ຄືກັນ, ສັນໃດ; ເມື່ອປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ຖືກຮັກສາໄວ້ດ້ວຍການພິຈາລະນາແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີລ ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າສຳເລັດແລ້ວ, ສັນນັ້ນ. ສີລຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍລິໂພກຄິລານະປັດໄຈ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ ເມື່ອຈະຂາດ, ກໍແມ່ນປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີລນັ້ນເອງທີ່ຂາດ; ສ່ວນປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ຍ່ອມຂາດແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ພິຈາລະນາໃນການຫຼັງສັນເຂົ້າ, ໃນຍາມທຳອິດ ເປັນຕົ້ນ ຈົນຮອດເວລາອາລຸນຂຶ້ນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍລິໂພກຄິລານະປັດໄຈ ແມ່ນແຕ່ບໍ່ພິຈາລະນາກ່ອນສັນເຂົ້າ ກໍບໍ່ມີອາບັດ, ນີ້ຄືຄວາມຕ່າງກັນຂອງສີລທັງສອງນັ້ນ, ດັ່ງນີ້ ມີມາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.585).

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၈၅) ပန ‘‘ထေယျပရိဘောဂေါတိ ပစ္စယဿာမိနာ ဘဂဝတာ အနနုညာတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဣဏပရိဘောဂေါတိ ဘဂဝတာ အနုညာတမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇနတော ဝုတ္တံ. တေန စ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ဝိပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ကာယတော မောစေတွာ မောစေတွာ ပရိဘောဂေ. ပစ္ဆိမယာမေသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ‘ဟိယျော ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တ’န္တိအာဒိနာပိ အတီတပစ္စဝေက္ခဏာ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ဥဒကပတနဋ္ဌာနတော အန္တောပဝေသနေသု နိသီဒနသယနေသု စ. သတိပစ္စယတာ ဝဋ္ဋတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏသတိယာ ပစ္စယတ္တံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ ပရိဘောဂေ စ ပစ္စဝေက္ခဏာသတိ အဝဿံ လဒ္ဓဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘သတိံ ကတွာ’တိအာဒိ. ကေစိ ပန ‘သတိပစ္စယတာ ပစ္စယေ သတိ ဘေသဇ္ဇပရိဘောဂဿ ကာရဏေ သတီ’တိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တေသမ္ပိ ပစ္စယေ သတီတိ ပစ္စယသဗ္ဘာဝသလ္လက္ခဏေ သတီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော [Pg.140] ပစ္စယသဗ္ဘာဝမတ္တေန သီလဿ အသုဇ္ဈနတော. ပရိဘောဂေ အကရောန္တဿေဝ အာပတ္တီတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ ဘေဒေါ ဒဿိတော, န ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ တဿ အတီတပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝိသုဇ္ဈနတော. ဧတသ္မိံ ပန သေသပစ္စယေသု စ ဣဏပရိဘောဂါဒိဝစနေန ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿေဝ ဘေဒေါတိ ဧဝမိမေသံ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဂတံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. 1.585) ມີມາວ່າ: 'ທີ່ຊື່ວ່າ ເຖຍຍະບໍລິໂພກ (ການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນຂະໂມຍ) ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງປັດໄຈ ບໍ່ໄດ້ຊົງອະນຸຍາດໄວ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ອິປະບໍລິໂພກ (ການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້) ເພາະບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດກິດທີ່ຄວນເຮັດ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ຍ່ອມເສຍໄປ. ຄຳວ່າ ໃນການບໍລິໂພກທຸກໆ ຄັ້ງ ຄື ໃນການບໍລິໂພກທີ່ປ່ຽນແປງ (ປົດອອກ) ຈາກກາຍເລື້ອຍໆ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວນພິຈາລະນາໃນຍາມສຸດທ້າຍ. ໃນຄຳວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້ ນີ້, ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ແມ່ນແຕ່ການພິຈາລະນາທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ຈີວອນໃດທີ່ເຮົາບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານ ກໍຍ່ອມຄວນ. ຄຳວ່າ ໃນການບໍລິໂພກທຸກໆ ຄັ້ງ ຄື ໃນການເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ ຈາກບ່ອນທີ່ນ້ຳຕົກ ແລະ ໃນທີ່ນັ່ງທີ່ນອນ. ຄຳວ່າ ຄວາມມີສະຕິເປັນປັດໄຈຍ່ອມຄວນ ຄື ຍ່ອມຄວນເພື່ອຈະໄດ້ຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງສະຕິທີ່ພິຈາລະນາ. ທ່ານສະແດງວ່າ ສະຕິທີ່ພິຈາລະນາໃນການຮັບ ແລະ ໃນການບໍລິໂພກ ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງໄດ້ມາຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຕັ້ງສະຕິໄວ້ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວເນື້ອຄວາມແມ່ນແຕ່ຢ່າງນີ້ວ່າ ສຕິປຈຈຍຕາ ຄື ເມື່ອມີປັດໄຈ ຄື ເມື່ອມີເຫດແຫ່ງການບໍລິໂພກຢາ, ເຖິງແມ່ນໃນມະຕິຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ເມື່ອມີປັດໄຈ ກໍຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ເມື່ອມີການກຳນົດໝາຍຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງປັດໄຈ, ເພາະສີລຍ່ອມບໍ່ບໍລິສຸດໄດ້ພຽງແຕ່ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍ່ເຮັດການບໍລິໂພກເທົ່ານັ້ນ ນີ້, ທ່ານສະແດງຄວາມຂາດແຫ່ງປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີລ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມຂາດແຫ່ງປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ, ເພາະປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລນັ້ນ ຍ່ອມບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍການພິຈາລະນາທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ. ແຕ່ໃນປັດໄຈນີ້ ແລະ ໃນປັດໄຈທີ່ເຫຼືອ, ດ້ວຍຄຳວ່າ ການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້ ເປັນຕົ້ນ, ທ່ານສະແດງຄວາມຂາດແຫ່ງປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລນັ້ນເອງ, ຄວນຊາບຄວາມຕ່າງກັນຂອງສີລທັງສອງເຫຼົ່ານີ້ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້'.

ဧတေသု ဒွီသု ပကရဏေသု ‘‘ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိယျော ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တန္တိ…ပေ… ဝဒန္တီတိ အာဂတံ. ဣမံ ပန နယံ နိဿာယ ဣဒါနိ ဧကစ္စေ ပဏ္ဍိတာ ‘‘အဇ္ဇပါတော ပရိဘုတ္တံ သာယံ ပစ္စဝေက္ခန္တေန အဇ္ဇ ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တန္တိအာဒိနာ အတီတဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဟိယျော ပရိဘုတ္တမေဝ အတီတဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာ, န အဇ္ဇ ပရိဘုတ္တံ, တံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ မူလဝစနေ ဧဝံ ဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာ. ကထံ? ဣဒံ ဟိယျောတျာဒိဝစနံ သုတ္တံ ဝါ သုတ္တာနုလောမံ ဝါ အာစရိယဝါဒေါ ဝါ အတ္တနောမတိ ဝါတိ. တတ္ထ န တာဝ သုတ္တံ ဟောတိ ‘‘သုတ္တံ နာမ သကလေ ဝိနယပိဋကေ ပါဠီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ စ ဝစနဿ န ပါဠိဘူတတ္တာ. န စ သုတ္တာနုလောမံ ‘‘သုတ္တာနုလောမံ နာမ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ စ မဟာပဒေသဘာဝါဘာဝတော. န စ အာစရိယဝါဒေါ ‘‘အာစရိယဝါဒေါ နာမ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ပဉ္စဟိ အရဟန္တသတေဟိ ဌပိတာ ပါဠိဝိနိမုတ္တာ ဩက္ကန္တဝိနိစ္ဆယပ္ပဝတ္တာ အဋ္ဌကထာတန္တီ’’တိ ဝစနတော ဣမဿ စ အဋ္ဌကထာပါဌဘာဝါဘာဝတော. န စ အတ္တနောမတိ ‘‘အတ္တနောမတိ နာမ သုတ္တသုတ္တာနုလောမအာစရိယဝါဒေ မုဉ္စိတွာ အနုမာနေန အတ္တနော ဗုဒ္ဓိယာ နယဂ္ဂါဟေန ဥပဋ္ဌိတာကာရကထနံ, အပိစ သုတ္တန္တာဘိဓမ္မဝိနယဋ္ဌကထာသု အာဂတော သဗ္ဗောပိ [Pg.141] ထေရဝါဒေါ အတ္တနောမတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ စ အဋ္ဌကထာသု အာဂတတ္ထေရဝါဒဘာဝါဘာဝတော.

ໃນປຶ້ມຄຳພີທັງສອງນີ້, ໃນຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້' ນີ້, ມີມາວ່າ 'ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຈີວອນໃດທີ່ເຮົາບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານ... ລະ...'. ແຕ່ອາໄສນັຍນີ້, ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ບັນດິດບາງພວກກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸເມື່ອພິຈາລະນາໃນເວລາແລງ ເຖິງສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນຕອນເຊົ້າມື້ນີ້ ຄວນພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນອະດີດ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ຈີວອນໃດທີ່ເຮົາບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ນີ້'. ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຄວນພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນອະດີດ ສະເພາະສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ນີ້, ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ນີ້ນັ້ນ ຕ້ອງພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ'. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ຄວນເຮັດການພິຈາລະນາໃນຄຳທີ່ເປັນຕົ້ນເຄົ້າຢ່າງນີ້ວ່າ: ແນວໃດ? ຄຳວ່າ ໃນວັນວານ ເປັນຕົ້ນນີ້ ເປັນສູດ (ພຣະບາລີ) ຫຼື ເປັນສູຕານຸໂລມ (ຄຳຄ້ອຍຕາມພຣະສູດ) ຫຼື ເປັນອາຈາຣິຍະວາດ (ມະຕິຂອງພຣະອາຈານ) ຫຼື ເປັນອັດຕະໂນມະຕິ (ຄວາມເຫັນສ່ວນຕົວ)? ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳນີ້ ບໍ່ແມ່ນສູດກ່ອນ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ສູດ ຄື ພຣະບາລີໃນພຣະວິນັຍປິຕົກທັງໝົດ' ແລະ ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ແມ່ນພຣະບາລີ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນສູຕານຸໂມລ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ສູຕານຸໂລມ ຄື ມະຫາປະເທດ 4' ແລະ ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ມີສະפאວະເປັນມະຫາປະເທດ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນອາຈາຣິຍະວາດ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ອາຈາຣິຍະວາດ ຄື ຄຳພີອັດຖະກະຖາ ທີ່ພຣະອໍຣະຫັນ 500 ອົງ ຜູ້ເຮັດການສັງຄາຍະນາທຳ ໄດ້ຕັ້ງໄວ້ ເຊິ່ງເວັ້ນຈາກພຣະບາລີ ແລະ ເປັນໄປແລ້ວໂດຍການຕັດສິນທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ' ແລະ ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ມີສະພາວະເປັນບົດອັດຖະກະຖາ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນອັດຕະໂນມະຕິ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕະໂນມະຕິ ຄື ການກ່າວເຖິງອາການທີ່ປາກົດແກ່ຕົນ ດ້ວຍການຄາດຄະເນ ດ້ວຍປັນຍາຂອງຕົນ ດ້ວຍການຖືເອົານັຍ ໂດຍເວັ້ນຈາກສູດ, ສູຕານຸໂລມ ແລະ ອາຈາຣິຍະວາດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ເຖຣະວາດທັງໝົດ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງພຣະສູດ, ພຣະອະພິທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ ກໍຊື່ວ່າ ອັດຕະໂນມະຕິ' ແລະ ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ມີສະພາວະເປັນເຖຣະວາດ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ.

ဣတိ –

ດັ່ງນີ້ -

‘‘စတုဗ္ဗိဓဉှိ ဝိနယံ, မဟာထေရာ မဟိဒ္ဓိကာ;

နီဟရိတွာ ပကာသေသုံ, ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ ပုရာ’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) –

“ແທ້ຈິງແລ້ວ, ພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີລິດຫຼາຍ ຜູ້ເຮັດການສັງຄາຍະນາທຳໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ຖອດຖອນພຣະວິນັຍ 4 ປະການ ອອກມາສະແດງແລ້ວ” ດັ່ງນີ້. (ປາຣາ. ອັດຖະ. 1.45) -

ဝုတ္တေသု စတုဗ္ဗိဓဝိနယေသု အနန္တောဂဓတ္တာ ဣဒံ ဝစနံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၅၈၅) ဋီကာစရိယေန ‘‘တံ ဝီမံသိတဗ္ဗ’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘နယဂ္ဂါဟေန ဥပဋ္ဌိတာကာရကထန’’န္တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန တေသံ တေသံ အာစရိယာနံ ဥပဋ္ဌိတာကာရဝသေန ကထနံ အတ္တနောမတိ သိယာ, ဧဝမ္ပိ ဝိစာရေတဗ္ဗမေဝ. ‘‘အတ္တနောမတိ အာစရိယဝါဒေ ဩတာရေတဗ္ဗာ. သစေ တတ္ထ ဩတရတိ စေဝ သမေတိ စ, ဂဟေတဗ္ဗာ. သစေ နေဝ ဩတရတိ န သမေတိ, န ဂဟေတဗ္ဗာ. အယဉှိ အတ္တနောမတိ နာမ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) ဝစနတော ဣမဿ စ ဝစနဿ အဋ္ဌကထာဝစနေ အနောတရဏတော အပ္ပဝိသနတော. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစဿ အပ္ပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເຂົ້າໃນພຣະວິນັຍ 4 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ, ຄຳນີ້ ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີດີກາ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. 2.585) ວ່າ 'ຄຳນັ້ນ ຄວນໃຄ່ຄວນ'. ຫຼືວ່າ ດ້ວຍລັກສະນະວ່າ 'ການກ່າວເຖິງອາການທີ່ປາກົດ ດ້ວຍການຖືເອົານັຍ' ນີ້, ການກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາການທີ່ປາກົດ ແກ່ພຣະອາຈານນັ້ນໆ ພຶງເປັນອັດຕະໂນມະຕິ, ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນພິຈາລະນາຄືກັນ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄວນທຽບຄຽງອັດຕະໂນມະຕິ ເຂົ້າໃນອາຈາຣິຍະວາດ. ຖ້າຫາກວ່າ ທຽບຄຽງເຂົ້າກັນໄດ້ ແລະ ສົມກັນໃນອາຈາຣິຍະວາດນັ້ນ, ກໍຄວນຖືເອົາ. ຖ້າຫາກວ່າ ທຽບຄຽງເຂົ້າກັນບໍ່ໄດ້ ແລະ ບໍ່ສົມກັນ, ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ອັດຕະໂນມະຕິນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ອ່ອນແອທີ່ສຸດ' (ປາຣາ. ອັດຖະ. 1.45) ແລະ ເພາະຄຳນີ້ ບໍ່ທຽບຄຽງເຂົ້າກັນ ບໍ່ຢັ່ງລົງໃນຄຳອັດຖະກະຖາ. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຖ້າຫາກວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາເລີຍ, ອາລຸນຂຶ້ນໄປ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້'.

အပရော နယော – ကိံ ဣဒံ ဝစနံ ပါဠိဝစနံ ဝါ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဝါ ဋီကာဝစနံ ဝါ ဂန္ထန္တရဝစနံ ဝါတိ. တတ္ထ န တာဝ ပါဠိဝစနံ, န အဋ္ဌကထာဝစနံ, န ဂန္ထန္တရဝစနံ, အထ ခေါ ဋီကာဝစနန္တိ. ဟောတု ဋီကာဝစနံ, သကဝစနံ ဝါ ပရဝစနံ ဝါ အဓိပ္ပေတဝစနံ ဝါ အနဓိပ္ပေတဝစနံ ဝါတိ. တတ္ထ န သကဝစနံ ဟောတိ, အထ ခေါ ပရဝစနံ. တေနာဟ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ. န ဋီကာစရိယေန အဓိပ္ပေတဝစနံ ဟောတိ, အထ ခေါ အနဓိပ္ပေတဝစနံ. တေနာဟ ‘‘တံ ဝီမံသိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေဟိ ပန အာစရိယေဟိ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာတိ ဣဒံ [Pg.142] အတီတပအဘောဂဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာတိ ပရိကပ္ပေတွာ အတီတဝါစကေန သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ကတံ ဘဝေယျ. အတီတေ ပရိဘောဂေါ အတီတပရိဘောဂေါ, အတီတပရိဘောဂဿ ပစ္စဝေက္ခဏာ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာတိ ဧဝံ ပန ကတေ အတီတပရိဘောဂဿ ပစ္စုပ္ပန္နသမီပတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နဝါစကေန သဒ္ဒေန ကထနံ ဟောတိ ယထာ တံ နဂရတော အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ပုရိသံ ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နဂရတော အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဝါစကသဒ္ဒေန ကထနံ.

ອີກນັຍໜຶ່ງ - ຄຳນີ້ ເປັນຄຳພຣະບາລີ ຫຼື ເປັນຄຳອັດຖະກະຖາ ຫຼື ເປັນຄຳດີກາ ຫຼື ເປັນຄຳໃນຄຳພີອື່ນ? ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳນີ້ ບໍ່ແມ່ນຄຳພຣະບາລີກ່ອນ, ບໍ່ແມ່ນຄຳອັດຖະກະຖາ, ບໍ່ແມ່ນຄຳໃນຄຳພີອື່ນ, ແຕ່ເປັນຄຳດີກາແທ້. ຖ້າເປັນຄຳດີກາ, ຈະເປັນຄຳຂອງຕົນເອງ ຫຼື ເປັນຄຳຂອງຄົນອື່ນ ຫຼື ເປັນຄຳທີ່ປະສົງ ຫຼື ເປັນຄຳທີ່ບໍ່ປະສົງ? ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳນີ້ ບໍ່ແມ່ນຄຳຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ເປັນຄຳຂອງຄົນອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກອາຈານກ່າວ'. ຄຳນີ້ ບໍ່ແມ່ນຄຳທີ່ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງດີກາປະສົງ, ແຕ່ເປັນຄຳທີ່ບໍ່ປະສົງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄຳນັ້ນ ຄວນໃຄ່ຄວນ'. ແຕ່ຄຳວ່າ 'ອະດີຕະປະຣິໂພຄະປັດຈະເວກຂະນະ' (ການພິຈາລະນາການບໍລິໂພກທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ) ນີ້, ພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ຄົງຈະກຳນົດວ່າ 'ການພິຈາລະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບໍລິໂພກໃນອະດີດ ເປັນອະດີຕະປະຣິໂພຄະປັດຈະເvekຂະນະ' ແລ້ວປະກອບດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງອະດີດຈຶ່ງເຮັດຂຶ້ນ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ການບໍລິໂພກໃນອະດີດ ເປັນອະດີຕະປະຣິໂພຄະ, การພິຈາລະນາການບໍລິໂພກໃນອະດີດ ເປັນອະດີຕະປະຣິໂພຄະປັດຈະເvekຂະນະ', ເພາະການບໍລິໂພກໃນອະດີດນັ້ນ ຢູ່ໃກ້ກັບປັດຈຸບັນ, ຈຶ່ງມີການກ່າວດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງປັດຈຸບັນ ປຽບເໝືອນເມື່ອຖາມບຸຣຸດຜູ້ເດີນທາງມາຈາກເມືອງແລ້ວນັ່ງຢູ່ ວ່າ 'ທ່ານມາຈາກໃສ?' ເມື່ອບຸຣຸດນັ້ນຕອບວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າມາຈາກເມືອງ' ກໍເປັນການກ່າວດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງປັດຈຸບັນ, ສັນນັ້ນ.

ဝိနယသုတ္တန္တဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၃; ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၈) စ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတီ’’တိ ဝတ္တမာနဝစနေနေဝ ပါဌော ဟောတိ, န အတီတဝစနေန, အတီတပရိဘောဂေါတိ စ ဣမသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ ပစ္ဆာဘတ္တာဒိကာလံ ဥပါဒါယ ပုရေဘတ္တာဒီသု ပရိဘောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ဟိယျော ပရိဘောဂေါ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? အဋ္ဌကထာပမာဏေန. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၅) ‘‘ပိဏ္ဍပါတော အာလောပေ အာလောပေ, တထာ အသက္ကောန္တေန ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမပစ္ဆိမယာမေသု. သစဿ အပ္ပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ. ဧတေန ပိဏ္ဍပါတံ အာလောပေ အာလောပေ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဘောဇနကိရိယာယ အပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ မုချတော ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စဝေက္ခဏာ ဟောတိ, ပုရေဘတ္တာဒီသု စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ပစ္စဝေက္ခန္တော ဘောဇနကိရိယာယ ပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ အတီတပစ္စဝေက္ခဏာ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သာ ပန ပစ္စုပ္ပန္နသမီပတ္တာ ဝတ္တမာနဝစနေန ဝိဓီယတိ. ယဒိ ဟိ ဟိယျော ပရိဘုတ္တာနိ အတီတပစ္စဝေက္ခဏေန ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာနိ သိယုံ, အတီတဒုတိယဒိဝသတတိယဒိဝသာဒိမာသသံဝစ္ဆရာဒိပရိဘုတ္တာနိပိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာနိ သိယုံ, ဧဝဉ္စ သတိ ယထာဝုတ္တအဋ္ဌကထာဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ ပမာဏံ ကာတဗ္ဗံ. ယထာဟ –

ແລະ ໃນພຣະວິນັຍ, ພຣະສູດ ແລະ ຄຳພີວິສຸດທິມັກ ເປັນຕົ້ນ (ມະ. ນິ. 1.23; ວິສຸດທິ. 1.18) ກໍມີບົດບາລີດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ ວ່າ 'ພິຈາລະນາໂດຍແຍບຄາຍແລ້ວ ເສບຈີວອນ', ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງອະດີດ, ແລະ ທີ່ຊື່ວ່າ ການບໍລິໂພກໃນອະດີດ ນັ້ນ ພຶງປາດຖະໜາເອົາການບໍລິໂພກໃນເວລາກ່ອນສັນເຂົ້າ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ເວລາຫຼັງສັນເຂົ້າ ເປັນຕົ້ນໄປ ໃນວັນນີ້ເອງ, ບໍ່ແມ່ນການບໍລິໂພກໃນວັນວານ. ຖ້າຖາມວ່າ: ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອັດຖະກະຖາເປັນປະມານ. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.585) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບິນທະບາດ ຄວນພິຈາລະນາທຸກໆ ຄຳກືນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດເຮັດຢ່າງນັ້ນໄດ້ ກໍຄວນພິຈາລະນາໃນເວລາກ່ອນສັນເຂົ້າ, ຫຼັງສັນເຂົ້າ, ຍາມທຳອິດ ແລະ ຍາມສຸດທ້າຍ. ຖ້າຫາກວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາເລີຍ, ອາລຸນຂຶ້ນໄປ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກໂດຍຄວາມເປັນໜີ້'. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ພິຈາລະນາບິນທະບາດທຸກໆ ຄຳກືນ ເພາະການເຮັດການບໍລິໂພກຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ ໂດຍຕົ້ນເຄົ້າແລ້ວ ຍ່ອມເປັນການພິຈາລະນາໃນປັດຈຸບັນ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ພິຈາລະນາໃນສ່ວນທັງ 4 ມີເວລາກ່ອນສັນເຂົ້າ ເປັນຕົ້ນ ເພາະການເຮັດການບໍລິໂພກສຳເລັດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນການພິຈາລະນາໃນອະດີດ. ແຕ່ການພິຈາລະນາໃນອະດີດນັ້ນ ເພາະຢູ່ໃກ້ກັບປັດຈຸບັນ ຈຶ່ງຖືກກຳນົດໄວ້ດ້ວຍຄຳທີ່ສະແດງປັດຈຸບັນ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນວານ ພຶງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພິຈາລະນາດ້ວຍການພິຈາລະນາໃນອະດີດ, ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນວັນທີສອງ, ວັນທີສາມ ທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນເດືອນ ແລະ ປີ ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພິຈາລະນາຄືກັນ, ແລະ ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄຳອັດຖະກະຖາຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ກໍພຶງບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນປະມານ. ສົມດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘ဗုဒ္ဓေန [Pg.143] ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော;

ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော;

သော ယေဟိ တေသံ မတိမစ္စဇန္တာ;

ယသ္မာ ပုရေ အဋ္ဌကထာ အကံသု.

“ພຣະທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ ໃດ ທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ; ພຣະທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍນັ້ນ ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍຂອງພຣະອົງ ກໍຮູ້ແລ້ວຢ່າງນັ້ນເອງ; ເພາະເຫດໃດ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ລະເວັ້ນມະຕິຂອງຕົນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງອັດຖະກະຖາໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

‘‘တသ္မာ ဟိ ယံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ;

တံ ဝဇ္ဇယိတွာန ပမာဒလေခံ;

သဗ္ဗမ္ပိ သိက္ခာသု သဂါရဝါနံ;

ယသ္မာ ပမာဏံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာန’’န္တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ);

“ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ; ຄຳນັ້ນທັງໝົດ, ໂດຍເວັ້ນຂໍ້ຜິດພາດໃນການຂຽນດ້ວຍຄວາມປະໝາດ, ຈຶ່ງເປັນປະມານຂອງບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາທັງຫຼາຍ ໃນພຣະສາສະໜານີ້” ດັ່ງນີ້. (ປາຣາ. ອັດຖະ. 1.ຄຳເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ);

ယသ္မာ စ သဗ္ဗာသဝသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၃) ဘဂဝတာ ဒေသိတကာလေ ဘိက္ခုကတ္တုကတ္တာ နာမယောဂတ္တာ ဝတ္တမာနပဌမပုရိသဝသေန ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတီ’’တိ ဒေသိတာ, တဒနုကရဏေန ဘိက္ခူနံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ အတ္တကတ္တုကတ္တာ အမှယောဂတ္တာ ဝတ္တမာနဥတ္တမပုရိသဝသေန ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ, ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒီနိ တဒတ္ထသမ္ပဒါနပဒါနိ စ ‘‘ပဋိသေဝတိ, ပဋိသေဝါမီ’’တိ ဝုတ္တပဋိသေဝနကိရိယာယမေဝ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ, တာနိ စ ကိရိယာပဒါနိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နသမီပအတီတဝသေန ဝါ ဝတ္တမာနဝိဘတ္တိယုတ္တာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပစ္စုပ္ပန္နပရိဘုတ္တာနံ ဝါ အတီတပရိဘုတ္တာနံ ဝါ ပစ္စယာနံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ‘‘ပဋိသေဝါမီ’’တိ ဝစနံ ဘဂဝတော ဝစနဿ အနုဂတတ္တာ ဥပပန္နမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ເພາະເຫດທີ່ໃນສັບພາສະວະສູດເປັນຕົ້ນ (ມ. ນິ. ໑.໒໓) ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງນັ້ນ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານະວິພັດ ປະຖົມບຸຣຸດ ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸເປັນຜູ້ເຮັດ (ກັດຕຸ) ແລະ ເພາະປະກອບດ້ວຍນາມະໂຍກ ວ່າ “ປະຕິສັງຂາ ໂຍນิໂສ ຈີວະລັງ ປະຕິເສວະຕິ” (ພິຈາລະນາໂດຍແຍບຄາຍແລ້ວ ເສບສະເພາະຈີວອນ), ໃນເວລາພິຈາລະນາຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພື່ອຈະຮຽນແບບພຣະພຸດທະພົດນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງພິຈາລະນາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານະວິພັດ ອຸດຕະມະບຸຣຸດ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດ ແລະ ເພາະປະກອບດ້ວຍອັມຫະໂຍກ ວ່າ “ປະຕິສັງຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວະລັງ ປະຕິເສວາມິ” (ຂ້າພະເຈົ້າພິຈາລະນາໂດຍແຍບຄາຍແລ້ວ ເສບສະເພາະຈີວອນ), ແລະ ບົດທີ່ສະແດງເຖິງຜົນປະໂຫຍດນັ້ນ (ສັມປະທານະບົດ) ມີຄຳວ່າ “ສີຕັດສະ ປະຕິຄາຕາຍະ” (ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໜາວ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຕ້ອງເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັບກິຣິຍາຄືການເສບ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ປະຕິເສວະຕິ, ປະຕິເສວາມິ” ນັ້ນເອງ, ແລະ ກິຣິຍາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍວັດຕະມານະວິພັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດຕະກາລທີ່ໃກ້ຄຽງກັບປັດຈຸບັນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນເວລາພິຈາລະນາປັດໄຈທັງຫຼາຍ ທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນປັດຈຸບັນ ຫຼື ທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນອະດີດ ຄຳວ່າ “ປະຕິເສວາມິ” ຈຶ່ງຄວນເຫັນວ່າເປັນຄຳທີ່ສົມຄວນແທ້ ເພາະຄ້ອຍຕາມພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ.

အနုဝစနေပိ ဧဝံ ဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာ – ‘‘အဇ္ဇ ပါတော ပရိဘုတ္တံ သာယံ ပစ္စဝေက္ခန္တေန အဇ္ဇ ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တန္တိအာဒိနာ အတီတဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ယေ ဝဒန္တိ, တေ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ – ကိံ ဘဝန္တော ဘဂဝတာ အတီတပရိဘုတ္တေသု အတီတဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ဒေသိတာတိ? န ဒေသိတာ. ကထံ ဒေသိတာတိ? ‘‘ပစ္စဝေက္ခတီ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေနေဝ [Pg.144] ဒေသိတာတိ. ကိံ ဘောန္တော ဘဂဝတော ကာလေ အတီတပရိဘုတ္တေသု ပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ. အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေနေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဒေသိတာတိ? ပစ္စုပ္ပန္နသမီပဝသေန ဝါ သာမညဝသေန ဝါ ဒေသိတာတိ. ဧဝံ သန္တေ ဘဂဝတော အနုကရဏေန ဣဒါနိပိ အတီတပရိဘုတ္တာနံ ပစ္စယာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာတိ. ယေ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ဟိယျော ပရိဘုတ္တာနမေဝ အတီတပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာ, န အဇ္ဇ ပရိဘုတ္တာနံ, တေသံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စဝေက္ခဏာယေဝါ’’တိ, တေ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗာ – ကိံ ဘောန္တော ယထာ တုမှေ ဝဒန္တိ, ဧဝံ ပါဠိယံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. အဋ္ဌကထာယံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. ဧဝံ သန္တေ သာဋ္ဌကထေသု တေပိဋကေသု ဗုဒ္ဓဝစနေသု အသံဝိဇ္ဇမာနံ တုမှာကံ ဝစနံ ကထံ ပစ္စေတဗ္ဗန္တိ? အာစရိယပရမ္ပရာဝသေန. ဟောတု တုမှာကံ အာစရိယလဒ္ဓိဝသေန ကထနံ, ကာလော နာမ တိဝိဓော အတီတော အနာဂတော ပစ္စုပ္ပန္နောတိ. တတ္ထ ပရိနိဋ္ဌိတကိရိယာ အတီတော နာမ, အဘိမုခကိရိယာ အနာဂတော နာမ, အာရဒ္ဓအနိဋ္ဌိတကိရိယာ ပစ္စုပ္ပန္နော နာမ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍຕໍ່ມາ ກໍຄວນພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ— ພວກໃດທີ່ກ່າວວ່າ “ຜູ້ທີ່ບໍລິໂພກໃນຕອນເຊົ້າມື້ນີ້ ເມື່ອຈະພິຈາລະນາໃນຕອນແລງ ຄວນພິຈາລະນາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດຕະກາລ ໂດຍມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ຈີວອນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ນີ້’”, ພວກເຂົາຄວນຖືກຖາມຢ່າງນີ້ວ່າ— “ທ່ານທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງການພິຈາລະນາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດຕະກາລ ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນອະດີດຫຼືບໍ່?” ຕອບວ່າ: “ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້.” ຖາມວ່າ: “ແລ້ວຊົງສະແດງໄວ້ແນວໃດ?” ຕອບວ່າ: “ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລເທົ່ານັ້ນ ວ່າ ‘ຍ່ອມພິຈາລະນາ’.” ຖາມວ່າ: “ທ່ານທັງຫຼາຍ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ບໍ່ມີການພິຈາລະນາໃນປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນອະດີດບໍ?” ຕອບວ່າ: “ມີຢູ່.” ຖາມວ່າ: “ແລ້ວເປັນຫຍັງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງການພິຈາລະນາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລເທົ່ານັ້ນ?” ຕອບວ່າ: “ຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລທີ່ໃກ້ຄຽງ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທົ່ວໄປ.” ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໂດຍການຮຽນແບບພຣະພຸດທະພົດ ແມ່ນແຕ່ໃນຕອນນີ້ ການພິຈາລະນາປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນອະດີດ ກໍຄວນເຮັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລ. ສ່ວນພວກໃດທີ່ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ “ການພິຈາລະນາໃນອະດີດ ຄວນເຮັດສະເພາະແກ່ປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ວານນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນມື້ນີ້, ສ່ວນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ (ທີ່ບໍລິໂພກໃນມື້ນີ້) ຕ້ອງພິຈາລະນາດ້ວຍປັດຈຸບັນກາລເທົ່ານັ້ນ”, ພວກເຂົາຄວນຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ— “ທ່ານທັງຫຼາຍ, ສິ່ງທີ່ພວກທ່ານກ່າວນັ້ນ ມີຢູ່ໃນພຣະບາລີບໍ?” ຕອບວ່າ: “ບໍ່ມີ.” ຖາມວ່າ: “ມີຢູ່ໃນອັດຖະກະຖາບໍ?” ຕອບວ່າ: “ບໍ່ມີ.” ຖາມວ່າ: “ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄຳເວົ້າຂອງພວກທ່ານທີ່ບໍ່ມີປາກົດໃນພຣະພຸດທະພົດພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາໃນພຣະໄຕປິໂດກ ຈະເປັນທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືໄດ້ແນວໃດ?” ຕອບວ່າ: “ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຈາຣິຍະປໍຣັມປໍຣາ (ສືບທອດກັນມາຈາກຄູອາຈານ).” ຖາມວ່າ: “ຂໍໃຫ້ຄຳກ່າວຕາມລັດທິຂອງຄູອາຈານຂອງພວກທ່ານຈົ່ງຍົກໄວ້ກ່ອນ, ແຕ່ຂຶ້ນຊື່ວ່າກາລເວລານັ້ນມີ ໓ ຢ່າງ ຄື ອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ. ໃນກາລ ໓ ນັ້ນ ກິຣິຍາທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະດີດ, ກິຣິຍາທີ່ມຸ່ງໜ້າຈະເຮັດ ຊື່ວ່າ ອະນາຄົດ, ກິຣິຍາທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ ຊື່ວ່າ ປັດຈຸບັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ—”

‘‘အာရဒ္ဓါနိဋ္ဌိတော ဘာဝေါ, ပစ္စုပ္ပန္နော သုနိဋ္ဌိတော;

အတီတာနာဂတုပ္ပာဒ-မပ္ပတ္တာဘိမုခါ ကိရိယာ’’တိ.

“ສະພາວະທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ ຊື່ວ່າ ປັດຈຸບັນ; ສ່ວນກິຣິຍາທີ່ສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະດີດ, ແລະ ກິຣິຍາທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຕ່ມຸ່ງໜ້າຈະເກີດ ຊື່ວ່າ ອະນາຄົດ” ດັ່ງນີ້.

တတ္ထ အဇ္ဇ ဝါ ဟောတု ဟိယျော ဝါ တတော ပုဗ္ဗေ ဝါ, ပရိဘုတ္တပစ္စယော သုပရိနိဋ္ဌိတဘုဉ္ဇနကိရိယတ္တာ အတီတော နာမ. တတ္ထ ဟိယျော ဝါ တတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပရိဘုတ္တပစ္စယော အတိက္ကန္တအရုဏုဂ္ဂမနတ္တာ န ပစ္စဝေက္ခဏာရဟော, ပစ္စဝေက္ခိတောပိ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတောယေဝ ဟောတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစဿ အပ္ပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ. အဇ္ဇေဝ ပန စီဝရဉ္စ သေနာသနဉ္စ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ, ပိဏ္ဍပါတံ အာလောပေ အာလောပေ, ဘေသဇ္ဇံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပရိဘောဂေ စ [Pg.145] ပစ္စဝေက္ခတော အပရိနိဋ္ဌိတဘုဉ္ဇနကိရိယတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နပရိဘုတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဟောတိ. ပုရေ ပရိဘုတ္တံ တတော ပစ္ဆာ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ပစ္စဝေက္ခတော သုပရိနိဋ္ဌိတဘုဉ္ဇနကိရိယတ္တာ အတီတပရိဘုတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဟောတိ. ဧတ္တကံ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ခေတ္တံ, န တတော ပုဗ္ဗေ ပစ္ဆာ ဝါ. ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သီလဝတော အပ္ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ နာမ. တသ္မာ စီဝရံ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ…ပေ… ဘေသဇ္ဇဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ သတိပစ္စယတာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ, တသ္မာ ဟိယျော ပရိဘုတ္တဿ ဣဏပရိဘောဂတ္တာ တံ အနာမသိတွာ အဇ္ဇ ပရိဘုတ္တေသု အတီတပစ္စုပ္ပန္နေသု ဘဂဝတော ဝစနဿ အနုကရဏေန ဝတ္တမာနဝိဘတ္တိယုတ္တေန ‘‘ပဋိသေဝါမီ’’တိ ကိရိယာပဒေန ပစ္စဝေက္ခဏာ သူပပန္နာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဤဒိသပစ္စဝေက္ခဏမေဝ သန္ဓာယ ဝိမတိဝိနောဒနိယာဒီသု (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၈၅) ‘‘ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ အတီတပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝိသုဇ္ဈနတော’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນກາລເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນມື້ນີ້ ຫຼື ມື້ວານນີ້ ຫຼື ກ່ອນໜ້ານັ້ນ, ປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະດີດ ເພາະຄວາມທີ່ກິຣິຍາໃນການບໍລິໂພກນັ້ນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ. ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກໃນມື້ວານນີ້ ຫຼື ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ເພາະລ່ວງເລີຍເວລາຮຸ່ງອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນແກ່ການພິຈາລະນາ, ເຖິງແມ່ນຈະພິຈາລະນາແລ້ວ ກໍຄືກັບບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້ (ອິນະປະຣິໂພກ). ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ “ຖ້າຫາກວ່າອະລຸນຂຶ້ນໂດຍທີ່ພິກຂຸຍັງບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາ, ປັດໄຈນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້”. ແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາໃນມື້ນີ້ເອງ ໃນທຸກໆ ຄັ້ງທີ່ບໍລິໂພກຈີວອນ ແລະ ເສນາສະນະ, ໃນທຸກໆ ຄຳທີ່ບໍລິໂພກບິນທະບາດ, ແລະ ໃນເວລາຮັບ ແລະ ບໍລິໂພກເພສັດ, ເພາະຄວາມທີ່ກິຣິຍາໃນການບໍລິໂພກຍັງບໍ່ສຳເລັດສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນການພິຈາລະນາປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກໃນປັດຈຸບັນ. ສ່ວນການພິຈາລະນາປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກກ່ອນໜ້ານັ້ນ ໃນພາຍຫຼັງ ພາຍໃນ ໔ ສ່ວນ (ຍາມ) ຊື່ວ່າ ເປັນການພິຈາລະນາປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກແລ້ວໃນອະດີດ ເພາະຄວາມທີ່ກິຣິຍາໃນການບໍລິໂພກນັ້ນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ. ຂອບເຂດຂອງການພິຈາລະນາມີພຽງເທົ່ານີ້, ບໍ່ແມ່ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຫຼື ຫຼັງຈາກນັ້ນ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ “ການບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຂອງຜູ້ມີສີລ ຊື່ວ່າ ການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທຸກໆ ຄັ້ງທີ່ບໍລິໂພກຈີວອນ... ລະ... ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາຮັບ ແລະ ບໍລິໂພກເພສັດ ຄວາມເປັນຜູ້ມີສະຕິໃນປັດໄຈຍ່ອມຄວນແທ້”, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະປັດໄຈທີ່ບໍລິໂພກໃນມື້ວານນີ້ເປັນການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໄປແຕະຕ້ອງມັນ, ແຕ່ຄວນເຫັນວ່າ ການພິຈາລະນາໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ບໍລິໂພກໃນມື້ນີ້ ທັງທີ່ເປັນອະດີດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ໂດຍການຮຽນແບບພຣະພຸດທະພົດ ດ້ວຍກິຣິຍາສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍວັດຕະມານະວິພັດ ວ່າ “ປະຕິເສວາມິ” ນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະໝາຍເຖິງການພິຈາລະນາເຊັ່ນນີ້ເອງ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີເປັນຕົ້ນ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑.໕໘໕) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລ ຍ່ອມບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍການພິຈາລະນາໃນອະດີດ”.

ဧဝံ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ သုဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေနေဝ ပသင်္ဂေန သဗ္ဗာပိ သုဒ္ဓိယော ဒဿေတုံ ‘‘စတုဗ္ဗိဓာ ဟိ သုဒ္ဓီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သုဒ္ဓိ, ယထာဓမ္မံ ဒေသနာဝ သုဒ္ဓိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ. ဝုဋ္ဌာနဿပိ စေတ္ထ ဒေသနာယ ဧဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဆိန္နမူလာပတ္တီနံ ပန အဘိက္ခုတာပဋိညာယေဝ ဒေသနာ. အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌော သံဝရောဝ သုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ. ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယာနံ ပရိယေဋ္ဌိ ဧဝ သုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ. စတူသု ပစ္စယေသု ဝုတ္တဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ သုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ. ဧသ တာဝ သုဒ္ဓီသု သမာသနယော. သုဒ္ဓိမန္တေသု သီလေသု ပန ဒေသနာ သုဒ္ဓိ ဧတဿာတိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ပုနေဝံ ကရိဿာမီတိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ သံဝရဘေဒံ သန္ဓာယာဟ. ပဟာယာတိ [Pg.146] ဝဇ္ဇေတွာ, အကတွာတိ အတ္ထော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘သုဇ္ဈတိ ဒေသနာဒီဟိ, သောဓီယတီတိ ဝါ သုဒ္ဓိ, စတုဗ္ဗိဓသီလံ. တေနာဟ ‘ဒေသနာယ သုဇ္ဈနတော’တိအာဒိ. ဧတ္ထ ဒေသနာဂ္ဂဟဏေန ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဆိန္နမူလာနံ အဘိက္ခုတာပဋိညာပိ သင်္ဂဟိတာ. ဆိန္နမူလာပတ္တီနမ္ပိ ဟိ ပါရာဇိကာပတ္တိဝုဋ္ဌာနေန ဟေဋ္ဌာပရိရက္ခိတံ ဘိက္ခုသီလံ ဝိသုဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ. တေန တေသံ မဂ္ဂပဋိလာဘောပိ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ເມື່ອສະແດງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງປັດຈະຍະສັນນິດສິຕະສີລຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມບໍລິສຸດທັງໝົດໃນໂອກາດດຽວກັນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ “ຈະຕຸບພິທາ ຫິ ສຸດທິ” (ຄວາມບໍລິສຸດມີ ໔ ປະການ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທຳມະທີ່ເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ສຸດທິ (ຄວາມບໍລິສຸດ), ການສະແດງ (ອາບັດ) ຕາມທຳນັ້ນເອງ ເປັນຄວາມບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ເທສະນາສຸດທິ. ແລະ ໃນເທສະນາສຸດທິນີ້ ຄວນເຫັນວ່າລວມເອົາການອອກ (ຈາກອາບັດສັງຄາທິເສດ) ໄວ້ໃນການສະແດງນີ້ດ້ວຍ. ສ່ວນການຍອມຮັບຄວາມບໍ່ເປັນພິກຂຸຂອງຜູ້ຕ້ອງອາບັດທີ່ມີມູນຂາດ (ປາຣາຊິກ) ນັ້ນເອງ ເປັນການສະແດງ. ຄວາມສຳລວມທີ່ວິເສດດ້ວຍການຕັ້ງຈິດອະທິຖານ ເປັນຄວາມບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ສັງວໍຣະສຸດທິ. ການສະແຫວງຫາປັດໄຈທັງຫຼາຍໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ ເປັນຄວາມບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ປະຣິເຍດຖິສຸດທິ. ການພິຈາລະນາໃນປັດໄຈ ໔ ຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ ເປັນຄວາມບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ປັດຈະເвокຂະນະສຸດທິ. ນີ້ເປັນການສະຫຼຸບຫຍໍ້ໃນເລື່ອງຄວາມບໍລິສຸດທັງຫຼາຍ. ສ່ວນໃນສີລທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມບໍລິສຸດນັ້ນ ສີລໃດມີການສະແດງເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ ສີລນັ້ນຊື່ວ່າ ເທສະນາສຸດທິ. ໃນສີລທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ເຮົາຈະບໍ່ເຮັດຢ່າງນີ້ອີກ” ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ “ຢ່າງນີ້” ໝາຍເຖິງການທຳລາຍຄວາມສຳລວມ. ຄຳວ່າ “ປະຫາຍະ” ແປວ່າ ເວັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສີລທີ່ບໍລິສຸດດ້ວຍການສະແດງເປັນຕົ້ນ ຫຼື ສີລທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ສຸດທິ ຄື ສີລ ໔ ປະການ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ເພາະບໍລິສຸດດ້ວຍການສະແດງ’ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາການສະແດງ ຍ່ອມລວມເອົາການອອກ (ຈາກອາບັດສັງຄາທິເສດ) ແລະ ການຍອມຮັບຄວາມບໍ່ເປັນພິກຂຸຂອງຜູ້ຕ້ອງອາບັດທີ່ມີມູນຂາດ (ປາຣາຊິກ) ໄວ້ດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຕ້ອງອາບັດທີ່ມີມູນຂາດ ເມື່ອອອກຈາກອາບັດປາຣາຊິກແລ້ວ (ໂດຍການສຶກສາລາເພສ ຫຼື ຍອມຮັບຄວາມບໍ່ເປັນພິກຂຸ) ສີລຂອງພິກຂຸທີ່ຮັກສາໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າບໍລິສຸດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການບັນລຸມັກຂອງພວກເຂົາກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້”.

တတ္ထ ဒေသီယတိ ဥစ္စာရီယတီတိ ဒေသနာ, ဒိသီ ဥစ္စာရဏေတိ ဓာတု, ဒေသီယတိ ဉာပီယတိ ဧတာယာတိ ဝါ ဒေသနာ, ဒိသ ပေက္ခနေတိ ဓာတု. ဥဘယထာပိ ဝိရတိပဓာနကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌိတော ဒေသနာဝစီဘေဒသဒ္ဒေါ. သံဝရဏံ သံဝရော, သံ-ပုဗ္ဗ ဝရ သံဝရဏေတိ ဓာတု, သတိပဓာနော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. ပရိယေသနာ ပရိယေဋ္ဌိ, ပရိ-ပုဗ္ဗ ဣသ ပရိယေသနေတိ ဓာတု, ဝီရိယပဓာနော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. ပဋိ ပုနပ္ပုနံ ဩဂါဟေတွာ ဣက္ခနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ, ပဋိ-ပုဗ္ဗ အဝ-ပုဗ္ဗ ဣက္ခ ဒဿနင်္ကေသူတိ ဓာတု, ပညာပဓာနော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. တေသု ဒေသနာယ ဝစီဘေဒသဒ္ဒဘာဝတော ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသက္ကောန္တဿ စ ဒုတိယကံ အလဘန္တဿ စ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သေသာ ပန စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တဘာဝတော ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသက္ကောန္တဿပိ ဒုတိယကံ အလဘန္တဿပိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ ဧဝ, တသ္မာ ဂိလာနာဒိကာလေသု ပစ္စဝေက္ခဏာပါဌံ ပဌိတုမသက္ကောန္တေနပိ အတ္ထံ မနသိ ကတွာ စိတ္တေနေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာတိ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທຳມະທີ່ຖືກສະແດງ ຄື ຖືກອອກສຽງ ຊື່ວ່າ ເທສະນາ, ລົງໃນ ທິສິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອອກສຽງ, ຫຼື ທຳມະທີ່ເປັນເຄື່ອງສະແດງ ຄື ເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຊື່ວ່າ ເທສະນາ, ລົງໃນ ທິສະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເບິ່ງ. ບໍ່ວ່າຈະໂດຍວິທີໃດກໍຕາມ ມັນກໍຄືສຽງແຫ່ງວາຈາທີ່ເປັ່ງອອກມາ ເຊິ່ງມີສະມຸດຖານມາຈາກກຸສົນຈິດທີ່ມີວິຣະຕິ (ຄວາມງົດເວັ້ນ) ເປັນປະທານ. ການກັ້ນໄວ້ ຊື່ວ່າ ສັງວໍຣະ, ລົງໃນ ວະຣະ ທາດ ມີ ສັງ ນຳໜ້າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກັ້ນ, ໝາຍເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ມີສະຕິເປັນປະທານ. ການສະແຫວງຫາ ຊື່ວ່າ ປະຣິເຍດຖິ, ລົງໃນ ອิສ ທາດ ມີ ປະຣິ ນຳໜ້າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະແຫວງຫາ, ໝາຍເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ມີວິຣິຍະເປັນປະທານ. ການເພັ່ງເບິ່ງໂດຍຢັ່ງລົງໄປຊ້ຳໆ ຊື່ວ່າ ປັດຈະເວກຂະນະ, ລົງໃນ ອິກຂະ ທາດ ມີ ປະຕິ ແລະ ອະວະ ນຳໜ້າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫັນ ແລະ ໝາຍໄວ້, ໝາຍເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ມີປັນຍາເປັນປະທານ. ໃນບັນດາຄວາມບໍລິສຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເທສະນາສຸດທິມີສະພາວະເປັນສຽງແຫ່ງວາຈາທີ່ເປັ່ງອອກມາ ດັ່ງນັ້ນ ສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດເປັ່ງວາຈາໄດ້ ແລະ ຜູ້ທີ່ຫາເພື່ອນສະຫະທຳມິກ (ຜູ້ຮັບຟັງ) ບໍ່ໄດ້ ເທສະນາສຸດທິນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ, ສ່ວນຄວາມບໍລິສຸດທີ່ເຫຼືອ ເພາະມີສະພາວະພຽງແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດເປັ່ງວາຈາໄດ້ ຫຼື ຫາເພື່ອນສະຫະທຳມິກບໍ່ໄດ້ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນເວລາເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດທ່ອງບົດພິຈາລະນາໄດ້ ກໍຄວນມະນະສິການເຖິງເນື້ອຄວາມແລ້ວພິຈາລະນາດ້ວຍຈິດນັ້ນເອງ.

ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ, တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ, အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော အနုညာတေသုယေဝ စ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝဘာဝတော ဘိက္ခူဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗပစ္စယာ ဘဂဝတော သန္တကာ. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ သာဓကန္တိ ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ, အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ, ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စ [Pg.147] (မ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သာဓကံ. အဝီတရာဂါနံ တဏှာဝသီကတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန တဒုဘယမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခဏာကာရေန ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပရိပူရေန္တိ. တေနာဟ ‘‘တေ ဟိ တဏှာယ ဒါသဗျံ အတီတတ္တာ သာမိနော ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ. ယော ပနာယံ သီလဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ, သော ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာနဏျပရိဘောဂေါ နာမ ဟောတိ. ယထာ ပန ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတံ ဒေသံ ဂန္တုံ န လဘတိ, ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော နိဿရိတုံ န လဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ အာနဏျပရိဘောဂေါတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, သော ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တော, ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ. သီလဝါပိ ဟိ ဣမာယ သိက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ သေက္ခောတွေဝ ဝုစ္စတိ.

ສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້ ຊື່ວ່າ ທາຍະ (ມໍຣະດົກ), ຜູ້ທີ່ຖືເອົາມໍຣະດົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທາຍາດ, ເພາະໃນປັດໄຈທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງອະນຸຍາດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີການບໍລິໂພກໂດຍປະການທັງປວງ ແລະ ເພາະໃນປັດໄຈທີ່ຊົງອະນຸຍາດແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີການບໍລິໂພກໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຄວນບໍລິໂພກ ຈຶ່ງເປັນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ແລະ ພຣະສູດທີ່ຊື່ວ່າ ທັມມະທາຍາດະສູດ ໃນເລື່ອງນີ້ເປັນເຄື່ອງພິສູດ ດັ່ງພຣະດຳຣັດທີ່ດຳເນີນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພວກເທີທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນທຳມະທາຍາດ (ຜູ້ຮັບມໍຣະດົກຄືທຳ) ຂອງເຮົາເຖີດ, ຢ່າເປັນອາມິສະທາຍາດ (ຜູ້ຮັບມໍຣະດົກຄືອາມິດ) ເລີຍ, ເຮົາມີຄວາມອານຸເຄາະໃນພວກເທີທັງຫຼາຍວ່າ ເຮັດແນວໃດໜໍ ສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາຈຶ່ງຈະເປັນທຳມະທາຍາດ, ບໍ່ເປັນອາມິສະທາຍາດ” ດັ່ງນີ້, ທັມມະທາຍາດະສູດ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ນີ້ ເປັນເຄື່ອງພິສູດໃນເນື້ອຄວາມນີ້. ສຳລັບຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ປາສະຈາກລາຄະ ເພາະຄວາມທີ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງໃນການບໍລິໂພກປັດໄຈ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ປາສະຈາກລາຄະແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີຕັນຫານັ້ນ ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງໃນການບໍລິໂພກປັດໄຈນັ້ນ ເພາະມີການບໍລິໂພກໄດ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍລິໂພກປັດໄຈ ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ປະຕິກູນ ກໍບໍລິໂພກໂດຍອາການທີ່ບໍ່ປະຕິກູນ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ປະຕິກູນ ກໍບໍລິໂພກໂດຍອາການທີ່ປະຕິກູນ, ຫຼື ເວັ້ນທັງສອງຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ບໍລິໂພກໂດຍອາການວາງເສີຍ (ອຸເປກຂາ), ແລະ ຍ່ອມເຮັດຄວາມປາດຖະໜາຂອງທາຍົກທັງຫຼາຍໃຫ້ບໍລິບູນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນທາດຂອງຕັນຫາແລ້ວ ຈຶ່ງເປັນເຈົ້າຂອງບໍລິໂພກ”. ສ່ວນການບໍລິໂພກທີ່ພິຈາລະນາແລ້ວຂອງກັນລະຍາຊົນຜູ້ມີສີລນີ້ ຊື່ວ່າ ອານັນຍະປະຣິໂພກ (ການບໍລິໂພກແບບບໍ່ເປັນໜີ້) ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້. ແຕ່ປຽບເໝືອນຄົນມີໜີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໄປຍັງສະຖານທີ່ທີ່ຕົນປາດຖະໜາຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ, ສັນໃດ, ຜູ້ທີ່ບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ອອກໄປຈາກໂລກ, ສັນນັ້ນ, ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ການບໍລິໂພກແບບເປັນໜີ້ນັ້ນ ການບໍລິໂພກທີ່ພິຈາລະນາແລ້ວຂອງຜູ້ມີສີລ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອານັນຍະປະຣິໂພກ, ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອ້ອມແລ້ວ ຄວນຊາບວ່າ ການບໍລິໂພກນີ້ພົ້ນຈາກການບໍລິໂພກ ໔ ຢ່າງ ແລະ ເປັນການບໍລິໂພກຕ່າງຫາກ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ, ຫຼື ຄວນສົງເຄາະເຂົ້າໃນທາຍັດຊະປະຣິໂພກ (ການບໍລິໂພກແບບຮັບມໍຣະດົກ) ນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີສີລ ເພາະປະກອບດ້ວຍສິກຂານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ເສຂະ (ຜູ້ຍັງຕ້ອງສຶກສາ) ຄືກັນ.

သဗ္ဗေသန္တိ အရိယာနံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ. ကထံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဣမေ ပရိဘောဂါ သမ္ဘဝန္တီတိ? ဥပစာရဝသေန. ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿပိ သလ္လေခပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ ပစ္စယဂေဓံ ပဟာယ တတ္ထ အနုပလိတ္တေန စိတ္တေန ပရိဘောဂေါ, သော သာမိပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ. သီလဝတော ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ ဒါယကာနံ မနောရထဿာဝိရာဓနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ပရိဘောဂေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ [Pg.148] တဿ သေက္ခသင်္ဂဟတော. သေက္ခသုတ္တ ဉှေတဿ (အ. နိ. ၃.၈၆) အတ္ထဿ သာဓကံ.

ຄຳວ່າ “ສັບເພສັງ” ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນ ແລະ ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ. ຖາມວ່າ: “ການບໍລິໂພກເຫຼົ່ານີ້ ຈະມີແກ່ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ແນວໃດ?” ຕອບວ່າ: “ໂດຍອ້ອມ (ອຸປະຈາຣະ).” ເພາະວ່າ ການບໍລິໂພກຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສັນເລຂະປະຕິບັດ (ການປະຕິບັດຂັດເກົາກິເລດ) ຜູ້ລະຄວາມກຳໜັດໃນປັດໄຈແລ້ວ ມີຈິດບໍ່ຕິດພັນໃນປັດໄຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສາມິປະຣິໂພກ (ການບໍລິໂພກແບບເປັນເຈົ້າຂອງ). ສ່ວນການບໍລິໂພກທີ່ພິຈາລະນາແລ້ວຂອງຜູ້ມີສີລ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທາຍັດຊະປະຣິໂພກ ເພາະບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາຂອງທາຍົກທັງຫຼາຍຜິດຫວັງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼື ຄວນສົງເຄາະເຂົ້າໃນທາຍັດຊະປະຣິໂພກນັ້ນເອງ”. ສ່ວນການບໍລິໂພກຂອງກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ ກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ ເພາະສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກເສຂະແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ເສຂະສູດ (ອ. ນິ. ໓.໘໖) ເປັນເຄື່ອງພິສູດໃນເນື້ອຄວາມນີ້.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၈၅) ပန ‘‘ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ, တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ. သတ္တန္နံ သေက္ခာနန္တိ ဧတ္ထ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာပိ သင်္ဂဟိတာ တေသံ အာနဏျပရိဘောဂဿ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေ သင်္ဂဟိတတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တန္တိ ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ သုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၂၉). တတ္ထ ‘‘မာ မေ အာမိသဒါယာဒါတိ ဧဝံ မေ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ယထာဝုတ္တတ္ထသာဓကံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မေ မမ အာမိသဒါယာဒါ စတုပစ္စယဘုဉ္ဇကာတိ ဘဂဝတော သမ္ဗန္ဓဘူတဿ သမ္ဗန္ဓီဘူတာ ပစ္စယာ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ဒါယကေဟိ ဒိန္နာပိ ပစ္စယာ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဘဂဝတော ပစ္စယာယေဝ ဟောန္တီတိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ သာဓကံ ဟောတီတိ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ໑.໕໘໕) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້ ຊື່ວ່າ ທາຍະ, ຜູ້ທີ່ຖືເອົາມໍຣະດົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທາຍາດ. ໃນຄຳວ່າ ‘ຂອງພຣະເສຂະ ໗ ຈຳພວກ’ ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ລວມເອົາກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນເຂົ້າໄວ້ດ້ວຍ ເພາະການບໍລິໂພກແບບບໍ່ເປັນໜີ້ຂອງພວກເຂົາ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນທາຍັດຊະປະຣິໂພກແລ້ວ. ຄຳວ່າ ທັມມະທາຍາດະສູດ ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີ່ດຳເນີນໄປມີຄຳວ່າ ‘ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພວກເທີທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນທຳມະທາຍາດຂອງເຮົາເຖີດ, ຢ່າເປັນອາມິສະທາຍາດເລີຍ’ ເປັນຕົ້ນ (ມ. ນິ. ໑.໒໙). ໃນຄຳນັ້ນ ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍການນຳຄຳວ່າ ‘ເມ’ (ຂອງເຮົາ) ມາເຊື່ອມໂຍງຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ຢ່າເປັນອາມິສະທາຍາດຂອງເຮົາເລີຍ’. ເພາະວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງພິສູດເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ ‘ເມ’ ໝາຍເຖິງ ຂອງເຮົາ, ຄຳວ່າ ‘ອາມິສະທາຍາດ’ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍລິໂພກປັດໄຈ ໔, ເຊິ່ງເປັນການກ່າວເຖິງປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຖິງແມ່ນວ່າທາຍົກຈະຖວາຍແລ້ວ ກໍເປັນປັດໄຈຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນເອງ ເພາະພຣະອົງຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ວ່າ ທັມມະທາຍາດະສູດ ເປັນເຄື່ອງພິສູດໃນເລື່ອງນີ້.

လဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ နာမ လဇ္ဇိဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ. အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသုယေဝ အာသင်္ကာ န ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. အတ္တနော ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော. တေပိ နိဝါရေတဗ္ဗာတိ ယော ပဿတိ, တေန နိဝါရေတဗ္ဗာတိ ပါဌော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယောပိ အတ္တနော ဘာရဘူတေန အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂံ ကရောတိ, သောပိ နိဝါရေတဗ္ဗော’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, တထာပိ အတ္ထတော ဥဘယထာပိ ယုဇ္ဇတိ. အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယောပိ အလဇ္ဇိဘာဝတော နိဝါရေတဗ္ဗာ. အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီဟိ ဧကသမ္ဘောဂံ ကရောန္တာ အညေပိ နိဝါရေတဗ္ဗာဝ. သစေ န [Pg.149] ဩရမတိ, အယမ္ပိ အလဇ္ဇီယေဝ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ နိဝါရိတော သော ပုဂ္ဂလော အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂတော ဩရမတိ ဝိရမတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဩရမတိ, အယမ္ပိ အလဇ္ဇီယေဝ ဟောတိ, တေန သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂံ ကရောန္တော သောပိ အလဇ္ဇီယေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဧကော အလဇ္ဇီ အလဇ္ဇိသတမ္ပိ ကရောတီ’’တိ. အဓမ္မိယောတိ အနေသနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော. ဓမ္မိယောတိ ဘိက္ခာစရိယာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော. သံဃဿေဝ ဒေတီတိ ဘတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓသလာကံယေဝ ဒေတိ.

ການບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ໄດ້ແກ່ ການຖືເອົາສິ່ງຂອງອັນເປັນຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍມາບໍລິໂພກ. ແມ້ແຕ່ໃນຄຳວ່າ "ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ)" ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ເພາະວ່າ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ຊື່ວ່າພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ" ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ຄວນມີຄວາມລະແວງສົງໄສໃນພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ເຫັນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເຫັນເລີຍ. ພວກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນພາລະຂອງຕົນ. ມີບົດບາລີວ່າ "ພິກຂຸໃດເຫັນ ພິກຂຸນັ້ນຄວນຫ້າມ" ຄວາມວ່າ ແມ້ແຕ່ພວກສັດທິວິຫາຣິກເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຄວນຖືກຫ້າມ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ປາກົດມີບົດບາລີວ່າ "ແມ້ແຕ່ພິກຂຸໃດ ບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ເປັນພາລະຂອງຕົນ ພິກຂຸນັ້ນກໍຄວນຖືກຫ້າມ" ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ກໍຖືກຕ້ອງທັງສອງຢ່າງ. ແມ້ແຕ່ພວກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ກໍຄວນຖືກຫ້າມຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ. ແມ້ແຕ່ພິກຂຸອື່ນໆ ທີ່ທຳການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ ກັບພວກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ກໍຄວນຖືກຫ້າມເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄຳວ່າ "ຫາກບໍ່ງົດເວັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນກໍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຄືກັນ" ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຫາກບຸກຄົນນັ້ນ ຖືກຫ້າມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ງົດເວັ້ນ ຫຼີກເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ນັ້ນເປັນການດີ. ຫາກບໍ່ງົດເວັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນກໍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຄືກັນ ຄວາມວ່າ ພິກຂຸໃດບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນກໍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຄືກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍເຫດນີ້ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍພຽງຮູບດຽວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຕັ້ງຮ້ອຍຮູບ ກາຍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍໄປນຳ". ຄຳວ່າ "ອະທັມມິຍະ (ທີ່ບໍ່ເປັນທຳ)" ໄດ້ແກ່ ສິ່ງຂອງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ (ອະເນສະນາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ທັມມິຍະ (ທີ່ເປັນທຳ)" ໄດ້ແກ່ ສິ່ງຂອງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການທ່ຽວບິນທະບາດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມຖວາຍແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ" ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຮັບເອົາພັດ (ອາຫານ) ແຕ່ຖວາຍສະຫຼາກທີ່ຕົນເອງໄດ້ຮັບນັ້ນແກ່ສົງ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘လဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါတိ ဓမ္မာမိသဝသေန မိဿီဘာဝေါ. အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသု အာသင်္ကာ နာမ န ကာတဗ္ဗာ, ဒိဋ္ဌသုတာဒိကာရဏေ သတိ ဧဝ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. အတ္တနော ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော. သစေ န ဩရမတီတိ အဂတိဂမနဝသေန ဓမ္မာမိသပရိဘောဂတော န ဩရမတိ. အာပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ဣဒံ အလဇ္ဇီနံ ဓမ္မေနုပ္ပန္နပစ္စယံ ဓမ္မကမ္မဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသမ္ပိ ဟိ ကုလဒူသနာဒိသမုပ္ပန္နံ ပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ဝဂ္ဂကမ္မာဒီနိ ကရောန္တာနဉ္စ အာပတ္တိ ဧဝ. ‘ဓမ္မိယာဓမ္မိယပရိဘောဂေါ ပစ္စယဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဟေဋ္ဌာ လဇ္ဇိပရိဘောဂါလဇ္ဇိပရိဘောဂါ ပစ္စယဝသေန ဧကကမ္မာဒိဝသေန စ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) စောဒကစုဒိတကဘာဝေ ဌိတာ ဒွေ အလဇ္ဇိနော ဓမ္မပရိဘောဂမ္ပိ သန္ဓာယ ‘ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂါ ဟုတွာ ဇီဝထာ’တိ ဝုတ္တာ တေသံ အညမညံ ဓမ္မာမိသာပရိဘောဂေ ဝိရောဓာဘာဝါ. လဇ္ဇီနမေဝ ဟိ အလဇ္ဇိနာ သဟ တဒုဘယပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ "ການບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ໄດ້ແກ່ ການຢູ່ຮ່ວມກັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ແລະ ອາມິດ. ແມ້ແຕ່ໃນຄຳວ່າ 'ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ' ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພາະວ່າ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ຊື່ວ່າພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ' ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ຄວນມີຄວາມລະແວງສົງໄສໃນພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ເຫັນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເຫັນ, ແຕ່ເມື່ອມີເຫດຜົນເຊັ່ນການໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຄວນສົງໄສ. ພວກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນພາລະຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'ຫາກບໍ່ງົດເວັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ງົດເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກທຳ ແລະ ອາມິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຖິງອະຄະຕິ. ຄຳວ່າ 'ຊື່ວ່າອາບັດຍ່ອມບໍ່ມີ' ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍທຳ ແລະ ສັງຄະກຳທີ່ເປັນທຳ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການປະທຸສະຮ້າຍຕະກູນເປັນຕົ້ນ ແລະ ທຳວັກຄະກຳ (ກຳເປັນພັກພວກ) ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອາບັດຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການບໍລິໂພກສິ່ງທີ່ເປັນທຳ ແລະ ບໍ່ເປັນທຳ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນ ແມ່ນກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງທຸຕິຍະທຸສິຂາບົດ (ທຸດໂທສະສິກຂາບົດ) ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໝາຍເຖິງການບໍລິໂພກທຳ ຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍສອງຮູບ ຜູ້ຢູ່ໃນຖານະເປັນໂຈດ ແລະ ຈຳເລີຍ ວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ມີການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ ແລ້ວມີຊີວິດຢູ່ເຖີດ' ເພາະບໍ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ້ງໃນການບໍລິໂພກທຳ ແລະ ອາມິດ ເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ ຂອງພວກເຂົາ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການບໍລິໂພກທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍເທົ່ານັ້ນ'.

သစေ [Pg.150] ပန လဇ္ဇီ အလဇ္ဇိံ ပဂ္ဂဏှာတိ…ပေ… အန္တရဓာပေတီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ပဂ္ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဓမ္မဿ ပန သာသနဿ သောတူနဉ္စ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမနယေန ‘‘သော အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏာဒိနာ ဓမ္မဿ ပရိဘောဂေါ ဓမ္မပရိဘောဂေါ. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိယာ အဘာဝေပိ ထေရော တဿ အလဇ္ဇိဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပါပေါ ကိရာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿ ပန သန္တိကေတိ မဟာရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ.

ແຕ່ໃນຄຳວ່າ "ຫາກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຍົກຍ້ອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ... ລະ... ເຮັດໃຫ້ອັນຕຣະທານ" ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ການເຮັດຢ່າງນັ້ນ ພຽງເພາະຄວາມປາດຖະໜາຈະຍົກຍ້ອງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ແຕ່ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ພຣະທຳ ພຣະສາສະໜາ ແລະ ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນນີ້ວ່າ "ພິກຂຸນັ້ນ ຄວນຖືກປັບອາບັດ" ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນອາບັດຢ່າງແນ່ນອນ. ການບໍລິໂພກພຣະທຳ ດ້ວຍການຮຽນອຸດເທດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ທັມມະປະຣິໂພກ (ການບໍລິໂພກທຳ)". ແມ້ວ່າຈະບໍ່ມີອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຮຽນເອົາ ດ້ວຍການອະນຸເຄາະແກ່ພຣະທຳກໍຕາມ, ແຕ່ພຣະເຖຣະກໍກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຄົນຊົ່ວຊ້າໜໍ" ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຂອງພິກຂຸນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸນັ້ນ" ໄດ້ແກ່ ໃນສຳນັກຂອງພຣະມະຫາຣັກຂິຕະເຖຣະ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၈၅) ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိတ္ထာရတော ဝိနိစ္ဆိတံ. ကထံ? ဓမ္မပရိဘောဂေါတိ ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တသံဝါသော စေဝ နိဿယဂ္ဂဟဏာဒိကော သဗ္ဗော နိရာမိသပရိဘောဂေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘န သော အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ လဇ္ဇိနော အလဇ္ဇိပဂ္ဂဟေ အာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတရောပီတိ လဇ္ဇီပိ. တဿာပိ အတ္တာနံ ပဂ္ဂဏှန္တဿ အလဇ္ဇိနော, ဣမိနာ စ လဇ္ဇိနော ဝဏ္ဏဘဏနာဒိလာဘံ ပဋိစ္စ အာမိသဂရုကတာယ ဝါ ဂေဟဿိတပေမေန ဝါ တံ အလဇ္ဇိံ ပဂ္ဂဏှန္တော လဇ္ဇီ သာသနံ အန္တရဓာပေတိ နာမာတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဂဟဋ္ဌာဒီသု ဥပတ္ထမ္ဘိတော အလဇ္ဇီ ဗလံ လဘိတွာ ပေသလေ အဘိဘဝိတွာ န စိရဿေဝ သာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကရောတီတိ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ໄດ້ວິນິດໄສໄວ້ຢ່າງລະອຽດໃນບ່ອນນີ້. ວິນິດໄສແນວໃດ? ຄຳວ່າ "ທັມມະປະຣິໂພກ" ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ການຢູ່ຮ່ວມກັນ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ມີກຳຮ່ວມກັນ ມີອຸດເທດຮ່ວມກັນ" ແລະ ການບໍລິໂພກທີ່ບໍ່ມີອາມິດທັງປວງ ມີການຖືນິສັຍເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືກປັບອາບັດ" ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຍົກຍ້ອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຍ່ອມເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ "ແມ້ແຕ່ພິກຂຸອື່ນ" ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ້ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ຍົກຍ້ອງຕົນເອງກໍດີ, ແລະ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ຍົກຍ້ອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍນັ້ນ ເພາະເຫັນແກ່ອາມິດ ຫຼື ເພາະຄວາມຮັກທີ່ອາໄສເຮືອນ (ຄະລຶຫັດ) ໂດຍອາໄສລາບມີການກ່າວສັນເສີນເປັນຕົ້ນກໍດີ, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາອັນຕຣະທານ. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ທີ່ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກຄະລຶຫັດເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ເມື່ອໄດ້ກຳລັງແລ້ວ ຍ່ອມຂົ່ມຂີ່ພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາ ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳ ບໍ່ແມ່ນວິນັຍ ໃນເວລາບໍ່ດົນເລີຍ.

ဓမ္မပရိဘောဂေါပိ တတ္ထ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ အာမိသပရိဘောဂတော ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ဂရုကော, တသ္မာ အတိဝိယ အလဇ္ဇီဝိဝေကေန ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဥဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇုဿန္နတာယသာသနေ ဩသက္ကန္တေ, လဇ္ဇီသု စ အပ္ပဟောန္တေသု အလဇ္ဇိံ ပကတတ္တံ ဂဏပူရကံ ဂဟေတွာ ဥပသမ္ပဒါဒိကရဏေန စေဝ ကေစိ အလဇ္ဇိနော ဓမ္မာမိသပရိဘောဂေန [Pg.151] သင်္ဂဟေတွာ သေသာလဇ္ဇိဂဏဿ နိဂ္ဂဟေန စ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ.

ດ້ວຍຄຳວ່າ "ແມ້ແຕ່ທັມມະປະຣິໂພກ ກໍຄວນໃນເລື່ອງນັ້ນ" ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ທັມມະປະຣິໂພກນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ໜັກກວ່າອາມິສະປະຣິໂພກ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງທຳການຫຼີກເວັ້ນຈາກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄວນຮຽນເອົາ ດ້ວຍການອະນຸເຄາະແກ່ພຣະທຳ" ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພຣະສາສະໜາຊຸດໂຊມລົງ ເພາະຄວາມໜາແໜ້ນຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ, ແລະ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍມີຈຳນວນບໍ່ພຽງພໍ, ການຖືເອົາພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ມີປະກະຕັດຕະ (ມີປົກກະຕິພາບ) ມາເປັນຄະນະປູຣະກະ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຄະນະ) ເພື່ອທຳອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນກໍດີ, ການສົງເຄາະພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍບາງຮູບ ດ້ວຍການບໍລິໂພກທຳ ແລະ ອາມິດກໍດີ, ແລະ ການຂົ່ມຂີ່ພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍທີ່ເຫຼືອກໍດີ, ເພື່ອຍົກຍ້ອງພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມຄວນຢ່າງແນ່ນອນ.

ကေစိ ပန ‘‘ကောဋိယံ ဌိတော ဂန္ထောတိ ဝုတ္တတ္တာ ဂန္ထပရိယာပုဏနမေဝ ဓမ္မပရိဘောဂေါ, န ဧကကမ္မာဒိ, တသ္မာ အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိကံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပတ္တိ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ, ဧကကမ္မာဒီသု ဗဟူသု ဓမ္မပရိဘောဂေသု အလဇ္ဇိနာပိ သဒ္ဓိံ ကတ္တဗ္ဗာဝတ္ထာယတ္တံ ဓမ္မပရိဘောဂံ ဒဿေတုံ ဣဓ နိဒဿနဝသေန ဂန္ထဿေဝ သမုဒ္ဓဋတ္တာ. န ဟိ ဧကကမ္မာဒိကော ဝိဓိ ဓမ္မပရိဘောဂေါ န ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ အနာမိသတ္တာ ဓမ္မာမိသေသု အပရိယာပန္နဿ စ ကဿစိ အဘာဝါ. တေနေဝ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဓမ္မပဋိသန္ထာရကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၅၁) ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ, ဓမ္မော ဝါစေတဗ္ဗော…ပေ… အဗ္ဘာနဝုဋ္ဌာနမာနတ္တပရိဝါသာ ဒါတဗ္ဗာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာရဟော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပဒါရဟော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော…ပေ… အယံ ဓမ္မပဋိသန္ထာရော နာမာ’’တိ ဧဝံ သံဃကမ္မာဒိပိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေ ဒဿိတံ. တေသု ပန ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု ယံ ဂဏပူရကာဒိဝသေန အလဇ္ဇိနော အပေက္ခိတွာ ဥပေါသထာဒိ ဝါ တေသံ သန္တိကာ ဓမ္မုဂ္ဂဟဏနိဿယဂ္ဂဟဏာဒိ ဝါ ကရီယတိ, တံ ဓမ္မော စေဝ ပရိဘောဂေါ စာတိ ဓမ္မပရိဘောဂေါတိ ဝုစ္စတိ, ဧတံ တထာရူပပစ္စယံ ဝိနာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကရောန္တဿ အလဇ္ဇိပရိဘောဂေါ စ ဟောတိ ဒုက္ကဋဉ္စ. ယံ ပန အလဇ္ဇိသတံ အနပေက္ခိတွာ တဇ္ဇနီယာဒိနိဂ္ဂဟကမ္မံ ဝါ ပရိဝါသာဒိဥပကာရကမ္မံ ဝါ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒါနာဒိ ဝါ ကရီယတိ, တံ ဓမ္မော ဧဝ, နော ပရိဘောဂေါ, ဧတံ အနုရူပါနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာမိသဒါနေ ဝိယ အာပတ္တိ နတ္ထိ. နိဿယဒါနမ္ပိ တေရသသမ္မုတိဒါနာဒိ စ ဝတ္တပဋိပတ္တိသာဒိယနာဒိပရိဘောဂဿပိ ဟေတုတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ.

ແຕ່ພຣະອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳພີຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນສຸດ' ດັ່ງນັ້ນ ການຮຽນຄຳພີເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນທັມມະປະຣິໂພກ, ບໍ່ແມ່ນການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ການທຳອຸໂປສົດກຳເປັນຕົ້ນ ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຍ່ອມຄວນ, ອາບັດຍ່ອມບໍ່ມີ" ຄຳກ່າວນັ້ນ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ເພາະວ່າ ໃນບັນດາທັມມະປະຣິໂພກທັງຫຼາຍ ມີການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ທ່ານຍົກເອົາແຕ່ຄຳພີຂຶ້ນມາສະແດງ ເປັນຕົວຢ່າງໃນບ່ອນນີ້ ກໍເພື່ອສະແດງເຖິງທັມມະປະຣິໂພກ ທີ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບສະຖານະການ ທີ່ຄວນທຳຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍນຳ. ເພາະວ່າ ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ວິທີການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນທັມມະປະຣິໂພກ, ເພາະບໍ່ມີອາມິດ ແລະ ເພາະບໍ່ມີສິ່ງໃດເລີຍ ທີ່ບໍ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນທຳ ແລະ ອາມິດ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະສະລິນີ ອະທິບາຍເລື່ອງທັມມະປະຕິສັນຖາຣະ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງແມ້ແຕ່ສັງຄະກຳເປັນຕົ້ນ ໄວ້ໃນສ່ວນແຫ່ງທຳ ຢ່າງນີ້ວ່າ "ຄວນບອກກັມມັດຖານ, ຄວນບອກສະແດງທຳ... ລະ... ຄວນໃຫ້ປະຣິວາດ, ມານັດ ແລະ ອັບພານ, ຄວນໃຫ້ບວດແກ່ຜູ້ຄວນບວດ, ຄວນໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ຄວນອຸປະສົມບົດ... ລະ... ນີ້ຊື່ວ່າ ທັມມະປະຕິສັນຖາຣະ". ແຕ່ໃນບັນດາສ່ວນແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ການທຳອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາໄສພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ເປັນຄະນະປູຣະກະເປັນຕົ້ນກໍດີ, ຫຼື ການຮຽນທຳ ແລະ ການຖືນິສັຍເປັນຕົ້ນ ໃນສຳນັກຂອງພວກເຂົາກໍດີ, ສິ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ "ທັມມະປະຣິໂພກ" ເພາະເປັນທຳນຳ ເປັນການບໍລິໂພກນຳ. ສິ່ງນັ້ນ ຫາກບໍ່ມີເຫດຜົນອັນສົມຄວນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຄວນທຳ, ເມື່ອທຳ ຍ່ອມເປັນການບໍລິໂພກຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ. ສ່ວນການທຳຕັດຊະນີຍະກຳ (ກຳຂົ່ມຂູ່) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຂົ່ມຂີ່ກໍດີ, ການທຳກຳທີ່ເປັນອຸປະການະ ມີການໃຫ້ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນກໍດີ, ຫຼື ການໃຫ້ຮຽນ ແລະ ການໃຫ້ສອບຖາມເປັນຕົ້ນກໍດີ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຕັ້ງຮ້ອຍຮູບ, ສິ່ງນັ້ນ ເປັນທຳຢ່າງດຽວ, ບໍ່ແມ່ນການບໍລິໂພກ, ສິ່ງນີ້ ຄວນທຳແກ່ຜູ້ທີ່ສົມຄວນ, ຍ່ອມບໍ່ມີອາບັດ ເໝືອນໃນການໃຫ້ອາມິດ. ແມ້ແຕ່ການໃຫ້ນິສັຍ ແລະ ການໃຫ້ສົມມຸດສິບສາມເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງການບໍລິໂພກ ມີການຍິນດີໃນວັດປະຕິບັດເປັນຕົ້ນ.

ယော ပန မဟာအလဇ္ဇီ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ကရောတိ, တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဥပသမ္ပဒါဒိ ဥပကာရကမ္မမ္ပိ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒါနာဒိ [Pg.152] စ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာပတ္တိ ဧဝ ဟောတိ, နိဂ္ဂဟကမ္မမေဝ ကာတဗ္ဗံ. တေနေဝ အလဇ္ဇိပဂ္ဂဟောပိ ပဋိက္ခိတ္တော. ဓမ္မာမိသပရိဘောဂဝိဝဇ္ဇနေနပိ ဟိ ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟောဝ အဓိပ္ပေတော, သော စ ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရသဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိဝိနယာနုဂ္ဂဟာဒိအတ္ထာယ ဧတဒတ္ထတ္တာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ, တသ္မာ ယံ ယံ ဒုမ္မင်္ကူနံ ဥပတ္ထမ္ဘာယ, ပေသလာနံ အဖာသုဝိဟာရာယ, သဒ္ဓမ္မပရိဟာနာဒိအတ္ထာယ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပရိဘောဂေါ ဝါ ဟောတု အပရိဘောဂေါ ဝါ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ကရောန္တာ သာသနံ အန္တရဓာပေန္တိ, အာပတ္တိဉ္စ အာပဇ္ဇန္တိ, ဓမ္မာမိသပရိဘောဂေသု စေတ္ထ အလဇ္ဇီဟိ ဧကကမ္မာဒိဓမ္မပရိဘောဂေါ ဧဝ ပေသလာနံ အဖာသုဝိဟာရာယ သဒ္ဓမ္မပရိဟာနာဒိအတ္ထာယ ဟောတိ, န တထာ အာမိသပရိဘောဂေါ. န ဟိ အလဇ္ဇီနံ ပစ္စယပရိဘောဂမတ္တေန ပေသလာနံ အဖာသုဝိဟာရာဒိ ဟောတိ, ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိဘောဂေန ပန ဟောတိ. တပ္ပရိဝဇ္ဇနေန စ ဖာသုဝိဟာရာဒယော. တထာ ဟိ ကတသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမာ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလာ ဥပေါသထာဒီသု ပဝိဋ္ဌာ ‘‘တုမှေ ကာယဒွါရေ စေဝ ဝစီဒွါရေ စ ဝီတိက္ကမံ ကရောထာ’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခူဟိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ယထာ ဝိနယဉ္စ အတိဋ္ဌန္တာ သံဃတော ဗဟိကရဏာဒိဝသေန သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ, တထာ အကတွာ တေဟိ သဟ သံဝသန္တာပိ အလဇ္ဇိနောဝ ဟောန္တိ ‘‘ဧကောပိ အလဇ္ဇီ အလဇ္ဇိသတမ္ပိ ကရောတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၅). ယဒိ ဟိ တေ ဧဝံ အနိဂ္ဂဟိတာ သိယုံ, သံဃေ ကလဟာဒိံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥပေါသထာဒိသာမဂ္ဂိကမ္မပဋိဗာဟနာဒိနာ ပေသလာနံ အဖာသုံ ကတွာ ကမေန တေ ဒေဝဒတ္တဝဇ္ဇိပုတ္တကာဒယော ဝိယ ပရိသံ ဝဍ္ဎေတွာ အတ္တနော ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဓမ္မတော ဝိနယတော ဒီပေန္တာ သံဃဘေဒါဒိမ္ပိ ကတွာ န စိရဿေဝ သာသနံ အန္တရဓာပေယျုံ. တေသု ပန သံဃတော ဗဟိကရဏာဒိဝသေန နိဂ္ဂဟိတေသု သဗ္ဗောပိ အယံ ဥပဒ္ဒဝေါ [Pg.153] န ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဒုဿီလပုဂ္ဂလေ နိဿာယ ဥပေါသထော န တိဋ္ဌတိ, ပဝါရဏာ န တိဋ္ဌတိ, သံဃကမ္မာနိ န ပဝတ္တန္တိ, သာမဂ္ဂီ န ဟောတိ…ပေ… ဒုဿီလေသု ပန နိဂ္ဂဟိတေသု သဗ္ဗောပိ အယံ ဥပဒ္ဒဝေါ န ဟောတိ, တတော ပေသလာ ဘိက္ခူ ဖာသု ဝိဟရန္တီ’’တိ, တသ္မာ ဧကကမ္မာဒိဓမ္မပရိဘောဂေါဝ အာမိသပရိဘောဂတောပိ အတိဝိယ အလဇ္ဇီဝိဝေကေန ကာတဗ္ဗော, အာပတ္တိကရော စ သဒ္ဓမ္မပရိဟာနိဟေတုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ສ່ວນພິກຂຸໃດ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຢ່າງຍິ່ງ (ມະຫາອະລັດຊີ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳ ບໍ່ແມ່ນວິນັຍ, ການທຳກຳທີ່ເປັນອຸປະການະ ມີການໃຫ້ອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນກໍດີ, ແລະ ການໃຫ້ຮຽນ ແລະ ການໃຫ້ສອບຖາມເປັນຕົ້ນກໍດີ ແກ່ພວກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ຍ່ອມເປັນອາບັດຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວນທຳແຕ່ກຳຂົ່ມຂີ່ (ນິກຄະຫະກຳ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການຍົກຍ້ອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ກໍຖືກຫ້າມໄວ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ການງົດເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກທຳ ແລະ ອາມິດ ກໍມີຈຸດປະສົງເພື່ອຂົ່ມຂີ່ບຸກຄົນຜູ້ເກີ້ຍາກ (ທຸມມັງກຸ) ເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ການຂົ່ມຂີ່ນັ້ນ ກໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຢູ່ເປັນສຸກ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ, ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງພຣະສັດທຳ ແລະ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ພຣະວິນັຍເປັນຕົ້ນ, ເພາະການບັນຍັດສິກຂາບົດ ກໍມີປະໂຫຍດນີ້ເປັນສຳຄັນ. ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງໃດກۆຕາມ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອສະໜັບສະໜູນພວກເກີ້ຍາກ, ເພື່ອຄວາມຢູ່ບໍ່ເປັນສຸກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ, ແລະ ເພື່ອຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງພຣະສັດທຳເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການບໍລິໂພກ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນການບໍລິໂພກກໍຕາມ ຍ່ອມບໍ່ຄວນທຳ, ພວກພິກຂຸຜູ້ທຳຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາອັນຕຣະທານ ແລະ ຕ້ອງອາບັດ. ແລະ ໃນບັນດາການບໍລິໂພກທຳ ແລະ ອາມິດເຫຼົ່ານີ້, ທັມມະປະຣິໂພກ ມີການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມຢູ່ບໍ່ເປັນສຸກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ເພື່ອຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງພຣະສັດທຳເປັນຕົ້ນ, ຫາແມ່ນອາມິສະປະຣິໂພກບໍ່. ເພາະວ່າ ຄວາມຢູ່ບໍ່ເປັນສຸກເປັນຕົ້ນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ຍ່ອມບໍ່ມີ ພຽງເພາະການບໍລິໂພກປັດໄຈຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ, ແຕ່ຍ່ອມມີ ເພາະທັມມະປະຣິໂພກຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ແລະ ຄວາມຢູ່ເປັນສຸກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ ເພາະການຫຼີກເວັ້ນຈາກທັມມະປະຣິໂພກນັ້ນ. ຄວາມຈິງເປັນຢ່າງນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຕົນເອງເຄີຍທຳແລ້ວ ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ທີ່ປະຊຸມອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຄວນກ່າວຕັກເຕືອນຢ່າງນີ້ວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງຢ່າລ່ວງລະເມີດທາງກາຍະທະວານ ແລະ ວະຈີທະວານເລີຍ" ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເມື່ອພວກເຂົາບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະວິນັຍ ກໍຄວນຖືກຂົ່ມຂີ່ຢ່າງເດັດຂາດ ດ້ວຍວິທີການຂັບໄລ່ອອກຈາກສົງເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຫາກບໍ່ທຳຢ່າງນັ້ນ ແລ້ວຢູ່ຮ່ວມກັນກັບພວກເຂົາ ແມ້ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍກາຍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະພຣະດຳຣັດເປັນຕົ້ນວ່າ "ແມ້ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍພຽງຮູບດຽວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຕັ້ງຮ້ອຍຮູບ ກາຍເປັນພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍໄປນຳ". ເພາະວ່າ ຫາກພວກເຂົາບໍ່ຖືກຂົ່ມຂີ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດການທະເລາະວິວາດເປັນຕົ້ນໃນສົງໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ, ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ຢູ່ບໍ່ເປັນສຸກ ດ້ວຍການຂັດຂວາງສາມັກຄີກຳມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວຄ່ອຍໆ ເພີ່ມພູນບໍລິສັດ (ພັກພວກ) ເໝືອນພວກພຣະເທວະທັດ ແລະ ພວກວັດຊີບຸດເປັນຕົ້ນ, ສະແດງຄວາມປະຕິບັດຜິດຂອງຕົນ ວ່າເປັນທຳ ເປັນວິນັຍ, ແລ້ວທຳສັງຄະເບດ (ເຮັດໃຫ້ສົງແຕກແຍກ) ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາອັນຕຣະທານໄປ ໃນເວລາບໍ່ດົນເລີຍ. ແຕ່ເມື່ອພວກເຂົາ ຖືກຂົ່ມຂີ່ດ້ວຍວິທີການຂັບໄລ່ອອກຈາກສົງເປັນຕົ້ນແລ້ວ ອຸປະທະວະ (ຄວາມສະດຸ້ງ, ໄພ) ທັງປວງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ເພາະອາໄສບຸກຄົນຜູ້ທຸສີລ ອຸໂປສົດຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່, ປະວໍຣະນາຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່, ສັງຄະກຳທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ດຳເນີນໄປ, ຄວາມສາມັກຄີຍ່ອມບໍ່ມີ... ລະ... ແຕ່ເມື່ອພວກຄົນທຸສີລຖືກຂົ່ມຂີ່ແລ້ວ ອຸປະທະວະທັງປວງນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີ, ແຕ່ສະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກ". ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ທັມມະປະຣິໂພກ ມີການມີກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນທຳດ້ວຍການຫຼີກເວັ້ນຈາກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຢ່າງຍິ່ງກວ່າອາມິສະປະຣິໂພກ, ແລະ ເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງພຣະສັດທຳ.

အပိစ ‘‘ဥပေါသထော န တိဋ္ဌတိ, ပဝါရဏာ န တိဋ္ဌတိ, သံဃကမ္မာနိ န ပဝတ္တန္တီ’’တိ ဧဝံ အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ သံဃကမ္မာကရဏဿ အဋ္ဌကထာယံ ပကာသိတတ္တာပိ စေတံ သိဇ္ဈတိ. တထာ ပရိဝတ္တလိင်္ဂဿ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဋိပတ္တိကထာယံ ‘‘အာရာဓိကာ စ ဟောန္တိ သင်္ဂါဟိကာ လဇ္ဇိနိယော, တာ ကောပေတွာ အညတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဂစ္ဆတိ စေ, ဂါမန္တရနဒီပါရရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တီဟိ န မုစ္စတိ…ပေ… အလဇ္ဇိနိယော ဟောန္တိ, သင်္ဂဟံ ပန ကရောန္တိ, တာပိ ပရိစ္စဇိတွာ အညတ္ထ ဂန္တုံ လဘတီ’’တိ ဧဝံ အလဇ္ဇိနီသု ဒုတိယိကာဂဟဏာဒီသု သံဝါသာပတ္တိပရိဟာရာယ နဒီပါရာဂမနာဒိဂရုကာပတ္တိဋ္ဌာနာနံ အနုညာတတ္တာ တတောပိ အလဇ္ဇိသံဝါသာပတ္တိ ဧဝ သဒ္ဓမ္မပရိဟာနိယာ ဟေတုဘူတော ဂရုကတရာတိ ဝိညာယတိ. န ဟိ လဟုကာပတ္တိဋ္ဌာနံ ဝါ အနာပတ္တိဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဟရိတုံ ဂရုကာပတ္တိဋ္ဌာနဝီတိက္ကမံ အာစရိယာ အနုဇာနန္တိ. တထာ အသံဝါသပဒဿ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗေဟိပိ လဇ္ဇိပုဂ္ဂလေဟိ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သမသိက္ခာတာ နာမ. ဧတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနော ဧတေသု ကမ္မာဒီသု သဟ ဝသန္တိ, န ဧကောပိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ သန္ဒိဿတိ, တသ္မာ တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဂဟေတွာ ဧသော သံဝါသော နာမာ’’တိ ဧဝံ လဇ္ဇီဟေဝ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသော ဝဋ္ဋတီတိ ပကာသိတော.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ ເພາະຄວາມທີ່ໃນອັດຖະກະຖາສະແດງໄວ້ວ່າ 'ອຸໂປສົດຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່, ປະວາຣະນາຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່, ສັງຄະກຳທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ດຳເນີນໄປ' ດັ່ງນີ້ ເພາະການບໍ່ເຮັດສັງຄະກຳຮ່ວມກັບພວກອະລັດຊີ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, 在ປະຕິປັດຕິກະຖາ (ຖ້ອຍຄຳວ່າດ້ວຍການປະຕິບັດ) ຂອງພິກຂຸຜູ້ປ່ຽນເພດ ຜູ້ຈະໄປສູ່ສຳນັກນາງພິກຂຸນີ ມີເນື້ອຄວາມວ່າ 'ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຜູ້ມີສິນເປັນທີ່ຮັກ ຜູ້ສົງເຄາະ ແລະມີຄວາມລະອາຍມີຢູ່, ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນຮ້ອນໃຈແລ້ວໄປໃນທີ່ອື່ນ. ຫາກໄປ, ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທັງຫຼາຍ ມີອາບັດເພາະການເດີນທາງໄປລະຫວ່າງບ້ານ, ການຂ້າມຟາກແມ່ນ້ຳ, ການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນໃນລາຕີ ແລະການຫຼີກໄປຈາກຄະນະ...ລະ... ຫາກນາງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແຕ່ເຮັດການສົງເຄາະ, ພິກຂຸນັ້ນກໍຍ່ອມສະຫຼະລັດນາງພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວໄປໃນທີ່ອື່ນໄດ້' ດັ່ງນີ້. ເພາະການອະນຸຍາດສະຖານທີ່ອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄະລຸອາບັດ ມີການຂ້າມຟາກແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນອາບັດທີ່ເກີດຈາກການຢູ່ຮ່ວມກັບນາງພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເປັນເພື່ອນເດີນທາງເປັນຕົ້ນ, ຈາກຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ອາບັດເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັບອະລັດຊີເທົ່ານັ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງພຣະສັດທຳ ແລະເປັນໂທດທີ່ໜັກກວ່າ. ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ອະນຸຍາດການລ່ວງລະເມີດສະຖານທີ່ອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄະລຸອາບັດ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນສະຖານທີ່ອັນເປັນເຫດແຫ່ງລະຫຸອາບັດ ຫຼືສະຖານທີ່ອັນບໍ່ເປັນອາບັດເລີຍ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງອະສັງວາສະບົດ (ບົດວ່າດ້ວຍການບໍ່ຢູ່ຮ່ວມ) ວ່າ 'ຊື່ວ່າ ສະມະສິກຂາຕາ (ຄວາມມີສິກຂາສະເໝີກັນ) ເພາະຄວາມທີ່ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນສຶກສາຮ່ວມກັນກັບບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍທັງປວງ. ໃນຂໍ້ນີ້, ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍທັງປວງ ຍ່ອມຢູ່ຮ່ວມກັນໃນກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ຜູ້ດຽວທີ່ຈະປາກົດຢູ່ນອກເໜືອຈາກນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການຖືເອົາກຳທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງວາດ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງໄວ້ວ່າ ການຢູ່ຮ່ວມກັນມີການເຮັດກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ກັບພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນ.

ယဒိ [Pg.154] ဧဝံ ကသ္မာ အသံဝါသိကေသု အလဇ္ဇီ န ဂဟိတောတိ? နာယံ ဝိရောဓော, ယေ ဂဏပူရကေ ကတွာ ကတံ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ, တေသံ ပါရာဇိကာဒိအပကတတ္တာနညေဝ အသံဝါသိကတ္တေန ဂဟိတတ္တာ. အလဇ္ဇိနော ပန ပကတတ္တဘူတာပိ သန္တိ, တေ စေ ဂဏပူရကာ ဟုတွာ ကမ္မံ သာဓေန္တိ, ကေဝလံ ကတွာ အဂတိဂမနေန ကရောန္တာနံ အာပတ္တိကရာ ဟောန္တိ သဘာဂါပတ္တိအာပန္နာ ဝိယ အညမညံ. ယသ္မာ အလဇ္ဇိတဉ္စ လဇ္ဇိတဉ္စ ပုထုဇ္ဇနာနံ စိတ္တက္ခဏပဋိဗဒ္ဓံ, န သဗ္ဗကာလိကံ. သဉ္စိစ္စ ဟိ ဝီတိက္ကမစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အလဇ္ဇိနော ‘‘န ပုန ဤဒိသံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တေန လဇ္ဇိနော ဟောန္တိ.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາພວກອະລັດຊີເຂົ້າໃນພວກອະສັງວາສິກະ (ຜູ້ບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມ)? ຂໍ້ນີ້ບໍ່ຂັດຂ້ອງກັນ, ເພາະພວກພິກຂຸໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ເຕັມຄະນະແລ້ວ ສັງຄະກຳທີ່ເຮັດໄປຍ່ອມກຳເລີບ (ເສຍໄປ), ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ແລະເປັນອະປະກະຕັດຕະ (ຜູ້ມີສິນບໍ່ເປັນປົກກະຕິ) ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນອະສັງວາສິກະ. ສ່ວນພວກອະລັດຊີ ທີ່ມີສະພາບເປັນປະກະຕັດຕະ (ຜູ້ມີສິນເປັນປົກກະຕິ) ກໍມີຢູ່, ຫາກພວກເຂົາເປັນຜູ້ເຕັມຄະນະແລ້ວເຮັດກຳໃຫ້ສຳເລັດ, ກໍພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາບັດແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ເຮັດກຳດ້ວຍການເຖິງອະຄະຕິ ເໝືອນດັ່ງພວກພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງສຸພາຄາບັດ (ອາບັດສະບາກ) ຮ່ວມກັນແກ່ກັນແລະກັນ. ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນອະລັດຊີ ແລະຄວາມເປັນລັດຊີ (ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ) ຂອງປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍຈິດຂະນະ, ບໍ່ແມ່ນມີຢູ່ຕະຫຼອດການ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈິດທີ່ຄິດຈະລ່ວງລະເມີດໂດຍຈົງໃຈເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນອະລັດຊີ, ແຕ່ດ້ວຍຈິດທີ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະບໍ່ເຮັດສິ່ງເຊັ່ນນີ້ອີກ' ກໍຍ່ອມເປັນລັດຊີ.

တေသု စ ယေ ပေသလေဟိ ဩဝဒိယမာနာပိ န ဩရမန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တိ, တေ ဧဝ အသံဝသိတဗ္ဗာ, န ဣတရေ လဇ္ဇိဓမ္မေ ဩက္ကန္တတ္တာ, တသ္မာပိ အလဇ္ဇိနော အသံဝါသိကေသု အဂဏေတွာ တပ္ပရိဝဇ္ဇနတ္ထံ သောဓေတွာဝ ဥပေါသထာဒိကရဏံ အနညာတံ. တထာ ဟိ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တော အာရောစေထ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၃၄) အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထကရဏဿ အယုတ္တတာ ပကာသိတာ, ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျ…ပေ… ဖာသု ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄) ဧဝံ အလဇ္ဇိမ္ပိ လဇ္ဇိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဥပေါသထကရဏပ္ပကာရော စ ဝုတ္တော, ‘‘ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါ…ပေ… ပရိသုဒ္ဓေတ္ထာယသ္မန္တော’’တိ (ပါရာ. ၂၃၃) စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထေ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, ဘန္တေ, ပရိသုဒ္ဓေါတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၆၈) စ ဧဝံ ဥပေါသထံ ကရောန္တာနံ ပရိသုဒ္ဓတာ စ ပကာသိတာ, ဝစနမတ္တေန အနောရမန္တာနဉ္စ ဥပေါသထပဝါရဏဋ္ဌပနဝိဓိ စ ဝုတ္တော, သဗ္ဗထာ လဇ္ဇိဓမ္မံ အနောက္ကမန္တေဟိ သံဝါသဿ အယုတ္တတာယ နိဿယဒါနဂ္ဂဟဏပဋိက္ခေပေါ, တဇ္ဇနီယာဒိနိဂ္ဂဟကမ္မကရဏဥက္ခေပနီယကမ္မကရဏေန သာနုဝတ္တကပရိသဿ အလဇ္ဇိဿ အသံဝါသိကတ္တပါပနဝိဓိ [Pg.155] စ ဝုတ္တော, တသ္မာ ယထာဝုတ္တေဟိ သုတ္တန္တနယေဟိ, အဋ္ဌကထာဝစနေဟိ စ ပကတတ္တေဟိပိ အပကတတ္တေဟိပိ သဗ္ဗေဟိ အလဇ္ဇီဟိ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသော န ဝဋ္ဋတိ, ကရောန္တာနံ အာပတ္တိ ဧဝ ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟတ္ထာယေဝ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ ပညတ္တတ္တာတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. တေနေဝ ဒုတိယသင်္ဂီတိယံ ပကတတ္တာပိ အလဇ္ဇိနော ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ယသတ္ထေရာဒီဟိ မဟန္တေန ဝါယာမေန သံဃတော ဝိယောဇိတာ. န ဟိ တေသု ပါရာဇိကာဒိအသံဝါသိကာပတ္တိ အတ္ထိ, တေဟိ ဒီပိတာနံ ဒသန္နံ ဝတ္ထူနံ လဟုကာပတ္တိဝိသယတ္တာတိ ဝုတ္တံ.

ແລະໃນບັນດາພວກອະລັດຊີເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກໃດທີ່ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຕັກເຕືອນຢູ່ກໍບໍ່ຍອມຢຸດເຊົາ, ຍັງເຮັດຢູ່ເລື້ອຍໆ, ພວກນັ້ນເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມ, ສ່ວນພວກນອກນັ້ນບໍ່ແມ່ນ (ຄືຄວນຢູ່ຮ່ວມ) ເພາະກ້າວລົງສູ່ລັດຊີທຳ (ທຳຄືຄວາມລະອາຍ), ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນບໍ່ນັບເອົາພວກອະລັດຊີເຂົ້າໃນພວກອະສັງວາສິກະ, ແຕ່ການຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດເພື່ອຫຼີກເວັ້ນພວກອະລັດຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມບໍ່ຄວນເຮັດອຸໂປສົດໃນບໍລິສັດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງບອກຄວາມບໍລິສຸດ, ເຮົາຈະສະແດງພຣະປາຕິໂມກ' (ມະຫາວະ. ໑໓໔), ແລະວິທີການເຮັດອຸໂປສົດໂດຍການໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍຕັ້ງຢູ່ໃນລັດຊີທຳ ກໍຊົງຕັດໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດມີອາບັດ, ພິກຂຸນັ້ນຈົ່ງສະແດງ...ລະ... ຄວາມສະບາຍຍ່ອມມີ' (ມະຫາວະ. ໑໓໔), ແລະຄວາມບໍລິສຸດຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເຮັດອຸໂປສົດ ກໍຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍບໍລິສຸດແລ້ວຫຼື...ລະ... ທ່ານທັງຫຼາຍໃນທີ່ນີ້ບໍລິສຸດແລ້ວ' (ປາຣາ. ໒໓໓) ແລະວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍລິສຸດແລ້ວ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຈຳຂ້າພະເຈົ້າວ່າເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ' (ມະຫາວະ. ໑໖໘), ແລະວິທີການງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາສຳລັບພວກພິກຂຸທີ່ບໍ່ຍອມຢຸດເຊົາພຽງແຕ່ຄຳຕັກເຕືອນ ກໍຊົງຕັດໄວ້ແລ້ວ, ແລະການຫ້າມການໃຫ້ແລະການຮັບນິສໄສ ເພາະຄວາມບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ກ້າວລົງສູ່ລັດຊີທຳໂດຍປະການທັງປວງ, ແລະວິທີການເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍພ້ອມທັງບໍລິວານຜູ້ປະພຶດຕາມ ໃຫ້ເປັນອະສັງວາສິກະ ດ້ວຍການເຮັດນິຄະຫະກຳ (ກຳຂົ່ມ) ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ແລະອຸກເຂປະນີຍະກຳ ກໍຊົງຕັດໄວ້ແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນເຖິງຂໍ້ຍຸຕິວ່າ ການຢູ່ຮ່ວມກັນມີການເຮັດກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ກັບພວກອະລັດຊີທັງປວງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນປະກະຕັດຕະ ຫຼືອະປະກະຕັດຕະ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ ດ້ວຍໄນແຫ່ງພຣະສູດ ແລະຖ້ອຍຄຳໃນອັດຖະກະຖາຕາມທີ່ก່າວມາແລ້ວ, ແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ເຮັດຢູ່ ຍ່ອມເປັນອາບັດແທ້ໆ ເພາະສິກຂາບົດທັງປວງ ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພື່ອຂົ່ມບຸກຄົນຜູ້ເກີ້ຍາກ (ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ). ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ, ໃນການສັງຄາຍະນາຄັ້ງທີສອງ, ພວກພິກຂຸວັດຊີບຸດ ແມ້ເປັນປະກະຕັດຕະແຕ່ເປັນອະລັດຊີ ກໍຖືກພຣະຢະສະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຄັດແຍກອອກຈາກສົງດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ເພາະວ່າ ອາບັດອັນເປັນອະສັງວາດ ມີປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະວັດຖຸ ໑໐ ປະການທີ່ພວກເຂົາສະແດງແລ້ວ ຖືກກ່າວວ່າເປັນວິໄສແຫ່ງລະຫຸອາບັດ.

တဿ သန္တိကေတိ မဟာရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ.

ບົດວ່າ Tassa santike ໄດ້ແກ່ ໃນສຳນັກຂອງພຣະມະຫາຣັກຂິຕະເຖຣະ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ດັ່ງນີ້ ໃນພຣະວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ

ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ຣູປິຍາທິປະຕິກຄະຫະນavິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳວິນິດໄສການຮັບເງິນທອງເປັນຕົ້ນ)

ဒွါဒသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີ ສິບສອງ.

၁၃. ဒါနလက္ခဏာဒိဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໓. ຖ້ອຍຄຳວິນິດໄສລັກສະນະແຫ່ງທານເປັນຕົ້ນ

၆၉. ဧဝံ ရူပိယာဒိပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဒါနဝိဿာသဂ္ဂါဟလာဘပရိဏာမနဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဒါနဝိဿာသဂ္ဂါဟေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒီယတေ ဒါနံ, စီဝရာဒိဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော အလောဘပ္ပဓာနော ကာမာဝစရကုသလကိရိယစိတ္တုပ္ပာဒေါ. သသနံ သာသော, သသု ဟိံသာယန္တိ ဓာတု, ဟိံသနန္တိ အတ္ထော, ဝိဂတော သာသော ဧတသ္မာ ဂါဟာတိ ဝိဿာသော. ဂဟဏံ ဂါဟော, ဝိဿာသေန ဂါဟော ဝိဿာသဂ္ဂါဟော. ဝိသေသနေ စေတ္ထ ကရဏဝစနံ, ဝိဿာသဝသေန ဂါဟော, န ထေယျစိတ္တဝသေနာတိ အတ္ထော. လစ္ဆတေတိ လာဘော, စီဝရာဒိဝတ္ထု, တဿ လာဘဿ. ပရိဏမိယတေ ပရိဏာမနံ, အညေသံ အတ္ထာယ ပရိဏတဿ [Pg.156] အတ္တနော, အညဿ ဝါ ပရိဏာမနံ, ဒါပနန္တိ အတ္ထော. ဒါနဝိဿာသဂ္ဂါဟေဟိ လာဘဿ ပရိဏာမနန္တိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသေ သမဘိနိဝိဋ္ဌဿ ‘‘ဒါန’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော တာဝ ပဌမံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. အတ္တနော သန္တကဿ စီဝရာဒိပရိက္ခာရဿ ဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယဿ ကဿစီတိ သမ္ပဒါနနိဒ္ဒေသော, ယဿ ကဿစိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿာတိ အတ္ထော.

໖໙. ເມື່ອສະແດງການວິນິດໄສການຮັບເງິນທອງເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການວິນິດໄສການໃຫ້, ການຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ແລະການນ້ອມລາບໄປ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'dānavissāsaggāhehī' (ດ້ວຍການໃຫ້ ແລະການຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ເພິ່ນໃຫ້, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ທານ, ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກາມາວະຈະຣະກຸສົນກິຣິຍາຈິດ ທີ່ມີອະໂລພະເປັນປະທານ ເຊິ່ງເປັນໄປໂດຍເຮັດວັດຖຸມີຈີວອນເປັນຕົ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ຄຳວ່າ ສາສະນະ ຄື ສາໂສ, ທາດວ່າ ສະສຸ ມີອັດວ່າ ບຽດບຽນ, ຄວາມບຽດບຽນ ຄື ອັດ, ຄວາມຖືເອົາໃດ ປາສະຈາກຄວາມບຽດບຽນນັ້ນແລ້ວ, ຄວາມຖືເອົານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິສສາສະ (ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ). ການຖືເອົາ ຄື ຄາໂຫ, ການຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ຊື່ວ່າ ວິສສາສັກຄາຫະ. ແລະໃນຄຳນີ້ ວິເສດສະນະເປັນກະຣະນະວິພັດ, ອະທິບາຍວ່າ ການຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ, ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໄຖຍະຈິດ (ຈິດຄິດຈະລັກ). ສິ່ງໃດທີ່ຍ່ອມໄດ້, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ລາບ, ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ແຫ່ງລາບນັ້ນ. ການນ້ອມໄປ ຊື່ວ່າ ປະຣິຣາມະນະ, ໄດ້ແກ່ ການນ້ອມໄປຂອງຕົນ ຫຼືຂອງຄົນອື່ນ ທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນອື່ນ, ອະທິບາຍວ່າ ການໃຫ້ສະຫຼະ. ການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ດັ່ງນີ້ວ່າ: ໃນຫົວຂໍ້ທີ່ຕັ້ງໄວ້ວ່າ 'dānavissāsaggāhehi lābhassa pariṇāmanaṃ' ນີ້, ການວິນິດໄສອັດແຫ່ງບົດວ່າ 'dāna' ພຶງຊາບກ່ອນໂດຍປະການທຳອິດຢ່າງນີ້. ບົດເຊື່ອມຄວາມ (ສຳພັນ) ວ່າ ການໃຫ້ເຄື່ອງບໍລິຂານມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຂອງຕົນ. ບົດວ່າ 'yassa kassaci' ເປັນການສະແດງເຖິງຜູ້ຮັບ (ສຳປະທານ), ອະທິບາຍວ່າ ແກ່ຜູ້ຮັບຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ.

ယဒိဒံ ‘‘ဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကိံ လက္ခဏန္တိ အာဟ ‘‘တတြိဒံ ဒါနလက္ခဏ’’န္တိ. ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒေမီ’’တိ ဝဒတီတိ ဣဒံ တိဝင်္ဂသမ္ပန္နံ ဒါနလက္ခဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ဣဒန္တိ ဒေယျဓမ္မနိဒဿနံ. တုယှန္တိ ပဋိဂ္ဂါဟကနိဒဿနံ. ဒေမီတိ ဒါယကနိဒဿနံ. ဒဒါမီတိအာဒီနိ ပန ပရိယာယဝစနာနိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဒေယျဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကာ ဝိယ ဒါနဿာ’’တိ, ‘‘တိဏ္ဏံ သမ္မုခီဘာဝါ ကုသလံ ဟောတီ’’တိ စ. ‘‘ဝတ္ထုပရိစ္စာဂလက္ခဏတ္တာ ဒါနဿာ’’တိ ဣဒံ ပန ဧကဒေသလက္ခဏကထနမေဝ, ကိံ ဧဝံ ဒီယမာနံ သမ္မုခါယေဝ ဒိန္နံ ဟောတိ, ဥဒါဟု ပရမ္မုခါပီတိ အာဟ ‘‘သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဒိန္နံယေဝ ဟောတီ’’တိ. တုယှံ ဂဏှာဟီတိအာဒီသု အယမတ္ထော – ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ, တသ္မာ မုချတော ဒိန္နတ္တာ သုဒိန္နံ ဟောတိ, ‘‘ဂဏှာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ မုချတော ဂဟဏံ ဟောတိ, တသ္မာ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. ‘‘တုယှံ မယှ’’န္တိ ဣမာနိ ပန ပဋိဂ္ဂါဟကပဋိဗန္ဓတာကရဏေ ဝစနာနိ. တဝ သန္တကံ ကရောဟီတိအာဒီနိ ပန ပရိယာယတော ဒါနဂ္ဂဟဏာနိ, တသ္မာ ဒုဒိန္နံ ဒုဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတိ. လောကေ ဟိ အပရိစ္စဇိတုကာမာပိ ပုန ဂဏှိတုကာမာပိ ‘‘တဝ သန္တကံ ဟောတူ’’တိ နိယျာတေန္တိ ယထာ တံ ကုသရညော မာတု ရဇ္ဇနိယျာတနံ. တေနာဟ ‘‘နေဝ ဒါတာ ဒါတုံ ဇာနာတိ, န ဣတရော ဂဟေတု’’န္တိ. သစေ ပနာတိအာဒီသု ပန ဒါယကေန ပညတ္တိယံ အကောဝိဒတာယ ပရိယာယဝစနေ ဝုတ္တေပိ ပဋိဂ္ဂါဟကော [Pg.157] အတ္တနော ပညတ္တိယံ ကောဝိဒတာယ မုချဝစနေန ဂဏှာတိ, တသ္မာ ‘‘သုဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ 'dāna' ທີ່ກ່າວມານີ້, ຖາມວ່າ ລັກສະນະຂອງມັນແມ່ນຫຍັງ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'tatridaṃ dānalakkhaṇaṃ' (ໃນຂໍ້ນັ້ນ ນີ້ຄືລັກສະນະແຫ່ງທານ). ການປະກອບຄວາມວ່າ: ພິທີການກ່າວວ່າ 'ເຮົາໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ທ່ານ' ນີ້ ເປັນລັກສະນະແຫ່ງທານອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍອົງສາມ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ 'idaṃ' ເປັນການສະແດງເຖິງໄທຍະທຳ (ສິ່ງຂອງທີ່ຄວນໃຫ້). ບົດວ່າ 'tuyhaṃ' ເປັນການສະແດງເຖິງຜູ້ຮັບ. ບົດວ່າ 'demī' ເປັນການສະແດງເຖິງຜູ້ໃຫ້. ສ່ວນຄຳວ່າ 'dadāmi' ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳໄວພົດ. ດ້ວຍວ່າ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທານຍ່ອມມີໄດ້ ເພາະມີໄທຍະທຳ, ຜູ້ໃຫ້ ແລະຜູ້ຮັບ' ແລະວ່າ 'ເພາະຄວາມພ້ອມພຽງກັນແຫ່ງອົງສາມ ກຸສົນຍ່ອມມີ'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ເພາະທານມີການສະຫຼະວັດຖຸເປັນລັກສະນະ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງລັກສະນະພຽງສ່ວນໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ຖາມວ່າ ທານທີ່ໃຫ້ຢູ່ຢ່າງນີ້ ຈະຊື່ວ່າໃຫ້ສະເພາະຕໍ່ໜ້າເທົ່ານັ້ນ ຫຼືວ່າລັບຫຼັງກໍເປັນອັນໃຫ້? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແມ້ນໃຫ້ຕໍ່ໜ້າ ຫຼືລັບຫຼັງ ກໍຊື່ວ່າໃຫ້ແລ້ວຄືກັນ'. ໃນຄຳມີຄຳວ່າ 'tuyhaṃ gaṇhāhi' (ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງທ່ານ) ເປັນຕົ້ນ ມີອັດດັ່ງນີ້: ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຮັບເອົາ' ກໍເໝືອນກັບກ່າວວ່າ 'ເຮົາໃຫ້', ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນການໃຫ້ໂດຍອັດໂດຍກົງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸທິນ (ໃຫ້ດີແລ້ວ), ແລະເມື່ອກ່າວວ່າ 'ເຮົາຮັບເອົາ' ກໍເປັນການຮັບໂດຍອັດໂດຍກົງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸຄະຫິຕະ (ຮັບດີແລ້ວ). ສ່ວນຄຳວ່າ 'tuyhaṃ' (ຂອງທ່ານ) ແລະ 'mayhaṃ' (ຂອງເຮົາ) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຜູກພັນແກ່ຜູ້ຮັບ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຂອງທ່ານ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການໃຫ້ແລະການຮັບໂດຍອ້ອມ (ໂດຍປະຣິຍາຍ), ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທຸທິນ (ໃຫ້ບໍ່ດີ) ແລະ ທຸກຄະຫິຕະ (ຮັບບໍ່ດີ). ເພາະວ່າ ໃນໂລກ ແມ້ນຜູ້ທີ່ບໍ່ຢາກສະຫຼະ ຫຼືຜູ້ທີ່ຢາກໄດ້ຄືນອີກ ກໍຍ່ອມມອບໃຫ້ວ່າ 'ຈົ່ງເປັນຂອງຂອງທ່ານ' ເໝືອນດັ່ງການມອບລາດຊະສົມບັດຂອງພຣະມານດາແກ່ພຣະລາຊາຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ກໍບໍ່ຮູ້ຈະໃຫ້, ຜູ້ຮັບກໍບໍ່ຮູ້ຈະຮັບ'. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'sace pana' ເປັນຕົ້ນ, ແມ້ນເມື່ອຜູ້ໃຫ້ກ່າວຄຳໂດຍອ້ອມ ເພາະຄວາມບໍ່ສະຫຼາດໃນບັນຍັດ, ແຕ່ຜູ້ຮັບເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນບັນຍັດ ຈຶ່ງຮັບດ້ວຍຄຳໂດຍກົງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສຸຄະຫິຕະ' (ຮັບດີແລ້ວ).

သစေ ပန ဧကောတိအာဒီသု ပန ဒါယကော မုချဝစနေန ဒေတိ, ပဋိဂ္ဂါဟကောပိ မုချဝစနေန ပဋိက္ခိပတိ, တသ္မာ ဒါယကဿ ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌိတမ္ပိ စီဝရံ ဒါနဝသေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ, ပရိစ္စတ္တတ္တာ အတ္တနော အသန္တကတ္တာ အတိရေကစီဝရမ္ပိ န ဟောတိ, တသ္မာ ဒသာဟာတိက္ကမေပိ အာပတ္တိ န ဟောတိ. ပဋိဂ္ဂါဟကဿပိ န ပဋိက္ခိပိတတ္တာ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ, တသ္မာ အတိရေကစီဝရံ န ဟောတီတိ ဒသာဟာတိက္ကမေပိ အာပတ္တိ နတ္ထိ. ယဿ ပန ရုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ပန ဣမဿ စီဝရဿ အဿာမိကတ္တာ ပံသုကူလဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ ယဿ ရုစ္စတိ, တေန ပံသုကူလဘာဝေန ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ပရိဘုဉ္ဇန္တေန ပန ဒါယကေန ပုဗ္ဗအဓိဋ္ဌိတမ္ပိ ဒါနဝသေန အဓိဋ္ဌာနဿ ဝိဇဟိတတ္တာ ပုန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဣတရေန ပုဗ္ဗေ အနဓိဋ္ဌိတတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'sace pana eko' ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ໃຫ້ຍ່ອມໃຫ້ດ້ວຍຄຳໂດຍກົງ, ແລະຜູ້ຮັບກໍປະຕິເສດດ້ວຍຄຳໂດຍກົງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈີວອນທີ່ຜູ້ໃຫ້ເຄີຍອະທິຖານໄວ້ແຕ່ກ່ອນ ຍ່ອມສະຫຼະການອະທິຖານດ້ວຍອຳນາດການໃຫ້, ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຂອງສະຫຼະແລ້ວ ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນລ່ວງພົ້ນສິບວັນໄປ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ຝ່າຍຜູ້ຮັບ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນປະຕິເສດແລ້ວ ຈີວອນນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ເປັນຂອງຕົນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນອະຕິເຣກຈີວອນ ແມ້ນລ່ວງພົ້ນສິບວັນໄປ ກໍບໍ່ມີອາບັດ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'yassa pana ruccati' ນີ້, ເພາະຄວາມທີ່ຈີວອນນີ້ເປັນຂອງບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຜ້າບັງສະກຸນ, ຜູ້ໃດພໍໃຈ, ຜູ້ນັ້ນພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຜ້າບັງສະກຸນແລ້ວໃຊ້ສອຍ, ແຕ່ເມື່ອຈະໃຊ້ສອຍ, ຝ່າຍຜູ້ໃຫ້ ເພາະຄວາມທີ່ຈີວອນທີ່ເຄີຍອະທິຖານໄວ້ແຕ່ກ່ອນ ໄດ້ສະຫຼະການອະທິຖານດ້ວຍອຳນາດການໃຫ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຕ້ອງອະທິຖານໃໝ່ແລ້ວໃຊ້ສອຍ, ສ່ວນອີກຝ່າຍໜຶ່ງ (ຜູ້ຮັບ) ເພາະບໍ່ເຄີຍອະທິຖານໄວ້ແຕ່ກ່ອນ (ຈຶ່ງຕ້ອງອະທິຖານໃໝ່ແລ້ວໃຊ້ສອຍ) ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.

ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေဟီတိအာဒီသု ပန အာဏတျတ္ထေ ပဝတ္တာယ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ အာဏတ္တေန ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဒိန္နကာလေယေဝ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ သန္တကံ ဟောတိ, န တတော ပုဗ္ဗေ, ပုဗ္ဗေ ပန အာဏာပကဿေဝ, တသ္မာ ‘‘ယော ပဟိဏတိ, တဿေဝ သန္တက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီတိ ပန ပစ္စုပ္ပန္နတ္ထေ ပဝတ္တာယ ဝတ္တမာနဝိဘတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ပဋိဂ္ဂါဟကဿေဝ သန္တကံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ယဿ ပဟီယတိ, တဿ သန္တက’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာတိ ဣမိနာ အာယသ္မတာ ရေဝတတ္ထေရေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ စီဝရပေသနဝတ္ထုသ္မိံ ဘဂဝတာ ဒေသိတေသု အဓိဋ္ဌာနေသု ဣဓ ဝုတ္တလက္ခဏေန အသမ္မောဟတော ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'itthannāmassa dehi' (ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີຊື່ນີ້) ເປັນຕົ້ນ, ເພາະກ່າວດ້ວຍປັນຈະມີວິພັດ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງການສັ່ງ, จີວອນຍ່ອມເປັນຂອງຜູ້ຮັບໃນເວລາທີ່ຜູ້ຮັບຄຳສັ່ງໃຫ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ, ສ່ວນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍັງເປັນຂອງຜູ້ສັ່ງຢູ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຜູ້ໃດສົ່ງໄປ, ຍ່ອມເປັນຂອງຂອງຜູ້ນັ້ນເອງ'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'itthannāmassa dammi' (ເຮົາໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີຊື່ນີ້), ເພາະກ່າວດ້ວຍວັດຕະມານາວิພັດ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດປັດຈຸບັນ, ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ຈີວອນຍ່ອມເປັນຂອງຜູ້ຮັບເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສົ່ງໄປໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດ, ຍ່ອມເປັນຂອງຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ດ້ວຍບົດວ່າ 'tasmā' ນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວ່າ ໃນເລື່ອງການສົ່ງຈີວອນຂອງພຣະເຣວະຕະເຖຣະ ໄປຖວາຍແກ່ພຣະສາຣີບຸດ, ໃນບັນດາຂໍ້ອະທິຖານທັງຫຼາຍທີ່ຊົງສະແດງໄວ້, ພຶງຊາບໂດຍຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ ດ້ວຍລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້.

တတ္ထ ဒွါဓိဋ္ဌိတံ, သွာဓိဋ္ဌိတန္တိ စ န တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ သာမိကေ ဇီဝန္တေ ဝိဿာသဂ္ဂါဟစီဝရဘာဝေန စ သာမိကေ မတေ မတကစီဝရဘာဝေန စ ဂဟဏံ သန္ဓာယ [Pg.158] ဝုတ္တံ, တတော ပန ဒသာဟေ အနတိက္ကန္တေယေဝ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနံ ဝါ ဝိကပ္ပနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ. ယော ပဟိဏတီတိ ဒါယကံ သန္ဓာယာဟ, ယဿ ပဟီယတီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကံ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'dvādhiṭṭhitaṃ' (ອະທິຖານດີແລ້ວສອງຢ່າງ) ແລະ 'svādhiṭṭhitaṃ' (ອະທິຖານດີແລ້ວ) ບໍ່ແມ່ນກ່າວໝາຍເຖິງການອະທິຖານໄຕຈີວອນ, ແຕ່ກ່າວໝາຍເຖິງການຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຈີວອນທີ່ຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນເມື່ອເຈົ້າຂອງຍັງມີຊີວິດຢູ່ ແລະໂດຍຄວາມເປັນຈີວອນຂອງຄົນຕາຍໃນເມື່ອເຈົ້າຂອງຕາຍແລ້ວ, ແຕ່ຈາກນັ້ນ ພາຍໃນສິບວັນທີ່ຍັງບໍ່ລ່ວງພົ້ນ ຄວນເຮັດການອະທິຖານໄຕຈີວອນ ຫຼືອະທິຖານຜ້າບໍລິຂານ ຫຼືເຮັດວິກັບ. ບົດວ່າ 'yo pahiṇati' ກ່າວໝາຍເຖິງຜູ້ໃຫ້, ບົດວ່າ 'yassa pahīyati' ກ່າວໝາຍເຖິງຜູ້ຮັບ.

ပရိစ္စဇိတွာ…ပေ… န လဘတိ, အာဟရာပေန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အတ္တနာ…ပေ… နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဣမိနာ ပရသန္တကဘူတတ္တံ ဇာနန္တော ထေယျပသယှဝသေန အစ္ဆိန္ဒန္တော ပါရာဇိကော ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ပေါရာဏဋီကာယံ ပန ‘‘သကသညာယ ဝိနာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃာပေတွာ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. သကသညာယ ဝိနာပိ တာဝကာလိကပံသုကူလသညာဒိဝသေန ဂဏှန္တော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပသယှာကာရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘အစ္ဆိန္ဒတော နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ. သစေ ပန…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ တုဋ္ဌဒါနံ အာဟ, အထ ပနာတိအာဒိနာ ကုပိတဒါနံ. ဥဘယထာပိ သယံ ဒိန္နတ္တာ ဝဋ္ဋတိ, ဂဟဏေ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

ບົດວ່າ 'pariccajitvā...pe... na labhati' (ສະຫຼະແລ້ວ...ລະ... ຍ່ອມບໍ່ໄດ້) ມີອັດວ່າ ເມື່ອໃຫ້ເອົາມາຄືນ ພຶງໃຫ້ປັບອາບັດຕາມຄ່າຂອງສິ່ງຂອງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'attanā...pe... nissaggiyaṃ' (ດ້ວຍຕົນເອງ...ລະ... ເປັນນິສສັກຄີ) ນີ້, ຊົງສະແດງວ່າ ພິກຂຸຮູ້ຢູ່ວ່າເປັນຂອງຜູ້ອື່ນ ແລ້ວຍາດຊີງເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລັກແລະຂົ່ມຂືນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ແຕ່ໃນໂປຣານະດີກາກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາໂດຍປາສະຈາກຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງຕົນ ພຶງໃຫ້ຕີລາຄາສິ່ງຂອງແລ້ວປັບອາບັດ'. ແມ້ນພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາໂດຍປາສະຈາກຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງຕົນ ແຕ່ຖືເອົາດ້ວຍຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງຊົ່ວຄາວ ຫຼືເປັນຜ້າບັງສະກຸນເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ພຶງໃຫ້ປັບອາບັດ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໝາຍເຖິງອາການຂົ່ມຂືນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'acchindato nissaggiyaṃ' (ເມື່ອຍາດຊີງເອົາ ເປັນນິສສັກຄີ). ສ່ວນຄຳວ່າ 'sace pana...pe... vaṭṭati' ກ່າວໝາຍເຖິງການໃຫ້ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ, ສ່ວນຄຳວ່າ 'atha pana' ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງການໃຫ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ. ແມ້ນໂດຍປະການທັງສອງ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຂອງທີ່ໃຫ້ເອງ ຍ່ອມຄວນ, ມີອັດວ່າ ບໍ່ມີອາບັດໃນການຮັບ.

မမ သန္တိကေ…ပေ… ဧဝံ ပန ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝတ္ထုပရိစ္စာဂလက္ခဏတ္တာ ဒါနဿ ဧဝံ ဒဒန္တော အပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နတ္တာ ဒါနံ န ဟောတီတိ န ဝဋ္ဋတိ, တတော ဧဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ပုဗ္ဗေ ‘‘အကရောန္တဿ န ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏာဒီနိ အကရောန္တေ အာစရိယဿေဝ သန္တကံ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကရောန္တေ ပန အန္တေဝါသိကဿ သန္တကံ ဘဝေယျ သဗ္ဗသော အပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နတ္တာ. သကသညာယ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ‘‘အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ. ဋီကာယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၃၅) ပန ‘‘ဧဝံ ဒိန္နံ ဘတိသဒိသတ္တာ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘတိသဒိသေ သတိပိ ကမ္မေ ကတေ ဘတိ လဒ္ဓဗ္ဗာ ဟောတိ, တသ္မာ အာရောပေတုံ န ဝဋ္ဋေယျ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၃၅) ပန ‘‘အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကမ္မေ အကတေ ဘတိသဒိသတ္တာ [Pg.159] ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တေန ကမ္မေ ကတေ အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီတိ သာမဏေရဿ ဒါနံ ဒီပေတိ, တေန စ သာမဏေရကာလေ ဒတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒတောပိ ပါစိတ္တိယံ ဒီပေတိ. အယံ တာဝ ဒါနေ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဣမိနာ ဒါနဝိနိစ္ဆယာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိနိစ္ဆယာနံ ဧကပရိစ္ဆေဒကတဘာဝံ ဒီပေတိ.

ຄຳວ່າ 'ໃນສຳນັກຂອງເຮົາ... ລະ... ການໃຫ້ຢ່າງນີ້ ບໍ່ຄວນ' ດັ່ງນີ້ ເພາະທານມີລັກສະນະຄືການສະຫຼະວັດຖຸ, ເມື່ອໃຫ້ຢູ່ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າໃຫ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະຫຼະ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນທານ ແລະບໍ່ຄວນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນທຸກກົດ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ແຕ່ຄວນໃຫ້ເອົາຄືນມາ' ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງວ່າ ເພາະໃນກ່ອນໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຖ້າບໍ່ເຮັດ ເຮົາບໍ່ໃຫ້' ເມື່ອບໍ່ເຮັດການຮັບອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນຂອງອາຈານນັ້ນເອງ. ແຕ່ຖ້າເຮັດຢູ່ ກໍຄວນເປັນຂອງອັນເຕວາສິກ ເພາະໃຫ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະຫຼະໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງຕົນຍັງມີຢູ່ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ 'ຄວນໃຫ້ເອົາຄືນມາ'. ແຕ່ໃນຄຳພີດີກາ (ສາຣັດຖະ. ດີ. 2.635) ກ່າວວ່າ 'ການໃຫ້ຢ່າງນີ້ ເພາະຄ້າຍຄືກັບຄ່າຈ້າງ ຈຶ່ງຄວນໃຫ້ເອົາຄືນມາ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຄ້າຍຄືກັບຄ່າຈ້າງ ແຕ່ເມື່ອເຮັດວຽກແລ້ວ ກໍຄວນໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນທວງຄືນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. 1.635) ກ່າວວ່າ 'ທີ່ວ່າ ຄວນໃຫ້ເອົາຄືນມາ ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພາະຄ້າຍຄືກັບຄ່າຈ້າງໃນເມື່ອວຽກງານຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດ', ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ເມື່ອວຽກງານເຮັດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ເອົາຄືນມາ. ຄຳວ່າ 'ຈະຮັບອຸປັດຊາ' ນີ້ ສະແດງເຖິງການໃຫ້ແກ່ສາມະເນນ, ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງເຖິງອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ຜູ້ທີ່ໃຫ້ໃນເວລາເປັນສາມະເນນ ແລ້ວມາທວງຄືນໃນເວລາທີ່ໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນການຕັດສິນໃນເລື່ອງທານກ່ອນ' ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມເປັນໝວດດຽວກັນຂອງການຕັດສິນທັງສາມ ມີການຕັດສິນເລື່ອງທານເປັນຕົ້ນ.

ဝိဿာသဂ္ဂါဟလက္ခဏဝိနိစ္ဆယကထာ

ກຖາວ່າດ້ວຍການຕັດສິນລັກສະນະແຫ່ງການຖືວິສາສະ

၇၀. အနုဋ္ဌာနသေယျာ နာမ ယာယ သေယျာယ သယိတော ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ, တာဝ ဝုစ္စတိ. ဒဒမာနေန စ မတကဓနံ တာဝ ယေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ, တေသံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ကေ ဂဟဋ္ဌာ ကေ ပဗ္ဗဇိတာ ကေန ကာရဏေန တဿ ဓနေ ဣဿရာတိ? ဂဟဋ္ဌာ တာဝ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘူတာ တေန ကာရဏေန ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘာဂဘူတေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ, ယေသဉ္စ ဝါဏိဇာနံ ဟတ္ထတော ကပ္ပိယကာရကေန ပတ္တာဒိပရိက္ခာရော ဂါဟာပိတော, တေသံ ယံ ဒါတဗ္ဗမူလံ, တေ စ တဿ ဓနေ ဣဿရာ, ယေသဉ္စ မာတာပိတူနံ အတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝတ္ထာနိ ဌပိတာနိ, တေပိ တဿ ဓနဿ ဣဿရာ. ဧဝမာဒိနာ ယေန ယေန ကာရဏေန ယံ ယံ ပရိက္ခာရဓနံ ယေဟိ ယေဟိ ဂဟဋ္ဌေဟိ လဘိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တေန တေန ကာရဏေန တေ တေ ဂဟဋ္ဌာ တဿ တဿ ဓနဿ ဣဿရာ.

໗໐. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນຸດຖານະໄສຍາ' (ການນອນບໍ່ລຸກຂຶ້ນອີກ) ຄື ການນອນທີ່ຜູ້ນອນຍັງບໍ່ທັນເຖິງຄວາມຂາດແຫ່ງຊີວິຕິນຊີ ຕາບໃດ ກໍເອີ້ນວ່າອະນຸດຖານະໄສຍາຕາບນັ້ນ. ແລະເມື່ອຈະໃຫ້ມໍລະດົກ (ຊັບຂອງຜູ້ຕາຍ) ກ່ອນອື່ນໝົດ ຄວນໃຫ້ແກ່ຊົນທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄະລຶຫັດ ຫຼືບັນພະຊິດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບນັ້ນ, ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄຳຖາມວ່າ ໃຜເປັນຄະລຶຫັດ ໃຜເປັນບັນພະຊິດ ແລະເພາະເຫດໃດຈຶ່ງເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບຂອງເພິ່ນ? ຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຄົນຄອຍອຸປະຖຳບຳລຸງໄຂ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບສ່ວນທີ່ເປັນສ່ວນຂອງຜູ້ອຸປະຖຳໄຂ້, ແລະພວກພໍ່ຄ້າເຫຼົ່າໃດ ທີ່ກັບປິຍະກາຣົກໄດ້ຮັບບາດແລະບໍລິຂານເປັນຕົ້ນມາຈາກມືຂອງພວກເຂົາ, ເງິນຄ່າບໍລິຂານທີ່ຄວນໃຫ້ແກ່ພວກພໍ່ຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກພໍ່ຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບນັ້ນ, ແລະຜ້າທັງຫຼາຍທີ່ກຳນົດໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມານດາບິດາ, ມານດາບິດາເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດມີປະການດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຊັບຄືບໍລິຂານໃດໆ ທີ່ຄະລຶຫັດພວກໃດໆ ຄວນຈະໄດ້ຮັບເພາະເຫດໃດໆ, ເພາະເຫດນັ້ນໆ ຄະລຶຫັດພວກນັ້ນໆ ຈຶ່ງເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບນັ້ນໆ.

ပဗ္ဗဇိတာ ပန ဗာဟိရကာ တထေဝ သတိ ကာရဏေ ဣဿရာ. ပဉ္စသု ပန သဟဓမ္မိကေသု ဘိက္ခူ သာမဏေရာ စ မတာနံ ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ ဓနံ ဝိနာပိ ကာရဏေန ဒါယာဒဘာဝေန လဘန္တိ, န ဣတရာ. ဘိက္ခုနီသိက္ခမာနသာမဏေရီနမ္ပိ ဓနံ တာယေဝ လဘန္တိ, န ဣတရေ. တံ ပန မတကဓနဘာဇနံ စတုပစ္စယဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ အာဝိ ဘဝိဿတိ, ဗဟူ ပန ဝိနယဓရတ္ထေရာ ‘‘ယေ တဿ ဓနဿ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ’’တိ [Pg.160] ပါဌံ နိဿာယ ‘‘မတဘိက္ခုဿ ဓနံ ဂဟဋ္ဌဘူတာ ဉာတကာ လဘန္တီ’’တိ ဝိနိစ္ဆိနန္တိ, တမ္ပိ ဝိနိစ္ဆယံ တဿ စ ယုတ္တာယုတ္တဘာဝံ တတ္ထေဝ ဝက္ခာမ.

ສ່ວນບັນພະຊິດພາຍນອກ ກໍເປັນເຈົ້າຂອງເມື່ອມີເຫດຜົນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ແຕ່ໃນບັນດາສະຫະທຳມິກທັງ ໕ ພິກຂຸແລະສາມະເນນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຊັບຂອງພິກຂຸແລະສາມະເນນຜູ້ມໍລະນະພາບ ໂດຍຖານະເປັນທາຍາດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີເຫດຜົນ (ພິເສດ) ກໍຕາມ, ສ່ວນບັນພະຊິດອື່ນນອກນີ້ບໍ່ໄດ້. ແລະພວກນາງພິກຂຸນີ, ສິກຂະມານາ ແລະສາມະເນຣີ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບຊັບຂອງພວກນາງເອງເທົ່ານັ້ນ, ຜູ້ນອກນີ້ບໍ່ໄດ້. ສ່ວນການແບ່ງປັນຊັບຂອງຜູ້ຕາຍນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນການຕັດສິນເລື່ອງການແບ່ງປັນປັດໄຈ ໔, ແຕ່ພະເຖລະຜູ້ຊົງວິນັຍຫຼາຍຮູບ ອາໄສພະບາລີວ່າ 'ຊົນທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄະລຶຫັດ ຫຼືບັນພະຊິດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງໃນຊັບນັ້ນ' ແລ້ວຕັດສິນວ່າ 'ຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ເປັນຄະລຶຫັດ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຊັບຂອງພິກຂຸຜູ້ມໍລະນະພາບ', ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການຕັດສິນນັ້ນ ແລະຄວາມສົມຄວນຫຼືບໍ່ສົມຄວນຂອງການຕັດສິນນັ້ນໃນອະທິການນັ້ນເອງ.

အနတ္တမနဿ သန္တကန္တိ ‘‘ဒုဋ္ဌု ကတံ တယာ မယာ အဒိန္နံ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေန ဝါ ဒေါမနဿပ္ပတ္တဿ သန္တကံ. ယော ပန ပဌမံယေဝ ‘‘သုဋ္ဌု ကတံ တယာ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေန ဝါ အနုမောဒိတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိ ကာရဏေန ကုပိတော, ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယောပိ အဒါတုကာမော, စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတိ, န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ ဧတ္ထ တု ပေါရာဏဋီကာယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၃၁) ‘‘စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘န ကိဉ္စိ ဝဒတီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သတိ ‘‘စိတ္တေနာ’’တိ ဣဒံ အဓိဝါသနကိရိယာယ ကရဏံ ဟောတိ. အဒါတုကာမောတိ ဧတ္ထာပိ တမေဝ ကရဏံ သိယာ, တတော ‘‘စိတ္တေန အဒါတုကာမော, စိတ္တေန အဓိဝါသေတီ’’တိဝစနံ ဩစိတျသမ္ပောသကံ န ဘဝေယျ. တံ ဌပေတွာ ‘‘အဒါတုကာမော’’တိ ဧတ္ထ ကာယေနာတိ ဝါ ဝါစာယာတိ ဝါ အညံ ကရဏမ္ပိ န သမ္ဘဝတိ, တဒသမ္ဘဝေ သတိ ဝိသေသတ္ထဝါစကော ပန-သဒ္ဒေါပိ နိရတ္ထကော. န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ ဧတ္ထ တု ဝဒနကိရိယာယ ကရဏံ ‘‘ဝါစာယာ’’တိ ပဒံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တထာ စ သတိ အညံ အဓိဝါသနကိရိယာယ ကရဏံ, အညံ ဝဒနကိရိယာယ ကရဏံ, အညာ အဓိဝါသနကိရိယာ, အညာ ဝဒနကိရိယာ, တသ္မာ ‘‘ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတု’’န္တိ ဝတ္တုံ န အရဟတိ, တသ္မာ ယောပိ စိတ္တေန အဒါတုကာမော ဟောတိ, ပန တထာပိ ဝါစာယ အဓိဝါသေတိ, န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ ယောဇနံ ကတွာ ပန ‘‘အဓိဝါသေတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတုံ န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတ္တုမရဟတိ. ဧတ္ထ တု ပန-သဒ္ဒေါ အရုစိလက္ခဏသူစနတ္ထော. ‘‘စိတ္တေနာ’’တိ ဣဒံ အဒါတုကာမကိရိယာယ ကရဏံ, ‘‘ဝါစာယာ’’တိ [Pg.161] အဓိဝါသနကိရိယာယ အဝဒနကိရိယာယ စ ကရဏံ. အဓိဝါသနကိရိယာ စ အဝဒနကိရိယာယေဝ. ‘‘အဓိဝါသေတီ’’တိ ဝုတ္တေ အဝဒနကိရိယာယ အပါကဋဘာဝတော တံ ပကာသေတုံ ‘‘န ကိဉ္စိ ဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ဂယှမာနေ ပုဗ္ဗာပရဝစနတ္ထော ဩစိတျသမ္ပောသကော သိယာ, တသ္မာ ဧတ္တကဝိဝရေဟိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

ຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ບໍ່ພໍໃຈ' ຄື ຂອງຜູ້ເຖິງຄວາມໂທມະນັດ ດ້ວຍການເປັ່ງວາຈາ ຫຼືພຽງແຕ່ຄວາມຄິດຂຶ້ນມາວ່າ 'ເຈົ້າເຮັດບໍ່ດີເລີຍ ທີ່ມາຖືເອົາຂອງຂອງເຮົາ ທີ່ເຮົາບໍ່ໄດ້ໃຫ້'. ສ່ວນຜູ້ໃດ ຍິນດີໃນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວ ດ້ວຍການເປັ່ງວາຈາ ຫຼືພຽງແຕ່ຄວາມຄິດຂຶ້ນມາວ່າ 'ເຈົ້າເຮັດດີແລ້ວ ທີ່ຖືເອົາຂອງຂອງເຮົາ' ແລ້ວພາຍຫຼັງມາຮ້າຍ (ໂກດ) ເພາະເຫດໃດເຫດໜຶ່ງ, ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ເພື່ອຈະທວງຄືນ. ສ່ວນຜູ້ໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຢາກໃຫ້ ແຕ່ກໍຍອມຮັບດ້ວຍໃຈ ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ, ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳພີໂປຣານະດີກາ (ສາຣັດຖະ. ດີ. 2.131) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວວ່າ ຍອມຮັບດ້ວຍໃຈ'. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໃຈ' ນີ້ ຍ່ອມເປັນກະລານະ (ເຄື່ອງມື) ແຫ່ງກິລິຍາຄືການຍອມຮັບ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ຢາກໃຫ້' ກໍຄວນມີກະລານະນັ້ນເອງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຢາກໃຫ້ດ້ວຍໃຈ, ຍອມຮັບດ້ວຍໃຈ' ຈຶ່ງບໍ່ເໝາະສົມ. ຍົກເວັ້ນຄຳນັ້ນແລ້ວ ໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ຢາກໃຫ້' ນີ້ ກະລານະຢ່າງອື່ນວ່າ 'ດ້ວຍກາຍ' ຫຼື 'ດ້ວຍວາຈາ' ກໍເປັນໄປບໍ່ໄດ້, ເມື່ອເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ປານະ-ສັບ (ແຕ່) ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດ ກໍບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ' ນີ້ ຄວນຕ້ອງການບົດວ່າ 'ດ້ວຍວາຈາ' ອັນເປັນກະລານະແຫ່ງກິລິຍາຄືການກ່າວ, ແລະເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ກະລານະແຫ່ງກິລິຍາຄືການຍອມຮັບກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ກະລານະແຫ່ງກິລິຍາຄືການກ່າວກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ກິລິຍາຄືການຍອມຮັບກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ກິລິຍາຄືການກ່າວກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວ', ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ 'ຜູ້ໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຢາກໃຫ້ດ້ວຍໃຈ, ແຕ່ກໍຍອມຮັບດ້ວຍວາຈາ ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ' ແລ້ວຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວວ່າ ຍອມຮັບ'. ໃນຄຳນີ້ ປານະ-ສັບ ມີອັດສະແດງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມບໍ່ພໍໃຈ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໃຈ' ນີ້ ເປັນກະລານະແຫ່ງກິລິຍາຄືຄວາມບໍ່ຢາກໃຫ້, ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍວາຈາ' ເປັນກະລານະແຫ່ງກິລິຍາຄືການຍອມຮັບ ແລະກິລິຍາຄືການບໍ່ກ່າວ. ແລະກິລິຍາຄືການຍອມຮັບ ກໍຄືກິລິຍາຄືການບໍ່ກ່າວນັ້ນເອງ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຍອມຮັບ' ເພາະກິລິຍາຄືການບໍ່ກ່າວຍັງບໍ່ປາກົດແຈ້ງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ' ເພື່ອສະແດງກິລິຍານັ້ນ, ເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນີ້ ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳໜ້າແລະຄຳຫຼັງຈຶ່ງຈະເໝາະສົມກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນພິຈາລະນາດ້ວຍຂໍ້ແຕກຕ່າງເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.

လာဘပရိဏာမနဝိနိစ္ဆယကထာ

ກຖາວ່າດ້ວຍການຕັດສິນເລື່ອງການນ້ອມລາບໄປ

၇၁. လာဘပရိဏာမနဝိနိစ္ဆယေ တုမှာကံ သပ္ပိအာဒီနိ အာဘတာနီတိ တုမှာကံ အတ္ထာယ အာဘတာနိ သပ္ပိအာဒီနိ. ပရိဏတဘာဝံ ဇာနိတွာပိ ဝုတ္တဝိဓိနာ ဝိညာပေန္တေန တေသံ သန္တကမေဝ ဝိညာပိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာတိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

໗໑. ໃນການຕັດສິນເລື່ອງການນ້ອມລາບໄປນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ເນີຍໃສເປັນຕົ້ນ ເຂົານຳມາເພື່ອພວກທ່ານ' ຄື ເນີຍໃສເປັນຕົ້ນທີ່ເຂົານຳມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພວກທ່ານ. ເຖິງແມ່ນຮູ້ວ່າລາບນັ້ນນ້ອມໄປແລ້ວ ແຕ່ເມື່ອອອກປາກຂໍຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ ກໍຊື່ວ່າຂໍເອົາຂອງຂອງພວກເຂົານັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ກ່າວວ່າ ຂໍຈົ່ງໃຫ້ແກ່ເຮົາແດ່ ດັ່ງນີ້ ຄວນຢູ່'.

‘‘ပုပ္ဖမ္ပိ အာရောပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ပရိဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သစေ ပန ဧကသ္မိံ စေတိယေ ပူဇိတံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ စေတိယေ ပူဇေတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၆၀) ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၆၀) ပန နိယမေတွာ ‘‘အညဿ စေတိယဿ အတ္ထာယ ရောပိတမာလာဝစ္ဆတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ န ကေဝလံ ပရိဏတဘာဝေါယေဝ ကထိတော, အထ ခေါ နိယမေတွာ ရောပိတဘာဝေါပိ. ပုပ္ဖမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ကုတော မာလာဝစ္ဆန္တိ ဒဿေတိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၆၀) ပန ‘‘ရောပိတမာလာဝစ္ဆတောတိ ကေနစိ နိယမေတွာ ရောပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အနောစိတံ မိလာယမာနံ ဩစိနိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပူဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဌိတံ ဒိသွာတိ သေသကံ ဂဟေတွာ ဌိတံ ဒိသွာ. ဣမဿ သုနခဿ မာ ဒေဟိ, ဧတဿ ဒေဟီတိ ဣဒံ ပရိဏတေယေဝ, တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နေ ပန တံ ပလာပေတွာ အညံ ဘုဉ္ဇာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘ကတ္ထ ဒေမာတိအာဒိနာ ဧကေနာကာရေန အနာပတ္တိ ဒဿိတာ. ဧဝံ ပန အပုစ္ဆိတေပိ [Pg.162] ‘အပရိဏတံ ဣဒ’န္တိ ဇာနန္တေန အတ္တနော ရုစိယာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ ဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ဣစ္ဆထ, တတ္ထ ဒေထာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘တုမှာကံ ရုစိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ ဒါပေတုံ လဘတိ.

ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. 2.660) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ເຖິງແມ່ນດອກໄມ້ ກໍບໍ່ຄວນນ້ອມໄປ ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງດອກໄມ້ທີ່ນ້ອມໄປແລ້ວ, ແຕ່ຖ້າຖືເອົາດອກໄມ້ທີ່ບູຊາແລ້ວໃນເຈດີແຫ່ງໜຶ່ງ ໄປບູຊາໃນເຈດີອີກແຫ່ງໜຶ່ງ ຍ່ອມຄວນ'. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.660) ກ່າວກຳນົດໄວ້ວ່າ 'ຈາກຕົ້ນໄມ້ດອກທີ່ປູກໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຈດີອື່ນ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນກ່າວສະເພາະຄວາມເປັນຂອງທີ່ນ້ອມໄປແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຂອງທີ່ປູກໄວ້ໂດຍກຳນົດອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນດອກໄມ້' ດ້ວຍ ປິ-ສັບ ທ່ານສະແດງວ່າ ຈະນຳມາແຕ່ຕົ້ນໄມ້ດອກໃດ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. 1.660) ກ່າວວ່າ 'ທີ່ວ່າ ຈາກຕົ້ນໄມ້ດອກທີ່ປູກໄວ້ ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງຕົ້ນໄມ້ດອກທີ່ໃຜຜູ້ໜຶ່ງປູກໄວ້ໂດຍກຳນົດ, ສ່ວນດອກໄມ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເກັບ ທີ່ກຳລັງຫ່ຽວແຫ້ງ ຄວນເກັບເອົາໄປບູຊາໃນທີ່ໃດກໍໄດ້'. ຄຳວ່າ 'ເຫັນຢືນຢູ່' ຄື ເຫັນຢືນຢູ່ເພື່ອຖືເອົາສ່ວນທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ 'ຢ່າໃຫ້ແກ່ໝາໂຕນີ້, ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ໂຕນີ້' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຂອງທີ່ນ້ອມໄປແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອສະຫຼະໃຫ້ແກ່ສັດເດຍລະສານແລ້ວ ຄວນໄລ່ສັດໂຕນັ້ນໜີ ແລ້ວໃຫ້ສັດໂຕອື່ນກິນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງອະນາບັດໄວ້ໂດຍປະການໜຶ່ງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພວກເຮົາຈະໃຫ້ໃນທີ່ໃດ'. ໃນຄຳພີຄັນຖີທັງ ໓ ກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຖາມຢ່າງນີ້ ແຕ່ເມື່ອຮູ້ວ່າ ນີ້ເປັນຂອງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ນ້ອມໄປ ກໍຄວນໃຫ້ໃນທີ່ທີ່ຕົນພໍໃຈຕາມຄວາມຕ້ອງການ'. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ 'ພວກທ່ານປາດຖະໜາໃນທີ່ໃດ ກໍຈົ່ງໃຫ້ໃນທີ່ນັ້ນ' ນີ້ ເພາະກ່າວວ່າ 'ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງພວກທ່ານ' ຈຶ່ງໄດ້ເພື່ອໃຫ້ໃນທີ່ທີ່ຕົນປາດຖະໜາ.

ပရိဝါရေ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၉) ပန နဝ အဓမ္မိကာနိ ဒါနာနီတိ သံဃဿ ပရိဏတံ အညသံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပရိဏာမေတိ, စေတိယဿ ပရိဏတံ အညစေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပရိဏာမေတိ, ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏတံ အညပုဂ္ဂလဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပရိဏာမေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ. နဝ ပဋိဂ္ဂဟာ ပရိဘောဂါ စာတိ ဧတေသံယေဝ ဒါနာနံ ပဋိဂ္ဂဟာ စ ပရိဘောဂါ စ. တီဏိ ဓမ္မိကာနိ ဒါနာနီတိ သံဃဿ နိန္နံ သံဃဿေဝ ဒေတိ, စေတိယဿ နိန္နံ စေတိယဿေဝ ဒေတိ, ပုဂ္ဂလဿ နိန္နံ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဒေတီတိ ဣမာနိ တီဏိ. ပဋိဂ္ဂဟပဋိဘောဂါပိ တေသံယေဝ ပဋိဂ္ဂဟာ စ ပရိဘောဂါ စာတိ အာဂတံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີປະຣິວານ (ປະຣິ. ອັດຖະ. 329) ກ່າວວ່າ 'ທານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ ໙ ປະການ' ຄື: ນ້ອມຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ສົງ ໄປແກ່ສົງໝູ່ອື່ນ ຫຼືແກ່ເຈດີ ຫຼືແກ່ບຸກຄົນ, ນ້ອມຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ເຈດີ ໄປແກ່ເຈດີອື່ນ ຫຼືແກ່ສົງ ຫຼືແກ່ບຸກຄົນ, ນ້ອມຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ບຸກຄົນ ໄປແກ່ບຸກຄົນອື່ນ ຫຼືແກ່ສົງ ຫຼືແກ່ເຈດີ, ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ການຮັບແລະການບໍລິໂພກ ໙ ປະການ' ຄື ການรับແລະການບໍລິໂພກທານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ທານທີ່ເປັນທຳ ໓ ປະການ' ຄື: ຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ສົງ ກໍໃຫ້ແກ່ສົງນັ້ນເອງ, ຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ເຈດີ ກໍໃຫ້ແກ່ເຈດີນັ້ນເອງ, ຂອງທີ່ເຂົານ້ອມຖວາຍແກ່ບຸກຄົນ ກໍໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນເອງ, ເຫຼົ່ານີ້ຄື ໓ ປະການ. ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການຮັບແລະການບໍລິໂພກ ກໍຄືການຮັບແລະການບໍລິໂພກທານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ'.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ဒါနလက္ခဏာဒိဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ທານະລັກຂະນາດິວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳອະທິບາຍການຕັດສິນລັກສະນະແຫ່ງທານເປັນຕົ້ນ)

တေရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີ ໑໓.

၁၄. ပထဝီခဏနဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໔. ກຖາວ່າດ້ວຍການຕັດສິນເລື່ອງການຂຸດດິນ

၇၂. ဧဝံ ဒါနဝိဿာသဂ္ဂါဟလာဘပရိဏာမနဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပထဝီဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ပထဝီ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ ပတ္ထရတီတိ ပထဝီ, ပ-ပုဗ္ဗ ထရ သန္ထရဏေတိ ဓာတု, ရ-ကာရဿ ဝ-ကာရော, သသမ္ဘာရပထဝီ. တပ္ပဘေဒမာဟ ‘‘ဒွေ ပထဝီ, ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီ’’တိ. တာသံ [Pg.163] ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဇာတာ နာမ ပထဝီ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဒ္ဓပံသုကာ…ပေ… ယေဘုယျေနမတ္တိကာပထဝီ ဇာတာ နာမ ပထဝီ ဟောတိ. န ကေဝလံ သာယေဝ, အဒဍ္ဎာ ပထဝီပိ ‘‘ဇာတာ ပထဝီ’’တိ ဝုစ္စတိ. န ကေဝလံ ဣမာ ဒွေယေဝ, ယောပိ ပံသုပုဉ္ဇော ဝါ…ပေ… စာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော, သောပိ ‘‘ဇာတာ ပထဝီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ဣတရတြပိ ဧသေဝ နယော.

໗໒. ເມື່ອກ່າວເຖິງການຕັດສິນເລື່ອງທານ, ການຖືວິສາສະ ແລະການນ້ອມລາບໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງການຕັດສິນເລື່ອງດິນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດິນ'. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຖະວີ (ດິນ) ເພາະແຜ່ໄປ, (ວິເຄາະວ່າ) ປະ-ບົດໜ້າ, ຖະຣະ-ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າແຜ່ໄປ, ແປງ ຣະ-ອັກສອນ ເປັນ ວະ-ອັກສອນ, ໄດ້ແກ່ ສະສັມພາຣະປະຖະວີ (ດິນພ້ອມທັງສ່ວນປະກອບ). ທ່ານກ່າວເຖິງປະເພດຂອງດິນນັ້ນວ່າ 'ດິນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ດິນເກີດ (ຊາດປະຖະວີ) ແລະດິນບໍ່ເກີດ (ອະຊາດປະຖະວີ)'. ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ດິນເກີດ'. ໃນດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ດິນທີ່ມີແຕ່ຝຸ່ນລ້ວນ... ລະ... ດິນທີ່ມີດິນໜຽວເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ດິນເກີດ. ບໍ່ແມ່ນແຕ່ດິນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນດິນທີ່ບໍ່ທັນໄດ້ເຜົາ ກໍເອີ້ນວ່າ 'ດິນເກີດ' ຄືກັນ. ບໍ່ແມ່ນແຕ່ດິນທັງສອງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນກອງຝຸ່ນ... ລະ... ທີ່ຖືກຝົນຕົກຮົດຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນ ກໍເອີ້ນວ່າ 'ດິນເກີດ' ຄືກັນ, ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ເຖິງແມ່ນໃນດິນອີກປະເພດໜຶ່ງ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ.

တတ္ထ သုဒ္ဓါ ပံသုကာယေဝ ဧတ္ထ ပထဝိယာ အတ္ထိ, န ပါသာဏာဒယောတိ သုဒ္ဓပံသုကာ. တထာ သုဒ္ဓမတ္တိကာ. အပ္ပာ ပါသာဏာ ဧတ္ထာတိ အပ္ပပါသာဏာ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယေဘုယျေန ပံသုကာ ဧတ္ထာတိ ယေဘုယျေနပံသုကာ, အလုတ္တသမာသောယံ, တထာ ယေဘုယျေနမတ္တိကာ. တတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဥပရိ ပါသာဏာ. မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ. ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာဒိ. မရုမ္ပာတိ ကဋသက္ခရာ. ဝါလုကာ ဝါလုကာယေဝ. ယေဘုယျေနပံသုကာတိ ဧတ္ထ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု, ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရကောဋ္ဌာသော. အဒဍ္ဎာပီတိ ဥဒ္ဓနပတ္တပစနကုမ္ဘကာရာတပါဒိဝသေန တထာ တထာ အဒဍ္ဎာ, သာ ပန ဝိသုံ နတ္ထိ, သုဒ္ဓပံသုအာဒီသု အညတရာဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဘုယျေနသက္ခရာတိ ဗဟုတရသက္ခရာ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယံ ကိရ ဧကံ ပစ္ဆိပူရံ အာဟရာပေတွာ ဒေါဏိယံ ဓောဝိတွာ ပထဝိယာ ယေဘုယျေနသက္ခရဘာဝံ ဉတွာ သယံ ဘိက္ခူ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိံသူတိ. ယာနိ ပန မဇ္ဈေ ‘‘အပ္ပပံသုအပ္ပမတ္တိကာ’’တိ ဒွေ ပဒါနိ, တာနိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကမေဝ ပဝိသန္တိ. တေသညေဝ ဟိ ဒွိန္နံ ပဘေဒဝစနမေတံ, ယဒိဒံ သုဒ္ဓပါသာဏာဒိအာဒိ.

ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ດິນຝຸ່ນລ້ວນ' ເພາະໃນດິນນີ້ມີແຕ່ຝຸ່ນລ້ວນໆ ບໍ່ມີຫີນເປັນຕົ້ນ. ດິນໜຽວລ້ວນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມີຫີນໜ້ອຍ' ເພາະໃນດິນນີ້ມີຫີນໜ້ອຍ. ໃນດິນອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມີຝຸ່ນເປັນສ່ວນຫຼາຍ' ເພາະໃນດິນນີ້ມີຝຸ່ນເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ນີ້ເປັນອະລຸດຕະສະມາດ, ດິນທີ່ມີດິນໜຽວເປັນສ່ວນຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ໃນດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ຫີນທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າກຳມື ຂຶ້ນໄປ (ຊື່ວ່າ ຫີນ). ຫີນທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກຳມື ຊື່ວ່າ ກວດ. ຄຳວ່າ ກະທະລາ ຄື ເສດກະເບື້ອງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ມະລຸມພະ ຄື ແຮ່. ຊາຍ ກໍຄືຊາຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ມີຝຸ່ນເປັນສ່ວນຫຼາຍ' ນັ້ນ ຄື ໃນ ໓ ສ່ວນ ມີຝຸ່ນ ໒ ສ່ວນ, ມີຫີນເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໑ ສ່ວນ. ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ເຜົາ' ຄື ບໍ່ໄດ້ເຜົາດ້ວຍເຕົາ, ດ້ວຍການເຜົາບາດ, ດ້ວຍເຕົາໝໍ້ດິນ ຫຼືດ້ວຍແສງແດດເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ດິນນັ້ນບໍ່ໄດ້ມີຕ່າງຫາກ, ຄວນຊາບວ່າ ເປັນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາດິນຝຸ່ນລ້ວນເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມີກວດເປັນສ່ວນຫຼາຍ' ຄື ມີກວດຫຼາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຢູ່ທີ່ຫັດຖີກຸດສິ ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃຫ້ເອົາດິນເຕັມກະບຸງໜຶ່ງມາລ້າງໃນຮາງ ແລ້ວຮູ້ວ່າດິນນັ້ນມີກວດເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຂຸດສະໂບກຂະຣະນີດ້ວຍຕົນເອງ. ສ່ວນບົດທັງສອງໃນລະຫວ່າງກາງຄື 'ມີຝຸ່ນໜ້ອຍ ມີດິນໜຽວໜ້ອຍ' ນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງໝວດ ໕ ມີດິນມີຫີນເປັນສ່ວນຫຼາຍເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ເພາະຄຳນັ້ນ ເປັນຄຳສະແດງປະເພດຂອງດິນທັງສອງນັ້ນເອງ ຄື ດິນມີຫີນລ້ວນເປັນຕົ້ນ.

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ယေဘုယျေနပံသုံ အပ္ပပံသုဉ္စ ပထဝိံ ဝတွာ ဥပဍ္ဎပံသုကာပထဝီ န ဝုတ္တာ, တထာပိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေသု သာဝသေသပညတ္တိယာပိ သမ္ဘဝတော ဥပဍ္ဎပံသုကာယပိ ပထဝိယာ [Pg.164] ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒီသု ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကဉ္စ အနာပတ္တိဝတ္ထုကဉ္စ ဒုဝိဓံ ပထဝိံ ဌပေတွာ အညိဿာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာယ တတိယာယ ပထဝိယာ အဘာဝတော. ဒွေယေဝ ဟိ ပထဝိယော ဝုတ္တာ ‘‘ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီ’’တိ, တသ္မာ ဒွီသု အညတရာယ ပထဝိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ စ သမ္ပတ္တေ ဂရုကလဟုကေသု ဂရုကေယေဝ ဌာတဗ္ဗတ္တာ န သက္ကာ ဧတ္ထ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတုံ. သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒီသု ပန ဥပဍ္ဎေ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ တတ္ထ တာဒိသဿ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော သမ္ဘဝတော. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၈၆) ‘‘အပ္ပပံသုမတ္တိကာယ ပထဝိယာ အနာပတ္တိဝတ္ထုဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ဥပဍ္ဎပံသုမတ္တိကာယပိ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟေတံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဇာတာဇာတဝိနိမုတ္တာယ တတိယာယ ပထဝိယာ အဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ.

ແລະ ໃນອະທິບາຍນີ້ ແມ້ວ່າໂດຍສ່ວນຫຼາຍຈະກ່າວເຖິງແຜ່ນດິນທີ່ມີຝຸ່ນຫຼາຍ ແລະ ແຜ່ນດິນທີ່ມີຝຸ່ນໜ້ອຍ ໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງແຜ່ນດິນທີ່ມີຝຸ່ນເຄິ່ງໜຶ່ງກົຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະມີການບັນຍັດທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ (ສາວະເສສະບັນຍັດ) ໃນສິກຂາບົດທີ່ມີໂທດທາງພະບັນຍັດ (ປັນຍັດຕິວັດຊະ), ຈຶ່ງຄວນກຳນົດວ່າ ແມ້ໃນແຜ່ນດິນທີ່ມີຝຸ່ນເຄິ່ງໜຶ່ງ ກໍເປັນອາບັດປາຈິດຕີຄືກັນ. ສ່ວນບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເພາະໃນສິກຂາບົດມີການມຸງທັງໝົດເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ເປັນທຸກກົດໃນການມຸງເຄິ່ງໜຶ່ງ, ໃນທີ່ນີ້ກໍຄວນເປັນທຸກກົດຄືກັນ', ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະເວັ້ນແຜ່ນດິນ 2 ປະເພດ ຄື ແຜ່ນດິນທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງປາຈິດຕີ ແລະ ແຜ່ນດິນທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງອະນາບັດແລ້ວ, ຍ່ອມບໍ່ມີແຜ່ນດິນປະເພດທີສາມ ທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດເລີຍ. ເພາະວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ພຽງ 2 ປະເພດເທົ່ານັ້ນ ຄື 'ຊາຕະປະຖະວີ (ແຜ່ນດິນເກີດ) ແລະ ອະຊາຕະປະຖະວີ (ແຜ່ນດິນບໍ່ເກີດ)', ດັ່ງນັ້ນ ແຜ່ນດິນຈຶ່ງຕ້ອງເປັນປະເພດໃດປະເພດໜຶ່ງໃນ 2 ປະເພດນີ້. ແລະ ເມື່ອເຖິງການຕັດສິນທາງພະວິນັຍ, ເພາະຕ້ອງຖືເອົາຝ່າຍທີ່ໜັກໃນລະຫວ່າງໂທດໜັກແລະເບົາ, ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ອາດເປັນອະນາບັດໄດ້. ສ່ວນໃນການມຸງທັງໝົດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ທີ່ເປັນທຸກກົດໃນການມຸງເຄິ່ງໜຶ່ງກໍສົມຄວນຢູ່ ເພາະໃນທີ່ນັ້ນມີວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດເຊັ່ນນັ້ນຢູ່. ແມ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕີ 2.86) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະແຜ່ນດິນທີ່ມີດິນໜຽວມີຝຸ່ນໜ້ອຍ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າເປັນວັດຖຸແຫ່ງອະນາບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ໃນແຜ່ນດິນທີ່ມີດິນໜຽວມີຝຸ່ນເຄິ່ງໜຶ່ງ ກໍຄວນກຳນົດວ່າເປັນປາຈິດຕີຄືກັນ. ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ແຜ່ນດິນນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດ ເພາະບໍ່ມີແຜ່ນດິນປະເພດທີສາມ ທີ່ພົ້ນໄປຈາກຊາຕະປະຖະວີ ແລະ ອະຊາຕະປະຖະວີ' ດັ່ງນີ້.

ခဏန္တဿ ခဏာပေန္တဿ ဝါတိ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ သမ္မဇ္ဇနိသလာကာယပိ သယံ ဝါ ခဏန္တဿ အညေန ဝါ ခဏာပေန္တဿ. ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဩကာသေ’’တိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပထဝိခဏနံ သန္ဓာယ ပဝတ္တဝေါဟာရတ္တာ ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ, န ဘူတဂါမသိက္ခာပဒေန, ဥဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တေ ပန ဒွေပိ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ຂຸດຢູ່ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຂຸດຢູ່' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂຸດເອງ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຂຸດ ໂດຍທີ່ສຸດແມ້ດ້ວຍໂປ້ຕີນ ຫຼື ດ້ວຍໄມ້ຟອຍກວາດ. ຖ້າກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຂຸດສະໂບກຂະຣະນີ', ຍ່ອມຄວນ ເພາະກ່າວໂດຍບໍ່ໄດ້ກຳນົດວ່າ 'ໃນສະຖານທີ່ນີ້'. ແມ້ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຂຸດເຄືອໄມ້ນີ້', ເພາະເປັນໂວຫານທີ່ກ່າວໝາຍເຖິງການຂຸດແຜ່ນດິນ, ຈຶ່ງເປັນອາບັດປາຈິດຕີດ້ວຍສິກຂາບົດນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍສິກkhາບົດວ່າດ້ວຍພູຕະຄາມ, ແຕ່ຖ້າກ່າວໝາຍເຖິງທັງສອງຢ່າງ, ຍ່ອມເປັນອາບັດປາຈິດຕີທັງສອງ.

၇၃. ကုဋေဟီတိ ဃဋေဟိ. တနုကကဒ္ဒမောတိ ဥဒကမိဿကကဒ္ဒမော, သော စ ဥဒကဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကပပ္ပဋကောတိ ဥဒကေ အန္တောဘူမိယံ ပဝိဋ္ဌေ တဿ ဥပရိဘာဂံ ဆာဒေတွာ တနုကပံသု ဝါ မတ္တိကာ ဝါ ပဋလံ ဟုတွာ ပလဝမာနာ ဥဋ္ဌာတိ, တသ္မိံ ဥဒကေ သုက္ခေပိ တံ ပဋလံ ဝါတေန စလမာနံ တိဋ္ဌတိ, တံ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ. ဩမကစာတုမာသန္တိ [Pg.165] ဦနစာတုမာသံ. ဩဝဋ္ဌန္တိ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌံ. အကတပဗ္ဘာရေတိ အဝလဉ္ဇနဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာဒိသေ ဟိ ဝမ္မိကဿ သဗ္ဘာဝေါတိ. မူသိကုက္ကုရံ နာမ မူသိကာဟိ ခဏိတွာ ဗဟိ ကတပံသုရာသိ.

໗໓. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໝໍ້ທັງຫຼາຍ' ຄື ດ້ວຍຄົນໂທ. ຄຳວ່າ 'ຕົມບາງໆ' ຄື ຕົມທີ່ປະສົມກັບນ້ຳ, ແລະ ຕົມນັ້ນຍ່ອມຄວນ ເພາະເປັນໄປຕາມສະພາບຂອງນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ສະເກັດນ້ຳ' (ອຸທະກະປັບປະຕະກະ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອນ້ຳຊຶມເຂົ້າໄປໃນໃຕ້ດິນແລ້ວ ຝຸ່ນລະອຽດ ຫຼື ດິນໜຽວບາງໆ ທີ່ປົກຄຸມສ່ວນເທິງຂອງນ້ຳນັ້ນ ຈະຟູຂຶ້ນມາເປັນແຜ່ນ, ແມ້ເມື່ອນ້ຳນັ້ນແຫ້ງແລ້ວ ແຜ່ນນັ້ນກໍຍັງຄົງຢູ່ ແລະເໜັງຕີງດ້ວຍແຮງລົມ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະເກັດນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ຢ່ອນກວ່າສີ່ເດືອນ' ຄື ບໍ່ເຖິງສີ່ເດືອນ. ຄຳວ່າ 'ຝົນຕົກຮົດ' ຄື ຝົນຕົກລົງມາຮົດ. ຄຳວ່າ 'ໃນເງື້ອມຜາທີ່ບໍ່ໄດ້ຕົບແຕ່ງ' ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ສອຍ. ເພາະໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີຈອມປວກຢູ່. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມູສິກຸກກຸຣະ' ຄື ກອງດິນທີ່ໜູຂຸດແລ້ວນຳອອກມາໄວ້ທາງນອກ.

ဧသေဝ နယောတိ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌောယေဝ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဩဝဋ္ဌစာတုမာသတော ဧကဒိဝသာတိက္ကန္တောပိ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဟေဋ္ဌဘူမိသမ္ဗန္ဓေပိ စ ဂေါကဏ္ဋကေ ဘူမိတော ဆိန္ဒိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတတ္တာ အစ္စုဂ္ဂတံ မတ္ထကတော ဆိန္ဒိတုံ ဂဟေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. သကဋ္ဌာနေ အတိဋ္ဌမာနံ ကတွာ ပါဒေဟိ မဒ္ဒိတွာ အာလောဠိတကဒ္ဒမမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍທຳນອງນີ້ແລ້ວ' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຝົນຕົກຮົດບໍ່ເຖິງສີ່ເດືອນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນ. ຄຳວ່າ 'ແມ້ວັນດຽວກໍບໍ່ຄວນ' ຄື ແມ້ກາຍກຳນົດສີ່ເດືອນທີ່ຝົນຕົກຮົດໄປພຽງວັນດຽວ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເສຍສະພາບ. ແລະ ແມ້ໃນໜາມງົວ (ໂຄກັນຕະກະ) ທີ່ມີສ່ວນກ່ຽວພັນກັບດິນເບື້ອງລຸ່ມ, ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ເພາະມັນງອກຂຶ້ນມາໂດຍຕັດຂາດຈາກດິນເປັນຊ່ວງໆ, ດັ່ງນັ້ນ ການຕັດສ່ວນຍອດທີ່ສູງເກີນໄປ ແລະ ການຈັບເອົາ ຈຶ່ງຄວນ. ການເຮັດໃຫ້ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນເດີມຂອງມັນ ແລ້ວຢຽບດ້ວຍຕີນ ເອົາຕົມທີ່ຄົນໃຫ້ເຂົ້າກັນແລ້ວໄປ ກໍຄວນຄືກັນ.

အစ္ဆဒနန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တတ္တာ ဥဇုကံ အာကာသတော ပတိတဝဿောဒကေန ဩဝဋ္ဌမေဝ ဇာတပထဝီ ဟောတိ, န ဆဒနာဒီသု ပတိတွာ တတော ပဝတ္တဥဒကေန တိန္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတောတိ ပုရာဏသေနာသနတော. ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမီတိအာဒိ သုဒ္ဓစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒကေနာတိ ဥဇုကံ အာကာသတောယေဝ ပတိတဥဒကေန. သစေ ပန အညတ္ထ ပဟရိတွာ ပတိတေန ဥဒကေန တေမိတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. မဏ္ဍပတ္ထမ္ဘန္တိ သာခါမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ.

ເພາະກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີເຄື່ອງມຸງ' ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຄວນຊາບວ່າ ແຜ່ນດິນເກີດ (ຊາຕະປະຖະວີ) ຄື ແຜ່ນດິນທີ່ຖືກຝົນຕົກຮົດໂດຍກົງຈາກນ້ຳຝົນທີ່ຕົກລົງມາຈາກຟ້າ, ບໍ່ແມ່ນແຜ່ນດິນທີ່ປຽກຊຸ່ມດ້ວຍນ້ຳທີ່ຕົກລົງໃສ່ເຄື່ອງມຸງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄຫຼມາຈາກບ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈາກບ່ອນນັ້ນ' ຄື ຈາກເສນາສະນະເກົ່າ. ຄຳວ່າ 'ເຮົາຈະເອົາອິດ' ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງຈິດທີ່ບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍນ້ຳ' ຄື ດ້ວຍນ້ຳທີ່ຕົກລົງມາຈາກຟ້າໂດຍກົງ. ແຕ່ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ຖ້າແຜ່ນດິນປຽກຊຸ່ມດ້ວຍນ້ຳທີ່ຕົກກະທົບໃສ່ບ່ອນອື່ນແລ້ວໄຫຼມາ, ຍ່ອມຄວນ'. ຄຳວ່າ 'ເສົາຜາມ' ຄື ເສົາຜາມກິ່ງໄມ້.

၇၄. ဥစ္စာလေတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ. တေန အပဒေသေနာတိ တေန လေသေန. အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ သစေပိ နိဗ္ဗာပေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ပဌမံ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဒိန္နတ္တာ ဒဟတူတိ သလ္လက္ခေတွာပိ တိဋ္ဌတိ, အနာပတ္တိ. မဟာမတ္တိကန္တိ ဘိတ္တိလေပနံ.

໗໔. ຄຳວ່າ 'ຍົກຂຶ້ນ' ຄື ຍົກຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຂໍ້ອ້າງນັ້ນ' ຄື ດ້ວຍເລ່ຫຼ່ຽມນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນອາບັດເພາະບໍ່ແມ່ນວິໄສ' ໃນທີ່ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ້ວ່າຈະສາມາດມອດໄຟໄດ້, ແຕ່ເພາະຕອນທຳອິດໄດ້ໃຫ້ດ້ວຍຈິດທີ່ບໍລິສຸດ, ແມ້ຈະຢືນເບິ່ງຢູ່ໂດຍຄິດວ່າ 'ຈົ່ງໄໝ້ເຖີດ', ກໍບໍ່ເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ດິນໜຽວຫຼາຍ' ຄື ດິນທາຝາ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳພັນລະນາຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້

ပထဝီခဏနဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ປະຖະວີຂະນະນະວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຂຸດແຜ່ນດິນ)

စုဒ္ဒသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີສິບສີ່.

၁၅. ဘူတဂါမဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໕. ພູຕະຄາມວິນິດໄສກະຖາ (ຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງພູຕະຄາມ)

၇၅. ဧဝံ [Pg.166] ပထဝိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဘူတဂါမဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဘူတာ, ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ စာတိ အတ္ထော. ဂါမောတိ ရာသိ, ဘူတာနံ ဂါမောတိ ဘူတဂါမော, ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော ဘူတဂါမော, ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ‘‘ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ‘‘အဟုဝု’’န္တိ ဣမဿ ‘‘ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ. ဧဝံ ဘူတ-သဒ္ဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နာတီတဝိသယော ဟောတိ. တေနာဟ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၉၀) ‘‘ဘဝန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ, အဟုဝုန္တိ ဗဘုဝူ’’တိ. ဣဒါနိ တံ ဘူတဂါမံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘူတဂါမောတိ ပဉ္စဟိ ဗီဇေဟိ ဇာတာနံ ရုက္ခလတာဒီနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ အာဟ. လတာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩသဓိဂစ္ဆာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

໗໕. ເມື່ອກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງແຜ່ນດິນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງພູຕະຄາມ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ພູຕະຄາມ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ພູຕະ' ເພາະອັດຖະວ່າ ມີຢູ່ ແລະ ໄດ້ມີແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ເກີດຂຶ້ນ ຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ເກີດແລ້ວ ຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຄາມ' ຄື ກອງ (ຫຼື ໝວດໝູ່), ໝວດໝູ່ແຫ່ງພູຕະ ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ, ຫຼື ພູຕະນັ້ນເອງເປັນໝວດໝູ່ ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຫຍ້າຂຽວ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ກັບທີ່. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳອະທິບາຍຂອງຄຳວ່າ 'ມີຢູ່' ຄື 'ເກີດຂຶ້ນ ຈະເລີນເຕີບໂຕ', ຄຳອະທິບາຍຂອງຄຳວ່າ 'ໄດ້ມີແລ້ວ' ຄື 'ເກີດແລ້ວ ຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄຳວ່າ 'ພູຕະ' ຈຶ່ງມີຂອບເຂດທັງໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ອະດີດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕີ 2.90) ວ່າ 'ຄຳວ່າ ຍ່ອມມີ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕ, ຄຳວ່າ ໄດ້ມີແລ້ວ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ເປັນໄປແລ້ວ'. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພູຕະຄາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ພູຕະຄາມ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຕົ້ນໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຈາກພືດ 5 ຊະນິດ'. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' ໃນຄຳວ່າ 'ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ' ຄວນຊາບວ່າ ລວມເຖິງພືດລົ້ມລຸກ ແລະ ໄມ້ພຸ່ມເປັນຕົ້ນ.

ဣဒါနိ တာနိ ဗီဇာနိ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘တတြိမာနိ ပဉ္စ ဗီဇာနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. အထ ဝါ မူလံ ဗီဇံ ဧတဿာတိ မူလဗီဇံ, မူလဗီဇတော ဝါ နိဗ္ဗတ္တံ မူလဗီဇံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. တတ္ထ ပဌမေန ဝိဂ္ဂဟေန ဗီဇဂါမော ဧဝ လဗ္ဘတိ, ဒုတိယတတိယေဟိ ဘူတဂါမော. ဣဒါနိ တေ ဘူတဂါမေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ မူလဗီဇံ နာမာ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ တေသု ပဉ္စသု မူလဗီဇာဒီသု ဟလိဒ္ဒိ…ပေ… ဘဒ္ဒမုတ္တကံ မူလဗီဇံ နာမ. န ကေဝလံ ဣမာနိယေဝ မူလဗီဇာနိ, အထ ခေါ ဣတော အညာနိပိ ယာနိ ဝါ ပန ဘူတဂါမဇာတာနိ အတ္ထိ သန္တိ, မူလေ ဇာယန္တိ, မူလေ သဉ္ဇာယန္တိ, ဧတံ ဘူတဂါမဇာတံ မူလဗီဇံ နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၉၁) ‘‘ဣဒါနိ တံ ဘူတဂါမံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ. တတ္ထ [Pg.167] ဘူတဂါမော နာမာတိ ဘူတဂါမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယသ္မိံ သတိ ဘူတဂါမော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီတိ အာဟာ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ, မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီနိ န သမေန္တိ. န ဟိ မူလဗီဇာဒီနိ မူလာဒီသု ဇာယန္တိ. မူလာဒီသု ဇာယမာနာနိ ပန တာနိ ဗီဇဇာတာနိ, တသ္မာ ဧဝမတ္ထဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဘူတဂါမော နာမာတိ ဝိဘဇိတဗ္ဗပဒံ. ပဉ္စာတိ တဿ ဝိဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဗီဇဇာတာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ, ယတော ဗီဇေဟိ ဇာတာနိ ဗီဇဇာတာနိ, ရုက္ခာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနန္တိ စ. ယထာ ‘‘သာလီနံ စေပိ ဩဒနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၆) သာလိတဏ္ဍုလာနံ ဩဒနော သာလိဩဒနောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗီဇတော သမ္ဘူတော ဘူတဂါမော ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ စ.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພືດ (ພີຊະ) ເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຮູບຮ່າງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໃນພືດເຫຼົ່ານັ້ນ ພືດ 5 ຊະນິດເຫຼົ່ານີ້' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຮາກນັ້ນເອງເປັນພືດ ຊື່ວ່າ 'ມູລະພີຊະ' (ພືດເກີດຈາກຮາກ). ໃນພືດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮາກເປັນພືດຂອງສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ, ຫຼື ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກມູລະພີຊະ ຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ. ໃນພືດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ໃນວິເຄາະເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍວິເຄາະທຳອິດ ຍ່ອມໄດ້ພີຊະຄາມເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນດ້ວຍວິເຄາະທີສອງ ແລະ ທີສາມ ຍ່ອມໄດ້ພູຕະຄາມ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພູຕະຄາມເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຮູບຮ່າງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໃນພູຕະຄາມນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ໃນບັນດາພືດ 5 ຊະນິດມີມູລະພີຊະເປັນຕົ້ນ ຂີ້ໝິ້ນ... ໄປຍານໃຫຍ່... ຫຍ້າແຫ້ວໝູ ຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ. ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນມູລະພີຊະ, ແຕ່ສິ່ງອື່ນໆ ນອກຈາກນີ້ ທີ່ເປັນພູຕະຄາມທີ່ມີຢູ່ ເກີດຢູ່ທີ່ຮາກ, ເກີດຂຶ້ນພ້ອມຢູ່ທີ່ຮາກ, ພູຕະຄາມທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ ຄືກັນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ໃນພືດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຈິ. ອັດຖະ. 91) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຈຳແນກສະແດງພູຕະຄາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ ໄດ້ແກ່ ພືດ 5 ຊະນິດ' ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ ຄື ເມື່ອຍົກເອົາພູຕະຄາມຂຶ້ນມາແລ້ວ ເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ມີຢູ່ແລ້ວເປັນພູຕະຄາມ, ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໄດ້ແກ່ ພືດ 5 ຊະນິດ'. ແມ້ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຫຼື ສິ່ງອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່ ເກີດຢູ່ທີ່ຮາກ' ເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງບໍ່ສອດຄ່ອງກັນ. ເພາະວ່າ ມູລະພີຊະເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ເກີດຢູ່ໃນຮາກເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ພືດເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຮາກເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຊາບຄຳອະທິບາຍດັ່ງນີ້ວ່າ – ຄຳວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ' ເປັນບົດທີ່ຕ້ອງຈຳແນກ. ຄຳວ່າ 'ຫ້າ' ເປັນການກຳນົດການຈຳແນກຂອງບົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ພືດທັງຫຼາຍ' ເປັນການສະແດງເຖິງທຳມະທີ່ຖືກກຳນົດ, ເພາະວ່າ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກພືດ ຊື່ວ່າ ພືດ, ແລະ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ 'ແມ້ຖ້າບໍລິໂພກເຂົ້າສຸກແຫ່ງເຂົ້າສາລີ' ເປັນຕົ້ນ (ມະ. ນິ. 1.76) ເຂົ້າສຸກຂອງເມັດເຂົ້າສາລີ ເອີ້ນວ່າ ເຂົ້າສຸກເຂົ້າສາລີ, ຄວນຊາບວ່າ ພູຕະຄາມທີ່ເກີດຈາກພືດ ກໍເອີ້ນວ່າ 'ພືດ' ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဖဠုဗီဇန္တိ ပဗ္ဗဗီဇံ. ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရုဟဏသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇ-သဒ္ဒေါ တဒတ္ထသံသိဒ္ဓိယာ မူလာဒီသုပိ ကေသုစိ ပဝတ္တတီတိ မူလာဒိတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကေန ဗီဇသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ‘‘ရူပရူပံ, ဒုက္ခဒုက္ခ’’န္တိ စ ယထာ. နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ, မူလေ ဇာယန္တိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ, အာလုဝကသေရုကမလနီလုပ္ပလပုဏ္ဍရီကကုဝလယကုန္ဒပါဋလိမူလာဒိဘေဒေ မူလေ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ ဇာယန္တိ သဉ္ဇာယန္တိ, တာနိ, ယမှိ မူလေ ဇာယန္တိ စေဝ သဉ္ဇာယန္တိ စ, တဉ္စ ပါဠိယံ (ပါစိ. ၉၁) ဝုတ္တဟလိဒ္ဒါဒိ စ, သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ မူလဗီဇံ နာမ, ဧတေန ကာရိယောပစာရေန ကာရဏံ ဒဿိတန္တိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ခန္ဓဗီဇာဒီသု. ယေဝါပနကခန္ဓဗီဇေသု ပနေတ္ထ အမ္ဗာဋကဣန္ဒသာလနုဟိပါလိဘဒ္ဒကကဏိကာရာဒီနိ ခန္ဓဗီဇာနိ[Pg.168]. အမ္ဗိလာဝလ္လိစတုရဿဝလ္လိကဏဝေရာဒီနိ ဖဠုဗီဇာနိ. မကစိမလ္လိကာသုမနဇယသုမနာဒီနိ အဂ္ဂဗီဇာနိ. အမ္ဗဇမ္ဗုပနသဋ္ဌိအာဒီနိ ဗီဇဗီဇာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဘူတဂါမေ ဘူတဂါမသညီ ဆိန္ဒတိ ဝါ ဆေဒါပေတိ ဝါတိ သတ္ထကာနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ ပါသာဏာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ. ပစတိ ဝါ ပစာပေတိ ဝါတိ အဂ္ဂိံ ဥပသံဟရိတွာ သယံ ဝါ ပစတိ, အညေန ဝါ ပစာပေတိ, ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘူတဂါမဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတဂါမပရိမောစိတန္တိ ဘူတဂါမတော ဝိယောဇိတံ.

ຄຳວ່າ 'ຜະຣຸພີຊະ' (ພືດເກີດຈາກຂໍ້) ຄື ພືດເກີດຈາກຂໍ້ (ປັບພະພີຊະ). ເພາະຄວາມເປັນເຫດພິເສດໃນການເກີດຜົນທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເມື່ອມີປັດໄຈອື່ນໆ ພ້ອມພຽງ, ຄຳວ່າ 'ພືດ' (ພີຊະ) ທີ່ໃຊ້ກັນມາໃນຜົນທີ່ແຂງແກ່ນ ອັນສາມາດງອກງາມໄດ້ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປແມ້ໃນຮາກເປັນຕົ້ນບາງຊະນິດ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຈຳແນກອອກຈາກຮາກເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງg່າວໂດຍເນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພືດ' ພຽງຄຳດຽວ ວ່າ 'ພີຊະ' (ພືດເກີດຈາກເມັດ), ເໝືອນຢ່າງຄຳວ່າ 'ຮູບຮູບ, ທຸກທຸກ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳອະທິບາຍທີ່ວ່າ 'ຫຼື ສິ່ງອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່ ເກີດຢູ່ທີ່ຮາກ ເກີດຂຶ້ນພ້ອມຢູ່ທີ່ຮາກ' ນີ້ ສະແດງເຖິງພືດດ້ວຍສິ່ງທີ່ເກີດຈາກພືດ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຄວນເຫັນເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ – ຕົ້ນໄມ້ ໄມ້ພຸ່ມ ແລະ ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ເກີດຂຶ້ນພ້ອມໃນຮາກ ທີ່ແຍກອອກເປັນຮາກມັນເພົາ, ຫົວແຫ້ວ, ຮາກບົວ, ບົວຂຽວ, ບົວຂາວ, ບົວແດງ, ດອກມະລິປ່າ, ດອກແຄຝອຍ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ເກີດຂຶ້ນພ້ອມໃນຮາກໃດ, ແລະ ຂີ້ໝິ້ນເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະບານີ (ປາຈິ. 91) ນັ້ນ, ທັງໝົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມູລະພີຊະ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເປັນການສະແດງເຫດ ໂດຍການອຸປະມາດ້ວຍຜົນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນຂັນທະພີຊະ (ພືດເກີດຈາກລຳຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຂັນທະພີຊະທີ່ລວມຢູ່ໃນຄຳວ່າ 'ຫຼື ສິ່ງອື່ນໆ' ນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນມະກອກ, ຕົ້ນຮັງ, ຕົ້ນສະໂນ, ຕົ້ນໂພ, ຕົ້ນໄຊ, ຕົ້ນກັນນິກາ ເປັນຕົ້ນ. ພືດເກີດຈາກຂໍ້ (ຜະຣຸພີຊະ) ໄດ້ແກ່ ເຄືອສົ້ມພໍດີ, ເຄືອສາມສິບ, ຕົ້ນຍີ່ໂຖ ເປັນຕົ້ນ. ພືດເກີດຈາກຍອດ (ອັກຄະພີຊະ) ໄດ້ແກ່ ຜັກຕົບ, ດອກມະລິ, ດອກສະມະນະ, ດອກເຂັມ ເປັນຕົ້ນ. ພືດເກີດຈາກເມັດ (ພີຊະພີຊະ) ໄດ້ແກ່ ເມັດມ່ວງ, ເມັດຫວ້າ, ເມັດຂະໜຸນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໃນພູຕະຄາມ ມີຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນພູຕະຄາມ ຍ່ອມຕັດ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຕັດ' ຄື ຖືເອົາເຄື່ອງມືມີພ້າເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຕັດເອງ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຕັດ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມທຳລາຍ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ທຳລາຍ' ຄື ຖືເອົາກ້ອນຫີນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວທຳລາຍເອງ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຜູ້ອື່ນທຳລາຍ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຈູດ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຈູດ' ຄື ກໍ່ໄຟຂຶ້ນແລ້ວຈູດເອງ ຫຼື ໃຊ້ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຈູດ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ຍ່ອມເປັນອາບັດປາຈິດຕີ'. ໃນຄຳນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງການຈຳແນກອາບັດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ເພາະວ່າ ພູຕະຄາມ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ພົ້ນຈາກພູຕະຄາມແລ້ວ' ຄື ແຍກອອກຈາກພູຕະຄາມແລ້ວ.

၇၆. သဉ္စိစ္စ ဥက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘သဉ္စိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သရီရေ လဂ္ဂဘာဝံ ဉတွာပိ ဥဋ္ဌဟတိ, ‘‘တံ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ. အနန္တကဂ္ဂဟဏေန သာသပမတ္တိကာ ဂဟိတာ. နာမဉှေတံ တဿာ သေဝါလဇာတိယာ. မူလပဏ္ဏာနံ အဘာဝေန ‘‘အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘူတဂါမမူလတ္တာတိ ဧတ္ထ ဘူတဂါမော မူလံ ကာရဏံ ဧတဿာတိ ဘူတဂါမမူလော, ဘူတဂါမဿ ဝါ မူလံ ကာရဏန္တိ ဘူတဂါမမူလံ. ဗီဇဂါမော ဟိ နာမ ဘူတဂါမတော သမ္ဘဝတိ, ဘူတဂါမဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ. အယံ ပန တာဒိသော န ဟောတီတိ ‘‘အဘူတဂါမမူလတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

໗໖. ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງໃຈຈະຍົກຂຶ້ນ ບໍ່ຄວນ' ໃນທີ່ນີ້ ເພາະກ່າວວ່າ 'ຕັ້ງໃຈ' (ສັນຈິດຈະ), ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ຈະຮູ້ວ່າຕິດຢູ່ກັບຮ່າງກາຍແລ້ວລຸກຂຶ້ນ, ແຕ່ເພາະບໍ່ມີຄວາມສຳຄັນວ່າ 'ເຮົາຈະຖອນມັນຂຶ້ນ', ຈຶ່ງຄວນ. ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ 'ອະນັນຕະກະ' ຍ່ອມໝາຍເຖິງພືດທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າເມັດຜັກກາດ. ນັ້ນເປັນຊື່ຂອງເທົາ (ສາຫຼ່າຍ) ຊະນິດນັ້ນ. ເພາະບໍ່ມີຮາກ ແລະ ໃບ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມທີ່ບໍ່ສົມບູນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ມີພູຕະຄາມເປັນມູນ' ໃນທີ່ນີ້ ພູຕະຄາມເປັນມູນ ຄື ເປັນເຫດຂອງສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມະມູນ, ຫຼື ມູນ ຄື ເປັນເຫດຂອງພູຕະຄາມ ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມະມູນ. ເພາະວ່າ ພີຊະຄາມຍ່ອມເກີດຈາກພູຕະຄາມ ແລະ ເປັນເຫດຂອງພູຕະຄາມ. ແຕ່ສິ່ງນີ້ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະບໍ່ມີພູຕະຄາມເປັນມູນ'.

ကိဉ္စာပိ ဟိ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ အဝဍ္ဎနတော ဘူတဂါမဿ ကာရဏံ န ဟောတိ, တထာပိ ဘူတဂါမသင်္ချူပဂတနိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလဗီဇတော သမ္ဘူတတ္တာ ဘူတဂါမတော ဥပ္ပန္နော နာမ ဟောတီတိ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတောတိ အဝဍ္ဎမာနေပိ ဘူတဂါမမူလတ္တာ ဝုတ္တံ.

ເພາະວ່າ ແມ້ຕໍຂອງຕົ້ນຕານ ແລະ ຕົ້ນໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ເປັນເຫດຂອງພູຕະຄາມ ເພາະບໍ່ຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນໄປທາງເທິງກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະເກີດຈາກມູລະພີຊະທີ່ມີໃບງອກຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງນັບເຂົ້າໃນພູຕະຄາມ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເກີດຈາກພູຕະຄາມ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນພີຊະຄາມ. ຕໍນັ້ນຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນພີຊະຄາມ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ຈະບໍ່ຈະເລີນເຕີບໂຕ ກໍກ່າວວ່າ ເພາະມີພູຕະຄາມເປັນມູນ.

‘‘အင်္ကုရေ ဟရိတေ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘နီလဝဏ္ဏေ ဇာတေ’’တိ, နီလပဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏသဒိသေ ပဏ္ဏေ ဇာတေတိ [Pg.169] အတ္ထော, ‘‘နီလဝဏ္ဏေ ဇာတေ’’တိ ဝါ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ နာဠိကေရဿ အာဝေဏိကံ ကတွာ ဝဒတိ. ‘‘ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဥဒကေ အဋ္ဌိတတ္တာ ဗီဇဂါမာနုလောမတ္တာ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထူ’’တိ ဝဒန္တိ. ကဏ္ဏကမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝါတိ နီလဝဏ္ဏမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ.

ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ເມື່ອໜໍ່ຍັງຂຽວຢູ່' ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ຊັດເຈນວ່າ 'ເມື່ອມີສີຂຽວເກີດຂຶ້ນ', ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໃບທີ່ມີສີຄ້າຍຄືກັບໃບໄມ້ຂຽວເກີດຂຶ້ນ, ຫຼື ຄວນຖືເອົາບົດບາລີວ່າ 'ເມື່ອມີສີຂຽວເກີດຂຶ້ນ' (ນີລະວັນເນ ຊາເຕ). ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນພູຕະຄາມທີ່ບໍ່ມີຮາກ' ນີ້ ກ່າວໂດຍແຍກໄວ້ເປັນພິເສດສຳລັບໝາກພ້າວ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ເທົາ (ສາຫຼ່າຍ) ທີ່ຢູ່ນອກໝໍ້ນ້ຳດື່ມເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນນ້ຳ ແລະ ເພາະເປັນສິ່ງອະນຸໂລມແກ່ພີຊະຄາມ ຈຶ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດ'. ຄຳວ່າ 'ແມ້ເຊື້ອຣາກໍບໍ່ນັບເຂົ້າໃນການກຳນົດ' ຄື ແມ້ສີຂຽວກໍບໍ່ນັບເຂົ້າໃນການກຳນົດຄືກັນ.

၇၇. သေလေယျကံ နာမ သိလာယ သမ္ဘူတာ ဧကာ ဂန္ဓဇာတိ. ပုပ္ဖိတကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝိကသိတကာလတော ပဘုတိ. အဟိစ္ဆတ္တကံ ဂဏှန္တောတိ ဝိကသိတံ ဂဏှန္တော. မကုဠံ ပန ရုက္ခတ္တစံ အကောပေန္တေနပိ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ရုက္ခတ္တစံ ဝိကောပေတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ရုက္ခေ ဇာတံ ယံ ကိဉ္စိ အဟိစ္ဆတ္တကံ ရုက္ခတ္တစံ အဝိကောပေတွာ မတ္ထကတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တဒယုတ္တံ ‘‘အဟိစ္ဆတ္တကံ ယာဝ မကုဠံ ဟောတိ, တာဝ ဒုက္ကဋဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ရုက္ခတော မုစ္စိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒိပိ ကိဉ္စိမတ္တံ ရုက္ခေ အလ္လီနာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ရုက္ခတော ဂယှမာနာ ပန ရုက္ခစ္ဆဝိံ န ဝိကောပေတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အလ္လရုက္ခတော န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထာပိ ရုက္ခတ္တစံ အဝိကောပေတွာ မတ္ထကတော တစ္ဆေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေနာတိ ဟတ္ထစာပလ္လေန. ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ နာမိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကေဝလံ အနုပသမ္ပန္နဿ အတ္ထာယ နာမိတေ ပန ပစ္ဆာ တတော လဘိတွာ န ဝါသေတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၉၂) ပန ‘‘ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တနော ပိဝနပါနီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတိ အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ. တေနာဟ အတ္တနာ ခါဒိတုကာမေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ယေသံ သာခါ န ရုဟတိ, တတ္ထ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ [Pg.170] ရုဟတီတိ မူလံ အနောတာရေတွာ ပဏ္ဏမတ္တနိဂ္ဂမနမတ္တေနာပိ ဝဍ္ဎတိ, တတ္ထ ကပ္ပိယမ္ပိ အကရောန္တော ဆိန္နနာဠိကေရဝေဠုဒဏ္ဍာဒယော ကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေဝလံ စင်္ကမနာဓိပ္ပာယေန ဝါ မဂ္ဂဂမနာဓိပ္ပာယေန ဝါ အက္ကမန္တဿ, တိဏာနံ ဥပရိ နိသီဒနာဓိပ္ပာယေန နိသီဒန္တဿ စ ဒေါသော နတ္ထိ.

໗໗. ຄຳວ່າ "ເສເລຍຍະກະ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຫອມຊະນິດໜຶ່ງທີ່ເກີດຈາກຫີນ. ຄຳວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອອກດອກ" ຄື ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ບານ. ຄຳວ່າ "ເກັບເຫັດ" ຄື ເກັບດອກທີ່ບານແລ້ວ. ສ່ວນດອກຈູມນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກັບໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປືອກໄມ້ເສຍຫາຍ ກໍບໍ່ຄວນ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປືອກໄມ້ເສຍຫາຍ ດັ່ງນັ້ນ ເຫັດຊະນິດໃດໜຶ່ງທີ່ເກີດຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ ຫາກຕັດເອົາແຕ່ສ່ວນຍອດໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປືອກໄມ້ເສຍຫາຍ ກໍຄວນເກັບເອົາໄດ້', ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຫັດ ຕາບໃດທີ່ຍັງເປັນດອກຈູມຢູ່ ຕາບນັ້ນກໍເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດ'. ໃນຄຳວ່າ "ຫຼຸດອອກຈາກຕົ້ນໄມ້" ນີ້ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕິດຢູ່ກັບຕົ້ນໄມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ເມື່ອເກັບເອົາຈາກຕົ້ນໄມ້ແລ້ວ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປືອກໄມ້ເສຍຫາຍ ກໍຄວນ'. ໃນຄຳວ່າ "ຈາກຕົ້ນໄມ້ສົດບໍ່ຄວນ" ນີ້ ກໍພຶງຊາບວ່າ ຫາກຖາກເອົາແຕ່ສ່ວນຍອດໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປືອກໄມ້ເສຍຫາຍ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຄວາມຄະນອງມື" ຄື ດ້ວຍຄວາມຢູ່ບໍ່ສຸກຂອງມື. ຄຳວ່າ "ບໍ່ພຶງອົບນ້ຳດື່ມ" ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງນ້ຳທີ່ນ້ອມເຂົ້າໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ. ສ່ວນນ້ຳທີ່ນ້ອມເຂົ້າໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປະສຳບັນເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວພາຍຫຼັງໄດ້ມານຳມາອົບ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຄວນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ບໍ່ພຶງອົບນ້ຳດື່ມ ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງນ້ຳດື່ມຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ສຳລັບຄົນອື່ນແມ່ນຄວນ ເພາະບໍ່ໄດ້ຖືເອົາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຂົບສັນເອງ'. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນມີກິ່ງງອກຂຶ້ນໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ໃດທີ່ກິ່ງງອກຂຶ້ນບໍ່ໄດ້ ໃນຕົ້ນໄມ້ນັ້ນກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດກັປປິຍະ'. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກໍກ່າວວ່າ 'ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນມີກິ່ງງອກຂຶ້ນໄດ້ ຄື ບໍ່ຕ້ອງຢັ່ງຮາກລົງ ແຕ່ຈະຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນໄດ້ພຽງແຕ່ການປົ່ງໃບອອກມາເທົ່ານັ້ນ, ໃນຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ເຮັດກັປປິຍະ ກໍຄວນທີ່ຈະທຳລາຍໝາກພ້າວທີ່ຕັດແລ້ວ ແລະລຳໄຜ່ເປັນຕົ້ນ'. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ເຮົາຈະສະແດງສະຖານທີ່ຈົງກົມ' ດັ່ງນັ້ນ ສຳລັບຜູ້ທີ່ຢຽບຍ່ຳໄປດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈພຽງແຕ່ຈະຈົງກົມ ຫຼືດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະເດີນທາງ ແລະຜູ້ທີ່ນັ່ງລົງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະນັ່ງເທິງຫຍ້າ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ.

၇၈. သမဏကပ္ပေဟီတိ သမဏာနံ ကပ္ပိယဝေါဟာရေဟိ. ကိဉ္စာပိ ဗီဇာဒီနံ အဂ္ဂိနာ ဖုဋ္ဌမတ္တေန, နခါဒီဟိ ဝိလိခနမတ္တေန စ အဝိရုဠှိဓမ္မတာ န ဟောတိ, တထာပိ ဧဝံ ကတေယေဝ သမဏာနံ ကပ္ပတီတိ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒယော သမဏဝေါဟာရာ နာမ ဇာတာ, တသ္မာ တေဟိ သမဏဝေါဟာရေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ အဓိပ္ပာယော. အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိပိ သမဏာနံ ကပ္ပန္တီတိ ပညတ္တပဏ္ဏတ္တိဘာဝတော သမဏဝေါဟာရာဣစ္စေဝ သင်္ခံ ဂတာနိ. အထ ဝါ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ကပ္ပိယဘာဝတောယေဝ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပိယဘာဝသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဂ္ဂိပရိဇိတန္တိအာဒီသု ‘‘ပရိစိတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဗီဇံ နာမ တရုဏအမ္ဗဖလာဒိ. နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇံ နာမ အမ္ဗပနသာဒိ, ယံ ဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဝိသုံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာ ဟောတိ. နိဗ္ဗဋ္ဋေတဗ္ဗံ ဝိယောဇေတဗ္ဗံ ဗီဇံ ယသ္မိံ, တံ ပနသာဒိ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇံ နာမ. ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ယော ကပ္ပိယံ ကရောတိ, တေန ကတ္တဗ္ဗပကာရဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနာ အဝုတ္တေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုန ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ကာရာပနဿ ပဌမမေဝ ကထိတတ္တာ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ အနုပသမ္ပန္နေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝစနံ ပန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ပဌမံ [Pg.171] ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ အဂ္ဂိအာဒိနာ ဖုသနာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဌမံ အဂ္ဂိမှိ နိက္ခိပိတွာ, နခါဒိနာ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ တံ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ကပ္ပိယန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ.

໗໘. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍກັປປິຍະຂອງສະມະນະ" ຄື ດ້ວຍໂວຫານອັນຄວນຂອງສະມະນະທັງຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າພວກພືດພັນເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ເຖິງຄວາມບໍ່ມີທາງງອກຂຶ້ນໄດ້ ພຽງແຕ່ການຖືກໄຟ ຫຼືພຽງແຕ່ການຂູດດ້ວຍເລັບເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຄວນແກ່ສະມະນະທັງຫຼາຍ ໂວຫານຂອງສະມະນະມີການຖືກໄຟເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເກີດມີຂຶ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ບໍລິໂພກຜົນໄມ້ ໂດຍມີໂວຫານຂອງສະມະນະເຫຼົ່ານັ້ນເປັນເຫດ. ແມ່ນແຕ່ພືດທີ່ບໍ່ມີເມັດ ແລະພືດທີ່ນຳເມັດອອກແລ້ວ ກໍຄວນແກ່ສະມະນະທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ ຈຶ່ງນັບວ່າເປັນໂວຫານຂອງສະມະນະຄືກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບອະທິບາຍໃນເລື່ອງນີ້ວ່າ ເພາະຄວາມເປັນຂອງຄວນ ໕ ຢ່າງ ມີການຖືກໄຟເປັນຕົ້ນ ເຮົາຈຶ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ບໍລິໂພກຜົນໄມ້ ດ້ວຍເຫດ ໕ ປະການ ທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມເປັນຂອງຄວນແກ່ສະມະນະ. ໃນຄຳວ່າ "ຖືກໄຟ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ບາງຄົນກໍອ່ານວ່າ "paricita" (ຖືກໄຟຄຸ້ນເຄີຍ). ທີ່ຊື່ວ່າ "ບໍ່ມີເມັດ" ໄດ້ແກ່ ໝາກມ່ວງອ່ອນເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ນຳເມັດອອກແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ໝາກມ່ວງ ແລະໝາກມີ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສາມາດນຳເມັດອອກແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກແລ້ວບໍລິໂພກໄດ້. ໝາກໄມ້ໃດທີ່ມີເມັດທີ່ຈະຕ້ອງນຳອອກ ຄື ແຍກອອກ ໝາກໄມ້ມີໝາກມີ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນຳເມັດອອກແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ພຶງກ່າວວ່າ ກັປປິຍະ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ" ນີ້ ເພາະຕັດເຖິງວິທີການທີ່ຜູ້ເຮັດກັປປິຍະຈະຕ້ອງເຮັດເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຖືເອົາວ່າ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸບໍ່ໄດ້ບອກ ກໍຄວນເຮັດໄດ້. ເພາະການໃຫ້ເຮັດກັປປິຍະ ຕັດໄວ້ກ່ອນແລ້ວວ່າ "ພຶງໃຫ້ເຮັດກັປປິຍະ" ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາວ່າ ເມື່ອພິກຂຸກ່າວວ່າ "ຈົ່ງເຮັດກັປປິຍະ" ແລ້ວ ອະນຸປະສຳບັນຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ກັປປິຍະ" ແລ້ວເຮັດການຖືກໄຟເປັນຕົ້ນ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ສ່ວນຄຳວ່າ ກັປປິຍະ ນັ້ນ ຈະກ່າວດ້ວຍພາສາໃດໜຶ່ງກໍຄວນ'. ຈາກຄຳວ່າ "ພຶງກ່າວວ່າ ກັປປິຍະ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ" ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຕ້ອງກ່າວວ່າ "ກັປປິຍະ" ກ່ອນ ແລ້ວພາຍຫຼັງຈຶ່ງເຮັດການຖືກໄຟເປັນຕົ້ນ. ບາງຄົນກໍກ່າວວ່າ 'ຈະໃສ່ເຂົ້າໄປໃນໄຟກ່ອນ ຫຼືແທງດ້ວຍເລັບເປັນຕົ້ນກ່ອນ ແລ້ວບໍ່ທັນເອົາອອກ ກໍຄວນທີ່ຈະກ່າວວ່າ ກັປປິຍະ ໄດ້'.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၉၂) ပန ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝါတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဝသေန ဝုတ္တေပိ ဝစနက္ခဏေဝ အဂ္ဂိသတ္ထာဒိနာ ဗီဇဂါမေ ဝဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝစနတော ပန ပုဗ္ဗေ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ဒွိဓာ အကတွာ ဆေဒနဘေဒနမေဝ ဒဿေတဗ္ဗံ. ကရောန္တေန စ ဘိက္ခုနာ ‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’တိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝုတ္တေယေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဗီဇဂါမပရိမောစနတ္ထံ ပုန ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ကာရာပနဿ ပဌမမေဝ အဓိကတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ກ່າວວ່າ ກັປປິຍະ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິລິຍາໃນກ່ອນ (ປຸພພະກາລະກິລິຍາ) ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ໃນຂະນະທີ່ກ່າວນັ້ນເອງ ພຶງເຮັດໃຫ້ເກີດບາດແຜໃນພືດພັນດ້ວຍໄຟ ຫຼືສັດຕາ (ເຄື່ອງມື) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການເຮັດກ່ອນຈຶ່ງບໍ່ຄວນ, ແລະການເຮັດນັ້ນ ບໍ່ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ເປັນສອງສ່ວນ ແຕ່ພຶງສະແດງພຽງການຕັດ ຫຼືການທຳລາຍເທົ່ານັ້ນ. ແລະເມື່ອເຮັດ ພິກຂຸກ່າວວ່າ "ຈົ່ງເຮັດກັປປິຍະ" ດ້ວຍພາສາໃດໜຶ່ງແລ້ວ ອະນຸປະສຳບັນຈຶ່ງພຶງເຮັດ. ເພາະການໃຫ້ເຮັດກັປປິຍະ ເພື່ອປົດປ່ອຍພືດພັນ ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວ'.

ဧကသ္မိံ ဗီဇေ ဝါတိအာဒီသု ‘‘ဧကံယေဝ ကာရေမီတိ အဓိပ္ပာယေ သတိပိ ဧကာဗဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာနိတွာပိ ဝိဇ္ဈတိ ဝါ ဝိဇ္ဈာပေတိ ဝါ, ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘တံ ဝိဇ္ဈတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ ရဇ္ဇုအာဒီနံ ဘာဇနဂတိကတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. မရီစပက္ကာဒီဟိ စ မိဿေတွာတိ ဧတ္ထ ဘတ္တသိတ္ထသမ္ဗန္ဓဝသေန ဧကာဗဒ္ဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ဖလာနံယေဝ အညမညသမ္ဗန္ဓဝသေန. ‘‘ကဋာဟေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကဋာဟတော နီဟဋာယ မိဉ္ဇာယ ဝါ ဗီဇေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတဗ္ဗန္တိ ဗီဇတော မုတ္တဿ ကဋာဟဿ ဘာဇနဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ "ຫຼືໃນເມັດດຽວ" ເປັນຕົ້ນ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'Ref: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມຕັ້ງໃຈວ່າ ເຮົາຈະໃຫ້ເຮັດ (ກັປປິຍະ) ພຽງເມັດດຽວ ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະມັນຕິດກັນເປັນອັນດຽວ ຈຶ່ງຖືວ່າເຮັດທັງໝົດແລ້ວ'. ໃນຄຳວ່າ "ແທງໄມ້" ນີ້ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນຮູ້ຢູ່ ແລ້ວແທງເອງ ຫຼືໃຫ້ຄົນອື່ນແທງ ກໍຄວນແທ້'. ໃນຄຳວ່າ "ແທງເມັດເຂົ້າສຸກ" ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ຫາກແທງສິ່ງນັ້ນ (ເຊັ່ນ ເຊືອກ) ບໍ່ຄວນ ເພາະເຊືອກເປັນຕົ້ນ ມີຄະຕິສະເໝີດ້ວຍພາຊະນະ'. ໃນຄຳວ່າ "ແລະປະສົມດ້ວຍໝາກເຜັດສຸກເປັນຕົ້ນ" ນີ້ ພຶງຊາບຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັບເມັດເຂົ້າສຸກ, ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ຂອງໝາກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເອງຕໍ່ກັນ. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນເຮັດໃນກະລາ ກໍຄວນ' ດັ່ງນັ້ນ ຈະແທງໃນເນື້ອ ຫຼືໃນເມັດທີ່ນຳອອກຈາກກະລາແລ້ວ ໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ກໍຄວນແທ້. ຄຳວ່າ "ໃຫ້ທຳລາຍແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ເຮັດກັປປິຍະ" ນີ້ ຕັດໄວ້ເພາະກະລາທີ່ຫຼຸດອອກຈາກເມັດແລ້ວ ມີຄະຕິສະເໝີດ້ວຍພາຊະນະ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ဘူတဂါမဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມະວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງພູຕະຄາມ)

ပန္နရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດທີ ສິບຫ້າ.

၁၆. သဟသေယျဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໖. ສະຫະເສຍຍະວິນິດໄສກະຖາ (ຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການນອນຮ່ວມກັນ)

၇၉. ဧဝံ [Pg.172] ဘူတဂါမဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သဟသေယျဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဒုဝိဓံ သဟသေယျက’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒွေ ဝိဓာ ပကာရာ ယဿ သဟသေယျကဿ တံ ဒုဝိဓံ, သဟ သယနံ, သဟ ဝါ သယတိ ဧတ္ထာတိ သဟသေယျာ, သဟသေယျာ ဧဝ သဟသေယျကံ သကတ္ထေ က-ပစ္စယဝသေန. တံ ပန အနုပသမ္ပန္နေနသဟသေယျာမာတုဂါမေနသဟသေယျာဝသေန ဒုဝိဓံ. တေနာဟ ‘‘ဒုဝိဓံ သဟသေယျက’’န္တိ. ဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဝစနသိလိဋ္ဌတာမတ္တေန ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိရတ္တဉှိ သဟဝါသေ လဗ္ဘမာနေ ဒိရတ္တေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝိသုံ န ပယောဇေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥတ္တရိဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဘဂဝါ သာမဏေရာနံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ တိရတ္တပရိဟာရံ အဒါသီ’’တိ. နိရန္တရံ တိရတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝါ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ကေဝလဉှိ ‘‘တိရတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ အညတ္ထ ဝါသေန အန္တရိကမ္ပိ တိရတ္တံ ဂဏှေယျ. ဒိရတ္တဝိသိဋ္ဌံ ပန တိရတ္တံ ဝုစ္စမာနံ တေန အနန္တရိကမေဝ တိရတ္တံ ဒီပေတိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၅၀-၅၁) ‘‘ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝစနာလင်္ကာရတ္ထံ. နိရန္တရံ တိဿောဝ ရတ္တိယော သယိတွာ စတုတ္ထဒိဝသာဒီသု သယန္တဿေဝ အာပတ္တိ, န ဧကန္တရိကာဒိဝသေန သယန္တဿာတိ ဒဿနတ္ထမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဟသေယျံ ဧကတော သေယျံ. သေယျန္တိ စေတ္ထ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သယနမ္ပိ ဝုစ္စတိ, ယသ္မိံ သေနာသနေ သယန္တိ, တမ္ပိ, တသ္မာ သေယျံ ကပ္ပေယျာတိ ဧတ္ထ သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ ပဝိသိတွာ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သေယျံ ကပ္ပေယျ သမ္ပာဒေယျာတိ အတ္ထော. ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေနာတိ ဧတ္ထ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထော ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗော. ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟီတိ ဣဋ္ဌကာသိလာသုဓာတိဏပဏ္ဏသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ. ဝါစုဂ္ဂတဝသေနာတိ ပဂုဏဝသေန.

໗໙. ເມື່ອສະແດງການຕັດສິນເລື່ອງພູຕະຄາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການຕັດສິນເລື່ອງການນອນຮ່ວມກັນ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "ການນອນຮ່ວມກັນມີ ໒ ປະການ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ການນອນຮ່ວມກັນໃດມີ ໒ ວິທີ ຫຼື ໒ ປະການ ການນອນຮ່ວມກັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມີ ໒ ປະການ. ການນອນຮ່ວມກັນ ຫຼືການນອນໃນທີ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຫະເສຍຍາ, ສະຫະເສຍຍາ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສະຫະເສຍຍະກະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ກະ-ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍເດີມ. ກໍການນອນຮ່ວມກັນນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນອນຮ່ວມກັບອະນຸປະສຳບັນ ແລະການນອນຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ການນອນຮ່ວມກັນມີ ໒ ປະການ". ໃນຄຳວ່າ "ສອງຄືນ ຫຼືສາມຄືນ" ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ການກ່າວເຖິງສອງຄືນນັ້ນ ເຮັດຂຶ້ນພຽງເພື່ອຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍຂອງຖ້ອຍຄຳເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນໄດ້ສາມຄືນແລ້ວ ກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງສອງຄືນເລີຍ, ການກ່າວເຖິງສອງຄືນຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດຕ່າງຫາກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຄຳວ່າ ຍິ່ງກວ່າສອງຄືນ ຫຼືສາມຄືນ ນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງປະທານການຜ່ອນຜັນສາມຄືນ ເພື່ອເປັນການສົງເຄາະແກ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍ". ຫຼືການກ່າວເຖິງສອງຄືນ ກໍເພື່ອໝາຍເຖິງສາມຄືນຕິດຕໍ່ກັນ. ເພາະຫາກກ່າວພຽງແຕ່ "ສາມຄືນ" ເທົ່ານັ້ນ ກໍອາດຈະນັບເອົາສາມຄືນທີ່ມີການນອນຢູ່ບ່ອນອື່ນຄັ່ນກາງກໍໄດ້. ແຕ່ເມື່ອກ່າວເຖິງສາມຄືນທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍສອງຄືນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງສາມຄືນທີ່ຕິດຕໍ່ກັນເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກໍກ່າວວ່າ 'ພຶງເຫັນວ່າ ການກ່າວເຖິງສອງຄືນ ກໍເພື່ອປະດັບຖ້ອຍຄຳ. ແລະເພື່ອສະແດງວ່າ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ນອນຕິດຕໍ່ກັນຄົບສາມຄືນ ແລ້ວນອນໃນວັນທີສີ່ເປັນຕົ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີແກ່ຜູ້ທີ່ນອນໂດຍມີວັນຄັ່ນກາງເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ "ສະຫະເສຍຍາ" ຄື ການນອນຮ່ວມກັນ. ແລະໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ "ເສຍຍາ" ໝາຍເຖິງການນອນ ຄື ການຢຽດກາຍອອກ ກໍໄດ້, ໝາຍເຖິງເສນາສະນະທີ່ນອນ ກໍໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ "ພຶງສຳເລັດການນອນ" ນີ້ ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປສູ່ທີ່ນອນທີ່ນັບວ່າເປັນເສນາສະນະແລ້ວ ພຶງສຳເລັດ ຄື ເຮັດການນອນທີ່ນັບວ່າເປັນການຢຽດກາຍອອກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຄວາມສູງສອກເຄິ່ງ" ນີ້ ສອກເຄິ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາດ້ວຍສອກຊ່າງໄມ້. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍເຄື່ອງມຸງ ໕ ຢ່າງ" ຄື ດ້ວຍເຄື່ອງມຸງ ໕ ຢ່າງ ທີ່ນັບວ່າເປັນດິນຈີ່, ຫີນ, ປູນ, ຫຍ້າ ແລະໃບໄມ້. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຂຶ້ນປາກ" ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຄ່ອງແຄ້ວ.

ဧကူပစာရောတိ [Pg.173] ဝဠဉ္ဇနဒွါရဿ ဧကတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၅၀-၅၁) ပန ‘‘ဧကူပစာရော ဧကေန မဂ္ဂေန ပဝိသိတွာ အဗ္ဘောကာသံ အနောက္ကမိတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂမနယောဂ္ဂေါ, ဧတံ ဗဟုဒွါရမ္ပိ ဧကူပစာရောဝ. ယတ္ထ ပန ကုဋ္ဋာဒီဟိ ရုန္ဓိတွာ ဝိသုံ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ, နာနူပစာရော ဟောတိ. သစေ ပန ရုန္ဓတိ ဧဝ, ဝိသုံ ဒွါရံ န ယောဇေန္တိ, ဧတမ္ပိ ဧကူပစာရမေဝ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဟိတဒွါရော ဝိယ ဂဗ္ဘောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ဂဗ္ဘေ ပဝိသိတွာ ပမုခါဒီသု နိပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟသေယျာပရိမုတ္တိယာ ဂဗ္ဘဒွါရံ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဒဟာပေတွာ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ ဝိဝရာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ ဘဝေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. စတုသာလံ ဧကူပစာရံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘အနုဋ္ဌဟနေန အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ, တသ္မိံ ခဏေ နိဒ္ဒါယန္တဿ ကိရိယာဘာဝါ. ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ သိယာ ကိရိယာယ, သိယာ အကိရိယာယ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယာယ သမုဋ္ဌာနတာ စဿ တဗ္ဗဟုလဝသေန ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယထာ စေတံ, ဧဝံ ဒိဝါသယနမ္ပိ. အနုဋ္ဌဟနေန, ဟိ ဒွါရာသံဝရဏေန စေတံ အကိရိယသမုဋ္ဌာနမ္ပိ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဣဒဉ္စ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "ມີບໍລິເວນດຽວກັນ" ຕັດໝາຍເຖິງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນຂອງປະຕູທີ່ໃຊ້ສອຍ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ມີບໍລິເວນດຽວກັນ ຄື ເມື່ອເຂົ້າໄປທາງດຽວກັນແລ້ວ ບໍ່ຕ້ອງອອກໄປສູ່ທີ່ແຈ້ງ ກໍສາມາດເດີນໄປມາໄດ້ທົ່ວເຖິງກັນ, ສະຖານທີ່ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະມີຫຼາຍປະຕູ ກໍເປັນບໍລິເວນດຽວກັນນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ກັ້ນດ້ວຍຝາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດປະຕູແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກ ຍ່ອມເປັນຕ່າງບໍລິເວນກັນ. ແຕ່ຫາກກັ້ນໄວ້ແທ້ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດປະຕູແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກ ສະຖານທີ່ນັ້ນກໍຍັງເປັນບໍລິເວນດຽວກັນນັ້ນເອງ ເໝືອນດັ່ງຫ້ອງທີ່ມີປະຕູອັດໄວ້ດ້ວຍດິນໜຽວເປັນຕົ້ນ ພຶງຖືເອົາຢ່າງນີ້. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນຫ້ອງແລ້ວ ເພື່ອຈະໃຫ້ພົ້ນຈາກການນອນຮ່ວມກັບອະນຸປະສຳບັນທີ່ນອນຢູ່ບໍລິເວນມຸກໜ້າເຮືອນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໃຫ້ອັດປະຕູຫ້ອງດ້ວຍດິນໜຽວເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຫ້ເປີດອອກເມື່ອຮຸ່ງເຊົ້າ ກໍຄົງຈະບໍ່ມີອາບັດແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ຄຳວ່າ "ສາລາ ໔ ຫຼັງ ຍ່ອມເປັນບໍລິເວນດຽວກັນ" ນີ້ ເປັນຄຳເຊື່ອມກັນ. ໃນຄຳວ່າ "ໃນຄວາມພະຍາຍາມແຕ່ລະຄັ້ງໆ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸ" ນີ້ ບາງຄົນກ່າວວ່າ 'ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ນີ້ ເປັນອະກິຣິຍາສະມຸດຖານ ເພາະການບໍ່ລຸກຂຶ້ນ, ເພາະໃນຂະນະທີ່ຫຼັບຢູ່ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີກິຣິຍາ (ການກະທຳ). ເພາະສິກຂາບົດນີ້ ບາງທີກໍຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍກິຣິຍາ ບາງທີກໍຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອະກິຣິຍາ. ສ່ວນຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍກິຣິຍານັ້ນ ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສ່ວນຫຼາຍ'. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ 'ຂໍ້ນີ້ເປັນຢ່າງໃດ ແມ່ນແຕ່ການນອນໃນເວລາກາງເວັນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະການບໍ່ລຸກຂຶ້ນ ແລະການບໍ່ສຳລວມທະວານ ຂໍ້ນີ້ຈຶ່ງເປັນອະກິຣິຍາສະມຸດຖານຄືກັນ', ແລະຄຳກ່າວນີ້ກໍເບິ່ງຄືວ່າສົມຄວນ ພຶງພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.

၈၀. ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿာတိ ဣဒံ သမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဥပရိမတလေ သယိတဿ သင်္ကာ ဧဝ နတ္ထီတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နာနူပစာရေတိ ယတ္ထ ဗဟိ နိဿေဏိံ ကတွာ ဥပရိမတလံ အာရောဟန္တိ, တာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပရိမတလေပီ’’တိ. အာကာသင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇန္တဿ အာပတ္တိအဘာဝတော ‘‘ဆဒနဗ္ဘန္တရေ’’တိ ဝုတ္တံ. သဘာသင်္ခေပေနာတိ သဘာကာရေန. အဍ္ဎကုဋ္ဋကေ သေနာသနေတိ ဧတ္ထ ‘‘အဍ္ဎကုဋ္ဋကံ နာမ ယတ္ထ ဥပဍ္ဎံ မုဉ္စိတွာ တီသု ပဿေသု ဘိတ္တိယော ဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ[Pg.174], ယတ္ထ ဝါ ဧကသ္မိံ ပဿေ ဘိတ္တိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဥပဍ္ဎံ ဥပဍ္ဎံ ကတွာ ဘိတ္တိယော ဥဋ္ဌာပေန္တိ, တာဒိသံ သေနာသန’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ, ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အဍ္ဎကုဋ္ဋကေတိ ဆဒနံ အဍ္ဎေန အသမ္ပတ္တကုဋ္ဋကေ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ နော န ယုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘သဘာသင်္ခေပေနာတိ ဝုတ္တဿေဝ အဍ္ဎကုဋ္ဋကေတိ ဣမိနာ သဏ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ယတ္ထ တီသု, ဒွီသု ဝါ ပဿေသု ဘိတ္တိယော ဗဒ္ဓါ, ဆဒနံ ဝါ အသမ္ပတ္တာ အဍ္ဎဘိတ္တိ, ဣဒံ အဍ္ဎကုဋ္ဋကံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါဠသံဃာဋော နာမ ပရိက္ခေပဿ အန္တော ထမ္ဘာဒီနံ ဥပရိ ဝါဠရူပေဟိ ကတသံဃာဋော.

໘໐. ຄຳວ່າ "ຂອງອາຄານທີ່ມີຝາບໍ່ຕິດກັນກັບຊັ້ນເທິງ" ນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ໃນອາຄານທີ່ມີຝາຕິດກັນນັ້ນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ຄຳວ່າ "ໃນປາສາດຊັ້ນລຸ່ມ" ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ເພາະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສເລີຍສຳລັບຜູ້ທີ່ນອນຢູ່ຊັ້ນເທິງ. ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ໃນຊັ້ນເທິງ" ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງອາຄານຊະນິດທີ່ເຮັດຂັ້ນໄດໄວ້ຂ້າງນອກ ແລ້ວຂຶ້ນໄປສູ່ຊັ້ນເທິງ ເຊິ່ງເປັນຕ່າງບໍລິເວນກັນ. ຄຳວ່າ "ພາຍໃນເຄື່ອງມຸງ" ຕັດໄວ້ເພາະບໍ່ມີອາບັດແກ່ຜູ້ນອນໃນທີ່ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ "ໂດຍຫຍໍ້ແຫ່ງສາລາ" ຄື ໂດຍລັກສະນະຂອງສາລາ. ໃນຄຳວ່າ "ໃນເສນາສະນະທີ່ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ" ນີ້ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງ ໓ ກ່າວວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເສນາສະນະທີ່ເວັ້ນໄວ້ເຄິ່ງໜຶ່ງ ແລ້ວກໍ່ຝາຂຶ້ນໃນ ໓ ດ້ານ, ຫຼືໃນເສນາສະນະໃດ ທີ່ກໍ່ຝາຂຶ້ນໃນດ້ານໜຶ່ງ ແລ້ວກໍ່ຝາຂຶ້ນເຄິ່ງໜຶ່ງໆ ໃນທັງສອງດ້ານ, ເສນາສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ', ແຕ່ໃນຄັນຖິປະທະ (ອີກແຫ່ງໜຶ່ງ) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ໃນເສນາສະນະທີ່ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ ຄື ເຄື່ອງມຸງທີ່ບໍ່ເຖິງຝາໂດຍສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງ', ຄຳກ່າວນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສົມຄວນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ ນີ້ ສະແດງເຖິງຮູບຮ່າງຂອງສາລາທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ນັ້ນເອງ. ສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ມີຝາກໍ່ຂຶ້ນໃນ ໓ ດ້ານ ຫຼື ໒ ດ້ານ ຫຼືຝາເຄິ່ງໜຶ່ງທີ່ບໍ່ເຖິງເຄື່ອງມຸງ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ມີຝາເຄິ່ງໜຶ່ງ'. ທີ່ຊື່ວ່າ "ວາລະສັງຄາດ" ໄດ້ແກ່ ໂຄງສ້າງທີ່ເຮັດດ້ວຍຮູບສັດຮ້າຍ ເທິງເສົາເປັນຕົ້ນ ພາຍໃນບໍລິເວນອ້ອມຮອບ.

ပရိက္ခေပဿ ဗဟိ ဂတေတိ ဧတ္ထ ယတ္ထ ယသ္မိံ ပဿေ ပရိက္ခေပေါ နတ္ထိ, တတ္ထာပိ ပရိက္ခေပါရဟပဒေသတော ဗဟိ ဂတေ အနာပတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၅၀-၅၁) ပန ‘‘ပရိက္ခေပဿ ဗဟိ ဂတေတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ ပဿေ ပရိက္ခေပေါ နတ္ထိ, တတ္ထ သစေ ဘူမိတော ဝတ္ထု ဥစ္စံ ဟောတိ, ဥဘတော ဥစ္စဝတ္ထုတော ဟေဋ္ဌာ ဘူမိယံ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေပိ အနာပတ္တိ ဧဝ တတ္ထ သေနာသနဝေါဟာရာဘာဝတော. အထ ဝတ္ထု နီစံ ဘူမိသမမေဝ သေနာသနဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ ပရိက္ခေပရဟိတဒိသာယ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတိ, ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော ပရိက္ခေပဿ ဗဟိ ဧဝ အနာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေတိ ဧတ္ထ မဇ္ဈေ ဝိဝဋင်္ဂဏဝန္တာသု မဟာစတုသာလာသု ယထာ အာကာသင်္ဂဏံ အနောတရိတွာ ပမုခေနေဝ ဂန္တွာ သဗ္ဗဂဗ္ဘေ ပဝိသိတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝံ ဧကေကဂဗ္ဘဿ ဒွီသု ပဿေသု ကုဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ကတံ ပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရံ နာမ, ဣဒံ ပန တာဒိသံ န ဟောတီတိ ‘‘အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဂဗ္ဘေပိ ပဝိသန္တီတိ ဂဗ္ဘူပစာရဿ အပရိစ္ဆိန္နတ္တာ အာကာသင်္ဂဏံ အနောတရိတွာပိ [Pg.175] ပမုခေနေဝ ဂန္တွာ တံ တံ ဂဗ္ဘံ ပဝိသန္တိ. အထ ကုတော တဿ ပရိက္ခေပေါယေဝ သဗ္ဗပရိစ္ဆိန္နတ္တာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါယေဝ ဟိဿ ပရိက္ခေပေါ’’တိ, ဣဒဉ္စ သမန္တာ ဂဗ္ဘဘိတ္တိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စတုသာလဝသေန ဟိ သန္နိဝိဋ္ဌေ သေနာသနေ ဂဗ္ဘပမုခံ ဝိသုံ အပရိက္ခိတ္တမ္ပိ သမန္တာ ဌိတံ ဂဗ္ဘဘိတ္တီနံ ဝသေန ပရိက္ခိတ္တံ နာမ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ 'parikkhepassa bahi gate' (ອອກໄປພາຍນອກບໍລິເວນເຄື່ອງລ້ອມ) ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ໃນດ້ານໃດທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງລ້ອມ, ເຖິງແມ່ນໃນດ້ານນັ້ນ ເມື່ອອອກໄປພາຍນອກເຂດທີ່ຄວນລ້ອມ ກໍບໍ່ມີອາບັດເລີຍ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕິຍະ 2.50-51) ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ parikkhepassa bahi gate ນີ້ ໃນດ້ານໃດທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງລ້ອມ, ໃນດ້ານນັ້ນ ຫາກພື້ນທີ່ສູງກວ່າພື້ນດິນ, ພື້ນດິນທາງລຸ່ມຂອງພື້ນທີ່ສູງທັງສອງດ້ານ ເຖິງແມ່ນຢູ່ພາຍໃນຊາຍຄາ ກໍບໍ່ມີອາບັດເລີຍ ເພາະໃນທີ່ນັ້ນບໍ່ມີການຮຽກວ່າເສນາສະນະ. ແຕ່ຫາກພື້ນທີ່ນັ້ນຕ່ຳສະເໝີກັບພື້ນດິນ ຕັ້ງຢູ່ຊັ້ນລຸ່ມຂອງເສນາສະນະ, ໃນທິດທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງລ້ອມນັ້ນ ພາຍໃນຊາຍຄາທັງໝົດ ຍ່ອມມີອາບັດ ເພາະບໍ່ມີການກຳນົດຂອບເຂດ, ຄວນຊາບວ່າ ຈະບໍ່ມີອາບັດກໍຕໍ່ເມື່ອອອກໄປພາຍນອກເຄື່ອງລ້ອມເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'aparicchinnagabbhūpacāre' (ໃນບໍລິເວນຫ້ອງທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດຂອບເຂດ) ນີ້, ໃນມະຫາຈະຕຸສາລາ (ສາລາສີ່ທິດຫຼັງໃຫຍ່) ທີ່ມີລານເປີດໂລ່ງຢູ່ເຄິ່ງກາງ, ຫາກບໍ່ລົງໄປສູ່ລານກາງແຈ້ງ ແລ້ວເດີນໄປຕາມລະບຽງ ກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າສູ່ຫ້ອງທັງໝົດໄດ້, ການທີ່ຝາສອງດ້ານຂອງແຕ່ລະຫ້ອງຍື່ນອອກມາ ເອີ້ນວ່າ ບໍລິເວນຫ້ອງທີ່ກຳນົດຂອບເຂດ, ແຕ່ບໍລິເວນຫ້ອງນີ້ບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'aparicchinnagabbhūpacāre'. ຄຳວ່າ 'sabbagabbhepi pavisanti' (ຍ່ອມເຂົ້າສູ່ຫ້ອງທັງໝົດໄດ້) ຄື ເພາະບໍລິເວນຫ້ອງບໍ່ໄດ້ກຳນົດຂອບເຂດ ເຖິງແມ່ນບໍ່ລົງໄປສູ່ລານກາງແຈ້ງ ກໍສາມາດເດີນໄປຕາມລະບຽງແລ້ວເຂົ້າສູ່ຫ້ອງນັ້ນໆ ໄດ້. ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍເຄື່ອງລ້ອມຂອງເສນາສະນວນັ້ນຈະມີມາແຕ່ໃສ ເພາະທຸກຢ່າງຖືກກຳນົດຂອບເຂດໄວ້ແລ້ວ?' ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepo' (ເພາະເຄື່ອງລ້ອມຫ້ອງນັ້ນເອງ ເປັນເຄື່ອງລ້ອມຂອງເສນາສະນວນັ້ນ), ແລະຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງຝາຫ້ອງໂດຍຮອບ. ເພາະວ່າ ໃນເສນາສະນະທີ່ຈັດຕັ້ງໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນຈະຕຸສາລາ (ສາລາສີ່ທິດ), ເຖິງແມ່ນລະບຽງໜ້າຫ້ອງຈະບໍ່ໄດ້ລ້ອມໄວ້ຕ່າງຫາກ, ແຕ່ກໍຊື່ວ່າຖືກລ້ອມໄວ້ດ້ວຍຝາຫ້ອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຮອບ.

၈၁. ဧကဒိသာယ ဥဇုကမေဝ ဒီဃံ ကတွာ သန္နိဝေသိတော ပါသာဒေါ ဧကသာလသန္နိဝေသော. ဒွီသု တီသု စတူသု ဝါ ဒိသာသု သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကတာ ဒွိသာလာဒိသန္နိဝေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာလပ္ပဘေဒဒီပနမေဝ စေတ္ထ ပုရိမတော ဝိသေသောတိ. အဋ္ဌ ပါစိတ္တိယာနီတိ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နံ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နံ သေနာသနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုဿ အာဒိံ ကတွာ ပါဠိယံ ဒဿိတတ္တာ တတော အဓိကံ သဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒိကမ္ပိ သဗ္ဗံ ပါဠိယံ အဝုတ္တမ္ပိ ပါစိတ္တိယဿေဝ ဝတ္ထုဘာဝေန ဒဿိတံ သိက္ခာပဒဿ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတ္တာ, ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယဒွယံ သာမညတော ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ပါဠိယံ (ပါစိ. ၅၄) ‘‘တတိယာယ ရတ္တိယာ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ ပုန သယတီ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ, အနိက္ခမိတွာ ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အန္တောဆဒနေ နိသိန္နဿာပိ ပုန ဒိဝသေ သဟသေယျေန အနာပတ္တိ ဧဝ. ဧတ္ထ စတုဘာဂေါ စူဠကံ, ဒွေဘာဂါ ဥပဍ္ဎံ, တီသု ဘာဂေသု ဒွေ ဘာဂါ ယေဘုယျန္တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန စူဠကစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣဒါနိ ဒုတိယသိက္ခာပဒေပိ ယထာဝုတ္တနယံ အတိဒိသန္တော ‘‘မာတုဂါမေန…ပေ… အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ အာဟ. ‘‘မတိတ္ထိယာ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာယပိ အနုပါဒိန္နပက္ခေ ဌိတတ္တာ သဟသေယျာပတ္တိံ န ဇနေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ မာတုဂါမေ နိပန္နေ နိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ [Pg.176] ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၅၇) ဝစနတော ဒိဝါ တဿ သယန္တဿ သဟသေယျာပတ္တိ န ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໘໑. ປາສາດທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃຫ້ຍາວຊື່ໄປໃນທິດດຽວ ເອີ້ນວ່າ ເອກະສາລາສັນນິເວດ (ວິຫານຫຼັງດຽວ). ປາສາດທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃນສອງທິດ, ສາມທິດ ຫຼື ສີ່ທິດ ໂດຍມີສັນຖານຄືທາງສາມແພ່ງເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບວ່າເປັນ ທວິສາລາສັນນິເວດ (ວິຫານສອງຫຼັງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມແຕກຕ່າງຈາກຂໍ້ກ່ອນໃນທີ່ນີ້ ກໍຄືການສະແດງປະເພດຂອງສາລາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'aṭṭha pācittiyāni' (ອາບັດປາຈິດຕີ 8 ຕົວ) ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ເພາະເສນາສະນະທີ່ມຸງເຄິ່ງໜຶ່ງ ບັງເຄິ່ງໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນພຣະບາລີ, ດັ່ງນັ້ນ ເສນາສະນະທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ ມຸງທັງໝົດ ບັງເຄິ່ງໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ ກໍສະແດງໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນວັດຖຸແຫ່ງປາຈິດຕີຄືກັນ ເພາະເປັນໂທດທາງພຣະບັນຍັດຂອງສິກຂາບົດ ແລະເພາະຕ້ອງຕັ້ງຢູ່ໃນໂທດທີ່ໜັກກວ່າ. ຄຳວ່າ 'satta pācittiyāni' (ອາບັດປາຈິດຕີ 7 ຕົວ) ນີ້ ກ່າວໂດຍລວມເອົາອາບັດປາຈິດຕີສອງຕົວທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນໂດຍທົ່ວໄປ. ໃນພຣະບາລີ (ປາຈິ. 54) ທີ່ກ່າວວ່າ 'ອອກໄປກ່ອນຮຸ່ງເຊົ້າຂອງຄືນທີສາມ ແລ້ວກັບມານອນອີກ' ນີ້ ກ່າວໂດຍກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ອອກໄປ ແຕ່ລຸກຂຶ້ນກ່ອນຮຸ່ງເຊົ້າ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ພາຍໃນທີ່ມຸງ ຍ່ອມບໍ່ມີອາບັດໃນການນອນຮ່ວມໃນວັນຕໍ່ມາເລີຍ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ສ່ວນໜຶ່ງໃນສີ່ສ່ວນ ເອີ້ນວ່າ ຈູລະກະ (ສ່ວນນ້ອຍ), ສອງສ່ວນ ເອີ້ນວ່າ ອຸປັດທະ (ເຄິ່ງໜຶ່ງ), ສອງສ່ວນໃນສາມສ່ວນ ເອີ້ນວ່າ ເຍພຸຍຍະ (ສ່ວນຫຼາຍ) ດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ຄວນຊາບເສນາສະນະທີ່ມີການມຸງແລະບັງເປັນສ່ວນນ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະນ້ອມນຳເອົານັຍທີ່ກ່າວແລ້ວມາໃຊ້ໃນສິກຂາບົດທີສອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'mātugāmena...pe... ayameva vinicchayo' (ການນອນຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ... ກໍມີການຕັດສິນຢ່າງດຽວກັນນີ້). ພຣະອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຍິງທີ່ຕາຍແລ້ວ ເຖິງແມ່ນເປັນວັດຖຸແຫ່ງປາຣາຊິກ ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມ ເພາະຈັດຢູ່ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີວິນຍານຄອງ'. ຄວນຊາບວ່າ ຈາກພຣະດຳລັດທີ່ວ່າ 'ເມື່ອພຣະອາທິດຕົກດິນແລ້ວ ມາຕຸຄາມນອນຢູ່ ພິກຂຸນອນຮ່ວມ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ' (ປາຈິ. 57) ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອມາຕຸຄາມນັ້ນນອນໃນເວລາກາງເວັນ ພິກຂຸຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມເລີຍ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

သဟသေယျဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ສະຫະເສຍຍະວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການນອນຮ່ວມ)

သောဠသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣิເສດທີ 16.

၁၇. မဉ္စပီဌာဒိသံဃိကသေနာသနေသုပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໗. ຄຳຕັດສິນກ່ຽວກັບຂໍ້ປະຕິບັດໃນເສນາສະນະຂອງສົງ ມີຕຽງແລະຕັ່ງເປັນຕົ້ນ

၈၂. ဧဝံ သဟသေယျဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သံဃိကေ ဝိဟာရေ သေယျာသု ကတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဝိဟာရေ သံဃိကေ သေယျ’’န္တျာဒိမာဟ. တတ္ထ သမဂ္ဂံ ကမ္မံ သမုပဂစ္ဆတီတိ သံဃော, အယမေဝ ဝစနတ္ထော သဗ္ဗသံဃသာဓာရဏော. သံဃဿ ဒိန္နော သံဃိကော, ဝိဟရတိ ဧတ္ထာတိ ဝိဟာရော, တသ္မိံ. သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ, တံ. အသန္ထရီတိ သန္ထရိတွာန. ပက္ကမနံ ပက္ကမော, ဂမနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝိဟာရေ သံဃိကေ သေယျံ, သန္ထရိတွာန ပက္ကမော’’တိ ဣမဿ ဥဒ္ဒေသပါဌဿ သံဃိကေ ဝိဟာရေ…ပေ… ပက္ကမနန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တတြာတိ တသ္မိံ ပက္ကမနေ အယံ ဤဒိသော မယာ ဝုစ္စမာနော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ကတမော သော ဝိနိစ္ဆယောတိ အာဟ ‘‘သံဃိကေ…ပေ… ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရော နာမ သေနာသနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ. ပါစိတ္တိယန္တိ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တဿ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. ကထံ ဝိညာယတိစ္စာဟ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု…ပေ… ဝစနတော’’တိ.

໘໒. ເມື່ອໄດ້ກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງການນອນຮ່ວມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວຄຳຕັດສິນກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃນທີ່ນອນໃນວິຫານຂອງສົງ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'vihāre saṅghike seyyaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ໝູ່ຄະນະທີ່ເຂົ້າເຖິງກຳມະທີ່ພ້ອມພຽງກັນ ຊື່ວ່າ ສົງ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງຄຳທີ່ທົ່ວໄປແກ່ສົງທັງປວງ. ວິຫານທີ່ຖວາຍແກ່ສົງ ຊື່ວ່າ ສັງຄິກະວິຫານ (ວິຫານຂອງສົງ), ໃນວິຫານຂອງສົງນັ້ນ. ທີ່ເປັນທີ່ນອນ ຊື່ວ່າ ເສຍຍະ (ທີ່ນອນ), ເຊິ່ງທີ່ນອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'asantharī' ຄື ປູລາດແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'pakkamo' ຄື ການຫຼີກໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ການໄປ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມຂອງບົດອຸເທດທີ່ວ່າ 'vihāre saṅghike seyyaṃ, santharitvāna pakkamo' ນີ້ວ່າ ໃນວິຫານຂອງສົງ... ການຫຼີກໄປ. ຄຳວ່າ 'tatrā' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການຫຼີກໄປນັ້ນ ຄວນຊາບຄຳຕັດສິນອັນນີ້ທີ່... ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'saṅghike...pe... pācittiyaṃ' (ໃນວິຫານຂອງສົງ... ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ). ບໍລິເວນຂອງເສນາສະນະທີ່ບໍ່ໄດ້ລ້ອມຮົ້ວ ໄດ້ແກ່ ໄລຍະຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນ 2 ຢອດ ຈາກເສນາສະນະ. ຄຳວ່າ 'pācittiyaṃ' ຄື ເມື່ອລ່ວງກ້າວທຳອິດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ເມື່ອລ່ວງກ້າວທີສອງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ?' ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yo pana bhikkhu...pe... vacanato' (ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ: ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ...)

တတ္ထ [Pg.177] သံဃိကော ဝိဟာရော ပါကဋော, သေယျာ အပါကဋာ, သာ ကတိဝိဓာဣစ္စာဟ ‘‘သေယျာ နာမ…ပေ… ဒသဝိဓာ’’တိ. တတ္ထာပိ ကတမာ ဘိသိ, ကတမာ စိမိလိကာဒယောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ဘိသီတိ…ပေ… ဧသ နယော ပဏ္ဏသန္ထာရေ’’တိ. တတ္ထ မဉ္စေ အတ္ထရိတဗ္ဗာတိ မဉ္စကဘိသိ, ဧဝံ ဣတရတြ, ဝဏ္ဏာနုရက္ခဏတ္ထံ ကတာတိ ပဋခဏ္ဍာဒီဟိ သိဗ္ဗိတွာ ကတာ. ဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာတိ စိမိလိကာယ သတိ တဿာ ဥပရိ, အသတိ သုဒ္ဓဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ. သီဟဓမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေ ဧဝ ပဋိက္ခေပေါတိ ဣမိနာ မဉ္စပီဌာဒီသု အတ္ထရိတွာ ပုန သံဟရိတွာ ဌပနာဒိဝသေန အတ္တနော အတ္ထာယ ပရိဟရဏမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, ဘူမတ္ထရဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ပန အတ္တနော ပရိဟရဏံ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ခန္ဓကေ ဟိ ‘‘အန္တောပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ, ဗဟိပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော အတ္ထာယ မဉ္စာဒီသု ပညပေတွာ ပရိဟရဏဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မဟာစမ္မာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ သီဟစမ္မံ ဗျဂ္ဃစမ္မံ ဒီပိစမ္မံ, ယော ဓာရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၅) ပဋိက္ခေပေါ ကတော, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၁၂) ပန ‘‘ယဒိ ဧဝံ ‘ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ ကတွာ ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂ’န္တိ (စူဠဝ. ၃၂၀) ဝစနတော ပုဂ္ဂလိကေပိ သေနာသနေ သေနာသနပရိဘောဂဝသေန နိယမိတံ သုဝဏ္ဏဃဋာဒိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋမာနမ္ပိ ကေဝလံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမိဒံ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋမာနမ္ပိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ တံ တံ ဝိဟာရံ ဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັງຄິກະວິຫານນັ້ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ, ສ່ວນທີ່ນອນຍັງບໍ່ຈະແຈ້ງ, ທີ່ນອນນັ້ນມີຈັກປະເພດ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'seyyā nāma...pe... dasavidhā' (ທີ່ຊື່ວ່າ ທີ່ນອນ... ມີ 10 ປະເພດ). ໃນ 10 ປະເພດນັ້ນ ຟູກ (bhisi) ຄືແນວໃດ, ຜ້າປູພື້ນ (cimilikā) ເປັນຕົ້ນ ຄືແນວໃດ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'tattha bhisīti...pe... esa nayo paṇṇasanthāre' (ໃນຟູກນັ້ນ... ນັຍນີ້ກໍມີໃນເຄື່ອງປູລາດທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບໄມ້). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຟູກທີ່ຄວນປູລາດເທິງຕຽງ ເອີ້ນວ່າ ມັຍຈະກະພິສິ (ຟູກຕຽງ), ໃນຟູກອື່ນໆ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້, ຟູກທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອຮັກສາສີສັນ ຄື ຟູກທີ່ຫຍິບດ້ວຍເສດຜ້າເປັນຕົ້ນ. ຜ້າປູພື້ນທີ່ຄວນປູລາດເທິງພື້ນດິນ ຄື ເມື່ອມີຜ້າປູພື້ນ ກໍປູລາດເທິງຜ້ານັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີ ກໍປູລາດເທິງພື້ນດິນລ້າໆ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ການຫ້າມສະເພາະການນຳໄປນຳມາເຊິ່ງໜັງລາຊະສີເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວ່າ ການປູລາດເທິງຕຽງແລະຕັ່ງແລ້ວເກັບມ້ຽນຄືນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ແຕ່ການໃຊ້ສອຍໂດຍການປູລາດເທິງພື້ນດິນເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຖືວ່າເປັນການນຳໄປນຳມາເພື່ອຕົນເອງ. ເພາະວ່າ ໃນຂັນທະກະ ໄດ້ມີການຫ້າມໄວ້ໃນເລື່ອງການນຳໄປນຳມາ ໂດຍການປູລາດເທິງຕຽງເປັນຕົ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຕຽງທີ່ປູລາດໄວ້ພາຍໃນກໍມີ, ຕຽງທີ່ປູລາດໄວ້ພາຍນອກກໍມີ' ແລ້ວชົງຫ້າມວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບໍ່ຄວນຊົງໄວ້ເຊິ່ງໜັງສັດໃຫຍ່ ຄື ໜັງລາຊະສີ ໜັງເສືອໂຄ່ງ ໜັງເສືອດາວ, ພິກຂຸໃດຊົງໄວ້ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' (ມະຫາວະ. 255), ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຊາບຄວາມໝາຍໃນທີ່ນີ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນແລ້ວ. ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ປາຈິດຕິຍະ 3.112) ກ່າວວ່າ 'ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ ການຫ້າມສະເພາະການນຳໄປນຳມາ? ພຣະອາຈານຕັ້ງຄຳຖາມແລ້ວກ່າວແກ້ວ່າ ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເຄື່ອງໃຊ້ສອຍໃນປາສາດທັງປວງ (ຈູລະວະ. 320), ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຄົນໂທຄຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງໃຊ້ສອຍໃນເສນາສະນະ ເຖິງແມ່ນໃນເສນາສະນະສ່ວນຕົວ ຈະຄວນໃຊ້ສອຍໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງໃຊ້ສອຍໃນເສນາສະນະກໍຕາມ, ແຕ່ການເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນຕົວແລ້ວໃຊ້ສອຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ ເຖິງແມ່ນສິ່ງນີ້ຈະຄວນໃຊ້ສອຍໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງປູລາດເທິງພື້ນດິນກໍຕາມ, ແຕ່ການເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນຕົວແລ້ວນຳໄປສູ່ເສນາສະນວນັ້ນໆ ແລ້ວໃຊ້ສອຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ການຫ້າມສະເພາະການນຳໄປນຳມາເທົ່ານັ້ນ'.

ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ပစ္စတ္ထရဏတ္ထာယေဝ ဌပိတာ ဥဂ္ဂတလောမာ အတ္ထရဏဝိသေသာ. ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာသု [Pg.178] (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ အဋ္ဌကထာသု တထာဝုတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, အညမ္ပိ တာဒိသံ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတဗ္ဗံ အတ္ထရဏမေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘ပစ္စတ္ထရဏံ နာမ ပါဝါရော ကောဇဝေါ’’တိ နိယမေတွာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ ဣမိနာ န သမေတိ, ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၁၆) ဝုတ္တံ. ဝီမံသိတေ ပန ဧဝမဓိပ္ပာယော ပညာယတိ – မာတိကာဋ္ဌကထာပိ အဋ္ဌကထာယေဝ, တသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာဒီသု ဝုတ္တနယေန ‘‘ပါဝါရော ကောဇဝေါ’’တိ နိယမေတွာ ဝုတ္တံ, ဧဝံ နိယမနေ သတိပိ ယထာ ‘‘လဒ္ဓါတပတ္တော ရာဇကုမာရော’’တိ အာတပတ္တဿ လဒ္ဓဘာဝေယေဝ နိယမေတွာ ဝုတ္တေပိ နိဒဿနနယဝသေန ရာဇကကုဓဘဏ္ဍသာမညေန သမာနာ ဝါလဗီဇနာဒယောပိ ဝုတ္တာယေဝ ဟောန္တိ, ဧဝံ ‘‘ပါဝါရော ကောဇဝေါ’’တိ နိယမေတွာ ဝုတ္တေပိ နိဒဿနနယဝသေန တေဟိ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတဗ္ဗဘာဝသာမညေန သမာနာ အညေ အတ္ထရဏာပိ ဝုတ္တာယေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တဝစနံ အဋ္ဌကထာဝစနဿ ပဋိလောမံ န ဟောတိ, အနုလောမမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'pāvāro kojavo' (ຜ້າພົມ ແລະ ຜ້າຂົນສັດ) ຄື ເຄື່ອງປູລາດຊະນິດພິເສດທີ່ມີຂົນຕັ້ງຂຶ້ນ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປູລາດເທົ່ານັ້ນ. ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ (ປາຈິ. ອັດຖະ. 116) ກ່າວວ່າ 'ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້'. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ 'ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຈິງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາຢ່າງນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນເຄື່ອງປູລາດອື່ນໆ ທີ່ຄວນປູລາດເທິງຕຽງແລະຕັ່ງ ກໍເປັນເຄື່ອງປູລາດເຊັ່ນດຽວກັນ'. ແຕ່ໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ (ກັງຂາ. ອັດຖະ. ອະທິບາຍທຸຕິຍະເສນາສະນະສິກຂາບົດ) ກ່າວກຳນົດໄວ້ວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ເຄື່ອງປູລາດ ໄດ້ແກ່ ຜ້າພົມ ແລະ ຜ້າຂົນສັດ', ດັ່ງນັ້ນ ຄຳທີ່ກ່າວໃນຄັນຖິປະທະຈຶ່ງບໍ່ກົງກັບຄຳນີ້, ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ປາຈິດຕິຍະ 3.116) ກ່າວວ່າ 'ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ'. ແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນຄວາມໝາຍດັ່ງນີ້ວ່າ: ມາຕິກາອັດຖະກະຖາກໍເປັນອັດຖະກະຖາຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວກຳນົດໄວ້ວ່າ 'pāvāro kojavo' ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນຈະມີການກຳນົດຢ່າງນີ້ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍເໝືອນກັບຄຳວ່າ 'ຣາຊະກຸມານຜູ້ໄດ້ຮັບສະເຫວດຕະສັດ' ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວກຳນົດສະເພαະການໄດ້ຮັບສະເຫວດຕະສັດກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍນັຍແຫ່ງການຍົກຕົວຢ່າງ ສິ່ງອື່ນໆ ເຊັ່ນ ພັດວານວິຊະນີ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີລັກສະນະສະເໝີກັນໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງລາຊະກົກກຸດທະພັນທົ່ວໄປ ກໍຊື່ວ່າກ່າວໄວ້ຄືກັນ, ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວກຳນົດໄວ້ວ່າ 'pāvāro kojavo' ກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍນັຍແຫ່ງການຍົກຕົວຢ່າງ ເຄື່ອງປູລາດອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະສະເໝີກັນໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປູລາດເທິງຕຽງແລະຕັ່ງ ກໍຊື່ວ່າກ່າວໄວ້ຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ຄຳກ່າວໃນຄັນຖິປະທະຈຶ່ງບໍ່ຂັດກັບຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາ ແຕ່ເປັນການຄ້ອຍຕາມກັນໂດຍແທ້.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ‘‘ယေန ဝိဟာရော ကာရိတော, သော ဝိဟာရဿာမိကော’’တိ ပါဌံ နိဿာယ ဧကစ္စေ ဝိနယဓရာ ‘‘သံဃိကဝိဟာရဿ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရဿ ဝါ ဝိဟာရဒါယကောယေဝ သာမိကော, သောယေဝ ဣဿရော, တဿ ရုစိယာ ဧဝ ဝသိတုံ လဘတိ, န သံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ရုစိယာ’’တိ ဝိနိစ္ဆယံ ကရောန္တိ, သော ဝီမံသိတဗ္ဗော, ကထံ အယံ ပါဌော ကိမတ္ထံ သာဓေတိ ဣဿရတ္ထံ ဝါ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထံ ဝါတိ? ဧဝံ ဝီမံသိတေ ‘‘ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိအာဒိဝစနတော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထမေဝ သာဓေတိ, န ဣဿရတ္ထန္တိ ဝိညာယတိ.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ພຣະວິນັຍທອນບາງພວກອາໄສພຣະບາລີທີ່ວ່າ 'yena vihāro kārito, so vihārassāmiko' (ຜູ້ໃດສ້າງວິຫານ ຜູ້ນັ້ນເປັນເຈົ້າຂອງວິຫານ) ແລ້ວຕັດສິນວ່າ 'ທາຍົກຜູ້ຖວາຍວິຫານນັ້ນເອງ ເປັນເຈົ້າຂອງ ເປັນໃຫຍ່ໃນສັງຄິກະວິຫານ ຫຼື ປຸກຄະລິກະວິຫານ, ພິກຂຸຍ່ອມໄດ້ຢູ່ອາໄສຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງທາຍົກນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງສົງ, ຄະນະ ຫຼື ບຸກຄົນ', ຄຳຕັດສິນນັ້ນຄວນພິຈາລະນາວ່າ ພຣະບາລີນີ້ສະແດງເນື້ອຄວາມໃດ? ສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ ຫຼື ສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນຂໍອະນຸຍາດ? ເມື່ອພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມຊາບວ່າ ຈາກພຣະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເມື່ອມີພິກຂຸຢູ່ ຄວນຂໍອະນຸຍາດພິກຂຸ' ດັ່ງນັ້ນ ພຣະບາລີນີ້ຈຶ່ງສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນຂໍອະນຸຍາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ເລີຍ.

အထ [Pg.179] သိယာ ‘‘အာပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထေ သိဒ္ဓေ ဣဿရတ္ထော သိဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ. ဣဿရဘာဝတောယေဝ ဟိ သော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ. တတ္ထေဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘အာပုစ္ဆန္တေန စ ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော, တသ္မိံ အသတိ သာမဏေရော, တသ္မိံ အသတိ အာရာမိကော’’တိအာဒိဝစနတော အာယသ္မန္တာနံ မတေန ဘိက္ခုပိ သာမဏေရောပိ အာရာမိကောပိ ဝိဟာရကာရကောပိ တဿ ကုလေ ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလောပိ ဣဿရောတိ အာပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ ဝိညာယမာနေပိ ဘိက္ခုမှိ ဝါ သာမဏေရေ ဝါ အာရာမိကေ ဝါ သတိ တေယေဝ ဣဿရာ, န ဝိဟာရကာရကော. တေသု ဧကသ္မိမ္ပိ အသတိယေဝ ဝိဟာရကာရကော ဣဿရော သိယာတိ. ဣမသ္မိံ ပန အဓိကာရေ သံဃိကံ သေနာသနံ ရက္ခဏတ္ထာယ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံယေဝ ဝဒတိ, န ဣဿရဘာဝတော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ.

ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ເມື່ອເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນຂໍອະນຸຍາດສຳເລັດແລ້ວ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ກໍຍ່ອມສຳເລັດຄືກັນ, ເພາະວ່າ ເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່ນັ້ນເອງ ເຂົາຈຶ່ງຕ້ອງຂໍອະນຸຍາດ'. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຄວນກ່າວແກ້ວ່າ: ຈາກພຣະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແລະເມື່ອຈະຂໍອະນຸຍາດ ຫາກມີພິກຂຸຢູ່ ຄວນຂໍອະນຸຍາດພິກຂຸ, ເມື່ອບໍ່ມີພິກຂຸ ຄວນຂໍອະນຸຍາດສາມະເນນ, ເມື່ອບໍ່ມີສາມະເນນ ຄວນຂໍອະນຸຍາດອາຣາມິກະ (ຄົນວັດ)' ດັ່ງນັ້ນ ຕາມທັດສະນະຂອງທ່ານທັງຫຼາຍ ກໍຈະກາຍເປັນວ່າ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸ, ສາມະເນນ, ອາຣາມິກະ, ຜູ້ສ້າງວິຫານ ຫຼື ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງໃນຕະກູນຂອງລາວ ກໍເປັນໃຫຍ່ທັງໝົດ, ເມື່ອເຂົ້າໃຈຢ່າງນີ້ ເຖິງແມ່ນເມື່ອມີພິກຂຸ, ສາມະເນນ ຫຼື ອາຣາມິກະຢູ່ ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເອງກໍເປັນໃຫຍ່, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ສ້າງວິຫານ. ແລະເມື່ອບໍ່ມີພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນແຕ່ຄົນດຽວ ຜູ້ສ້າງວິຫານຈຶ່ງຈະເປັນໃຫຍ່. ແຕ່ໃນອະທິການນີ້ ກ່າວເຖິງການທີ່ຄວນຂໍອະນຸຍາດເພື່ອຮັກສາເສນາສະນະຂອງສົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຂໍອະນຸຍາດເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຈິ. ອັດຖະ. 116) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ anāpucchaṃ vā gaccheyya (ຫຼື ຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດ) ນີ້ ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອມີພິກຂຸຢູ່ ຄວນຂໍອະນຸຍາດພິກຂຸ' ເປັນຕົ້ນ.

အထာပိ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘န သကလဿ ဝါကျပါဌဿ အဓိပ္ပာယတ္ထံ သန္ဓာယ အမှေဟိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ‘ဝိဟာရဿာမိကော’တိ ဧတဿ ပဒတ္ထံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကထံ? သံ ဧတဿ အတ္ထီတိ သာမိကော, ဝိဟာရဿ သာမိကော ဝိဟာရဿာမိကော. ‘ကော ဝိဟာရဿာမိကော နာမာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ယေန ဝိဟာရော ကာရိတော, သော ဝိဟာရဿာမိကော နာမာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, တသ္မာ ဝိဟာရကာရကော ဒါယကော ဝိဟာရဿာမိကော နာမာတိ ဝိညာယတိ, ဧဝံ ဝိညာယမာနေ သတိ သာမိကော နာမ သဿ ဓနဿ ဣဿရော, တဿ ရုစိယာ ဧဝ အညေ လဘန္တိ, တသ္မာ ဝိဟာရဿာမိကဘူတဿ ဒါယကဿ ရုစိယာ ဧဝ ဘိက္ခူ ဝသိတုံ လဘန္တိ, န သံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ရုစိယာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. တေ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗာ – မာ အာယသ္မန္တော ဧဝံ အဝစုတ္ထ, ယထာ [Pg.180] နာမ ‘‘ဃဋိကာရော ဗြဟ္မာ’’တိ ဝုတ္တော သော ဗြဟ္မာ ဣဒါနိ ဃဋံ န ကရောတိ, ပုရိမတ္တဘာဝေ ပန ကရောတိ, တသ္မာ ‘‘ဃဋံ ကရောတီ’’တိ ဝစနတ္ထေန ‘‘ဃဋိကာရော’’တိ နာမံ လဘတိ. ဣတိ ပုဗ္ဗေ လဒ္ဓနာမတ္တာ ပုဗ္ဗဝေါဟာရဝသေန ဗြဟ္မဘူတောပိ ‘‘ဃဋိကာရော’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သော ဝိဟာရကာရကော ဘိက္ခူနံ ပရိစ္စတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိဟာရဿာမိကော န ဟောတိ ဝတ္ထုပရိစ္စာဂလက္ခဏတ္တာ ဒါနဿ, ပုဗ္ဗေ ပန အပရိစ္စတ္တကာလေ ဝိဟာရဿ ကာရကတ္တာ ဝိဟာရဿာမိကော နာမ ဟောတိ, သော ဧဝံ ပုဗ္ဗေ လဒ္ဓနာမတ္တာ ပုဗ္ဗဝေါဟာရဝသေန ‘‘ဝိဟာရဿာမိကော’’တိ ဝုစ္စတိ, န, ပရိစ္စတ္တဿ ဝိဟာရဿ ဣဿရဘာဝတော. တေနေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ‘‘ဝိဟာရဒါယကာနံ ရုစိယာ ဘိက္ခူ ဝသန္တူ’’တိ အဝတွာ သေနာသနပညာပကော အနုညာတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၉၅) ‘‘တေသံ ဂေဟာနီတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခူနံ ဝါသတ္ထာယ ကတမ္ပိ ယာဝ န ဒေန္တိ, တာဝ တေသံ သန္တကံယေဝ ဘဝိဿတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ, တေန ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ တေသံ သန္တကာနိ န ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. အယံ ပန ကထာ ပါဌဿ သမ္မုခီဘူတတ္တာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကထိတာ. ဝိဟာရဝိနိစ္ဆယော ပန စတုပစ္စယဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၁၉၄ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယော ကောစီတိ ဉာတကော ဝါ အညာတကော ဝါ ယော ကောစိ. ယေန မဉ္စံ ပီဌံ ဝါ ဝိနန္တိ, တံ မဉ္စပီဌကဝါနံ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຂໍ້ຄວາມທັງໝົດ, ແຕ່ກ່າວໝາຍເຖິງພຽງແຕ່ຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ວິຫາຣສາມິໂກ (ເຈົ້າຂອງວິຫານ) ເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຜູ້ໃດມີສິ່ງນັ້ນ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສາມິໂກ (ເຈົ້າຂອງ), ເຈົ້າຂອງແຫ່ງວິຫານ ຊື່ວ່າ ວິຫາຣສາມິໂກ. ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ 'ໃຜຊື່ວ່າ ວິຫາຣສາມິໂກ?' ຄວນຕອບວ່າ 'ຜູ້ໃດສ້າງວິຫານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຫາຣສາມິໂກ', ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າ ທາຍົກຜູ້ສ້າງວິຫານ ຊື່ວ່າ ວິຫາຣສາມິໂກ, ເມື່ອເຂົ້າໃຈຢ່າງນີ້, ຜູ້ຊື່ວ່າ ເຈົ້າຂອງ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ໃນຊັບຂອງຕົນ, ຄົນອື່ນໆ ຍ່ອມໄດ້ (ໃຊ້ສອຍ) ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງເຈົ້າຂອງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ຢູ່ອາໄສ ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງທາຍົກຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງວິຫານເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງສົງ, ຄະນະ ຫຼື ບຸກຄົນ, ທີ່ກ່າວນີ້ ແມ່ນໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້'. ພວກເຂົາ (ຜູ້ກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ) ຄວນໄດ້ຮັບຄຳຊີ້ແຈງຢ່າງນີ້ວ່າ—ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ, ປຽບເໝືອນ ທ້າວມະຫາພົມ ຜູ້ມີຊື່ວ່າ 'ຄະຕິການະພົມ' (ພົມຊ່າງໝໍ້) ຕອນນີ້ພົມອົງນັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດໝໍ້ແລ້ວ, ແຕ່ໄດ້ເຮັດໃນອັດຕະພາບກ່ອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ຄະຕິການະ' ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໝໍ້'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພົມແລ້ວ ກໍຍັງຄົງເອີ້ນວ່າ 'ຄະຕິການະ' ຢູ່ເລື່ອຍໆ ໂດຍໂວຫານເກົ່າ ເພາະເຄີຍໄດ້ຊື່ນັ້ນມາແຕ່ກ່ອນ, ສັນໃດ; ຜູ້ສ້າງວິຫານນັ້ນ ກໍສັນນັ້ນຄືກັນ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ສະລະວິຫານໃຫ້ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຈົ້າຂອງວິຫານ ເພາະການໃຫ້ມີລັກສະນະສະລະກຳມະສິດໃນວັດຖຸ, ແຕ່ໃນການກ່ອນ ຕອນທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະລະ ເພາະເປັນຜູ້ສ້າງວິຫານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິຫາຣສາມіໂກ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ 'ວິຫາຣສາມິໂກ' ໂດຍໂວຫານເກົ່າ ເພາະເຄີຍໄດ້ຊື່ນັ້ນມາແຕ່ກ່ອນ, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນວິຫານທີ່ສະລະແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຢູ່ອາໄສຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງວິຫານທາຍົກ', ແຕ່ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ມີພຣະພິກຂຸຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງເສນາສະນະ, ຂໍ້ຄວາມນີ້ເພິ່ງເຫັນໄດ້ຢ່າງນີ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີວ່າ 'ຄຳວ່າ ເຮືອນຂອງພວກເຂົາ ໃນອະທິບາຍນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສ້າງຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແຕ່ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖວາຍ, ຕາບນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າ ຍັງເປັນຊັບສົມບັດຂອງພວກເຂົາຢູ່', ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ຖວາຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນຊັບສົມບັດຂອງພວກເຂົາອີກຕໍ່ໄປ. ກໍແຕ່ວ່າ ເລື່ອງນີ້ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນີ້ ເພາະເປັນເລື່ອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະບາລີໂດຍກົງ. ສ່ວນການຕັດສິນເລື່ອງວິຫານ ຈະມີແຈ້ງໃນການຕັດສິນເລື່ອງການແບ່ງປັນປັດໄຈສີ່. ຄຳວ່າ ໃຜກໍຕາມ ໄດ້ແກ່ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນຍາດຕິພີ່ນ້ອງກໍຕາມ ໃຜກໍຕາມ. ຄຳວ່າ ຜູ້ໃດຖັກຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຖັກຕຽງ ແລະ ຕັ່ງ.

၈၃. သိလုစ္စယလေဏန္တိ သိလုစ္စယေ လေဏံ, ပဗ္ဗတဂုဟာတိ အတ္ထော. ‘‘သေနာသနံ ဥပစိကာဟိ ခါယိတ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တတ္တာ ဝတ္ထုအနုရူပဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ဥပစိကာသင်္ကာယ အဘာဝေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဝတ္တက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၆၀ အာဒယော) ဂမိကဝတ္တံ ပညာပေန္တေန ‘‘သေနာသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေဝလံ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာမတ္တဒဿနတ္ထံ ‘‘အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.181], န ပန ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿနတ္ထံ, တေနေဝ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သေနာသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယံ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ ယတ္ထ ဥပစိကာ နာရောဟန္တိ, တံ အနာပုစ္ဆန္တဿပိ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘တာဒိသေ သေနာသနေ အနာပုစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တဿ ပါစိတ္တိယံ နတ္ထိ, ဂမိကဝတ္တေ သေနာသနံ အနာပုစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော ဝတ္တဘေဒေါ ဟောတိ, တသ္မာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

໘໓. ຄຳວ່າ ສິລຸດຈະຍະເລນັງ (ຖ້ຳຫີນ) ໄດ້ແກ່ ຖ້ຳໃນພູເຂົາຫີນ, ອະທິບາຍວ່າ ຖ້ຳພູເຂົາ. ເພາະພຣະບັນຍັດນີ້ ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເລື່ອງ 'ເສນາສະນະຖືກປວກກັດກິນ', ໃນອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ເປັນອາບັດ ໂດຍສົມຄວນແກ່ວັດຖຸ ເພາະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສເລື່ອງປວກ. ໃນວັດຕະຂັນທະກະ ເມື່ອຊົງບັນຍັດຄະມິກະວັດ (ວັດປະຕິບັດຂອງພິກຂຸຜູ້ຈະເດີນທາງ) ວ່າ 'ຄວນອຳລາເສນາສະນະ', ທີ່ກ່າວວ່າ 'การອຳລາເປັນວັດປະຕິບັດ' ນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງພຽງແຕ່ກິດທີ່ຄວນເຮັດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອສະແດງວ່າ ເປັນອາບັດທຸກກົດເພາະການຜິດວັດ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັນທະກະອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນຄຳວ່າ 'ຄວນອຳລາເສນາສະນະ' ນີ້ວ່າ 'ເສນາສະນະໃດ ທີ່ສ້າງໄວ້ເທິງຫຼັງແຜ່ນຫີນ ຫຼື ເທິງເສົາຫີນ ບ່ອນທີ່ປວກບໍ່ຂຶ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ອຳລາເສນາສະນະນັ້ນແລ້ວຫຼີກໄປ ກໍບໍ່ເປັນອາບັດ'. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະວ່າ 'ໃນເສນາສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ອຳລາ ບໍ່ມີອາບັດປາຈິດຕີ, ແຕ່ເມື່ອຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ອຳລາເສນາສະນະໃນຄະມິກະວັດ ຍ່ອມເປັນການຜິດວັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ', ຄຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ.

ပစ္ဆိမဿ အာဘောဂေန မုတ္တိ နတ္ထီတိ တဿ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တဿ အညဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဧကံ ဝါ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဂမနစိတ္တဿ ဥပ္ပန္နဋ္ဌာနတော အနာပုစ္ဆိတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယံ. မဏ္ဍပေ ဝါတိ သာခါမဏ္ဍပေ ဝါ ပဒရမဏ္ဍပေ ဝါ. ရုက္ခမူလေတိ ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ပလုဇ္ဇတီတိ ဝိနဿတိ.

ຄຳວ່າ ບໍ່ມີການພົ້ນ (ຈາກອາບັດ) ດ້ວຍຄວາມໃສ່ໃຈຂອງພິກຂຸຮູບສຸດທ້າຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ກໍເພາະບໍ່ມີພິກຂຸຮູບອື່ນເດີນທາງຕາມຫຼັງພິກຂຸຮູບນັ້ນໄປ. ໃນຄຳວ່າ ຫຼື ສົ່ງພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄປອຳລາ ນີ້ ຫາກຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ອຳລາ ຕັ້ງແຕ່ບ່ອນທີ່ຈິດຄິດຈະໄປເກີດຂຶ້ນ, ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ໃນຂະນະທີ່ຍົກຕີນຂ້າງທີສອງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ໃນໂຮງ ໄດ້ແກ່ ໃນໂຮງມຸງດ້ວຍກິ່ງໄມ້ ຫຼື ໃນໂຮງມຸງດ້ວຍແຜ່ນກະດານ. ຄຳວ່າ ທີ່ໂຄນໄມ້ ໄດ້ແກ່ ພາຍໃຕ້ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນໃດຕົ້ນໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ ຊຸດໂຊມ ໄດ້ແກ່ ເປ່ເພເສຍຫາຍ.

၈၄. မဇ္ဈေ သံခိတ္တံ ပဏဝသဏ္ဌာနံ ကတွာ ဗဒ္ဓန္တိ ဧရကပတ္တာဒီဟိ ဝေဏိံ ကတွာ တာယ ဝေဏိယာ ဥဘောသု ပဿေသု ဝိတ္ထတဋ္ဌာနေ ဗဟုံ ဝေဌေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈဋ္ဌာနံ, တာဝ အန္တောအာကဍ္ဎနဝသေန ဝေဌေတွာ မဇ္ဈေ သံခိပိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓိတွာ ကတံ. ယတ္ထ ကာကာ ဝါ ကုလလာ ဝါ န ဦဟဒန္တီတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသမာနာ ဧတေ ကာကကုလလာ, အညေ ဝါ သကုဏာ တံ သေနာသနံ န ဦဟဒန္တိ, တာဒိသေ ရုက္ခမူလေ နိက္ခိပိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

໘໔. ຄຳວ່າ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຮ່າງຄືກອງນ້ອຍ ຫຍໍ້ເຂົ້າໃນທ່າມກາງແລ້ວມັດໄວ້ ໄດ້ແກ່ ການເອົາໃບກົກເປັນຕົ້ນມາຖັກເປັນເປຍ ແລ້ວເອົາເປຍນັ້ນພັນໃຫ້ຫຼາຍໃນສ່ວນທີ່ກວ້າງທັງສອງຂ້າງ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາຈົນຮອດສ່ວນກາງ ກໍພັນໂດຍວິທີດຶງເຂົ້າທາງໃນ ຫຍໍ້ເຂົ້າໃນທ່າມກາງ ແລ້ວມັດໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ ບ່ອນທີ່ພວກກາ ຫຼື ພວກຮຸ້ງ ບໍ່ຖ່າຍອຸຈະຣະໃສ່ ໄດ້ແກ່ ບ່ອນທີ່ພວກກາ ແລະ ພວກຮຸ້ງເຫຼົ່ານີ້ ຫຼື ນົກອື່ນໆ ທີ່ເຮັດຮັງຢູ່ອາໄສເປັນປະຈຳ ບໍ່ຖ່າຍອຸຈະຣະໃສ່ເສນາສະນະນັ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເກັບມ້ຽນໄວ້ ທີ່ໂຄນໄມ້ເຊັ່ນນັ້ນ.

၈၅. နဝဝါယိမောတိ အဓုနာ သုတ္တေန ဝီတကစ္ဆေန ပလိဝေဌိတမဉ္စော. ဩနဒ္ဓေါတိ ကပ္ပိယစမ္မေန ဩနဒ္ဓေါ, သောဝ ဩနဒ္ဓကော သကတ္ထေ က-ပစ္စယဝသေန. တေန ဟိ ဝဿေန သီဃံ န နဿတိ. ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကောတိ ဣဒံ တဿ သုခပဋိပတ္တိဒဿနမတ္တံ[Pg.182], ဥက္ကဋ္ဌဿာပိ ပန စီဝရကုဋိ ဝဋ္ဋတေဝ. ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ဘိက္ခုနော တတ္ထေဝ နိသိန္နဘာဝံ ဒီပေတိ, တေန စ ဝဿဘယေန သယံ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိံ ဒဿေတိ. အဗ္ဘောကာသိကာနံ အတေမနတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒါယကေဟိ ဒိန္နမ္ပိ အတ္တာနံ ရက္ခန္တေန ရက္ခိတဗ္ဗမေဝ. ‘‘ယသ္မာ ပန ဒါယကေဟိ ဒါနကာလေယေဝ သတသဟဿဂ္ဃနကမ္ပိ ကမ္ဗလံ ‘ပါဒပုဉ္ဆနိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဒိန္နံ တထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဣဒမ္ပိ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနံ ‘အဇ္ဈောကာသေပိ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဒါယကေဟိ ဒိန္နံ စေ, သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ကာလေ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၀၈-၁၁၀) ဝုတ္တံ. ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဣမံ ဌာနံ အာဂန္တွာ ဝသတိ, တဿ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပေသေတဗ္ဗံ.

໘໕. ຄຳວ່າ ຕຽງຖັກໃໝ່ ໄດ້ແກ່ ຕຽງທີ່ພັນດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ຫຼື ເຊືອກປ່ານໃນເວລານີ້. ຄຳວ່າ ຫຸ້ມໄວ້ ໄດ້ແກ່ ຫຸ້ມດ້ວຍໜັງທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະ), ຄຳວ່າ ໂອນັດໂທ ນັ້ນ ເປັນ ໂອນັດທະໂກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ກະ-ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍຂອງຕົນເອງ. ເພາະຕຽງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປ່ເພໄວດ້ວຍນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ ຜູ້ຖືການຢູ່ກາງແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງຍວດ ນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງເຖິງການປະຕິບັດສະດວກຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຜູ້ປະຕິບັດຢ່າງຍິ່ງຍວດ ກໍຄວນມີກຸຕິຈີວອນ (ຜ້າເຕັ້ນ) ໄດ້ຢູ່. ຄຳວ່າ ເພາະເປັນຂອງໄປຕາມກາຍ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມທີ່ພິກຂຸນັ່ງຢູ່ບ່ອນນັ້ນເອງ, ແລະ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປບ່ອນອື່ນເອງ ເພາະຢ້ານຝົນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ທາຍົກຖວາຍໂດຍກຳນົດໄວ້ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປຽກຝົນ ແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ຢູ່ກາງແຈ້ງ, ພິກຂຸຜູ້ຮັກສາຕົນເອງ ກໍຄວນຮັກສາ (ເສນາສະນະນັ້ນ) ໄວ້ຄືກັນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີວ່າ 'ກໍແຕ່ວ່າ ເພາະເຫດທີ່ຜ້າກຳພົນ ເຖິງແມ່ນວ່າມີລາຄາແສນໜຶ່ງ ທີ່ທາຍົກຖວາຍໃນເວລາຖວາຍທານນັ້ນເອງວ່າ "ຈົ່ງເຮັດເປັນຜ້າເຊັດຕີນແລ້ວໃຊ້ສອຍເຖີດ" ກໍຄວນໃຊ້ສອຍຢ່າງນັ້ນໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າເສນາສະນະມີຕຽງ ແລະ ຕັ່ງເປັນຕົ້ນນີ້ ຫາກທາຍົກຖວາຍວ່າ "ຈົ່ງໃຊ້ສອຍຕາມສະບາຍ ເຖິງແມ່ນໃນກາງແຈ້ງ" ທ່ານທັງຫຼາຍກໍກ່າວວ່າ ຄວນເກັບມ້ຽນໄວ້ໃນກາງແຈ້ງໄດ້ທຸກເວລາ'. ໃນຄຳວ່າ ຄວນສົ່ງໄປແລ້ວຈຶ່ງຫຼີກໄປ ນີ້ ຄວນບອກວ່າ 'ພິກຂຸຮູບໃດມາຢູ່ອາໄສໃນບ່ອນນີ້ ຈົ່ງມອບໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ' ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງໄປ.

ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣမိနာ ဂိမှာနေပိ မေဃေ ဥဋ္ဌိတေ အဗ္ဘောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. တတြ တတြာတိ စေတိယင်္ဂဏာဒိကေ တသ္မိံ တသ္မိံ အဗ္ဘောကာသေ နိယမေတွာ နိက္ခိတ္တာ. မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ ယတ္ထ သမန္တတော သမ္မဇ္ဇိတွာ အင်္ဂဏမဇ္ဈေ သဗ္ဗဒါ ကစဝရဿ သင်္ကဍ္ဎနေန မဇ္ဈေ ဝါလိကာ သဉ္စိတာ ဟောတိ, တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, ဥစ္စဝတ္ထုပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခံ, ဘိတ္တိပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခံ ဝါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ‘‘ယတ္ထ ဝါ ပန ကောဏေသု ဝါလိကာ သဉ္စိတာ, တတ္ထ တတော ပဋ္ဌာယ အပရဒိသာဘိမုခါ ဟရိတဗ္ဗာ’’တိ ကေစိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနဿ ပဒဝလဉ္ဇေန အဝိကောပနတ္ထာယ သယံ အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော ပါဒါဘိမုခံ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ‘‘မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝစနဿ ပယောဇနံ န ဒိဿတိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ ပန ‘‘ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ နိသီဒန္တာနံ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခန္တိ ကေစိ, သမ္မဇ္ဇန္တဿ [Pg.183] ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခန္တိ အပရေ, ဗဟိဝါလိကာယ အဂမနနိမိတ္တံ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါ ဟရိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ’’တိ ဝုတ္တံ. ကစဝရံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ‘‘ကစဝရံ ဆဍ္ဍေဿာမီ’’တိ ဝါလိကာ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာတိ ဒီပေတိ.

ຄຳວ່າ ສັງເກດເບິ່ງຄວາມບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງເມກ ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນລະດູຮ້ອນ ເມື່ອມີເມກຕັ້ງຂຶ້ນ ກໍບໍ່ຄວນເອົາໄປໄວ້ໃນກາງແຈ້ງ. ຄຳວ່າ ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ໄດ້ແກ່ ທີ່ກຳນົດໄວ້ແລ້ວເອົາໄປໄວ້ໃນກາງແຈ້ງນັ້ນໆ ມີລານເຈດີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຕັ້ງແຕ່ທ່າມກາງ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຕີນ ໄດ້ແກ່ ໃນບ່ອນໃດທີ່ກວາດອ້ອມຮອບແລ້ວ ເພາະການກວາດຂີ້ເຫຍື້ອມາໂຮມກັນຢູ່ສະເໝີໃນທ່າມກາງລານ ເຮັດໃຫ້ມີຊາຍກອງກັນຢູ່ໃນທ່າມກາງ, ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງວິທີການທີ່ຄວນເຮັດໃນບ່ອນນັ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນກວາດເອົາຊາຍມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງວັດຖຸສູງ ຫຼື ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຝາ. ບາງທ່ານກ່າວອະທິບາຍວ່າ 'ຫຼືວ່າ ໃນບ່ອນໃດທີ່ຊາຍກອງກັນຢູ່ຕາມມຸມ, ຕັ້ງແຕ່ບ່ອນນັ້ນ ຄວນກວາດມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ທິດອື່ນ'. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ໝາຍຄວາມວ່າ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຮອຍຕີນເຮັດໃຫ້ບ່ອນທີ່ກວາດແລ້ວເປິເປື້ອນ ຕົນເອງຄວນຢືນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກວາດ ແລ້ວກວາດເອົາຊາຍມຸ່ງໜ້າເຂົ້າຫາຕີນຂອງຕົນ'. ໃນຄຳອະທິບາຍນັ້ນ ປະໂຫຍດຂອງຄຳວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ທ່າມກາງ' ຍ່ອມບໍ່ປະກົດ. ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຕີນ ນັ້ນ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຕີນຂອງຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຕີນຂອງຜູ້ກວາດ, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄວນກວາດມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ່ອນຕັ້ງຕີນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຊາຍອອກໄປທາງນອກ'. ຄຳວ່າ ຄວນເອົາມືເກັບຂີ້ເຫຍື້ອໄປຖິ້ມທາງນອກ ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນຖິ້ມຊາຍ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອ'.

၈၆. ကပ္ပံ လဘိတွာတိ ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တဝစနေန ကပ္ပံ လဘိတွာ. ထေရဿ ဟိ အာဏတ္တိယာ ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘နိသီဒိတွာ သယံ ဂစ္ဆန္တော’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ.

໘໖. ຄຳວ່າ ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດດ້ວຍຄຳເວົ້າວ່າ 'ຈົ່ງໄປເຖີດ'. ເພາະພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປດ້ວຍຄຳສັ່ງຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ ໂດຍທຳນອງກ່ອນນັ້ນເອງ ໄດ້ແກ່ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ມີຄຳວ່າ 'ນັ່ງແລ້ວຫຼີກໄປເອງ' ເປັນຕົ້ນ.

အညတ္ထ ဂစ္ဆတီတိ တံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ. လေဍ္ဍုပါတုပစာရတော ဗဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ပဌမပါဒုဒ္ဓါရေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ပါကတိကံ အကတွာတိ အပဋိသာမေတွာ. အန္တရသန္နိပါတေတိ အန္တရန္တရာ သန္နိပါတေ.

ຄຳວ່າ ຫຼີກໄປບ່ອນອື່ນ ໄດ້ແກ່ ກ້າວລ່ວງທາງນັ້ນແລ້ວຫຼີກໄປບ່ອນອື່ນ. ເພາະຢືນຢູ່ພາຍນອກເຂດຊົ່ວດິນກ້ວາງຕົກ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວນໃຫ້ປັບອາບັດດ້ວຍການຍົກຕີນຂຶ້ນ', ມີອະທິບາຍວ່າ ສໍາລັບຜູ້ຫຼີກໄປບ່ອນອື່ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດໃນການຍົກຕີນຂ້າງທຳອິດຂຶ້ນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີໃນການຍົກຕີນຂ້າງທີສອງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນປົກກະຕິ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເກັບມ້ຽນໄວ້. ຄຳວ່າ ໃນລະຫວ່າງການປະຊຸມ ໄດ້ແກ່ ໃນການປະຊຸມກັນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ.

၈၇. အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓောတိ ဧတ္ထ အာဂန္တုကေသု အာဂန္တွာ ကိဉ္စိ အဝတွာ တတ္ထ နိသိန္နေသုပိ နိသီဒိတွာ ‘‘အာဝါသိကာယေဝ ဥဒ္ဓရိဿန္တီ’’တိ ဂတေသုပိ အာဝါသိကာနမေဝ ပလိဗောဓော. မဟာပစ္စရိဝါဒေ ပန ‘‘ဣဒံ အမှာက’’န္တိ ဝတွာပိ အဝတွာပိ နိသိန္နာနမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန သန္ထရာပနေ ပါစိတ္တိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ဥဿာရကောတိ သရဘာဏကော. သော ဟိ ဥဒ္ဓံဥဒ္ဓံ ပါဠိပါဌံ သာရေတိ ပဝတ္တေတီတိ ‘‘ဥဿာရကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဒံ ဥဿာရကဿ, ဣဒံ ဓမ္မကထိကဿာ’’တိ ဝိသုံ ပညတ္တတ္တာ အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တေပိ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘တသ္မိံ အာဂန္တွာ နိသိန္နေ တဿ ပလိဗောဓော’’တိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တေပိ ဓမ္မကထိကဿ အနုဋ္ဌာပနီယတ္တာ ပါစိတ္တိယေန [Pg.184] ဘဝိတဗ္ဗံ, အာဂန္တုကဿ ပန ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဥဋ္ဌာပနီယတ္တာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

໘໗. ຄຳວ່າ ເປັນຄວາມກັງວົນຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ໃນອະທິບາຍນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າເມື່ອພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງມາແລ້ວ ບໍ່ໄດ້ກ່າວຫຍັງ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ຫຼື ນັ່ງແລ້ວຫຼີກໄປດ້ວຍຄິດວ່າ 'ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍຈັກເກັບມ້ຽນເອງ', ກໍຍັງເປັນຄວາມກັງວົນຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນມະຫາປັດຈະຣີວາດ ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ນັ່ງຢູ່ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງພວກເຮົາ' ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກ່າວກໍຕາມ. ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາວາດ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ເປັນອາບັດ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງອາບັດປາຈິດຕີເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນມະຫາປັດຈະຣີ ກ່າວວ່າ ໃນການປູລາດ ຄວນເປັນອາບັດປາຈິດຕີ, ແຕ່ເພາະຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດສັ່ງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າເປັນອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ ອຸດສາຣະກະ (ຜູ້ປະກາດ) ໄດ້ແກ່ ພຣະສະຣະພາທົກ (ຜູ້ສູດສະຣະພັນ). ເພາະພຣະສະຣະພາທົກນັ້ນ ຍ່ອມເຕືອນ ຍ່ອມສະແດງພຣະບາລີໃຫ້ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ອຸດສາຣະກະ'. ດ້ວຍຄວາມປະສົງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດສັ່ງ ເພາະຊົງບັນຍັດໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງອຸດສາຣະກະ, ນີ້ເປັນຂອງພຣະທຳມະກະຖຶກ', ກໍຄວນເປັນອາບັດປາຈິດຕີເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເມື່ອຜູ້ນັ້ນມາແລ້ວນັ່ງຢູ່ ຍ່ອມເປັນຄວາມກັງວົນຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດສັ່ງ ກໍຄວນເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະພຣະທຳມະກະຖຶກເປັນຜູ້ທີ່ໃຜໆ ບໍ່ຄວນໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ, ສ່ວນອາຄັນຕຸກะนั้น ເພາະພຣະເຖຣະຜູ້ແກ່ກວ່າເຊິ່ງມາພາຍຫຼັງ ຄວນໃຫ້ລຸກຂຶ້ນໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າເປັນອາບັດທຸກກົດ'.

၈၈. ပါဒပုဉ္ဆနီ နာမ ရဇ္ဇုကေဟိ ဝါ ပိလောတိကာယ ဝါ ပါဒပုဉ္ဆနတ္ထံ ကတာ. ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌံ. အထ ဝါ ဖလကဉ္စေဝ ဒါရုမယပီဌဉ္စ. ဒါရုမယပီဌန္တိ စ ဖလကမယမေဝ ပီဌံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဒကဌလိကန္တိ အဓောတပါဒဋ္ဌာပနကံ. အဇ္ဈောကာသေ ရဇနံ ပစိတွာ …ပေ… ပဋိသာမေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ထေဝေ အသတိ ရဇနကမ္မေ နိဋ္ဌိတေ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတီတိ ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဩတာပေန္တော…ပေ… ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိဉ္စာပိ ‘ဧတ္တကံ ဒူရံ ဂန္တဗ္ဗ’န္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, တထာပိ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမ္မ နာတိဒူရံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

໘໘. ຊື່ວ່າ ຜ້າເຊັດຕີນ ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ເຮັດດ້ວຍເຊືອກ ຫຼື ເສດຜ້າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຊັດຕີນ. ຊື່ວ່າ ຕັ່ງແຜ່ນກະດານ ໄດ້ແກ່ ຕັ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍແຜ່ນກະດານ. ຫຼືວ່າ ແຜ່ນກະດານ ແລະ ຕັ່ງໄມ້. ຄຳວ່າ ຕັ່ງໄມ້ ເພິ່ງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ຕັ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍແຜ່ນກະດານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ເຂື່ອນຮອງຕີນ ໄດ້ແກ່ ບ່ອນວາງຕີນທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ລ້າງ. ໃນຄຳວ່າ ຕົ້ມນ້ຳຍ້ອມໃນກາງແຈ້ງ... ລະ... ຄວນເກັບມ້ຽນ ນີ້ ເມື່ອບໍ່ມີຝົນຕົກ ຝອຍຝົນ ແລະ ງານຍ້ອມຜ້າສຳເລັດແລ້ວ ຄວນເກັບມ້ຽນ. ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ ພິກຂຸ ຫຼື ສາມະເນນ ຫຼື ອຸປາສົກຜູ້ບຳລຸງວັດ ເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນອຳລາຄົນບໍ່ມີຄວາມລະອາຍແລ້ວຫຼີກໄປ'. ໃນຄຳວ່າ ຜຶ່ງແດດ... ລະ... ຫຼີກໄປ ນີ້ ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີກຳນົດວ່າ "ຄວນໄປໄກເທົ່ານີ້", ແຕ່ກໍບໍ່ຄວນກ້າວລ່ວງເຂດຊົ່ວດິນກ້ວາງຕົກໄປໄກເກີນໄປ'.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

မဉ္စပီဌာဒိသံဃိကသေနာသနေသုပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ-

ວ່າດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຄວນດຳເນີນໃນເສນາສະນະຂອງສົງ ມີຕຽງ ແລະ ຕັ່ງເປັນຕົ້ນ

ဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ວິນິດໄສກະຖາລັງການ

သတ္တရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດທີ ສິບເຈັດ.

၁၈. ကာလိကဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໘. ກາລິກະວິນິດໄສກະຖາ (ວ່າດ້ວຍການຕັດສິນເລື່ອງກາລິກ)

၈၉. ဧဝံ သံဃိကသေနာသနေသု ကတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ စတုကာလိကဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ကာလိကာနိပိ စတ္တာရီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကရဏံ ကာရော, ကိရိယာ. ကာရော ဧဝ ကာလော ရ-ကာရဿ လ-ကာရော ယထာ ‘‘မဟာသာလော’’တိ. ကာလောတိ စေတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နာဒိကိရိယာ. ဝုတ္တဉှိ –

໘໙. ເມື່ອໄດ້ກ່າວຄຳຕັດສິນທີ່ຄວນເຮັດໃນເສນາສະນະຂອງສົງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວຄຳຕັດສິນເລື່ອງກາລິກສີ່ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ກາລິກທັງຫຼາຍມີສີ່ຢ່າງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ ກາຣະ ໄດ້ແກ່ ການກະທຳ, ກິຣິຍາ. ຄຳວ່າ ກາຣະ ນັ້ນເອງ ເປັນ ກາລະ (ເວລາ) ໂດຍການແປງ ຣະ ເປັນ ລະ ປຽບເໝືອນຄຳວ່າ 'ມະຫາສາໂລ' (ເປັນ ມະຫາສາໂລ). ສ່ວນຄຳວ່າ ກາລະ ໃນບ່ອນນີ້ ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາອັນເປັນປັດຈຸບັນເປັນຕົ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘အာရဒ္ဓါနိဋ္ဌိတော [Pg.185] ဘာဝေါ, ပစ္စုပ္ပန္နော သုနိဋ္ဌိတော;

အတီတာနာဂတုပ္ပာဒ-မပ္ပတ္တာဘိမုခါ ကိရိယာ’’တိ.

'ສະພາວະທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ ເປັນປັດຈຸບັນ, ສະພາວະທີ່ສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ເປັນອະດີດ, ສ່ວນກິຣິຍາທີ່ຍັງບໍ່ທັນມາຮອດ ແລະ ມຸ່ງໜ້າຈະເກີດຂຶ້ນ ເປັນອະນາຄົດ'.

ဧတ္ထ ပန တဿ တဿ ကိရိယာသင်္ခါတဿ ကာလဿ ပဘေဒဘူတော ပုရေဘတ္တဧကအဟောရတ္တသတ္တာဟဇီဝိကပရိယန္တသင်္ခါတော ကာလဝိသေသော အဓိပ္ပေတော. ကာလေ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလဝိသေသေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ ကာလိကာနိ. ပိ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, တေန ကပ္ပိယာ စတုဘူမိယောတိ သမုစ္စေတိ. စတ္တာရီတိ သင်္ချာနိဒ္ဒေသော, တေန ကာလိကာနိ နာမ စတ္တာရိ ဧဝ ဟောန္တိ, န တီဏိ န ပဉ္စာတိ ဒဿေတိ, ဣဒံ မာတိကာပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏံ. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသေ ယံ မာတိကာယံ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) ‘‘ကာလိကာနိပိ စတ္တာရီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ မာတိကာပဒေ စတ္တာရိ ကာလိကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ယောဇနာ. ကတမာနိ တာနီတိ အာဟ ‘‘ယာဝကာလိက’’န္တိအာဒိ. ယာဝကာလိကံ…ပေ… ယာဝဇီဝိကံ ဣတိ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ စတ္တာရိ ကာလိကာနိ နာမာတိ အတ္ထော.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງກາລະພິເສດ ອັນເປັນປະເພດແຫ່ງກາລະທີ່ກ່າວຄືກິລິຍານັ້ນໆ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ ກ່ອນທ່ຽງ (ປຸເຣພັດ), ມື້ໜຶ່ງກັບຄືນໜຶ່ງ (ເອກະອະໂຫຣັດ), ເຈັດມື້ (ສັດຕາຫະ) ແລະ ຕະຫຼອດຊີວິດ (ຊີວິກະປະຣິຍັນ). ສິ່ງທີ່ເພິ່ງບໍລິໂພກໃນກາລະນັ້ນໆ ຫຼື ໃນກາລະພິເສດນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ກາລິກະ. ອັກສອນ 'ປິ' (ແມ້) ມີອັດຈະສະມຸດຈະຍະ (ຮວບຮວມ), ດ້ວຍອັກສອນນັ້ນ ຈຶ່ງຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ຄວນແກ່ພູມທັງສີ່ (ກາລິກະທັງ 4). ຄຳວ່າ 'ຈັຕຕາຣິ' (ສີ່) ເປັນການສະແດງຈຳນວນ, ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພະອົງຊົງສະແດງວ່າ ກາລິກະ ມີພຽງ 4 ຢ່າງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນ 3 ແລະ ບໍ່ແມ່ນ 5, ນີ້ຄືການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງບົດມາຕິກາ. ໃນອຸເທດນັ້ນ ບົດມາຕິກາໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກາlicanipi cattari' (ແມ້ກາລິກະກໍມີ 4 ຢ່າງ), ໃນບົດມາຕິກາ ນີ້ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພຶງຊາບກາລິກະ 4 ຢ່າງ. ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ 'ກາລິກະເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຫຍັງແດ່?' ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຍາວະກາລິກັງ' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມວ່າ ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຍາວະກາລິກະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ຍາວະຊີວິກະ ຊື່ວ່າ ກາລິກະ 4 ຢ່າງ.

ဣဒါနိ တေသံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိသေသနဉ္စ နာမလာဘဟေတုဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ပုရေဘတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေသု စတူသု ကာလိကေသု ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ယာဝကာလိကံ, အဋ္ဌဝိဓပါနံ ယာမကာလိကံ, သပ္ပိအာဒိပဉ္စဝိဓဘေသဇ္ဇံ သတ္တာဟကာလိကံ, သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝဇီဝိကံ ဣတိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယဘောဇနီယန္တိ ဧတ္ထ အတိဗျာပိတံ ပရိဟရိတုံ ဝိသေသနမာဟ ‘‘ပုရေဘတ္တ’’န္တျာဒိ. ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗမေဝ ယာဝကာလိကံ, န အညံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယန္တျတ္ထော. ယာဝ…ပေ… ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတောတိ နာမလာဘဟေတုံ, ဧတေန ယာဝ ကာလော အဿာတိ ယာဝကာလိကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. အဋ္ဌဝိဓံ ပါနန္တိ ဧတ္ထ အဗျာပိတံ ပရိဟရိတုမာဟ ‘‘သဒ္ဓိံ အနုလောမပါနေဟီ’’တိ. ယာဝ…ပေ… တဗ္ဗတောတိ နာမလာဘဟေတုံ, ဧတေန ယာမော ကာလော [Pg.186] အဿာတိ ယာမကာလိကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. သတ္တာဟံ နိဓေတဗ္ဗတောတိ နာမလာဘဟေတုံ, ဧတေန သတ္တာဟော ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ဧတ္ထ အတိဗျာပိတံ ပရိဟရိတုံ ‘‘ဌပေတွာ ဥဒက’’န္တျာဟ. ယာဝ…ပေ… ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတောတိ နာမလာဘဟေတုံ, တေန ယာဝဇီဝံ ကာလော အဿာတိ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວັດຖຸ, ຄຸນວິເສດ ແລະ ເຫດແຫ່ງການໄດ້ຊື່ ຂອງກາລິກະເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຕັຕຖະ ປຸເຣພັຕຕັງ' ເປັນຕົ້ນ. ການເຊື່ອມຄວາມວ່າ: ໃນກາລິກະ 4 ຢ່າງນັ້ນ ຂອງຂົບສັນ ແລະ ຂອງບໍລິໂພກຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ຍາວະກາລິກະ, ນ້ຳປານະ 8 ຢ່າງ ຊື່ວ່າ ຍາມະກາລິກະ, ເພສັດ (ຢາ) 5 ຢ່າງ ມີເນີຍໃສເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດຕາຫະກາລິກະ, ແລະ ສິ່ງຂອງທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ ຊື່ວ່າ ຍາວະຊີວິກະ. ໃນຄຳວ່າ 'ຂອງຂົບສັນ ແລະ ຂອງບໍລິໂພກຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ' ນີ້ ເພື່ອປ້ອງກັນການກວມເອົາກວ້າງເກີນໄປ ຈຶ່ງກ່າວຄຸນວິເສດວ່າ 'ປຸເຣພັຕຕັງ' (ກ່ອນທ່ຽງ) ເປັນຕົ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍາວະກາລິກະ ຄືສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນແລ້ວບໍລິໂພກກ່ອນທ່ຽງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຂອງຂົບສັນ ແລະ ຂອງບໍລິໂພກຢ່າງອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ຍາວະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ບໍລິໂພກ' ເປັນການສະແດງເຫດແຫ່ງການໄດ້ຊື່, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວິເຄາະສັບວ່າ 'ສິ່ງໃດມີກາລະພຽງຊົ່ວຄາວ (ກ່ອນທ່ຽງ) ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຍາວະກາລິກະ'. ໃນຄຳວ່າ 'ນ້ຳປານະ 8 ຢ່າງ' ນີ້ ເພື່ອປ້ອງກັນການບໍ່ກວມເອົາທັງໝົດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພ້ອມກັບນ້ຳປານະທີ່ອະນຸໂລມ'. ຄຳວ່າ 'ຍາວະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ບໍລິໂພກ' ເປັນການສະແດງເຫດແຫ່ງການໄດ້ຊື່, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວິເຄາະສັບວ່າ 'ສິ່ງໃດມີກາລະພຽງຊົ່ວຍາມໜຶ່ງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຍາມະກາລິກະ'. ຄຳວ່າ 'ເກັບໄວ້ໄດ້ເຈັດມື້' ເປັນການສະແດງເຫດແຫ່ງການໄດ້ຊື່, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວິເຄາະສັບວ່າ 'ສິ່ງໃດມີກາລະພຽງເຈັດມື້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັດຕາຫະກາລິກະ'. ໃນຄຳວ່າ 'ສິ່ງຂອງທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້' ນີ້ ເພື່ອປ້ອງກັນການກວມເອົາກວ້າງເກີນໄປ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳ'. ຄຳວ່າ 'ຍາວະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ບໍລິໂພກ' ເປັນການສະແດງເຫດແຫ່ງການໄດ້ຊື່, ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຊົງສະແດງວິເຄາະສັບວ່າ 'ສິ່ງໃດມີກາລະຕະຫຼອດຊີວິດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຍາວະຊີວິກະ'.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အဒိန္နံ မုခဒွါရံ အာဟာရံ အာဟရေယျ အညတြ ဥဒကဒန္တပေါနာ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၆၅) ဝစနတော နနု ဥဒကံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗံ, အထ ကသ္မာ ‘‘ဌပေတွာ ဥဒကံ အဝသေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, ပရိသုဒ္ဓဥဒကံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗံ, ကဒ္ဒမာဒိသဟိတံ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟိတေသု အန္တောဂဓဘာဝတော ‘‘ဌပေတွာ ဥဒက’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝမပိ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗဿ ဥဒကဿပိ ဂဟဏတောတိ? သစ္စံ, တထာပိ ဥဒကဘာဝေန သာမညတော ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ ဧကစ္စဿ ဥဒကဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝတော ဥဒကမ္ပိ ယာဝဇီဝိကံ နာမာတိ ဉာယေယျ, န ပန ဥဒကံ ယာဝဇီဝိကံ သုဒ္ဓဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာဘာဝတော, တသ္မာ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကစ္စဿ ဥဒကဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေ သတိပိ သုဒ္ဓဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗတ္တာ တံ ဥဒကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝုစ္စတီတိ.

ໃນຂໍ້ນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ: ຈາກພະພຸດທະພົດທີ່ວ່າ 'ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ ນຳອາຫານທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ເຂົ້າສູ່ຊ່ອງປາກ ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳ ແລະ ໄມ້ສີຟັນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ' ນັ້ນ ນ້ຳບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນບໍ່ແມ່ນບໍ? ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳ ສິ່ງຂອງທີ່ເຫຼືອທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ'? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ນ້ຳທີ່ບໍລິສຸດສະອາດ ບໍ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນ, ແຕ່ນ້ຳທີ່ມີຕົມ ຫຼື ສິ່ງອື່ນໆ ປົນຢູ່ ຕ້ອງຮັບປະເຄນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພາະນ້ຳນັ້ນນັບເຂົ້າໃນບັນດາສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳ'. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແມ້ແຕ່ຄຳວ່າ 'ສິ່ງຂອງທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ' ກໍຍ່ອມສຳເລັດຄວາມໃນການຖືເອົານ້ຳທີ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນນັ້ນແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກۆຕາມ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ເພາະຄວາມເປັນນ້ຳ ເມື່ອກ່າວພຽງແຕ່ 'ສິ່ງຂອງທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ' ກໍອາດຈະເຂົ້າໃຈໄປວ່າ ນ້ຳກໍເປັນຍາວະຊີວິກະ ເພາະນ້ຳບາງຊະນິດເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນ, ແຕ່ນ້ຳບໍລິສຸດບໍ່ແມ່ນຍາວະຊີວິກະ ເພາະບໍ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ໄວ້ວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່ານ້ຳບາງຊະນິດຈະຕ້ອງຮັບປະເຄນກໍຕາມ ແຕ່ນ້ຳບໍລິສຸດບໍ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນ, ດັ່ງນັ້ນ ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ສິ່ງຂອງທັງປວງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍາວະຊີວິກະ.

၉၀. မူလကမူလာဒီနိ ဥပဒေသတောယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, တာနိ ပရိယာယတော ဝုစ္စမာနာနိပိ န သက္ကာ ဝိညာတုံ. ပရိယာယန္တရေန ဟိ ဝုစ္စမာနေ တံ တံ နာမံ အဇာနန္တာနံ သမ္မောဟောယေဝ သိယာ, တသ္မာ တတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝက္ခာမ. ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထန္တိ ပူဝါဒိခါဒနီယေ ဝိဇ္ဇမာနံ ခါဒနီယကိစ္စံ ခါဒနီယေဟိ ကာတဗ္ဗံ ဇိဃစ္ဆာဟရဏသင်္ခါတံ အတ္ထံ ပယောဇနံ [Pg.187] နေဝ ဖရန္တိ န နိပ္ဖာဒေန္တိ. ဧကသ္မိံ ဒေသေ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေန္တံ ဝါ အသာဓေန္တံ ဝါ အပရသ္မိံ ဒေသေ ဥဋ္ဌိတဘူမိရသာဒိဘေဒေန အာဟာရဇိဃစ္ဆာဟရဏကိစ္စံ အသာဓေန္တမ္ပိ ဝါ သမ္ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘တေသု တေသု ဇနပဒေသူ’’တိအာဒိ. ကေစိ ပန ‘‘ဧကသ္မိံ ဇနပဒေ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေန္တံ သေသဇနပဒေသုပိ ဝိကာလေ န ကပ္ပတိ ဧဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပကတိအာဟာရဝသေနာတိ အညေဟိ ယာဝကာလိကေဟိ အယောဇိတံ အတ္တနော ပကတိယာဝ အာဟာရကိစ္စကရဏဝသေန. သမ္မောဟောယေဝ ဟောတီတိ အနေကတ္ထာနံ နာမာနံ အပ္ပသိဒ္ဓါနဉ္စ သမ္ဘဝတော သမ္မောဟော ဧဝ သိယာ. တေနေဝေတ္ထ မယမ္ပိ မူလကမူလာဒီနံ ပရိယာယန္တရဒဿနေ အာဒရံ န ကရိမှ ဥပဒေသတောဝ ဂဟေတဗ္ဗတော.

໙໐. ພວກຫົວຜັກກາດເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ໂດຍຄຳແນະນຳ (ອຸປະເທດ) ເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຊື່ເອີ້ນອື່ນ (ປະຣິຍາຍ) ກໍບໍ່ອາດຈະເຂົ້າໃຈໄດ້. ເພາະເມື່ອກ່າວໂດຍຊື່ອື່ນ ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກຊື່ນັ້ນໆ ກໍຈະເກີດຄວາມຫຼົງໄຫຼງົງງວຍຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້ ພວກເຮົາຈະບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ໃນຂອງຂົບສັນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຂອງຂົບສັນ' ຄື ກິດຈະກຳໃນການຂົບສັນທີ່ມີຢູ່ໃນຂອງຂົບສັນ ມີເຂົ້າໜົມເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນປະໂຫຍດຄືການກຳຈັດຄວາມຫິວ ອັນຄວນເຮັດດ້ວຍຂອງຂົບສັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແຜ່ໄປ ແລະ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ. ສິ່ງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນອາຫານໃນທ້ອງຖິ່ນໜຶ່ງ ຫຼື ບໍ່ເຮັດໜ້າທີ່ນັ້ນ ແຕ່ໃນອີກທ້ອງຖິ່ນໜຶ່ງ ອາດຈະບໍ່ເຮັດໜ້າທີ່ກຳຈັດຄວາມຫິວອັນເປັນໜ້າທີ່ຂອງອາຫານ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງລົດຊາດດິນທີ່ເກີດເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນຊົນນະບົດນັ້ນໆ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ສິ່ງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນອາຫານໃນຊົນນະບົດໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໃນວິກາລ ແມ້ໃນຊົນນະບົດທີ່ເຫຼືອ'. ຄຳວ່າ 'ໂດຍຄວາມເປັນອາຫານປົກກະຕິ' ຄື ໂດຍການເຮັດໜ້າທີ່ເປັນອາຫານຕາມປົກກະຕິຂອງມັນເອງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ປະສົມກັບຍາວະກາລິກະອື່ນໆ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເກີດຄວາມຫຼົງໄຫຼງົງງວຍຢ່າງແນ່ນອນ' ຄື ເພາະມີຊື່ ແລະ ໄວພົດ (ປະຣິຍາຍ) ຫຼາຍຢ່າງ ຈຶ່ງອາດເກີດຄວາມຫຼົງໄຫຼງົງງວຍໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນທີ່ນີ້ ແມ້ແຕ່ພວກເຮົາກໍບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈໃນການສະແດງຊື່ອື່ນໆ ຂອງພວກຫົວຜັກກາດເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຖືເອົາຕາມຄຳແນະນຳ (ອຸປະເທດ) ເທົ່ານັ້ນ.

ယန္တိ ဝဋ္ဋကန္ဒံ.

ຄຳວ່າ 'ຍັງ' ຄື ຫົວມັນມົນ (ວັດຕະກັນທະ).

မုဠာလန္တိ ထူလတရုဏမူလမေဝ.

ຄຳວ່າ 'ມຸລາລັງ' ຄື ຮາກອ່ອນທີ່ໃຫຍ່ (ເຫງົ້າບົວອ່ອນ).

ရုက္ခဝလ္လိအာဒီနန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ຣຸກຂະວັລລີອາທີນັງ' (ຂອງຕົ້ນໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ) ເປັນການກ່າວຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ.

အန္တောပထဝီဂတောတိ သာလကလျာဏိက္ခန္ဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ອັນໂຕປະຖະວີຄະໂຕ' (ຢູ່ໃນແຜ່ນດິນ) ກ່າວໝາຍເຖິງລຳຕົ້ນຂອງຕົ້ນສາລະກັນລະຍານີ.

သဗ္ဗကပ္ပိယာနီတိ မူလတစပတ္တာဒီနံ ဝသေန သဗ္ဗသော ကပ္ပိယာနိ, တေသမ္ပိ နာမဝသေန န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ຄຳວ່າ 'ສັບພະກັບປິຍານິ' (ສິ່ງທີ່ຄວນທັງປວງ) ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮາກ, ເປືອກ ແລະ ໃບເປັນຕົ້ນ, ການເຊື່ອມຄວາມວ່າ: ແມ້ແຕ່ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ອາດສະແດງກຳນົດຂອບເຂດໂດຍຊື່ໄດ້.

အစ္ဆိဝါဒီနံ အပရိပက္ကာနေဝ ဖလာနိ ယာဝဇီဝိကာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပရိပက္ကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ເພື່ອສະແດງວ່າ ໝາກໄມ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນສຸກຂອງຕົ້ນໝາກຄໍ້ (ອັດຊິ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຍາວະຊີວິກະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອະປະຣιປັກການິ' (ຍັງບໍ່ທັນສຸກ).

ဟရီတကာဒီနံ အဋ္ဌီနီတိ ဧတ္ထ မိဉ္ဇံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ ကပါလာနိ ယာဝဇီဝိကာနီတိ အာစရိယာ. မိဉ္ဇမ္ပိ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဧကေ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၄၈-၂၄၉) ပန ‘‘ဟရီတကာဒီနံ အဋ္ဌီနီတိ ဧတ္ထ [Pg.188] ‘မိဉ္ဇံ ယာဝကာလိက’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ အဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ 'ແກ່ນຂອງໝາກສະມໍເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ກະໂລງ (ເປືອກຫຸ້ມແກ່ນ) ທີ່ຫຸ້ມເນື້ອໃນໄວ້ ເປັນຍາວະຊີວິກະ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ແຕ່ເນື້ອໃນ (ມິນຊະ) ກໍເປັນຍາວະຊີວິກະ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ໃນຄຳວ່າ ແກ່ນຂອງໝາກສະມໍເປັນຕົ້ນ ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເນື້ອໃນເປັນຍາວະກາລິກະ, ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ'.

ဟိင်္ဂူတိ ဟိင်္ဂုရုက္ခတော ပဂ္ဃရိတနိယျာသော. ဟိင်္ဂုဇတုအာဒယောပိ ဟိင်္ဂုဝိကတိယော ဧဝ. တတ္ထ ဟိင်္ဂုဇတု နာမ ဟိင်္ဂုရုက္ခဿ ဒဏ္ဍပတ္တာနိ ပစိတွာ ကတနိယျာသော. ဟိင်္ဂုသိပါဋိကံ နာမ ဟိင်္ဂုပတ္တာနိ ပစိတွာ ကတနိယျာသော. ‘‘အညေန မိဿေတွာ ကတော’’တိပိ ဝဒန္တိ. တကန္တိ အဂ္ဂကောဋိယာ နိက္ခန္တသိလေသော. တကပတ္တီတိ ပတ္တတော နိက္ခန္တသိလေသော. တကပဏ္ဏီတိ ပလာသေ ဘဇ္ဇိတွာ ကတသိလေသော. ‘‘ဒဏ္ဍတော နိက္ခန္တသိလေသော’’တိပိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ຫິງຄຸ' (ມະຫາຫິງ) ຄື ຢາງທີ່ໄຫຼອອກມາຈາກຕົ້ນມະຫາຫິງ. ແມ້ແຕ່ພວກຫິງຄຸຊະຕຸ (ຢາງມະຫາຫິງ) ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຂອງທີ່ເຮັດຈາກມະຫາຫິງນັ້ນເອງ. ໃນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ຫິງຄຸຊະຕຸ ຄື ຢາງທີ່ເຮັດໂດຍການຕົ້ມກິ່ງ ແລະ ໃບຂອງຕົ້ນມະຫາຫິງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຫິງຄຸສິປາຕິກະ ຄື ຢາງທີ່ເຮັດໂດຍການຕົ້ມໃບມະຫາຫິງ, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເຮັດໂດຍການປະສົມກັບສິ່ງອື່ນ'. ຄຳວ່າ 'ຕະກະ' ຄື ຢາງໜຽວທີ່ອອກມາຈາກປາຍຍອດ. ຄຳວ່າ 'ຕະກະປັດຕີ' ຄື ຢາງໜຽວທີ່ອອກມາຈາກໃບ. ຄຳວ່າ 'ຕະກະປັນນີ' ຄື ຢາງໜຽວທີ່ເຮັດໂດຍການຂົ້ວໃບ, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຢາງໜຽວທີ່ອອກມາຈາກກິ່ງ'.

၉၁. ယာမကာလိကေသု ပနာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ခါဒနီယဘောဇနီယပဒေဟိ ယာဝကာလိကမေဝ သင်္ဂဟိတံ, န ယာမကာလိကံ, တထာပိ ‘‘အနာပတ္တိ ယာမကာလိကံ ယာမေ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဣဓ စေဝ ‘‘ယာမကာလိကေန ဘိက္ခဝေ သတ္တာဟကာလိကံ…ပေ… ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာမေ ကပ္ပတိ, ယာမာတိက္ကန္တေ န ကပ္ပတီ’’တိ အညတ္ထ (မဟာဝ. ၃၀၅) စ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယာမကာလိက’’န္တိဝစနသာမတ္ထိယတော စ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယညူဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ယာမကာလိကံ သန္နိဓိကာရကံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໙໑. ໃນຄຳວ່າ 'ໃນຍາມະກາລິກະທັງຫຼາຍ' ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພະບາລີ ຈະສົງເຄາະເອົາແຕ່ຍາວະກາລິກະເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍບົດວ່າ ຂອງຂົບສັນ ແລະ ຂອງບໍລິໂພກ ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເອົາຍາມະກາລິກະ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ເພາະມີພະດຳລັດກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ 'ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເກັບຮັກສາຍາມະກາລິກະໄວ້ຕະຫຼອດຍາມແລ້ວບໍລິໂພກ' ແລະ ໃນທີ່ອື່ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍາມະກາລິກະ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຄວນຕະຫຼອດຍາມ ກັບດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ຍາວະຊີວິກະ, ເມື່ອລ່ວງຍາມໄປແລ້ວ ບໍ່ຄວນ' ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳວ່າ 'ຍາມະກາລິກະ' ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ພະອັດທະຍາໄສຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຍາມະກາລິກະ ເປັນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການເກັບຮັກສາໄວ້ (ສັນນິທິກາຣະກະ), ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.

ဌပေတွာ ဓညဖလရသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘တဏ္ဍုလဓောဝနောဒကမ္ပိ ဓညဖလရသောယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເວັ້ນແຕ່ນ້ຳຜົນລະໄມ້ ແລະ ນ້ຳທັນຍະຊາດ' ນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ແມ້ນ້ຳລ້າງເຂົ້າສານ ກໍເປັນນ້ຳທັນຍະຊາດນັ້ນເອງ'.

၉၂. သတ္တာဟကာလိကေ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနီတိ ဘေသဇ္ဇကိစ္စံ ကရောန္တု ဝါ မာ ဝါ, ဧဝံလဒ္ဓဝေါဟာရာနိ ပဉ္စ. ‘‘ဂေါသပ္ပီ’’တိအာဒိနာ လောကေ ပါကဋံ ဒဿေတွာ ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဣမိနာ အညေသမ္ပိ ရောဟိတမိဂါဒီနံ သပ္ပိံ ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. ယေသဉှိ ခီရံ အတ္ထိ, သပ္ပိမ္ပိ တေသံ အတ္ထိယေဝ, တံ ပန သုလဘံ ဝါ ဒုလ္လဘံ ဝါ အသမ္မောဟတ္ထံ ဝုတ္တံ[Pg.189]. ဧဝံ နဝနီတမ္ပိ. ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီ’’တိ စ ဣဒံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပိအာဒိ န ကပ္ပတီတိ ဒဿနတ္ထံ. မနုဿခီရာဒီနိပိ ဟိ နော န ကပ္ပန္တိ.

໙໒. ຄຳວ່າ 'ເພສັດ 5 ຢ່າງ ໃນສັດຕາຫະກາລິກະ' ຄື ຈະເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຢາ ຫຼື ບໍ່ກໍຕາມ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ເອີ້ນຢ່າງນີ້ 5 ຢ່າງ. ການກ່າວຄຳວ່າ 'ເນີຍໃສງົວ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ປາກົດໃນໂລກ, ແລະ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ເນື້ອຄວນ' ນີ້ ຊົງຖືເອົາເນີຍໃສຂອງສັດອື່ນໆ ມີເນື້ອຊາຍແດງເປັນຕົ້ນ ມາສະແດງໄວ້. ເພາະສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີນ້ຳນົມ ເນີຍໃສຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມມີຢ່າງແນ່ນອນ, ແຕ່ການກ່າວເຖິງສິ່ງນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະຫາໄດ້ງ່າຍ ຫຼື ຫາຍາກ ກໍເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຫຼົງໄຫຼ. ແມ້ເນີຍຂົ້ນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ແລະ ຄຳວ່າ 'ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ເນື້ອຄວນ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວັດຖຸແຫ່ງນິດສັກຄີ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວເພື່ອສະແດງວ່າ ເນີຍໃສເປັນຕົ້ນຂອງສັດທີ່ເນື້ອບໍ່ຄວນ ຈະບໍ່ຄວນແກ່ພິກຂຸ, ເພາະວ່ານ້ຳນົມມະນຸດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ພວກເຮົາ (ພິກຂຸ).

၉၃. ယာဝ ကာလော နာတိက္ကမတိ, တာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ကာလောတိ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနကာလော အဓိပ္ပေတော, သော စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဌိတမဇ္ဈနှိကော. ဌိတမဇ္ဈနှိကောပိ ဟိ ကာလသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ပန ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န သက္ကာ, သဟသာ ပိဝိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, ကုက္ကုစ္စကေန ပန န ကတ္တဗ္ဗံ. ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထဉ္စ ကာလတ္ထမ္ဘော ယောဇေတဗ္ဗော. ကာလန္တရေ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟဏေတိ ဂဟဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟိ တံ, သန္နိဟိတံ န ကပ္ပတီတိ ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, တေနေဝ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ’’တိ ဝုတ္တံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘အဇ္ဈောဟရိဿာမီတိ ဂဏှန္တဿ ဂဟဏေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

໙໓. ໃນຄຳວ່າ 'ຕາບໃດທີ່ກາລະຍັງບໍ່ລ່ວງໄປ ຕາບນັ້ນຍ່ອມຄວນບໍລິໂພກ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'ກາລະ' ໝາຍເຖິງ ເວລາສັນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແລະ ເວລານັ້ນ ໂດຍກຳນົດຂັ້ນສຸດທ້າຍ ຄື ເວລາທ່ຽງກົງ. ເພາະວ່າ ເວລາທ່ຽງກົງກໍຍັງນັບເຂົ້າໃນກາລະ (ເວລາສັນ), ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ບໍ່ອາດຈະຂົບສັນ ຫຼື ບໍລິໂພກໄດ້, ອາດຈະດື່ມໄດ້ໂດຍໄວ, ແຕ່ບໍ່ຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມລະແວງສົງໄສ. ແລະ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ກຳນົດເວລາ ຄວນຕັ້ງເສົາວັດແດດ (ກາລັດຖັມພະ) ໄວ້, ຫຼື ຄວນເຮັດພັດຕະກິດໃນເວລາອື່ນ (ກ່ອນທ່ຽງ). ຄຳວ່າ 'ໃນການຮັບປະເຄນ' ກ່າວໝາຍເຖິງການຖືເອົາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສິ່ງນັ້ນທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ ເກັບໄວ້ຍ່ອມບໍ່ຄວນ, ກິດຈະການຮັບປະເຄນອີກຈຶ່ງບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນການຮັບປະເຄນຂອງຜູ້ຖືເອົາດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະກືນກິນ'. ແຕ່ໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ ກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ວ່າ 'ໃນການຖືເອົາຂອງຜູ້ຖືເອົາວ່າ ຈະກືນກິນ'.

ယန္တိ ယံ ပတ္တံ. သန္ဒိဿတီတိ ယာဂုယာ ဥပရိ သန္ဒိဿတိ. တေလဝဏ္ဏေ ပတ္တေ သတိပိ နိသ္နေဟဘာဝေ အင်္ဂုလိယာ ဃံသန္တဿ ဝဏ္ဏဝသေနေဝ လေခါ ပညာယတိ, တသ္မာ တတ္ထ အနာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သာ အဗ္ဗောဟာရိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အပရိစ္စတ္တမေဝ ဟိ ဒုတိယဒိဝသေ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန, အနုပသမ္ပန္နဿ နိရပေက္ခဒါနေန ဝါ ဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏံ ပရိစ္စတ္တမေဝ ဟောတီတိ ‘‘အပရိစ္စတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဘယထာပိ အဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယံ ပရဿ ပရိစ္စဇိတွာ အဒိန္နမ္ပိ သစေ ပဋိဂ္ဂဟဏေ နိရပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန ဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဒုတိယဒိဝသေ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပတ္တော ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတီ’’တိအာဒီသု ကသ္မာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ? ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ [Pg.190] သယံ ဝါ အညေန ဝါ တုစ္ဆံ ကတွာ န သမ္မာ ဓောဝိတွာ နိဋ္ဌာပိတေ ပတ္တေ လဂ္ဂမ္ပိ အဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟောတီတိ တတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘သာမဏေရာနံ ပရိစ္စဇန္တီတိ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ ဌတွာ ‘အပရိစ္စတ္တမေဝါ’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဿ ပရိစ္စတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အပရိစ္စတ္တံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာပန္နံ, တသ္မာ နိရာလယဘာဝေန ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိဇဟိတေပိ အနုပသမ္ပန္နဿ အပရိစ္စတ္တံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ယုတ္တံ ဝိယ န ဒိဿတိ. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ, တဒဂ္ဂေန သန္နိဓိမ္ပိ န ကရောတိ ဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတသဒိသတ္တာ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိဒဟိတေယေဝ စ သန္နိဓိပစ္စယာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

ຄຳວ່າ 'ຍັງ' ຄື ບາດໃດ. ຄຳວ່າ 'ປາກົດຢູ່' ຄື ປາກົດຢູ່ເທິງນ້ຳເຂົ້າຢາຄູ. ໃນບາດທີ່ມີສີນ້ຳມັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມໜຽວ ແຕ່ເມື່ອໃຊ້ນິ້ວມືຖູ ກໍຍັງປາກົດເປັນຮອຍຕາມສີນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າໃນກໍລະນີນັ້ນບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນບໍ່ນັບວ່າເປັນປະມານ' (ອັບໂພຫາຣິກາ). ໃນຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຕົນເອງຮັບປະເຄນແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໃນວັນທີສອງ' ນີ້ ການສະລະການຮັບປະເຄນ ດ້ວຍການສະລະໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ຫຼື ດ້ວຍການໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ສະລະແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະ' ນີ້ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງການທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະການຮັບປະເຄນທັງສອງປະການນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ສະລະໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນແລ້ວ ເຖິງແມ່ນວ່າເຂົາຈະຍັງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ (ຄືນມາ) ກໍຕາມ ຫາກເປັນການສະລະການຮັບປະເຄນດ້ວຍການສະລະໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ສິ່ງນັ້ນກໍຍ່ອມຄວນໃນວັນທີສອງ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນຄຳວ່າ 'ບາດທີ່ລ້າງບໍ່ສະອາດ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າຕ້ອງອາບັດ? ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ 'ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະການຮັບປະເຄນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ວ່າງເປົ່າດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຮັດໃຫ້ວ່າງເປົ່າ ແລ້ວບໍ່ລ້າງໃຫ້ສະອາດດີ ເມື່ອເກັບບາດໄວ້ ສິ່ງທີ່ຕິດຢູ່ກໍຍັງເປັນຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ສະລະການຮັບປະເຄນນັ້ນເອງ ເພາະສະນັ້ນ ໃນກໍລະນີນັ້ນຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດ'. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເພາະຢືນຢູ່ໃນອະທິການນີ້ວ່າ ສະລະໃຫ້ແກ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍ ແລ້ວກ່າວວ່າ ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງທີ່ສະລະໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນແລ້ວຈຶ່ງຄວນ ສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະບໍ່ຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະລະການຮັບປະເຄນດ້ວຍຄວາມບໍ່ອາໄລແລ້ວກໍຕາມ ແຕ່ຫາກຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນ ກໍຍ່ອມບໍ່ຄວນ'. ຄຳນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸສະລະການຮັບປະເຄນຕັ້ງແຕ່ເວລາໃດ ຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າເຮັດການເກັບຮັກສາໄວ້ (ສັນນິທິ) ຕັ້ງແຕ່ວະລານັ້ນ ເພາະການສະລະການຮັບປະເຄນແລ້ວ ຍ່ອມມີສະພາບຄືກັບຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ. ແລະ ອາບັດເພາະປັດໄຈຄືການເກັບຮັກສາໄວ້ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ຮັບປະເຄນແລ້ວເກັບໄວ້ເທົ່ານັ້ນ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၅၂-၂၅၃) ပန ‘‘အပရိစ္စတ္တမေဝါတိ နိရပေက္ခတာယ အနုပသမ္ပန္နဿ အဒိန္နံ အပရိစ္စတ္တဉ္စ ယာဝကာလိကာဒိဝတ္ထုမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ, န ပန တဂ္ဂတပဋိဂ္ဂဟဏံ. န ဟိ ဝတ္ထုံ အပရိစ္စဇိတွာ တတ္ထဂတပဋိဂ္ဂဟဏံ ပရိစ္စဇိတုံ သက္ကာ, န စ တာဒိသံ ဝစနံ အတ္ထိ, ယဒိ ဘဝေယျ, ‘သစေ ပတ္တော ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတိ…ပေ… ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယ’န္တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. န ဟိ ဓောဝနေန အာမိသံ အပနေတုံ ဝါယမန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အပေက္ခာ ဝတ္တတိ. ယေန ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇတော ပါစိတ္တိယံ ဇနေယျ, ပတ္တေ ပန ဝတ္တမာနာ အပေက္ခာ တဂ္ဂတိကေ အာမိသေပိ ဝတ္တတိ ဧဝ နာမာတိ အာမိသေ အနပေက္ခတာ ဧတ္ထ န လဗ္ဘတိ, တတော အာမိသေ အဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏံ ပုနဒိဝသေ ပါစိတ္တိယံ ဇနေတီတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. အထ မတံ ‘ယဒဂ္ဂေနေတ္ထ အာမိသာနပေက္ခတာ န လဗ္ဘတိ, တဒဂ္ဂေန ပဋိဂ္ဂဟဏာနပေက္ခတာပိ န လဗ္ဘတီ’တိ. တထာ သတိ ယတ္ထ အာမိသာပေက္ခာ အတ္ထိ, တတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏာပေက္ခာပိ န ဝိဂစ္ဆတီတိ အာပန္နံ, ဧဝဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနံ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, အဋ္ဌကထာယဉ္စေတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနံ ကာရဏတ္တေန အဘိမတံ သိယာ. ဣဒံ သုဋ္ဌုတရံ ကတွာ ဝိသုံ [Pg.191] ဝတ္တဗ္ဗံ စီဝရာပေက္ခာယ ဝတ္တမာနာယပိ ပစ္စုဒ္ဓါရေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိယ. ဧတသ္မိဉ္စ ဥပါယေ သတိ ဂဏ္ဌိကာဟတပတ္တေသု အဝဋ္ဋနတာ နာမ န သိယာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော, တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၂၅၂-၂၅၃) ‘ယံ ပရဿ ပရိစ္စဇိတွာ အဒိန္နမ္ပိ သစေ ပဋိဂ္ဂဟဏေ နိရပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန ဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဒုတိယဒိဝသေ ဝဋ္ဋတီ’တိအာဒိ, တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕີ ໒.໒໕໒-໒໕໓) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ 'apariccattameva' (ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະນັ້ນເອງ) ນີ້ ໝາຍເຖິງວັດຖຸມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນ ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສະລະ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອາໄລ (ຄວາມບໍ່ຕ້ອງການ), ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການຮັບປະເຄນທີ່ມີຢູ່ໃນວັດຖຸນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຫາກບໍ່ສະລະວັດຖຸແລ້ວ ຈະສະລະການຮັບປະເຄນທີ່ມີຢູ່ໃນວັດຖຸນັ້ນແມ່ນເປັນໄປບໍ່ໄດ້, ແລະ ຄຳເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນກໍບໍ່ມີ, ຫາກຈະມີ, ຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ 'ຖ້າບາດບໍ່ໄດ້ລ້າງໃຫ້ສະອາດດີ...ເpe... ພິກຂຸຜູ້ສັນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ' ກໍຈະຂັດກັນ. ເພາະວ່າ ຄວາມອາໄລໃນການຮັບປະເຄນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ພະຍາຍາມລ້າງເພື່ອຈະກຳຈັດອາມິດອອກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຄວາມອາໄລໃນບາດທີ່ຍັງມີຢູ່ ຍ່ອມມີຢູ່ໃນອາມິດທີ່ມີຢູ່ໃນບາດນັ້ນດ້ວຍຢ່າງແນ່ນອນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີອາໄລໃນອາມິດ ຈຶ່ງຫາບໍ່ໄດ້ໃນທີ່ນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ການຮັບປະເຄນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ລະເສຍໃນອາມິດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີໃນວັນຕໍ່ມາ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ຫາກມີຄວາມເຫັນວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ເວລາໃດທີ່ความບໍ່ມີອາໄລໃນອາມິດຫາບໍ່ໄດ້ໃນທີ່ນີ້, ຕັ້ງແຕ່ເວລານັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີອາໄລໃນການຮັບປະເຄນກໍຫາບໍ່ໄດ້ເຊັ່ນກັນ'. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນທີ່ໃດທີ່ມີຄວາມອາໄລໃນອາມິດ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຄວາມອາໄລໃນການຮັບປະເຄນກໍຍ່ອມບໍ່ປາສະຈາກໄປ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ການສະລະໂດຍບໍ່ມີອາໄລໃນການຮັບປະເຄນ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ, ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາ ກໍຄວນຖືເອົາການລະການຮັບປະເຄນນີ້ວ່າເປັນເຫດ. ຂໍ້ນີ້ ຄວນກ່າວແຍກໄວ້ໃຫ້ດີກວ່າ ເໝືອນດັ່ງການລະອະທິຖານດ້ວຍການປັດຈຸທອນ (ຖອນ) ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມອາໄລໃນຈີວອນຍັງມີຢູ່ກໍຕາມ. ແລະ ເມື່ອມີອຸບາຍນີ້, ຄວາມເປັນຂອງທີ່ບໍ່ຄວນສັນໃນບາດທີ່ຖືກເຄາະດ້ວຍປຸ່ມໄມ້ ກໍຈະບໍ່ມີ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ປາຈິດຕີ ໓.໒໕໒-໒໕໓) ວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ເພາະສະລະໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນແລ້ວ ຫາກເປັນຂອງທີ່ລະການຮັບປະເຄນແລ້ວ ດ້ວຍການສະລະໂດຍບໍ່ມີອາໄລໃນການຮັບປະເຄນ, ສິ່ງນັ້ນກໍຄວນສັນໃນວັນທີສອງໄດ້' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນສາລະ."

ပါဠိယံ (ပါစိ. ၂၅၅) ‘‘သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ သန္နိဟိတေသု သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကေသု ပုရေဘတ္တမ္ပိ အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရဏေပိ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ ယာမကာလိကေပိ အဇ္ဈောဟာရေ ဝိသုံ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. ပကတိအာမိသေတိ ဩဒနာဒိကပ္ပိယာမိသေ. ဒွေတိ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာမကာလိကံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသေန မုခေန ဘုဉ္ဇတော သန္နိဓိပစ္စယာ ဧကံ, ယာဝကာလိကသံသဋ္ဌတာယ ယာဝကာလိကတ္တဘဇနေန အနတိရိတ္တပစ္စယာ ဧကန္တိ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ဝိကပ္ပဒွယေတိ သာမိသနိရာမိသပက္ခဒွယေ. ထုလ္လစ္စယံ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတီတိ မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယံ, သေသအကပ္ပိယမံသေ ဒုက္ကဋံ ဝဍ္ဎတိ.

ໃນພຣະບາລີ (ປາຈິ. ໒໕໕) ວ່າ "ຮັບປະເຄນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະ ຍາວະຊີວິກ ເພື່ອເປັນອາຫານ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອສັດຕາຫະກາລິກ ແລະ ຍາວະຊີວິກ ທີ່ເກັບໄວ້ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ ຫາກກືນກິນເພື່ອເປັນອາຫານ ກໍມີປັບອາບັດທຸກກົດໄວ້ແລ້ວ, ໃນການກືນກິນຍາມະກາລິກ ກໍຍ່ອມຕ້ອງມີອາບັດທຸກກົດຕ່າງຫາກ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເມື່ອກືນກິນເພື່ອເປັນອາຫານ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ພ້ອມກັບອາບັດທຸກກົດ". ຄຳວ່າ "ໃນອາມິດປົກກະຕິ" ຄື ໃນອາມິດທີ່ຄວນແກ່ສະມະນະ ມີເຂົ້າສຸກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ສອງ" ຄື ພິກຂຸຜູ້ສັນຍາມະກາລິກທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນທ່ຽງ ໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ ດ້ວຍປາກທີ່ມີອາມິດປົນຢູ່ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີສອງຕົວ ຄື: ເພາະປັດໄຈຄືການເກັບໄວ້ (ສັນນິທິ) ຕົວໜຶ່ງ, ແລະ ເພາະປັດໄຈຄືຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດວິນັຍກັມ (ອະນາຕິຣິດຕະ) ເພາະລະຄົນກັບຍາວະກາລິກ ໂດຍຖືເອົາຄວາມເປັນຍາວະກາລິກ ຕົວໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ "ໃນສອງທາງ" ຄື ໃນຝ່າຍທີ່ມີອາມິດ ແລະ ປາສະຈາກອາມິດທັງສອງ. ຄຳວ່າ "ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈຈັຍ ແລະ ທຸກກົດເພີ່ມຂຶ້ນ" ຄື ໃນເນື້ອມະນຸດ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈຈັຍ, ໃນເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນສັນທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພີ່ມຂຶ້ນ.

ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ တာဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ သန္နိဟိတတ္တာ ပုရေဘတ္တမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝ. သတိ ပစ္စယေ ပန သန္နိဟိတမ္ပိ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ စ အနာပတ္တိယေဝ.

ຄຳວ່າ "ເພາະປັດໄຈຄືການຮັບປະເຄນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດກ່ອນ" ນັ້ນ ຄື ເພາະການເກັບໄວ້ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ ກໍຕ້ອງອາບັດທຸກກົດຄືກັນ. ແຕ່ເມື່ອມີເຫດຜົນ (ປັດໄຈ), ພິກຂຸຜູ້ຮັບ ແລະ ສັນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະ ຍາວະຊີວິກ ທີ່ເກັບໄວ້ ເພື່ອເປັນຢາ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດເລີຍ.

၉၄. ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ နိက္ခိတ္တန္တိ အပဋိဂ္ဂဟိတံ သယမေဝ ဂဟေတွာ နိက္ခိတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၂၂) ‘‘ဥဂ္ဂဟိတကန္တိ ပရိဘောဂတ္ထာယ သယံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သယံ ကရောတီတိ [Pg.192] ပစိတွာ ကရောတိ. ပုရေဘတ္တန္တိ တဒဟုပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ. သယံကတန္တိ နဝနီတံ ပစိတွာ ကတံ. နိရာမိသမေဝါတိ တဒဟုပုရေဘတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

໙໔. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງທີ່ຖືເອົາເອງແລ້ວເກັບໄວ້" ຄື ຂອງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ແຕ່ຖືເອົາເອງແລ້ວເກັບໄວ້. ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໖໒໒) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ uggahitakaṃ ຄື ຂອງທີ່ຖືເອົາເອງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກ". ຄຳວ່າ "ເຮັດເອງ" ຄື ຫຸງຕົ້ມເຮັດເອງ. ຄຳວ່າ "ກ່ອນທ່ຽງ" ຄື ຄວນສັນໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງຂອງວັນນັ້ນເອງ ເພາະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ. ຄຳວ່າ "ເຮັດເອງ" ຄື ເນີຍໃສທີ່ຫຸງຕົ້ມເຮັດເອງ. ຄຳວ່າ "ປາສະຈາກອາມິດເທົ່ານັ້ນ" ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງເວລາກ່ອນທ່ຽງຂອງວັນນັ້ນ.

၉၅. အဇ္ဇ သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဘုဉ္ဇန္တဿ ကသ္မာ သာမံပါကော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နဝနီတံ တာပေန္တဿာ’’တိအာဒိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတကေဟီတိ ခီရဒဓီနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဥဘယေသမ္ပီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ စ ပုရေဘတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ စ ကတာနံ. ဧသ နယောတိ နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အကပ္ပိယမံသသပ္ပိမှီတိ ဟတ္ထိအာဒီနံ သပ္ပိမှိ. ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာတိ ‘‘သဇာတိကာနံ သပ္ပိဘာဝတော’’တိ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာ. သပ္ပိနယေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ နိရာမိသမေဝ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာတိ နဝနီတေ. ဓောတံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓောတဉ္စေ, သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ဓောတံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ထေရာနံ အဓိပ္ပာယော.

໙໕. ຖ້າຖາມວ່າ "ເມື່ອພິກຂຸສັນເນີຍໃສທີ່ເຮັດເອງໃນວັນນີ້ ເຊິ່ງເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດເທົ່ານັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ເປັນສາມັງປາກະ (ການຫຸງຕົ້ມດ້ວຍຕົນເອງ)?" ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເມື່ອເຮັດເນີຍຂຸ້ນໃຫ້ຮ້ອນ..." ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໃນເວລາຫຼັງທ່ຽງ" ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງນ້ຳນົມ ແລະ ນ້ຳສົ້ມ. ບົດວິເຄາະວ່າ "ຂອງທີ່ເຮັດດ້ວຍຂອງທີ່ຖືເອົາເອງ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນການທາເປັນຕົ້ນ". ຄຳວ່າ "ແມ່ນຂອງທັງສອງຢ່າງ" ຄື ຂອງທີ່ເຮັດດ້ວຍນ້ຳນົມ ແລະ ນ້ຳສົ້ມ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນເວລາຫຼັງທ່ຽງ ແລະ ຂອງທີ່ເຮັດດ້ວຍຂອງທີ່ຖືເອົາເອງໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ. ຄຳວ່າ "ໂດຍທຳນອງນີ້" ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນນິສສັກຄີ. ຄຳວ່າ "ໃນເນີຍໃສທີ່ເຮັດດ້ວຍເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນສັນ" ຄື ໃນເນີຍໃສຂອງສັດມີຊ້າງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ກ່າວອ້າງເຫດຜົນທີ່ສົມຄວນ" ຄື ກ່າວອ້າງເຫດຜົນທີ່ສົມຄວນວ່າ "ເພາະຄວາມເປັນເນີຍໃສຂອງສັດຊະນິດດຽວກັນ". ຄຳວ່າ "ພຶງຊາບໂດຍທຳນອງເນີຍໃສ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດ ຄວນເກັບໄວ້ໄດ້ ໗ ວັນ. ຄຳວ່າ "ໃນທີ່ນີ້" ຄື ໃນເນີຍຂຸ້ນ. ຄຳວ່າ "ທີ່ລ້າງແລ້ວຈຶ່ງຄວນ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກບໍ່ໄດ້ລ້າງ ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມປະສົງຂອງພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍຄື ຄວນລ້າງແລ້ວຮັບປະເຄນ ຈຶ່ງເກັບໄວ້ໄດ້ ໗ ວັນ.

မဟာသီဝတ္ထေရဿ ပန ဝတ္ထုနော ဝိယောဇိတတ္တာ ဒဓိဂုဠိကာဒီဟိ ယုတ္တတာမတ္တေန သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ န ဟောတိ, တသ္မာ တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဓောဝိတွာ, ပစိတွာ ဝါ နိရာမိသမေဝ ကတွာ ဘုဉ္ဇိံသူတိ အဓိပ္ပာယော, န ပန ဒဓိဂုဠိကာဒီဟိ သဟ ဝိကာလေ ဘုဉ္ဇိံသူတိ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန…ပေ… သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟံ နာမ န ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ အဓောတံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာပိ တံ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန ဒဓိအာဒီနိ အပနေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ခါဒိံသူ’’တိ ဝစနဿ အဓိပ္ပာယံ အဇာနန္တာ ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တံ အဓောတမ္ပိ ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတံ [Pg.193] ဝိကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ ဒဓိဂုဠိကာဒိအာမိသေန သံသဋ္ဌရသံ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေနာတိ အဓောဝိတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတနဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန. ဒဓိ ဧဝ ဒဓိဂတံ ယထာ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၁၉; အ. နိ. ၉.၁၁). ‘‘ခယံ ဂမိဿတီ’’တိ ဝစနတော ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကသပ္ပိအာဒိပိ ဝိကာလေ ကပ္ပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ခယံ ဂမိဿတီတိ နိရာမိသံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိကာလေပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာတိ နဝနီတေ လဂ္ဂမတ္တေန ဝိသုံ ဒဓိအာဒိဝေါဟာရံ အလဒ္ဓေန အပ္ပမတ္တေန ဒဓိအာဒိနာတိ အတ္ထော, ဧတေန ဝိသုံ ပဋိဂ္ဂဟိတဒဓိအာဒီဟိ သဟ ပက္ကံ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. တသ္မိမ္ပီတိ နိရာမိသဘူတေပိ. ကုက္ကုစ္စကာနံ ပန အယံ အဓိပ္ပာယော – ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ ဒဓိအာဒီဟိ အသမ္ဘိန္နရသတ္တာ ဘတ္တေန သဟိတဂုဠပိဏ္ဍာဒိ ဝိယ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ. တံ ပန ပစန္တေန ဓောဝိတွာဝ ပစိတဗ္ဗံ. ဣတရထာ ပစနက္ခဏေ ပစ္စမာနဒဓိဂုဠိကာဒီဟိ သမ္ဘိန္နရသတာယ သာမံပက္ကံ ဇာတံ, တေသု ခီဏေသုပိ သာမံပက္ကမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ နိရာမိသမေဝ ပစိတဗ္ဗန္တိ. တေနေဝ ‘‘အာမိသေန သဒ္ဓိံ ပက္ကတ္တာ’’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນຄວາມເຫັນຂອງພຣະມະຫາສີວະເຖຣະນັ້ນ ເຫັນວ່າ ເພາະແຍກອອກຈາກວັດຖຸເດີມແລ້ວ ພຽງແຕ່ມີກ້ອນນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນຕິດຢູ່ໜ້ອຍໜຶ່ງ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ, ດັ່ງນັ້ນ ພຽງແຕ່ຕັກຂຶ້ນມາຈາກນ້ຳສົ້ມແລ້ວຮັບປະເຄນ ລ້າງ ຫຼື ຫຸງຕົ້ມໃຫ້ເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດແລ້ວ ຈຶ່ງສັນ, ນີ້ຄືຄວາມປະສົງ, ບໍ່ແມ່ນວ່າສັນຮ່ວມກັບກ້ອນນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນໃນເວລາວິການ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ບໍລິໂພກເນີຍຂຸ້ນ...ເປ... ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການຮັບປະເຄນພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ". ໃນຄຳນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຮັບປະເຄນເນີຍຂຸ້ນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ລ້າງກໍຕາມ ພິກຂຸຜູ້ບໍລິໂພກເນີຍຂຸ້ນນັ້ນ ກໍຄວນກຳຈັດນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນອອກແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ. ແຕ່ບາງທ່ານບໍ່ຮູ້ຄວາມປະສົງຂອງຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ "ພຽງແຕ່ຕັກຂຶ້ນມາຈາກນ້ຳສົ້ມກໍຂົບສັນໄດ້" ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພຽງແຕ່ຕັກຂຶ້ນມາຈາກນ້ຳສົ້ມ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ລ້າງ ຫາກມີກ້ອນນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນປົນຢູ່ ກໍຄວນບໍລິໂພກໃນເວລາວິການໄດ້", ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ຈະກ່າວວ່າ ຄວນບໍລິໂພກເນີຍຂຸ້ນທີ່ມີລົດລະຄົນດ້ວຍອາມິດມີກ້ອນນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້. ຄຳວ່າ "ຜູ້ບໍລິໂພກເນີຍຂຸ້ນ" ຄື ຜູ້ບໍລິໂພກເນີຍຂຸ້ນທີ່ຮັບປະເຄນໂດຍບໍ່ໄດ້ລ້າງ. ບົດວ່າ dadhigataṃ (ທີ່ຢູ່ໃນນ້ຳສົ້ມ) ຄື ນ້ຳສົ້ມນັ້ນເອງ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ "gūthagataṃ muttagataṃ" (ທີ່ຢູ່ໃນຄູດ ທີ່ຢູ່ໃນມູດ). ພຶງຊາບວ່າ ເພາະມີຄຳວ່າ "ຈະເຖິງຄວາມໝົດໄປ", ເຖິງແມ່ນເນີຍໃສທີ່ຫຸງຕົ້ມແລ້ວເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃສ່ນ້ຳນົມລົງໄປ ກໍຄວນໃນເວລາວິການໄດ້. ຄຳວ່າ "ຈະເຖິງຄວາມໝົດໄປ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນໃນເວລາວິການໄດ້. ຄຳວ່າ "ພຽງເທົ່ານີ້" ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນພຽງເລັກນ້ອຍ ທີ່ຕິດຢູ່ກັບເນີຍຂຸ້ນ ເຊິ່ງຍັງບໍ່ໄດ້ຊື່ຮຽກຕ່າງຫາກວ່ານ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມຮ່ວມກັບນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນທີ່ຮັບປະເຄນແຍກກັນ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "ເຖິງແມ່ນໃນຂອງສິ່ງນັ້ນ" ຄື ເຖິງແມ່ນໃນຂອງທີ່ເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດແລ້ວ. ສ່ວນຄວາມປະສົງຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຮັງກຽດ (ກຸກກຸຈະກະ) ນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: ໃນເວລາຮັບປະເຄນ ເພາະລົດຍັງບໍ່ລະຄົນກັບນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ ເໝືອນກ້ອນນ້ຳອ້ອຍເປັນຕົ້ນທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັບເຂົ້າສຸກ. ແຕ່ເມື່ອຈະຫຸງຕົ້ມ ຕ້ອງລ້າງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຫຸງຕົ້ມ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະຫຸງຕົ້ມ ເພາະລົດລະຄົນກັບກ້ອນນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນທີ່ກຳລັງຫຸງຕົ້ມຢູ່ ຍ່ອມກາຍເປັນຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມເອງ (ສາມັງປັກກະ), ເຖິງແມ່ນຂອງເຫຼົ່ານັ້ນຈະໝົດໄປ ກໍຍັງເປັນຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມເອງຢູ່ດີ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງຫຸງຕົ້ມໃຫ້ເປັນຂອງປາສະຈາກອາມິດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວເຫດຜົນວ່າ "ເພາະເປັນຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມຮ່ວມກັບອາມິດ".

ဧတ္ထ စာယံ ဝိစာရဏာ – သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာဘာဝေ အာမိသေန သဟ ဘိက္ခုနာ ပက္ကဿ သယံပါကဒေါသော ဝါ ပရိသင်္ကီယတိ, ယာဝကာလိကတာ ဝါ. တတ္ထ န တာဝ သယံပါကဒေါသော ဧတ္ထ သမ္ဘဝတိ သတ္တာဟကာလိကတ္တာ. ယဉှိ တတ္ထ ဒဓိအာဒိ အာမိသဂတံ, တံ ပရိက္ခီဏန္တိ. အထ ပဋိဂ္ဂဟိတဒဓိဂုဠိကာဒိနာ သဟ အတ္တနာ ပက္ကတ္တာ သဝတ္ထုကပက္ကံ ဝိယ ဘဝေယျာတိ ပရိသင်္ကီယတိ, တဒါ ‘‘အာမိသေန သဟ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ပန ‘‘ပက္ကတ္တာ’’တိ, တထာ စ ဥပဍ္ဎတ္ထေရာနံ မတမေဝ အင်္ဂီကတံ သိယာ. တတ္ထ စ သာမဏေရာဒီဟိ [Pg.194] ပက္ကမ္ပိ ယာဝကာလိကမေဝ သိယာ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရာဒိံ ပစိတွာ အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတသပ္ပိအာဒိ ဝိယ, န စ တံ ယုတ္တံ ဘိက္ခာစာရေန လဒ္ဓနဝနီတာဒီနံ တက္ကာဒိအာမိသသံသဋ္ဌသမ္ဘဝေန အပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတ္တာပ္ပသင်္ဂတော. န ဟိ ဂဟဋ္ဌာ ဓောဝိတွာ, သောဓေတွာ ဝါ ပတ္တေ အာကိရန္တီတိ နိယမော အတ္ထိ.

ໃນຂໍ້ນີ້ ມີການພິຈາລະນາດັ່ງນີ້: ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ, ຂອງທີ່ພິກຂຸຫຸງຕົ້ມຮ່ວມກັບອາມິດ ຈະມີຄວາມລະແວງວ່າເປັນໂທດເພາະການຫຸງຕົ້ມເອງ (ສະຍັງປາກະ) ຫຼື ວ່າເປັນຍາວະກາລິກ? ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ໂທດເພາະການຫຸງຕົ້ມເອງ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ນີ້ ເພາະເປັນສັດຕາຫະກາລິກ. ເພາະວ່ານ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນທີ່ປົນຢູ່ໃນອາມິດນັ້ນ ໄດ້ໝົດໄປແລ້ວ. ຫາກລະແວງວ່າ ເພາະຕົນເອງຫຸງຕົ້ມຮ່ວມກັບກ້ອນນ້ຳສົ້ມທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວເປັນຕົ້ນ ຈະກາຍເປັນຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນກ່າວເຫດຜົນວ່າ "ເພາະຮັບປະເຄນຮ່ວມກັບອາມິດ", ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ "ເພາະຫຸງຕົ້ມ", ແລະ ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຈະເປັນການຍອມຮັບມະຕິຂອງພຣະເຖຣະຝ່າຍເຄິ່ງໜຶ່ງ. ແລະ ໃນຂໍ້ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຂອງທີ່ສາມະເນນເປັນຕົ້ນຫຸງຕົ້ມ ກໍຄວນເປັນຍາວະກາລິກເທົ່ານັ້ນ ເໝືອນເນີຍໃສເປັນຕົ້ນທີ່ອນຸປະສຳບັນຫຸງຕົ້ມນ້ຳນົມທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ເນີຍຂຸ້ນເປັນຕົ້ນທີ່ໄດ້ມາຈາກການບິນທະບາດ ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ເພາະອາດຈະລະຄົນດ້ວຍອາມິດມີນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ບໍ່ມີກົດເກນວ່າ ຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍຈະຕ້ອງລ້າງ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ສະອາດແລ້ວຈຶ່ງໃສ່ລົງໃນບາດ.

အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ယထာ တတ္ထ ပတိတတဏ္ဍုလကဏာဒယော န ပစ္စန္တိ, ဧဝံ…ပေ… ပုန ပစိတွာ ဒေတိ, ပုရိမနယေနေဝ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေနပေတံ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ ဣဓ ကုက္ကုစ္စကာနံ ကုက္ကုစ္စုပ္ပတ္တိယာ နိမိတ္တမေဝ န ဒိဿတိ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ‘‘လဇ္ဇီ သာမဏေရော ယထာ တတ္ထ တဏ္ဍုလကဏာဒယော န ပစ္စန္တိ, ဧဝံ အဂ္ဂိမှိ ဝိလီယာပေတွာ…ပေ… ဒေတီ’’တိ ဝစနဿာပိ နိမိတ္တံ န ဒိဿတိ. ယဒိ ဟိ ဧတံ ယာဝကာလိကသံသဂ္ဂပရိဟာရာယ ဝုတ္တံ သိယာ. အတ္တနာပိ တထာ ကာတဗ္ဗံ ဘဝေယျ. ဂဟဋ္ဌေဟိ ဒိန္နသပ္ပိအာဒီသု စ အာမိသသံသဂ္ဂသင်္ကာ န ဝိဂစ္ဆေယျ. န ဟိ ဂဟဋ္ဌာ ဧဝံ ဝိလီယာပေတွာ ပရိဿာဝေတွာ ကဏတဏ္ဍုလာဒိံ အပနေတွာ ပုန ပစန္တိ. အပိစ ဘေသဇ္ဇေဟိ သဒ္ဓိံ ခီရာဒိံ ပက္ခိပိတွာ ယထာ ခီရာဒိ ခယံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ပရေဟိ ပက္ကဘေသဇ္ဇတေလာဒိပိ ယာဝကာလိကမေဝ သိယာ, န စ တမ္ပိ ယုတ္တံ ဒဓိအာဒိခယကရဏတ္ထံ ‘‘ပုန ပစိတွာ ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, တသ္မာ မဟာသီဝတ္ထေရဝါဒေ ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ အဓောတမ္ပိ နဝနီတံ တဒဟုပိ ပုနဒိဝသာဒီသုပိ ပစိတုံ, တဏ္ဍုလာဒိမိဿံ သပ္ပိအာဒိံ အတ္တနာပိ အဂ္ဂိမှိ ဝိလီယာပေတွာ ပုန တက္ကာဒိခယတ္ထံ ပစိတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ.

ແລະ ຄຳເວົ້ານີ້ ກໍຂັດກັບຄຳໃນອັດຖະກະຖາວ່າ "ໂດຍປະການໃດ ປາຍເຂົ້າເປັນຕົ້ນທີ່ຕົກລົງໄປໃນທີ່ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສຸກ, ໂດຍປະການນັ້ນ...ເປ... ຫຸງຕົ້ມຄືນແລ້ວຖວາຍ, ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໗ ວັນ ໂດຍທຳນອງກ່ອນນັ້ນເອງ", ດັ່ງນັ້ນ ເຫດແຫ່ງການເກີດຄວາມຮັງກຽດຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຮັງກຽດທັງຫຼາຍໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ປະກົດເລີຍ. ໃນຂໍ້ນີ້ມີປະການໃດ, ເຖິງແມ່ນເຫດແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ "ສາມະເນນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ເຮັດໃຫ້ລະລາຍໃນໄຟ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປາຍເຂົ້າເປັນຕົ້ນໃນທີ່ນັ້ນສຸກ...ເປ... ແລ້ວຖວາຍ" ກໍບໍ່ປະກົດມີເຊັ່ນກັນ. ຫາກວ່າ ຄຳນັ້ນກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນການລະຄົນກັບຍາວະກາລິກ, ເຖິງແມ່ນຕົນເອງກໍຄວນເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ. ແລະ ຄວາມລະແວງໃນການລະຄົນກັບອາມິດໃນເນີຍໃສເປັນຕົ້ນທີ່ຄະລຶຫັດຖວາຍ ກໍຍ່ອມບໍ່ໝົດໄປ. ເພາະວ່າ ຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ລະລາຍ, ຕອງ, ກຳຈັດປາຍເຂົ້າ ແລະ ເຂົ້າສານອອກ ແລ້ວຫຸງຕົ້ມຄືນໃໝ່ຢ່າງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເໝືອນດັ່ງການໃສ່ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັບຢາ ແລ້ວນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມໝົດໄປ, ເຖິງແມ່ນນ້ຳມັນຢາເປັນຕົ້ນທີ່ຜູ້ນັ້ນຫຸງຕົ້ມ ກໍຄວນເປັນຍາວະກາລິກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນກໍບໍ່ສົມຄວນ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ເພື່ອເຮັດໃຫ້ນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນໝົດໄປວ່າ "ຫຸງຕົ້ມຄືນແລ້ວຖວາຍ", ດັ່ງນັ້ນ ໃນວາທະຂອງພຣະມະຫາສີວະເຖຣະ ພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງຮັງກຽດ ຄວນຫຸງຕົ້ມເນີຍຂຸ້ນເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ລ້າງ ໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ໃນວັນຕໍ່ໆໄປກໍຕາມ, ແລະ ຄວນທີ່ຕົນເອງຈະເຮັດເນີຍໃສເປັນຕົ້ນທີ່ປົນດ້ວຍເຂົ້າສານເປັນຕົ້ນໃຫ້ລະລາຍໃນໄຟ ແລ້ວຫຸງຕົ້ມຄືນໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ນ້ຳສົ້ມເປັນຕົ້ນໝົດໄປໄດ້.

တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနဿာပိ ပစ္စမာနက္ခဏေ သမ္ဘိန္နရသဿ ယာဝကာလိကဿ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တေန သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတပုရေပဋိဂ္ဂဟိတကာနမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကတောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ. တေနေဝ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဟိ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ [Pg.195] န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိသုံ ပဋိဂ္ဂဟိတေန ပန ခီရာဒိနာ အာမိသေန နဝနီတာဒိံ မိဿေတွာ ဘိက္ခုနာ ဝါ အညေဟိ ဝါ ပက္ကတေလာဒိဘေသဇ္ဇံ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတိ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌယာဝကာလိကဿ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာဘာဝါ. ယံ ပန ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတဘေသဇ္ဇေဟိ သဒ္ဓိံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ခီရာဒိံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတေလာဒိကံ အနုပသမ္ပန္နေဟေဝ ပက္ကမ္ပိ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ သန္နိဓိပိ န ဟောတိ တတ္ထ ပက္ခိတ္တခီရာဒိမိဿာပိ တသ္မိံ ခဏေ သမ္ဘိန္နရသတာယ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာပတ္တိတော, သစေ ပန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေဟေဝ, အညေဟိ ဝါ ပက္ကတေလာဒီသုပိ အာမိသရသော ပညာယတိ, တံ ယာဝကာလိကံဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ကထာမဂ္ဂေါ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၂၂) အာဂတော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၂၂) ပန ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တိ ကုက္ကုစ္စကာတိ ဣမိနာ အတ္တနောပိ တတ္ထ ကုက္ကုစ္စသဗ္ဘာဝမ္ပိ ဒီပေတိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘နိဗ္ဗဋ္ဋိတသပ္ပိ ဝါ နဝနီတံ ဝါ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ အာဂတော.

ໃນຂໍ້ນັ້ນ ພຶງເຖິງຄວາມຕົກລົງໃນທີ່ນີ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນຍາວະກາລິກທີ່ມີລົດລະຄົນກັນໃນຂະນະຫຸງຕົ້ມຈະມີຢູ່ກໍຕາມ ກໍບໍ່ນັບວ່າເປັນປະມານ (ອັບໂວຫາຣິກະ), ແລະ ເຖິງແມ່ນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ ແລະ ຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນ ກໍບໍ່ນັບວ່າເປັນປະມານເຊັ່ນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພາະພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ". ສ່ວນຢານ້ຳມັນເປັນຕົ້ນທີ່ພິກຂຸ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນຫຸງຕົ້ມ ໂດຍເອົາເນີຍຂຸ້ນເປັນຕົ້ນໄປລະຄົນກັບອາມິດມີນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນທີ່ຮັບປະເຄນແຍກກັນ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມແທ້ໆ ເພາະຍາວະກາລິກທີ່ໃສ່ລົງໄປໃນທີ່ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຂອງທີ່ບໍ່ນັບວ່າເປັນປະມານ. ສ່ວນຢານ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ອນຸປະສຳບັນຫຸງຕົ້ມ ເຖິງແມ່ນຈະໃສ່ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຮ່ວມກັບຢາທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເດີມ ແລະ ບໍ່ເປັນຂອງທີ່ເກັບໄວ້ (ສັນນິທິ) ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນທີ່ໃສ່ລົງໄປ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນ ເພາະລົດລະຄົນກັນ, ແຕ່ຫາກວ່າ ລົດຂອງອາມິດຍັງປະກົດຢູ່ໃນຢານ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ອນຸປະສຳບັນ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນຫຸງຕົ້ມດ້ວຍຂອງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນເທົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ຂອງນັ້ນຍ່ອມເປັນຍາວະກາລິກເທົ່ານັ້ນ. ແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳນີ້ ມາແລ້ວໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ໑.໖໒໒). ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ໒.໖໒໒) ກ່າວພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ "ຄຳວ່າ kukkuccāyanti (ຍ່ອມຮັງກຽດ) ຄື ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຮັງກຽດ ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມຮັງກຽດຂອງຕົນເອງໃນຂໍ້ນັ້ນດ້ວຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ (ກັງຂາວິຕະຣະນີ ອັດຖະກະຖາ ພັນລະນາເພສັດຊະສິກຂາບົດ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວນຫຸງຕົ້ມເນີຍໃສທີ່ສະກັດແລ້ວ ຫຼື ເນີຍຂຸ້ນໄດ້'".

ဥဂ္ဂဟေတွာတိ သယမေဝ ဂဟေတွာ. တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ တာနိ ခီရဒဓီနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ. ဂဟိတန္တိ တဏ္ဍုလာဒိဝိဂမတ္ထံ ပုန ပစိတွာ ဂဟိတန္တိ အတ္ထော. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စ ဌပိတဘေသဇ္ဇေဟီတိ အတိရေကသတ္တာဟပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ ယာဝဇီဝိကဘေသဇ္ဇေဟိ, ဧတေန တေဟိ ယုတ္တမ္ပိ သပ္ပိအာဒိ အတိရေကသတ္တာဟပဋိဂ္ဂဟိတံ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဝဒ္ဒလိသမယေတိ ဝဿကာလသမယေ, အနာတပကာလေတိ အတ္ထော. ဝုတ္တနယေန ယထာ တဏ္ဍုလာဒီနိ န ပစ္စန္တိ, တထာ လဇ္ဇီယေဝ သမ္ပာဒေတွာ ဒေတီတိ လဇ္ဇိသာမဏေရဂ္ဂဟဏံ. အပိစ အလဇ္ဇိနာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ အဘိသင်္ခရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ.

"Uggahetvā" ໝາຍເຖິງ ຖືເອົາເອງ. "Tāni paṭiggahetvā" ໝາຍເຖິງ ຮັບເອົານ້ຳນົມ ແລະ ນ້ຳສົ້ມເຫຼົ່ານັ້ນ. "Gahita" ໝາຍເຖິງ ກັບຄືນໄປຕົ້ມ (ຫຸງ) ອີກ ເພື່ອໃຫ້ໝົດກິ່ນເຂົ້າສານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. "Paṭiggahetvā ca ṭhapitabhesajjehi" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເພສັດ (ຢາ) ທີ່ຮັບປະເດນໄວ້ເກີນ 7 ວັນ ແລະ ດ້ວຍຍາວະຊີວິກະເພສັດ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າ ເນີຍໃສເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະສົມກັບເພສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ຈັດເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເດນໄວ້ເກີນ 7 ວັນ. "Vaddalisamaye" ໝາຍເຖິງ ໃນລະດູຝົນ, ຄວາມໝາຍຄື ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີແດດ. ທີ່ກ່າວເຖິງ "ສາມະເນນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ" (lajjisāmaṇeraggahaṇaṃ) ກໍເພາະວ່າ ສາມະເນນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍນັ້ນ ຍ່ອມຈັດແຈງຖວາຍ ໂດຍວິທີທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າສານເປັນຕົ້ນຖືກຕົ້ມ (ຫຸງ) ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ການໃຫ້ຄົນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ປຸງແຕ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ທີ່ພິກຂຸຈະຕ້ອງກືນກິນນັ້ນ ບໍ່ຄວນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້.

၉၆. တိလေ [Pg.196] ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကတတေလန္တိ အတ္တနာ ဘဇ္ဇာဒီနိ အကတွာ ကတတေလံ. တေနေဝ ‘‘သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗဋ္ဋီတတ္တာတိ ယာဝကာလိကတော ဝိဝေစိတတ္တာ, ဧတေန ဧလာအဘာဝတော ယာဝကာလိကတ္တာဘာဝံ, ဘိက္ခုနော သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟဏေန ယာဝကာလိကတ္တုပဂမနဉ္စ ဒဿေတိ. ဥဘယမ္ပီတိ အတ္တနာ အညေဟိ စ ကတံ.

໙໖. "Tile paṭiggahetvā katatela" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳມັນທີ່ເຮັດຂຶ້ນ ໂດຍທີ່ຕົນເອງບໍ່ໄດ້ເຮັດການຂົ້ວງາເປັນຕົ້ນ (ແຕ່ຮັບງາມາແລ້ວເຮັດນ້ຳມັນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນມີອາໝິດ (ສິ່ງຂອງ) ປົນຢູ່ ກໍຄວນ". "Nibbaṭṭītattā" ໝາຍເຖິງ ເພາະແຍກອອກຈາກຍາວະກາລິກະແລ້ວ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເພາະບໍ່ມີກາກ (ງາ) ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມເປັນຍາວະກາລິກະ, ແລະ ສະແດງເຖິງການທີ່ພິກຂຸຮັບປະເດນສິ່ງຂອງພ້ອມທັງວັດຖຸ (ກາກ) ແລ້ວ ກາຍເປັນຍາວະກາລິກະ. "Ubhayam pi" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕົນເອງເຮັດ ແລະ ທີ່ຜູ້ອື່ນເຮັດ.

ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ, နိဿဂ္ဂိယန္တိ သတ္တမေ ဒိဝသေ ကတတေလံ သစေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ, နိဿဂ္ဂိယံ.

"Yāva aruṇuggamanā tiṭṭhati, nissaggiya" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳມັນທີ່ເຮັດໃນວັນທີ 7 ຫາກຕັ້ງຢູ່ຈົນຮອດເວລາອາລຸນຂຶ້ນ, ຍ່おມເປັນນິສສັກຄີ.

အစ္ဆဝသန္တိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော ဝသာယ အနုညာတတ္တာ တံသဒိသာနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနံယေဝ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ ဝသာ အနုညာတာ, န ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု မနုဿာနံ ဝသာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသ’’န္တိ. သံသဋ္ဌန္တိ ပရိဿာဝိတံ. တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာနန္တိ အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ပရိဘောဂတ္ထာယ ဝိကာလေ ပဋိဂ္ဂဟဏပစနပရိဿာဝနာဒီသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ပါဠိယံ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ အာပတ္တိ န ဝုတ္တာ, တထာပိ ဧတ္ထ အာပတ္တိယာ ဧဝ ဘဝိတဗ္ဗံ ပဋိက္ခိတ္တဿ ကရဏတော အာဟာရတ္ထာယ ဝိကာလေ ယာမကာလိကာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိယ. ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ အနုပသမ္ပန္နေနာပိ နိပက္ကံ သံသဋ္ဌဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒွေပိ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

"Acchavasa" (ມັນແຫຼວຂອງໝີ) ເພາະຊົງອະນຸຍາດມັນແຫຼວຂອງສັດທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດ, ມັນແຫຼວຂອງສັດທີ່ມີເນື້ອອະກັບປິຍະ ທີ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງທຸກກົດເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນມັນແຫຼວຂອງມະນຸດ ເຊິ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງຖຸລັຈຈັຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເວັ້ນແຕ່ມັນແຫຼວຂອງມະນຸດ". "Saṃsaṭṭha" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕອງແລ້ວ. "Tiṇṇaṃ dukkaṭānaṃ" ໝາຍເຖິງ ຊົງໝາຍເຖິງອາບັດທຸກກົດ 3 ຕົວ ໃນທຸກໆ ຄັ້ງທີ່ກືນກິນ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນການປະກອບເບື້ອງຕົ້ນ ມີການຮັບ, ການຕົ້ມ, ແລະ ການຕອງເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາວິການ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກ ຈະບໍ່ມີກ່າວອາບັດໄວ້ໃນພຣະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກໍຄວນເປັນອາບັດຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະເປັນການເຮັດສິ່ງທີ່ຊົງຫ້າມ ປຽບເໝືອນການຮັບຍາມະກາລິກະເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາວິການ ເພື່ອເປັນອາຫານ. ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ສິ່ງທີ່ຮັບປະເດນໃນເວລາການ (ກ່ອນທ່ຽງ) ແຕ່ຖືກຕົ້ມ ແລະ ປະສົມໂດຍອະນຸປະສຳບັນ (ຄະລຶຫັດ ຫຼື ສາມະເນນ) ໃນເວລາວິການ, ເມື່ອພິກຂຸບໍລິໂພກ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ 2 ຕົວຢ່າງແນ່ນອນ".

ယသ္မာ ခီရာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကဘေသဇ္ဇတေလေ ကသဋံ အာမိသဂတိကံ, တေန သဟ တေလံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ, ပစိတုံ ဝါ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ကတေလကသဋေ ဝိယ ကုက္ကုစ္စာယတီ’’တိ. ‘‘သစေ ဝသာယ သဟ ပက္ကတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ‘‘ဘန္တေ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု, ထေရော အတိကုက္ကုစ္စကတာယ ‘‘ဧတမ္ပိ အာဝုသော န ဝဋ္ဋတီ’’တိ [Pg.197] အာဟ, ရောဂနိဂ္ဂဟတ္ထာယ ဧဝ ဝသာယ အနုညာတတ္တံ သလ္လက္ခေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

ເພາະເຫດທີ່ ກາກ (ຕະກອນ) ທີ່ປົນກັບອາມິດ ໃນນ້ຳມັນເພສັດທີ່ຕົ້ມ ໂດຍໃສ່ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ພິກຂຸບໍ່ຄວນຮັບ ຫຼື ຕົ້ມນ້ຳມັນຮ່ວມກັບກາກນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ "ຍ່ອມມີຄວາມຮັງກຽດ (ສົງໄສ) ເໝືອນໃນກາກນ້ຳມັນທີ່ຕົ້ມແລ້ວ". ພວກພິກຂຸເມື່ອຖາມວ່າ "ຫາກຕົ້ມຮ່ວມກັບມັນແຫຼວແລ້ວບໍ່ຄວນ, ເປັນຫຍັງສິ່ງນີ້ຈຶ່ງຄວນ?" ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ...ຯລຯ... ຄວນຢູ່", ພຣະເຖຣະເພາະມີຄວາມຮັງກຽດຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ເຖິງແມ່ນສິ່ງນີ້ກໍບໍ່ຄວນ", ແຕ່ພາຍຫຼັງ ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນວ່າ ມັນແຫຼວນັ້ນ ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ເພື່ອບັນເທົາພະຍາດເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຮັບຄຳວ່າ "ດີລະ".

၉၇. ‘‘မဓုကရီဟိ မဓုမက္ခိကာဟီတိ ဣဒံ ခုဒ္ဒကဘမရာနံ ဒွိန္နံ ဧဝ ဝိသေသန’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘‘ဒဏ္ဍကေသု မဓုကာရိကာ မဓုကရိမက္ခိကာ နာမ, တာဟိ သဟ တိဿော မဓုမက္ခိကဇာတိယော’’တိ ဝဒန္တိ. ဘမရမက္ခိကာတိ မဟာပဋလကာရိကာ. သိလေသသဒိသန္တိ သုက္ခတာယ ဝါ ပက္ကတာယ ဝါ ဃနီဘူတံ. ဣတရန္တိ တနုကမဓု. မဓုပဋလန္တိ မဓုရဟိတံ ကေဝလံ မဓုပဋလံ. ‘‘သစေ မဓုသဟိတံ ပဋလံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပန္တိ. ပဋလဿ ဘာဇနဋ္ဌာနိယတ္တာ မဓုနော ဝသေန သတ္တာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘မဓုမက္ခိတံ ပန မဓုဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ တံ သမေတိ.

໙໗. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ Madhukarīhi madhumakkhikāhi ນີ້ ເປັນຄຳວິເສດສະນະ (ຄຳຂະຫຍາຍ) ຂອງແມງເພິ່ງນ້ອຍ 2 ຊະນິດເທົ່ານັ້ນ". ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ "ແມງເພິ່ງທີ່ເຮັດຮັງຢູ່ຕາມກິ່ງໄມ້ ຊື່ວ່າ ມະທຸການິກາ ແລະ ມະທຸກະຣິມັກຂິກາ, ລວມກັບພວກນັ້ນແລ້ວ ເປັນແມງເພິ່ງ 3 ຊະນິດ". "Bhamaramakkhika" ໝາຍເຖິງ ແມງເພິ່ງທີ່ເຮັດຮັງຂະໜາດໃຫຍ່. "Silesasadisa" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຂົ້ນໜຽວ ເພາະຄວາມແຫ້ງ ຫຼື ເພາະການຕົ້ມ. "Itara" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳເພິ່ງໃສ (ນ້ຳເພິ່ງແຫຼວ). "Madhupaṭala" ໝາຍເຖິງ ຮັງເພິ່ງລ້ວນໆ ທີ່ບໍ່ມີນ້ຳເພິ່ງ. ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ຫາກຮັບປະເດນຮັງເພິ່ງທີ່ມີນ້ຳເພິ່ງຢູ່ດ້ວຍ ແລ້ວເກັບໄວ້, ເພາະຮັງເພິ່ງຢູ່ໃນຖານະເປັນພາຊະນະ (ຮອງຮັບ), ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນ້ຳເພິ່ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງ 7 ວັນໄປ ຍ່ອມເປັນນິສສັກຄີ", ຄຳນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄຳນີ້ວ່າ "ສ່ວນຮັງເພິ່ງທີ່ເປື້ອນນ້ຳເພິ່ງ ກໍຈັດເປັນປະເພດນ້ຳເພິ່ງນັ້ນເອງ".

၉၈. ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ပါဠိယံ (ပါစိ. ၂၆၀) အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ…ပေ… အဝတ္ထုကာ ဥစ္ဆုဝိကတိ ‘ဖာဏိတ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော ဥစ္ဆုရသောပိ နိက္ကသဋော သတ္တာဟကာလိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေနစိ ပန ‘‘မဓုမှိ စတ္တာရော ကာလိကာ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ, ဥစ္ဆုမှိ စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သမက္ခိကဏ္ဍံ သေလကံ မဓု ယာဝကာလိကံ, အနေလကံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ, အသမ္ဘိန္နံ သတ္တာဟကာလိကံ, မဓုသိတ္ထံ ပရိသုဒ္ဓံ ယာဝဇီဝိကံ, တထာ ဥစ္ဆုရသော သကသဋော ယာဝကာလိကော, နိက္ကသဋော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော, အသမ္ဘိန္နော သတ္တာဟကာလိကော, သုဒ္ဓကသဋံ ယာဝဇီဝိက’’န္တိ စ ဝတွာ ဥတ္တရိပိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စိတံ. တတ္ထ ‘‘ဥဒကသမ္ဘိန္နံ မဓု ဝါ ဥစ္ဆုရသော ဝါ သကသဋော ယာဝကာလိကော, နိက္ကသဋော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ ဣဒံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ, ‘‘ယာဝကာလိကံ သမာနံ ဂရုတရမ္ပိ မုဒ္ဒိကာဇာတိရသံ အတ္တနာ [Pg.198] သံသဋ္ဌံ လဟုကံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေန္တံ ဥဒကံ လဟုတရံ သတ္တာဟကာလိကံ အတ္တနာ သံသဋ္ဌံ ဂရုတရံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေတီ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ သောယေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဥဒကသမ္ဘိန္နေန ဂရုတရဿာပိ လဟုဘာဝေါပဂမနံယေဝ ဒဿိတံ. ပါဠိယမ္ပိ (မဟာဝ. ၂၈၄) ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိလာနဿ ဂုဠံ, အဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ ဝဒန္တေန အဂိလာနေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အယုတ္တောပိ ဂုဠော ဥဒကသမ္ဘိန္နော အဂိလာနဿပိ ဝဋ္ဋတီတိ အနုညာတော.

໙໘. ເພາະໃນພຣະບາລີ (ປາຈິຕຕີ. 260) ກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງວ່າ "ທີ່ຊື່ວ່າ ນ້ຳອ້ອຍສະກົດ (Phāṇita) ຄືສິ່ງທີ່ເກີດຈາກອ້ອຍ", ແລະ ເພາະຄຳໃນອັດຖະກະຖາວ່າ "ອາໄສນ້ຳອ້ອຍ...ຯລຯ... ຜົນຜະລິດຈາກອ້ອຍທີ່ບໍ່ມີກາກ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນນ້ຳອ້ອຍສະກົດ", ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນນ້ຳອ້ອຍທີ່ບໍ່ມີກາກ ກໍພຶງຊາບວ່າ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ. ແຕ່ມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ໃນນ້ຳເພິ່ງ ພຶງປະກອບກາລິກະ 4 ຕາມສົມຄວນ, ແລະ ໃນອ້ອຍກໍເຊັ່ນດຽວກັນ" ແລ້ວກ່າວວ່າ "ນ້ຳເພິ່ງທີ່ມີຕົວອ່ອນ ແລະ ມີນ້ຳຂັງ ເປັນຍາວະກາລິກະ, ນ້ຳເພິ່ງທີ່ບໍ່ມີຕົວອ່ອນແຕ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນຍາມະກາລິກະ, ນ້ຳເພິ່ງທີ່ບໍ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ, ຂີ້ເຜີ້ງທີ່ບໍລິສຸດ ເປັນຍາວະຊີວິກະ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ນ້ຳອ້ອຍທີ່ມີກາກ ເປັນຍາວະກາລິກະ, ນ້ຳອ້ອຍທີ່ບໍ່ມີກາກແຕ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນຍາມະກາລິກະ, ນ້ຳອ້ອຍທີ່ບໍ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ, ກາກລ້ວນໆ ເປັນຍາວະຊີວິກະ" ແລະ ໄດ້ຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປອີກຫຼາຍຢ່າງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ນ້ຳເພິ່ງ ຫຼື ນ້ຳອ້ອຍ ທີ່ປະສົມນ້ຳ ແລະ ມີກາກ ເປັນຍາວະກາລິກະ, ນ້ຳອ້ອຍທີ່ບໍ່ມີກາກແຕ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນຍາມະກາລິກະ" ນີ້ ບໍ່ມີປາກົດທັງໃນພຣະບາລີ ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາເລີຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ນ້ຳ (ເຊິ່ງເປັນຂອງເບົາກວ່າ) ເມື່ອປະສົມກັບນ້ຳອະງຸ່ນ ເຊິ່ງເປັນຍາວະກາລິກະ (અລະເປັນຂອງໜັກກວ່າ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ນ້ຳອະງຸ່ນນັ້ນກາຍເປັນຍາມະກາລິກະ ເຊິ່ງເປັນຂອງເບົາກວ່າໄດ້, ແຕ່ເມື່ອນ້ຳ (ເຊິ່ງເປັນຂອງເບົາກວ່າ) ປະສົມກັບສັດຕາຫະກາລິກະ (ເຊິ່ງເປັນຂອງໜັກກວ່າ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນຍາມະກາລິກະ ເຊິ່ງເປັນຂອງໜັກກວ່າ" ນັ້ນ, ເຫດຜົນໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງຖາມທ່ານຜູ້ນັ້ນເອງ. ເພາະໃນພຣະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທຸກແຫ່ງ ສະແດງໄວ້ແຕ່ພຽງວ່າ ຂອງທີ່ໜັກກວ່າ ເມື່ອປະສົມກັບນ້ຳ ຍ່ອມກາຍເປັນຂອງທີ່ເບົາກວ່າເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່, ເຖິງແມ່ນໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວັກ. 284) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງກ່າວວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດນ້ຳອ້ອຍແກ່ພິກຂຸໄຂ້, ອະນຸຍາດນ້ຳນ້ຳອ້ອຍ (ນ້ຳອ້ອຍປະສົມນ້ຳ) ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້", ກໍຊົງອະນຸຍາດນ້ຳອ້ອຍທີ່ປະສົມນ້ຳ ໃຫ້ຄວນແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້ໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ນ້ຳອ້ອຍລ້ວນໆ ຈະບໍ່ຄວນບໍລິໂພກແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້ກໍຕາມ.

ယမ္ပိ စ ‘‘ဥစ္ဆု စေ, ယာဝကာလိကော, ဥစ္ဆုရသော စေ, ယာမကာလိကော, ဖာဏိတံ စေ, သတ္တာဟကာလိကံ, တစော စေ, ယာဝဇီဝိကော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ အညေန ကေနစိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ တထာဝိဓဿ အဋ္ဌကထာဝစနဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ အဘာဝတော န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ, တတောယေဝ စ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကသမ္ဘိန္နောပိ အသမ္ဘိန္နောပိ သတ္တာဟကာလိကောယေဝါ’’တိ ကေစိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ စ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥစ္ဆုရသ’’န္တိ ဧတ္ထ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဝိသေသေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော’’တိ. သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ အပရိဿာဝိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ကရဏသမယေ ပရိဿာဝေတွာ, ကသဋံ အပနေတွာ စ အတ္တနာ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အယံ သာရတ္ထဒီပနီပါဌော (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၂၃).

ເຖິງແມ່ນຄຳໃດ ທີ່ບາງທ່ານສະແດງຄຳອັດຖະກະຖາວ່າ "ຫາກເປັນອ້ອຍ ເປັນຍາວະກາລິກະ, ຫາກເປັນນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຍາມະກາລິກະ, ຫາກເປັນນ້ຳອ້ອຍສະກົດ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ, ຫາກເປັນເປືອກອ້ອຍ ເປັນຍາວະຊີວິກະ" ແລ້ວກ່າວວ່າ "ນ້ຳອ້ອຍທີ່ປະສົມນ້ຳ ເປັນຍາມະກາລິກະ" ນັ້ນ, ຄຳນັ້ນກໍບໍ່ພຶງເຊື່ອຖືໂດຍຄວາມເປັນສາຣະ ເພາະບໍ່ມີຄຳອັດຖະກະຖາເຊັ່ນນັ້ນ ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ວິໄນອັດຖະກະຖາ, ແລະ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະອາຈານບາງພວກຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ນ້ຳອ້ອຍ ເຖິງແມ່ນປະສົມນ້ຳ ຫຼື ບໍ່ປະສົມນ້ຳ ກໍເປັນສັດຕາຫະກາລິກະຢ່າງແນ່ນອນ". ແລະ ໃນເພສັດຊັກຂັນthະກະ ຕົງຄຳວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດນ້ຳອ້ອຍ" ນັ້ນ, ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງ 3 ກໍກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງວ່າ "ນ້ຳອ້ອຍ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ". ຄຳວ່າ "ທີ່ເຮັດເອງ ບໍ່ມີອາມິດປົນ ຈຶ່ງຄວນ" ນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອ້ອຍທີ່ຮັບປະເດນມາທັງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕອງ ແຕ່ໃນເວລາເຮັດ ໄດ້ຕອງ ແລະ ເອົາກາກອອກແລ້ວເຮັດເອງ, ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၂၃) ပန ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာတိ နိက္ကသဋရသဿာပိ သတ္တာဟကာလိကတ္တံ ဒဿေတိ ‘‘ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ပါဠိယံ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ. ယံ ပန သုတ္တန္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥစ္ဆု စေ, ယာဝကာလိကော, ဥစ္ဆုရသော စေ, ယာမကာလိကော, ဖာဏိတံ စေ, သတ္တာဟကာလိကံ, တစော စေ, ယာဝဇီဝိကော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အမ္ဗဖလရသာဒိမိဿတာယ ယာမကာလိကတ္တံ [Pg.199] သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, အဝိနယဝစနတ္တာ တံ အပ္ပမာဏန္တိ. တေနေဝ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေန အပရိဿာဝိတဥစ္ဆုရသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတိ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌယာဝကာလိကဿ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာတိ ဣဒံ ဂုဠေ ကတေ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကသဋံ ပါကေန သုက္ခတာယ ယာဝဇီဝိကတ္တံ ဘဇတီတိ ဝုတ္တံ. တဿ ယာဝကာလိကတ္တေ ဟိ သာမံပါကေန ပုရေဘတ္တေပိ အနဇ္ဈောဟရဏီယံ သိယာတိ. ‘‘သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဥစ္ဆုရသေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟုတွာ ဌိတကသဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တေန စ ‘‘အပရိဿာဝိတေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေန အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတံ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ "ອາໄສນ້ຳອ້ອຍ" ນັ້ນ ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ ເຖິງແມ່ນຂອງນ້ຳອ້ອຍທີ່ບໍ່ມີກາກ ເພາະໃນພຣະບາລີກ່າວໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປວ່າ "ເກີດຈາກອ້ອຍ". ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສຸຕຕັນຕະອັດຖະກະຖາວ່າ "ຫາກເປັນອ້ອຍ ເປັນຍາວະກາລິກະ, ຫາກເປັນນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຍາມະກາລິກະ, ຫາກເປັນນ້ຳອ້ອຍສະກົດ ເປັນສັດຕາຫະກາລິກະ, ຫາກເປັນເປືອກອ້ອຍ ເປັນຍາວະຊີວິກະ" ນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນຍາມະກາລິກະ ເພາະມີການປະສົມກັບນ້ຳໝາກມ່ວງເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເພາະບໍ່ແມ່ນຄຳໃນພຣະວິໄນ ຄຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ເປັນປະມານ (ບໍ່ມີນ້ຳໜັກພໍ). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ດ້ວຍນ້ຳອ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕອງ ທີ່ຮັບປະເດນໃນເວລາ ກ່ອນທ່ຽງ". ຄຳວ່າ "ບໍ່ມີອາມິດປົນ ຈຶ່ງຄວນ ເພາະຍາວະກາລິກະທີ່ປົນຢູ່ໃນນັ້ນ ບໍ່ຈັດວ່າເປັນອາມິດ (abbohārika)" ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງວ່າ ເມື່ອເຮັດເປັນນ້ຳອ້ອຍຂົ້ນ (ນ້ຳຕານອ້ອຍ) ແລ້ວ ກາກທີ່ມີຢູ່ໃນນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຍາວະຊີວິກະ ເພາະຄວາມແຫ້ງໂດຍການຕົ້ມ. ຈິງຢູ່, ຫາກກາກນັ້ນຍັງເປັນຍາວະກາລິກະຢູ່, ເມື່ອຕົ້ມເອງ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ ກໍບໍ່ຄວນກືນກິນ. ຄຳວ່າ "ເພາະຮັບປະເດນພ້ອມທັງວັດຖຸ" ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງກາກອ້ອຍ ທີ່ລະອຽດເປັນຜົງ ປົນຢູ່ໃນນ້ຳອ້ອຍ, ແລະ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ນ້ຳອ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕອງ ທີ່ອະນຸປະສຳບັນເຮັດ ໂດຍທີ່ພິກຂຸຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເດນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ 7 ວັນ".

ဈာမဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ အဂ္ဂိမှိ ဥစ္ဆုံ တာပေတွာ ကတံ. ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ ဆိန္ဒိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ နိပ္ပီဠေတွာ ပက္ကံ. တံ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကသဋံ ပက္ကကာလေ ယာဝကာလိကတ္တံ ဝိဇဟတီတိ အာဟ ‘‘တံ ယုတ္တ’’န္တိ. သီတောဒကေန ကတန္တိ မဓုကပုပ္ဖာနိ သီတောဒကေန မဒ္ဒိတွာ ပရိဿာဝေတွာ ပစိတွာ ကတံ. ‘‘အပရိဿာဝေတွာ ကတ’’န္တိ ကေစိ, တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ မဓုကဖာဏိတံ ယာဝကာလိကန္တိ ဧတ္ထ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတေလံ ကသ္မာ ဝိကာလေ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? တေလေ ပက္ခိတ္တံ ခီရံ တေလမေဝ ဟောတိ, အညံ ပန ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ ခီရဘာဝံ ဂဏှာတီတိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏံ. ယဒိ ဧဝံ ခဏ္ဍသက္ခရမ္ပိ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကရောန္တိ, တံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ခဏ္ဍသက္ခရံ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ခီရဇလ္လိကန္တိ ခီရဖေဏံ.

"Jhāmaucchuphāṇita" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອ້ອຍສະກົດທີ່ເຮັດໂດຍການຍ່າງອ້ອຍໃສ່ໄຟ. "Koṭṭitaucchuphāṇita" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອ້ອຍສະກົດທີ່ເຮັດໂດຍການຕັດອ້ອຍເປັນທ່ອນນ້ອຍໆ ແລ້ວຕຳ, ຄັ້ນ ແລະ ຕົ້ມ. ທ່ານກ່າວວ່າ "ສິ່ງນັ້ນຄວນຢູ່" ເພາະກາກທີ່ມີຢູ່ໃນນັ້ນ ຍ່ອມລະຖິ້ມຄວາມເປັນຍາວະກາລິກະ ໃນເວລາທີ່ຕົ້ມແລ້ວ. "Sītodakena kata" ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຮັດໂດຍການຄັ້ນດອກມະຊາງດ້ວຍນ້ຳເຢັນ ແລ້ວຕອງ ແລະ ຕົ້ມ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ເຮັດໂດຍບໍ່ໄດ້ຕອງ", ແຕ່ບໍ່ປາກົດເຫດຜົນໃນຄຳນັ້ນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ໃນຄຳວ່າ "ນ້ຳມະຊາງສະກົດ ທີ່ໃສ່ນ້ຳນົມແລ້ວເຮັດ ເປັນຍາວະກາລິກະ" ນີ້, ເປັນຫຍັງນ້ຳມັນທີ່ຕົ້ມໂດຍໃສ່ນ້ຳນົມ ຈຶ່ງຄວນໃນເວລາວິການ? ເຫດຜົນໃນຂໍ້ນີ້ຄື: ນ້ຳນົມທີ່ໃສ່ລົງໃນນ້ຳມັນ ຍ່ອມກາຍເປັນນ້ຳມັນນັ້ນເອງ, ແຕ່ສິ່ງອື່ນທີ່ເຮັດໂດຍໃສ່ນ້ຳນົມ ຍ່ອມຄົງສະພາບຄວາມເປັນນ້ຳນົມຢູ່. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນນ້ຳຕານກວດ ພວກເຂົາກໍເຮັດໂດຍໃສ່ນ້ຳນົມ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຄວນ? ເພື່ອຕອບຄຳຖາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ສ່ວນນ້ຳຕານກວດ...". ໃນຄຳນັ້ນ, "Khīrajallika" ໝາຍເຖິງ ຟອງນ້ຳນົມ.

၉၉. ‘‘မဓုကပုပ္ဖံ ပနာ’’တိအာဒိ ယာဝကာလိကရူပေန ဌိတဿာပိ အဝဋ္ဋနကံ မေရယဗီဇဝတ္ထုံ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. အာဟာရကိစ္စံ ကရောန္တာနိ ဧတာနိ ကသ္မာ ဧဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ စောဒနာပရိဟာရာယ ဘေသဇ္ဇောဒိဿံ ဒဿေန္တေန တပ္ပသင်္ဂေန [Pg.200] သဗ္ဗာနိပိ ဩဒိဿကာနိ ဧကတော ဒဿေတုံ ‘‘သတ္တဝိဓဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃). ဝိနယသင်္ဂဟပ္ပကရဏေ ပန တံ န ဝုတ္တံ, ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတိ ပစ္စယေတိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟိတဘေသဇ္ဇာနိ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုရေဘတ္တမ္ပိ သတိ ပစ္စယေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, န အာဟာရတ္ထာယ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒွါရဝါတပါနကဝါဋေသူတိ မဟာဒွါရဿ ဝါတပါနာနဉ္စ ကဝါဋဖလကေသု. ကသာဝေ ပက္ခိတ္တာနိ တာနိ အတ္တနော သဘာဝံ ပရိစ္စဇန္တီတိ ‘‘ကသာဝေ…ပေ… မက္ခေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဃုဏပါဏကာဒိပရိဟာရတ္ထံ မက္ခေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. အဓိဋ္ဌေတီတိ ‘‘ဣဒါနိ မယှံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ န ဘဝိဿတိ, ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ ဘဝိဿတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘သပ္ပိဉ္စ တေလဉ္စ ဝသဉ္စ မုဒ္ဓနိ တေလံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနံ ဝါ’’တိအာဒိ, ဧဝံ ပရိဘောဂေ အနပေက္ခတာယ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ အညေသုပိ ကာလိကေသု အနဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ နိယမေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတီတိ ဣဒမ္ပိ ဝိသုံ ဧကံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໙໙. ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ສ່ວນດອກມະຊາງ..." ທ່ານເລີ່ມກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງວັດຖຸແຫ່ງເຊື້ອເມໄລ ທີ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາບຂອງຍາວະກາລິກະກໍຕາມ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ "ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອເຮັດໜ້າທີ່ເປັນອາຫານ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຕ້ອງບໍລິໂພກຢ່າງນີ້?", ທ່ານເມື່ອສະແດງເພສັດທີ່ຊົງເຈາະຈົງ ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງເພສັດທີ່ຊົງເຈາະຈົງທັງໝົດໄວ້ຮ່ວມກັນ ເນື່ອງດ້ວຍໂອກາດນັ້ນ ໂດຍກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "sattavidhañhi" (ເພາະເພສັດ 7 ຊະນິດ...) ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳນັ້ນໄວ້, ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ເວລາຫຼັງທ່ຽງເປັນຕົ້ນໄປ ເມື່ອມີເຫດປັດໄຈ (ຈຶ່ງບໍລິໂພກໄດ້)', ດັ່ງນັ້ນ ເພສັດທີ່ຮັບປະເດນໄວ້ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີສອງເປັນຕົ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກ່ອນທ່ຽງ ກໍຕ້ອງບໍລິໂພກເມື່ອມີເຫດປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບໍລິໂພກເພື່ອເປັນອາຫານ ເພາະຮັບປະເດນໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນເພສັດ". "Dvāravātapānakavāṭesu" ໝາຍເຖິງ ທີ່ບານປະຕູໃຫຍ່ ແລະ ບານປ່ອງຢ້ຽມ. ທີ່ກ່າວວ່າ "ພຶງທາດ້ວຍນ້ຳຝາດ...ຯລຯ..." ກໍເພາະວ່າ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອໃສ່ລົງໃນນ້ຳຝາດ ຍ່ອມສະຫຼະສະພາວະຂອງຕົນ, ຄວາມໝາຍຄື ພຶງທາເພື່ອປ້ອງກັນແມງໄມ້ມີມອດເປັນຕົ້ນ. "Adhiṭṭheti" ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມເຮັດຄວາມຕັ້ງໃຈ (ຕັ້ງຈິດ) ວ່າ "ບັດນີ້ ສິ່ງນີ້ຈະບໍ່ເປັນຂອງຂົບສັນ (ຂອງກືນກິນ) ຂອງເຮົາ, ແຕ່ຈະມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ສອຍພາຍນອກ", ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເນີຍໃສ, ນ້ຳມັນ, ມັນແຫຼວ ທີ່ທາເທິງຫົວ ຫຼື ນ້ຳມັນທາຕົວ" ເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສະຫຼະການຮັບປະເດນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຄວາມອາໄລໃນການບໍລິໂພກຢ່າງນີ້. ພຶງຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນກາລິກະອື່ນໆ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອພິກຂຸບໍ່ມີຄວາມປະສົງຈະກືນກິນ ຈຶ່ງກຳນົດໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ສອຍພາຍນອກ ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ບໍລິສຸດ, ຍ່ອມສະຫຼະການຮັບປະເດນ, ນີ້ກໍຈັດເປັນການສະຫຼະການຮັບປະເດນຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ.

အညေန ဘိက္ခုနာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဒိန္နတ္တာ သယမ္ပိ အာဟရာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တီတိ ယထာ အညဿ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတိ ပရသန္တကဘာဝတော, ဧဝမိဒမ္ပိ အဝိဘတ္တတ္တာ ဥဘယသာဓာရဏမ္ပိ ဝိနိဗ္ဘောဂါဘာဝတော နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ပဋိဂ္ဂဟိတသပ္ပိအာဒီနံ ပရိဘောဂဿ သတ္တာဟေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၃) ဟိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ "Aññena bhikkhunā vattabbo" (ຄວນກ່າວໂດຍພິກຂຸອື່ນ) ນີ້, ເພາະຄວາມທີ່ຂອງນັ້ນຖືກໃຫ້ດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດ, ແມ່ນແຕ່ຕົນເອງກໍໃຫ້ເອົາມາແລ້ວບໍລິໂພກກໍຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ "Dvinnampi anāpatti" (ບໍ່ເປັນອາບັດແມ່ນແກ່ພິກຂຸທັງສອງ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ປຽບເໝືອນຂອງຂອງບຸກຄົນອື່ນ ທີ່ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງຮັບປະເຄນໄວ້, ເຖິງແມ່ນລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນນิສສັກຄີ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຂອງຂອງບຸກຄົນອື່ນ, ຂໍ້ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ເພາະຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນ ເຖິງແມ່ນເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງຮູບ ກໍບໍ່ເປັນນິສສັກຄີ ເພາະບໍ່ມີການແຍກອອກຈາກກັນ. ແຕ່ຄຳວ່າ "Paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati" (ແຕ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ) ນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸຮັບປະເຄນໄວ້ແລ້ວ ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປ, ພິກຂຸຮູບໃດຮູບໜຶ່ງກໍບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ເພາະການບໍລິໂພກເນີຍໃສເປັນຕົ້ນທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ແລ້ວ ຖືກກຳນົດໄວ້ພຽງ 7 ວັນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ: "Tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni" (ພິກຂຸຮັບປະເຄນເພສັດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ເກັບໄວ້ບໍລິໂພກໄດ້ຢ່າງຫຼາຍພຽງ 7 ວັນ).

‘‘အာဝုသော [Pg.201] ဣမံ တေလံ သတ္တာဟမတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ကဿ အာပတ္တီတိ ‘‘ပဌမံ တာဝ ဥဘိန္နံ သာဓာရဏတ္တာ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ, ဣဒါနိ ပန ဧကေန ဣတရဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတာ နတ္ထီတိ ဝိဘတ္တသဒိသံ ဟုတွာ ဌိတံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဿ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဧကဿ အာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မညမာနော ‘‘ကိံ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ အာပတ္တိ, ဥဒါဟု ယဿ သန္တကံ ဇာတံ, တဿာ’’တိ ပုစ္ဆတိ. နိဿဋ္ဌဘာဝတောယေဝ စ ဣဓ ‘‘အဝိဘတ္တဘာဝတော’’တိ ကာရဏံ အဝတွာ ‘‘ယေန ပရိဂ္ဂဟိတံ, တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဣဒဉ္စ ဝိဿဋ္ဌာဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတံ ပဟာယ ဧကဿ သန္တကံ ဟောန္တမ္ပိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တတော အညဿ သန္တကံ ဇာတံ, တသ္မာ ပရသန္တကပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိယ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ နတ္ထိ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝစနတော အဝိဿဇ္ဇိတေ သတိ အဝိဘတ္တေပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ အဝိဿဇ္ဇိတေ အဝိဘတ္တဘာဝတောယေဝ အနာပတ္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ. သစေ ပန ဣတရော ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တဿေဝ အန္တောသတ္တာဟေ အတ္တနော ဘာဂမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇေတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ သိယာ အာပတ္တိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တဿေဝ သန္တကဘာဝမာပန္နတ္တာ. ‘‘ဣတရဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ တဿ သန္တကဘာဝေပိ အညေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတသကသန္တကေ ဝိယ တေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝတော အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ, ဣမံ ပန အဓိပ္ပာယံ အဇာနိတွာ ဣတော အညထာ ဂဏ္ဌိပဒကာရာဒီဟိ ပပဉ္စိတံ, န တံ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ, ဣဒံ သာရတ္ထဒီပနီဝစနံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၂၅).

ດ້ວຍຄຳວ່າ "Āvuso imaṃ telaṃ sattāhamattaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati" (ອາວຸໂສ ນ້ຳມັນນີ້ຄວນບໍລິໂພກໄດ້ພຽງ 7 ວັນ) ນີ້, ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມທີ່ຂອງນັ້ນ ຖືກພິກຂຸຜູ້ຮັບປະເຄນສະລະໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ ພາຍໃນ 7 ວັນນັ້ນເອງ. ຄຳຖາມວ່າ "Kassa āpatti" (ເປັນອາບັດແກ່ໃຜ?) ນີ້, ຜູ້ຖາມຄິດວ່າ "ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າບໍ່ເປັນອາບັດ ເພາະເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງຮູບ, ແຕ່ບັດນີ້ ເພາະຮູບໜຶ່ງສະລະໃຫ້ແກ່ອີກຮູບໜຶ່ງແລ້ວ ຄວາມເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງຈຶ່ງບໍ່ມີ, ມັນຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ຄືກັບຂອງທີ່ແບ່ງປັນກັນແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂໍ້ນີ້ ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປແລ້ວ ແກ່ຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້, ອາບັດກໍຄວນມີແກ່ຮູບໃດຮູບໜຶ່ງ" ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງຖາມວ່າ "ອາບັດມີແກ່ຜູ້ຮັບ ເພາະປັດໄຈຄືການຮັບປະເຄນ ຫຼືວ່າ ມີແກ່ຜູ້ທີ່ຂອງນັ້ນກາຍເປັນຂອງຕົນ?" ແລະເພາະຄວາມທີ່ເປັນຂອງທີ່ສະລະແລ້ວນັ້ນເອງ ໃນຂໍ້ນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງບໍ່g່າວເຫດຜົນວ່າ "ເພາະຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນ" ແຕ່ກ່າວວ່າ "ເພາະພິກຂຸຜູ້ຮັບປະເຄນໄວ້ ໄດ້ສະລະໃຫ້ແລ້ວ", ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຂອງນັ້ນຈະລະຄວາມເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງ ເພາະຄວາມທີ່ຖືກສະລະໃຫ້ແລ້ວ ແລະກາຍເປັນຂອງຂອງຮູບດຽວ, ແຕ່ກໍກາຍເປັນຂອງຂອງຮູບອື່ນ ນອກຈາກຮູບທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີອາບັດແກ່ຜູ້ຮັບປະເຄນ ເພາະປັດໄຈຄືການຮັບປະເຄນ ປຽບເໝືອນການຮັບປະເຄນຂອງຂອງບຸກຄົນອື່ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກ່າວເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ສະລະ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນ ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປແລ້ວ ຈະເປັນອາບັດ ເພາະຄຳວ່າ "ເພາະພິກຂຸຜູ້ຮັບປະເຄນໄວ້ ໄດ້ສະລະໃຫ້ແລ້ວ" ນັ້ນ, ເພາະເມື່ອບໍ່ໄດ້ສະລະ ຄວາມບໍ່ເປັນອາບັດຍ່ອມສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນນັ້ນເອງ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ ອີກຮູບໜຶ່ງສະລະສ່ວນຂອງຕົນ ໃຫ້ແກ່ຮູບທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ນັ້ນເອງ ພາຍໃນ 7 ວັນ, ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປແລ້ວ ກໍຄວນເປັນອາບັດ ເພາະຂອງນັ້ນກາຍເປັນຂອງຂອງຮູບທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ນັ້ນເອງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "Itarassa appaṭiggahitattā" (ເພາະອີກຮູບໜຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ) ນີ້, ເພິ່ນສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນຂອງນັ້ນຈະເປັນຂອງຕົນ, ແຕ່ກໍບໍ່ເປັນອາບັດ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ປຽບເໝືອນຂອງສ່ວນຕົວທີ່ຄົນອື່ນຮັບປະເຄນໄວ້. ແຕ່ເພາະບໍ່ຮູ້ອະທິບາຍນີ້, ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີຄັນຖິປະທະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ເປັນຢ່າງອື່ນນອກຈາກນີ້, ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາເປັນສາລະ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၂၅) ပန – သစေ ဒွိန္နံ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ပါဌော ဂဠိတော, ဧဝံ ပနေတ္ထ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော – သစေ ဒွိန္နံ [Pg.202] သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ. အညထာ ပန သဒ္ဒပ္ပယောဂေါပိ န သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, ‘‘ဂဏ္ဌိပဒေပိ စ အယမေဝ ပါဌော ဒဿိတော’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၂၅) ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တီ’’တိ အဝိဘတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၂၃) ဝစနတော ဝုတ္တံ. ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဥပသမ္ပန္နဿ ဒါနမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ဥပသမ္ပန္နဿ နိရပေက္ခဒိန္နဝတ္ထုမှိ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ အဝိဂတတ္တေပိ သကသန္တကတာ ဝိဂတာဝ ဟောတိ, တေန နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတိ. ‘‘အတ္တနာဝ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တံ သကသန္တကတ္တဉ္စာ’’တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, န ဧကေန. အနုပသမ္ပန္နဿ နိရပေက္ခဒါနေ ပန တဒုဘယမ္ပိ ဝိဇဟတိ, ပရိဘောဂေါပေတ္ထ ဝဋ္ဋတိ, န သာပေက္ခဒါနေ ဒါနလက္ခဏာဘာဝတော. ‘‘ဝိဿဇ္ဇတီ’’တိ ဧတသ္မိဉ္စ ပါဠိပဒေ ကဿစိ အဒတွာ အနပေက္ခတာယ ဆဍ္ဍနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အနပေက္ခာ ဒတွာ’’တိ ဣဒဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနဝိဓိဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ. ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဟိ ဝိဇဟိတေ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ သယမေဝ ဝဋ္ဋိဿတိ, တဗ္ဗိဇဟနဉ္စ ဝတ္ထုနော သကသန္တကတာပရိစ္စာဂေန ဟောတီတိ. ဧတေန စ ဝတ္ထုမှိ အဇ္ဈောဟရဏာပေက္ခာယ သတိ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဿဇ္ဇနံ နာမ ဝိသုံ န လဗ္ဘတီတိ သိဇ္ဈတိ. ဣတရထာ ဟိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏေ အနပေက္ခောဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဧကဿ သန္တကံ အညေန ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧဝန္တိ ‘‘ပုန ဂဟေဿာမီ’’တိ အပေက္ခံ အကတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပရိစတ္တတံ ပရာမသတိ. ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ [Pg.203] နိဿဂ္ဂိယမူလိကာဟိ ပါစိတ္တိယာဒိအာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ အဓိပ္ပာယော. ပရိဘောဂေ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ပန နိဿဋ္ဌပဋိလာဘဿ ကာယိကပရိဘောဂါဒီသု ယာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဝုတ္တာ, တာယ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ အဓိပ္ပာယော.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ: ໃນຄຳວ່າ "sace dvinnaṃ...pe... na vaṭṭati" ນີ້, ບົດບາລີຕົກຫຼົ່ນໄປ, ບົດບາລີໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບຢ່າງນີ້ວ່າ: "sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati" (ຖ້າຂອງຂອງຄົນທັງສອງ ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງຮັບປະເຄນໄວ້ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນ, ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ 7 ວັນໄປແລ້ວ ບໍ່ເປັນອາບັດແກ່ພິກຂຸທັງສອງ, ແຕ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ). ເພາະຖ້າເປັນຢ່າງອື່ນ ແມ່ນແຕ່ການໃຊ້ຖ້ອຍຄຳກໍບໍ່ເຂົ້າກັນໄດ້, ແລະໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ: "ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ ກໍສະແດງບົດບາລີນີ້ໄວ້ຄືກັນ". ຄຳວ່າ "Dvinnampi anāpatti" (ບໍ່ເປັນອາບັດແມ່ນແກ່ພິກຂຸທັງສອງ) ນີ້, ກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແບ່ງປັນກັນ. ຄຳວ່າ "Paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati" (ແຕ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ) ນີ້, ກ່າວໄວ້ເພາະພຣະດຳລັດວ່າ: "sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbaṃ" (ເກັບໄວ້ບໍລິໂພກໄດ້ຢ່າງຫຼາຍພຽງ 7 ວັນ). ດ້ວຍຄຳວ່າ "Yena paṭiggahitaṃ, tena vissajjitattā" (ເພາະພິກຂຸຜູ້ຮັບປະເຄນໄວ້ ໄດ້ສະລະໃຫ້ແລ້ວ) ນີ້, ເພິ່ນສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ "vissajjeti" (ສະລະໃຫ້) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການໃຫ້ແກ່ອຸປະສຳບັນ (ພິກຂຸ) ນຳອີກ. ໃນຂອງທີ່ໃຫ້ແກ່ອຸປະສຳບັນໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ, ເຖິງແມ່ນວ່າການຮັບປະເຄນຈະຍັງບໍ່ສิ້ນສຸດໄປ, ແຕ່ຄວາມເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງຕົນກໍໝົດໄປແລ້ວ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນນິສສັກຄີ. ເພາະວ່າ ອາບັດນິສສັກຄີຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍເຫດ 2 ປະການນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຄື: "ຄວາມທີ່ຕົນເອງຮັບປະເຄນໄວ້ ແລະຄວາມທີ່ເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງຕົນ", ບໍ່ແມ່ນມີເພາະເຫດພຽງປະການດຽວ. ແຕ່ໃນການໃຫ້ແກ່ອະນຸປະສຳບັນ (ຄົນບໍ່ແມ່ນພິກຂຸ) ໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ, ຍ່ອມສະລະທັງສອງປະການນັ້ນ, ແລະການບໍລິໂພກໃນຂໍ້ນີ້ກໍຄວນຢູ່, ແຕ່ໃນການໃຫ້ທີ່ມີຄວາມອາໄລນັ້ນບໍ່ຄວນ ເພາະບໍ່ມີລັກສະນະຂອງການໃຫ້. ແລະໃນບົດບາລີວ່າ "vissajjeti" ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ລວມເຖິງການຖິ້ມເສຍໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ໂດຍບໍ່ໄດ້ໃຫ້ແກ່ໃຜໆ ນຳອີກ. ຄຳວ່າ "Anapekkhā datvā" (ໃຫ້ໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ) ນີ້, ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວິທີການລະການຮັບປະເຄນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອລະການຮັບປະເຄນແລ້ວ, ການຮັບປະເຄນຄືນໃໝ່ແລ້ວບໍລິໂພກ ຍ່ອມຄວນໄດ້ເອງ, ແລະການລະການຮັບປະເຄນນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການສະລະຄວາມເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງຕົນໃນຂອງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ຈຶ່ງສຳເລັດຄວາມວ່າ ເມື່ອຍັງມີຄວາມຕ້ອງການທີ່ຈະກືນກິນຂອງນັ້ນຢູ່, ການສະລະການຮັບປະເຄນຕ່າງຫາກ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄວນຈະກ່າວໄດ້ວ່າ "ພິກຂຸບໍ່ມີຄວາມອາໄລໃນການຮັບປະເຄນ ສະລະການຮັບປະເຄນແລ້ວ ຮັບປະເຄນໃໝ່ແລ້ວບໍລິໂພກ". ດ້ວຍຄຳວ່າ "appaṭiggahitattā" (ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ) ນີ້, ເພິ່ນສະແດງວ່າ ຂອງຂອງຮູບໜຶ່ງ ເຖິງແມ່ນຮູບອື່ນຮັບປະເຄນໄວ້ ກໍເປັນນິສສັກຄີໄດ້. ຄຳວ່າ "Evaṃ" (ຢ່າງນີ້) ນີ້, ໝາຍເຖິງຄວາມທີ່ຂອງນັ້ນຖືກສະລະແລ້ວດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລວ່າ "ເຮົາຈະເອົາຄືນອີກ". ຄຳວ່າ "Paribhuñjantassa anāpattidassanatthaṃ" (ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ເປັນອາບັດແກ່ຜູ້ບໍລິໂພກ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ເປັນອາບັດ ມີອາບັດປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີນິສສັກຄີເປັນມູນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "Paribhoge anāpattidassanatthaṃ" (ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ເປັນອາບັດໃນການບໍລິໂພກ) ນີ້, ມີອະທິບາຍວ່າ: ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ເປັນອາບັດທຸກກົດ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການບໍລິໂພກທາງກາຍເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ທີ່ໄດ້ຂອງທີ່ສະລະແລ້ວນັ້ນຄືນມາ.

၁၀၀. ဧဝံ စတုကာလိကပစ္စယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု ဝိသေသလက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အကပ္ပိယဘူမိယံ သဟသေယျာပဟောနကေ ဂေဟေ ဝုတ္တံ သံဃိကံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ ဘိက္ခုဿ, ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သန္တကံ ယာဝကာလိကံ ယာမကာလိကဉ္စ ဧကရတ္တမ္ပိ ဌပိတံ အန္တောဝုတ္ထံ နာမ ဟောတိ, တတ္ထ ပက္ကဉ္စ အန္တောပက္ကံ နာမ ဟောတိ. သတ္တာဟကာလိကံ ပန ယာဝဇီဝိကဉ္စ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တံ ဝီတိနာမိတံ ပန ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပရိဂ္ဂဟဏေ တာဝ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟရတော ပန ဧကမေကသ္မိံ အဇ္ဈောဟာရေ သန္နိဓိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ အညမ္ပိ ဝိသေသလက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာဝကာလိကံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမ္ဘိန္နရသာနီတိ သံသဋ္ဌရသာနိ. ဒီဃကာလာနိ ဝတ္ထူနိ ရဿကာလေန သံသဋ္ဌာနိ ရဿကာလမေဝ အနုဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ယာဝကာလိကံ ပန…ပေ… တီဏိပိ ယာမကာလိကာဒီနီ’’တိ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာတိအာဒီသု တဒဟုပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ, န တဒဟုပစ္ဆာဘတ္တံ, န ရတ္တိယံ, န ဒုတိယဒိဝသာဒီသူတိ အတ္ထော.

໑໐໐. ເມື່ອສະແດງປັດໄຈ 4 ກາລິກ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ເມື່ອຈະສະແດງລັກສະນະພິເສດໃນກາລິກເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "imesu pana" (ແຕ່ໃນກາລິກເຫຼົ່ານີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຂອງທີ່ເປັນຍາວະກາລິກ ແລະຍາມະກາລິກ ຂອງສົງ ຫຼືຂອງບຸກຄົນ, ຂອງພິກຂຸ ຫຼືຂອງພິກຂຸນີ ທີ່ເກັບໄວ້ແມ່ນແຕ່ຄືນດຽວ ໃນເຮືອນທີ່ເປັນອະກັບປິຍະພູມ ທີ່ພໍຈະນອນຮ່ວມກັນໄດ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ຊື່ວ່າ "ອັນໂຕວຸດຖະ" (ຂອງທີ່ເກັບໄວ້ພາຍໃນ), ແລະຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມໃນທີ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອັນໂຕປັກກະ" (ຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ). ສ່ວນຂອງທີ່ເປັນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະຍາວະຊີວິກ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ມີອະທິບາຍວ່າ: ສ່ວນຂອງທີ່ເປັນຍາວະກາລິກ ຫຼືຍາມະກາລິກ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ແລ້ວປ່ອຍໃຫ້ລ່ວງພົ້ນໄປຄືນໜຶ່ງ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຈັບຕ້ອງດ້ວຍຄວາມຕ້ອງການຈະກືນກິນ, ໃນຂະນະທີ່ຈັບຕ້ອງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາບັດທຸກກົດກ່ອນ, ແຕ່ເມື່ອກືນກິນ ຍ່ອມເປັນອາບັດປາຈິດຕີທຸກໆ ຄຳກືນ ເພາະປັດໄຈຄືການເກັບໄວ້ (ສັນນິທິ). ບັດນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ເມື່ອຈະສະແດງລັກສະນະພິເສດຢ່າງອື່ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "yāvakālikaṃ pana" (ສ່ວນຍາວະກາລິກ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "sambhinnarasāni" ໝາຍເຖິງ ຂອງທີ່ມີລົດຊາດປະສົມກັນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານg່າວວ່າ "yāvakālikaṃ pana…pe… tīṇipi yāmakālikādīni" ເພາະຂອງທີ່ມີgຳນົດເວລາດົນ ເມື່ອປະສົມກັບຂອງທີ່ມີgຳນົດເວລາສັ້ນ ຍ່ອມປະພຶດຕາມຂອງທີ່ມີgຳນົດເວລາສັ້ນນັ້ນເອງ. ໃນຂອງທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ "tasmā" (ເພາະເຫດນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ: ຍ່ອມຄວນສະເພາະໃນເວລາຂອນເພນ (ກ່ອນທ່ຽງ) ຂອງວັນນັ້ນເອງ, ບໍ່ຄວນໃນເວລາຫຼັງທ່ຽງຂອງວັນນັ້ນ, ບໍ່ຄວນໃນເວລາກາງຄືນ, ແລະບໍ່ຄວນໃນວັນທີສອງເປັນຕົ້ນ.

ကသ္မာတိ စေ? တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန ယာဝကာလိကေန သံသဋ္ဌတ္တာတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ယာဝကာလိကေန သံသဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေနာ’’တိ ဝိသေသနဿ ဝုတ္တတ္တာ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတယာဝကာလိကေန သံသဋ္ဌေ သတိ တဒဟုပုရေဘတ္တမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, အနဇ္ဈောဟရဏီယံ ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. ‘‘သမ္ဘိန္နရသ’’န္တိ ဣမိနာ သစေပိ သံသဋ္ဌံ, အသမ္ဘိန္နရသံ သေသကာလိကတ္တယံ အတ္တနော အတ္တနော ကာလေ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ[Pg.204]. ယာမကာလိကေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေနာ’’တိ တတိယန္တဝိသေသနပဒံ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ, ပုဗ္ဗဝါကျတော ဝါ အနုဝတ္တေတဗ္ဗံ. တဿ ဖလံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ຖ້າຖາມວ່າ "ເພາະເຫດໃດ?" ຕອບວ່າ "ເພາະປະສົມກັບຍາວະກາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ". ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ເພາະເພິ່ນບໍ່ກ່າວພຽງແຕ່ "ເພາະປະສົມກັບຍາວະກາລິກ" ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ກ່າວບົດວິເສດສະນະວ່າ "ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ" ໄວ້ນຳ, ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ເມື່ອປະສົມກັບຍາວະກາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ໃນວັນກ່ອນ, ເຖິງແມ່ນໃນເວລາຂອນເພນຂອງວັນນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ, ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ບໍ່ຄວນກືນກິນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "sambhinnarasaṃ" (ມີລົດຊາດປະສົມກັນ) ນີ້, ເພິ່ນສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະປະສົມກັນ, ແຕ່ຖ້າລົດຊາດບໍ່ປະສົມກັນ, ກາລິກ 3 ປະການທີ່ເຫຼືອ ກໍຍ່ອມຄວນໄດ້ໃນເວລາຂອງຕົນໆ. ໃນຄຳວ່າ "yāmakālikena" (ກັບຍາມະກາລິກ) ນີ້, ຄວນໃສ່ບົດວິເສດສະນະ ວິພັດທີ 3 ວ່າ "tadahupaṭiggahitena" (ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ) ເຂົ້າມາ, ຫຼືຄວນໃຫ້ຕາມມາຈາກປະໂຫຍກກ່ອນ. ຜົນຂອງບົດວິເສດສະນະນັ້ນ ກໍມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ.

ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘ယာမကာလိကေန သံသဋ္ဌံ ပန ဣတရဒွယံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဒိဿတိ, တံ န သုန္ဒရံ. ယတ္ထ နတ္ထိ, တမေဝ သုန္ဒရံ, ကသ္မာ? ဒုတိယန္တဉှိ ဝိသေသနပဒံ ဣတရဒွယံ ဝိသေသေတိ. တတော တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ ယာမကာလိကေန သံသဋ္ဌေ သတိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိ, န ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတာနီတိ အတ္ထော ဘဝေယျ, သော န ယုတ္တော. ကသ္မာ? သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကာနံ အသန္နိဓိဇနကတ္တာ, ‘‘ဒီဃကာလိကာနိ ရဿကာလိကံ အနုဝတ္တန္တီ’’တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ, တသ္မာ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ဟောတု ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ, သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန ယာမကာလိကေန သံသဋ္ဌတ္တာ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော ယုတ္တော, ဧဝဉ္စ ဥပရိ ဝက္ခမာနေန ‘‘သတ္တာဟကာလိကေန ပန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနေန သမံ ဘဝေယျ.

ແຕ່ໃນປຶ້ມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດບົດບາລີວ່າ "yāmakālikena saṃsaṭṭhaṃ pana itaradvayaṃ tadahupaṭiggahitaṃ" (ສ່ວນຂອງອີກ 2 ປະການ ທີ່ປະສົມກັບຍາມະກາລິກ ເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ), ບົດບາລີນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ. ໃນປຶ້ມໃດທີ່ບໍ່ມີບົດນັ້ນ, ປຶ້ມນັ້ນແຫຼະດີ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ບົດວິເສດສະນະ ວິພັດທີ 2 ຍ່ອມວິເສດສະນະຂອງອີກ 2 ປະການ. ຈາກບົດນັ້ນ, ຄວາມໝາຍກໍຈະກາຍເປັນວ່າ: "ຂອງທີ່ເປັນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະຍາວະຊີວິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນເອງ ເມື່ອປະສົມກັບຍາມະກາລິກ ຍ່ອມຄວນໄດ້ຈົນຮອດອາລຸນຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນກ່ອນ", ຄວາມໝາຍນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຂອງທີ່ເປັນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະຍາວະຊີວິກ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສັນນິທິ (ການເກັບໄວ້), ແລະເພາະຂັດກັບລັກສະນະທີ່ວ່າ "ຂອງທີ່ມີgຳນົດເວລາດົນ ຍ່ອມປະພຶດຕາມຂອງທີ່ມີgຳນົດເວລາສັ້ນ". ດັ່ງນັ້ນ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຫຼືຮັບປະເຄນໃນວັນກ່ອນກໍຕາມ, ຂອງທີ່ເປັນສັດຕາຫະກາລິກ ແລະຍາວະຊີວິກ ເພາະປະສົມກັບຍາມະກາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນໄດ້ຈົນຮອດອາລຸນຂຶ້ນ, ຄວາມໝາຍນີ້ຈຶ່ງສົມຄວນ, ແລະເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກໍຈະສະເໝີກັນກັບຄຳທີ່ຈະກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ: "sattāhakālikena pana tadahupaṭiggahitena saddhiṃ saṃsaṭṭhaṃ tadahupaṭiggahitaṃ vā purepaṭiggahitaṃ vā yāvajīvikaṃ sattāhaṃ kappati" (ສ່ວນຂອງທີ່ເປັນຍາວະຊີວິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຫຼືຮັບປະເຄນໃນວັນກ່ອນກໍຕາມ ທີ່ປະສົມກັບສັດຕາຫະgາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນໄດ້ 7 ວັນ).

အပိစ ‘‘ယာမကာလိကေန သံသဋ္ဌံ ပန ဣတရဒွယံ တဒဟု ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုဗ္ဗပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ, တံ လေခကေဟိ အညေသု ပါဌေသု ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝိဇ္ဇမာနံ ဒိသွာ, ဣဓ တဒဟုပဒတော ပဋိဂ္ဂဟိတပဒံ ဂဠိတန္တိ မညမာနေဟိ ပက္ခိပိတွာ လိခိတံ ဘဝေယျ, ‘‘တဒဟူ’’တိ ဣဒံ ပန ‘‘ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ’’တိ ပဒံ ဝိသေသေတိ, တေန ယာဝ တဒဟုအရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိ, န ဒုတိယာဟာဒိအရုဏုဂ္ဂမနာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. တေနေဝ ဥပရိပါဌေပိ ‘‘သတ္တာဟကာလိကေန ပန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေနာ’’တိ ရဿကာလိကတ္ထပဒေန တုလျာဓိကရဏံ ဝိသေသနပဒံ တမေဝ ဝိသေသေတိ, န ဒီဃကာလိကတ္ထံ ယာဝဇီဝိကပဒံ[Pg.205], တသ္မာ ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດບາລີເດີມ ຄວນຈະເປັນຢ່າງນີ້ວ່າ: "yāmakālikena saṃsaṭṭhaṃ pana itaradvayaṃ tadahu yāva aruṇuggamanā vaṭṭati" (ສ່ວນຂອງອີກ 2 ປະການ ທີ່ປະສົມກັບຍາມະກາລິກ ຍ່ອມຄວນໄດ້ໃນວັນນັ້ນ ຈົນຮອດອາລຸນຂຶ້ນ). ບົດບາລີນັ້ນ, ພວກນັກຂຽນ (ຜູ້ຄັດລອກ) ເຫັນຄຳວ່າ "tadahupaṭiggahitaṃ" ປາກົດຢູ່ໃນບົດບາລີບ່ອນອື່ນ, ຈຶ່ງຄິດວ່າຄຳວ່າ "paṭiggahita" ຕົກຫຼົ່ນໄປຈາກຄຳວ່າ "tadahu" ໃນບ່ອນນີ້, ແລ້ວຈຶ່ງຂຽນແຊກໃສ່ໄວ້. ແຕ່ຄຳວ່າ "tadahu" ນີ້ ຍ່ອມວິເສດສະນະຄຳວ່າ "yāva aruṇuggamanā", ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມຄວນໄດ້ຈົນຮອດອາລຸນຂຶ້ນຂອງວັນນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນຮອດອາລຸນຂຶ້ນຂອງວັນທີສອງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດບາລີຂ້າງເທິງວ່າ "sattāhakālikena pana tadahupaṭiggahitena" (ກັບສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ), ບົດວິເສດສະນະທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມເປັນຂອງກຳນົດເວລາສັ້ນ ຍ່ອມວິເສດສະນະສະເພາະບົດນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນວິເສດສະນະບົດຍາວະຊີວິກ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມເປັນຂອງກຳນົດເວລາດົນ. ດັ່ງນັ້ນ, ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ: "tadahupaṭiggahitena sattāhakālikena saṃsaṭṭhaṃ tadahupaṭiggahitaṃ vā purepaṭiggahitaṃ vā yāvajīvikaṃ sattāhaṃ kappati" (ຂອງທີ່ເປັນຍາວະຊີວິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຫຼືຮັບປະເຄນໃນວັນກ່ອນgໍຕາມ ທີ່ປະສົມກັບສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນໄດ້ 7 ວັນ).

ဒွီဟပဋိဂ္ဂဟိတေနာတိအာဒီသုပိ ‘‘ဒွီဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ ဆာဟံ ဝဋ္ဋတိ, တီဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ ပဉ္စာဟံ ဝဋ္ဋတိ, စတူဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ စတုရာဟံ ဝဋ္ဋတိ, ပဉ္စာဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ တီဟံ ဝဋ္ဋတိ, ဆာဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ ဒွီဟံ ဝဋ္ဋတိ, သတ္တာဟပဋိဂ္ဂဟိတေန သတ္တာဟကာလိကေန သံသဋ္ဌံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ သတ္တာဟကာလိကဿေဝ အတီတဒိဝသံ ပရိဟာပေတွာ သေသဒိဝသဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ, န ယာဝဇီဝိကဿ. န ဟိ ယာဝဇီဝိကဿ ဟာပေတဗ္ဗော အတီတဒိဝသော နာမ အတ္ထိ သတိ ပစ္စယေ ယာဝဇီဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော. တေနာဟ ‘‘သတ္တာဟကာလိကမ္ပိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌံ ယာဝဇီဝိကံ အတ္တနော သဘာဝညေဝ ဥပနေတီ’’တိ. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘ယာမကာလိကေန သံသဋ္ဌံ ပန ဣတရဒွယံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ လိခိတံ ပါဌံ နိဿာယ ဣမသ္မိမ္ပိ ပါဌေ ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ဣဒမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’န္တိ မညမာနာ ‘‘ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ပါဌံ ပဋိက္ခိပန္တိ. ကေသုစိ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ’’တိ လိခန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ယထာဝုတ္တနယံ အမနသိကရောန္တာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ ဧဝံ ကရောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ Dvīhapaṭiggahitena (ຂອງທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໒ ວັນ) ເປັນຕົ້ນນີ້ ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໒ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໖ ວັນ, ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໓ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໕ ວັນ, ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໔ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໔ ວັນ, ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໕ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໓ ວັນ, ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໖ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນຕະຫຼອດ ໒ ວັນ, ຍາວຊີວິກ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ຮັບປະຄົນແລ້ວ ໗ ວັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນສະເພາະໃນວັນນັ້ນເອງ ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວນປະກອບໂດຍການຫຼຸດວັນທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວຂອງສັດຕາຫະກາລິກນັ້ນເອງ ຕາມຈຳນວນວັນທີ່ເຫຼືອ, ບໍ່ແມ່ນຂອງຍາວຊີວິກ. ເພາະວ່າ ວັນທີ່ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ ທີ່ຄວນຫຼຸດອອກຂອງຍາວຊີວິກ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະເມື່ອມີປັດໄຈ ຍ່ອມຄວນບໍລິໂພກໄດ້ຕະຫຼອດຊີວິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ສັດຕາຫະກາລິກ ທີ່ລະຄົນກັບຕົນ (ຍາວຊີວິກ) ກໍຍ່ອມນຳຍາວຊີວິກໄປສູ່ສະພາວະຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ'. ໃນປຶ້ມບາງຫົວ ອາໄສບົດທີ່ຂຽນໄວ້ວ່າ 'yāmakālikena saṃsaṭṭhaṃ pana itaradvayaṃ tadahupaṭiggahitaṃ' (ສ່ວນຂອງອີກ ໒ ຢ່າງ ທີ່ລະຄົນດ້ວຍຍາມະກາລິກ ເປັນຂອງທີ່ຮັບປະຄົນໃນວັນນັ້ນ) ແລ້ວເຂົ້າໃຈວ່າ ໃນບົດນີ້ກໍຄວນປາດຖະໜາສະເພາະບົດວ່າ 'tadahupaṭiggahitaṃ' ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງປະຕິເສດບົດວ່າ 'purepaṭiggahitaṃ'. ໃນບາງຫົວ ຂຽນວ່າ 'purebhattaṃ paṭiggahitaṃ vā' (ຫຼື ຮັບປະຄົນກ່ອນອາຫານ), ຄວນຊາບວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມົນສິການໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຈຶ່ງເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ.

ဣမေသု [Pg.206] စတူသု ကာလိကေသု ယာဝကာလိကံ မဇ္ဈနှိကကာလာတိက္ကမေ, ယာမကာလိကံ ပစ္ဆိမယာမာတိက္ကမေ, သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ. ကတရသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ ဟောတီတိ ပုစ္ဆာယမာဟ ‘‘ကာလယာမ’’ဣစ္စာဒိ. တဿတ္ထော – ယာဝကာလိကံ ကာလာတိက္ကမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဝိကာလေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣမိနာ ဝိကာလေဘောဇနသိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၂၄၈) အာပတ္တိ ဟောတိ. ယာမကာလိကံ ယာမာတိက္ကမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣမိနာ သန္နိဓိသိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၂၅၃) အာပတ္တိ ဟောတိ. သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသာယနီယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ, သေယျထိဒံ, သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ, တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, တံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေန (ပါရာ. ၆၂၂) အာပတ္တိ ဟောတီတိ.

ໃນກາລິກ ໔ ຢ່າງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ຜູ້ບໍລິໂພກຍາວະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍເວລາທ່ຽງວັນໄປແລ້ວ, ບໍລິໂພກຍາມະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍຍາມສຸດທ້າຍໄປແລ້ວ, ບໍລິໂພກສັດຕາຫະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍ ໗ ວັນໄປແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'kālayāma' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ບໍລິໂພກຍາວະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍເວລາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດວິກາລະໂພຊະນະນີ້ວ່າ 'ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ ຄ້ຽວຄ້ຽວ ຫຼື ບໍລິໂພກ ຂອງຄ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ໃນເວລາວິການ ເປັນປາຈິດຕີ'. ຜູ້ບໍລິໂພກຍາມະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍຍາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດສັນນິທິການນີ້ວ່າ 'ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ ຄ້ຽວຄ້ຽວ ຫຼື ບໍລິໂພກ ຂອງຄ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ທີ່ເຮັດການສັນນິທິ (ສະສົມໄວ້) ເປັນປາຈິດຕີ'. ຜູ້ບໍລິໂພກສັດຕາຫະກາລິກ ເມື່ອລ່ວງເລີຍ ໗ ວັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດເພສັດນີ້ວ່າ 'ອະນຶ່ງ ເພສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ພິກຂຸຜູ້ໄຂ້ຄວນລິ້ມລອງ ຄື ເນີຍໃສ ເນີຍຂຸ້ນ ນ້ຳມັນ ນ້ຳເຜິ້ງ ນ້ຳອ້ອຍ ພິກຂຸຮັບປະຄົນແລ້ວ ຄວນເກັບໄວ້ບໍລິໂພກຢ່າງຫຼາຍພຽງ ໗ ວັນ, ເມື່ອລ່ວງເລີຍເວລານັ້ນໄປ ເປັນນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີ'.

ဣမာနိ စတ္တာရိ ကာလိကာနိ ဧကတော သံသဋ္ဌာနိ သမ္ဘိန္နရသာနိ ပုရိမပုရိမကာလိကဿ ကာလဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ. အသမ္ဘိန္နရသာနိ စေ ဟောန္တိ, ကထံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော သုဝိညေယျောဝ.

ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ກາລິກ ໔ ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອລະຄົນກັນ ມີລົດຊາດປະປົນກັນ ຄວນບໍລິໂພກຕາມກຳນົດເວລາຂອງກາລິກກ່ອນໆ. ຖ້າຫາກມີລົດຊາດບໍ່ປະປົນກັນ ຄວນບໍລິໂພກແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'sace panā' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ຊື່ວ່າ ວິນະຍາລັງການ ນີ້

စတုကာလိကဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ຈະຕຸກາລິກະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

အဋ္ဌာရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີ ໑໘.

၁၉. ကပ္ပိယဘူမိဝိနိစ္ဆယကထာ

໑໙. ກະຖາວ່າດ້ວຍການວິນິດໄສກັປປິຍະພູມ (ພື້ນທີ່ທີ່ຄວນ)

၁၀၁. ဧဝံ [Pg.207] စတုကာလိကဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ကပ္ပိယကုဋိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ကပ္ပိယာ စတုဘူမိယော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကပ္ပန္တီတိ ကပ္ပိယာ, ကပ္ပ သာမတ္ထိယေတိ ဓာတု. ဘဝန္တိ ဧတာသု အန္တောဝုတ္ထအန္တောပက္ကာနီတိ ဘူမိယော, စတဿော ဘူမိယော စတုဘူမိယော, စတဿော ကပ္ပိယကုဋိယောတိ အတ္ထော. ကတမာ တာတိ အာဟ ‘‘ဥဿာဝနန္တိကာ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ကထံ ဝိညာယတိစ္စာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ…ပေ… ဝစနတော’’တိ. ဣဒံ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကပါဠိံ (မဟာဝ. ၂၉၅) သန္ဓာယာဟ. တတ္ထ ဥဒ္ဓံ သာဝနာ ဥဿာဝနာ, ဥဿာဝနာ အန္တော ယဿာ ကပ္ပိယဘူမိယာတိ ဥဿာဝနန္တိကာ. ဂါဝေါ နိသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါနိသာဒိကာ, ဂေါ-သဒ္ဒူပပဒ နိ-ပုဗ္ဗသဒ ဝိသရဏဂတျာဝသာနေသူတိ ဓာတု. ဂဟပတီဟိ ဒိန္နာတိ ဂဟပတိ, ဥတ္တရပဒလောပတတိယာတပ္ပုရိသောယံ. ကမ္မဝါစာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ သမ္မုတီတိ ဧဝမိမာသံ ဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော. တတ္ထာတိ ကပ္ပိယကုဋိဝိနိစ္ဆယေ. တံ ပန အဝတွာပီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယံ အဝတွာပိ. ပိ-သဒ္ဒေန တထာဝစနမ္ပိ အနုဇာနာတိ. အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေန ဝုတ္တေတိ သေသအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေန ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ ဝါ ‘‘ကပ္ပိယကုဋီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ. သာဓာရဏလက္ခဏန္တိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာနံ သာဓာရဏံ ဥဿာဝနန္တိကကုဋိကရဏလက္ခဏံ. စယန္တိ အဓိဋ္ဌာနံ ဥစ္စဝတ္ထုံ. ယတော ပဋ္ဌာယာတိ ယတော ဣဋ္ဌကတော သိလတော မတ္တိကာပိဏ္ဍတော ဝါ ပဋ္ဌာယ. ပဌမိဋ္ဌကာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ပဌမိဋ္ဌကာဒီနံ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပိယမာနာ ဣဋ္ဌကာဒယော ဘူမိဂတိကတ္တာ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ ဝတွာ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဘူမိယံ နိခဏိတွာ ဌပိယမာနာ ထမ္ဘာ ကသ္မာ တထာ ဝတွာ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ အာဟ ‘‘ထမ္ဘာ ပန…ပေ… ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ.

໑໐໑. ເມື່ອກ່າວວິນິດໄສກາລິກ ໔ ຢ່າງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສກັປປິຍະກຸຕິ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'kappiyā catubhūmiyo' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ກັປປິຍະ ເພາະຄວນ (ສົມຄວນ), ທາດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສາມາດ ຄື ກັປປະ (kappa). ທີ່ຊື່ວ່າ ພູມ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ, ພູມ ໔ ຄື ຈະຕຸພູມ, ອະທິບາຍວ່າ ກັປປິຍະກຸຕິ ໔ ຫຼັງ. ຖ້າຖາມວ່າ ກຸຕິເຫຼົ່ານັ້ນຄືແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ussāvanantikā...pe... veditabbā'. ຖ້າຖາມວ່າ ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anujānāmi...pe... vacanato'. ຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖิงພຣະບາລີໃນເພສັດຊັກຂັນທະກະ. ໃນຄຳນັ້ນ, ການປະກາດຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ ຊື່ວ່າ ອຸດສາວະນາ, ກັປປິຍະພູມທີ່ມີການປະກາດເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອຸດສາວະນັນຕິກາ. ຝູງງົວນອນໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ໂຄນิສາດິກາ, (ວິເຄາະຈາກ) ທາດທີ່ມີ 'ໂຄ' ສັບເປັນອຸປະບົດ ມີ 'ນິ' ບົດໜ້າ 'ສທະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ໄປ, ໄປ ແລະ ສິ້ນສຸດ. ທີ່ຄະຫະບໍດີທັງຫຼາຍຖວາຍ ຊື່ວ່າ ຄະຫະປະຕິ, ນີ້ເປັນຕະຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ທີ່ມີການລົບລົດບົດຫຼັງ. ທີ່ຄວນສົມມຸດດ້ວຍກຳມະວາຈາ ຊື່ວ່າ ສັມມຸຕິ, ຄວນເຮັດການວິເຄາະສັບຂອງກຸຕິເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງນີ້. ໃນຄຳວ່າ 'Tattha' ນັ້ນ ຄື ໃນການວິນິດໄສກັປປິຍະກຸຕິ. ຄຳວ່າ 'Taṃ pana avatvāpi' ຄື ແມ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັນທະກະອັດຖະກະຖາ. ດ້ວຍ 'ປິ' ສັບ ຍ່ອມອະນຸຍາດແມ່ນແຕ່ການກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Aṭṭhakathāsu vuttanayena vutte' ຄື ເມື່ອກ່າວຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທີ່ເຫຼືອວ່າ 'kappiyakuṭiṃ karomā' (ພວກເຮົາຈົ່ງເຮັດກັປປິຍະກຸຕິ) ຫຼື 'kappiyakuṭī' (ກັປປິຍະກຸຕິ). ຄຳວ່າ 'Sādhāraṇalakkhaṇaṃ' ຄື ລັກສະນະການເຮັດອຸດສາວະນັນຕິກາກຸຕິ ທີ່ທົ່ວໄປແກ່ອັດຖະກະຖາທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'Cayaṃ' ຄື ຖານທີ່ຕັ້ງ ຫຼື ພື້ນທີ່ສູງ. ຄຳວ່າ 'Yato paṭṭhāya' ຄື ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ອິດ, ຫີນ ຫຼື ກ້ອນດິນໜຽວເປັນຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'Paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhā na vaṭṭanti' ຄື ອິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະດິດສະຖານໄວ້ໃນພື້ນດິນເບື້ອງລຸ່ມ ເພາະເປັນໄປຕາມສະພາບຂອງດິນ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'kappiyakuṭiṃ karomā' ແລ້ວປະດິດສະຖານໄວ້. ຖ້າຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງເສົາທີ່ຝັງໄວ້ໃນດິນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນແລ້ວປະດິດສະຖານໄວ້? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'thambhā pana...pe... vaṭṭantī'.

သံဃသန္တကမေဝါတိ [Pg.208] ဝါသတ္ထာယ ကတံ သံဃိကသေနာသနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဘိက္ခုသန္တကန္တိ ဝါသတ္ထာယ ဧဝ ကတံ ဘိက္ခုဿ ပုဂ္ဂလိကသေနာသနံ.

ຄຳວ່າ 'Saṅghasantakameva' (ຂອງເປັນຂອງສົງຄ໌ເທົ່ານັ້ນ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງເສນາສະນະຂອງສົງຄ໌ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ 'Bhikkhusantakaṃ' (ຂອງເປັນຂອງພິກຂຸ) ຄື ເສນາສະນະສ່ວນຕົວຂອງພິກຂຸ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສນັ້ນເອງ.

၁၀၂. မုခသန္နိဓီတိ ဣမိနာ အန္တောဝုတ္ထဒုက္ကဋမေဝ ဒီပေတိ.

໑໐໒. ຄຳວ່າ 'Mukhasannidhī' ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງອາບັດທຸກກົດ ເພາະການເກັບໄວ້ພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၉၅) ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ – တံ ပန အဝတွာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန တထာဝစနမ္ပိ အနုဇာနာတိ. အဋ္ဌကထာသူတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာဝိရဟိတာသု သေသဋ္ဌကထာသု. သာဓာရဏလက္ခဏန္တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယ သဟ သဗ္ဗဋ္ဌကထာနံ သမာနံ. စယန္တိ အဓိဋ္ဌာနံ ဥစ္စဝတ္ထုံ. ယတော ပဋ္ဌာယာတိ ယတော ဣဋ္ဌကာဒိတော ပဋ္ဌာယ စယံ အာဒိံ ကတွာ ဘိတ္တိံ ဥဋ္ဌာပေတုကာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ထမ္ဘာ ပန ဥပရိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဧတေန ဣဋ္ဌကပါသာဏာ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာပိယမာနာပိ ယဒိ စယတော, ဘူမိတော ဝါ ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဥဂ္ဂတာ တိဋ္ဌန္တိ, ဝဋ္ဋန္တီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: ຄຳວ່າ 'taṃ pana avatvāpi' ນັ້ນ ດ້ວຍ 'ປິ' ສັບ ຍ່ອມອະນຸຍາດແມ່ນແຕ່ການກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Aṭṭhakathāsu' ຄື ໃນອັດຖະກະຖາທີ່ເຫຼືອ ທີ່ເວັ້ນຈາກອັນທະກະອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'Sādhāraṇalakkhaṇaṃ' ຄື ທີ່ສະເໝີກັນລະຫວ່າງອັດຖະກະຖາທັງປວງ ກັບອັນທະກະອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'Cayaṃ' ຄື ຖານທີ່ຕັ້ງ ຫຼື ພື້ນທີ່ສູງ. ຄຳວ່າ 'Yato paṭṭhāya' ຄື ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ອິດເປັນຕົ້ນໄປ ອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມປະສົງຈະກໍ່ຝາ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ການກໍ່. ຄຳວ່າ 'thambhā pana upari uggacchanti, tasmā vaṭṭantī' ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ອິດ ແລະ ຫີນ ທີ່ປະດິດສະຖານໄວ້ເບື້ອງລຸ່ມ ຖ້າຫາກຕັ້ງຢູ່ສູງຂຶ້ນມາຈາກຖານ ຫຼື ຈາກພື້ນດິນ ພຽງແຕ່ອົງຄຸລີດຽວ ກໍຍ່ອມຄວນ.

အာရာမောတိ ဥပစာရသီမာပရိစ္ဆိန္နော သကလော ဝိဟာရော. သေနာသနာနီတိ ဝိဟာရဿ အန္တော တိဏကုဋိအာဒိကာနိ သံဃဿ နိဝါသဂေဟာနိ. ဝိဟာရဂေါနိသာဒိကာ နာမာတိ သေနာသနဂေါနိသာဒိကာ နာမ. သေနာသနာနိ ဟိ သယံ ပရိက္ခိတ္တာနိပိ အာရာမပရိက္ခေပါဘာဝေန ‘‘ဂေါနိသာဒိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဥပဍ္ဎပရိက္ခိတ္တောပီ’’တိ ဣမိနာ တတော ဦနပရိက္ခိတ္တော ယေဘုယျေန အပရိက္ခိတ္တော နာမ, တသ္မာ အပရိက္ခိတ္တသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထာတိ ဥပဍ္ဎာဒိပရိက္ခိတ္တေ. ကပ္ပိယကုဋိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂေါနိသာဒိကာယ အဘာဝေန သေသကပ္ပိယကုဋီသု တီသု ယာ ကာစိ ကပ္ပိယကုဋိ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ 'Ārāmo' ຄື ວັດທັງໝົດ ທີ່ກຳນົດດ້ວຍອຸປະຈາຣະສີມາ. ຄຳວ່າ 'Senāsanāni' ຄື ເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສົງຄ໌ ມີກຸຕິມຸງຫຍ້າເປັນຕົ້ນ ພາຍໃນວັດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'Vihāragonisādikā' ຄື ເສນາສະນະໂຄນິສາດິກາ. ເພາະວ່າ ເສນາສະນະທັງຫຼາຍ ແມ່ນຈະມີກຳແພງອ້ອມຮອບດ້ວຍຕົນເອງ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບວັດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໂຄນິສາດິກາ'. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Upaḍḍhaparikkhittopi' (ແມ່ນມີກຳແພງອ້ອມຮອບເຄິ່ງໜຶ່ງ) ນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບ່ອນທີ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບໜ້ອຍກວ່ານັ້ນ ໂດຍຫຼາຍຊື່ວ່າ ບໍ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຖິງການນັບວ່າ ບໍ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'Ettha' ຄື ໃນບ່ອນທີ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບເຄິ່ງໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Kappiyakuṭi laddhuṃ vaṭṭati' ອະທິບາຍວ່າ ເພາະບໍ່ມີໂຄນິສາດິກາ ຈຶ່ງຄວນເຮັດກັປປິຍະກຸຕິໃດໜຶ່ງ ໃນບັນດາກັປປິຍະກຸຕິ ໓ ຫຼັງທີ່ເຫຼືອ.

တေသံ ဂေဟာနီတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခူနံ ဝါသတ္ထာယ ကတမ္ပိ ယာဝ န ဒေန္တိ, တာဝ တေသံ သန္တကံယေဝ ဘဝိဿတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဟာရံ [Pg.209] ဌပေတွာတိ ဥပသမ္ပန္နာနံ ဝါသတ္ထာယ ကတံ ဂေဟံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဂေဟန္တိ နိဝါသဂေဟံ. တဒညံ ပန ဥပေါသထာဂါရာဒိ သဗ္ဗံ အနိဝါသဂေဟံ စတုကပ္ပိယဘူမိဝိမုတ္တာ ပဉ္စမီ ကပ္ပိယဘူမိ. သံဃသန္တကေပိ ဟိ ဧတာဒိသေ ဂေဟေ သုဋ္ဌု ပရိက္ခိတ္တာရာမဋ္ဌေပိ အဗ္ဘောကာသေ ဝိယ အန္တောဝုတ္ထာဒိဒေါသော နတ္ထိ. ယေန ကေနစိ ဆန္နေ ပရိစ္ဆန္နေ စ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဘိက္ခုဿ, သံဃဿ ဝါ နိဝါသဂေဟေ အန္တောဝုတ္ထာဒိဒေါသော, န အညတ္ထ. တေနာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘သံဃိကံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ’’တိ ဣဒံ ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ သာမညတော ဝုတ္တံ ဘိက္ခူနံ ပန သံဃိကံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စ ဘိက္ခုနီနံ, တာသံ သံဃိကံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စ ဘိက္ခူနံ ဂိဟိသန္တကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ 'Tesaṃ gehāni' ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ເຮືອນທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຕາບໃດທີ່ເຂົາຍັງບໍ່ທັນຖວາຍ ຕາບນັ້ນກໍຍັງເປັນຂອງພວກເຂົາ (ຄະຫະບໍດີ) ຢູ່. ຄຳວ່າ 'Vihāraṃ ṭhapetvā' ອະທິບາຍວ່າ ເວັ້ນເຮືອນທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງອຸປະສຳບັນ. ຄຳວ່າ 'Gehaṃ' ຄື ເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສ. ສ່ວນເຮືອນທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສທັງໝົດ ນອກຈາກນັ້ນ ມີອຸໂປສົດຖາຄານເປັນຕົ້ນ ເປັນກັປປິຍະພູມທີ ໕ ທີ່ພົ້ນຈາກກັປປິຍະພູມ ໔. ເພາະວ່າ ໃນເຮືອນເຊັ່ນນັ້ນ ແມ່ນຈະເປັນຂອງສົງຄ໌ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນວັດທີ່ມີກຳແພງອ້ອມຮອບຢ່າງດີ ກໍບໍ່ມີໂທດມີການເກັບໄວ້ພາຍໃນເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນທີ່ແຈ້ງ. ໂທດມີການເກັບໄວ້ພາຍໃນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໃນເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພິກຂຸ ຫຼື ຂອງສົງຄ໌ ທີ່ມຸງແລະກັ້ນດ້ວຍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ແລະ ພໍແກ່ການນອນຮ່ວມກັນ, ບໍ່ແມ່ນໃນທີ່ອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yaṃ pana' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā' ນີ້ ແມ່ນຈະກ່າວໄວ້ທົ່ວໄປແກ່ພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີກོຕາມ ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ເສນາສະນະຂອງສົງຄ໌ ແລະ ສ່ວນຕົວຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງຄະລຶຫັດ ແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ແລະ ເສນາສະນະຂອງສົງຄ໌ ແລະ ສ່ວນຕົວຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງຄະລຶຫັດ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ.

မုခသန္နိဓီတိ အန္တောသန္နိဟိတဒေါသော ဟိ မုခပ္ပဝေသနနိမိတ္တံ အာပတ္တိံ ကရောတိ, နာညထာ, တသ္မာ ‘‘မုခသန္နိဓီ’’တိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၉၅) ဝုတ္တောတိ.

ຄຳວ່າ 'Mukhasannidhī' ຄື ໂທດທີ່ເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ເພາະມີການນຳເຂົ້າປາກເປັນນິມິດ, ບໍ່ແມ່ນຢ່າງອື່ນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'mukhasannidhī'.

တတ္ထ တတ္ထ ခဏ္ဍာ ဟောန္တီတိ ဥပဍ္ဎတော အဓိကံ ခဏ္ဍာ ဟောန္တိ. သဗ္ဗသ္မိံ ဆဒနေ ဝိနဋ္ဌေတိ တိဏပဏ္ဏာဒိဝဿပရိတ္တာယကေ ဆဒနေ ဝိနဋ္ဌေ. ဂေါပါနသီနံ ပန ဥပရိ ဝလ္လီဟိ ဗဒ္ဓဒဏ္ဍေသု ဌိတေသုပိ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောန္တိ ဧဝ. ပက္ခပါသကမဏ္ဍလန္တိ ဧကသ္မိံ ပဿေ တိဏ္ဏံ ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ ဌိတတိဏပဏ္ဏာဒိဆဒနံ ဝုစ္စတိ.

ຄຳວ່າ 'Tattha tattha khaṇḍā honti' ຄື ເປັນຊ່ອງຂາດເກີນກວ່າເຄິ່ງໜຶ່ງໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'Sabbasmiṃ chadane vinaṭṭhe' ຄື ເມື່ອເຄື່ອງມຸງ ມີຫຍ້າ ແລະ ໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປ້ອງກັນຝົນໄດ້ ເສຍຫາຍໄປທັງໝົດ. ແຕ່ເມື່ອໄມ້ທີ່ຜູກດ້ວຍເຄືອໄມ້ ເທິງຈັນທັນທັງຫຼາຍ ຍັງຕັ້ງຢູ່ ກໍຍັງຊື່ວ່າ ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຖືກສະລະແລ້ວຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ 'Pakkhapāsakamaṇḍalaṃ' ຄື ເຄື່ອງມຸງມີຫຍ້າ ແລະ ໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຈັນທັນ ໓ ຕົວ ໃນດ້ານໜຶ່ງ.

၁၀၃. ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ တဿာ’’တိအာဒိနာ အကပ္ပိယကုဋိယံ ဝုတ္ထမ္ပိ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒိန္နေ ကပ္ပိယံ ဟောတိ, သာပေက္ခဒါနဉ္စေတ္ထ ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. အန္တောပက္ကသာမံပက္ကေသု ပန ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အန္တောဝုတ္ထံ အန္တောပက္ကံ သာမံပက္ကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ယော ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အန္တော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ အန္တောပက္ကံ [Pg.210] သာမံပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာနံ. အန္တော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ အန္တောပက္ကံ အညေဟိ ပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ. အန္တော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ ဗဟိပက္ကံ သာမံပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ. ဗဟိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ အန္တောပက္ကံ သာမံပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ. အန္တော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ ဗဟိပက္ကံ အညေဟိ ပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဗဟိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ အန္တောပက္ကံ အညေဟိ ပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဗဟိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ ဗဟိပက္ကံ သာမံပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဗဟိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဝုတ္ထံ ဗဟိပက္ကံ အညေဟိ ပက္ကံ, တဉ္စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၇၄) ဝစနတော ဧကံ တိရာပတ္တိကံ, တီဏိ ဒုရာပတ္တိကာနိ, တီဏိ ဧကာပတ္တိကာနိ, ဧကံ အနာပတ္တိကန္တိ အဋ္ဌ ဟောန္တိ. တတ္ထ အန္တောဝုတ္ထန္တိ အကပ္ပိယကုဋိယံ ဝုတ္ထံ. အန္တောပက္ကေပိ ဧသေဝ နယော. သာမံပက္ကန္တိ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဘိက္ခုဿ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ.

໑໐໓. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Anupasampannassa datvā tassā' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ຂອງທີ່ເກັບໄວ້ໃນອະກັປປິຍະກຸຕິ ເມື່ອຖວາຍແກ່ອນຸປະສຳບັນແລ້ວ ກໍຍ່ອມຄວນ, ແລະ ການຖວາຍໂດຍຍັງມີຄວາມຫວັງ (ຫວັງຈະໄດ້ຄືນ) ໃນເລື່ອງນີ້ ຍ່ອມຄວນ, ບໍ່ເໝືອນກັບການຮັບປະຄົນ. ສ່ວນໃນເລື່ອງຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ແລະ ຫຸງຕົ້ມເອງ, ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຂອງທີ່ເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມເອງ ພິກຂຸບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ, ພິກຂຸໃດບໍລິໂພກ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ແລະ ຫຸງຕົ້ມເອງ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໓ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ແຕ່ຜື່ອື່ນຫຸງຕົ້ມ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໒ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມພາຍນອກ ແຕ່ຫຸງຕົ້ມເອງ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໒ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍນອກ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ແລະ ຫຸງຕົ້ມເອງ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໒ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍໃນ ຫຸງຕົ້ມພາຍນອກ ແຕ່ຜື່ອື່ນຫຸງຕົ້ມ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໑ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍນອກ ຫຸງຕົ້ມພາຍໃນ ແຕ່ຜື່ອື່ນຫຸງຕົ້ມ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໑ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍນອກ ຫຸງຕົ້ມພາຍນອກ ແຕ່ຫຸງຕົ້ມເອງ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໑ ຕົວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າຂອງເກັບໄວ້ພາຍນອກ ຫຸງຕົ້ມພາຍນອກ ແລະ ຜື່ອື່ນຫຸງຕົ້ມ ຫາກບໍລິໂພກຂອງນັ້ນ ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງມີວາລະ ໘ ຢ່າງ ຄື: ວາລະທີ່ຕ້ອງອາບັດ ໓ ຕົວ ໑ ຢ່າງ, ວາລະທີ່ຕ້ອງອາບັດ ໒ ຕົວ ໓ ຢ່າງ, ວາລະທີ່ຕ້ອງອາບັດ ໑ ຕົວ ໓ ຢ່າງ, ແລະ ວາລະທີ່ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ໑ ຢ່າງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'antovutthaṃ' ຄື ຂອງທີ່ເກັບໄວ້ໃນອະກັປປິຍະກຸຕິ. ໃນຄຳວ່າ 'antopakka' ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'sāmaṃpakkaṃ' ຄື ອາໝິສໃດໜຶ່ງ ທີ່ພິກຂຸບໍ່ຄວນຫຸງຕົ້ມເອງ. ເນື້ອຄວາມໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນເລື່ອງນັ້ນ ທ່ານກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແລ້ວ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ကပ္ပိယဘူမိဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ມີຊື່ວ່າ ກັບປິຍະພູມິວິນິດໄສກະຖາລັງການ

ဧကူနဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິຈເສດທີ ໑໙.

၂၀. ပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໐. ປະຕິຄຄະຫະນະວິນິດໄສກະຖາ

၁၀၄. ဧဝံ ကပ္ပိယဘူမိဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ခါဒနီယာဒိပဋိဂ္ဂါဟော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခါဒိယတေတိ ခါဒနီယံ, ဌပေတွာ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ သဗ္ဗဿ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဿေတံ အဓိဝစနံ. အာဒိသဒ္ဒေန ဘောဇနီယံ [Pg.211] သင်္ဂဏှာတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ ပဋိဂ္ဂါဟော, ခါဒနီယာဒီနံ ပဋိဂ္ဂါဟော ခါဒနီယာဒိပဋိဂ္ဂါဟော. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဿ ယဿ ကဿစိ ခါဒနီယဿ ဝါ ဘောဇနီယဿ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟဏ’’န္တိ. ပဉ္စသု အင်္ဂေသု ဥစ္စာရဏမတ္တန္တိ ဥက္ခိပနမတ္တံ, ဣမိနာ ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗဘာရဿ ပမာဏံ ဒဿေတိ. တေနေဝ တာဒိသေန ပုရိသေန အနုက္ခိပနီယဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိ ဣမိနာ အာသန္နဘာဝံ. တေနေဝ စ ဒူရေ ဌတွာ အဘိဟရန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒီပေတိ. အဘိဟာရောတိ ပရိဏာမိတဘာဝေါ, တေန စ တတြဋ္ဌကာဒီသု န ရုဟတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဒေဝေါ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဒါယကတော ပယောဂတ္တယံ ဒဿေတိ. ‘‘တဉ္စေ’’တိအာဒိနာ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ပယောဂဒွယံ ဒဿေတိ.

໑໐໔. ເມື່ອສະແດງການວິນິດໄສເລື່ອງກັບປິຍະພູມິຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງການວິນິດໄສເລື່ອງການຮັບປະເຄນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “khādanīyādipaṭiggāho” (ການຮັບຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ) ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “khādanīyaṃ” (ຂອງຂົບຄ້ຽວ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຂົບຄ້ຽວໄດ້, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສິ່ງຂອງທຸກຢ່າງທີ່ກືນກິນໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໂພຊະນະ ໕ ຢ່າງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” (ອາທິສັບ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາໂພຊະນີຍະ (ຂອງບໍລິໂພກ) ນຳ. ຄຳວ່າ “paṭiggāho” (ການຮັບ) ຄື ການຮັບເອົາໄວ້, ການຮັບຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “khādanīyādipaṭiggāho” (ການຮັບຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ການຮັບເອົາຂອງຂົບຄ້ຽວ ຫຼື ຂອງບໍລິໂພກ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຄວນກືນກິນ”. ໃນອົງ ໕ ນັ້ນ ຄຳວ່າ “ພຽງແຕ່ຍົກຂຶ້ນ” (uccāraṇamatta) ຄື ພຽງແຕ່ຍົກຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງປະລິມານຂອງນ້ຳໜັກທີ່ຄວນຮັບປະເຄນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ໃນວັດຖຸທີ່ບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ສາມາດຍົກຂຶ້ນໄດ້ ການຮັບປະເຄນຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ຫັດຖະບາດ” (hatthapāso) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມໃກ້ຊິດ. ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ການຮັບປະເຄນຂອງຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ໄກແລ້ວນ້ອມເຂົ້າມາ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ການນ້ອມເຂົ້າມາ” (abhihāro) ຄື ພາວະທີ່ນ້ອມເຂົ້າມາ, ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ໃນຂອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ກັບທີ່ເປັນຕົ້ນ ການຮັບປະເຄນຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເທວະດາ ຫຼື” (devo vā) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງເຖິງປະໂຍກ ໓ ປະການ ຝ່າຍທາຍົກ (ຜູ້ໃຫ້). ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຖ້າວັດຖຸນັ້ນ” (tañce) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງເຖິງປະໂຍກ ໒ ປະການ ຝ່າຍປະຕິຄາຫົກ (ຜູ້ຮັບ).

ဣဒါနိ တေသု ပဉ္စသု အင်္ဂေသု ဟတ္ထပါသဿ ဒုရာဇာနတာယ တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တတ္ထိ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ဟတ္ထပါသော နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘တဿ ဩရိမန္တေနာ’’တိ ဣမိနာ အာကာသေ ဥဇုံ ဌတွာ ပရေန ဥက္ခိတ္တံ ဂဏှန္တဿာပိ အာသန္နင်္ဂဘူတပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထပါသော ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော, န သီသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ‘‘ဩရိမန္တေနာ’’တိ ဣမဿ ဟေဋ္ဌိမန္တေနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ບັດນີ້ ເພາະໃນອົງ ໕ ປະການນັ້ນ ຫັດຖະບາດເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ເພື່ອຈະສະແດງຫັດຖະບາດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tatthi” (ໃນອົງ ໕ ນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຫັດຖະບາດ ມີກຳນົດ ສອງສອກເຄິ່ງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ດ້ວຍສ່ວນທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ” (tassa orimantena) ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ຢືນຊື່ຢູ່ໃນອາກາດ ຮັບເອົາຂອງທີ່ຜູ້ນຶ່ນຍົກຂຶ້ນໃຫ້ ກໍຕ້ອງກຳນົດຫັດຖະບາດຕັ້ງແຕ່ພື້ນຕີນອັນເປັນອະໄວຍະວະທີ່ຢູ່ໃກ້ທີ່ສຸດ ບໍ່ແມ່ນກຳນົດຕັ້ງແຕ່ຫົວ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “orimantena” (ດ້ວຍສ່ວນທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດ) ຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ດ້ວຍສ່ວນທີ່ຢູ່ຕ່ຳສຸດ” (heṭṭhimantena).

ဧတ္ထ စ ပဝါရဏသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ‘‘သစေ ပန ဘိက္ခု နိသိန္နော ဟောတိ, အာသန္နဿ ပစ္ဆိမန္တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ အာသန္နင်္ဂဿ ပါရိမန္တတော ပဋ္ဌာယ ပရိစ္ဆေဒဿ ဒဿိတတ္တာ ဣဓာပိ အာကာသေ ဌိတဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ အာသန္နင်္ဂဘူတပါဒတလဿ ပါရိမန္တဘူတတော ပဏှိပရိယန္တဿ ဟေဋ္ဌိမတလတော ပဋ္ဌာယ, ဒါယကဿ ပန ဩရိမန္တဘူတတော ပါဒင်္ဂုလဿ ဟေဋ္ဌိမပရိယန္တတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထပါသော [Pg.212] ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမိနာဝ နယေန ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဿီသကေ နိသိန္နဿ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿာပိ အာသန္နသီသင်္ဂဿ ပါရိမန္တဘူတတော ဂီဝန္တတော ပဋ္ဌာယေဝ ဟတ္ထပါသော မိနိတဗ္ဗော, န ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ. ဧဝံ နိပဇ္ဇိတွာ ဒါနေပိ ယထာနုရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ယံ အာသန္နတရံ အင်္ဂ’’န္တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ဟိ ဝုတ္တံ. အကလ္လကောတိ ဂိလာနော သဟတ္ထာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၆၅) ပန ‘‘အကလ္လကောတိ ဂိလာနော ဂဟေတုံ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, ဧတေန အကလ္လကောတိ ဂိလာနော ဝါ အထ ဝါ ဂဟေတုံ အကလ္လကော အသမတ္ထောတိ အတ္ထော ဒဿိတော. တေနာဟ ‘‘သစေပိ နတ္ထုကရဏိယံ ဒီယမာနံ နာသာပုဋေန အကလ္လကော ဝါ မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ.

ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ໃນອັດຖະກະຖາປະວາຣະນາສິກຂາບົດ ທ່ານສະແດງການກຳນົດຂອບເຂດຕັ້ງແຕ່ສ່ວນສຸດດ້ານຫຼັງຂອງອະໄວຍະວະທີ່ຢູ່ໃກ້ຂອງຜູ້ຮັບ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ແຕ່ຖ້າພິກຂຸນັ່ງຢູ່ ໃຫ້ກຳນົດຕັ້ງແຕ່ສ່ວນສຸດດ້ານຫຼັງຂອງອະໄວຍະວະທີ່ຢູ່ໃກ້” ດັ່ງນີ້, ແມ່ນໃນທີ່ນີ້ກໍຄວນຊາບວ່າ ຫັດຖະບາດຂອງຜູ້ຮັບທີ່ຢືນຢູ່ໃນອາກາດ ຕ້ອງກຳນົດຕັ້ງແຕ່ສ່ວນລຸ່ມສຸດຂອງສົ້ນນ່ອງ ອັນເປັນສ່ວນສຸດຂອງພື້ນຕີນເຊິ່ງເປັນອະໄວຍະວະທີ່ຢູ່ໃກ້, ສ່ວນຂອງທາຍົກ (ຜູ້ໃຫ້) ຕ້ອງກຳນົດຕັ້ງແຕ່ສ່ວນລຸ່ມສຸດຂອງປາຍໂປ້ຕີນ ອັນເປັນສ່ວນທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດ. ດ້ວຍນິຍາຍນີ້ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ນອນຢູ່ເທິງພື້ນ ແລ້ວຮັບປະເຄນຈາກມືຂອງຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ທາງຫົວ ກໍຕ້ອງແທກຫັດຖະບາດຕັ້ງແຕ່ຄໍ ອັນເປັນສ່ວນສຸດຂອງອະໄວຍະວະສ່ວນຫົວທີ່ຢູ່ໃກ້ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນແທກຕັ້ງແຕ່ພື້ນຕີນ. ແມ່ນໃນການໃຫ້ຂອງຜູ້ນອນຢູ່ ກໍຄວນຊາບໂດຍສົມຄວນແກ່ກໍລະນີຢ່າງນີ້. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ອະໄວຍະວະໃດທີ່ຢູ່ໃກ້ກວ່າ”. ຄຳວ່າ “akallako” (ຜູ້ບໍ່ສະບາຍ) ຄື ພິກຂຸໄຂ້ ຜູ້ບໍ່ສາມາດບໍລິໂພກດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງໄດ້ ຈຶ່ງຮັບດ້ວຍປາກ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ວ່າ “akallakoti gilāno gahetuṃ vā” (ຄຳວ່າ akallako ຄື ພິກຂຸໄຂ້ ຫຼື ຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາໄດ້) ເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ຄຳວ່າ akallako ຄື ພິກຂຸໄຂ້ ຫຼື ຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ເມື່ອເຂົາຖວາຍຢານັດ ພິກຂຸຜູ້ໄຂ້ ຫຼື ຜູ້ບໍ່ສາມາດ ຈະຮັບດ້ວຍຮູດັງ ຫຼື ດ້ວຍປາກກໍໄດ້”.

၁၀၅. ဧကဒေသေနာပီတိ အင်္ဂုလိယာ ဖုဋ္ဌမတ္တေန.

໑໐໕. ຄຳວ່າ “ແມ່ນດ້ວຍສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງ” (ekadesenāpi) ຄື ພຽງແຕ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍນິ້ວມື.

တဉ္စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, သဗ္ဗံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဏုကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတတ္တာ. သစေ ဘူမိယံ ဌိတမေဝ ဃဋံ ဒါယကေန ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ ‘‘ဃဋံ ဒဿာမီ’’တိ ဒိန္နံ ဝေဏုကောဋိယာ ဂဟဏဝသေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဥဘယကောဋိဗဒ္ဓံ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဘိက္ခုဿ ဟတ္ထေ အပီဠေတွာ ပကတိယာ ပီဠိယမာနံ ဥစ္ဆုရသံ သန္ဓာယ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အဘိဟာရော န ပညာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿ ပန ဘိက္ခုဿ အတ္ထာယ ပီဠိယမာနံ ဥစ္ဆုတော ပဂ္ဃရန္တံ ရသံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒေါဏိကာယ သယံ ပဂ္ဃရန္တံ ဥစ္ဆုရသံ မဇ္ဈေ အာဝရိတွာ ဝိဿဇ္ဇိတမ္ပိ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏသညာယာတိ ‘‘မဉ္စာဒိနာ ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ ဥပ္ပာဒိတသညာယ, ဣမိနာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ဝါစာယ ဝတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ “ຖ້າຮັບວັດຖຸນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຮັບທັງໝົດ” (tañce paṭiggaṇhāti, sabbaṃ paṭiggahitameva) ເພາະຜູກມັດໄວ້ທີ່ປາຍໄມ້ຊາງ. ຖ້າທາຍົກຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ ຖວາຍໝໍ້ນ້ຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນນັ້ນເອງ ໂດຍກ່າວວ່າ “ຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍໝໍ້ນ້ຳ” ແລ້ວພິກຂຸຮັບດ້ວຍການຈັບປາຍໄມ້ຊາງ, ໝໍ້ນ້ຳທັງໝົດທີ່ຜູກໄວ້ທັງສອງປາຍ ກໍຍ່ອມເປັນອັນຮັບປະເຄນແລ້ວທັງນັ້ນ. ເພາະທ່ານໝາຍເຖິງນ້ຳອ້ອຍທີ່ເຂົາຄັ້ນຕາມປົກກະຕິ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບີບຄັ້ນໃສ່ມຶຂອງພິກຂຸ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ຂໍນິມົນຮັບເອົາທອດ” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ປາກົດການນ້ອມເຂົ້າມາ”, ແຕ່ນ້ຳອ້ອຍທີ່ເຂົາບີບຄັ້ນຈາກລຳອ້ອຍທີ່ໄຫຼອອກມາ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ ພິກຂຸຈະຮັບເອົາກໍຄວນ. ແມ່ນນ້ຳອ້ອຍທີ່ໄຫຼອອກມາເອງຕາມຮາງ ທີ່ເຂົາກັ້ນໄວ້ເຄິ່ງກາງແລ້ວປ່ອຍໃຫ້ໄຫຼລົງມາ ພິກຂຸຈະຮັບເອົາກໍຄວນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຄວາມສຳຄັນວ່າຈະຮັບ” (paṭiggahaṇasaññāya) ຄື ດ້ວຍຄວາມສຳຄັນທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ “ເຮົາຈະຮັບດ້ວຍຕຽງເປັນຕົ້ນ”, ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວດ້ວຍວາຈาວ່າ “ເຮົາຮັບ”.

ယတ္ထ [Pg.213] ကတ္ထစိ အဋ္ဌကထာသု, ပဒေသေသု ဝါ. အသံဟာရိမေ ဖလကေတိ ထာမမဇ္ဈိမေန အသံဟာရိယေ. ‘‘တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသူတိ ဝစနတော သာခါသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၂၆၅) ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဋီကာယမ္ပိ တထေဝ ဝုတ္တံ, တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာယဉှိ ‘‘ဘူမိယံ အတ္ထတေသု သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏာနံ သုခုမတ္တာ တတ္ထ ဌပိတအာမိသဿ အသဏ္ဌဟနတော ဘူမိယံ ဌပိတသဒိသတ္တာ ‘‘န ရုဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တိန္တိဏိကာဒိသာခါသု ဌပိတေပိ ဧဝမေဝ သိယာ, တသ္မာ ‘‘သာခါသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတီ’’တိ ဝစနံ အယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. အဋ္ဌကထာယံ ‘‘န ရုဟတီ’’တိ ကိရိယာပဒဿ ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဟေတုပရိယေသနေ သတိ န အညံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ, ‘‘သုခုမေသူ’’တိ ဝုတ္တံ ဝိသေသနပဒံယေဝ ဟေတုမန္တဝိသေသနံ ဘဝတိ, တသ္မာ တိန္တိဏိကပဏ္ဏာဒီသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတိ, ကသ္မာ? တေသံ သုခုမတ္တာ. အညေသု ပန ပဒုမိနီပဏ္ဏာဒီသု ရုဟတိ, ကသ္မာ? တေသံ ဩဠာရိကတ္တာတိ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒိဿတိ, တသ္မာ ‘‘တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘န ဟိ တာနိ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထာနီတိ မဟန္တေသု ပန ပဒုမိနီပဏ္ဏာဒီသု ရုဟတီ’’တိ.

ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ” (yattha katthaci) ຄື ໃນອັດຖະກະຖາ ຫຼື ໃນທ້ອງຖິ່ນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ໃນແຜ່ນກະດານທີ່ເຄື່ອນຍ້າຍບໍ່ໄດ້” (asaṃhārime phalaketi) ຄື ທີ່ຄົນມີກຳລັງປານກາງບໍ່ສາມາດເຄື່ອນຍ້າຍໄດ້. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ‘ໃນໃບສົ້ມພໍດີ (ໃບຂາມ) ເປັນຕົ້ນ’ ຄວນຊາບວ່າ ການຮັບປະເຄນເທິງກິ່ງໄມ້ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ”. ແມ່ນໃນໂປຣານະຕີກາກໍກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ແຕ່ຄຳນັ້ນຄວນພິຈາລະນາ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ “ການຮັບປະເຄນເທິງໃບສົ້ມພໍດີ (ໃບຂາມ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ລະອຽດ ເຊິ່ງປູໄວ້ເທິງພື້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ”. ທີ່ກ່າວວ່າ “ບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ” ນັ້ນ ເພາະໃບສົ້ມພໍດີເປັນຕົ້ນມີຄວາມລະອຽດ ຂອງຄ້ຽວຂອງສັນທີ່ວາງໄວ້ເທິງໃບໄມ້ນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ຄືກັນກັບວາງໄວ້ເທິງພື້ນດິນ, ແມ່ນຂອງທີ່ວາງໄວ້ເທິງກິ່ງສົ້ມພໍດີເປັນຕົ້ນກໍຄົງຈະເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳກ່າວວ່າ “ການຮັບປະເຄນເທິງກິ່ງໄມ້ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ” ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສົມຄວນ. ເມື່ອມີການສະແຫວງຫາເຫດຜົນວ່າ “ເພາະເຫດໃດ” ໃນກິຣິຍາສັບວ່າ “ບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ” ໃນອັດຖະກະຖາ, ກໍບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາເຫດຜົນອື່ນ, ບົດວິເສດສະນະທີ່ກ່າວວ່າ “ທີ່ລະອຽດ” (sukhumesu) ນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນວິເສດສະນະທີ່ມີເຫດຜົນ, ເພາະສະນັ້ນ ການຮັບປະເຄນເທິງໃບສົ້ມພໍດີເປັນຕົ້ນຈຶ່ງບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃບໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນລະອຽດ. ສ່ວນໃນໃບໄມ້ອື່ນໆ ເຊັ່ນ ໃບບົວເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃບໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໃຫຍ່ (ຫຍາບ), ຄວາມກ່ຽວພັນລະຫວ່າງເຫດແລະຜົນນີ້ ຄວນເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນຄວນພິຈາລະນາ”. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະໃບໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ສາມາດຮອງຮັບໄວ້ໄດ້ ແຕ່ໃນໃບບົວເປັນຕົ້ນທີ່ໃຫຍ່ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ”.

၁၀၆. ပုဉ္ဆိတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ပုဉ္ဆိတေပိ ရဇနစုဏ္ဏာသင်္ကာယ သတိ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဝုတ္တံ, နာသတိ. တံ ပနာတိ ပတိတရဇံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဥပရိ ဂဟိတပိဏ္ဍပါတံ. အနာပတ္တီတိ ဒုရူပစိဏ္ဏာဒိဒေါသော နတ္ထိ. ပုဗ္ဗာဘောဂဿ အနုရူပဝသေန ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တံ ‘‘အညဿ ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေန ပရသန္တကံ န ဟောတိ, တသ္မာ တဿ အဒတွာပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒဿာမီ’’တိအာဒိပိ ဝိနယဒုက္ကဋဿ ပရိဟာရာယ [Pg.214] ဝုတ္တံ, တထာ အကတွာ ဂဟိတေပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိယေဝ. ဘိက္ခုဿ ဒေတီတိ အညဿ ဘိက္ခုဿ ဒေတိ. ကဉ္ဇိကန္တိ ခီရရသာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ဒြဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထတော မောစေတွာ ပုန ဂဏှာတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထတော အမောစေန္တေနေဝါ’’တိ. အာလုဠေန္တာနန္တိ အာလောဠေန္တာနံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အာဟရိတွာ ဘူမိယံ ဌပိတတ္တာ အဘိဟာရော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ.

໑໐໖. ຄຳວ່າ “ເຊັດແລ້ວຮັບປະເຄນ” (puñchitvā paṭiggahetvā) ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການรับປະເຄນ ເມື່ອມີຄວາມສົງໄສໃນລະອອງຝຸ່ນ ແມ່ນໃນເວລາທີ່ເຊັດແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນເມື່ອບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ຄຳວ່າ “ສ່ວນອາຫານນັ້ນ” (taṃ pana) ຄື ບິນທະບາດທີ່ຢິບເອົາທາງເທິງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນຝຸ່ນທີ່ຕົກລົງໄປ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ມີອາບັດ” (anāpatti) ຄື ບໍ່ມີໂທດມີຄວາມປະພຶດຊົ່ວເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນແລ້ວ...ເປ... ຍ່ອມຄວນ” ໂດຍສົມຄວນແກ່ຄວາມນຶກຄິດໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະອາຫານນັ້ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຂອງຜູ້ນຶ່ນ ພຽງແຕ່ດ້ວຍຄວາມຄິດທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ “ເຮົາຈະໃຫ້ແກ່ຜູ້ນຶ່ນ”, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ແລ້ວຮັບປະເຄນມາບໍລິໂພກ ກໍຍ່ອມຄວນ. ແມ່ນຄຳວ່າ “ເຮົາຈະໃຫ້ແກ່ອນຸປະສຳບັນ” ເປັນຕົ້ນ ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນອາບັດທຸກກົດທາງວິນັຍ, ແມ່ນເມື່ອບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ແລ້ວຮັບປະເຄນມາບໍລິໂພກ ກໍບໍ່ມີອາບັດຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸ” (bhikkhussa deti) ຄື ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ. ຄຳວ່າ “ນ້ຳສົ້ມພະຍະ” (kañjikaṃ) ທ່ານໝາຍເຖິງຂອງແຫຼວຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ น້ຳນົມເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ໂດຍບໍ່ປ່ອຍຈາກມືນັ້ນເອງ” (hatthato amocenteneva) ເພາະຖ້າປ່ອຍຈາກມືແລ້ວຮັບຄືນໃໝ່ ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ຈັບຕ້ອງແລ້ວ (ອຸກຄະຫິຕະກະ). ຄຳວ່າ “āluḷentānaṃ” (ຂອງຜູ້ຄົນຢູ່) ຄື ຂອງຜູ້ຄົນໃຫ້ເຂົ້າກັນ, ຫຼື ບົດນີ້ກໍເປັນບົດຮຽນຄືກັນ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ບາດຄວນຮັບປະເຄນ” (patto paṭiggahetabbo) ເພາະເມື່ອນຳມາແລ້ວວາງໄວ້ເທິງພື້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີການນ້ອມເຂົ້າມາ.

၁၀၇. ပဌမတရံ ဥဠုင်္ကတော ထေဝါ ပတ္တေ ပတန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယထာ ပဌမတရံ ပတိတထေဝေ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာ အာကိရိတွာ အပနေန္တာနံ ပစ္ဆာ ပတိတထေဝေပိ အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော’’တိ ဝဒန္တိ. စရုကေနာတိ ခုဒ္ဒကဘာဇနေန. ‘‘အဘိဟဋတ္တာတိ ဒီယမာနက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒတွာ အပနယနကာလေ ပန ဆာရိကာ ဝါ ဗိန္ဒူနိ ဝါ ပတန္တိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ အဘိဟာရဿ ဝိဂတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ယထာ န ပတတိ, တထာ အပနေဿာမီတိ ပဋိဟရန္တေ ယုဇ္ဇတိ, ပကတိသညာယ အပနေန္တေ အဘိဟာရော န ဆိဇ္ဇတိ, သုပတိတံ. ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟိ တံ ဟောတိ. မုခဝဋ္ဋိယာပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဘိဟရိယမာနဿ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယာ ဥပရိဘာဂေ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဖုသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဒေန ပေလ္လေတွာတိ ပါဒေန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ သညာယ အက္ကမိတွာ. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော. ဝစနမတ္တမေဝါတိ ပဋိဗဒ္ဓံ ပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓန္တိ သဒ္ဒမတ္တမေဝ နာနံ, ကာယပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ တေသံ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဧသ နယောတိ ‘‘ပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓမ္ပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓမေဝါ’’တိ အယံ နယော. တထာ စ တတ္ထ ကာယပဋိဗဒ္ဓေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေ စ ထုလ္လစ္စယမေဝ ဝုတ္တံ.

໑໐໗. ໃນຄຳວ່າ “ຢາດນ້ຳຕົກຈາກຈອງລົງໃນບາດກ່ອນ” (paṭhamataraṃ uḷuṅkato thevā patte patanti) ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ “ຢາດນ້ຳທີ່ຕົກລົງໄປກ່ອນ ບໍ່ມີໂທດຢ່າງໃດ, ແມ່ນຢາດນ້ຳທີ່ຕົກລົງໄປພາຍຫຼັງຂອງຜູ້ທີ່ຕັກໃສ່ແລ້ວນຳອອກໄປ ກໍບໍ່ມີໂທດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ເພາະເປັນຂອງທີ່ນ້ອມເຂົ້າມາແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຈະຣຸກ” (carukena) ຄື ດ້ວຍພາຊະນະນ້ອຍ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ເພາະເປັນຂອງທີ່ນ້ອມເຂົ້າມາແລ້ວ” ໂດຍໝາຍເຖິງຂະນະທີ່ກຳລັງໃຫ້. ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ “ໃນເວລາທີ່ໃຫ້ແລ້ວນຳອອກໄປ ຖ້າຂີ້ເຖົ່າ ຫຼື ຢາດນ້ຳຕົກລົງໄປ ຕ້ອງຮັບປະເຄນໃໝ່ ເພາະການນ້ອມເຂົ້າມາໄດ້ໝົດໄປແລ້ວ”, ຄຳນັ້ນຍ່ອມສົມຄວນແກ່ຜູ້ທີ່ລະວັງຢູ່ວ່າ ‘ເຮົາຈະນຳອອກໄປຢ່າງໃດ ບໍ່ໃຫ້ມັນຕົກ’, ແຕ່ເມື່ອນຳອອກໄປດ້ວຍຄວາມສຳຄັນຕາມປົກກະຕິ ການນ້ອມເຂົ້າມາຍ່ອມບໍ່ຂາດ, ຕົກລົງໄປດີແລ້ວ. ເພາະວັດຖຸນັ້ນຍ່ອມເປັນອັນຮັບປະເຄນແລ້ວແທ້ໆ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນຈັບທີ່ຂອບປາກບາດກໍຄວນ” (mukhavaṭṭiyāpi gahetuṃ vaṭṭati) ຄື ຄວນຢຽດມືອອກໄປຈັບທີ່ສ່ວນເທິງຂອງຂອບປາກບາດ ທີ່ເຂົານ້ອມເຂົ້າມາຖວາຍ. ຄຳວ່າ “ຍູ້ດ້ວຍຕີນ” (pādena pelletvā) ຄື ຢຽບດ້ວຍຄວາມສຳຄັນວ່າ “ເຮົາຈະຮັບປະເຄນ”. ຄຳວ່າ “ບາງພວກ” (kecī) ຄື ພິກຂຸຊາວອະໄພຍະຄີຣີວິຫານ. ຄຳວ່າ “ເປັນພຽງແຕ່ຄຳເວົ້າເທົ່ານັ້ນ” (vacanamattameva) ຄື ຄຳວ່າ ‘ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ’ ແລະ ‘ເນື່ອງດ້ວຍຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ’ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ສຽງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອແທ້ແລ້ວກໍເປັນຂອງເນື່ອງດ້ວຍກາຍຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນຖືເອົາຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ນິຍາຍນີ້” (esa nayo) ຄື ນິຍາຍທີ່ວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ ກໍເປັນຂອງເນື່ອງດ້ວຍກາຍຄືກັນ” ນີ້. ແລະເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ ແລະ ຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຂອງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງປັບອາບັດຖຸລັລໃຈເທົ່ານັ້ນ.

တေန အာဟရာပေတုန္တိ ယဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂတံ, တံ ‘‘ဣဓ နံ အာနေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ တေန အာဟရာပေတုံ ဣတရဿ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ မူလဋ္ဌဿေဝ [Pg.215] ပရိဘောဂေါ အနုညာတော, တသ္မာ. တံ ဒိဝသံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတကပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနာမသိတွာ’’တိ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘သန္နိဓိပစ္စယာ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အဒိန္နမုခဒွါရာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘န တတော ပရန္တိ တဒဟေဝ သာမံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တဒဟေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပန ပုနဒိဝသာဒီသု အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ “ໃຫ້ນຳມາດ້ວຍຜູ້ນັ້ນ” (tena āharāpetuṃ) ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸອື່ນສັ່ງພິກຂຸຜູ້ທີ່ຂອງນັ້ນຕົກໄປຢູ່ໃກ້ວ່າ “ຈົ່ງນຳຂອງນັ້ນມາທີ່ນີ້” ແລ້ວໃຫ້ນຳມາ ຍ່ອມຄວນ. ຄຳວ່າ “ເພາະສະນັ້ນ” (tasmā) ຄື ເພາະການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງເດີມເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ໂດຍບໍ່ໄດ້ຈັບຕ້ອງ” (anāmasitvā) ເພາະເມື່ອຈັບດ້ວຍມືໃນມື້ນັ້ນ ແລ້ວຮັບປະເຄນບໍລິໂພກໃນມື້ຕໍ່ມາ ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ຈັບຕ້ອງແລ້ວຮັບປະເຄນ (ອຸກຄະຫິຕະຄະຫິຕະ). ທີ່ກ່າວວ່າ “ບໍ່ມີອາບັດເພາະປັດໄຈຄືການສັ່ງສົມ” (sannidhipaccayā anāpatti) ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນໄວ້. ທ່ານກ່າວວ່າ “ແຕ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ” (paṭiggahetvā pana paribhuñjitabbaṃ) ເພາະເມື່ອບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະນຳຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນເຂົ້າປາກ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ‘ບໍ່ແມ່ນຫຼັງຈາກນັ້ນ’ (na tato paraṃ) ທ່ານໝາຍເຖິງຂອງທີ່ຕົນເອງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນໃນມື້ນັ້ນເອງ, ສ່ວນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໃນມື້ນັ້ນແລ້ວ ແມ່ນໃນມື້ຕໍ່ໆໄປ ຈະບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮັບປະເຄນໃໝ່ກໍຄວນ”.

၁၀၈. ခီယန္တီတိ ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ စုဏ္ဏေဟိ ထုလ္လစ္စယအပ္ပဋိဂ္ဂဟဏာပတ္တိယော န ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. သတ္ထကေနာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတသတ္ထကေန. နဝသမုဋ္ဌိတန္တိ ဧတေနေဝ ဥစ္ဆုအာဒီသု အဘိနဝလဂ္ဂတ္တာ အဗ္ဗောဟာရိကံ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧသေဝ နယောတိ သန္နိဓိဒေါသာဒိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဥဂ္ဂဟိတပစ္စယာ, သန္နိဓိပစ္စယာ ဝါ ဒေါသော န သိယာတိ အာဟ ‘‘န ဟိ တံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရန္တီ’’တိ. ဣမိနာ စ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထံ သာမံ ဂဟေတွာ ဝါ အနုပသမ္ပန္နေန ဒိန္နံ ဝါ ပရိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ, တသ္မာ ပတ္တသမ္မက္ခနာဒိအတ္ထံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဟရိတတေလာဒိံ သစေ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂတ္ထံ ပန သာမံ ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အဒိန္နမုခဒွါရာပတ္တိ ဟောတိ. အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂတ္ထမေဝ အနုပသမ္ပန္နေန ဒိန္နံ ဂဟေတွာ ပရိဟရန္တဿ သိင်္ဂီလောဏကပ္ပော ဝိယ သန္နိဓိပစ္စယာ အာပတ္တိ ဟောတိ. ကေစိ ပန ‘‘ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဥစ္စာရဏမတ္တံ ဟောတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တပဉ္စင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ရုဟဏတော ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထမ္ပိ သစေ အနုပသမ္ပန္နေဟိ ဒိန္နံ ဂဏှာတိ, ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝါ’’တိ [Pg.216] ဝဒန္တိ. ဧဝံ သတိ ဣဓ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထံ အနုပသမ္ပန္နေန ဒိန္နံ ဂဟေတွာ ပရိဟရန္တဿ သန္နိဓိပစ္စယာ အာပတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ‘‘န ဟိ တံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရန္တီ’’တိ စ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထံ ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ န ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໑໐໘. ຄຳວ່າ Khīyantīti ແປວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ມີອາບັດຖຸລັດໄຈ ແລະອາບັດເພາະບໍ່ຮັບປະເຄນ ດ້ວຍຜົງຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Satthakenāti ແປວ່າ ດ້ວຍມີດໂກນທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ. ຄຳວ່າ Navasamuṭṭhitanti ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເພາະຄວາມທີ່ມັນຕິດຢູ່ໃໝ່ໆ ໃນຕົ້ນອ້ອຍເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນອະໂວຫາຣິກະ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ນັບວ່າເປັນສິ່ງຂອງ). ຄຳວ່າ Eseva nayoti ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງໂທດມີການສະສົມ (ສັນນິທິ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “na hī” (ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ກໍເພາະເຫດໃດ ໃນເລື່ອງນີ້ ໂທດເພາະປັດໄຈຄືການຈັບຕ້ອງ (ອຸກຄະຫິຕະ) ຫຼືເພາະປັດໄຈຄືການສະສົມ (ສັນນິທິ) ຈຶ່ງບໍ່ມີ? ຕອບວ່າ ເພາະທ່ານກ່າວວ່າ “na hi taṃ paribhogatthāya pariharantīti” (ເພາະວ່າພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຖືເອົາສິ່ງນັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກ). ແລະດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ການທີ່ພິກຂຸຖືເອົາເອງກໍດີ ຫຼືອະນຸປະສຳບັນຖວາຍກໍດີ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ ແລ້ວຖືຮັກສາໄວ້ ຍ່ອມຄວນ. ເພາະສະນັ້ນ ຖ້າພິກຂຸປາຖະໜາຈະບໍລິໂພກນ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົນຖືເອົາເອງເພື່ອປະໂຫຍດມີການທາບາດເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຖືຮັກສາໄວ້, ເມື່ອຮັບປະເຄນແລ້ວບໍລິໂພກ ຍ່ອມບໍ່ມີອາບັດ. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸຖືເອົາເອງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍໃນ ແລ້ວຮັບປະເຄນບໍລິໂພກ ຍ່ອມເປັນອຸກຄະຫິຕະປະຕິຄະຫະນະ (ການຮັບປະເຄນຂອງທີ່ຈັບຕ້ອງແລ້ວ), ຖ້າບໍ່ຮັບປະເຄນແລ້ວບໍລິໂພກ ຍ່ອມມີອາບັດເພາະນຳສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນເຂົ້າທາງປະຕູປາກ (ອະທິນນະມຸຂະທວາຣາປັດຕິ). ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸຖືເອົາຂອງທີ່ອະນຸປະສຳບັນຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຖືຮັກສາໄວ້ ຍ່ອມມີອາບັດເພາະປັດໄຈຄືການສະສົມ (ສັນນິທິ) ເໝືອນກັບສິງຄີໂລນາກັບປະ (ການຮັກສາເກືອໄວ້ໃນເຂົາສັດ). ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ເພາະການຮັບປະເຄນຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງອົງ ໕ ທີ່ກ່າວໄວ້ມີອາທິວ່າ ‘ເປັນຂອງທີ່ບຸລຸດມີກຳລັງປານກາງຍົກຂຶ້ນໄດ້’ ເປັນຕົ້ນ, ແມ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ ຫາກພິກຂຸຮັບຂອງທີ່ອະນຸປະສຳບັນຖວາຍ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວແທ້ໆ”. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້ ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາຂອງທີ່ອະນຸປະສຳບັນຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ ແລ້ວຖືຮັກສາໄວ້ ກໍຄວນຈະຕ້ອງອາບັດເພາະປັດໄຈຄືການສະສົມ (ສັນນິທິ). ແລະຄຳວ່າ “Na hi taṃ paribhogatthāya pariharantīti” ກໍບໍ່ຄວນກ່າວ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຂອງທີ່ຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ.

ယဒိ ဧဝံ ပဉ္စသု ပဋိဂ္ဂဟဏင်္ဂေသု ‘‘ပရိဘောဂတ္ထာယာ’’တိ ဝိသေသနံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟဏဉှိ ပရိဘောဂတ္ထမေဝ ဟောတီတိ ‘‘ပရိဘောဂတ္ထာယာ’’တိ ဝိသုံ အဝတွာ ‘‘တဉ္စေ ဘိက္ခု ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ‘‘သတိပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ‘န ဟိ တံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရန္တီ’တိ ဣဓ အပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရဏေ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. တေန စ ပဋိဂ္ဂဟဏင်္ဂေသု ပဉ္စသု သမိဒ္ဓေသု အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဟိတမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗေသုယေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ အနုညာတတ္တာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ ဂဟေတွာ ဌပိတတေလာဒိံ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ သတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဥဒုက္ခလမုသလာဒီနိ ခီယန္တီတိ ဧတ္ထ ဥဒုက္ခလမုသလာနံ ခယေန ပိသိတကောဋ္ဋိတဘေသဇ္ဇေသု သစေ အာဂန္တုကဝဏ္ဏော ပညာယတိ, န ဝဋ္ဋတိ. သုဒ္ဓံ ဥဒကံ ဟောတီတိ ရုက္ခသာခါဒီဟိ ဂဠိတွာ ပတနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ຖ້າຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນອົງແຫ່ງການຮັບປະເຄນ ໕ ປະການ ຄວນກ່າວຄຳວິເສດສະນະວ່າ “paribhogatthāya” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກ) ຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວ. ເພາະວ່າການຮັບປະເຄນຍ່ອມມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກເທົ່ານັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຄຳວ່າ “paribhogatthāya” ໄວ້ຕ່າງຫາກ ແຕ່ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “tañce bhikkhu kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhāti” (ຖ້າພິກຂຸນັ້ນຮັບປະເຄນສິ່ງນັ້ນດ້ວຍກາຍກໍດີ ດ້ວຍຂອງເນື່ອງດ້ວຍກາຍກໍດີ). ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ “ແມ້ເມື່ອມີການຮັບປະເຄນ, ແຕ່ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ ‘na hi taṃ paribhogatthāya pariharantīti’ (ເພາະວ່າພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຖືເອົາສິ່ງນັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກ) ດັ່ງນັ້ນ ການຖືຮັກສາໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນການບໍລິໂພກ ຈຶ່ງບໍ່ມີອາບັດ”. ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ເມື່ອອົງແຫ່ງການຮັບປະເຄນ ໕ ປະການບໍລິບູນແລ້ວ, ຂອງທີ່ພິກຂຸຖືເອົາດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະກືນກິນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ ເພາະການຮັບປະເຄນ ທ່ານອະນຸຍາດໄວ້ສະເພาະໃນຂອງທີ່ຄວນກືນກິນເທົ່ານັ້ນ. ທ່ານສະແດງວ່າ ເມື່ອມີຄວາມປາຖະໜາຈະກືນກິນນ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືເອົາເກັບໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ, ການຮັບປະເຄນແລ້ວບໍລິໂພກ ຍ່ອມຄວນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Udukkhalamusalādīni khīyantīti (ຄົກແລະສາກເປັນຕົ້ນຍ່ອມສຶກຫ້ຽນໄປ) ໃນຄຳນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຖ້າປາກົດມີສີແປກປອມ (ສີຂອງຄົກແລະສາກ) ໃນຢາທີ່ບົດຫຼືຕຳ ເພາະຄວາມສຶກຫ້ຽນໄປແຫ່ງຄົກແລະສາກ, ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ Suddhaṃ udakaṃ hotīti (ຍ່ອມເປັນນ້ຳສະອາດ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງນ້ຳທີ່ຢົດຍ້ອຍຕົກລົງມາຈາກກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ.

၁၀၉. ပတ္တော ဝါဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထာပိ ပတ္တဂတံ ဆုပိတွာ ဒေန္တဿ ဟတ္ထေ လဂ္ဂေန အာမိသေန ဒေါသာဘာဝတ္ထံ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂတ္ထမေဝ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ သာမဏေရဿ ပတ္တေ ပတတိ…ပေ… ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတီတိ ဧတ္ထ ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တဿ အတ္တနော ပတ္တေ ပက္ခိတ္တမေဝ အတ္တနော သန္တကန္တိ သန္နိဋ္ဌာနကရဏတော ဟတ္ထဂတံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နံ ပန ဂဏှန္တဿ ဂဟဏသမယေယေဝ အတ္တနော သန္တကန္တိ သန္နိဋ္ဌာနဿ ကတတ္တာ [Pg.217] ဟတ္ထဂတံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ. ကေသဉ္စိ အတ္ထာယ ဘတ္တံ ပက္ခိပတီတိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဿ အတ္ထာယ ပက္ခိပန္တေပိ အာဂန္တွာ ဂဏှိဿတီတိ သယမေဝ ပက္ခိပိတွာ ဌပနတော ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ပက္ခိတ္တံ ပန အနုပသမ္ပန္နေနေဝ ဌပိတံ နာမ ဟောတီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ ပရိစ္စတ္တဘာဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာမဏေရ…ပေ… ပရိစ္စတ္တတ္တာ’’တိ. ကေသဉ္စီတိအာဒီသု အနုပသမ္ပန္နာနံ အတ္ထာယ ကတ္ထစိ ဌပိယမာနမ္ပိ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ဧဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ, အထ ခေါ ဘာဇနေ ပတိတမေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ. ဘာဇနဉ္စ ဘိက္ခုနာ ပုနဒိဝသတ္ထာယ အပေက္ခိတမေဝါတိ တဂ္ဂတမ္ပိ အာမိသံ ဒုဒ္ဓေါတပတ္တဂတံ ဝိယ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတီတိ သင်္ကာယ ‘‘သာမဏေရဿ ဟတ္ထေ ပက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဤဒိသေသု ဟိ ယုတ္တိ န ဂဝေသိတဗ္ဗာ, ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

໑໐໙. ຄຳວ່າ Patto vāssa paṭiggahetabboti (ຫຼືບາດຂອງເພິ່ນ ຄວນຮັບປະເຄນ) ແມ້ໃນຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ການຮັບປະເຄນບາດ ກໍເພື່ອປ້ອງກັນໂທດອັນເກີດຈາກອາມິດທີ່ຕິດມືຂອງຜູ້ຈັບຕ້ອງບາດແລ້ວຖວາຍ, ດັ່ງນັ້ນ ການຮັບປະເຄນບາດ ຈຶ່ງເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Yaṃ sāmaṇerassa patte patati…pe… paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti (ສິ່ງໃດຕົກລົງໃນບາດຂອງສາມະເນນ... ຍ່ອມບໍ່ສະລະການຮັບປະເຄນ) ໃນຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຮັບເອົາເລື້ອຍໆ, ເພາະມີການຕົກລົງໃຈວ່າ 'ຂອງທີ່ໃສ່ລົງໃນບາດຂອງຕົນ ເປັນຂອງຕົນເອງ', ການຮັບປະເຄນທີ່ຢູ່ໃນມື ຈຶ່ງບໍ່ສະລະ (ບໍ່ຂາດປະເຄນ). ສ່ວນຜູ້ທີ່ຮັບຂອງທີ່ເພິ່ນກຳນົດໄວ້ໃຫ້ແລ້ວ, ເພາະມີການຕົກລົງໃຈໃນຂະນະທີ່ຮັບນັ້ນເອງວ່າ 'ເປັນຂອງຕົນເອງ', ການຮັບປະເຄນທີ່ຢູ່ໃນມື ຈຶ່ງສະລະ (ຂາດປະເຄນ). ຄຳວ່າ Kesañci atthāya bhattaṃ pakkhipatīti (ໃສ່ເຂົ້າເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໃຜໆ) ໃນຄຳນີ້ ແມ້ເມື່ອໃສ່ເຂົ້າເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປະສຳບັນ, ເພາະຕົນເອງໃສ່ໄວ້ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຂົາຈະມາຮັບເອົາ', ການຮັບປະເຄນຈຶ່ງບໍ່ສະລະ. ສ່ວນຂອງທີ່ໃສ່ລົງໃນມືຂອງອະນຸປະສຳບັນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ອະນຸປະສຳບັນນັ້ນເອງເກັບໄວ້, ການຮັບປະເຄນຈຶ່ງສະລະ ເພາະຄວາມເປັນຂອງທີ່ສະລະແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sāmaṇera…pe… pariccattattā” (ສາມະເນນ... ເພາະເປັນຂອງທີ່ສະລະແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ Kesañcīti (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໃຜໆ) ນີ້, ຂອງທີ່ເກັບໄວ້ໃນທີ່ໃດໜຶ່ງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປະສຳບັນທັງຫຼາຍ ພຽງແຕ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກມື ຍັງບໍ່ສະລະການຮັບປະເຄນ, ແຕ່ເມື່ອຕົກລົງໃນພາຊະນະແລ້ວ ຈຶ່ງສະລະການຮັບປະເຄນ. ແລະພາຊະນະນັ້ນ ພິກຂຸຍັງຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວັນຕໍ່ໄປ, ດັ່ງນັ້ນ ອາມິດທີ່ຢູ່ໃນພາຊະນະນັ້ນ ກໍຍ່ອມສະລະການຮັບປະເຄນ ເໝືອນກັບອາມິດທີ່ຢູ່ໃນບາດທີ່ລ້າງບໍ່ສະອາດ, ເພາະຄວາມສົງໄສເຊັ່ນນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sāmaṇerassa hatthe pakkhipitabbaṃ” (ຄວນໃສ່ລົງໃນມືຂອງສາມະເນນ) ດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບ. ເພາະວ່າໃນເລື່ອງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາເຫດຜົນ (ຍຸດຕິ), ແຕ່ຄວນປະຕິບັດຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

၁၁၀. ပတ္တဂတာ ယာဂူတိ ဣမိနာ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယာ ဖုဋ္ဌေပိ ကုဋေ ယာဂု ပဋိဂ္ဂဟိတာ, ဥဂ္ဂဟိတာ ဝါ န ဟောတိ ဘိက္ခုနော အနိစ္ဆာယ ဖုဋ္ဌတ္တာတိ ဒဿေတိ. အာရောပေတီတိ ဟတ္ထံ ဖုသာပေတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏူပဂံ ဘာရံ နာမ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဥက္ခေပါရဟံ. ကိဉ္စာပိ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ အညေန ဟတ္ထေန ပိဒဟန္တဿ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာပိ န ပိဒဟိတဗ္ဗန္တိ အဋ္ဌကထာပမာဏေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၆၅) ပန ‘‘န ပိဒဟိတဗ္ဗန္တိ ဟတ္ထတော မုတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဟတ္ထဂတံ ပန ဣတရေန ဟတ္ထေန ပိဒဟတော, ဟတ္ထတော မုတ္တမ္ပိ ဝါ အဖုသိတွာ ဥပရိ ပိဓာနံ ပါတေန္တဿ န ဒေါသော’’တိ ဝုတ္တံ.

໑໑໐. ຄຳວ່າ Pattagatā yāgūti (ຢາຄູທີ່ຢູ່ໃນບາດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ້ເມື່ອໝໍ້ຢາຄູຖືກຂອບປາກບາດ, ຢາຄູກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ ຫຼືເປັນຂອງທີ່ຈັບຕ້ອງແລ້ວ ເພາະຖືກຕ້ອງໂດຍທີ່ພິກຂຸບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ Āropetīti ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ມືຖືກຕ້ອງ. ຂອງທີ່ຄວນແກ່ການຮັບປະເຄນ (ປະຕิຄະຫະນູປະກະ) ຄື ຂອງທີ່ມີນ້ຳໜັກພໍດີທີ່ບຸລຸດມີກຳລັງປານກາງຍົກຂຶ້ນໄດ້. ແມ້ວ່າພິກຂຸບໍ່ປ່ອຍ (ບາດ) ແລ້ວໃຊ້ມືອີກຂ້າງໜຶ່ງປິດ ຈະບໍ່ມີໂທດກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນປິດ, ພຶງຖືເອົາຕາມເກນແຫ່ງອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ບໍ່ຄວນປິດ ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຂອງທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກມືແລ້ວ, ສ່ວນຂອງທີ່ຢູ່ໃນມື ຫາກໃຊ້ມືອີກຂ້າງໜຶ່ງປິດກໍດີ, ຫຼືແມ້ຂອງທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກມືແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງ ແລ້ວໂຍນຝາປິດລົງໄປທາງເທິງກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ”.

၁၁၁. ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ဆာယတ္ထာယ ဥပရိ ဓာရိယမာနာ မဟာသာခါ ယေန ကေနစိ ဆိဇ္ဇေယျ, တတ္ထ လဂ္ဂရဇံ မုခေ ပါတေယျ ဝါတိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ.

໑໑໑. ຄຳວ່າ Paṭiggaṇhātīti (ຍ່ອມຮັບປະເຄນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ກິ່ງໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ເພິ່ນຖືໄວ້ທາງເທິງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ່ມເງົາ ຫາກຖືກໃຜຜູ້ໜຶ່ງຕັດ, ຝຸ່ນລະອອງທີ່ຕິດຢູ່ກິ່ງໄມ້ນັ້ນອາດຈະຕົກລົງໃນປາກ, ດັ່ງນັ້ນ ພິກຂຸຈຶ່ງໃຫ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ກັບປິຍະ) ແລ້ວຮັບປະເຄນ.

မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထန္တိ [Pg.218] ဧတ္ထ ‘‘သစေပိ သာခါယ လဂ္ဂရဇံ ပတ္တေ ပတတိ, သုခေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာတိ သာခါယ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂတ္ထမေဝိဓ ပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ‘‘မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထန္တိ ဝစနမတ္တံ ဂဟေတွာ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကုဏ္ဍကေတိ မဟာဃဋေ. တသ္မိမ္ပီတိ စာဋိဃဋေပိ. အနုပသမ္ပန္နံ ဂါဟာပေတွာတိ တမေဝ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ဘဏ္ဍံ အနုပသမ္ပန္နေန ဂါဟာပေတွာ.

ຄຳວ່າ Macchikavāraṇatthanti (ເພື່ອປ້ອງກັນແມງວັນ) ໃນຄຳນີ້ ມີຄຳກ່າວວ່າ “ແມ້ຫາກຝຸ່ນລະອອງທີ່ຕິດຢູ່ກິ່ງໄມ້ຕົກລົງໃນບາດ, ພິກຂຸກໍສາມາດບໍລິໂພກໄດ້ໂດຍສະດວກ, ເພາະກິ່ງໄມ້ນັ້ນເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວ, ການຮັບປະເຄນໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການຮັບປະເຄນເດີມ (ມູລະປະຕິຄະຫະນະ) ຈຶ່ງຄວນແທ້”. ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ “ຖືເອົາພຽງແຕ່ຄຳວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນແມງວັນ ເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນຂອງທີ່ຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກພາຍນອກ”. ຄຳວ່າ Kuṇḍaketi ແປວ່າ ໃນໝໍ້ໃຫຍ່. ຄຳວ່າ Tasmimpīti ແປວ່າ ແມ້ໃນໝໍ້ດິນເຜົາ. ຄຳວ່າ Anupasampannaṃ gāhāpetvāti ແປວ່າ ໃຫ້ອະນຸປະສຳບັນຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ຄວນກືນກິນນັ້ນເອງ.

ထေရဿ ပတ္တံ ဒုတိယတ္ထေရဿာတိ ‘‘ထေရဿ ပတ္တံ မယှံ ဒေထာ’’တိ တေန အတ္တနော ပရိစ္စဇာပေတွာ ဒုတိယတ္ထေရဿ ဒေတိ. တုယှံ ယာဂုံ မယှံ ဒေဟီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဝတွာ သာမဏေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အတ္တနောပိ ပတ္တံ တဿ ဒေတိ. ဧတ္ထ ပနာတိ ‘‘ပဏ္ဍိတော သာမဏေရော’’တိအာဒိပတ္တပရိဝတ္တနကထာယံ. ကာရဏံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ယထာ မာတုအာဒီနံ တေလာဒီနိ ဟရန္တော တထာရူပေ ကိစ္စေ အနုပသမ္ပန္နေန အပရိဝတ္တေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ, ဧဝမိဓ ပတ္တပရိဝတ္တနံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ကသ္မာ န လဘတီတိ ကာရဏံ ဝီမံသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ‘‘သာမဏေရေဟိ ဂဟိတတဏ္ဍုလေသု ပရိက္ခီဏေသု အဝဿံ အမှာကံ သာမဏေရာ သင်္ဂဟံ ကရောန္တီတိ စိတ္တုပ္ပတ္တိ သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ တံ ပရိဝတ္တေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. မာတာပိတူနံ အတ္ထာယ ပန ဆာယတ္ထာယ ဝါ ဂဟဏေ ပရိဘောဂါသာ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ. တေနေဝ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေနပိ ဝုတ္တံ –

ຄຳວ່າ Therassa pattaṃ dutiyattherassāti (ຖວາຍບາດຂອງພະເຖລະແກ່ພະເຖລະຮູບທີສອງ) ມີອະທິບາຍວ່າ ກ່າວວ່າ “ຂໍທ່ານຈົ່ງຖວາຍບາດຂອງພະເຖລະແກ່ຂ້ານ້ອຍ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ພະເຖລະຮູບນັ້ນສະລະຂອງຕົນ ແລ້ວຖວາຍແກ່ພະເຖລະຮູບທີສອງ. ຄຳວ່າ Tuyhaṃ yāguṃ mayhaṃ dehīti (ຂໍທ່ານຈົ່ງຖວາຍຢາຄູຂອງທ່ານແກ່ຂ້ານ້ອຍ) ໃນຄຳນີ້ ກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຖືເອົາບາດຂອງສາມະເນນ ແລະຖວາຍບາດຂອງຕົນເອງແກ່ສາມະເນນນັ້ນ. ຄຳວ່າ Ettha panāti (ກໍໃນເລື່ອງນີ້) ໝາຍເຖິງໃນເລື່ອງການປ່ຽນບາດມີອາທິວ່າ “ສາມະເນນຜູ້ສະຫຼາດ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Kāraṇaṃ upaparikkhitabbanti ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ພິກຂຸເມື່ອນຳນ້ຳມັນເປັນຕົ້ນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມານດາເປັນຕົ້ນ ໃນກິດຈະການເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ບໍລິໂພກໂດຍທີ່ອະນຸປະສຳບັນບໍ່ໄດ້ປ່ຽນໃຫ້ເລີຍ, ໃນເລື່ອງນີ້ ເພາະເຫດໃດ ພິກຂຸຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ໄດ້ປ່ຽນບາດ? ພຶງພິຈາລະນາເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້. ກໍໃນເລື່ອງນີ້ ທ່ານກ່າວເຫດຜົນວ່າ “ເມື່ອເຂົ້າສານທີ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍຖືເອົາໝົດໄປ, ຄວາມຄິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ວ່າ ‘ສາມະເນນທັງຫຼາຍຂອງພວກເຮົາ ຈະຕ້ອງສົງເຄາະພວກເຮົາຢ່າງແນ່ນອນ’, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງປ່ຽນບາດນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ. ສ່ວນການຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມານດາແລະບິດາ ຫຼືເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ່ມເງົາ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມຫວັງໃນການບໍລິໂພກ, ເພາະສະນັ້ນ ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມຄວນ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະພຸດທະທັດຕະເຖລະຜູ້ເປັນອາຈານ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ —

‘‘မာတာပိတူနမတ္ထာယ, တေလာဒိံ ဟရတောပိ စ;

သာခံ ဆာယာဒိအတ္ထာယ, ဣမဿ န ဝိသေသတာ.

“ແມ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຮັກສານ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມານດາແລະບິດາ, ແລະຜູ້ຮັກສາກິ່ງໄມ້ ເພື່ອປະໂຫຍດມີຮົ່ມເງົາເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນເລື່ອງນີ້.

‘‘တသ္မာ ဟိဿ ဝိသေသဿ, စိန္တေတဗ္ဗံ တု ကာရဏံ;

တဿ သာလယဘာဝံ တု, ဝိသေသံ တက္ကယာမဟ’’န္တိ.

“ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຄິດຄົ້ນຫາເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຄາດຄະເນວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ ຄືຄວາມມີຈິດຜູກພັນ (ສາໄລຍະພາວະ) ໃນຂອງນັ້ນ”.

ဣဒမေဝေတ္ထ [Pg.219] ယုတ္တတရံ အဝဿံ တထာဝိဓဝိတက္ကုပ္ပတ္တိယာ သမ္ဘဝတော. န ဟိ သက္ကာ ဧတ္ထ ဝိတက္ကံ သောဓေတုန္တိ. မာတာဒီနံ အတ္ထာယ ဟရဏေ ပန နာဝဿံ တထာဝိဓဝိတက္ကုပ္ပတ္တီတိ သက္ကာ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ. ယတ္ထ ဟိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ သက္ကာ, တတ္ထ နေဝတ္ထိ ဒေါသော. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သစေ ပန သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ, တတော လဒ္ဓံ ခါဒိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၆၅) ပန ‘‘ဧတ္ထ ပနာတိ ပတ္တပရိဝတ္တနေ. ကာရဏန္တိ ဧတ္ထ ယထာ သာမဏေရာ ဣတော အမှာကမ္ပိ ဒေန္တီတိ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န တထာ အညတ္ထာတိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ, တဉ္စ ယုတ္တံ. ယဿ ပန တာဒိသော ဝိတက္ကော နတ္ထိ, တေန အပရိဝတ္တေတွာပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳອະທິບາຍນີ້ແຫຼະ ສົມຄວນກວ່າໃນເລື່ອງນີ້ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຄິດເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ສາມາດຊຳຮະຄວາມຄິດເຫັນນັ້ນໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້. ສ່ວນໃນການນຳໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມານດາເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຄິດເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີຢ່າງແນ່ນອນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສາມາດຊຳຮະຄວາມຄິດເຫັນໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້. ເພາະວ່າໃນເລື່ອງໃດ ທີ່ສາມາດຊຳຮະຄວາມຄິດເຫັນໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ແຕ່ຖ້າສາມາດຊຳຮະຄວາມຄິດເຫັນໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້, ການຂົບສັນຂອງທີ່ໄດ້ມາຈາກນັ້ນ ກໍຍ່ອມຄວນ”. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ Ettha panāti ໝາຍເຖິງໃນເລື່ອງການປ່ຽນບາດ. ຄຳວ່າ Kāraṇanti ໃນເລື່ອງນີ້ ທ່ານກ່າວເຫດຜົນວ່າ ຄວາມຄິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນວ່າ ‘ສາມະເນນທັງຫຼາຍຈະຖວາຍແກ່ພວກເຮົາຈາກຂອງນີ້ແດ່’ ດັ່ງນີ້, ແຕ່ໃນທີ່ອື່ນບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ແລະເຫດຜົນນັ້ນກໍສົມຄວນ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ບໍ່ມີຄວາມຄິດເຊັ່ນນັ້ນ, ການທີ່ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ປ່ຽນບາດແລ້ວບໍລິໂພກ ກໍຍ່ອມຄວນ”.

၁၁၂. နိစ္စာလေတုန္တိ စာလေတွာ ပါသာဏသက္ခရာဒိအပနယနံ ကာတုံ. ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတဗ္ဗန္တိ အနဂ္ဂိကံ ဥဒ္ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓနေ ပစ္စမာနဿ အာလုဠနေ ဥပရိ အပက္ကတဏ္ဍုလာ ဟေဋ္ဌာ ပဝိသိတွာ ပစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘သာမံပါကဉ္စေဝ ဟောတီ’’တိ.

໑໑໒. ຄຳວ່າ Niccāletunti ແປວ່າ ເພື່ອສັ່ນ (ຝັດ) ແລ້ວນຳເອົາກ້ອນຫີນແລະກວດເປັນຕົ້ນອອກ. ຄຳວ່າ Uddhanaṃ āropetabbanti (ຄວນຍົກຂຶ້ນຕັ້ງເທິງເຕົາ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງເຕົາທີ່ບໍ່ມີໄຟ. ຄຳວ່າ “sāmaṃpākañceva hotīti” (ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ຫຸງຕົ້ມເອງແທ້ໆ) ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະເມື່ອຄົນ (ກວນ) ຂອງທີ່ກຳລັງເດືອດຢູ່ເທິງເຕົາ, ເຂົ້າສານທີ່ຍັງບໍ່ສຸກທາງເທິງ ຍ່ອມຕົກລົງໄປທາງລຸ່ມແລ້ວສຸກ.

၁၁၃. အာဓာရကေ ပတ္တော ဌပိတောတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတာမိသော ပတ္တော ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဌပိတော. စာလေတီတိ ဝိနာ ကာရဏံ စာလေတိ, သတိပိ ကာရဏေ ဘိက္ခူနံ ပရိဘောဂါရဟံ စာလေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အမနုဿိကာဗာဓေ အာမကမံသံ အာမကလောဟိတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၄) တာဒိသေ အာဗာဓေ အတ္တနော အတ္ထာယ အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏံ အနုညာတံ, ‘‘အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀, ၁၉၄) စ သာမညတော ပဋိက္ခိတ္တံ, တထာပိ အတ္တနော, အညဿ ဝါ ဘိက္ခုနော အတ္ထာယ အဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘သီဟဝိဃာသာဒိံ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုန္တိ ‘‘မယှမ္ပိ ဒေတီ’’တိ ဝိတက္ကဿ အနုပ္ပန္နဘာဝံ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောတိ[Pg.220], ‘‘သာမဏေရဿ ဒဿာမီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန မယာ ဂဟိတန္တိ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောတိ. သစေ ပန မူလေပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂဟေတွာ ဂတေ မယှမ္ပိ ဒဒေယျုန္တိ သညာယ သစေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

໑໑໓. ຄຳວ່າ Ādhārake patto ṭhapito (ບາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງເຊີງບາດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ບາດທີ່ມີອາມິດອັນຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຕັ້ງໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຮັບປະເຄນອີກ. ຄຳວ່າ Cāletīti ແປວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ, ແມ້ເມື່ອມີເຫດຜົນ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ຄວນແກ່ການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຄື່ອນໄຫວ. ແມ້ວ່າການຮັບປະເຄນຊີ້ນດິບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ໃນອາບາດເຊັ່ນນັ້ນ ຈະເປັນຂອງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອະນຸຍາດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດຊີ້ນດິບ ແລະເລືອດດິບ ໃນອາບາດເກີດຈາກອະມະນຸດ” ກໍຕາມ, ແລະຈະເປັນຂອງທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປວ່າ “ພິກຂຸຍ່ອມເປັນຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການຮັບຊີ້ນດິບ” ກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸບໍ່ໄດ້ຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຫຼືແກ່ພິກຂຸຮູບອື່ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເດນເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນ... ຍ່ອມຄວນ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ Sakkoti vitakkaṃ sodhetunti ມີອະທິບາຍວ່າ ສາມາດກຳນົດຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຄິດວ່າ 'ເຂົາຈະໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາແດ່' ໄດ້, ຫຼືສາມາດກຳນົດໄດ້ວ່າ 'ເຮົາຖືເອົາດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດວ່າ ຈະໃຫ້ແກ່ສາມະເນນ'. ໃນຄຳວ່າ Sace pana mūlepi paṭiggahitaṃ hoti ນີ້, ທ່ານກ່າວວ່າ “ຖ້າຫາກເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ ເມື່ອເຂົາຖືເອົາໄປແລ້ວ ຈະໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາແດ່”.

၁၁၄. ကောဋ္ဌာသေ ကရောတီတိ ‘‘ဘိက္ခူ သာမဏေရာ စ အတ္တနော အတ္တနော အဘိရုစိတံ ကောဋ္ဌာသံ ဂဏှန္တူ’’တိ သဗ္ဗေသံ သမကေ ကောဋ္ဌာသေ ကရောတိ. ဂဟိတာဝသေသန္တိ သာမဏေရေဟိ ဂဟိတကောဋ္ဌာသတော အဝသေသံ. ဂဏှိတွာတိ ‘‘မယှံ ဣဒံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဂဟေတွာ. ဣဓ ဂဟိတာဝသေသံ နာမ တေန ဂဏှိတွာ ပုန ဌပိတံ.

໑໑໔. ຄຳວ່າ Koṭṭhāse karotīti (ຍ່ອມແບ່ງເປັນສ່ວນໆ) ມີອະທິບາຍວ່າ ແບ່ງເປັນສ່ວນໆ ໃຫ້ເທົ່າກັນແກ່ທຸກຄົນ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ຂໍພິກຂຸແລະສາມະເນນທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຖືເອົາສ່ວນທີ່ຕົນເອງພໍໃຈເຖີດ”. ຄຳວ່າ Gahitāvasesanti ແປວ່າ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກສ່ວນທີ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍຖືເອົາແລ້ວ. ຄຳວ່າ Gaṇhitvāti ແປວ່າ ຖືເອົາດ້ວຍຄິດວ່າ “ເຮົາຈະຖືເອົາສ່ວນນີ້ຂອງເຮົາ”. ໃນເລື່ອງນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກການຖືເອົາ (ຄະຫິຕາເວເສສະ) ໝາຍເຖິງ ຂອງທີ່ຜູ້ນັ້ນຖືເອົາແລ້ວ ຕັ້ງໄວ້ອີກ.

ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟေတွာ. တေနေဝ ‘‘ယာဝကာလိကေန ယာဝဇီဝိကသံသဂ္ဂေ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ပုရိမဒိဝသေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတာ ဟောတိ, သာမိသေန မုခေန တဿာ ဝဋ္ဋိယာ ဓူမံ ပိဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သမုဒ္ဒေါဒကေနာတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတသမုဒ္ဒေါဒကေန.

ຄຳວ່າ Paṭiggahetvāti ແປວ່າ ຮັບປະເຄນໃນວັນນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນການລະຄົນກັນລະຫວ່າງຍາວະກາລິກ ກັບຍາວະຊີວິກ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ”. ແຕ່ຖ້າຫາກເປັນຂອງທີ່ຮັບປະເຄນແລ້ວເກັບໄວ້ໃນວັນກ່ອນ, ພິກຂຸບໍ່ຄວນດູດຄວັນຈາກມ້ວນຢານັ້ນ ດ້ວຍປາກທີ່ຍັງມີອາມິດ (ເປື້ອນອາຫານ). ຄຳວ່າ Samuddodakenāti ແປວ່າ ດ້ວຍນ້ຳທະເລທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ.

ဟိမကရကာ နာမ ကဒါစိ ဝဿောဒကေန သဟ ပတနကာ ပါသာဏလေခါ ဝိယ ဃနီဘူတာ ဥဒကဝိသေသာ, တေသု ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒကဂတိကာ ဧဝါ’’တိ. ယသ္မာ ကတကဋ္ဌိ ဥဒကံ ပသာဒေတွာ ဝိသုံ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတာပတ္တီဟိ အဗ္ဗောဟာရိကံ, ဝိကာလဘောဇနာပတ္တီဟိပိ အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ ဒဿေတိ. လဂ္ဂတီတိ သုက္ခေ မုခေ စ ဟတ္ထေ စ မတ္တိကာဝဏ္ဏံ ဒဿေန္တံ လဂ္ဂတိ. ဗဟလန္တိ ဟတ္ထမုခေသု အလဂ္ဂနကမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ.

ທີ່ຊື່ວ່າ ຫິມະກະຣະກະ (ໝາກເຫັບ) ໄດ້ແກ່ ນ້ຳຊະນິດພິເສດ ທີ່ບາງຄັ້ງຕົກລົງມາພ້ອມກັບນ້ຳຝົນ ແລ້ວແຂງຕົວຄືກັບແຜ່ນຫີນ, ໃນນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງຮັບປະຕິຄາຫະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເປັນໄປໃນສ່ວນແຫ່ງນ້ຳນັ້ນເອງ". ເພາະວ່າ ໄມ້ຂັດທະກະ (ໝາກຕູມກາ) ເຮັດໃຫ້ນ້ຳໃສແລ້ວແຍກຢູ່ຕ່າງຫາກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອັບໂວຫາຣິກະ" (ມີປະລິມານໜ້ອຍຫຼາຍຈົນບໍ່ນັບວ່າເປັນປະມານ). ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເປັນອັບໂວຫາຣິກະ ໂດຍອາບັດທີ່ເກີດຈາກການບໍ່ຮັບປະຕິຄາຫະ ແລະ ເປັນອັບໂວຫາຣິກະ ແມ່ນແຕ່ໂດຍອາບັດວິກາລະໂພຊະນະ. ຄຳວ່າ "ຕິດຢູ່" (ລັກຄະຕິ) ຄື ຕິດຢູ່ໂດຍສະແດງສີຄືດິນໜຽວ ທີ່ປາກ ແລະ ມືທີ່ແຫ້ງ. ຄຳວ່າ "ໜາ" (ພະຫະລະ) ຄື ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ຕິດຢູ່ທີ່ມື ແລະ ປາກ ກໍຕ້ອງຮັບປະຕິຄາຫະ.

ဝါသမတ္တန္တိ ရေဏုခီရာဘာဝံ ဒဿေတိ. ပါနီယံ ဂဟေတွာတိ အတ္တနောယေဝ အတ္ထာယ ဂဟေတွာ. သစေ ပန ပီတာဝသေသကံ တတ္ထေဝ အာကိရိဿာမီတိ ဂဏှာတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ [Pg.221] နတ္ထိ. အာကိရတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ပုပ္ဖရသဿ ပညာယနတော ဝုတ္တံ. ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ ဝိယူဟိတွာ, အပနေတွာတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "ພຽງແຕ່ດົມ" (ວາສະມັດຕະ) ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີນ້ຳນົມເກສອນ. ຄຳວ່າ "ຖືເອົານ້ຳດື່ມ" ຄື ຖືເອົາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ. ແຕ່ຖ້າຖືເອົາດ້ວຍຄິດວ່າ "ເຮົາຈັກຖອກນ້ຳທີ່ເຫຼືອຈາກການດື່ມໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນເອງ", ກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງຮັບປະຕິຄາຫະອີກ. ຄຳວ່າ "ຖອກລົງ, ຕ້ອງຮັບປະຕິຄາຫະ" ກ່າວໄວ້ ເພາະປາກົດນ້ຳຫວານຈາກດອກໄມ້. ຄຳວ່າ "ວິຂັມເພຕະວາ" ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ແຍກອອກ, ມີອະທິບາຍວ່າ ນຳອອກໄປ.

၁၁၅. မဟာဘူတေသူတိ ပါဏသရီရသန္နိဿိတေသု ပထဝီအာဒိမဟာဘူတေသု. သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ သရီရသန္နိဿိတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ, အကပ္ပိယမံသာနုလောမတာယ ထုလ္လစ္စယာဒိံ န ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပတတီတိ အတ္တနော သရီရတော ဆိဇ္ဇိတွာ ပတတိ. ‘‘ရုက္ခတော ဆိန္ဒိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ မတ္တိကတ္ထာယ ပထဝိံ ခဏိတုံ, အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ မူလပဏ္ဏာဒိဝိသဘေသဇ္ဇံ ဆိန္ဒိတွာ ဆာရိကံ အကတွာပိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໑໑໕. ຄຳວ່າ "ໃນມະຫາພູດທັງຫຼາຍ" ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາພູດມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຮ່າງກາຍຂອງສັດມີຊີວິດ. ຄຳວ່າ "ທັງປວງຄວນຢູ່" (ສັບພັງ ວັດຕະຕິ) ຄື ສິ່ງທັງປວງທີ່ອາໄສຮ່າງກາຍຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ນຶ່ນ ແມ່ນຄວນທັງນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາບັດຖຸລັຈຈັຍເປັນຕົ້ນ ເພາະອະນຸໂລມຕາມເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ). ຄຳວ່າ "ຕົກລົງ" ຄື ຂາດຈາກຮ່າງກາຍຂອງຕົນແລ້ວຕົກລົງມາ. ເພາະຄຳວ່າ "ຕັດຈາກຕົ້ນໄມ້" ທີ່ກ່າວໄວ້, ພຶງຊາບວ່າ ການຂຸດດິນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ດິນໜຽວ ແລະ ການຕັດຢາຜິດມີຮາກໄມ້ ແລະ ໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນຢ່າງອື່ນໃດໜຶ່ງ ແມ້ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນເຖົ່າຖ່ານ ແລະ ແມ້ບໍ່ໄດ້ຮັບປະຕິຄາຫະ ກໍຄວນບໍລິໂພກໄດ້.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ຊື່ວ່າ ວິນະຍາລັງການ ນີ້

ပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ປະຕິຄຄະຫະວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການປະດັບຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຮັບປະຕິຄາຫະ)

ဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິຈເສດ (ຕອນ) ທີ ຍີ່ສິບ.

၂၁. ပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໑. ປະວາຣະນາວິນິດໄສກະຖາ (ຖ້ອຍຄຳຕັດສິນເລື່ອງການຫ້າມພັດ)

၁၁၆. ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ပဋိက္ခေပပဝါရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဋိက္ခိပနံ ပဋိက္ခေပေါ, အသမ္ပဋိစ္ဆနန္တိ အတ္ထော. ပဝါရိယတေ ပဝါရဏာ, ပဋိသေဓနန္တျတ္ထော. ပဋိက္ခေပသင်္ခါတာ ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာ. အထ ဝါ ပဋိက္ခေပဝသေန ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အညသ္မိံ ဘောဇနေ အဘိဟဋေ ပဋိက္ခေပသင်္ခါတာ ပဝါရဏာတိ သမ္ဗန္ဓော.

໑໑໖. ເມື່ອກ່າວເຖິງການຕັດສິນເລື່ອງການຮັບປະຕິຄາຫະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງການຕັດສິນເລື່ອງການຫ້າມພັດ (ປະວາຣະນາ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ປະຕິກເຂປະປະວາຣະນາ" (ການຫ້າມພັດດ້ວຍການປະຕິເສດ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ການປະຕິເສດ ຊື່ວ່າ ປະຕິກເຂປະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ການບໍ່ຮັບໄວ້. ການຫ້າມ ຊື່ວ່າ ປະວາຣະນາ, ມີອະທິບາຍວ່າ ການປະຕິເສດ. ການຫ້າມພັດທີ່ນັບວ່າເປັນການປະຕິເສດ ຊື່ວ່າ ປະຕິກເຂປະປະວາຣະນາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການຫ້າມພັດດ້ວຍອຳນາດການປະຕິເສດ ຊື່ວ່າ ປະຕິກເຂປະປະວາຣະນາ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ການຫ້າມພັດທີ່ນັບວ່າເປັນການປະຕິເສດ ໃນເວລາທີ່ອາຫານຢ່າງອື່ນຖືກນຳເຂົ້າມາຖວາຍ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງສັນອາຫານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນໂພຊະນະ ໕ ຢ່າງ.

၁၁၇. ယံ အသ္နာတီတိ ယံ ဘုဉ္ဇတိ. အမ္ဗိလပါယာသာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ခီရပါယာသာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ အမ္ဗိလပါယာသဂ္ဂဟဏေန [Pg.222] တက္ကာဒိအမ္ဗိလသံယုတ္တာ ဃနယာဂု ဝုတ္တာ. ခီရပါယာသဂ္ဂဟဏေန ခီရသံယုတ္တာ ယာဂု သင်္ဂယှတိ. ပဝါရဏံ ဇနေတီတိ အနတိရိတ္တဘောဇနာပတ္တိနိဗန္ဓနံ ပဋိက္ခေပံ သာဓေတိ. ကတောပိ ပဋိက္ခေပေါ အနတိရိတ္တဘောဇနာပတ္တိနိဗန္ဓနော န ဟောတိ, အကတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘ပဝါရဏံ န ဇနေတီ’’တိ.

໑໑໗. ຄຳວ່າ "ສິ່ງໃດທີ່ສັນ" (ຍັງ ອັສນາຕິ) ຄື ສິ່ງໃດທີ່ບໍລິໂພກ. ໃນຄຳວ່າ "ໃນຍາຄູສົ້ມເປັນຕົ້ນ" (ອັມພިລະປາຍາສາດີສຸ) ນັ້ນ ດ້ວຍສັບວ່າ "ເປັນຕົ້ນ" ຍ່ອມສົງເຄາະ (ຮວມເອົາ) ຂີຣະປາຍາສ (ຍາຄູນົມສົດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍການກ່າວເຖິງອັມພިລະປາຍາສ ໝາຍເຖິງຍາຄູຂຸ້ນທີ່ປະສົມດ້ວຍຂອງສົ້ມມີນ້ຳສົ້ມຫາງນົມເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍການກ່າວເຖິງຂີຣะປາຍາສ ຍ່ອມສົງເຄາະຍາຄູທີ່ປະສົມດ້ວຍນ້ຳນົມ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ" (ປະວາຣະນັງ ຊະເນຕິ) ຄື ເຮັດໃຫ້ການປະຕິເສດອັນເປັນເຫດແຫ່ງອາບັດເພາະສັນໂພຊະນະທີ່ບໍ່ເປັນອະຕິຣິດຕະນັ້ນ ສຳເລັດຜົນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າ "ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ" ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ການປະຕິເສດທີ່ເຮັດແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນເຫດແຫ່ງອາບັດເພາະສັນໂພຊະນະທີ່ບໍ່ເປັນອະຕິຣິດຕະ, ຄືຄົງຢູ່ໃນຖານະທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດນັ້ນເອງ.

‘‘ယာဂု-သဒ္ဒဿ ပဝါရဏဇနကယာဂုယာပိ သာဓာရဏတ္တာ ‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’တိ ဝုတ္တေပိ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ပဝါရဏံ ဇနေတိယေဝါတိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. တံ ပရတော တတ္ထေဝ ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကာရဏေန န သမေတိ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ဟေဋ္ဌာ အယာဂုကေ နိမန္တနေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတံ ဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတိ. ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဝိသုံ ယာဂုယာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပဝါရဏာ န ဟောတီတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ခီရာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတံ ဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယာဂုယာဝ တတ္ထ အဘာဝတော ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ ပရတော ‘‘ယေနာပုစ္ဆိတော, တဿ အတ္ထိတာယာ’’တိ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တကာရဏေနပိ သံသန္ဒတိ, အညထာ ဂဏ္ဌိပဒေသုယေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ, အဋ္ဌကထာယ စ န သမေတီတိ. သစေ…ပေ… ပညာယတီတိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပမာဏဿ မစ္ဆမံသခဏ္ဍဿ နဟာရုနော ဝါ သဗ္ဘာဝမတ္တံ ဒဿေတိ. တာဟီတိ ပုထုကာဟိ.

ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ (ຄຳພີອະທິບາຍສັບຍາກ) ທັງ ໓ ກ່າວວ່າ "ເພາະຍາຄູສັບທົ່ວໄປເຖິງຍາຄູທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດນຳ, ແມ່ນເມື່ອກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາຍາຄູ\" ການຫ້າມພັດກໍຍ່ອມມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດແທ້". ຄຳກ່າວນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າກັນກັບເຫດຜົນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນເອງໃນພາຍຫຼັງວ່າ "ນຳເອົາຍາຄູປົນເຂົ້າສຸກມາ". ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນັ້ນກ່າວໄວ້ວ່າ—ໃນການນິມົນທີ່ບໍ່ມີຍາຄູໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເພາະກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາຍາຄູ\" ໂດຍໝາຍເຖິງເຂົ້າສຸກທີ່ຄັ້ນກັບນ້ຳສົ້ມພະຍາດ ແລະ ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ "ນຳເອົາຍາຄູປົນເຂົ້າສຸກມາ" ນີ້, ເພາະຍາຄູມີຢູ່ຕ່າງຫາກ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນເອງ, ເພາະກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາຍາຄູ\" ໂດຍໝາຍເຖິງເຂົ້າສຸກທີ່ຄັ້ນກັບນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເພາະໃນທີ່ນັ້ນບໍ່ມີຍາຄູແທ້ໆ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ, ພຶງກ່າວເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ຢ່າງນີ້. ເພາະເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ເຫດຜົນນີ້ຈຶ່ງເຂົ້າກັນໄດ້ກັບເຫດຜົນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາໃນພາຍຫຼັງວ່າ "ໂດຍຜູ້ໃດຖາມແລ້ວ, ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຜู້ນັ້ນ", ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນລະຫວ່າງຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍກໍຈະເກີດມີໃນຄັນຖິປະທະນັ້ນເອງ, ແລະ ຈະບໍ່ເຂົ້າກັນກັບອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ "ຖ້າ... ປາກົດຢູ່" ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງພຽງແຕ່ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຊິ້ນປາ, ຊິ້ນເນື້ອ ຫຼື ເອັນ ທີ່ມີຂະໜາດຕາມທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ" ຄື ດ້ວຍເຂົ້າເມົ່າ (ປຸຖຸກະ).

သာလိဝီဟိယဝေဟိ ကတသတ္တူတိ ယေဘုယျနယေန ဝုတ္တံ, သတ္တ ဓညာနိ ပန ဘဇ္ဇိတွာ ကတောပိ သတ္တုယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘ကင်္ဂုဝရက…ပေ… သတ္တုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတီ’’တိ. သတ္တုမောဒကောတိ သတ္တုယော ပိဏ္ဍေတွာ ကတော အပက္ကော သတ္တုဂုဠော[Pg.223]. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၃၈-၂၃၉) ပန ‘‘သတ္တုမောဒကောတိ သတ္တုံ တေမေတွာ ကတော အပက္ကော, သတ္တုံ ပန ပိသိတွာ ပိဋ္ဌံ ကတွာ တေမေတွာ ပူဝံ ကတွာ ပစန္တိ, တံ န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ "ເຂົ້າສະຕູ (ເຂົ້າຈີ່ຜົງ) ທີ່ເຮັດດ້ວຍເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະ ເຂົ້າເຢົາ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ແຕ່ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍການຂົ້ວທັນຍະພືດ ໗ ຊະນິດ ກໍເປັນເຂົ້າສະຕູຄືກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຂົ້າຟ່າງ, ເຂົ້າວາຣะກະ... ຍ່ອມເຖິງການສົງເຄາະເຂົ້າໃນເຂົ້າສະຕູນັ້ນເອງ". ຄຳວ່າ "ສະຕູໂມທະກະ" ຄື ກ້ອນເຂົ້າສະຕູທີ່ຍັງບໍ່ສຸກ ທີ່ເຮັດດ້ວຍການປັ້ນເຂົ້າສະຕູໃຫ້ເປັນກ້ອນ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂนທະນີ ກ່າວວ່າ "ສະຕູໂມທະກະ ຄື ຂອງທີ່ຍັງບໍ່ສຸກ ທີ່ເຮັດດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າສະຕູປຽກ, ສ່ວນການບົດເຂົ້າສະຕູໃຫ້ເປັນແປ້ງ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ປຽກ ເຮັດເປັນເຂົ້າໜົມແລ້ວນຳໄປຕົ້ມຫຼືປິ້ງ, ສິ່ງນັ້ນບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ".

ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဝသေန ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ‘‘မုခေ သာသပမတ္တမ္ပိ…ပေ… န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ ဝစနတော သစေ သံဃိကံ လာဘံ အတ္တနော အပါပုဏန္တံ ဇာနိတွာ ဝါ အဇာနိတွာ ဝါ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဿေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ, အလဇ္ဇိသန္တကံ ပဋိက္ခိပန္တောပိ န ပဝါရေတိ. အဝတ္ထုတာယာတိ အနတိရိတ္တာပတ္တိသာဓိကာယ ပဝါရဏာယ အဝတ္ထုဘာဝတော. ဧတေန ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဿေဝ ပဋိက္ခိတ္တဘာဝံ ဒီပေတိ. ယဉှိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တဿ ပဋိက္ခေပေါ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ တံ ပဝါရဏာယ အဝတ္ထူတိ ဝုစ္စတိ.

ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີການສັນທີ່ຍັງຄ້າງຢູ່ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂພຊະນະ ໕ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງນັ້ນຖືກຕັດຂາດໄປ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແມ່ນແຕ່ປະລິມານເທົ່າເມັດຜັກກາດໃນປາກ... ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ". ຈາກຄຳກ່າວວ່າ "ປະຕິເສດເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ" ນັ້ນ, ຖ້າພິກຂຸຮູ້ຫຼືບໍ່ຮູ້ກໍຕາມ ແລ້ວປະຕິເສດລາບຂອງສົງຄ໌ທີ່ບໍ່ຕົກເຖິງຕົນ, ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ ເພາະເປັນການປະຕິເສດສິ່ງທີ່ຄວນປະຕິເສດນັ້ນເອງ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ປະຕິເສດຂອງຂອງອະລັດຊີ ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມບໍ່ເປັນວັດຖຸ" (ອະວັດຖຸຕາຍະ) ຄື ເພາະຄວາມບໍ່ເປັນວັດຖຸແຫ່ງການຫ້າມພັດ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດອາບັດເພາະສັນໂພຊະນະທີ່ບໍ່ເປັນອະຕິຣິດຕະ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປະຕິເສດນັ້ນເອງ ທີ່ຖືກປະຕິເສດ. ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ຄວນປະຕິເສດ, ການປະຕິເສດສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອົງແຫ່ງອາບັດ, ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນອະວັດຖຸ (ບໍ່ເປັນມູນເຫດ) ແຫ່ງການຫ້າມພັດ.

၁၁၈. အာသန္နတရံ အင်္ဂန္တိ ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌတွာ ဩနမိတွာ ဒေန္တဿ သီသံ အာသန္နတရံ ဟောတိ, တဿ ဩရိမန္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ.

໑໑໘. ຄຳວ່າ "ອະໄວຍະວະທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດ" (ອາສັນນະຕະຣັງ ອັງຄັງ) ໄດ້ແກ່ ຫົວຂອງຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ນອກຫັດຖະບາດ ແລ້ວນ້ອມຕົວລົງຖວາຍ ຍ່ອມເປັນອະໄວຍະວະທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດ, ພຶງກຳນົດດ້ວຍຂອບເຂດດ້ານໃນຂອງຫົວນັ້ນ.

ဥပနာမေတီတိ ဣမိနာ ကာယာဘိဟာရံ ဒဿေတိ. အပနာမေတွာတိ အဘိမုခံ ဟရိတွာ. ဣဒံ ဘတ္တံ ဂဏှာတိ ဝဒတီတိ ကိဉ္စိ အပနာမေတွာ ဝဒတိ. ကေဝလံ ဝါစာဘိဟာရဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ဂဏှထာတိ ဂဟေတုံ အာရဒ္ဓံ. ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌိတဿ သတိပိ ဒါတုကာမတာဘိဟာရေ ပဋိက္ခိပန္တဿ ဒူရဘာဝေနေဝ ပဝါရဏာယ အဘာဝတော ထေရဿပိ ဒူရဘာဝမတ္တံ ဂဟေတွာ ပဝါရဏာယ အဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ထေရဿ ဒူရဘာဝတော’’တိအာဒိမာဟ, န ပန ထေရဿ အဘိဟာရသမ္ဘဝတော. သစေပိ ဂဟေတွာ ဂတော ဟတ္ထပါသေ ဌိတော [Pg.224] ဟောတိ, ကိဉ္စိ ပန အဝတွာ အာဓာရဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ အဘိဟာရော နာမ န ဟောတီတိ ‘‘ဒူတဿ စ အနဘိဟရဏတော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂဟေတွာ အာဂတေန ‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’တိ ဝုတ္တေ အဘိဟာရော နာမ ဟောတီတိ ‘သစေ ပန ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု…ပေ… ပဝါရဏာ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ပတ္တံ ကိဉ္စိပိ ဥပနာမေတွာ ‘ဣမံ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’တိ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ ဝါစာဘိဟာရဿ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ.

ຄຳວ່າ "ນ້ອມເຂົ້າໄປ" (ອຸປະນາເມຕິ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍກາຍ (ກາຍາພິຫານ). ຄຳວ່າ "ນ້ອມເຂົ້າໄປແລ້ວ" (ອະປະນາເມຕະວາ) ຄື ນຳເຂົ້າໄປຕໍ່ໜ້າ. ຄຳວ່າ "ກ່າວວ່າ ຈົ່ງຮັບເອົາເຂົ້າສຸກນີ້" ຄື ນ້ອມສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງເຂົ້າໄປແລ້ວກ່າວ. ເພາະບໍ່ປະສົງເອົາພຽງແຕ່ການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍວາຈา (ວາຈາພິຫານ), ຄຳວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຈະຮັບ. ສຳລັບຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ນອກຫັດຖະບາດ ແມ້ຈະມີການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍ, ແຕ່ເພາະບໍ່ມີການຫ້າມພັດຍ້ອນຄວາມຢູ່ຫ່າງໄກນັ້ນເອງ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານເມື່ອຈະສະແດງຄວາມບໍ່ມີການຫ້າມພັດ ໂດຍຖືເອົາພຽງຄວາມຢູ່ຫ່າງໄກຂອງພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ເພາະຄວາມຢູ່ຫ່າງໄກຂອງພຣະເຖຣະ", ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງການນຳເຂົ້າໄປຂອງພຣະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ຖ້າຖືເອົາແລ້ວໄປຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ, ແຕ່ເພາະຢືນຢູ່ໃນທີ່ຮອງຮັບໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວຫຍັງ, ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການນຳເຂົ້າໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແລະ ເພາະຄວາມບໍ່ນຳເຂົ້າໄປແຫ່ງທູດ". ໃນຄັນຖິປະທະທັງ ໓ ກ່າວວ່າ "ເມື່ອຜູ້ຖືເອົາມາແລ້ວກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາເຂົ້າສຸກ\" ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນການນຳເຂົ້າໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ \"ແຕ່ຖ້າພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາມາແລ້ວ... ການຫ້າມພັດຍ່ອມມີ\"". ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ພຶງຖືເອົາຄວາມວ່າ ນ້ອມບາດເຂົ້າໄປໜ້ອຍໜຶ່ງແລ້ວກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາເຂົ້າສຸກນີ້\"", ຄຳນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າສົມຄວນ, ເພາະໃນທີ່ນີ້ບໍ່ປະສົງເອົາການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍວາຈາ.

ပရိဝေသနာယာတိ ဘတ္တဂ္ဂေ. အဘိဟဋာဝ ဟောတီတိ ပရိဝေသကေနေဝ အဘိဟဋာ ဟောတိ. တတော ဒါတုကာမတာယ ဂဏှန္တံ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဏှန္တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိယေဝ. ကသ္မာ? ဒါတုကာမတာယ အဘိဟဋတ္တာ, ‘‘တသ္မာ သာ အဘိဟဋာဝ ဟောတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘ဒါတုကာမာဘိဟာရေ သတိ ကေဝလံ ‘ဒဿာမီ’တိ ဂဟဏမေဝ အဘိဟာရော န ဟောတိ, ‘ဒဿာမီ’တိ ဂဏှန္တေပိ အဂဏှန္တေပိ ဒါတုကာမတာဘိဟာရောဝ အဘိဟာရော ဟောတိ, တသ္မာ ဂဟဏသမယေ ဝါ အဂ္ဂဟဏသမယေ ဝါ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တဿ အသတိ ဒါတုကာမတာဘိဟာရေ ဂဟဏသမယေပိ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ န ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကဋစ္ဆုနာ အနုက္ခိတ္တမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အဘိဟဋတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ‘‘အဘိဟဋာဝ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓဋမတ္တေတိ ဘာဇနတော ဝိယောဇိတမတ္တေ. ဒွိန္နံ သမဘာရေပီတိ ပရိဝေသကဿ စ အညဿ စ ဘတ္တပစ္ဆိဘာရဂ္ဂဟဏေ သမ္ဘူတေပီတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "ເພື່ອການຕັກຖວາຍ" (ປະຣິເວສະນາຍະ) ຄື ໃນໂຮງສັນ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ນຳເຂົ້າມາຖວາຍແລ້ວແທ້ໆ" ຄື ເປັນຂອງທີ່ຜູ້ຕັກຖວາຍນັ້ນເອງນຳເຂົ້າມາຖວາຍແລ້ວ. ຈາກນັ້ນ, ການຫ້າມພັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ປະຕິເສດໃນຂະນະທີ່ເຂົາຖືເອົາດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍ, ໃນເລື່ອງນີ້ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮັບເອົາແລ້ວປະຕິເສດ ການຫ້າມພັດກໍຍ່ອມມີແທ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນຂອງທີ່ນຳເຂົ້າມາຖວາຍດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍ, ເພາະວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ "ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ນຳເຂົ້າມາຖວາຍແລ້ວແທ້ໆ". ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄັນຖິປະທະທັງ ໓ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເມື່ອມີການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍ, ພຽງແຕ່ການຖືເອົາດ້ວຍຄິດວ່າ \"ເຮົາຈັກຖວາຍ\" ບໍ່ແມ່ນການນຳເຂົ້າໄປ, ແຕ່ບໍ່ວ່າຈະຖືເອົາຫຼືບໍ່ຖືເອົາດ້ວຍຄິດວ່າ \"ເຮົາຈັກຖວາຍ\" ກໍຕາມ, ການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍນັ້ນເອງ ເປັນການນຳເຂົ້າໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ວ່າໃນເວລາຖືເອົາ ຫຼື ເວລາບໍ່ຖືເອົາ, ການຫ້າມພັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ປະຕິເສດສິ່ງນັ້ນ". ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີການນຳເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຖວາຍ ແມ້ໃນເວລາຖືເອົາ ຜູ້ປະຕິເສດກໍບໍ່ມີການຫ້າມພັດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ແຕ່ຖ້າວ່າ...". ແມ້ບໍ່ໄດ້ຕັກຂຶ້ນດ້ວຍບ່ວງ, ແຕ່ເພາະຖືກນຳເຂົ້າມາຖວາຍກ່ອນແລ້ວ ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຍ່ອມເປັນຂອງທີ່ນຳເຂົ້າມາຖວາຍແລ້ວແທ້ໆ". ຄຳວ່າ "ພຽງແຕ່ຕັກຂຶ້ນ" ຄື ພຽງແຕ່ແຍກອອກຈາກພາຊະນະ. ຄຳວ່າ "ແມ້ໃນການແບກຫາບສະເໝີກັນຂອງຄົນທັງສອງ" ຄື ແມ້ໃນເວລາທີ່ການຖືເອົາຫາບກະບຸງເຂົ້າສຸກຂອງຜູ້ຕັກຖວາຍ ແລະ ຂອງຄົນອື່ນເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

၁၁၉. ရသံ ဂဏှထာတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ မံသရသဿ အပဝါရဏာဇနကဿ နာမေန ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ န [Pg.225] ဟောတိ. မစ္ဆရသန္တိအာဒီသု မစ္ဆော စ ရသဉ္စာတိ အတ္ထသမ္ဘဝတော, ဝတ္ထုနောပိ တာဒိသတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတိ. ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိပိ အဝတွာ တုဏှီဘူတေန အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတောပိ ဟောတိ ဧဝ.

໑໑໙. ໃນຄຳວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົານ້ຳແກງ" (ຣະສັງ ຄັນຫະຖະ) ນີ້, ເພາະກ່າວດ້ວຍຊື່ຂອງນ້ຳຕົ້ມເນື້ອລ້ວນໆ ອັນບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ຜູ້ປະຕິເສດ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ນ້ຳແກງປາ" ເປັນຕົ້ນ, ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ "ປາ ແລະ ນ້ຳແກງ" ແລະ ເພາະວັດຖຸກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ປະຕິເສດຂອງທີ່ນຳເຂົ້າມາຖວາຍໂດຍດຸສະນີພາບ (ມິດຢູ່) ໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງນີ້" ກໍຍ່ອມມີການຫ້າມພັດຄືກັນ.

ကရမ္ဗကောတိ မိဿကာဓိဝစနမေတံ. ယဉှိ ဗဟူဟိ မိဿေတွာ ကရောန္တိ, သော ‘‘ကရမ္ဗကော’’တိ ဝုစ္စတိ, သော သစေပိ မံသေန မိဿေတွာ ကတော ဟောတိ, ‘‘ကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ အပဝါရဏာရဟဿ နာမေန ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ‘‘မံသကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘မံသမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ပဝါရဏာဝ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "ກະຣັມພະກະ" (ອາຫານປົນເປ) ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສິ່ງທີ່ປະສົມກັນ. ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ເຂົາເຮັດດ້ວຍການປະສົມຂອງຫຼາຍຢ່າງ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກະຣັມພະກະ, ແມ່ນແຕ່ຖ້າສິ່ງນັ້ນເຮັດດ້ວຍການປະສົມກັບເນື້ອ, ແຕ່ເພາະກ່າວດ້ວຍຊື່ວ່າ "ກະຣັມພະກະ" ອັນບໍ່ຄວນແກ່ການຫ້າມພັດ, การຫ້າມພັດຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ຜູ້ປະຕິເສດ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາມັງສະກະຣັມພະກະ (ອາຫານປົນເນື້ອ)" ກໍເທົ່າກັບກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງທີ່ປົນເນື້ອ", ເພາະສະນັ້ນ ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີແທ້.

၁၂၀. ‘‘ဥဒ္ဒိဿကတ’’န္တိ မညမာနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္ထုနော ကပ္ပိယတ္တာ အကပ္ပိယသညာယ ပဋိက္ခေပတောပိ အစိတ္တကတ္တာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဟေဋ္ဌာ အယာဂုကေ နိမန္တနေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတံ ဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတိ, ‘ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ’တိ ဧတ္ထ ပန ဝိသုံ ယာဂုယာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပဝါရဏာ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယောတိ ‘‘ယေနာပုစ္ဆိတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ကာရဏံ ပနေတ္ထ ဒုဒ္ဒသန္တိ ဧတ္ထ ဧကေ တာဝ ဝဒန္တိ ‘‘ယသ္မာ ယာဂုမိဿကံ နာမ ဘတ္တမေဝ န ဟောတိ, ခီရာဒိကမ္ပိ ဟောတိယေဝ, တသ္မာ ကရမ္ဗကေ ဝိယ ပဝါရဏာယ န ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ သမသမာ ဝါ, န ပဝါရေတိ, ယာဂု မန္ဒာ, ဘတ္တံ ဗဟုတရံ, ပဝါရေတီ’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသ’’န္တိ. ကေစိ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ယာဂုမိဿကံ နာမ ဘတ္တံ, တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာယ ဧဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘ဣဓ ပဝါရဏာ ဟောတိ, န ဟောတီ’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသ’’န္တိ.

໑໒໐. ໃນຄຳວ່າ "ສຳຄັນວ່າ ເປັນຂອງທີ່ເຂົາເຮັດສະເພາະເຈາະຈົງ" (ອຸດທິສສະກະຕັງ ມັນຍະມາໂນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ "ເພາະວັດຖຸເປັນຂອງຄວນ, ແມ່ນແຕ່ປະຕິເສດດ້ວຍຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງບໍ່ຄວນ, ແຕ່ເພາະສິກຂາບົດນີ້ເປັນອະຈິດຕະກະ (ບໍ່ຂຶ້ນກັບເຈດຕະນາ), ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ". ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ໃນການນິມົນທີ່ບໍ່ມີຍາຄູໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເພາະກ່າວວ່າ \"ຈົ່ງຮັບເອົາຍາຄູ\" ໂດຍໝາຍເຖິງເຂົ້າສຸກທີ່ຄັ້ນກັບນ້ຳສົ້ມພະຍາດ ແລະ ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງມີ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ \"ນຳເອົາຍາຄູປົນເຂົ້າສຸກມາ\" ນີ້, ເພາະຍາຄູມີຢູ່ຕ່າງຫາກ, ການຫ້າມພັດຈຶ່ງບໍ່ມີ". ຄຳວ່າ "ນີ້ເປັນອະທິບາຍໃນເລື່ອງນີ້" ຄື ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ໂດຍຜູ້ໃດຖາມແລ້ວ". ຄຳວ່າ "ແຕ່ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ເຫັນໄດ້ຍາກ" ໃນຄຳນັ້ນ ພວກໜຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພາະວ່າສິ່ງທີ່ປົນຍາຄູນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຂົ້າສຸກຢ່າງດຽວ, ແມ່ນແຕ່ນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນກໍມີຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນມີການຫ້າມພັດ ເໝືອນໃນກະຣັມພະກະ, ແລະ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ໃນຄຳວ່າ \"ຍາຄູຫຼາຍກວ່າ ຫຼື ສະເໝີກັນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ, ຍາຄູນ້ອຍ ເຂົ້າສຸກຫຼາຍກວ່າ ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫ້າມພັດ\" ນີ້ ເຫດຜົນຈຶ່ງເຫັນໄດ້ຍາກ". ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ "ສິ່ງທີ່ປົນຍາຄູນັ້ນ ກໍຄືເຂົ້າສຸກນັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ແກ່ຜູ້ປະຕິເສດສິ່ງນັ້ນ ການຫ້າມພັດຈຶ່ງຕ້ອງມີແທ້, ແລະ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ໃນຄຳວ່າ \"ໃນເລື່ອງນີ້ ການຫ້າມພັດມີ ຫຼື ບໍ່ມີ\" ນີ້ ເຫດຜົນຈຶ່ງເຫັນໄດ້ຍາກ".

ယထာ [Pg.226] စေတ္ထ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသံ, ဧဝံ ပရတော ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကဿ အပ္ပဗဟုဘာဝေါ ပဝါရဏာယ ဘာဝါဘာဝနိမိတ္တံ, ကိဉ္စရဟိ ပဝါရဏာဇနကဿ နာမ ဂဟဏမေဝေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ ‘‘ဣဒဉ္စ ကရမ္ဗကေန န သမာနေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ယမ္ပိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေန သံသန္ဒိယမာနံ န သမေတိ. ယဒိ ဟိ မိဿကန္တိ ဘတ္တမိဿကေယေဝ ရုဠှံ သိယာ, ဧဝံ သတိ ယထာ ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ ဝါ သမံ ဝါ အပ္ပတရံ ဝါ ဟောတိ, ပဝါရေတိယေဝ, ဧဝံ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ အပ္ပတရေပိ ဘတ္တေ ပဝါရဏာယ ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘မိဿက’’န္တိ ဘတ္တမိဿကေယေဝ ရုဠှတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘မိဿကန္တိ ဘတ္တမိဿကေယေဝ ရုဠှဝေါဟာရတ္တာ ဣဒံ ပန ဘတ္တမိဿကမေဝါတိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အထ မိဿကန္တိ ဘတ္တမိဿကေ ရုဠှံ န ဟောတိ, မိဿကဘတ္တံ ပန သန္ဓာယ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ အယာဂုကေ နိမန္တနေ ခီရာဒီဟိ သမ္မဒ္ဒိတံ ဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝါရဏာ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ မိဿကဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တံ အပ္ပံ ဝါ ဟောတု, ဗဟု ဝါ, ပဝါရဏာ ဧဝ သိယာ, တသ္မာ မိဿကန္တိ ဘတ္တမိဿကေ ရုဠှံ ဝါ ဟောတု, မိဿကံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ဝါ, ဥဘယထာပိ ပုဗ္ဗေနာပရံ န သမေတီတိ ကိမေတ္ထ ကာရဏစိန္တာယ. ဤဒိသေသု ပန ဌာနေသု အဋ္ဌကထာပမာဏေနေဝ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အယံ အမှာကံ ခန္တိ.

ເພິ່ງຊາບວ່າ ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ເຫັນໄດ້ຍາກຢ່າງໃດ, ເຖິງໃນຄຳຕໍ່ໄປວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງປະສົມ (ມິສສະກະ)” ນີ້, ເຫດຜົນກໍເຫັນໄດ້ຍາກຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ເພາະວ່າ ຄວາມມີໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍຂອງອາຫານທີ່ພຽງພໍແກ່ການປະວໍຣະນາ ບໍ່ແມ່ນເຫດໃຫ້ເກີດຫຼືບໍ່ເກີດການປະວໍຣະນາ, ແຕ່ທວ່າ ການເອີ່ຍຊື່ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການປະວໍຣະນາເທົ່ານັ້ນ ເປັນເກນກຳນົດໃນເລື່ອງນີ້. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນເຫດຜົນໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແລະເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຄວນປຽບທຽບກັບເຂົ້າຕົ້ມປະສົມ (ກະຣຳພະກະ)” ເປັນຕົ້ນ, ເຫດຜົນນັ້ນ ເມື່ອທຽບຄຽງກັບຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ກໍບໍ່ເຂົ້າກັນ. ຖ້າຫາກວ່າ ຄຳວ່າ “ມິສສະກະ” (ຂອງປະສົມ) ເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຈົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປະສົມ ເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາເຂົ້າປະສົມ” ບໍ່ວ່າເຂົ້າຈະຫຼາຍກວ່າ, ເທົ່າກັນ ຫຼືໜ້ອຍກວ່າ, ກໍຍ່ອມເປັນການປະວໍຣະນາແທ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງປະສົມ” ເຖິງແມ່ນເຂົ້າຈະໜ້ອຍກວ່າ ກໍຕ້ອງເປັນການປະວໍຣະນາຄືກັນ ເພາະຄຳວ່າ “ມິສສະກະ” ເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຈົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປະສົມ ເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະຄຳວ່າ ມິສສະກະ ເປັນໂວຫານທີ່ໃຊ້ກັນຈົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປະສົມ ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງເຂົ້າປະສົມນັ້ນເອງ”. ຫາກວ່າ ຄຳວ່າ “ມິສສະກະ” ບໍ່ແມ່ນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຈົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປະສົມ, ແຕ່ກ່າວໝາຍເຖິງເຂົ້າປະສົມວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງປະສົມ”. ເຖິງແມ່ນຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງໃນການນິມົນທີ່ບໍ່ມີຂ້າວຢາຄູ ເມື່ອເພິ່ນກ່າວໝາຍເຖິງເຂົ້າທີ່ປະສົມດ້ວຍນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂ້າວຢາຄູ” ກໍເປັນການປະວໍຣະນາ, ເຖິງໃນເລື່ອງນີ້ກໍຄືກັນ ເມື່ອເພິ່ນກ່າວໝາຍເຖິງເຂົ້າປະສົມນັ້ນເອງວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງປະສົມ” ບໍ່ວ່າເຂົ້າຈະໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍ ກໍຍ່ອມເປັນການປະວໍຣະນາແທ້. ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ວ່າຄຳວ່າ “ມິສສະກະ” ຈະເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຈົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປະສົມ ຫຼືວ່າຈະກ່າວໝາຍເຖິງຂອງປະສົມກໍຕາມ, ທັງສອງປະການນີ້ ກໍບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຂໍ້ຄວາມກ່ອນແລະຫຼັງ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການຄິດຫາເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້. ແຕ່ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ຄວນດຳເນີນໄປຕາມເກນກຳນົດຂອງອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၃၈-၂၃၉) ပန ‘‘ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ မညမာနောတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုနော ကပ္ပိယတ္တာ ‘ပဝါရိတောဝ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တံ. တဉ္စေ ဥဒ္ဒိဿကတမေဝ ဟောတိ, ပဋိက္ခေပေါ နတ္ထိ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယောတိ ‘ယေနာပုစ္ဆိတော’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ကာရဏံ ပနေတ္ထ ဒုဒ္ဒသန္တိ ဘတ္တဿ ဗဟုတရဘာဝေ [Pg.227] ပဝါရဏာယ သမ္ဘဝကာရဏံ ဒုဒ္ဒသံ, အညထာ ကရမ္ဗကေပိ မစ္ဆာဒိဗဟုဘာဝေ ပဝါရဏာ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ စေတ္ထ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသံ, ဧဝံ ပရတော ‘မိဿကံ ဂဏှထာ’တိ ဧတ္ထာပိ ကာရဏံ ဒုဒ္ဒသမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဉ္စ ‘ဣဒံ ပန ဘတ္တမိဿကမေဝါ’တိအာဒိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ‘အပ္ပတရံ န ပဝါရေတီ’တိ ဝစနေန န သမေတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕິຍະ 2.238-239) ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “ໃນຄຳວ່າ ‘ສຳຄັນວ່າເປັນຂອງທີ່ເພິ່ນເຮັດສະເພາະເຈາະຈົງ’ ນີ້, ເພາະວັດຖຸເປັນຂອງຄວນ (ກັປປິຍະ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ’. ຫາກວັດຖຸນັ້ນເປັນຂອງທີ່ເພິ່ນເຮັດສະເພາະເຈາະຈົງແທ້, ກໍບໍ່ມີການຫ້າມ. ອະທິບາຍໃນເລື່ອງນີ້ຄື ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ໂດຍຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຖາມ’. ສ່ວນຄຳວ່າ ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ເຫັນໄດ້ຍາກ ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຫດຜົນທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການປະວໍຣະນາໃນເມື່ອມີເຂົ້າຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ເຫັນໄດ້ຍາກ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນເຂົ້າຕົ້ມປະສົມ (ກະຣຳພະກະ) ທີ່ມີປາເປັນຕົ້ນຫຼາຍ ກໍຄວນເປັນການປະວໍຣະນາ. ແລະເພິ່ງເຫັນວ່າ ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ເຫັນໄດ້ຍາກຢ່າງໃດ, ເຖິງໃນຄຳຕໍ່ໄປວ່າ ‘ຈົ່ງຮັບເອົາຂອງປະສົມ’ ນີ້, ເຫດຜົນກໍເຫັນໄດ້ຍາກຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ແລະເຫດຜົນໃດທີ່ກ່າວໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ແຕ່ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງເຂົ້າປະສົມນັ້ນເອງ’, ເຫດຜົນນັ້ນ ກໍບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຄຳວ່າ ‘ຖ້າມີໜ້ອຍກວ່າ ບໍ່ເປັນການປະວໍຣະນາ’”

‘‘ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီတိ ဘတ္တဿ ဥပရိ ဌိတံ ရသာဒိံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ဒေတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေဟိစိ ပန ‘‘ယထာ ဘတ္တသိတ္ထံ န ပတတိ, တထာ ဂါဠှံ ဟတ္ထေန ပီဠေတွာ ပရိဿာဝေတွာ ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. ယထာ ဟိ ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ယာဂုမိဿကံ ဘတ္တမ္ပိ ဒေန္တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ န ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ ဗဟုခီရရသာဒီသု ဘတ္တေသု ‘‘ခီရံ ဂဏှထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒိန္နာနိ ခီရာဒီနိ ဝါ ဒေတု ခီရာဒိမိဿကံ ဘတ္တံ ဝါ, ဥဘယထာပိ ပဝါရဏာယ န ဘဝိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ‘‘ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီ’’တိ တေနာကာရေန ဒေန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဘတ္တမိဿကံ ကတွာ ဒီယမာနံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ ပန ဘတ္တမိဿကံ ကတွာ ဒီယမာနေ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ အဋ္ဌကထာယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, န ပန ကာရဏန္တရံ ဂဝေသိတဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၃၈-၂၃၉) ပန ‘‘ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီတိ ‘ရသံ ဂဏှထာ’တိအာဒိနာ ဝါစာယ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော, န ပန ကာယေန ရသာဒိံ ဝိယောဇေတွာတိ တထာ အဝိယောဇိတေပိ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာယ အသမ္ဘဝတော အပဝါရဏာပဟောနကဿ နာမေန ဝုတ္တတ္တာ ဘတ္တမိဿကယာဂုံ အာဟရိတွာ ‘ယာဂုံ [Pg.228] ဂဏှထာ’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဒီသု ဝိယ, အညထာ ဧတ္ထ ယထာ ပုဗ္ဗာပရံ န ဝိရုဇ္ဈတိ, တထာ အဓိပ္ပာယော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ ແຍກເຮັດແລ້ວໃຫ້ ຄື ຕັກເອົາລົດນ້ຳແກງເປັນຕົ້ນທີ່ຢູ່ເທິງເຂົ້າແຍກອອກແລ້ວໃຫ້”. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ບີບດ້ວຍມືໃຫ້ແໜ້ນ ກັ່ນຕອງເອົາແຕ່ລົດນ້ຳແກງໃຫ້ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເມັດເຂົ້າຕົກລົງໄປ”. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳນັ້ນ ກໍບໍ່ເຫັນເຫດຜົນ. ເພາະວ່າ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອນຳຂ້າວຢາຄູປະສົມເຂົ້າຂ້າມາແລ້ວ ກ່າວວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົາຂ້າວຢາຄູ” ເມື່ອໃຫ້ເຂົ້າທີ່ປະສົມຂ້າວຢາຄູຢູ່ນັ້ນ ຜູ້ຫ້າມກໍບໍ່ເປັນການປະວໍຣະນາ, ເຖິງໃນເລື່ອງນີ້ກໍຄືກັນ ໃນເຂົ້າທີ່ມີນ້ຳນົມແລະລົດນ້ຳແກງຫຼາຍ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຈົ່ງຮັບເອົານ້ຳນົມ” ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຈະໃຫ້ຜົນລະໄມ້ຫຼືນ້ຳນົມທີ່ໃຫ້ ຫຼືຈະໃຫ້ເຂົ້າທີ່ປະສົມນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ທັງສອງປະການນີ້ ກໍບໍ່ຄວນເປັນການປະວໍຣະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາວ່າ ຄຳວ່າ “ແຍກເຮັດແລ້ວໃຫ້” ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຜູ້ໃຫ້ດ້ວຍອາການຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກ່າວເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອຫ້າມຂອງທີ່ເພິ່ນເຮັດປະສົມເຂົ້າແລ້ວໃຫ້ ຈະເປັນການປະວໍຣະນາ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ “ແຍກເຮັດແລ້ວໃຫ້” ໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເພິ່ນເຮັດປະສົມເຂົ້າແລ້ວໃຫ້ ກໍເປັນການປະວໍຣະນາ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາວ່າ ອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນເປັນເກນກຳນົດໃນເລື່ອງນີ້, ບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາເຫດຜົນອື່ນອີກ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ປາຈິດຕິຍະ 2.238-239) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ ແຍກເຮັດແລ້ວໃຫ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ແຍກໃຫ້ດ້ວຍວາຈາວ່າ ‘ຈົ່ງຮັບເອົາລົດນ້ຳແກງ’ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນແຍກລົດນ້ຳແກງເປັນຕົ້ນອອກດ້ວຍກາຍ, ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ແຍກອອກຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຫ້າມ ກໍບໍ່ອາດເປັນການປະວໍຣະນາໄດ້ ເພາະເພິ່ນເອີ່ຍຊື່ສິ່ງທີ່ບໍ່ພຽງພໍແກ່ການປະວໍຣະນາ ເໝືອນຢ່າງໃນບ່ອນທີ່ເພິ່ນນຳຂ້າວຢາຄູປະສົມເຂົ້າຂ້າມາແລ້ວ ກ່າວວ່າ ‘ຈົ່ງຮັບເອົາຂ້າວຢາຄູ’ ເປັນຕົ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາອະທິບາຍໂດຍປະການທີ່ຂໍ້ຄວາມກ່ອນແລະຫຼັງໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ”

နာဝါ ဝါ သေတု ဝါတိအာဒိမှိ နာဝါဒိအဘိရုဟနာဒိက္ခဏေ ကိဉ္စိ ဌတွာပိ အဘိရုဟနာဒိကာတဗ္ဗတ္တေပိ ဂမနတပ္ပရတာယ ဌာနံ နာမ န ဟောတိ, ဇနသမ္မဒ္ဒေန ပန အနောကာသာဒိဘာဝေန ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အစာလေတွာတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနတော အညသ္မိံ ပီဌပ္ပဒေသေ ဝါ ဥဒ္ဓံ ဝါ အပေလ္လေတွာ, တသ္မိံ ဧဝ ပန ဌာနေ ပရိဝတ္တေတုံ လဘတိ. တေနာဟ ‘‘ယေန ပဿေနာ’’တိအာဒိ. သစေ ဥက္ကုဋိကံ နိသိန္နော ပါဒေ အမုဉ္စိတွာပိ ဘူမိယံ နိသီဒတိ, ဣရိယာပထံ ဝိကောပေန္တော နာမ ဟောတီတိ ဥက္ကုဋိကာသနံ အဝိကောပေတွာ သုခေန နိသီဒိတုံ ‘‘တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ…ပေ… နိသီဒနကံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာသနံ အစာလေတွာတိ ပီဌေ ဖုဋ္ဌောကာသတော အာနိသဒမံသံ အမောစေတွာ အနုဋ္ဌဟိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနေ ဝိယ ဌာနာစာဝနံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ “ເຮືອ ຫຼື ຂົວ” ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນໃນຂະນະທີ່ຂຶ້ນເຮືອເປັນຕົ້ນ ຈະຕ້ອງຢືນຢູ່ໜ້ອຍໜຶ່ງເພື່ອຂຶ້ນເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະມຸ່ງໝັ້ນໃນການເດີນທາງ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການຢືນ (ທີ່ເປັນອິຣິຍາບົດຢືນ), ແຕ່ເພາະມີຄົນບຽດສຽດກັນ ຈົນບໍ່ມີບ່ອນວ່າງເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຢືນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຍ້າຍ” ຄື ບໍ່ໃຫ້ຍ້າຍໄປຍັງສ່ວນອື່ນຂອງຕັ່ງ ຫຼື ບໍ່ໃຫ້ຍົກຂຶ້ນຈາກບ່ອນທີ່ກ່າວໄວ້, ແຕ່ຍ່ອມສາມາດປ່ຽນອິຣິຍາບົດໃນບ່ອນນັ້ນເອງໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍຂ້າງໃດ” ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຫາກວ່າ ຜູ້ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ບໍ່ປ່ອຍຕີນ ແຕ່ຂະຫຍັບລົງນັ່ງເທິງພື້ນ, ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນການເຮັດໃຫ້ອິຣິຍາບົດກຳເລີບ (ເສຍອິຣິຍາບົດ), ເພື່ອໃຫ້ນັ່ງໄດ້ສະບາຍໂດຍບໍ່ໃຫ້ອິຣິຍາບົດນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ກຳເລີບ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ພາຍໃຕ້ຜູ້ນັ້ນ...ເປ... ຄວນຖວາຍຜ້າປູນັ່ງ”. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ ບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຍ້າຍອາສະນະ ຄື ກ່າວໝາຍເຖິງ ບໍ່ໃຫ້ກົ້ນຫຼຸດຈາກບ່ອນທີ່ສຳຜັດເທິງຕັ່ງ ໂດຍບໍ່ລຸກຂຶ້ນ. ບໍ່ຄວນຖືເອົາການເຮັດໃຫ້ເຄື່ອນຈາກຖານະ ເໝືອນຢ່າງໃນອະທິນນາທານ”

၁၂၁. အကပ္ပိယကတန္တိ ဧတ္ထ အကပ္ပိယကတဿေဝ အနတိရိတ္တဘာဝတော ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ တသ္မိံ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တံ မူလဖလာဒိယေဝ အတိရိတ္တံ န ဟောတိ, အကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ ကုလဒူသနာဒိနာ ဥပ္ပန္နံ. သေသံ ပန ပတ္တပရိယာပန္နံ အတိရိတ္တမေဝ ဟောတိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တံ ပန မူလဖလာဒိံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမေန တတော နီဟရိတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ဌပေတွာ အတိရိတ္တံ ကာရာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

໑໒໑. ໃນຄຳວ່າ “ຂອງທີ່ເຮັດບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະກະຕະ)” ນີ້, ເພາະຂອງທີ່ເຮັດບໍ່ຄວນນັ້ນເອງ ບໍ່ເປັນຂອງທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອ (ອະນະຕິຣິດຕະ), ຫົວມັນແລະໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃສ່ລົງໃນບາດນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ກັປປິຍະ) ກ່ອນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນຂອງເຫຼືອ, ຫຼືອາຫານທີ່ບໍ່ຄວນ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ (ກຸລະທູສະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຂອງທີ່ເຫຼືອ ເຊິ່ງນັບເນື່ອງໃນບາດ ຍ່ອມເປັນຂອງເຫຼືອແທ້, ຄວນບໍລິໂພກໄດ້, ແຕ່ຜູ້ປະສົງຈະບໍລິໂພກຫົວມັນແລະໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄວນນຳອອກຈາກບາດນັ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ ໃສ່ໄວ້ໃນພາຊະນະອື່ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອແລ້ວ ຈຶ່ງບໍລິໂພກ.

၁၂၂. သော ပုန ကာတုံ န လဘတီတိ တသ္မိံယေဝ ဘာဇနေ ကရိယမာနံ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ကတံ ဟောတီတိ ပုန သောယေဝ ကာတုံ န လဘတိ, အညော လဘတိ. အညသ္မိံ ပန ဘာဇနေ တေန ဝါ အညေန ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ [Pg.229] ‘‘ယေန အကတံ, တေန ကာတဗ္ဗံ, ယဉ္စ အကတံ, တံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ. တေနာပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ န ကေဝလံ အညေနေဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ဧဝံ ကတန္တိ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ကတံ.

໑໒໒. ຄຳວ່າ “ຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ອາດເຮັດໄດ້ອີກ” ຄື ເມື່ອເຮັດໃນພາຊະນະນັ້ນເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຮັດຮ່ວມກັບຂອງທີ່ເຮັດແລ້ວໃນຄັ້ງທຳອິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນເອງຈຶ່ງບໍ່ອາດເຮັດໄດ້ອີກ, ແຕ່ຜູ້ນື່ອາດເຮັດໄດ້. ສ່ວນໃນພາຊະນະອື່ນ ບໍ່ວ່າຜູ້ນັ້ນຫຼືຜູ້ນື່ອື່ນ ກໍຄວນເຮັດໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຜູ້ໃດຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ຜູ້ນັ້ນຄວນເຮັດ, ແລະຂອງໃດຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ຂອງນັ້ນຄວນເຮັດ”. ໃນຄຳວ່າ “ເຖິງຜູ້ນັ້ນ” ນີ້, ສັບວ່າ “ປິ” (ເຖິງ/ກໍ) ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ບໍ່ແມ່ນສະເພາະຜູ້ນື່ອື່ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຮັດຢ່າງນີ້” ຄື ເຮັດໃນພາຊະນະອື່ນ.

ပေသေတွာတိ အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ပေသေတွာ. ဣမဿ ဝိနယကမ္မဘာဝတော ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ဌိတံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ “ສົ່ງໄປແລ້ວ” ຄື ສົ່ງໄປໃນມືຂອງອະນຸປະສຳບັນ. ເພາະເລື່ອງນີ້ເປັນວິນັຍກັມ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຂອງທີ່ຢູ່ໃນມືຂອງອະນຸປະສຳບັນ ບໍ່ຄວນເຮັດ”.

သစေ ပန အာမိသသံသဋ္ဌာနီတိ ဧတ္ထ သစေ မုခဂတေနာပိ အနတိရိတ္တေန အာမိသေန သံသဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ပဝါရိတေန ဘောဇနံ အတိရိတ္တံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တေနပိ ယထာ အကတေန မိဿံ န ဟောတိ, ဧဝံ မုခဉ္စ ဟတ္ထဉ္စ သုဒ္ဓံ ကတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ အပဝါရိတဿ ပုရေဘတ္တံ ယာမကာလိကာဒီနိ အာဟာရတ္ထာယ ပရိဘုဉ္ဇတောပိ အနာပတ္တိ, ပဝါရိတဿ ပန ပဝါရဏမူလကံ ဒုက္ကဋံ ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ယာမကာလိကံ…ပေ… အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ပါဠိယံ (ပါစိ. ၂၄၀) ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳວ່າ “ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ ລະຄົນດ້ວຍອາມິດ” ນີ້, ເພິ່ງຊາບວ່າ ຖ້າຫາກລະຄົນດ້ວຍອາມິດທີ່ບໍ່ເປັນຂອງເຫຼືອ ເຖິງແມ່ນທີ່ເຂົ້າໄປຢູ່ໃນປາກແລ້ວ, ກໍເປັນອາບັດປາຈິດຕິຍະແທ້. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ ເມື່ອຈະບໍລິໂພກອາຫານທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອແລ້ວ ກໍຄວນລ້າງປາກແລະລ້າງມືໃຫ້ສະອາດແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປົນກັບຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ (ໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອ). ເຖິງແມ່ນວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ປະວໍຣະນາ ເມື່ອບໍລິໂພກຍາມະກາລິກເປັນຕົ້ນ ເພື່ອເປັນອາຫານໃນເວລາເພນ ກໍບໍ່ມີອາບັດ, ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ ຍ່ອມມີອາບັດທຸກກົດ ເຊິ່ງມີການປະວໍຣະນາເປັນມູນເຫດແທ້, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ (ປາຈິ. 240) ວ່າ “ຍາມະກາລິກ...ເປ... ໃນທຸກໆ ກືນກິນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ”.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄັນຖີວິນັຍສັງຄະຫະນີ້

ပဋိက္ခေပပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ປະຕິກເຂປະປະວໍຣະນາວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ

ဧကဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິຈເສດທີ 21.

၂၂. ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໒. ພັບພັດຊາວິນິດໄສກະຖາ (ເລື່ອງການວິນິດໄສການບັນພະຊາ)

၁၂၃. ဧဝံ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ပနာ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဌမံ ဝဇိတဗ္ဗာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဥပသမ္ပဒါတော ပဌမံ ဥပဂစ္ဆိတဗ္ဗာတိ [Pg.230] အတ္ထော. ပ-ပုဗ္ဗ ဝဇ ဂတိမှီတိ ဓာတု. ကုလပုတ္တန္တိ အာစာရကုလပုတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယေ ပုဂ္ဂလာ ပဋိက္ခိတ္တာ, တေ ဝဇ္ဇေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဗ္ဗဇ္ဇာဒေါသဝိရဟိတောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အန္တရာယကရေဟိ ပဉ္စာဗာဓာဒိဒေါသေဟိ ဝိရဟိတော. နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘တဉ္စေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ သာမညလက္ခဏံ ဒဿိတံ, တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေသု နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ စေ, န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ဧဝဉ္စ သတိ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ စေ, သဗ္ဗတ္ထ ဝဋ္ဋတီတိ အာပန္နံ, တဉ္စ န သာမညတော အဓိပ္ပေတန္တိ ပဒေသဝိသေသေယေဝ နိယမေတွာ ဒဿေန္တော ‘သစေ ပနာ’တိအာဒိမာဟ. သစေ ဟိ အဝိသေသေန နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဝဋ္ဋေယျ, ‘နိဝါသနပါရုပနေဟိ ပကတိပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ’တိ ပဒေသနိယမံ န ကရေယျ, တသ္မာ နိဝါသနပါရုပနေဟိ ပကတိပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနတော အညတ္ထ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ခုဒ္ဒကတရံ ပန အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဝါ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဝါ ဌိတံ ဟောတု, ဝဋ္ဋတိ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ခုဒ္ဒကတရဿ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဝါ ဌိတဿ မုခါဒီသုယေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၈၈) ဝုတ္တံ.

໑໒໓. ເມື່ອກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງການຫ້າມແລະການປະວໍຣະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງການບັນພະຊາ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຄຳວ່າ ບັນພະຊາ ໃນເລື່ອງນີ້” ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ບັນພະຊາ” ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນເຂົ້າເຖິງກ່ອນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວນເຂົ້າເຖິງກ່ອນການອຸປະສົມບົດ. ທາດ “ວະຊະ” (ວຊ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄປ ມີ “ປະ” (ປ) ຢູ່ຂ້າງໜ້າ. ຄຳວ່າ “ກຸນລະບຸດ” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງກຸນລະບຸດຜູ້ມີອາດຈະຣະ. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງຄື “ເວັ້ນບຸກຄົນທີ່ຊົງຫ້າມເຫຼົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ປາສະຈາກໂທດແຫ່ງການບັນພະຊາ” ຄື ປາສະຈາກໂທດທັງຫຼາຍມີອາພາດ 5 ປະການເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ການບັນພະຊາ. ຄຳວ່າ “ມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ” ໃນເລື່ອງນີ້ ໝາຍເຖິງຫຼັງເລັບມືກ້ອຍ. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.88) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຖ້າຫາກວ່າ ໂລກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ແຕ່ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວ, ບໍ່ຄວນໃຫ້ບັນພະຊາ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງລັກສະນະທົ່ວໄປໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ໃນສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງຂອງອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ ຖ້າໂລກມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວ, ກໍບໍ່ຄວນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຖ້າໂລກມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ແຕ່ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ, ກໍຄວນໃນທຸກບ່ອນ, ແຕ່ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທ່ານບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງໂດຍທົ່ວໄປ, ເມື່ອຈະກຳນົດສະແດງສະເພາະບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ’. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກວ່າ ໂລກມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ຈະຄວນໂດຍບໍ່ມີການກຳນົດ, ທ່ານກໍຈະບໍ່ກຳນົດສ່ວນວ່າ ‘ໃນບ່ອນທີ່ປົກປິດຕາມປົກກະຕິດ້ວຍການນຸ່ງແລະຫົ່ມ’, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ໃນບ່ອນອື່ນນອກຈາກບ່ອນທີ່ປົກປິດຕາມປົກກະຕິດ້ວຍການນຸ່ງແລະຫົ່ມ ເຖິງແມ່ນໂລກມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ກໍບໍ່ຄວນ. ສ່ວນໂລກທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຫຼັງເລັບ ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ຫຼືຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວກໍຕາມ, ຍ່ອມຄວນ, ເພາະໂລກທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຫຼັງເລັບ ທີ່ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວ ຫຼືໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວກໍຕາມ ທ່ານຫ້າມສະເພາະໃນສ່ວນມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ”

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၈၈-၈၉) ပန ‘‘ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တတ္တာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ တာဒိသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေပိ စ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ပါကဋဋ္ဌာနေပိ ပန နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဦနတရံ အဝဍ္ဎနကံ ဝဋ္ဋတီတိ ယေ ဂဏှေယျုံ, တေသံ တံ ဂဟဏံ ပဋိသေဓေတုံ ‘မုခေ ပနာ’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဂေါဓာ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ တာဒိသောပိ ရောဂေါ ကုဋ္ဌေယေဝ [Pg.231] အန္တောဂဓောတိ ဒဿေတိ. ဂဏ္ဍေပိ ဣမိနာ နယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ပန မုခါဒီသု ကောလဋ္ဌိမတ္တတော ခုဒ္ဒကတရောပိ ဂဏ္ဍော န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိသုံ န ဒဿိတော. ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတေပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ, တထာပိ ကုဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေန မုခါဒီသု ကောလဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ခုဒ္ဒကတရောပိ ဂဏ္ဍော န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ, တသ္မာ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတေပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန ကောလဋ္ဌိမတ္တတော ခုဒ္ဒကတရောပိ န ဝဋ္ဋတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတောယေဝါတိ အမှာကံ ခန္တိ. ပကတိဝဏ္ဏေ ဇာတေတိ ရောဂဟေတုကဿ ဝိကာရဝဏ္ဏဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 88-89) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ‘ໃນບ່ອນທີ່ປົກປິດ ໂລກມີປະມານເທົ່າຫຼັງເລັບ ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ, ຍ່ອມຄວນ’, ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນໂລກເຊັ່ນນັ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ປົກປິດ ກໍບໍ່ຄວນ, ແລະເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ປົກປິດ ຖ້າຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວ ກໍບໍ່ຄວນຄືກັນ. ແຕ່ເພື່ອຈະຫ້າມການຖືເອົາຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ທີ່ອາດຈະຖືເອົາວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ເປີດເຜີຍ ໂລກທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຫຼັງເລັບ ຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ກໍຄວນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ແຕ່ໃນໃບໜ້າ’”. ຄຳວ່າ “ຂີ້ກາກ (ໂຄທາ)...ເປ... ບໍ່ຄວນ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນໂລກເຊັ່ນນັ້ນ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນໂລກຂີ້ທູດ (กຸດຖະ) ນັ້ນເອງ. ເຖິງໃນເລື່ອງຝີ (ຄັນທະ) ກໍເພິ່ງຊາບການວິນິດໄສໂດຍນຳນີ້ນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນເລື່ອງຝີນັ້ນ ທ່ານບໍ່ໄດ້ສະແດງແຍກໄວ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນຝີທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າເມັດໝາກກອກ (ໂກລັດຖິ) ໃນສ່ວນມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ. ເພາະວ່າ ໃນເລື່ອງຝີນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “ເຖິງແມ່ນຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ປົກປິດ ກໍບໍ່ຄວນ”, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍ່ອມຊາບໄດ້ໂດຍນຳນີ້ນັ້ນເອງ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງໂລກຂີ້ທູດວ່າ ເຖິງແມ່ນຝີທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າເມັດໝາກກອກ ໃນສ່ວນມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນຢູ່ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວ” ນີ້, ສັບວ່າ “ປິ” (ເຖິງແມ່ນ/ກໍ) ມີອັດຖະຮວບຮວມຄຳທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ດ້ວຍສັບນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້ແລ້ວວ່າ ເຖິງແມ່ນຝີທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າເມັດໝາກກອກ ກໍບໍ່ຄວນ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາ. ຄຳວ່າ “ເມື່ອສີຜິວປົກກະຕິເກີດຂຶ້ນ” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີສີຜິວທີ່ຜິດປົກກະຕິອັນມີໂລກເປັນເຫດ.

ကောလဋ္ဌိမတ္တကောတိ ဗဒရဋ္ဌိပ္ပမာဏော. ‘‘သဉ္ဇာတဆဝိံ ကာရေတွာ’’တိ ပါဌော, ဝိဇ္ဇမာနဆဝိံ ကာရေတွာတိ အတ္ထော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၈၈-၈၉) ပန ‘‘သစ္ဆဝိံ ကာရေတွာတိ ဝိဇ္ဇမာနဆဝိံ ကာရေတွာတိ အတ္ထော, သဉ္ဆဝိန္တိ ဝါ ပါဌော, သဉ္ဇာတဆအန္တိ အတ္ထော. ဂဏ္ဍာဒီသု ဝူပသန္တေသုပိ တံ ဌာနံ ဝိဝဏ္ဏမ္ပိ ဟောတိ, တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ Kolaṭṭhimattako (ມີປະມານເທົ່າເມັດໝາກທັນ) ຄື ມີປະມານເທົ່າກັບເມັດໝາກທັນ. ບົດວ່າ “Sañjātachaviṃ kāretvā” ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ມີຜິວໜັງປາກົດຢູ່. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.88-89) ກ່າວວ່າ “ບົດວ່າ sacchaviṃ kāretvā ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ມີຜິວໜັງປາກົດຢູ່, ຫຼືມີບົດບາລີວ່າ sañchaviṃ ເຊິ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ມີຜິວໜັງເກີດຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຝີເປັນຕົ້ນຈະຫາຍດີແລ້ວ ແຕ່ບ່ອນນັ້ນຍັງມີສີຜິວຜິດປົກກະຕິຢູ່ ກໍຄວນ (ບວດ) ໄດ້”.

ပဒုမပုဏ္ဍရီကပတ္တဝဏ္ဏန္တိ ရတ္တပဒုမသေတပဒုမပုပ္ဖဒလဝဏ္ဏံ. ကုဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အဝဍ္ဎနကံ ဝဋ္ဋတိ, အညတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတိ. သောသဗျာဓီတိ ခယရောဂေါ. ယက္ခုမ္မာဒေါတိ ကဒါစိ အာဂန္တွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဟတ္ထမုခါဒိကံ အဝယဝံ ဘူမိယံ ဃံသနကော ယက္ခောဝ ရောဂေါ.

ບົດວ່າ Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti ຄື ມີສີຄືກີບດອກບົວແດງແລະດອກບົວຂາວ. ບົດວ່າ Kuṭṭhe vuttanayeneva ສະແດງເຖິງນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ “ໃນບ່ອນປິດບັງ ຖ້າບໍ່ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກໄປ ກໍຄວນ (ບວດ) ໄດ້, ໃນບ່ອນອື່ນ ບໍ່ຄວນເລີຍ”. ບົດວ່າ Sosabyādhī ຄື ໂລກຜອມແຫ້ງ (ວັນນະໂລກ). ບົດວ່າ Yakkhummādo ຄື ໂລກຄ້າຍຄືຍັກເຂົ້າສິງ ເຊິ່ງບາງຄັ້ງກໍເກີດຂຶ້ນແລ້ວເຮັດໃຫ້ລົ້ມລົງກັບພື້ນ ດິ້ນຮົນເອົາມືແລະປາກເປັນຕົ້ນຖູກັບພື້ນ.

၁၂၄. မဟာမတ္တောတိ မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတော. ‘‘န ဒါနာဟံ ဒေဝဿ ဘဋော’’တိ အာပုစ္ဆတီတိ ရညာ ဧဝ ဒိန္နံ ဌာနန္တရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယော ပန ရာဇကမ္မိကေဟိ [Pg.232] အမစ္စာဒီဟိ ဌပိတော, အမစ္စာဒီနံ ဧဝ ဝါ ဘဋော ဟောတိ, တေန တံ တံ အမစ္စာဒိမ္ပိ အာပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

໑໒໔. ບົດວ່າ Mahāmatto ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ບົດວ່າ “Na dānāhaṃ devassa bhaṭo” (ບັດນີ້ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ແມ່ນທະຫານຂອງພະອົງແລ້ວ) ຂໍອະນຸຍາດ, ນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງຕຳແໜ່ງທີ່ພະລາຊາພະລາຊະທານໃຫ້ເອງ. ສ່ວນຜູ້ໃດທີ່ຂ້າລາຊະການມີອຳມາດເປັນຕົ້ນແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ ຫຼືເປັນທະຫານຂອງພວກອຳມາດເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ນັ້ນກໍຄວນຂໍອະນຸຍາດນຳອຳມາດນັ້ນໆຄືກັນ.

၁၂၅. ‘‘ဓဇဗန္ဓော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အပါကဋစောရော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဝိညာယတိ. တေန ဝက္ခတိ ‘‘ယေ ပန အမ္ဗလဗုဇာဒိစောရကာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ဇာနန္တီတိ ‘‘သီလဝါ ဇာတော’’တိ ဇာနန္တိ.

໑໒໕. ເພາະກ່າວວ່າ “Dhajabandho” (ໂຈນມີທຸງ/ໂຈນຊື່ດັງ) ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ ໂຈນທີ່ບໍ່ປາກົດຊື່ສຽງ (ໂຈນລັບ) ສາມາດໃຫ້ບວດໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ສ່ວນພວກໂຈນລັກໝາກມ່ວງ, ໝາກຫາຕ ເປັນຕົ້ນ”. ບົດວ່າ Evaṃ jānanti ຄື ຮູ້ວ່າ “ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ມີສີລແລ້ວ”.

၁၂၆. ဘိန္ဒိတွာတိ အန္ဒုဗန္ဓနံ ဘိန္ဒိတွာ. ဆိန္ဒိတွာတိ သင်္ခလိကဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ. မုဉ္စိတွာတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနံ မုဉ္စိတွာ. ဝိဝရိတွာတိ ဂါမဗန္ဓနာဒီသု ဂါမဒွါရာဒီနိ ဝိဝရိတွာ. အပဿမာနာနံ ဝါ ပလာယတီတိ ပုရိသဂုတ္တိယံ ပုရိသာနံ ဂေါပကာနံ အပဿမာနာနံ ပလာယတိ.

໑໒໖. ບົດວ່າ Bhinditvā ຄື ທຳລາຍເຄື່ອງຈອງຈຳຄືຂື່ຄາ. ບົດວ່າ Chinditvā ຄື ຕັດເຄື່ອງຈອງຈຳຄືໂສ້ຕວນ. ບົດວ່າ Muñcitvā ຄື ແກ້ເຄື່ອງຈອງຈຳຄືເຊືອກ. ບົດວ່າ Vivaritvā ຄື ເປີດປະຕູຄອກ ຫຼືປະຕູເມືອງ/ບ້ານ ໃນບ່ອນຄຸມຂັງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Apassamānānaṃ vā palāyati ຄື ໃນບ່ອນຄຸມຂັງຄົນ ຫຼົບໜີໄປໃນເວລາທີ່ຄົນຍາມບໍ່ເຫັນ.

၁၂၉. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ကသာဟတော ကတဒဏ္ဍကမ္မော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ.

໑໒໙. ບົດວ່າ Purimanayeneva ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດວ່າ “kasāhato katadaṇḍakammo” (ຜູ້ຖືກຂ້ຽນດ້ວຍແສ້, ຜູ້ຖືກລົງທັນ) ນັ້ນເອງ.

၁၃၀. ပလာတောပီတိ ဣဏဿာမိကာနံ အာဂမနံ ဉတွာ ဘယေန ပလာတောပိ ဣဏာယိကော. ဂီဝါ ဟောတိ ဣဏာယိကဘာဝံ ဉတွာ အနာဒရေန ဣဏမုတ္တကေ ဘိက္ခုဘာဝေ ပဝေသိတတ္တာ.

໑໓໐. ບົດວ່າ Palātopi ຄື ລູກໜີ້ທີ່ຮູ້ວ່າເຈົ້າໜີ້ກຳລັງມາ ແລ້ວຫຼົບໜີໄປດ້ວຍຄວາມຢ້ານ. ບົດວ່າ Gīvā hoti ຄື ເປັນຜູ້ມີຄໍ (ຖືກຜູກມັດ) ເພາະຮູ້ວ່າຕົນເອງເປັນໜີ້ ແລ້ວເຂົ້າບວດເປັນພິກຂຸເພື່ອໃຫ້ພົ້ນໜີ້ໂດຍບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ (ຕໍ່ເຈົ້າໜີ້).

ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎန္တိ ထောကံ ထောကံ. ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဣဏာယိကေန ဓနံ သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ, မာ ဝါ, ဒါနေ သဥဿာဟေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, အညေဟိ စ ဘိက္ခူဟိ ‘‘မာ ဓုရံ နိက္ခိပါဟီ’’တိ ဝတွာ သဟာယကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဓုရနိက္ခေပေန ဟိဿ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗတာ သိယာတိ.

ບົດວ່າ Upaḍḍhupaḍḍhaṃ ຄື ເທື່ອລະເລັກເທື່ອລະນ້ອຍ. ບົດວ່າ Dātabbameva ສະແດງວ່າ ບໍ່ວ່າລູກໜີ້ຈະມີເງິນຫຼືບໍ່ມີກໍຕາມ ກໍຕ້ອງມີຄວາມກະຕືລືລົ້ນໃນການຊຳລະໜີ້, ແລະພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຕ້ອງເປັນເພື່ອນຊ່ວຍເຫຼືອໂດຍກ່າວວ່າ “ທ່ານຢ່າຟ້າວລະຖິ້ມທຸລະ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ເລີຍ”. ເພາະວ່າຫາກລາວລະຖິ້ມທຸລະ ກໍອາດຈະຕ້ອງໄດ້ຊົດໃຊ້ດ້ວຍມູນຄ່າຂອງສິ່ງຂອງນັ້ນ.

၁၃၁. ဒါသစာရိတ္တံ အာရောပေတွာ ကီတောတိ ဣမိနာ ဒါသဘာဝပရိမောစနတ္ထာယ ကီတံ နိဝတ္တေတိ. တာဒိသော ဟိ ဓနက္ကီတောပိ အဒါသော ဧဝ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၉၇) ပန ‘‘ဒေသစာရိတ္တန္တိ [Pg.233] သာဝနပဏ္ဏာရောပနာဒိကံ တံ တံ ဒေသစာရိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထ စာရိတ္တဝသေနာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဇနပဒေ ဒါသပဏ္ဏဇ္ဈာပနာဒိနာ အဒါသကရဏနိယာမေန. အဘိသေကာဒီသု သဗ္ဗဗန္ဓနာနိ မောစာပေန္တိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗသာဓာရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

໑໓໑. ບົດວ່າ Dāsacārittaṃ āropetvā kīto (ຊື້ໄວ້ໂດຍກຳນົດໃຫ້ເຮັດວຽກຖານະເປັນທາດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຫ້າມຜູ້ທີ່ຖືກຊື້ຕົວມາເພື່ອປົດປ່ອຍໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມເປັນທາດ. ເພາະວ່າຄົນປະເພດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກຊື້ດ້ວຍເງິນ ກໍບໍ່ແມ່ນທາດ. ແຕ່ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 97) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ desacāritta (ຮີດຄອງປະເພນີທ້ອງຖິ່ນ) ຄື ຮີດຄອງປະເພນີທ້ອງຖິ່ນນັ້ນໆ ມີການຂຽນໃບປະກາດເປັນຕົ້ນ”. ບົດວ່າ Tattha tattha cārittavasena ຄື ຕາມຮີດຄອງປະເພນີໃນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນໆ ໂດຍວິທີການເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນທາດ ເຊັ່ນ ການເຜົາໃບສັນຍາທາດໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນໆ. ໃນພິທີອະພິເສກເປັນຕົ້ນ ພວກເຂົາຈະປົດປ່ອຍເຄື່ອງພັນທະນາການທັງໝົດ, ໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sabbasādhāraṇena” (ໂດຍທົ່ວໄປ).

သစေ သယမေဝ ပဏ္ဏံ အာရောပေန္တိ, န ဝဋ္ဋတီတိ တာ ဘုဇိဿိတ္ထိယော ‘‘မယမ္ပိ ဝဏ္ဏဒါသိယော ဟောမာ’’တိ အတ္တနော ရက္ခဏတ္ထာယ သယမေဝ ရာဇူနံ ဒါသိပဏ္ဏေ အတ္တနော နာမံ လိခါပေန္တိ, တာသံ ပုတ္တာပိ ရာဇဒါသာဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ တေ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေဟိ အဒိန္နာ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာတိ ယတ္တကာ တေသံ သာမိနော, တေသု ဧကေန အဒိန္နေပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ. ဘုဇိဿေ ကတွာ ပန ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယဿ ဝိဟာရဿ တေ အာရာမိကာ ဒိန္နာ, တသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃံ ဉာပေတွာ ဖာတိကမ္မေန ဓနာဒိံ ကတွာ ဘုဇိဿေ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၉၇) ပန ‘‘ဒေဝဒါသိပုတ္တေ ဝဋ္ဋတီတိ လိခိတံ. ‘အာရာမိကဉ္စေ ပဗ္ဗာဇေတုကာမော, အညမေကံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိဝါဒဿ အယမိဓ အဓိပ္ပာယော, ‘ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမိကေ ဒေမာ’တိ ဒိန္နတ္တာ န တေ တေသံ ဒါသာ, ‘အာရာမိကော စ နေဝ ဒါသော န ဘုဇိဿော’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော န ဒါသောတိ လိခိတံ. တက္ကာသိဉ္စနံ သီဟဠဒီပေ စာရိတ္တံ, တေ စ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ သံဃဿာရာမိကတ္တာ. နိဿာမိကံ ဒါသံ အတ္တနာပိ ဘုဇိဿံ ကာတုံ လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ບົດວ່າ Sace sayameva paṇṇaṃ āropenti, na vaṭṭati ມີອະທິບາຍວ່າ ພວກຍິງທີ່ເປັນອິດສະຫຼະເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອປົກປ້ອງຕົນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ຂຽນຊື່ຂອງຕົນລົງໃນໃບທາດຂອງພະລາຊາເອງວ່າ “ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍເປັນທາດຮັບໃຊ້ດ້ວຍ” ບຸດຂອງພວກນາງກໍຍ່ອມເປັນທາດຂອງພະລາຊາຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ພວກເຂົາບວດ. ບົດວ່າ Tehi adinnā na pabbājetabbā ຄື ຫາກເຈົ້າຂອງທັງຫຼາຍບໍ່ອະນຸຍາດ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນບັນດາເຈົ້າຂອງເຫຼົ່ານັ້ນ ມີພຽງຄົນດຽວບໍ່ອະນຸຍາດ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ. ບົດວ່າ Bhujisse katvā pana pabbājetuṃ vaṭṭati ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນວັດທີ່ພວກເຂົາຖືກຖວາຍໃຫ້ເປັນອະຣາມິກ (ຄົນວັດ), ເມື່ອແຈ້ງໃຫ້ສົງໃນວັດນັ້ນຊາບແລ້ວ ເຮັດຜາຕິກຳດ້ວຍເງິນເປັນຕົ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາເປັນອິດສະຫຼະແລ້ວ ກໍຄວນໃຫ້ບວດໄດ້. ແຕ່ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 97) ຂຽນໄວ້ວ່າ “ບຸດຂອງເທວະດາສີ (ຍິງຮັບໃຊ້ໃນເທວະສະຖານ) ຄວນໃຫ້ບວດໄດ້. ຫາກຕ້ອງການຈະໃຫ້ອະຣາມິກບວດ ຕ້ອງຫາຄົນອື່ນມາແທນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບວດ. ນີ້ແມ່ນຄວາມເຫັນຂອງຄຳພີມະຫາປັດຈະຣີໃນເລື່ອງນີ້, ເພາະວ່າພວກເຂົາຖືກຖວາຍດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍຖວາຍອະຣາມິກແກ່ພິກຂຸສົງ’ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນທາດຂອງພິກຂຸສົງ, ແລະເພາະມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ ‘ອະຣາມິກບໍ່ແມ່ນທາດ ແລະບໍ່ແມ່ນອິດສະຫຼະ’ ຈຶ່ງຂຽນໄວ້ວ່າບໍ່ແມ່ນທາດ. ການຫົດນ້ຳສົ້ມ (takkāsiñcana) ເປັນຮີດຄອງປະເພນີໃນເກາະສີລັງກາ, ແລະພວກເຂົາກໍຄວນໃຫ້ບວດໄດ້ ເພາະເປັນອະຣາມິກຂອງສົງ. ທາດທີ່ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ຕົນເອງກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນອິດສະຫຼະໄດ້”.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၉၇) ပန ‘‘တက္ကံ သီသေ အာသိတ္တကသဒိသာဝ ဟောန္တီတိ ယထာ အဒါသေ ကရောန္တာ တက္ကေန သီသံ ဓောဝိတွာ အဒါသံ ကရောန္တိ, ဧဝံ အာရာမိကဝစနေန ဒိန္နတ္တာ အဒါသာဝ တေတိ အဓိပ္ပာယော. ‘တက္ကာသိဉ္စနံ ပန သီဟဠဒီပေ စာရိတ္တ’န္တိ ဝဒန္တိ. နေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တန္တိ ကပ္ပိယဝစနေန ဒိန္နေပိ [Pg.234] သံဃဿ အာရာမိကဒါသတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၉၇) ‘‘တက္ကံ သီသေ အာသိတ္တကသဒိသာဝ ဟောန္တီတိ ကေသုစိ ဇနပဒေသု အဒါသေ ကရောန္တာ တက္ကံ သီသေ အာသိဉ္စန္တိ, တေန ကိရ တေ အဒါသာ ဟောန္တိ, ဧဝမိဒမ္ပိ အာရာမိကဝစနေန ဒိန္နမ္ပီတိ အဓိပ္ပာယော. တထာ ဒိန္နေပိ သံဃဿ အာရာမိကဒါသော ဧဝါတိ ‘နေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တံ. ‘တာဝကာလိကော နာမ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝါ ပစ္ဆာပိ ဂဟေတုကာမတာယ ဝါ ဒိန္နံ သဗ္ဗံ တာဝကာလိကမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. နိဿာမိကဒါသော နာမ ယဿ သာမိကုလံ အညာတိကံ မရဏေန ပရိက္ခီဏံ, န ကောစိ တဿ ဒါယာဒေါ, သော ပန သမာနဇာတိကေဟိ ဝါ နိဝါသဂါမဝါသီဟိ ဝါ ဣဿရေဟိ ဝါ ဘုဇိဿော ကတောဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဒေဝဒါသာပိ ဒါသာ ဧဝ. တေ ဟိ ကတ္ထစိ ဒေသေ ရာဇဒါသာ ဟောန္တိ, ကတ္ထစိ ဝိဟာရဒါသာ ဝါ, တသ္မာ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.97) ກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ເປັນເໝືອນຜູ້ຖືກຫົດນ້ຳສົ້ມລົງເທິງຫົວ ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນທາດ ພວກເຂົາຈະລ້າງຫົວດ້ວຍນ້ຳສົ້ມແລ້ວເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນທາດ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະຖືກຖວາຍດ້ວຍຄຳວ່າ ອະຣາມິກ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເປັນທາດ; ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແຕ່ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ‘การຫົດນ້ຳສົ້ມເປັນຮີດຄອງປະເພນີໃນເກາະສີລັງກາ’. ທີ່ກ່າວວ່າ ‘ບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດເລີຍ’ ນັ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖວາຍດ້ວຍຄຳວ່າ ກັບປິຍະ (ຜູ້ຄວນແກ່ສົງ) ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະເປັນທາດອະຣາມິກຂອງສົງ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ”. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.97) ກໍກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ເປັນເໝືອນຜູ້ຖືກຫົດນ້ຳສົ້ມລົງເທິງຫົວ ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບາງແວ່ນແຄວ້ນ ເມື່ອຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນທາດ ພວກເຂົາຈະຫົດນ້ຳສົ້ມລົງເທິງຫົວ, ໄດ້ຍິນວ່າ ດ້ວຍວິທີນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເປັນທາດ, ນີ້ກໍຄືອະທິບາຍຂອງສິ່ງທີ່ຖວາຍດ້ວຍຄຳວ່າ ອະຣາມິກ ນີ້ຄືກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖວາຍຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງເປັນທາດອະຣາມິກຂອງສົງຢູ່ດີ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດເລີຍ’. ເພາະກ່າວວ່າ ‘ຊື່ວ່າ ຊົ່ວຄາວ (tāvakālika)’ ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ຖວາຍໂດຍກຳນົດເວລາ ຫຼືເພາະຕ້ອງການຈະຮັບຄືນໃນພາຍຫຼັງ ທັງໝົດນັ້ນເພິ່ນຖືວ່າເປັນຂອງຊົ່ວຄາວ. ທາດທີ່ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ຄື ທາດທີ່ຕະກູນເຈົ້າຂອງເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນຍາດພີ່ນ້ອງໄດ້ຕາຍໄປໝົດແລ້ວ ແລະບໍ່ມີຜູ້ສືບມໍລະດົກ, ທາດນັ້ນຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍໃຫ້ເປັນອິດສະຫຼະໂດຍຄົນໃນວັນນະດຽວກັນ ຫຼືໂດຍຊາວບ້ານທີ່ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນ ຫຼືໂດຍຜູ້ມີອຳນາດເສຍກ່ອນ ຈຶ່ງໃຫ້ບວດໄດ້. ເທວະດາສີ (ທາດປະຈຳເທວະສະຖານ) ກໍເປັນທາດຄືກັນ. ເພາະວ່າໃນບາງທ້ອງຖິ່ນ ພວກເຂົາເປັນທາດຂອງພະລາຊາ, ໃນບາງທ້ອງຖິ່ນກໍເປັນທາດຂອງວັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ”.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၉၇) ပန ‘‘နိဿာမိကဒါသော နာမ ယဿ သာမိကာ သပုတ္တဒါရာ မတာ ဟောန္တိ, န ကောစိ တဿ ပရိဂ္ဂါဟကော, သောပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တံ ပန အတ္တနာပိ ဘုဇိဿံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ ရဋ္ဌေ သာမိနော, တေဟိပိ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘ဒေဝဒါသိပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ‘ဒါသဿ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော သာမိကေ ဒိသွာ ပလာယန္တဿ အာပတ္တိ နတ္ထီ’တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘ဒါသမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတွာ သာမိကေ ဒိသွာ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အပနေန္တော ပဒဝါရေန အဒိန္နာဒါနာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော, ဒါသဿ ပန ပလာယတော အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.97) ກ່າວວ່າ “ທາດທີ່ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ຄື ທາດທີ່ເຈົ້າຂອງພ້ອມທັງບຸດແລະພັນລະຍາໄດ້ຕາຍໄປໝົດແລ້ວ ແລະບໍ່ມີໃຜມາຄອບຄອງ, ທາດນັ້ນກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ, ແຕ່ຕົນເອງກໍຄວນເຮັດໃຫ້ລາວເປັນອິດສະຫຼະໄດ້. ຫຼືຄວນໃຫ້ພວກຜູ້ມີອຳນາດໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນເຮັດໃຫ້ເປັນອິດສະຫຼະກໍໄດ້, ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ ‘ບຸດຂອງເທວະດາສີ ຄວນໃຫ້ບວດໄດ້’. ພວກເພິ່ນກ່າວວ່າ ‘ທາດທີ່ບວດແລ້ວ ເມື່ອເຫັນເຈົ້າຂອງຂອງຕົນແລ້ວຫຼົບໜີໄປ ບໍ່ມີອາບັດ’” ດັ່ງນີ້. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີກ່າວວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າທາດຈະບວດແລ້ວ ເມື່ອເຫັນເຈົ້າຂອງແລ້ວຫຼົບໜີໄປເພື່ອປິດບັງຕົນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດອະທິນນາທານຕາມຍ່າງກ້າວ, ແຕ່ສຳລັບທາດທີ່ຫຼົບໜີໄປນັ້ນ ບໍ່ມີອາບັດ”.

၁၃၂. ဟတ္ထစ္ဆိန္နကာဒိဝတ္ထူသု ကဏ္ဏမူလေတိ သကလဿ ကဏ္ဏဿ ဆေဒံ သန္ဓာယာဟ. ကဏ္ဏသက္ခလိကာယာတိ ကဏ္ဏစူဠိကာယ[Pg.235]. ယဿ ပန ကဏ္ဏာဝဋ္ဋေတိ ဟေဋ္ဌာ ကုဏ္ဍလာဒိဌပနဆိဒ္ဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘တဉှိ သံဃဋ္ဋနက္ခမံ. အဇပဒကေတိ အဇပဒနာသိကဋ္ဌိကောဋိယံ. တတော ဟိ ဥဒ္ဓံ န ဝိစ္ဆိန္ဒိတုံ သက္ကာ ဟောတိ. သန္ဓေတုန္တိ အဝိရူပသဏ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝိရူပံ ပန ပရိသဒူသကံ အာပါဒေတိ.

໑໓໒. ໃນເລື່ອງຄົນມືຂາດເປັນຕົ້ນ ບົດວ່າ kaṇṇamūle (ທີ່ໂຄນຫູ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງການຕັດໃບຫູທັງໝົດ. ບົດວ່າ Kaṇṇasakkhalikāya ຄື ທີ່ຕິ່ງຫູ. ສ່ວນບົດວ່າ kaṇṇāvaṭṭe (ຮູຫູ) ກ່າວໝາຍເຖິງຮູເຈາະດ້ານລຸ່ມສຳລັບໃສ່ຕຸ້ມຫູເປັນຕົ້ນ. “ເພາະວ່າຮູນັ້ນສາມາດເຊື່ອມຕໍ່ກັນໄດ້. ບົດວ່າ Ajapadake ຄື ທີ່ປາຍກະດູກດັງທີ່ມີລັກສະນະຄືກີບຕີນແບ້. ເພາະວ່າຖ້າສູງກວ່ານັ້ນຂຶ້ນໄປ ກໍບໍ່ສາມາດຕັດໃຫ້ຂາດໄດ້. ບົດວ່າ Sandhetuṃ (ເພື່ອເຊື່ອມຕໍ່) ກ່າວໝາຍເຖິງຮູບຮ່າງທີ່ບໍ່ຜິດປົກກະຕິ, ສ່ວນຮູບຮ່າງທີ່ຜິດປົກກະຕິ (ອັດສະລັກ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດເສື່ອມເສຍ (ປະຣິສະທູສະກະ).

ခုဇ္ဇသရီရောတိ ဝင်္ကသရီရော. ဗြဟ္မုနော ဝိယ ဥဇုကံ ဂတ္တံ သရီရံ ယဿ သော ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, ဘဂဝါ. အဝသေသော သတ္တောတိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ရဟိတသတ္တော. ဧတေန ဌပေတွာ မဟာပုရိသံ စက္ကဝတ္တိဉ္စ ဣတရေ သတ္တာ ခုဇ္ဇပက္ခိကာတိ ဒဿေတိ. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ ခန္ဓေ ကဋိယံ ဇာဏူသူတိ တီသု ဌာနေသု နမန္တိ, တေ ကဋိယံ နမန္တာ ပစ္ဆတော နမန္တိ, ဒွီသု ဌာနေသု နမန္တာ ပုရတော နမန္တိ, ဒီဃသရီရာ ပန ဧကေန ပဿေန ဝင်္ကာ ဟောန္တိ, ဧကေ မုခံ ဥန္နာမေတွာ နက္ခတ္တာနိ ဂဏယန္တာ ဝိယ စရန္တိ, ဧကေ အပ္ပမံသလောဟိတာ သူလသဒိသာ ဟောန္တိ, ဧကေ ပုရတော ပဗ္ဘာရာ ဟောန္တိ, ပဝေဓမာနာ ဂစ္ဆန္တိ. ပရိဝဋုမောတိ သမန္တတော ဝဋ္ဋကာယော. ဧတေန ဧဝရူပါ ဧဝ ဝါမနကာ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒဿေတိ.

ບົດວ່າ Khujjasarīro ຄື ມີຮ່າງກາຍຄົດງໍ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີຮ່າງກາຍຊື່ຄືກັນກັບພະພົມ ຊື່ວ່າ brahmujugatto (ມີພະວໍລະກາຍຊື່ດັ່ງພະພົມ). ບົດວ່າ Avaseso satto ຄື ສັດທີ່ປາສະຈາກລັກສະນະນີ້. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຍົກເວັ້ນມະຫາບຸລຸດແລະພະເຈົ້າຈັກກະພັດແລ້ວ ສັດທີ່ເຫຼືອຍ່ອມຈັດຢູ່ໃນພວກຄົດງໍທັງນັ້ນ. ເພາະວ່າໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມງໍໃນສາມບ່ອນ ຄື ບ່າ, ແອວ ແລະຫົວເຂົ່າ; ພວກທີ່ງໍບ່ອນແອວຍ່ອມງໍໄປທາງຫຼັງ, ພວກທີ່ງໍສອງບ່ອນຍ່ອມງໍໄປທາງໜ້າ, ສ່ວນພວກທີ່ມີຮ່າງກາຍຍາວ ກໍຄົດງໍໄປທາງຂ້າງໜຶ່ງ, ບາງພວກຍ່າງເງີຍໜ້າຂຶ້ນຄືກັບກຳລັງນັບດາວ, ບາງພວກມີເນື້ອແລະເລືອດໜ້ອຍມີລັກສະນະຄືຫຼັກຫຼາວ, ບາງພວກໂນ້ມໄປທາງໜ້າ ຍ່າງຕົວສັ່ນໄປ. ບົດວ່າ Parivaṭumo ຄື ມີຮ່າງກາຍກົມມົນໂດຍຮອບ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄົນເຕັ້ຍທີ່ມີລັກສະນະແບບນີ້ ບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ.

၁၃၃. အဋ္ဌိသိရာစမ္မသရီရောတိ အဋ္ဌိသိရာစမ္မမတ္တသရီရော. ကူဋကူဋသီသောတိ အနေကေသု ဌာနေသု ပိဏ္ဍိတမံသတံ ဒဿေတုံ အာမေဍိတံ ကတံ. တေနာဟ ‘‘တာလဖလပိဏ္ဍိသဒိသေနာ’’တိ. တာလဖလာနံ မဉ္ဇရီ ပိဏ္ဍိ နာမ. အနုပုဗ္ဗတနုကေန သီသေနာတိ စေတိယထူပိကာ ဝိယ ကမေန ကိသေန သီသေန. မဟာဝေဠုပဗ္ဗံ ဝိယ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ အဝိသမထူလေန သီသေန သမန္နာဂတော နာဠိသီသော နာမ. ကပ္ပသီသောတိ ဂဇမတ္ထကံ ဝိယ ဒွိဓာ ဘိန္နသီသော. ‘‘ကဏ္ဏိကကေသော ဝါ’’တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ‘‘ပါဏကေဟီ’’တိအာဒိ. မက္ကဋဿေဝ နလာဋေပိ ကေသာနံ ဥဋ္ဌိတဘာဝံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သီသလောမေဟီ’’တိအာဒိ.

໑໓໓. ບົດວ່າ Aṭṭhisirācammasarīro ຄື ມີຮ່າງກາຍມີແຕ່ກະດູກ ເສັ້ນເອັນ ແລະໜັງເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Kūṭakūṭasīso (ຫົວເປັນປຸ່ມເປັນປົມ) ທ່ານກ່າວຊ້ຳເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນເນື້ອນູນຂຶ້ນມາໃນຫຼາຍໆບ່ອນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີລັກສະນະຄືກັບທະລາຍໝາກຕານ”. ທະລາຍຂອງໝາກຕານ ເອີ້ນວ່າ piṇḍi. ບົດວ່າ Anupubbatanukena sīsena ຄື มีຫົວຮຽວນ້ອຍລົງໄປຕາມລຳດັບ ຄືກັບຍອດເຈດີ. ຜູ້ທີ່ມີຫົວໜາສະເໝີກັນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນເຖິງປາຍ ຄືກັບປ້ອງໄມ້ໄຜ່ໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ nāḷisīso (ຫົວຫຼອດ). ບົດວ່າ Kappasīso ຄື ມີຫົວແຍກເປັນສອງຊົກ ຄືກັບຫົວຊ້າງ. ຄຳອະທິບາຍຂອງບົດວ່າ “Kaṇṇikakeso vā” (ຫຼືມີຜົມເປັນຈຸກ) ຄື ບົດວ່າ “pāṇakehi” (ດ້ວຍແມງໄມ້) ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວບົດວ່າ “sīsalomehi” (ດ້ວຍຂົນຫົວ) ເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງການທີ່ມີຜົມຂຶ້ນແມ້ແຕ່ຢູ່ໜ້າຜາກ ຄືກັບລີງ.

မက္ကဋဘမုကောတိ [Pg.236] နလာဋလောမေဟိ အဝိဘတ္တလောမဘမုကော. အက္ခိစက္ကေဟီတိ အက္ခိမဏ္ဍလေဟိ. ကေကရောတိ တိရိယံ ပဿနကော. ဥဒကတာရကာတိ ဩလောကေန္တာနံ ဥဒကေ ပဋိဗိမ္ဗိကစ္ဆာယာ. ဥဒကဗုဗ္ဗုဠန္တိ ကေစိ. အက္ခိတာရကာတိ အဘိမုခေ ဌိတာနံ ဆာယာ. အက္ခိဘဏ္ဍကာတိပိ ဝဒန္တိ. အတိပိင်္ဂလက္ခိ မဇ္ဇာရက္ခိ. မဓုပိင်္ဂလန္တိ မဓုဝဏ္ဏပိင်္ဂလံ. နိပ္ပခုမက္ခီတိ ဧတ္ထ ပခုမ-သဒ္ဒေါ အက္ခိဒလလောမေသု နိရုဠှော, တဒဘာဝါ နိပ္ပခုမက္ခိ. အက္ခိပါကေနာတိ အက္ခိဒလပရိယန္တေသု ပူတိတာပဇ္ဇနရောဂေန.

ບົດວ່າ Makkaṭabhamuko ຄື ມີຄິ້ວບໍ່ແຍກອອກຈາກຂົນໜ້າຜາກ ຄືກັບລີງ. ບົດວ່າ Akkhicakkehi ຄື ດ້ວຍເບົ້າຕາທັງສອງ. ບົດວ່າ Kekaro ຄື ຕາເຫຼ່ (ຜູ້ເບິ່ງສະຫຼຽງ). ບົດວ່າ Udakatārakā ຄື ເງົາສະທ້ອນໃນນ້ຳຂອງຜູ້ທີ່ເບິ່ງ, ບາງຄົນກໍເອີ້ນວ່າ udakabubbuḷa (ຟອງນ້ຳ). ບົດວ່າ Akkhitārakā ຄື ເງົາຂອງຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ, ບາງຄົນກໍເອີ້ນວ່າ akkhibhaṇḍaka (ໜ່ວຍຕາ). ບົດວ່າ Atipiṅgalakkhi ຄື ມີຕາເຫຼືອງເຂັ້ມຄືໄຂກະດູກ. ບົດວ່າ Madhupiṅgalaṃ ຄື ມີສີເຫຼືອງຄືສີນ້ຳເຜິ້ງ. ບົດວ່າ Nippakhumakkhī ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ pakhuma ໝາຍເຖິງຂົນຕາ, ເພາະບໍ່ມີຂົນຕານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ nippakhumakkhi (ຕາບໍ່ມີຂົນຕາ). ບົດວ່າ Akkhipākena ຄື ດ້ວຍໂລກຕາເນົ່າ (ຕາອັກເສບ) ຢູ່ຂອບຕາ.

စိပိဋနာသိကောတိ အနုန္နတနာသိကော. ပဋင်္ဂမဏ္ဍူကော နာမ မဟာမုခမဏ္ဍူကော. ဘိန္နမုခေါတိ ဥပက္ကမုခပရိယောသာနော, သဗ္ဗဒါ ဝိဝဋမုခေါ ဝါ. ဝင်္ကမုခေါတိ ဧကပဿေ အပက္ကမ္မ ဌိတဟေဋ္ဌိမဟနုကဋ္ဌိကော. ဩဋ္ဌစ္ဆိန္နကောတိ ဥဘောသု ဩဋ္ဌေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဇာတိယာ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ သတ္ထာဒိနာ အပနီတမံသေန ဩဋ္ဌေန သမန္နာဂတော. ဧဠမုခေါတိ နိစ္စပဂ္ဃရိတလာလာမုခေါ.

ບົດວ່າ Cipiṭanāsiko ຄື ມີດັງແໝບ (ບໍ່ໂດ່ງ). ທີ່ຊື່ວ່າ Paṭaṅgamaṇḍūko ຄື ຂຽດປາກກວ້າງ. ບົດວ່າ Bhinnamukho ຄື ມີປາກແຫວ່ງ ຫຼືປາກອ້າຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ບົດວ່າ Vaṅkamukho ຄື ມີກະດູກຄາງລຸ່ມເບ້ໄປທາງຂ້າງໜຶ່ງ (ປາກບິດ). ບົດວ່າ Oṭṭhacchinnako ຄື ຜູ້ມີຮີມສົບແຫວ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນແຕ່ກຳເນີດ ຫຼືຖືກຕັດເນື້ອອອກດ້ວຍມີດເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ ຢູ່ທີ່ຮີມສົບທັງສອງບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ. ບົດວ່າ Eḷamukho ຄື ມີນ້ຳລາຍໄຫຼຍ້ອຍອອກຈາກປາກຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ.

ဘိန္နဂလောတိ အဝနတဂလော. ဘိန္နဥရောတိ အတိနိန္နဥရမဇ္ဈော. ဧဝံ ဘိန္နပိဋ္ဌီတိ. သဗ္ဗဉ္စေတန္တိ ‘‘ကစ္ဆုဂတ္တော’’တိအာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဝိနိစ္ဆယော ကုဋ္ဌာဒီသု ဝုတ္တော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဝိနိစ္ဆယော’’တိအာဒိ.

ບົດວ່າ Bhinnagalo ຄື ມີຄໍຄົດ (ຄໍອຽງ). ບົດວ່າ Bhinnauro ຄື ມີກາງເອິກບຸ໋ມລົງໄປຫຼາຍ. ບົດວ່າ bhinnapiṭṭhi (ຫຼັງຄົດ) ກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ບົດວ່າ Sabbañcetaṃ (ທັງໝົດນີ້) ກ່າວໝາຍເຖິງບົດວ່າ “kacchugatto” (ມີຕົວເປັນຂີ້ກາກຂີ້ເກື້ອນ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳວິນິດໄສໃນເລື່ອງນີ້ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງໂລກຂີ້ທູດເປັນຕົ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vinicchayo” (ຄຳວິນິດໄສ) ເປັນຕົ້ນ.

ဝါတဏ္ဍိကောတိ အဏ္ဍကေသု ဝုဒ္ဓိရောဂေန သမန္နာဂတော, အဏ္ဍဝါတရောဂေန ဥဒ္ဓုတဗီဇဏ္ဍကောသေန သမန္နာဂတော ဝါ. ယဿ နိဝါသနေန ပဋိစ္ဆန္နမ္ပိ ဥဏ္ဏတံ ပကာသတိ, သောဝ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဝိကဋောတိ တိရိယံ ဂမနပါဒေဟိ သမန္နာဂတော, ယဿ စင်္ကမတော ဇာဏုကာ ဗဟိ နိဂစ္ဆန္တိ. သံဃဋ္ဋောတိ ဂစ္ဆတော ပရိဝတ္တနပါဒေဟိ သမန္နာဂတော, ယဿ စင်္ကမတော ဇာဏုကာ အန္တော ပဝိသန္တိ. မဟာဇင်္ဃောတိ ထူလဇင်္ဃော. မဟာပါဒေါတိ မဟန္တေန ပါဒတလေန [Pg.237] ယုတ္တော. ပါဒဝေမဇ္ဈေတိ ပိဋ္ဌိပါဒဝေမဇ္ဈေ. ဧတေန အဂ္ဂပါဒေါ စ ပဏှိ စ သဒိသာဝါတိ ဒဿေတိ.

ບົດວ່າ Vātaṇḍiko ຄື ຜູ້ເປັນໂລກອັນທະໂຕ (ໄສ້ເລື່ອນ) ຫຼືຜູ້ມີຖົງອັນທະບວມໃຫຍ່ດ້ວຍໂລກໄສ້ເລື່ອນ. ຜູ້ໃດທີ່ເຖິງແມ່ນຈະນຸ່ງສະບົງປິດບັງແລ້ວ ແຕ່ກໍຍັງເຫັນເປັນນູນຂຶ້ນມາຢ່າງຊັດເຈນ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ. ບົດວ່າ Vikaṭo ຄື ຜູ້ມີຕີນຍ່າງຖ່າງອອກທາງຂ້າງ ແລະເວລາຜູ້ນັ້ນຍ່າງ ຫົວເຂົ່າຈະຖ່າງອອກໄປທາງນອກ. ບົດວ່າ Saṅghaṭṭo ຄື ຜູ້ມີຕີນຍ່າງບິດເຂົ້າໃນ ແລະເວລາຜູ້ນັ້ນຍ່າງ ຫົວເຂົ່າຈະຊົນກັນ (ບິດເຂົ້າທາງໃນ). ບົດວ່າ Mahājaṅgho ຄື ມີແຂ່ງໃຫຍ່ (ແຂ່ງໜາ). ບົດວ່າ Mahāpādo ຄື ມີຝາຕີນໃຫຍ່. ບົດວ່າ Pādavemajjhe ຄື ທີ່ກາງຫຼັງຕີນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ປາຍຕີນແລະສົ້ນຕີນມີລະດັບສະເໝີກັນ (ຕີນແປ).

၁၃၄. မဇ္ဈေ သံကုဋိတပါဒတ္တာတိ ကုဏ္ဌပါဒတာယ ကာရဏံ ဒဿေတိ, အဂ္ဂေ သံကုဋိတပါဒတ္တာတိ ကုဏ္ဌပါဒတာယ. ကုဏ္ဌပါဒဿေဝ စင်္ကမနဝိဘာဝနံ ‘‘ပိဋ္ဌိပါဒဂ္ဂေန စင်္ကမန္တော’’တိ. ‘‘ပါဒဿ ဗာဟိရန္တေနာ’’တိ စ ‘‘အဗ္ဘန္တရန္တေနာ’’တိ စ ဣဒံ ပါဒတလဿ ဥဘောဟိ ပရိယန္တေဟိ စင်္ကမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

໑໓໔. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມທີ່ເທົ້າຫງໍເຂົ້າໃນທ່າມກາງ' (majjhe saṃkuṭitapādattā) ສະແດງເຖິງເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ມີເທົ້າກຸດ, ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມທີ່ເທົ້າຫງໍເຂົ້າໃນສ່ວນປາຍ' (agge saṃkuṭitapādattā) ສະແດງເຖິງເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ມີເທົ້າກຸດ. ການສະແດງອາການເດີນຈົງກົມຂອງຄົນເທົ້າກຸດນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເດີນຈົງກົມດ້ວຍຫຼັງປາຍເທົ້າ'. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຂອບນອກຂອງເທົ້າ' ແລະ 'ດ້ວຍຂອບໃນຂອງເທົ້າ' ນີ້ ຕັດສະໜາຍເຖິງການເດີນຈົງກົມດ້ວຍຂອບທັງສອງດ້ານຂອງຝາເທົ້າ.

မမ္မနန္တိ ခလိတဝစနံ, ယော ဧကမေဝက္ခရံ စတုပဉ္စက္ခတ္တုံ ဝဒတိ, တဿေတံ အဓိဝစနံ, ဌာနကရဏဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝေန အဖုဋ္ဌက္ခရဝစနံ. ဝစနာနုကရဏေန ဟိ သော ‘‘မမ္မနော’’တိ ဝုတ္တော. ယော စ ကရဏသမ္ပန္နောပိ ဧကမေဝက္ခရံ ဟိက္ကာရဗဟုသော ဝဒတိ, သောပိ ဣဓေဝ သင်္ဂယှတိ. ယော ဝါ ပန တံ နိဂ္ဂဟေတွာပိ အနာမေဍိတက္ခရမေဝ သိထိလံ သိလိဋ္ဌဝစနံ ဝတ္တုံ သမတ္ထော, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အာပတ္တိတော န မုစ္စန္တီတိ ဉတွာ ကရောန္တာဝ န မုစ္စန္တိ. ဇီဝိတန္တရာယာဒိအာပဒါသု အရုစိယာ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဒေန္တဿ အနာပတ္တိ.

ຄຳວ່າ 'ມັມມະນະ' (ຄົນເວົ້າຕິດອ່າງ) ຄື ຜູ້ມີວາຈາຜິດພາດ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງບຸກຄົນຜູ້ເວົ້າອັກສອນດຽວຊ້ຳໆ ກັນ 4-5 ເທື່ອ, ເປັນການເວົ້າອັກສອນບໍ່ຈະແຈ້ງ ເພາະບໍ່ມີຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງຖານແລະກອນ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ມັມມະນະ' ໂດຍການຮຽນແບບສຽງເວົ້າ. ບຸກຄົນໃດ ເຖິງວ່າຈະສົມບູນດ້ວຍຖານກອນ ແຕ່ເວົ້າອັກສອນດຽວຊ້ຳໆ ດ້ວຍຄວາມສະອຶກເປັນສ່ວນຫຼາຍ ບຸກຄົນນັ້ນກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂໍ້ນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ສາມາດຂົ່ມອາການນັ້ນໄດ້ ແລ້ວເວົ້າວາຈາທີ່ອ່ອນໂຍນ ສະຫຼະສະຫຼວຍ ໂດຍບໍ່ເວົ້າອັກສອນຊ້ຳອີກ ບຸກຄົນນັ້ນ ຄວນໃຫ້ບວດໄດ້. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດ' ຄື ຜູ້ທີ່ຮູ້ຢູ່ແລ້ວຍັງເຮັດ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນ. ໃນອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍ ມີອັນຕະລາຍຕໍ່ຊີວິດເປັນຕົ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ໃຫ້ຄວາມພ້ອມພຽງທາງກາຍ (ກາຍສາມັກຄີ) ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຍິນດີ ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ.

၁၃၅. အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလကထာသု ‘‘ယော ကာဠပက္ခေ ဣတ္ထီ ဟောတိ, ဇုဏှပက္ခေ ပုရိသော, အယံ ပက္ခပဏ္ဍကော’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကာဠပက္ခေ ပဏ္ဍကော ဟောတိ, ဇုဏှပက္ခေ ပနဿ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတီ’’တိ အပဏ္ဍကပက္ခေ ပရိဠာဟဝူပသမဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကပက္ခေ ဥဿန္နပရိဠာဟတာ ပဏ္ဍကဘာဝါပတ္တီတိ ဝိညာယတီတိ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣတ္ထိဘာဝေါ ပုမ္ဘာဝေါ ဝါ နတ္ထိ ဧတဿာတိ အဘာဝကော. ‘‘တသ္မိံယေဝဿ ပက္ခေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာတိ ဧတ္ထ အပဏ္ဍကပက္ခေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဏ္ဍကပက္ခေ နာသေတဗ္ဗော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘အပဏ္ဍကပက္ခေ [Pg.238] ပဗ္ဗဇိတော သစေ ကိလေသက္ခယံ ပါပုဏာတိ, န နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. ပဏ္ဍကဿ ဟိ ကိလေသက္ခယာသမ္ဘဝတော, ခီဏကိလေသဿ စ ပဏ္ဍကဘာဝါနာပတ္တိတော. အဟေတုကပဋိသန္ဓိကထာယဉှိ အဝိသေသေန ပဏ္ဍကဿ အဟေတုကပဋိသန္ဓိတာ ဝုတ္တာ, အာသိတ္တဥသူယပက္ခပဏ္ဍကာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယေဝ ပဏ္ဍကဘာဝေါ, န ပဝတ္တိယံယေဝါတိ ဝဒန္တိ. တေနေဝ အဟေတုကပဋိသန္ဓိနိဒ္ဒေသေ ဇစ္စန္ဓဗဓိရာဒယော ဝိယ ပဏ္ဍကော ဇာတိသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ န နိဒ္ဒိဋ္ဌော. စတုတ္ထပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၃၃) အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဒဿေန္တေန ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ တယော ဝတ္ထုဝိပန္နာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ, တေသံ သဂ္ဂေါ အဝါရိတော, မဂ္ဂေါ ပန ဝါရိတောတိ အဝိသေသတော ဝုတ္တန္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၀၉) အာဂတံ.

໑໓໕. ໃນອະພັບພະບຸກຄົນກະຖາ (ເລື່ອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຄວນບວດ) ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ບຸກຄົນໃດເປັນຍິງໃນກາລະປັກ (ຂ້າງແຮມ) ເປັນຊາຍໃນຊຸນຫະປັກ (ຂ້າງຂຶ້ນ) ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ປັກຂະບັນເດາະ (ບັນເດາະເປັນປັກ).' ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ 'ໃນກາລະປັກ ເປັນບັນເດາະ ແຕ່ໃນຊຸນຫະປັກ ຄວາມຮ້ອນຮົນຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມສະຫງົບລະງັບ' ເພາະກ່າວເຖິງແຕ່ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນໃນປັກທີ່ບໍ່ເປັນບັນເດາະ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ໃນປັກທີ່ເປັນບັນເດາະ ມີຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງແຮງກ້າ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະ, ຂໍ້ນີ້ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາຄວາມເຫັນທີ່ສົມຄວນກວ່າ. ຄຳວ່າ 'ອະພາວະກະ' (abhāvako) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີທັງອິດຖີພາວະ (ຄວາມເປັນຍິງ) ຫຼື ປຸມພາວະ (ຄວາມເປັນຊາຍ). ໃນຄຳວ່າ 'ການບວດຂອງຜູ້ນັ້ນໃນປັກນັ້ນເອງ ຖືກຫ້າມແລ້ວ' ນີ້ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກ່າວວ່າ 'ຄວນໃຫ້ບວດໃນປັກທີ່ບໍ່ເປັນບັນເດາະ ແລ້ວໃຫ້ສຶກລາເພດ (ນຳອອກເສຍ) ໃນປັກທີ່ເປັນບັນເດາະ'. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຖ້າຜູ້ບວດໃນປັກທີ່ບໍ່ເປັນບັນເດາະ ບັນລຸເຖິງຄວາມສິ້ນກິເລດແລ້ວ ບໍ່ຄວນໃຫ້ສຶກລາເພດ' ຄຳນັ້ນເປັນພຽງມະຕິຂອງພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ຄວາມສິ້ນກິເລດຂອງບັນເດາະຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ແລະ ພຣະຂີນາສົບກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະ. ເພາະວ່າ ໃນອະເຫຕຸກະພັນທິສະນທິກະຖາ ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນອະເຫຕຸກະພັນທິສະນທິຂອງບັນເດາະໄວ້ໂດຍບໍ່ມີການຈຳແນກ ແລະ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຄວາມເປັນບັນເດາະຂອງອາສິດຕະບັນເດາະ, ອຸສູຍະບັນເດາະ ແລະ ປັກຂະບັນເດາະ ຍ່ອມມີຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ ບໍ່ແມ່ນມີໃນລະຫວ່າງດຳເນີນຊີວິດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອະເຫຕຸກະພັນທິສະນທິນິເທດ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສະແດງບັນເດາະໂດຍຈຳແນກດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂດຍກຳເນີດ' (ຊາດิ) ເໝືອນຢ່າງຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ ແລະ ຄົນຫູໜວກແຕ່ກຳເນີດເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນຈະຕຸດຖະປາຣາຊິກະສັງວັນນະນາ ເມື່ອສະແດງອະພັບພະບຸກຄົນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ຈຳແນກວ່າ 'ບຸກຄົນ 3 ພວກ ຄື ບັນເດາະ, ສັດເດຍລະສານ ແລະ ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ເປັນຜູ້ວິບັດທາງວັດຖຸ (ວັດຖຸວິບັດ) ມີອະເຫຕຸກະພັນທິສະນທິ, ສະຫວັນຂອງພວກເຂົາບໍ່ຖືກຫ້າມ ແຕ່ມັກຖືກຫ້າມ' ດັ່ງນີ້ ມີມາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၀၉) ပန ပဏ္ဍကဝတ္ထုသ္မိံ အာသိတ္တဥသူယပက္ခပဏ္ဍကာ တယောပိ ပုရိသဘာဝလိင်္ဂါဒိယုတ္တာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ, တေ စ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနဿ ဗလဝတာယ နပုံသကပဏ္ဍကသဒိသတ္တာ ‘‘ပဏ္ဍကာ’’တိ ဝုတ္တာ, တေသု အာသိတ္တဥသူယပဏ္ဍကာနံ ဒွိန္နံ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနံ ယောနိသောမနသိကာရာဒီဟိ ဝီတိက္ကမတော နိဝါရေတုမ္ပိ သက္ကာ, တေန တေ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တာ. ပက္ခပဏ္ဍကဿ ပန ကာဠပက္ခေ ဥမ္မာဒေါ ဝိယ ကိလေသပရိဠာဟော အဝတ္ထရန္တော အာဂစ္ဆတိ, ဝီတိက္ကမံ ပတွာ ဧဝ စ နိဝတ္တတိ, တသ္မာ တသ္မိံ ပက္ခေ သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တော, တဒေတံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ ပရေသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာသိတ္တဿာတိ မုခေ အာသိတ္တဿ အတ္တနောပိ အသုစိမုစ္စနေန ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ. ဥသူယာယ ဥပ္ပန္နာယာတိ ဥသူယာယ ဝသေန အတ္တနော သေဝေတုကာမတာရာဂေ ဥပ္ပန္နေ အသုစိမုတ္တိယာ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່ຽວກັບເລື່ອງບັນເດາະ ກ່າວວ່າ 'ບັນເດາະ 3 ພວກ ຄື ອາສິດຕະບັນເດາະ, ອຸສູຍະບັນເດາະ ແລະ ປັກຂະບັນເດາະ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍປຸຣິສະພາວະລັກສະນະແລະເພດເປັນຕົ້ນ ມີອະເຫຕຸກະພັນທິສະນທິ, ແລະ ພວກເຂົາເພາະຄວາມແຮງກ້າແຫ່ງກิເລດກຸ້ມລຸມ ຈຶ່ງຄ້າຍຄືກັບນະປຸງສະກະບັນເດາະ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ບັນເດາະ.' ໃນບັນດາບັນເດາະເຫຼົ່ານັ້ນ ການກຸ້ມລຸມແຫ່ງກິເລດຂອງບັນເດາະ 2 ພວກ ຄື ອາສິດຕະບັນເດາະ ແລະ ອຸສູຍະບັນເດາະ ຍັງສາມາດປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ລ່ວງລະເມີດໄດ້ດ້ວຍໂຍນິໂສມະນະສิການເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພວກເຂົາຄວນໃຫ້ບວດໄດ້. ສ່ວນປັກຂະບັນເດາະ ໃນກາລະປັກ ຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດຍ່ອມຄອບງຳເຂົ້າມາເໝືອນຢ່າງຄົນບ້າ ແລະ ຈະສະຫງົບລະງັບລົງກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ລ່ວງລະເມີດແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ໃນປັກນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ, ເພື່ອສະແດງການຈຳແນກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yassa paresaṃ' (ຂອງບຸກຄົນໃດ ແກ່ຄົນອື່ນ). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'āsittassa' (ຂອງຜູ້ຖືກຮາດ) ຄື ຜູ້ທີ່ຖືກຮາດ (ນ້ຳອະສຸຈິ) ໃນປາກ ຄວາມຮ້ອນຮົນຍ່ອມສະຫງົບລະງັບດ້ວຍການປ່ອຍອະສຸຈິຂອງຕົນເອງອອກມາ. ຄຳວ່າ 'usūyāya uppannāya' (ເມື່ອຄວາມຮິດສະຢາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ຄື ເມື່ອຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນການຢາກເສບເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮິດສະຢາ ຄວາມຮ້ອນຮົນຍ່ອມສະຫງົບລະງັບດ້ວຍການປ່ອຍອະສຸຈິ.

‘‘ဗီဇာနိ [Pg.239] အပနီတာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဗီဇေသု ဌိတေသု နိမိတ္တမတ္တေ အပနီတေ ပဏ္ဍကော န ဟောတိ. ဘိက္ခုနောပိ အနာဗာဓပစ္စယာ တဒပနယနေ ထုလ္လစ္စယမေဝ, န ပဏ္ဍကတ္တံ. ဗီဇေသု ပန အပနီတေသု အင်္ဂဇာတမ္ပိ ရာဂေန ကမ္မနိယံ န ဟောတိ, ပုမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, မဿုအာဒိပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဥပသမ္ပဒါပိ ဝိဂစ္ဆတိ, ကိလေသပရိဠာဟောပိ ဒုန္နိဝါရဝီတိက္ကမော ဟောတိ နပုံသကပဏ္ဍကဿ ဝိယ, တသ္မာ ဤဒိသော ဥပသမ္ပန္နောပိ နာသေတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဗီဇုဒ္ဓရဏေ ပါရာဇိကံ န ပညတ္တန္တိ? ဧတ္ထ တာဝ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ပညတ္တမေဝေတံ ဘဂဝတာ ‘ပဏ္ဍကော ဘိက္ခဝေ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ ဗီဇုဒ္ဓရဏက္ခဏေ ပဏ္ဍကော န ဟောတိ, တသ္မာ တသ္မိံ ခဏေ ပါရာဇိကံ န ပညတ္တံ. ယသ္မာ ပန သော ဥဒ္ဓဋဗီဇော ဘိက္ခု အပရေန သမယေန ဝုတ္တနယေန ပဏ္ဍကတ္တံ အာပဇ္ဇတိ, အဘာဝကော ဟောတိ, ဥပသမ္ပဒါယ အဝတ္ထု, တတော ဧဝ စဿ ဥပသမ္ပဒါ ဝိဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ဧသ ပဏ္ဍကတ္တုပဂမနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာတိယာ နပုံသကပဏ္ဍကေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ‘ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’တိ အဘဗ္ဗောတိ ဝုတ္တော, န တတော ပုဗ္ဗေ. အယဉ္စ ကိဉ္စာပိ သဟေတုကော, ဘာဝက္ခယေန ပနဿ အဟေတုကသဒိသတာယ မဂ္ဂေါပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ ဥပက္ကမေန ပဏ္ဍကဘာဝမာပန္နံ သန္ဓာယ ‘ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တံ, ဥပသမ္ပန္နဿ ပန ပစ္ဆာ ဥပက္ကမေန ဥပသမ္ပဒါပိ န ဝိဂစ္ဆတီ’’တိ, တံ န ယုတ္တံ. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ ဥပက္ကမေန အဘဗ္ဗော ဟောတိ, တဒဂ္ဂေန ပစ္ဆာပိ ဟောတီတိ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ເພາະກ່າວວ່າ 'ເມັດ (ອັນທະ) ຖືກນຳອອກແລ້ວ' ເມື່ອເມັດຍັງຢູ່ ແຕ່ພຽງແຕ່ອະໄວຍະວະເພດຖືກນຳອອກ ຍ່ອມບໍ່ເປັນບັນເດາະ. ເຖິງແມ່ນແກ່ພິກຂຸ ຫາກນຳອະໄວຍະວະເພດນັ້ນອອກໂດຍບໍ່ມີເຫດແຫ່ງຄວາມເຈັບໄຂ້ ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໃຈເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເປັນບັນເດາະ. ແຕ່ເມື່ອເມັດຖືກນຳອອກແລ້ວ ເຖິງແມ່ນອະໄວຍະວະເພດກໍບໍ່ສາມາດໃຊ້ງານໄດ້ດ້ວຍລາຄະ, ປຸມພາວະ (ຄວາມເປັນຊາຍ) ຍ່ອມຫາຍໄປ, ເພດຊາຍມີໜວດເຄົາເປັນຕົ້ນກໍຫາຍໄປ ແລະ ອຸປະສົມບົດກໍຫາຍໄປ, ທັງຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດກໍຍາກທີ່ຈະຫ້າມການລ່ວງລະເມີດໄດ້ ເໝືອນຢ່າງນະປຸງສະກະບັນເດາະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ກໍຄວນໃຫ້ສຶກລາເພດ (ນຳອອກເສຍ). ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນການຄວັດເມັດອັນທະອອກ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງບັນຍັດອາບັດປາຣາຊິກໄວ້? ໃນຂໍ້ນີ້ ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນເດາະທີ່ຍັງບໍ່ທັນອຸປະສົມບົດ ບໍ່ຄວນໃຫ້ອຸປະສົມບົດ, ທີ່ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ຄວນໃຫ້ສຶກລາເພດ.' ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ເພາະໃນຂະນະທີ່ຄວັດເມັດອັນທະອອກ ຍັງບໍ່ທັນເປັນບັນເດາະ ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຊົງບັນຍັດອາບັດປາຣາຊິກໄວ້. ແຕ່ເພາະພິກຂຸຜູ້ຖືກຄວັດເມັດອັນທະອອກແລ້ວນັ້ນ ໃນການຕໍ່ມາ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ເປັນອະພາວະກະ, ເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນແກ່ການອຸປະສົມບົດ, ແລະ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ອຸປະສົມບົດຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເສື່ອມສິ້ນໄປ, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະເປັນຕົ້ນໄປ ຈຶ່ງຖືກຈັດເຂົ້າກັບນະປຸງສະກະບັນເດາະໂດຍກຳເນີດ ແລະ ຖືກເອີ້ນວ່າ ອະພັບພະ (ຜູ້ບໍ່ຄວນບວດ) ດ້ວຍຄຳວ່າ ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ຄວນໃຫ້ສຶກລາເພດ ບໍ່ແມ່ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ. ແລະ ພິກຂຸນີ້ນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເປັນສະເຫຕຸກະ ແຕ່ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງພາວະເພດ ຈຶ່ງມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບອະເຫຕຸກະ ມັກຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ນັ້ນ.' ສ່ວນພວກອື່ນກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ຄວນໃຫ້ສຶກລາເພດ ນັ້ນ ຕັດສະໜາຍເຖິງຜູ້ທີ່ເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມກ່ອນການບວດ, ແຕ່ສຳລັບຜູ້ທີ່ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ເຖິງຄວາມເປັນບັນເດາະດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນພາຍຫຼັງ ອຸປະສົມບົດຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມສິ້ນໄປ.' ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ຜູ້ນັ້ນເປັນອະພັບພະດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມກ່ອນການບວດດ້ວຍເຫດໃດ ຍ່ອມເປັນອະພັບພະໃນພາຍຫຼັງດ້ວຍເຫດນັ້ນຄືກັນ, ຂໍ້ນີ້ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາ.

ဣတ္ထတ္တာဒိ ဘာဝေါ နတ္ထိ ဧတဿာတိ အဘာဝကော. ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဝါရိတာတိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေနေဝ ဥပသမ္ပဒါပိ ဂဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ယဿ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာ’’တိအာဒိ. တသ္မိံ [Pg.240] ယေဝဿ ပက္ခေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာတိ ဧတ္ထ ပန အပဏ္ဍကပက္ခေပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တမေဝ လဘတိ, ဥပသမ္ပဒါ ပန တဒါပိ န ဝဋ္ဋတိ, ပဏ္ဍကပက္ခေ ပန အာဂတော လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗောတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ອະພາວະກະ' (abhāvako) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີພາວະ ມີຄວາມເປັນຍິງເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ການບວດບໍ່ຖືກຫ້າມ' ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ 'ການບວດ' (ບັນພະຊາ) ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາ 'ອຸປະສົມບົດ' ນຳດ້ວຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແລະ ບຸກຄົນໃດໃນເລື່ອງນີ້ ການບວດຖືກຫ້າມແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ການບວດຂອງຜູ້ນັ້ນໃນປັກນັ້ນເອງ ຖືກຫ້າມແລ້ວ' ນີ້ ເຖິງແມ່ນໃນປັກທີ່ບໍ່ເປັນບັນເດາະ ຜູ້ນັ້ນກໍຍ່ອມໄດ້ພຽງແຕ່ການບວດ (ບັນພະຊາ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສ່ວນອຸປະສົມບົດ ຍ່ອມບໍ່ຄວນເຖິງແມ່ນໃນປັກນັ້ນ, ແລະ ເມື່ອເຖິງປັກທີ່ເປັນບັນເດາະ ຄວນຊາບວ່າ ຕ້ອງໃຫ້ສຶກລາເພດ (ນຳອອກເສຍ) ດ້ວຍການທຳລາຍເພດ (ລິງຄະນາສະນະ).

၁၃၆. ဥဘတောဗျဉ္ဇနမဿ အတ္ထီတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣမိနာ အသမာနာဓိကရဏဝိသယော ဗာဟိရတ္ထသမာသောယံ, ပုရိမပဒေ စ ဝိဘတ္တိအလောပေါတိ ဒဿေတိ. ဗျဉ္ဇနန္တိ စေတ္ထ ပုရိသနိမိတ္တံ ဣတ္ထိနိမိတ္တဉ္စ အဓိပ္ပေတံ. အထ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဧကမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဟောတိ, ဥဒါဟု ဒွေတိ? ဧကမေဝ ဟောတိ, န ဒွေ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ‘‘ယဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, နော. ယဿ ဝါ ပန ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, နော’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၈၈) ဧကသ္မိံ သန္တာနေ ဣန္ဒြိယဘူတဘာဝဒွယဿ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘိဓမ္မေ ပဋိသေဓိတတ္တာ, တဉ္စ ခေါ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ, ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ပုရိသိန္ဒြိယန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဒုတိယဗျဉ္ဇနဿ အဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ ဣန္ဒြိယဉှိ ဗျဉ္ဇနဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တဉ္စ တဿ နတ္ထီတိ? ဝုစ္စတေ – န တဿ ဣန္ဒြိယံ ဒုတိယဗျဉ္ဇနကာရဏံ. ကသ္မာ? သဒါ အဘာဝတော. ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဟိ ယဒါ ဣတ္ထိယာ ရာဂစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ပုရိသဗျဉ္ဇနံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဣတ္ထိဗျဉ္ဇနံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဂုဠှံ ဟောတိ, တထာ ဣတရဿ ဣတရံ. ယဒိ စ တေသံ ဣန္ဒြိယံ ဒုတိယဗျဉ္ဇနကာရဏံ ဘဝေယျ, သဒါပိ ဗျဉ္ဇနဒွယံ တိဋ္ဌေယျ, န ပန တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘န တဿ တံ ဗျဉ္ဇနကာရဏံ, ကမ္မသဟာယံ ပန ရာဂစိတ္တမေဝေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ. ယသ္မာ စဿ ဧကမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဟောတိ, တသ္မာ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော သယမ္ပိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ, ပရမ္ပိ ဂဏှာပေတိ. ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ပရံ ဂဏှာပေတိ, သယံ ပန န ဂဏှာတီတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၁၆) အာဂတံ.

໑໓໖. ຄຳວ່າ 'ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ' (ubhatobyañjanako) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ມີເພດທັງສອງ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງວ່າ ນີ້ເປັນພະຫຸບພີຫິສະມາດ ທີ່ມີວິພັດຕິຕ່າງກັນ (ອະສະມານāທິກະຣະນະ) ແລະ ບໍ່ມີການລົບວິພັດຕິໃນບົດໜ້າ. ແລະ ຄຳວ່າ 'ພະຍັນຊະນະ' (byañjana) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ປຸຣິສະນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍເພດຊາຍ) ແລະ ອິດຖີນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍເພດຍິງ). ຖາມວ່າ ກໍອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະນັ້ນ ມີອິນຊີພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼື ມີສອງຢ່າງ? ຕອບວ່າ ມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີສອງຢ່າງ. ຖ້າຖາມວ່າ ຊາບໄດ້ແນວໃດ? ຊາບໄດ້ເພາະໃນພຣະອະພິທຳ ໄດ້ປະຕິເສດການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພາວະອິນຊີທັງສອງໃນສັນດານດຽວກັນໄວ້ວ່າ 'ອິດຖິນຊີເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນໃດ, ປຸຣິສິນຊີຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນບໍ? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ. ຫຼືວ່າ ປຸຣິສິນຊີເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນໃດ, ອິດຖິນຊີຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນບໍ? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ' (ຄຳພີຍົມມະກະ), ແລະ ອິນຊີນັ້ນ ກໍຄື ອິດຖິນຊີຂອງອິດຖີອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ແລະ ປຸຣິສິນຊີຂອງປຸຣິສະອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພະຍັນຊະນະ (ເພດ) ທີສອງ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະກ່າວວ່າ ອິນຊີເປັນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະ ແລະ ອິນຊີ (ທີສອງ) ນັ້ນກໍບໍ່ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນບໍ? ແກ້ວ່າ ອິນຊີຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະທີສອງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມັນບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໃດທີ່ອິດຖີອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ມີລາຄະຈິດເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິງ ເມື່ອນັ້ນ ປຸຣິສະພະຍັນຊະນະຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ສ່ວນອິດຖີພະຍັນຊະນະຍ່ອມຖືກປິດບັງຊ້ອນໄວ້, ແລະ ໃນບຸກຄົນອີກພວກໜຶ່ງກໍເປັນໄປໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ແລະ ຫາກອິນຊີຂອງພວກເຂົາ ເປັນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະທີສອງແລ້ວ ພະຍັນຊະນະທັງສອງກໍຄວນຈະຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ, ແຕ່ມັນບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວນຊາບຂໍ້ນີ້ວ່າ 'ອິນຊີນັ້ນບໍ່ແມ່ນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະນັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນລາຄະຈິດທີ່ມີກຳເປັນສະຫາຍເທົ່ານັ້ນ ເປັນເຫດໃນທີ່ນີ້'. ແລະ ເພາະຜູ້ນັ້ນມີອິນຊີພຽງຢ່າງດຽວ, ດັ່ງນັ້ນ ອິດຖີອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ຈຶ່ງຕັ້ງຄັນ (ຖືພາ) ເອງໄດ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄົນອື່ນຕັ້ງຄັນໄດ້ນຳ. ສ່ວນປຸຣິສະອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ເຮັດໃຫ້ຄົນອື່ນຕັ້ງຄັນໄດ້ ແຕ່ຕົນເອງຕັ້ງຄັນບໍ່ໄດ້ ດັ່ງນີ້ ມີມາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ [Pg.241] (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၁၆) ပန – ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယယုတ္တော, ဣတရော ပန ပုရိသိန္ဒြိယယုတ္တော. ဧကဿ ဟိ ဘာဝဒွယံ သဟ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ယမကေ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၈၈) ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဒုတိယဗျဉ္ဇနံ ပန ကမ္မသဟာယေန အကုသလစိတ္တေနေဝ ဘာဝရဟိတံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပကတိတ္ထိပုရိသာနမ္ပိ ကမ္မမေဝ ဗျဉ္ဇနလိင်္ဂါနံ ကာရဏံ, န ဘာဝေါ တဿ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယတ္တဿ ပဋ္ဌာနေ အဝုတ္တတ္တာ. ကေဝလံ ဘာဝသဟိတာနံယေဝ ဗျဉ္ဇနလိင်္ဂါနံ ပဝတ္တဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌကထာသု (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၆၃၂-၆၃၃) ‘‘ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနီ’’တိအာဒိနာ ဣန္ဒြိယဿ ဗျဉ္ဇနကာရဏတ္တေန ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန အကုသလဗလေန ဣန္ဒြိယံ ဝိနာပိ ဗျဉ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဘိန္နမ္ပိ စေ တေသံ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ. ယဒါ ဣတ္ထိယာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ပုရိသဗျဉ္ဇနံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဣတရံ ပဋိစ္ဆန္နံ. ယဒါ ပုရိသေ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ဣတ္ထိဗျဉ္ဇနံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဣတရံ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ အာဂတံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ອິດຖີອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະ ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອິດຖິນຊີ, ສ່ວນອີກພວກໜຶ່ງ ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປຸຣິສິນຊີ. ເພາະວ່າ ພາວະທັງສອງຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນແກ່ບຸກຄົນດຽວ ເພາະຖືກປະຕິເສດໄວ້ໃນຄຳພີຍົມມະກະ.' ສ່ວນພະຍັນຊະນະທີສອງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກພາວະດ້ວຍອະກຸສົນຈິດທີ່ມີກຳເປັນສະຫາຍເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນແກ່ຍິງແລະຊາຍປົກກະຕິ ກຳນັ້ນເອງເປັນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະແລະເພດ ບໍ່ແມ່ນພາວະ ເພາະຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງພາວະຮູບນັ້ນດ້ວຍປັດໄຈໃດໜຶ່ງ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປັດຖານ. ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະອາໄສອິດຖິນຊີ ອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ' ດັ່ງນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງພະຍັນຊະນະຂອງອິນຊີ ພຽງເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພະຍັນຊະນະແລະເພດທີ່ປະກອບດ້ວຍພາວະຮູບເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ພະຍັນຊະນະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີອິນຊີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະກຸສົນ. ແລະ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະກະທັງສອງພວກນັ້ນ ເມື່ອໃດທີ່ລາຄະຢ່າງຍິງເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອນັ້ນ ປຸຣິສະພະຍັນຊະນະຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ສ່ວນອີກເພດໜຶ່ງຍ່ອມຖືກປິດບັງໄວ້. ເມື່ອໃດທີ່ລາຄະຢ່າງຊາຍເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອນັ້ນ ອິດຖີພະຍັນຊະນະຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ສ່ວນອີກເພດໜຶ່ງຍ່ອມຖືກປິດບັງໄວ້.'

၁၃၇. ထေယျာယ သံဝါသော ဧတဿာတိ ထေယျသံဝါသကော. သော စ န သံဝါသမတ္တဿေဝ ထေနကော ဣဓာဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ လိင်္ဂဿ တဒုဘယဿ စ ထေနကောပီတိ အာဟ ‘‘တယော ထေယျသံဝါသကာ’’တိအာဒိ. န ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတီတိ ယထာဝုဍ္ဎံ ဘိက္ခူနံ ဝါ သာမဏေရာနံ ဝါ ဝန္ဒနံ န သာဒိယတိ. ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတီတိ အတ္တနာ မုသာဝါဒံ ကတွာ ဒဿိတဝဿာနုရူပံ ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတိ. ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကောတိ ဣမိနာ န ဧကကမ္မာဒိကောဝ ဣဓ သံဝါသော နာမာတိ ဒဿေတိ.

໑໓໗. ຄຳວ່າ 'ໄທຍະສັງວາສະກະ' (theyyasaṃvāsako) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ມີການຢູ່ຮ່ວມໂດຍການລັກຂະໂມຍ. ແລະ ບຸກຄົນນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຜູ້ລັກຂະໂມຍພຽງແຕ່ການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໝາຍເຖິງຜູ້ລັກຂະໂມຍເພດແລະລັກຂະໂມຍທັງສອງຢ່າງນັ້ນນຳ ທ່ານຈຶ່ງก່າວວ່າ 'ໄທຍະສັງວາສະກະ 3 ພວກ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຍິນດີການກາບໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ' ຄື ບໍ່ຍິນດີການກາບໄຫວ້ຂອງພິກຂຸ ຫຼື ສາມະເນນທັງຫຼາຍຕາມລຳດັບພັນສາ. ຄຳວ່າ 'ຍິນດີການກາບໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ' ຄື ຕົນເອງກ່າວຕົວະແລ້ວ ຍິນດີການກາບໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາທີ່ຕົນສະແດງໄວ້. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ການນັບພັນສາຂອງພິກຂຸເປັນຕົ້ນ' ນີ້ ສະແດງວ່າ ການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດ) ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງພຽງແຕ່ການຮ່ວມສັງຄະກຳດຽວກັນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ.

၁၃၈. ရာဇ…ပေ… ဘယေနာတိ ဧတ္ထ ဘယ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ရာဇဘယေန ဒုဗ္ဘိက္ခဘယေနာ’’တိအာဒိနာ. သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသောတိ ရာဇဘယာဒီဟိ [Pg.242] ဂဟိတလိင်္ဂတာယ သော သုဒ္ဓမာနသော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ရာဇဘယာဒိံ ဝိနာ ကေဝလံ ဘိက္ခူ ဝဉ္စေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိတုကာမတာယ လိင်္ဂံ ဂဏှာတိ, သော အသုဒ္ဓစိတ္တတာယ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတိ. အယံ ပန တာဒိသေန အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဘိက္ခူ ဝဉ္စေတုကာမတာယ အဘာဝတော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, တာဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ န ဟောတိ. တေနေဝ ‘‘ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂါနံ ‘ဂိဟီ မံ သမဏောတိ ဇာနန္တူ’တိ ဝဉ္စနစိတ္တေ သတိပိ ဘိက္ခူနံ ဝဉ္စေတုကာမတာယ အဘာဝါ ဒေါသော န ဇာတော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ဝူပသန္တဘယတာ ဣဓ သုဒ္ဓစိတ္တတာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝဉ္စ သတိ သော ဝူပသန္တဘယော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, တာဝ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ ဝိညာယမာနေ အဝူပသန္တဘယဿ သံဝါသသာဒိယနေပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ အာပဇ္ဇေယျ, န စ အဋ္ဌကထာယံ အဝူပသန္တဘယဿ သံဝါသသာဒိယနေပိ အထေယျသံဝါသကတာ ဒဿိတာ. သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တောတိ စ ဣမိနာ အဝူပသန္တဘယေနပိ သံဝါသံ အသာဒိယန္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတိ. တေနေဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ သံဃိကံ ဂဏှန္တဿ သံဝါသံ ပရိဟရိတုံ ဒုက္ကရံ, တသ္မာ ‘သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တော’တိ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ. တသ္မာ ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂတာယေဝေတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တတာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

໑໓໘. ຄຳວ່າ Rāja…pe… bhayenā (ເພາະໄພແຕ່ພະລາຊາ...ລະ...) ໃນທີ່ນີ້ ຄວນປະກອບຄຳວ່າ bhaya (ໄພ) ເຂົ້າກັບແຕ່ລະຄຳ ເຊັ່ນ “rājabhayena (ເພາະໄພແຕ່ພະລາຊາ), dubbhikkhabhayenā (ເພາະໄພຄືທຸພິກຂະ)” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānasoti ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ລາວຖືເພດດ້ວຍໄພມີພະລາຊາເປັນຕົ້ນ ລາວຈຶ່ງມີໃຈບໍລິສຸດ ຕາບໃດທີ່ລາວຍັງບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດ) ຕາບນັ້ນ ລາວກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ເພາະວ່າ ຜູ້ໃດທີ່ປາສະຈາກໄພມີພະລາຊາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຖືເພດພຽງເພື່ອຫຼອກລວງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມປາດຖະໜາຈະຢູ່ຮ່ວມກັບພວກເພິ່ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ ດ້ວຍການຖືເພດນັ້ນເອງ ເພາະມີຈິດບໍ່ບໍລິສຸດ. ສ່ວນຜູ້ນີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຫຼອກລວງພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດເຊັ່ນນັ້ນ ຕາບໃດທີ່ລາວຍັງບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ ຕາບນັ້ນ ລາວກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ “ສຳລັບຜູ້ທີ່ຖືເພດເພາະໄພມີພະລາຊາເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຈິດຄິດຫຼອກລວງວ່າ ‘ຂໍໃຫ້ພວກຄະລຶຫັດຮູ້ວ່າເຮົາເປັນສະມະນະ’ ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຫຼອກລວງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໂທດຈຶ່ງບໍ່ມີ”. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມມີຈິດບໍລິສຸດ ຄືຄວາມມີໄພສະຫງົບລະງັບແລ້ວ”, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວາມໝາຍຈຶ່ງປາກົດວ່າ ເມື່ອລາວມີໄພສະຫງົບລະງັບແລ້ວ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ ຕາບນັ້ນ ລາວກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ແລະເມື່ອເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍນີ້ ກໍຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມໃນຂະນະທີ່ໄພຍັງບໍ່ສະຫງົບລະງັບ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ, ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກແກ່ຜູ້ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມໃນຂະນະທີ່ໄພຍັງບໍ່ສະຫງົບລະງັບເລີຍ. ແລະຄຳວ່າ Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto (ບໍລິໂພກອາຫານຂອງທຸກລັດທິ) ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະມີໄພຍັງບໍ່ສະຫງົບລະງັບ ກໍຕ້ອງເປັນຜູ້ບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະວ່າ ເມື່ອລາວມາສູ່ວິຫານແລ້ວ ຮັບຂອງສົງ ການຈະຫຼີກເວັ້ນການຢູ່ຮ່ວມນັ້ນເຮັດໄດ້ຍາກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ ‘sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’”. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຖືເອົາຄວາມມີຈິດບໍລິສຸດ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ຖືເພດເພາະໄພມີພະລາຊາເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ.

သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနီတိ သဗ္ဗသာမယိကာနံ သာဓာရဏံ ကတွာ ဝီထိစတုက္ကာဒီသု ဌပေတွာ ဒါတဗ္ဗဘတ္တာနိ. ကာယပရိဟာရိယာနီတိ ကာယေန ပရိဟရိတဗ္ဗာနိ. အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တိ. ကမ္မန္တာနုဋ္ဌာနေနာတိ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မာကရဏေန. တဒေဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတီတိ [Pg.243] စီဝရာနိ နိဝါသနပါရုပနဝသေန အာဒါယ, ပတ္တဉ္စ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ.

ຄຳວ່າ Sabbapāsaṇḍiyabhattānī (ອາຫານຂອງທຸກລັດທິ) ໄດ້ແກ່ ອາຫານທີ່ເຂົາຈັດໄວ້ເປັນຂອງກາງສຳລັບທຸກລັດທິ ແລ້ວນຳໄປຕັ້ງໄວ້ໃຫ້ຕາມທາງສາມແຍກສີ່ແຍກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Kāyaparihāriyānī (ເຄື່ອງບໍລິຫານກາຍ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງອັນບຸກຄົນຄວນບໍລິຫານດ້ວຍກາຍ. ຄຳວ່າ Abbhuggacchantī (ຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເດີນທາງມຸ່ງໜ້າເຂົ້າໄປຫາ. ຄຳວ່າ Kammantānuṭṭhānenā (ດ້ວຍການບໍ່ປະກອບການງານ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການບໍ່ເຮັດການງານມີການເຮັດນາແລະການລ້ຽງສັດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ gacchati (ຖືເອົາບາດແລະຈີວອນນັ້ນເອງໄປສູ່ວິຫານ) ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຈີວອນທັງຫຼາຍໂດຍການນຸ່ງແລະຫົ່ມ ແລະສະພາຍບາດໄວ້ທີ່ບ່າ ແລ້ວເດີນທາງໄປສູ່ວິຫານ.

နာပိ သယံ ဇာနာတီတိ ‘‘ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ, သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧဝံ ကာတုံ န လဘတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမဏော နာမ န ဟောတီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ. ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ, သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီတိ ဣဒံ ပန နိဒဿနမတ္တံ. အနုပသမ္ပန္နကာလေယေဝါတိ ဣမိနာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ သုတွာ သစေပိ နာရောစေတိ, ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဒီပေတိ.

ຄຳວ່າ Nāpi sayaṃ jānātī (ເຖິງຕົນເອງກໍບໍ່ຮູ້) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ວ່າ “ຜູ້ໃດບວດຢ່າງນີ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ” ຫຼືວ່າ “ບໍ່ຄວນເຮັດຢ່າງນີ້” ຫຼືວ່າ “ຜູ້ບວດຢ່າງນີ້ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສະມະນະ”. ສ່ວນຄຳວ່າ Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī (ຜູ້ໃດບວດຢ່າງນີ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ພຽງເພື່ອເປັນຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Anupasampannakāleyevā (ໃນການທີ່ຍັງບໍ່ທັນເປັນອຸປະສຳບັນນັ້ນເອງ) ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະໄດ້ຍິນໃນການທີ່ເປັນອຸປະສຳບັນແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ບອກແກ່ໃຜ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ.

သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ…ပေ… ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဣဒံ ဘိက္ခူဟိ ဒိန္နလိင်္ဂဿ အပရိစ္စတ္တတ္တာ န လိင်္ဂတ္ထေနကော ဟောတိ, လိင်္ဂါနုရူပဿ သံဝါသဿ သာဒိတတ္တာ နာပိ သံဝါသတ္ထေနကော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧကော ဘိက္ခု ကာသာယေ သဥဿာဟောဝ ဩဒါတံ နိဝါသေတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဣဒမေဝ ကာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရတော ‘‘သာမဏေရော သလိင်္ဂေ ဌိတော’’တိအာဒိနာ သာမဏေရဿ ဝုတ္တဝိဓာနေသုပိ အထေယျသံဝါသပက္ခေ အယမေဝ နယော. ‘‘ဘိက္ခုနိယာပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘သာပိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဝေတိ.

ຄຳວ່າ Sikkhaṃ appaccakkhāya…pe… theyyasaṃvāsako na hotī (ບໍ່ໄດ້ສຶກສາລາເພດ...ລະ... ບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພາະເຫດທີ່ລາວບໍ່ໄດ້ສະລະເພດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍມອບໃຫ້ ລາວຈຶ່ງບໍ່ເປັນຜູ້ລັກເພດ (ເພດສະເຖນ), ແລະເພາະεຫດທີ່ລາວຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມອັນສົມຄວນແກ່ເພດ ລາວຈຶ່ງບໍ່ເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດສະເຖນ). ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvā (ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນຜ້າກາສາວະ ແຕ່ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາວ) ນີ້ ກໍຄວນຊາບເຫດຜົນນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຂໍ້ບັນຍັດທີ່ກ່າວໄວ້ສຳລັບສາມະເນນໃນພາຍຫຼັງ ໂດຍມີຄຳວ່າ “sāmaṇero saliṅge ṭhito” (ສາມະເນນຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຂອງຕົນ) ເປັນຕົ້ນ ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສຳລັບພິກຂຸນີກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ” ນັ້ນ ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “sāpi gihibhāvaṃ patthayamānā” (ເຖິງແມ່ນນາງນັ້ນເມື່ອປາດຖະໜາຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ) ເປັນຕົ້ນ.

သစေ ကောစိ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောတိ သာမဏေရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မဟာပေဠာဒီသူတိ ဧတေန ဂိဟိသန္တကံ ဒဿိတံ. သာမဏေရပဋိပါဋိယာ…ပေ… ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ, ပါရာဇိကံ ပန အာပဇ္ဇတိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၁၀) ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ Sace koci vuḍḍhapabbajito (ຖ້າມີຜູ້ບວດເມື່ອແກ່ບາງຄົນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງສາມະເນນ. ຄຳວ່າ Mahāpeḷādīsū (ໃນຕະກ້າໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ) ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຂອງທີ່ເປັນຂອງຄະລຶຫັດ. ຄຳວ່າ Sāmaṇerapaṭipāṭiyā…pe… theyyasaṃvāsako na hotī (ຕາມລຳດັບສາມະເນນ...ລະ... ບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ) ນີ້ ມີອະທิບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກກໍຕາມ ແຕ່ລາວກໍຕ້ອງອາບັດປາລາຊິກຢ່າງແນ່ນອນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ຕື້ນງ່າຍຢູ່ແລ້ວ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၁၀) ပန – ထေယျာယ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏမတ္တမ္ပိ ဣဓ သံဝါသော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘တယော ထေယျသံဝါသကာ’’တိ. န [Pg.244] ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနန္တိ ဘိက္ခူနံ သာမဏေရာနံ ဝါ ဝန္ဒနံ န သာဒိယတိ. ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနန္တိ အတ္တနာ မုသာဝါဒေန ဒဿိတဝဿက္ကမေန ဘိက္ခူနံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတိ. ဒဟရသာမဏေရော ပန ဝုဍ္ဎသာမဏေရာနံ, ဒဟရဘိက္ခူ စ ဝုဍ္ဎာနံ ဝန္ဒနံ သာဒိယန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ သံဝါသတ္ထေနကတ္ထေ. ဘိက္ခုဝဿာနီတိ ဣဒံ သံဝါသတ္ထေနကေ ဝုတ္တပါဌဝသေန ဝုတ္တံ, သယမေဝ ပန ပဗ္ဗဇိတွာ သာမဏေရဝဿာနိ ဂဏေန္တောပိ ဥဘယတ္ထေနကော ဧဝ. န ကေဝလဉ္စ ပုရိသောဝ, ဣတ္ထီပိ ဘိက္ခူနီသု ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ, ထေယျသံဝါသိကာဝ. အာဒိကမ္မိကာပိ စေတ္ထ န မုစ္စန္တိ. ဥပသမ္ပန္နေသု ဧဝ ပညတ္တာပတ္တိံ ပဋိစ္စ အာဒိကမ္မိကာ ဝုတ္တာ, တေနေဝေတ္ထ အာဒိကမ္မိကောပိ န မုတ္တော.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ — ເຖິງແມ່ນພຽງແຕ່ການຖືເພດດ້ວຍການລັກ ໃນທີ່ນີ້ກໍເປັນການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດ) ເຊັ່ນກັນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tayo theyyasaṃvāsakā” (ເຖຍສັງວາສົກ 3 ປະເພດ). ຄຳວ່າ Na yathāvuḍḍhaṃ vandananti (ບໍ່ຍອມຮັບການໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຍອມຮັບການໄຫວ້ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຫຼືຂອງສາມະເນນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ Yathāvuḍḍhaṃ vandananti (ຍອມຮັບການໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ) ໄດ້ແກ່ ຍອມຮັບການໄຫວ້ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ດ້ວຍລຳດັບພັນສາທີ່ຕົນສະແດງດ້ວຍການເວົ້າຕົວະ. ສ່ວນສາມະເນນຜູ້ມີພັນສານ້ອຍ ຍອມຮັບການໄຫວ້ຂອງສາມະເນນຜູ້ມີພັນສາຫຼາຍ, ແລະພິກຂຸຜູ້ມີພັນສານ້ອຍ ຍອມຮັບການໄຫວ້ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຫຼາຍ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ຄຳວ່າ Imasmiṃ atthe (ໃນເນື້ອຄວາມນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດສະເຖນ). ຄຳວ່າ Bhikkhuvassānī (ພັນສາພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດບາລີທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ, ແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ບວດເອົາເອງ ແລ້ວນັບພັນສາສາມະເນນ ກໍເປັນຜູ້ລັກທັງສອງ (ອຸພະຍະສະເຖນ) ເຊັ່ນກັນ. ແລະບໍ່ສະເພາະແຕ່ຜູ້ຊາຍເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຜູ້ຍິງທີ່ປະຕິບັດຢ່າງນີ້ໃນໝູ່ພິກຂຸນີ ກໍເປັນເຖຍສັງວາສິກາ (ຜູ້ລັກຢູ່ຮ່ວມຝ່າຍຍິງ) ເຊັ່ນກັນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນຜູ້ເຮັດຄັ້ງທຳອິດ (ອາທິກັມມິກະ) ກໍບໍ່ພົ້ນໂທດ. ທ່ານກ່າວເຖິງຜູ້ເຮັດຄັ້ງທຳອິດ ໂດຍອາໄສອາບັດທີ່ບັນຍັດໄວ້ແກ່ອຸປະສຳບັນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນຜູ້ເຮັດຄັ້ງທຳອິດ ກໍບໍ່ພົ້ນໂທດ.

ရာဇ…ပေ… ဘယေနာတိ ဧတ္ထ ဘယ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသောတိ ‘‘ဣမိနာ လိင်္ဂေန ဘိက္ခူ ဝဉ္စေတွာ တေဟိ သံဝသိဿာမီ’’တိ အသုဒ္ဓစိတ္တာဘာဝေန သုဒ္ဓစိတ္တော. တေန ဟိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန လိင်္ဂေ ဂဟိတမတ္တေ ပစ္ဆာ ဘိက္ခူဟိ သဟ သံဝသတု ဝါ မာ ဝါ, လိင်္ဂတ္ထေနကော ဟောတိ. ပစ္ဆာ သံဝသန္တောပိ အဘဗ္ဗော ဟုတွာ သံဝသတိ, တသ္မာ ဥဘယတ္ထေနကောပိ လိင်္ဂတ္ထေနကေ ဧဝ ပဝိသတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ပန ရာဇာဒိဘယေန သုဒ္ဓစိတ္တောဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တော ပစ္ဆာ ‘‘ဘိက္ခုဝဿာနိ ဂဏေတွာ ဇီဝဿာမီ’’တိ အသုဒ္ဓစိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတိ, သော စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေန ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဟိတလိင်္ဂတ္တာ. သစေ ပန သော ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာမဏေရဝဿဂဏနာဒိံ ကရောတိ, တဒါ သံဝါသတ္ထေနကော, ဥဘယတ္ထေနကော ဝါ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ပန ပရတော ‘‘သဟ ဓုရနိက္ခေပေန အယမ္ပိ ထေယျသံဝါသကောဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဘိက္ခူဟိ သင်္ဂမ္မ သံဝါသာဓိဝါသနဝသေန ဓုရနိက္ခေပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, ယာဝါ’’တိ[Pg.245], တဿ တာဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ န ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ စောရာဒိဘယံ ဝိနာပိ ကီဠာဓိပ္ပာယေန လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနမ္ပိ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာလယံ ဒဿေတွာ ဝန္ဒနာဒိံ အသာဒိယန္တောပိ ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂ’’န္တိအာဒိနာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဏှန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ Rāja…pe… bhayenā (ເພາະໄພແຕ່ພະລາຊາ...ລະ...) ໃນທີ່ນີ້ ຄວນປະກອບຄຳວ່າ bhaya (ໄພ) ເຂົ້າກັບແຕ່ລະຄຳ. ຄຳວ່າ Yāva so suddhamānasoti (ຕາບໃດທີ່ລາວຍັງມີໃຈບໍລິສຸດ) ໄດ້ແກ່ ມີໃຈບໍລິສຸດ ເພາະບໍ່ມີຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດວ່າ “ເຮົາຈະຫຼອກລວງພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍເພດນີ້ ແລ້ວຢູ່ຮ່ວມກັບພວກເພິ່ນ”. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນຖືເພດດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດນັ້ນ ພຽງແຕ່ຖືເພດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ວ່າພາຍຫຼັງຈະຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຫຼືບໍ່ก็ตาม ລາວກໍເປັນຜູ້ລັກເພດ (ເພດສະເຖນ). ເຖິງແມ່ນພາຍຫຼັງຈະຢູ່ຮ່ວມ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນ (ອະພັບ) ແລ້ວຢູ່ຮ່ວມ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນຜູ້ລັກທັງສອງ (ອຸພະຍະສະເຖນ) ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນຜູ້ລັກເພດນັ້ນເອງ. ສ່ວນຜູ້ໃດມີຈິດບໍລິສຸດຖືເພດທ່ຽວໄປເພາະໄພມີພະລາຊາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວພາຍຫຼັງເກີດຈິດບໍ່ບໍລິສຸດຂຶ້ນວ່າ “ເຮົາຈະນັບພັນສາພິກຂຸທັງຫຼາຍແລ້ວລ້ຽງຊີວິດ”, ຜູ້ນັ້ນບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກພຽງແຕ່ຍ້ອນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດນັ້ນ ເພາະເປັນຜູ້ຖືເພດໄວ້ດ້ວຍຈິດບໍລິສຸດ. ແຕ່ຖ້າລາວເຂົ້າໄປຫາພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລ້ວເຮັດການນັບພັນສາສາມະເນນເປັນຕົ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ລາວກໍເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ ຫຼືເປັນຜູ້ລັກທັງສອງ. ສ່ວນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາຍຫຼັງວ່າ “ພ້ອມກັບການປົງທຸລະ ຜູ້ນີ້ກໍເປັນເຖຍສັງວາສົກເຊັ່ນກັນ” ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງການປົງທຸລະ ໂດຍການຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāvā” (ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ), ຄວນຊາບການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຕາບນັ້ນ ລາວກໍຍັງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນປາສະຈາກໄພມີໂຈນເປັນຕົ້ນ ແຕ່ຖືເພດດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫຼິ້ນ ແລ້ວສະແດງທ່າທາງຄືຄົນບວດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ຍອມຮັບການໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຖືເອົາດ້ວຍຈິດບໍລິສຸດວ່າ “ເພດບັນພະຊິດນີ້ເໝາະສົມກັບເຮົາຫຼືບໍ່ນໍ” ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ.

သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနီတိ သဗ္ဗသာမယိကာနံ သာဓာရဏံ ကတွာ ပညတ္တာနိ ဘတ္တာနိ. ဣဒဉ္စ ဘိက္ခူနညေဝ နိယမိတဘတ္တဂ္ဂဟဏေ သံဝါသောပိ သမ္ဘဝေယျာတိ သဗ္ဗသာဓာရဏဘတ္တံ ဝုတ္တံ. သံဝါသံ ပန အသာဒိယိတွာ အဘိက္ခုကဝိဟာရာဒီသု ဝိဟာရဘတ္တာဒီနိ ဘုဉ္ဇန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ ဧဝ. ကမ္မန္တာနုဋ္ဌာနေနာတိ ကသိအာဒိကမ္မာကရဏေန. ပတ္တစီဝရံ အာဒါယာတိ ဘိက္ခုလိင်္ဂဝသေန သရီရေန ဓာရေတွာ.

ຄຳວ່າ Sabbapāsaṇḍiyabhattānī (ອາຫານຂອງທຸກລັດທິ) ໄດ້ແກ່ ອາຫານທີ່ເຂົາຈັດໄວ້ເປັນຂອງກາງສຳລັບທຸກລັດທິ. ແລະທີ່ກ່າວເຖິງອາຫານທົ່ວໄປສຳລັບທຸກລັດທິນີ້ ກໍເພາະວ່າ ເມື່ອຮັບອາຫານທີ່ກຳນົດໄວ້ສະເພາະພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດ) ກໍອາດຈະມີຂຶ້ນໄດ້. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ ແລ້ວບໍລິໂພກອາຫານວິຫານເປັນຕົ້ນ ໃນວິຫານທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ Kammantānuṭṭhānenā (ດ້ວຍການບໍ່ປະກອບການງານ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການບໍ່ເຮັດການງານມີການເຮັດນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Pattacīvaraṃ ādāyā (ຖືເອົາບາດແລະຈີວອນ) ໄດ້ແກ່ ຊົງໄວ້ດ້ວຍຮ່າງກາຍໂດຍຄວາມເປັນເພດພິກຂຸ.

ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ, သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ. ‘‘ထေယျသံဝါသကော’’တိ ပန နာမံ အဇာနန္တောပိ ‘‘ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝါ ‘‘ကရောန္တော သမဏော နာမ န ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘ယဒိ အာရောစေဿာမိ, ဆဍ္ဍယိဿန္တိ မ’’န္တိ ဝါ ‘‘ယေန ကေနစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ မေ န ရုဟတီ’’တိ ဇာနာတိ, ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. ယော ပန ပဌမံ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဧဝံ မေ ဂဟိတာ’’တိ သညီ ကေဝလံ အန္တရာ အတ္တနော သေတဝတ္ထနိဝါသနာဒိဝိပ္ပကာရံ ပကာသေတုံ လဇ္ဇန္တော န ကထေတိ, သော ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. အနုပသမ္ပန္နကာလေယေဝါတိ ဧတ္ထ အဝဓာရဏေန ဥပသမ္ပန္နကာလေ ထေယျသံဝါသကလက္ခဏံ ဉတွာ ဝဉ္စနာယပိ နာရောစေတိ, ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဒီပေတိ. သော ဟိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဟိတလိင်္ဂတ္တာ လိင်္ဂတ္ထေနကော န ဟောတိ, လဒ္ဓူပသမ္ပဒတ္တာ တဒနုဂုဏဿေဝ သံဝါသဿ သာဒိတတ္တာ သံဝါသတ္ထေနကောပိ [Pg.246] န ဟောတိ. အနုပသမ္ပန္နော ပန လိင်္ဂတ္ထေနကော ဟောတိ, သံဝါသာရဟဿ လိင်္ဂဿ ဂဟိတတ္တာ သံဝါသသာဒိယနမတ္တေန သံဝါသတ္ထေနကော ဟောတိ.

ຄຳວ່າ Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī (ຜູ້ໃດບວດຢ່າງນີ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນເຖຍສັງວາສົກ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ພຽງເພື່ອເປັນຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະບໍ່ຮູ້ຈັກຊື່ວ່າ “ເຖຍສັງວາສົກ” ກໍຕາມ ແຕ່ລາວຮູ້ວ່າ “ບໍ່ຄວນເຮັດຢ່າງນີ້” ຫຼືວ່າ “ເມື່ອເຮັດຢູ່ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສະມະນະ” ຫຼືວ່າ “ຖ້າເຮົາຈະບອກ ພວກເພິ່ນກໍຈະໄລ່ເຮົາໜີ” ຫຼືວ່າ “ການບວດຂອງເຮົາບໍ່ຂຶ້ນ (ບໍ່ສຳເລັດ) ດ້ວຍເຫດໃດເຫດໜຶ່ງ”, ລາວກໍເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ສ່ວນຜູ້ໃດໃນເບື້ອງຕົ້ນມີຄວາມສຳຄັນ (ເຂົ້າໃຈ) ວ່າ “ເຮົາໄດ້ຮັບການບວດຢ່າງນີ້ແລ້ວ” ພຽງແຕ່ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ລາວອາຍທີ່ຈະເປີດເຜີຍຄວາມຜິດປົກກະຕິມີການນຸ່ງຜ້າຂາວເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ຈຶ່ງບໍ່ເວົ້າ, ຜູ້ນັ້ນບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ຄຳວ່າ Anupasampannakāleyevā (ໃນການທີ່ຍັງບໍ່ທັນເປັນອຸປະສຳບັນນັ້ນເອງ) ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການກຳນົດແນ່ນອນ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອຮູ້ລັກສະນະຂອງເຖຍສັງວາສົກໃນການທີ່ເປັນອຸປະສຳບັນແລ້ວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ບອກເພາະການຫຼອກລວງ ກໍບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ. ເພາະວ່າ ລາວບໍ່ເປັນຜູ້ລັກເພດ (ເພດສະເຖນ) ເພາະເປັນຜູ້ຖືເພດໄວ້ດ້ວຍຈິດບໍລິສຸດ, ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ (ສັງວາດສະເຖນ) ເພາະເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດແລ້ວ ແລະຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມອັນສົມຄວນແກ່ອຸປະສົມບົດນັ້ນ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເປັນອຸປະສຳບັນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ລັກເພດ, ແລະເພາະເຫດທີ່ລາວຖືເພດອັນຄວນແກ່ການຢູ່ຮ່ວມ ລາວຈຶ່ງເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ ພຽງແຕ່ຍ້ອນການຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມ.

သလိင်္ဂေ ဌိတောတိ သလိင်္ဂဘာဝေ ဌိတော. ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ ဘိက္ခူဟိ ဒိန္နလိင်္ဂဿ အပရိစ္စတ္တတ္တာ လိင်္ဂတ္ထေနကော န ဟောတိ. ဘိက္ခုပဋိညာယ အပရိစ္စတ္တတ္တာ သံဝါသတ္ထေနကော န ဟောတိ. ယံ ပန မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ‘‘လိင်္ဂါနုရူပဿ သံဝါသဿ သာဒိတတ္တာ နာပိ သံဝါသတ္ထေနကော’’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ဣဒမေဝ ကာရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ သာမဏေရဿာပိ ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒီသု လိင်္ဂါနုရူပသံဝါသော ဧဝ သာဒိတောတိ သံဝါသတ္ထေနကတာ န သိယာ ဘိက္ခူဟိ ဒိန္နလိင်္ဂဿ ဥဘိန္နမ္ပိ သာဓာရဏတ္တာ. ယထာ စေတ္ထ ဘိက္ခု, ဧဝံ သာမဏေရောပိ ပါရာဇိကံ သမာပန္နော သာမဏေရပဋိညာယ အပရိစ္စတ္တတ္တာ သံဝါသတ္ထေနကော န ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သောဘတီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာတိ ကာသာဝဓာရဏေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ဂိဟိဘာဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ.

ຄຳວ່າ Saliṅge ṭhito (ຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຂອງຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນເພດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Theyyasaṃvāsako na hotī (ບໍ່ເປັນເຖຍສັງວາສົກ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ລັກເພດ ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະເພດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍມອບໃຫ້. ບໍ່ເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະປະຕິຍານ (ຄວາມຮັບຮອງ) ຂອງພິກຂຸ. ສ່ວນເຫດຜົນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາວ່າ “ເພາະເຫດທີ່ລາວຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມອັນສົມຄວນແກ່ເພດ ລາວຈຶ່ງບໍ່ເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ” ນັ້ນ ທ່ານກໍກ່າວໝາຍເຖິງເຫດຜົນນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນສາມະເນນໃນການນັບພັນສາພິກຂຸເປັນຕົ້ນ ກໍຍອມຮັບການຢູ່ຮ່ວມອັນສົມຄວນແກ່ເພດເຊັ່ນກັນ ຄວາມເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມກໍຈະບໍ່ມີ ເພາະເພດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍມອບໃຫ້ນັ້ນເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ແລະຄວນຊາບວ່າ ພິກຂຸໃນທີ່ນີ້ເປັນຢ່າງໃດ ເຖິງແມ່ນສາມະເນນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາລາຊິກ ກໍບໍ່ເປັນຜູ້ລັກການຢູ່ຮ່ວມ ເພາະບໍ່ໄດ້ສະລະປະຕິຍານຂອງສາມະເນນ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ Sobhatīti sampaṭicchitvā (ຍອມຮັບວ່າ ‘ງາມດີ’) ໄດ້ແກ່ ປົງທຸລະໃນການຊົງຜ້າກາສາວະ ແລ້ວຍອມຮັບຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ.

သစေ ကောစိ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောတိ သာမဏေရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မဟာပေဠာဒီသူတိ ဝိလီဝါဒိမယေသု ဃရဒွါရေသု ဌပိတေသု ဘတ္တဘာဇနဝိသေသေသု. ဧတေန ဝိဟာရေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝဿဂဏနာဒီနံ အကရဏံ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ Sace koci vuḍḍhapabbajito (ຖ້າມີຜູ້ບວດເມື່ອແກ່ບາງຄົນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງສາມະເນນ. ຄຳວ່າ Mahāpeḷādīsū (ໃນຕະກ້າໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນພາຊະນະໃສ່ອາຫານພິເສດທີ່ເຮັດດ້ວຍຕອກໄມ້ປ່ອງເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ທີ່ປະຕູເຮືອນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ສະແດງເຖິງການບໍ່ເຮັດການນັບພັນສາເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວິຫານ.

၁၃၉. တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာယံ တေသံ လိင်္ဂေ အာဒိန္နမတ္တေ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတီတိ ‘‘တိတ္ထိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဂတဿ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ တေသံ လဒ္ဓိပိ ဂဟိတာယေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကေနစိ ပန ‘‘တေသံ လိင်္ဂေ အာဒိန္နမတ္တေ လဒ္ဓိယာ ဂဟိတာယပိ အဂ္ဂဟိတာယပိ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ ‘‘တိတ္ထိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဂတဿ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနတော အညံ လဒ္ဓိဂ္ဂဟဏံ [Pg.247] နာမ အတ္ထိ. လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဟိ သော ဂဟိတလဒ္ဓိကော ဟောတိ. တေနေဝ ‘‘ဝီမံသနတ္ထံ ကုသစီရာဒီနိ…ပေ… ယာဝ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တာဝ တံ လဒ္ဓိ ရက္ခတိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. နဂ္ဂေါဝ အာဇီဝကာနံ ဥပဿယံ ဂစ္ဆတိ, ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘အာဇီဝကော ဘဝိဿ’’န္တိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဂမနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. နဂ္ဂေန ဟုတွာ ဂမနပစ္စယာပိ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတိယေဝါတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၁၀) ဝုတ္တံ.

໑໓໙. ໃນເລື່ອງພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິອື່ນ (ຕິດຖິຍະປັກກັນຕະກະ) ຄຳວ່າ tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hotī (ພຽງແຕ່ຮັບເອົາເພດຂອງພວກເຂົາ ກໍເປັນຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິອື່ນ) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຖືເອົາວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈະເປັນເດຍລະຖີ” ພຽງແຕ່ການຮັບເອົາເພດ ກໍຊື່ວ່າໄດ້ຮັບເອົາລັດທິຂອງພວກເຂົາແລ້ວນັ້ນເອງ. ແຕ່ມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ພຽງແຕ່ຮັບເອົາເພດຂອງພວກເຂົາ ບໍ່ວ່າຈະຮັບເອົາລັດທິຫຼືບໍ່ກໍຕາມ ກໍເປັນຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິອື່ນ”, ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ສຳລັບຜູ້ທີ່ໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈະເປັນເດຍລະຖີ” ຈະມີການຮັບເອົາລັດທິຢ່າງອື່ນ ນອກຈາກການຍອມຮັບເອົາເພດນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະວ່າ ລາວຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຮັບເອົາລັດທິແລ້ວ ດ້ວຍການຍອມຮັບເອົາເພດນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພື່ອທົດລອງ ເຄື່ອງນຸ່ງເຮັດດ້ວຍຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ...ລະ... ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຍອມຮັບ ຕາບນັ້ນ ລາວກໍຍັງຮັກສາລັດທິນັ້ນໄວ້, ພຽງແຕ່ຍອມຮັບເທົ່ານັ້ນ ກໍເປັນຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິອື່ນ”. ຄຳວ່າ Naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭanti (ເປັນຜູ້ເປືອຍກາຍໄປສູ່ສຳນັກຂອງພວກອາຊີວົກ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດທຸກໆຍ່າງກ້າວ) ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນອາບັດທຸກກົດ ເພາະປັດໄຈຄືການໄປດ້ວຍຈິດບໍ່ບໍລິສຸດວ່າ “ເຮົາຈະເປັນອາຊີວົກ”. ແລະເຖິງແມ່ນເພາະປັດໄຈຄືການເປັນຜູ້ເປືອຍກາຍແລ້ວໄປ ກໍບໍ່ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດທຸກໆຍ່າງກ້າວຢ່າງແນ່ນອນ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၁၀) ပန – တိတ္ထိယပက္ကန္တကာဒိကထာသု တေသံ လိင်္ဂေ အာဒိန္နမတ္တေတိ ဝီမံသာဒိအဓိပ္ပာယံ ဝိနာ ‘‘တိတ္ထိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနဝသေန လိင်္ဂေ ကာယေန ဓာရိတမတ္တေ. သယမေဝါတိ တိတ္ထိယာနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ သယမေဝ သံဃာရာမေပိ ကုသစီရာဒီနိ နိဝါသေတိ. အာဇီဝကော ဘဝိဿန္တိ…ပေ… ဂစ္ဆတီတိ အာဇီဝကာနံ သန္တိကေ တေသံ ပဗ္ဗဇနဝိဓိနာ ‘‘အာဇီဝကော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆတိ. တဿ ဟိ တိတ္ထိယဘာဝူပဂမနံ ပတိ သန္နိဋ္ဌာနေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ‘‘ဂန္တွာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. ဒုက္ကဋန္တိ ပါဠိယာ အဝုတ္တေပိ မေထုနာဒီသု ဝုတ္တပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋာနုလောမတော ဝုတ္တံ. ဧတေန စ သန္နိဋ္ဌာနဝသေန လိင်္ဂေ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ပါရာဇိကံ, တတော ပုရိမပယောဂေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ထုလ္လစ္စယက္ခဏေ နိဝတ္တန္တောပိ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတွာ မုစ္စတိ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ သံဃဘေဒေပိ လောဟိတုပ္ပာဒေပိ ဘိက္ခူနံ ပုဗ္ဗပယောဂါဒီသု ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာဟိ မုစ္စနသီမာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာသနဝိရုဒ္ဓတာယေတ္ထ အာဒိကမ္မိကာနမ္ပိ အနာပတ္တိ န ဝုတ္တာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာယပိ အဘဗ္ဗတာဒဿနတ္ထံ ပနေတေ အညေ စ ပါရာဇိကကဏ္ဍေ ဝိသုံ [Pg.248] သိက္ခာပဒေန ပါရာဇိကာဒိံ အဒဿေတွာ ဣဓ အဘဗ္ဗေသု ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ສ່ວນໃນຄຳອະທິບາຍ ວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ဋີ. ມະຫາວັກຄະ 2.110) ວ່າ: ໃນເລື່ອງທິດຕິຍະປັກກັນຕະກະ (ຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິພາຍນອກ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "ພຽງແຕ່ຖືເອົາເພດຂອງພວກເຂົາ" ໝາຍເຖິງ ພຽງແຕ່ການຊົງໄວ້ເຊິ່ງເພດດ້ວຍກາຍ ດ້ວຍຄວາມຕົກລົງໃຈວ່າ "ເຮົາຈັກເປັນເດຍລະຖີ" ໂດຍປາສະຈາກຄວາມມຸ່ງໝາຍທີ່ຈະທົດລອງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຕົນເອງນັ້ນເອງ" ຄື ບໍ່ໄດ້ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພວກເດຍລະຖີ ແຕ່ໄດ້ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຄ່ານເປັນຕົ້ນດ້ວຍຕົນເອງ ແມ່ນແຕ່ໃນສັງຄາຣາມ. ຄຳວ່າ "ຈັກເປັນອາຊີວົກ... ລະ... ຍ່ອມໄປ" ຄື ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພວກອາຊີວົກ ດ້ວຍວິທີການບວດຂອງພວກເຂົາ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ເຮົາຈັກເປັນອາຊີວົກ". ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມຕົກລົງໃຈໃນການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນເດຍລະຖີຂອງຜู້ນັ້ນຈະມີຢູ່, ແຕ່ເພາະມີການດຳຣິວ່າ "ເຮົາຈັກໄປແລ້ວຈຶ່ງເປັນ", ໃນທຸກໆຍ່າງກ້າວ (ປະທະວາຣະ) ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າເປັນອາບັດທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເປັນອາບັດທຸກກົດ" ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ, ແຕ່ກໍກ່າວໄວ້ໂດຍອະນຸໂລມຕາມອາບັດທຸກກົດໃນບຸພພະປະໂຍກ (ຄວາມພະຍາຍາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເມຖຸນທັມເປັນຕົ້ນ. ແລະດ້ວຍເຫດນີ້, ເມື່ອຮັບເອົາເພດດ້ວຍຄວາມຕົກລົງໃຈແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ສ່ວນໃນຄວາມພະຍາຍາມກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງກ່າວວ່າເປັນອາບັດຖຸລັຈໄຈຢ່າງແນ່ນອນ. ພຶງຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກັບໃຈໃນຂະນະທີ່ເປັນອາບັດຖຸລັຈໄຈ, ກໍຍ່ອມພົ້ນໄດ້ດ້ວຍການສະແດງອາບັດນັ້ນເອງ. ໃນເລື່ອງນີ້ມີອຸປະມາຢ່າງໃດ, ໃນເລື່ອງສັງຄະເບດ ແລະໂລຫິຕຸບປາດກໍມີອຸປະໄມຢ່າງນັ້ນ, ຂອບເຂດແຫ່ງການພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ, ຖຸລັຈໄຈ ແລະປາຣາຊິກ ໃນບຸພພະປະໂຍກເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍພຶງຊາບໄດ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພຣະສາສະໜາໃນເລື່ອງນີ້, ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ (ອະນາບັດ) ແມ່ນແຕ່ແກ່ພຣະອະທິກັມມິກະ (ຜູ້ຕົ້ນບັນຍັດ). ແຕ່ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນແກ່ການບວດ (ອະພັບພະບຸກຄົນ), ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ແລະບຸກຄົນອື່ນໆ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ໃນປາຣາຊິກກັນໂດຍສິກຂາບົດຕ່າງຫາກ ວ່າຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ຊົງກ່າວໄວ້ໃນພວກອະພັບພະບຸກຄົນນີ້ເທົ່ານັ້ນ.

တံ လဒ္ဓီတိ တိတ္ထိယဝေသေ သေဋ္ဌဘာဝဂ္ဂဟဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ တိတ္ထိယာနံ သဿတာဒိဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တောပိ လိင်္ဂေ အသမ္ပဋိစ္ဆိတေ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော န ဟောတိ, တံ လဒ္ဓိံ အဂ္ဂဟေတွာပိ ‘‘ဧတေသံ ဝတစရိယာ သုန္ဒရာ’’တိ လိင်္ဂံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ ဧဝ. လဒ္ဓိယာ အဘာဝေနာတိ ဘိက္ခုဘာဝေ သာလယတာယ တိတ္ထိယဘာဝူပဂမနလဒ္ဓိယာ အဘာဝေန. ဧတေန စ အာပဒါသု ကုသစီရာဒိံ ပါရုပန္တဿပိ နဂ္ဂဿ ဝိယ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနာ ကထိတောတိ ဧတ္ထ သံဃဘေဒကောပိ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနာဝ ကထိတော, မာတုဃာတကာဒယော ပန အနုပသမ္ပန္နေနာတိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အာဂတံ.

ຄຳວ່າ "ລັດທິນັ້ນ" ຊົງg່າວໝາຍເຖິງການຖືເອົາຄວາມເປັນຜູ້ປະເສີດໃນເພດເດຍລະຖີນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືເອົາຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ (ສັສສະຕະທິຖິ) ເປັນຕົ້ນຂອງພວກເດຍລະຖີເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຫາກຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບເອົາເພດ ກໍຍັງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນທິດຕິຍະປັກກັນຕະກະ (ຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ລັດທິພາຍນອກ), ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຖືເອົາລັດທິນັ້ນ, ຫາກຮັບເອົາເພດດ້ວຍຄິດວ່າ "ວັດປະຕິບັດຂອງພວກເຂົາດີງາມ" ກໍຍ່ອມເປັນທິດຕິຍະປັກກັນຕະກະຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ "ເພາະບໍ່ມີລັດທິ" ຄື ເພາະມີຄວາມອາໄລໃນຄວາມເປັນພິກຂຸ ຈຶ່ງບໍ່ມີລັດທິໃນການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນເດຍລະຖີ. ແລະດ້ວຍເຫດນີ້, ຈຶ່ງສະແດງວ່າ ເມື່ອມີໄພພິບັດເກີດຂຶ້ນ, ຜູ້ທີ່ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຄ່ານເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພິກຂຸຜູ້ເປືອຍກາຍ. ຄຳວ່າ "ອັນພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວບອກ" ໃນເລື່ອງນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທຳລາຍສົງ (ສັງຄະເບທົກ) ກໍຕ້ອງແມ່ນພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວເປັນຜູ້ບອກ, ສ່ວນຜູ້ຂ້າຄົນມີຄຸນ ເຊັ່ນ ຜູ້ຂ້າມານດา (ມាតុຄາດ) ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນອະນຸປະສົມບົນ (ຜູ້ບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ) ບອກ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄຳພີ.

၁၄၀. တိရစ္ဆာနကထာယံ ‘‘ယော ကောစိ အမနုဿဇာတိယော, သဗ္ဗောဝ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တိရစ္ဆာနဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဧတေန ဧသော မနုဿဇာတိယော ဧဝ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတုံ ဝါ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုံ ဝါ လဘတိ, န တတော အညေတိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘တုမှေ ခေါတ္ထ နာဂါ အဝိရုဠှိဓမ္မာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၁).

໑໔໐. ໃນຕິຣັຈສານະກະຖາ (ເລື່ອງສັດເດຍລະສານ), ຄຳວ່າ "ກຳເນີດອະມະນຸດໃດໆກໍຕາມ ທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນສັດເດຍລະສານໃນຄວາມໝາຍນີ້" ດ້ວຍຄຳນີ້, ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຜູ້ມີກຳເນີດເປັນມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ ຫຼືອຸປະສົມບົດໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ບໍ່ແມ່ນກຳເນີດອື່ນນອກຈາກນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ "ດູກ່ອນນາກທັງຫຼາຍ, ພວກເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຈະເລີນງອກງາມໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້" (ມະຫາວັກຄະ 111).

၁၄၁. အာနန္တရိယကထာယံ တိရစ္ဆာနာဒိအမနုဿဇာတိတော မနုဿဇာတိကာနညေဝ ပုတ္တေသု မေတ္တာဒယောပိ တိက္ခဝိသဒါ ဟောန္တိ လောကုတ္တရဂုဏာ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘မနုဿိတ္ထိဘူတာ ဇနိကာ မာတာ’’တိ. ယထာ မနုဿာနညေဝ ကုသလပဝတ္တိ တိက္ခဝိသဒါ, ဧဝံ အကုသလပဝတ္တိပီတိ အာဟ ‘‘သယမ္ပိ မနုဿဇာတိကေနေဝါ’’တိအာဒိ. အထ ဝါ ယထာ သမာနဇာတိယဿ ဝိကောပနေ ကမ္မံ ဂရုတရံ, န တထာ ဝိဇာတိယဿာတိ အာဟ ‘‘မနုဿိတ္ထိဘူတာ’’တိ. ပုတ္တသမ္ဗန္ဓေန မာတုပိတုသမညာ[Pg.249], ဒတ္တကိတ္တိမာဒိဝသေနပိ ပုတ္တဝေါဟာရော လောကေ ဒိဿတိ, သော စ ခေါ ပရိယာယတောတိ နိပ္ပရိယာယသိဒ္ဓတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဇနိကာ မာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿေဝ ကုသလဓမ္မာနံ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝါပတ္တိ ယထာ တံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယနိဗ္ဗတ္တိယံ, ဧဝံ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿေဝ အကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝါပတ္တီတိ အာဟ ‘‘သယမ္ပိ မနုဿဇာတိကေနေဝါ’’တိ. အာနန္တရိယေနာတိ ဧတ္ထ စုတိအနန္တရံ နိရယေ ပဋိသန္ဓိဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ ဇနကတ္တေန နိယုတ္တံ အာနန္တရိယံ, တေန. အထ ဝါ စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တံ, တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလံ, အနန္တရပ္ပယောဇနံ ဝါ အာနန္တရိယံ, တေန အာနန္တရိယေန မာတုဃာတကကမ္မေန. ပိတုဃာတကေပိ ‘‘ယေန မနုဿဘူတော ဇနကော ပိတာ သယမ္ပိ မနုဿဇာတိကေနေဝ သတာ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော, အယံ အာနန္တရိယေန ပိတုဃာတကကမ္မေန ပိတုဃာတကော’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပိတုဃာတကေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ.

໑໔໑. ໃນອານັນຕະລິຍະກຳກະຖາ, ເມື່ອປຽບທຽບກັບກຳເນີດອະມະນຸດມີສັດເດຍລະສານເປັນຕົ້ນ, ແມ່ນແຕ່ເມດຕາທຳເປັນຕົ້ນໃນບຸດຂອງຜູ້ມີກຳເນີດເປັນມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີຄວາມແຫຼມຄົມແລະຜຸດຜ່ອງ ປຽບເໝືອນໂລກຸດຕະຣະຄຸນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມານດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ເປັນມະນຸດສະຕີ”. ເໝືອນດັ່ງການເປັນໄປແຫ່ງກຸສົນຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ທີ່ແຫຼມຄົມແລະຜຸດຜ່ອງ, ແມ່ນແຕ່ການເປັນໄປແຫ່ງອະກຸສົນກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງg່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຕົນເອງ ກໍເປັນຜູ້ມີກຳເນີດເປັນມະນຸດຄືກັນ” ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືວ່າ ເໝືອນດັ່ງກຳໃນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ຜູ້ມີກຳເນີດສະເໝີກັນ ຍ່ອມໜັກກວ່າ, ບໍ່ເໝືອນກັບການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ຜູ້ມີກຳເນີດຕ່າງກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເປັນມະນຸດສະຕີ”. ສົມມຸດຕິວ່າເປັນມານດາແລະບິດາ ຍ່ອມມີໄດ້ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸດ, ແລະໂວຫານວ່າບຸດ ກໍປາກົດມີໃນໂລກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸດບຸນທຳເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໂວຫານນັ້ນເປັນໄປໂດຍອ້ອມ (ໂດຍປະຣິຍາຍ). ເພື່ອສະແດງຄວາມສຳເລັດໂດຍກົງ (ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ), ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມານດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ”. ເໝືອນດັ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສະພາວະອັນແຫຼມຄົມ ຜຸດຜ່ອງ ແລະກ້າຫານ ແຫ່ງກຸສົນລະທຳທັງຫຼາຍ ຂອງຜູ້ດຳລົງຢູ່ໃນອັດຕະພາບມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງເຊັ່ນການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂພທິຍານສາມ ຂອງພະໂພທິສັດທັງສາມປະເພດ, ແມ່ນແຕ່ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສະພາວະອັນແຫຼມຄົມ ຜຸດຜ່ອງ ແລະກ້າຫານ ແຫ່ງອະກຸສົນລະທຳທັງຫຼາຍ ຂອງຜູ້ດຳລົງຢູ່ໃນອັດຕະພາບມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຕົນ-ເອງ ກໍເປັນຜູ້ມີກຳເນີດເປັນມະນຸດຄືກັນ”. ໃນຄຳວ່າ “ດ້ວຍອານັນຕະລິຍະກຳ” (ອານັນຕະລິເຍນະ) ນີ້, ຜົນຄືປະຕິສົນທິໃນນະຣົກໃນລຳດັບແຫ່ງຈຸຕິ ຊື່ວ່າ “ອະນັນຕະຣະ”, ກຳທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດຜົນໃນລຳດັບທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອານັນຕະລິຍະ”, ດ້ວຍກຳນັ້ນ. ຫຼືວ່າ ຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງຈຸຕິ ຊື່ວ່າ “ອະນັນຕະຣະ”, ກຳທີ່ປະກອບໃນລຳດັບທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງນັ້ນ, ຫຼືກຳທີ່ມີປົກກະຕິເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີລະຫວ່າງດ້ວຍການຍັງຜົນນັ້ນໃຫ້ບັງເກີດ, ຫຼືກຳທີ່ມີປະໂຫຍດໃນລຳດັບທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງ ຊື່ວ່າ “ອານັນຕະລິຍະ”, ດ້ວຍອານັນຕະລິຍະກຳຄືມាតុຄາດນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນປິຕຸຄາດ ກໍພຶງຊາບເນື້ອຄວາມທັງໝົດ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ບິດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ເປັນມະນຸດ ອັນບຸກຄົນຜູ້ມີກຳເນີດເປັນມະນຸດຄືກັນ ແກ້ງປົງຊີວິດແລ້ວ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຂ້າບິດາ ເພາະອານັນຕະລິຍະກຳຄືປິຕຸຄາດ”, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ໃນປິຕຸຄາດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ”.

ပရိဝတ္တိတလိင်္ဂမ္ပိ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိယေဝ. သတိပိ ဟိ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သော ဧဝ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော ဘဝင်္ဂပ္ပဗန္ဓော ဇီဝိတပ္ပဗန္ဓော, န အညောတိ. ယော ပန သယံ မနုဿော တိရစ္ဆာနဘူတံ ပိတရံ ဝါ မာတရံ ဝါ, သယံ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတော မနုဿဘူတံ, တိရစ္ဆာနောယေဝ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ န ဟောတိ, ဘာရိယံ ပန ဟောတိ, အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတိ. ဧဠကစတုက္ကံ သင်္ဂါမစတုက္ကံ စောရစတုက္ကဉ္စေတ္ထ ကထေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧဠကံ မာရေမီ’’တိ အဘိသန္ဓိနာပိ ဟိ ဧဠကဋ္ဌာနေ ဌိတံ မနုဿော မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ [Pg.250] ဖုသတိ မရဏာဓိပ္ပာယေနေဝ အာနန္တရိယဝတ္ထုနော ဝိကောပိတတ္တာ. ဧဠကာဘိသန္ဓိနာ, ပန မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ ဝါ ဧဠကံ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ အာနန္တရိယဝတ္ထုနော အဘာဝတော. မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ မာတာပိတရော မာရေန္တော ဖုဿတေဝ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ စတုက္ကဒွယေ. ယထာ စ မာတာပိတူသု, ဧဝံ အရဟန္တေသု ဧတာနိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သဗ္ဗတ္ထ ဟိ ပုရိမံ အဘိသန္ဓိစိတ္တံ အပ္ပမာဏံ, ဝဓကစိတ္တံ, ပန တဒါရမ္မဏဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ ပမာဏံ. ကတာနန္တရိယကမ္မော စ ‘‘တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟေဿာမီ’’တိ သကလစက္ကဝါဠံ မဟာစေတိယပ္ပမာဏေဟိ ကဉ္စနထူပေဟိ ပူရေတွာပိ သကလစက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သံဃာဋိကဏ္ဏံ အမုဉ္စန္တော ဝိစရိတွာပိ ကာယဿ ဘေဒါ နိရယမေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ န လဘတိ. ပိတုဃာတကေ ဝေသိယာ ပုတ္တောတိ ဥပလက္ခဏမတ္တံ, ကုလိတ္ထိယာ အတိစာရိနိယာ ပုတ္တောပိ အတ္တနော ပိတရံ အဇာနိတွာ ဃာန္တေန္တောပိ ပိတုဃာတကောဝ ဟောတိ.

ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ປ່ຽນເພດແລ້ວ ຫາກປົງຊີວິດມານດາ ຫຼື ບິດາ ກໍຍັງເປັນອານັນຕະລິຍະກຳຢູ່ດີ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະມີການປ່ຽນເພດກໍຕາມ ແຕ່ກະແສພະວັງຄະ ແລະ ກະແສຊີວິດ ທີ່ເກີດຈາກກຳດຽວກັນນັ້ນ ກໍຍັງເປັນສິ່ງນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ຕົນເອງເປັນມະນຸດ ແຕ່ປົງຊີວິດມານດາ ຫຼື ບິດາ ຜູ້ເກີດເປັນສັດເດຍລະສານ, ຫຼື ຕົນເອງເກີດເປັນສັດເດຍລະສານ ແຕ່ປົງຊີວິດມານດາ ຫຼື ບິດາ ຜູ້ເປັນມະນຸດ, ຫຼື ຕົນເອງເປັນສັດເດຍລະສານ ປົງຊີວິດມານດາ ຫຼື ບິດາ ຜູ້ເປັນສັດເດຍລະສານ, ກຳຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ເປັນອານັນຕະລິຍະກຳ ແຕ່ເປັນກຳໜັກ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ຄຽງກັບອານັນຕະລິຍະກຳ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນກ່າວເຖິງໝວດສີ່ແຫ່ງແກະ, ໝວດສີ່ແຫ່ງສົງຄາມ ແລະ ໝວດສີ່ແຫ່ງໂຈນ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນມະນຸດ ເຖິງແມ່ນຈະຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈະຂ້າແກະ” ແຕ່ກັບໄປຂ້າມານດາ ຫຼື ບິດາ ຜູ້ເປັນມະນຸດ ທີ່ຢືນຢູ່ໃນບ່ອນຂອງແກະ ກໍຊື່ວ່າຕ້ອງອານັນຕະລິຍະກຳ ເພາະວັດຖຸແຫ່ງອານັນຕະລິຍະກຳຖືກທຳລາຍລົງດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຂ້ານັ້ນເອງ. ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ຂ້າແກະ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະຂ້າແກະ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະຂ້າມານດາບິດາກໍຕາມ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອານັນຕະລິຍະກຳ ເພາະບໍ່ມີວັດຖຸແຫ່ງອານັນຕະລິຍະກຳ. ແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ຂ້າມານດາບິດາ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະຂ້າມານດາບິດາ ຍ່ອມຕ້ອງອານັນຕະລິຍະກຳຢ່າງແນ່ນອນ. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນໝວດສີ່ທີ່ເຫຼືອອີກສອງໝວດເຊັ່ນກັນ. ແລະ ໝວດສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບໃນສ່ວນຂອງພະອໍຣະຫັນ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນສ່ວນຂອງມານດາບິດາ. ເພາະວ່າ ໃນທຸກກໍລະນີ ຈິດທີ່ຕັ້ງໃຈໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນເກນຕັດສິນ, ແຕ່ຈິດຄິດຂ້າ ແລະ ຊີວິຕິນຊີ ທີ່ເປັນອາລົມຂອງຈິດນັ້ນໃນຂະນະນັ້ນ ຕ່າງຫາກເປັນເກນຕັດສິນ. ແລະ ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດອານັນຕະລິຍະກຳແລ້ວ ເຖິງແມ່ນຈະຄິດວ່າ “ເຮົາຈັກປ້ອງກັນວິບາກແຫ່ງກຳນັ້ນ” ແລ້ວສ້າງສະຖູບຄຳທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັບມະຫາເຈດີໃຫ້ເຕັມທົ່ວທັງຈັກກະວານກໍຕາມ, ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພະພິກຂຸສົງ ຜູ້ຄົງທີ່ນັ່ງເຕັມທົ່ວທັງຈັກກະວານກໍຕາມ, ຫຼື ຈະທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ປ່ອຍຊາຍສັງຄາຕິຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຕາມ, ເມື່ອຕາຍໄປ (ກາຍແຕກທຳລາຍຂັນ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງນະຣົກຢ່າງແນ່ນອນ ແລະ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການບັນພະຊາອີກເລີຍ. ໃນເລື່ອງການຂ້າບິດານັ້ນ ຄຳວ່າ “ລູກຂອງຍິງໂສເພນີ” ເປັນພຽງຂໍ້ອຸປະມາເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າລູກຂອງຍິງມີຕະກູນຜູ້ປະພຶດນອກໃຈ ຈະຂ້າບິດາຂອງຕົນໂດຍບໍ່ຮູ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຂ້າບິດາ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

အရဟန္တဃာတကကမ္မေ အဝသေသန္တိ အနာဂါမိအာဒိကံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာတော ဂဟေတဗ္ဗော.

ໃນກຳຄືການຂ້າພະອໍຣະຫັນນັ້ນ ຄຳວ່າ “ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ” ໄດ້ແກ່ ພະອະນາຄາມີ ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນເລື່ອງນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ພຶງຖືເອົາຈາກອັດຖະກະຖາປາຣາຊິກຂໍ້ທີສາມ.

‘‘ဒုဋ္ဌစိတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဝဓကစိတ္တေနာ’’တိ. ဝဓကစေတနာယ ဟိ ဒူသိတံ စိတ္တံ ဣဓ ဒုဋ္ဌစိတ္တံ နာမ. လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဧတ္ထ တထာဂတဿ အဘေဇ္ဇကာယတာယ ပရူပက္ကမေန စမ္မစ္ဆေဒံ ကတွာ လောဟိတပဂ္ဃရဏံ နာမ နတ္ထိ, သရီရဿ ပန အန္တောယေဝ ဧကသ္မိံ ဌာနေ လောဟိတံ သမောသရတိ, အာဃာတေန ပကုပ္ပမာနံ သဉ္စိတံ ဟောတိ. ဒေဝဒတ္တေန ပဝိဒ္ဓသိလတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ သက္ခလိကာပိ တထာဂတဿ ပါဒန္တံ ပဟရိ, ဖရသုနာ ပဟဋော ဝိယ [Pg.251] ပါဒေါ အန္တောလောဟိတောယေဝ အဟောသိ. ဇီဝကော ပန တထာဂတဿ ရုစိယာ သတ္ထကေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ တမှာ ဌာနာ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ နီဟရိတွာ ဖာသုမကာသိ, တေနဿ ပုညကမ္မမေဝ အဟောသိ. တေနာဟ ‘‘ဇီဝကော ဝိယာ’’တိအာဒိ.

ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຈິດປະທຸສະຮ້າຍ” ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນເອງວ່າ “ດ້ວຍຈິດຄິດຈະຂ້າ”. ເພາະວ່າ ຈິດທີ່ຖືກປະທຸສະຮ້າຍດ້ວຍເຈດຕະນາຄິດຈະຂ້າ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ “ຈິດປະທຸສະຮ້າຍ”. ໃນຄຳວ່າ “ເຮັດໃຫ້ພະໂລຫິດຫໍ່” ນີ້, ດ້ວຍຄວາມທີ່ພະກາຍຂອງພະຕາຖາຄົດເປັນກາຍທີ່ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດທຳລາຍໄດ້, ການທີ່ຄົນອື່ນຈະພະຍາຍາມຕັດຜິວໜັງແລ້ວເຮັດໃຫ້ພະໂລຫິດໄຫຼອອກມາ ຈຶ່ງບໍ່ມີ, ແຕ່ພະໂລຫິດຈະມາລວມກັນຢູ່ບ່ອນດຽວພາຍໃນພະວໍລະກາຍນັ້ນເອງ, ເປັນພະໂລຫິດທີ່ຄັ່ງຢູ່ ເພາະຖືກກະທົບກະທັ່ງຢ່າງແຮງ. ແມ່ນແຕ່ສະເກັດຫີນທີ່ແຕກອອກຈາກກ້ອນຫີນທີ່ພະເທວະທັດກິ້ງລົງມາ ກໍໄດ້ມາກະທົບຖືກຫຼັງພະບາດຂອງພະຕາຖາຄົດ, ພະບາດຈຶ່ງມີພະໂລຫິດຄັ່ງຢູ່ພາຍໃນ ຄືກັບຖືກຟັນດ້ວຍຂວານ. ສ່ວນໝໍຊີວົກ ໄດ້ຜ່າຜິວໜັງດ້ວຍມີດຜ່າຕັດຕາມພະປະສົງຂອງພະຕາຖາຄົດ ແລ້ວນຳເອົາພະໂລຫິດທີ່ເສຍອອກຈາກບ່ອນນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ຊົງສຳລານ, ດ້ວຍການກະທຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນບຸນກຳຂອງໝໍຊີວົກແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເໝືອນໝໍຊີວົກ” ເປັນຕົ້ນ.

အထ ယေ ပရိနိဗ္ဗုတေ တထာဂတေ စေတိယံ ဘိန္ဒန္တိ, ဗောဓိံ ဆိန္ဒန္တိ, ဓာတုမှိ ဥပက္ကမန္တိ, တေသံ ကိံ ဟောတီတိ? ဘာရိယံ ကမ္မံ ဟောတိ အာနန္တရိယသဒိသံ. သဓာတုကံ ပန ထူပံ ဝါ ပဋိမံ ဝါ ဗာဓမာနံ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ တတ္ထ နိလီနာ သကုဏာ စေတိယေ ဝစ္စံ ပါတေန္တိ, ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပရိဘောဂစေတိယတော ဟိ သရီရစေတိယံ ဂရုတရံ. စေတိယဝတ္ထုံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဗောဓိမူလေပိ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာ ပန ဗောဓိသာခါ ဗောဓိဃရံ ဗာဓတိ, တံ ဂေဟရက္ခဏတ္ထံ ဆိန္ဒိတုံ န လဘတိ. ဗောဓိအတ္ထာယ ဟိ ဂေဟံ, န ဂေဟတ္ထာယ ဗောဓိ. အာသနဃရေပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မိံ ပန အာသနဃရေ ဓာတု နိဟိတာ ဟောတိ, တဿ ရက္ခဏတ္ထာယ တံ သာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗောဓိဇဂ္ဂနတ္ထံ ဩဇောဟရဏသာခံ ဝါ ပူတိဋ္ဌာနံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, သတ္ထု ရူပကာယပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ ပုညမ္ပိ ဟောတိ.

ກໍເມື່ອພະຕາຖາຄົດສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ, ຊົນເຫຼົ່າໃດທຳລາຍເຈດີ, ຕັດຕົ້ນໂພ, ຫຼືປະທຸສະຮ້າຍໃນພະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ, ຈະມີຜົນແນວໃດແກ່ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ? ຍ່ອມເປັນກຳໜັກ ເທົ່າກັບອະນັນຕະຣິຍະກຳ. ແຕ່ການຕັດກິ່ງໂພທີ່ບຽດບຽນພະສະຖູບ ຫຼືພະພຸດທະຮູບທີ່ມີພະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດຢູ່ນັ້ນ ຍ່ອມຄວນເຮັດ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ພວກນົກທີ່ອາໄສຢູ່ທີ່ກິ່ງໂພນັ້ນ ຈະຖ່າຍອຸດຈະຣະໃສ່ເຈດີ, ການຕັດກິ່ງໂພນັ້ນກໍຄວນເຮັດແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ພະສາຣີຣິກະເຈດີ ຍ່ອມມີຄວາມສຳຄັນກວ່າ ປະຣິໂພກະເຈດີ. ແມ່ນແຕ່ຮາກໂພທີ່ຊອນໄຊໄປທຳລາຍພື້ນທີ່ເຈດີ ກໍຄວນຕັດອອກໄດ້. ສ່ວນກິ່ງໂພໃດທີ່ບຽດບຽນເຮືອນໂພ, ຈະຕັດກິ່ງໂພນັ້ນເພື່ອຮັກສາເຮືອນໂພ ບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າ ເຮືອນໂພມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົ້ນໂພ, ບໍ່ແມ່ນຕົ້ນໂພມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຮືອນໂພ. ແມ່ນແຕ່ໃນເຮືອນແທ່ນບູຊາ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ແຕ່ໃນເຮືອນແທ່ນບູຊາໃດ ທີ່ມີພະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດປະດິດສະຖານຢູ່, ການຕັດກິ່ງໂພນັ້ນເພື່ອຮັກສາເຮືອນແທ່ນບູຊານັ້ນ ຍ່ອມຄວນເຮັດ. ການຕັດກິ່ງໂພທີ່ດູດຊຶມສານອາຫານ ຫຼືສ່ວນທີ່ເນົ່າເປື່ອຍ ເພື່ອບຳລຸງຮັກສາຕົ້ນໂພ ຍ່ອມຄວນເຮັດແທ້ໆ, ແລະຍ່ອມເປັນບຸນ ເໝືອນດັ່ງການບຳລຸງຮັກສາພະຮູບກາຍຂອງພະສາດສະດາ.

သံဃဘေဒေ စတုန္နံ ကမ္မာနန္တိ အပလောကနာဒီနံ စတုန္နံ ကမ္မာနံ. အယံ သံဃဘေဒကောတိ ပကတတ္တံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ဧဝ ပါရာဇိကံ သမာပန္နော ဝါ ဝတ္ထာဒိဒေါသေန ဝိပန္နုပသမ္ပဒေါ ဝါ သံဃံ ဘိန္ဒန္တောပိ အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ, သံဃော ပန ဘိန္နောဝ ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ စဿ န ဝါရိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “ໃນສັງຄະເພກ ແຫ່ງກຳ 4” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳ 4 ຢ່າງ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ນີ້ທຳລາຍສົງ” ນີ້ ຕັດສະໜາໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນປົກກະຕິ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກມາກ່ອນແລ້ວ ຫຼືຜູ້ທີ່ມີອຸປະສົມບົດວິບັດດ້ວຍໂທດມີວັດຖຸເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະທຳລາຍສົງ ກໍບໍ່ຕ້ອງອະນັນຕະຣິຍະກຳ, ແຕ່ສົງຍ່ອມແຕກກັນແທ້, ແລະພຶງຊາບວ່າ ການບັນພະຊາຂອງຜູ້ນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ຖືກຫ້າມໄວ້.

ဘိက္ခုနီဒူသနေ ဣစ္ဆမာနန္တိ ဩဒါတဝတ္ထဝသနံ ဣစ္ဆမာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဂိဟိဘာဝေ သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေယေဝါ’’တိ. နေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ [Pg.252] အတ္ထီတိ ယောဇနာ. ယော စ ပဋိက္ခိတ္တေ အဘဗ္ဗေ စ ပုဂ္ဂလေ ဉတွာ ပဗ္ဗာဇေတိ, ဥပသမ္ပာဒေတိ ဝါ, ဒုက္ကဋံ. အဇာနန္တဿ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “ໃນການປະທຸສະຮ້າຍພິກຂຸນີ ປາດຖະໜາຢູ່” ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາການນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພຽງແຕ່ຍອມຮັບຄວາມເປັນຄະລຶຫັດເທົ່ານັ້ນ”. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ການບັນພະຊາກໍບໍ່ມີເລີຍ”. ແລະຜູ້ໃດຮູ້ຢູ່ແລ້ວ ຍັງໃຫ້ບັນພະຊາ ຫຼືໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຫ້າມ ແລະບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຄວນ, ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ພຶງຊາບວ່າ ສຳລັບຜູ້ບໍ່ຮູ້ ບໍ່ຕ້ອງອາບັດໃນທຸກກໍລະນີ.

၁၄၂. ဂဗ္ဘမာသေဟိ သဒ္ဓိံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အဿာတိ ဂဗ္ဘဝီသော. ဟာယနဝဍ္ဎနန္တိ ဂဗ္ဘမာသေသု အဓိကေသု ဥတ္တရိ ဟာယနံ, ဦနေသု ဝဍ္ဎနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကူနဝီသတိဝဿန္တိ ဒွါဒသ မာသေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဝသိတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကူနဝီသတိဝဿံ. ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂမနဒိဝသေ. ‘‘တိံသရတ္တိဒိဝေါ မာသော’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၁; ၈.၄၃; ဝိဘ. ၁၀၂၃) ဝစနတော ‘‘စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဝဿံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တိ, တတိယသံဝစ္ဆရေ ဧကမာသဿ အဓိကတ္တာ မာသပရိစ္စဇနဝသေန ဝဿံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော, တသ္မာ တတိယော သံဝစ္ဆရော တေရသမာသိကော ဟောတိ. သံဝစ္ဆရဿ ပန ဒွါဒသမာသိကတ္တာ အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု အဓိကမာသေ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ‘‘ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတောတိ ဆမာသတော. နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာတိ အဓိကမာသေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿတ္တာ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟုတွာ. ယံ ပန ဝုတ္တံ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘အဋ္ဌာရသန္နံယေဝ ဝဿာနံ အဓိကမာသေ ဂဟေတွာ ဂဏိတတ္တာ သေသဝဿဒွယဿပိ အဓိကဒိဝသာနိ ဟောန္တိ, တာနိ အဓိကဒိဝသာနိ သန္ဓာယ ‘နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ ဒွီသု ဝဿေသု အဓိကဒိဝသာနိ နာမ ဝိသုံ ဥပလဗ္ဘန္တိ တတိယေ ဝဿေ ဝဿုက္ကဍ္ဎနဝသေန အဓိကမာသေ ပရိစ္စတ္တေယေဝ အတိရေကမာသသမ္ဘဝတော, တသ္မာ ဒွီသု ဝဿေသု အတိရေကဒိဝသာနိ ဝိသုံ န သမ္ဘဝန္တိ.

໑໔໒. ຄຳວ່າ 'gabbhavīso' (ມີອາຍຸ 20 ປີທັງໃນຄັນ) ໝາຍເຖິງ ມີອາຍຸ 20 ປີ ພ້ອມດ້ວຍເດືອນທີ່ຢູ່ໃນຄັນ. ຄຳວ່າ 'hāyanavaḍḍhanaṃ' (ການຫຼຸດ ແລະ ການເພີ່ມ) ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອເດືອນໃນຄັນມີເກີນ, ປີຕໍ່ໄປກໍຫຼຸດລົງ, ເມື່ອເດືອນໃນຄັນມີໜ້ອຍ, ປີຕໍ່ໄປກໍເພີ່ມຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ekūnavīsativassaṃ' (ມີອາຍຸ 19 ປີ) ໝາຍເຖິງ ມີອາຍຸ 19 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາເກີດໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ ຫຼັງຈາກທີ່ຢູ່ໃນຄັນມານດາໄດ້ 12 ເດືອນ. ຄຳວ່າ 'pāṭipadadivase' (ໃນວັນປະຕິບົດ) ໝາຍເຖິງ ໃນວັນເຂົ້າພັນສາຫຼັງ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'cattāro māsā parihāyantī' (4 ເດືອນຫຼຸດລົງ) ເພາະມີພຣະບາລີວ່າ 'tiṃsarattidivo māso' (ເດືອນໜຶ່ງມີ 30 ວັນ ແລະ ຄືນ). ຄຳວ່າ 'vassaṃ ukkaḍḍhanti' (ຍືດພັນສາອອກໄປ) ໝາຍເຖິງ ດຶງພັນສາຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະມີເດືອນອະທິກະມາດເພີ່ມຂຶ້ນມາ 1 ເດືອນໃນປີທີ 3, ຈຶ່ງຍືດພັນສາຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງໂດຍການສະຫຼະເດືອນນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ປີທີ 3 ຈຶ່ງມີ 13 ເດືອນ. ແຕ່ເພາະປີໜຶ່ງມີ 12 ເດືອນ, ເມື່ອນັບເດືອນອະທິກະມາດແຍກຕ່າງຫາກໃນ 18 ປີ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'cha māsā vaḍḍhantī' (6 ເດືອນເພີ່ມຂຶ້ນ). ຄຳວ່າ 'tato' ໝາຍເຖິງ ຈາກ 6 ເດືອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'nikkaṅkhā hutvā' (ເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສ) ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມລັງເລ ເພາະມີອາຍຸຄົບ 20 ປີບໍລິບູນ ພ້ອມດ້ວຍເດືອນໃນຄັນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງ 3 ວ່າ 'ເພາະນັບໂດຍຖືເອົາເດືອນອະທິກະມາດຂອງ 18 ປີເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງມີວັນເກີນຂອງ 2 ປີທີ່ເຫຼືອຢູ່ນຳ, ທີ່ກ່າວວ່າ 'nikkaṅkhā hutvā' ກໍເພື່ອໝາຍເຖິງວັນເກີນເຫຼົ່ານັ້ນ', ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ວັນເກີນໃນ 2 ປີ ຈະມີຢູ່ຕ່າງຫາກບໍ່ໄດ້, ເພາະເດືອນທີ່ເກີນຈະມີຂຶ້ນໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອມີການສະຫຼະເດືອນອະທິກະມາດໂດຍການຍືດພັນສາໃນປີທີ 3 ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ວັນທີ່ເກີນໃນ 2 ປີ ຈຶ່ງມີຢູ່ຕ່າງຫາກບໍ່ໄດ້.

‘‘တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ ဝီသတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, ဧကူနဝီသတိဝဿမှိ စ ပုန အပရသ္မိံ [Pg.253] ဝဿေ ပက္ခိတ္တေ ဝီသတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ ပန…ပေ… ဝုတ္တ’’န္တိ. အနေကတ္ထတ္တာ နိပါတာနံ ပန-သဒ္ဒေါ ဟိသဒ္ဒတ္ထော, ဧတ္ထ ဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ ဣမံ ဒီပေတိ – ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿံ သာမဏေရံ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ, တတ္ထ ဂဗ္ဘမာသေပိ ဂဟေတွာ ဒွီဟိ မာသေဟိ အပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿံ သန္ဓာယ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အဓိကမာသေသု ဒွီသု ဂဟိတေသု ဧဝ ဝီသတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ နာမ ဟောန္တီတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂဗ္ဘမာသာပိ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တိ, တသ္မာ. ဧကဝီသတိဝဿော ဟောတီတိ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝီသတိဝဿော သမာနော ဂဗ္ဘမာသေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိဝဿော ဟောတိ. အညံ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော, ကမ္မဝါစာစရိယော ဝါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၀၆) အာဂတံ.

ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'te dve māse gahetvā vīsati vassāni paripuṇṇāni hontī' (ເມື່ອຖືເອົາ 2 ເດືອນນັ້ນ ອາຍຸ 20 ປີຈຶ່ງບໍລິບູນ)? ແລະ ເມື່ອເພີ່ມປີອື່ນເຂົ້າໄປໃນອາຍຸ 19 ປີ, ອາຍຸ 20 ປີຈຶ່ງບໍລິບູນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ettha pana...pe... vuttaṃ'. ເພາະນິບາດມີອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ, ສັບວ່າ 'pana' ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມີອັດຖະເໝືອນ 'hi' (ເພາະວ່າ), ຄືມີອະທິບາຍວ່າ 'ettha hi'. ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ແລະ ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງຂໍ້ຄວາມນີ້ວ່າ: ທີ່ກ່າວວ່າ 'ພວກເຂົາອຸປະສົມບົດສາມະເນນຜູ້ມີອາຍຸ 19 ປີ ໃນວັນປະຕິບົດ ລ່ວງເລີຍວັນເພັງທີ່ຄວນອອກພັນສາໄປແລ້ວ', ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ekūnavīsativassaṃ' (ມີອາຍຸ 19 ປີ) ແມ່ນໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸຍັງບໍ່ຄົບ 20 ປີ ຍ້ອນຂາດໄປ 2 ເດືອນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະນັບເດືອນໃນຄັນເຂົ້າໄປແລ້ວກໍຕາມ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອຖືເອົາເດືອນອະທິກະມາດ 2 ເດືອນນັ້ນແລ້ວ ອາຍຸ 20 ປີຈຶ່ງຊື່ວ່າບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ 'tasmā' (ເພາະສະນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ເພາະເດືອນໃນຄັນກໍນັບເຂົ້າໃນການຄຳນວນນຳ. ຄຳວ່າ 'ekavīsativasso hoti' (ມີອາຍຸ 21 ປີ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸ 20 ປີ ນັບແຕ່ວັນເກີດ ເມື່ອລວມກັບເດືອນໃນຄັນແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ມີອາຍຸ 21 ປີ. ຄຳວ່າ 'aññaṃ upasampādeti' (ອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ອື່ນ) ໝາຍເຖິງ ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ເປັນພຣະກຳມະວາຈาຈານ ແລ້ວອຸປະສົມບົດໃຫ້, ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဂဗ္ဘေ သယိတကာလေန သဒ္ဓိံ ဝီသတိမံ ဝဿံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ ဂဗ္ဘဝီသော. နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသီတိ သာဝဏမာသဿ ပုဏ္ဏမိယာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရပုဏ္ဏမီ. ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပနာယိကာယ, ဒွါဒသ မာသေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဝသိတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဇာတံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တိံသရတ္တိဒိဝေါ မာသော, ဒွါဒသမာသိကော သံဝစ္ဆရော’’တိ ဝစနတော ‘‘စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဝဿံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တိ, ‘‘ဧကမာသံ အဓိကမာသော’’တိ ဆဍ္ဍေတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော, တသ္မာ တတိယော တတိယော သံဝစ္ဆရော တေရသမာသိကော ဟောတိ. တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာတိ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသတော ယာဝ ဇာတဒိဝသဘူတာ မဟာပဝါရဏာ, တာဝ ယေ ဒွေ မာသာ အနာဂတာ, တေသံ အတ္ထာယ [Pg.254] အဓိကမာသတော လဒ္ဓေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ. တေနာဟ ‘‘ယော ပဝါရေတွာ ဝီသတိဝဿော ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိ. ‘‘နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဝဿာနံ ဧဝ အဓိကမာသေ ဂဟေတွာ တတော ဝီသတိယာ ဝဿေသုပိ စာတုဒ္ဒသီနံ အတ္ထာယ စတုန္နံ မာသာနံ ပရိဟာပနေန သဗ္ဗထာ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'gabbhavīso' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີອາຍຸຄົບ 20 ປີບໍລິບູນ ພ້ອມດ້ວຍເວລາທີ່ນອນຢູ່ໃນຄັນ. ຄຳວ່າ 'nikkhamanīyapuṇṇamāsī' (ວັນເພັງທີ່ຄວນອອກພັນສາ) ໝາຍເຖິງ ວັນເພັງຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນອາສາລະຫະ (ເດືອນ 8) ຄືວັນເພັງເດືອນສາວະນະ (ເດືອນ 9). ຄຳວ່າ 'pāṭipadadivase' (ໃນວັນປະຕິບົດ) ໝາຍເຖິງ ໃນວັນເຂົ້າພັນສາຫຼັງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ອຸປະສົມບົດໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນຄັນມານດາ 12 ເດືອນ ແລ້ວເກີດໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'cattāro māsā parihāyantī' (4 ເດືອນຫຼຸດລົງ) ເພາະມີພຣະບາລີວ່າ 'tiṃsarattidivo māso, dvādasamāsiko saṃvaccharo' (ເດືອນໜຶ່ງມີ 30 ວັນ ແລະ ຄືນ, ປີໜຶ່ງມີ 12 ເດືອນ). ຄຳວ່າ 'vassaṃ ukkaḍḍhanti' (ຍືດພັນສາອອກໄປ) ໝາຍເຖິງ ດຶງພັນສາຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ, ອະທິບາຍວ່າ ລະເວັ້ນເດືອນໜຶ່ງໂດຍຄິດວ່າ 'ເປັນເດືອນອະທິກະມາດ' ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າພັນສາ, ເພາະສະນັ້ນ ທຸກໆ ປີທີ 3 ຈຶ່ງມີ 13 ເດືອນ. ຄຳວ່າ 'te dve māse gahetvā' (ຖືເອົາ 2 ເດືອນນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ຖືເອົາ 2 ເດືອນທີ່ໄດ້ມາຈາກເດືອນອະທິກະມາດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ 2 ເດືອນທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນເພັງທີ່ຄວນອອກພັນສາ ຈົນເຖິງວັນມະຫາປະວໍຣະນາເຊິ່ງເປັນວັນເກີດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yo pavāretvā vīsativasso bhavissati' (ຜູ້ໃດປະວໍຣະນາແລ້ວ ຈະມີອາຍຸ 20 ປີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'nikkaṅkhā hutvā' (ເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມມີອາຍຸຄົບ 20 ປີບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍການຖືເອົາເດືອນອະທິກະມາດຂອງ 18 ປີເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຫຼຸດ 4 ເດືອນອອກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວັນ 14 ຄໍ່າ ໃນປີທີ 20 ດ້ວຍ.

ပဝါရေတွာ ဝီသတိဝဿော ဘဝိဿတီတိ မဟာပဝါရဏာဒိဝသေ အတိက္ကန္တေ ဂဗ္ဘဝဿေန သဟ ဝီသတိဝဿော ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂဗ္ဘမာသာပိ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တိ, တသ္မာ. ဧကဝီသတိဝဿောတိ ဇာတိယာ ဝီသတိဝဿံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အညံ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော, အာစရိယော ဝါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ. သောပီတိ ဥပသမ္ပာဒေန္တောပိ အနုပသမ္ပန္နောတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၄၀၆) အာဂတံ.

ຄຳວ່າ 'pavāretvā vīsativasso bhavissati' (ປະວໍຣະນາແລ້ວ ຈະມີອາຍຸ 20 ປີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອວັນມະຫາປະວໍຣະນາຜ່ານພົ້ນໄປແລ້ວ ຈະມີອາຍຸຄົບ 20 ປີ ພ້ອມດ້ວຍປີທີ່ຢູ່ໃນຄັນ. ຄຳວ່າ 'tasmā' (ເພາະສະນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ເພາະເດືອນໃນຄັນກໍນັບເຂົ້າໃນການຄຳນວນນຳ. ຄຳວ່າ 'ekavīsativasso' (ມີອາຍຸ 21 ປີ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸ 20 ປີ ນັບແຕ່ເກີດ. ຄຳວ່າ 'aññaṃ upasampādeti' (ອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ອື່ນ) ໝາຍເຖິງ ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ພຣະອາຈານ ແລ້ວອຸປະສົມບົດໃຫ້. ຄຳວ່າ 'sopī' (ແມ່ນແຕ່ຜູ້ນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ອື່ນນັ້ນ ກໍຍັງເປັນອະນຸປະສຳບັນ (ບໍ່ແມ່ນພຣະພິກຂຸ) ຢູ່, ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ.

ဧတ္ထ သိယာ – အဋ္ဌကထာဋီကာသု ‘‘အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဣဒါနိ ပန ‘‘ဧကူနဝီသတိယာ ဝဿေသု သတ္တ မာသာ အဓိကာ’’တိ ဝဒန္တိ, ကထမေတ္ထ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေ – အဋ္ဌကထာဋီကာသု သာသနဝေါဟာရေန လောကိယဂတိံ အနုပဂမ္မ တီသု တီသု သံဝစ္ဆရေသု မာသဆဍ္ဍနံ ဂဟေတွာ ‘‘အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဣဒါနိ ပန ဝေဒဝေါဟာရေန စန္ဒသူရိယဂတိသင်္ခါတံ တိထိံ ဂဟေတွာ ဂဏေန္တော ‘‘ဧကူနဝီသတိယာ ဝဿေသု သတ္တ မာသာ အဓိကာ’’တိ ဝဒန္တီတိ, တံ ဝဿူပနာယိကကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ໃນເລື່ອງນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ໃນອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາທັງຫຼາຍ ກ່າວວ່າ 'ໃນ 18 ປີ ມີເດືອນເພີ່ມຂຶ້ນ 6 ເດືອນ', ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນ ກ່າວວ່າ 'ໃນ 19 ປີ ມີເດືອນອະທິກະມາດເກີນ 7 ເດືອນ', ໃນເລື່ອງນີ້ ຈະພຶງເຂົ້າໃຈແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ໃນອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາທັງຫຼາຍ ກ່າວວ່າ 'ໃນ 18 ປີ ມີເດືອນເພີ່ມຂຶ້ນ 6 ເດືອນ' ໂດຍຖືເອົາການສະຫຼະເດືອນໃນທຸກໆ 3 ປີ ຕາມໂວຫານທາງພຣະສາສະໜາ ໂດຍບໍ່ໄດ້ອີງຕາມທາງໂລກ, ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນ ເມື່ອຄຳນວນໂດຍຖືເອົາດິຖີທີ່ນັບຕາມການໂຄຈອນຂອງດວງຈັນ ແລະ ດວງອາທິດ ຕາມໂວຫານທາງຄຳພີພະເວດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນ 19 ປີ ມີເດືອນອະທິກະມາດເກີນ 7 ເດືອນ', ເລື່ອງນັ້ນຈະປາກົດຈະແຈ້ງໃນວັດສູປະນາຍິກາກະຖາ (ເລື່ອງການເຂົ້າພັນສາ).

၁၄၃. မာတာ ဝါ မတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သောယေဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော ဧဝ.

໑໔໓. ຄຳວ່າ 'mātā vā matā hoti' (ຫຼື ມານດາເສຍຊີວິດແລ້ວ) ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ 'soyeva' (ຜູ້ນັ້ນເອງ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມຸ່ງຫວັງການບັນພະຊານັ້ນເອງ.

၁၄၄. ‘‘ဧကသီမာယဉ္စ [Pg.255] အညေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထီတိ ဣမိနာ ဧကသီမာယံ ဘိက္ခုမှိ အသတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ခဏ္ဍသီမာယ ဝါ ဌတွာ နဒီသမုဒ္ဒါဒီနိ ဝါ ဂန္တွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဧတေန သဗ္ဗေ သီမဋ္ဌကဘိက္ခူ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ, အနာပုစ္ဆာ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ.

໑໔໔. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ekasīmāyañca aññepi bhikkhū atthi' (ແລະ ໃນສີມາດຽວກັນນັ້ນ ກໍມີພິກຂຸອື່ນໆ ຢູ່ນຳ) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີພິກຂຸອື່ນຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ ກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງບອກເລື່ອງການປົງຜົມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'khaṇḍasīmāya vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabbo' (ຫຼື ຢືນຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ ຫຼື ໄປສູ່ແມ່ນ້ຳ ແລະ ທະເລ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຫ້ບັນພະຊາ) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວນຂໍອະນຸຍາດພິກຂຸທັງປວງຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນສີມາ, ການບໍ່ຂໍອະນຸຍາດແລ້ວໃຫ້ບັນພະຊາ ແມ່ນບໍ່ຄວນ.

၁၄၅. အနာမဋ္ဌပိဏ္ဍပါတန္တိ အဂ္ဂဟိတအဂ္ဂံ ပိဏ္ဍပါတံ. သာမဏေရဘာဂသမကော အာမိသဘာဂေါတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သာမဏေရာနံ အာမိသဘာဂဿ သမကမေဝ ဒီယမာနတ္တာ ဝိသုံ သာမဏေရဘာဂေါ နာမ နတ္ထိ, ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆန္တံ ပန ဘတ္တံ ကဒါစိ မန္ဒံ ဘဝေယျ, တသ္မာ ဥပရိ အဂ္ဂဟေတွာ သာမဏေရပါဠိယာဝ ဂဟေတွာ ဒါတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. နိယတပဗ္ဗဇ္ဇဿေဝ စာယံ ဘာဂေါ ဒီယတိ. တေနေဝ ‘‘အပက္ကံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညေ ဝါ ဘိက္ခူ ဒါတုကာမာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

໑໔໕. ຄຳວ່າ 'anāmaṭṭhapiṇḍapātaṃ' ໝາຍເຖິງ ບິນທະບາດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຕັກສ່ວນເລີດອອກ. ໃນຄຳວ່າ 'sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgo' (ສ່ວນແຫ່ງອາມິດທີ່ເທົ່າກັບສ່ວນຂອງສາມະເນນ) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີສ່ວນຂອງສາມະເນນແຍກຕ່າງຫາກ ເພາະເພິ່ນຖວາຍສ່ວນແຫ່ງອາມິດເທົ່າກັນແກ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍກໍຕາມ, ແຕ່ບາງຄັ້ງ ພັດຕາຫານທີ່ແຈກຢາຍລົງໄປຂ້າງລຸ່ມອາດຈະໜ້ອຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຕັກສ່ວນເລີດໄວ້ข້າງເທິງ ແຕ່ຄວນຖືເອົາຕາມລຳດັບຂອງສາມະເນນແລ້ວຖວາຍ. ແລະ ສ່ວນນີ້ ຍ່ອມຖວາຍແກ່ຜູ້ທີ່ມີການບັນພະຊາອັນກຳນົດໄວ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'apakkaṃ pattaṃ' (ບາດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຜົາ). ຄຳວ່າ 'aññe vā bhikkhū dātukāmā honti' (ຫຼື ພິກຂຸອື່ນໆ ປາດຖະໜາຈະຖວາຍ) ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ.

၁၄၆. သယံ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ကေသစ္ဆေဒနာဒီနိ သယံ ကရောန္တေန ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ကေသစ္ဆေဒနံ ကာသာယစ္ဆာဒနံ သရဏဒါနန္တိ ဟိ ဣမာနိ တီဏိ ကရောန္တော ‘‘ပဗ္ဗာဇေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တေသု ဧကံ ဒွေ ဝါပိ ကရောန္တော တထာ ဝေါဟရီယတိယေဝ, တသ္မာ ဧတံ ပဗ္ဗာဇေဟီတိ ကေသစ္ဆေဒနံ ကာသာယစ္ဆာဒနဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥပဇ္ဈာယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗာဇေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ခဏ္ဍသီမံ နေတွာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပရိဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန သဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ အညမ္ပိ ‘‘ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ကေသစ္ဆေဒနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဘိက္ခုတော အညော ပဗ္ဗာဇေတုံ န လဘတီတိ သရဏဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘သာမဏေရော ပနာ’’တိအာဒီတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၃၄) အာဂတံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၃၄) ပန – သယံ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ [Pg.256] ဧတ္ထ ‘‘ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ’’တိအာဒိဝစနတော ကေသစ္ဆေဒနကာသာယစ္ဆာဒနသရဏဒါနာနိ ပဗ္ဗဇနံ နာမ, တေသု ပစ္ဆိမဒွယံ ဘိက္ခူဟိ ဧဝ ကာတဗ္ဗံ, ကာရေတဗ္ဗံ ဝါ. ပဗ္ဗာဇေဟီတိ ဣဒံ တိဝိဓမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ခဏ္ဍသီမံ နေတွာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပရိဟရဏတ္ထံ. ဘိက္ခူနဉှိ အနာရောစေတွာ ဧကသီမာယ ‘‘ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ အညံ အာဏာပေတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ကေသာဒိစ္ဆေဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ. ပဗ္ဗာဇေတုံ န လဘတီတိ သရဏဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနုပသမ္ပန္နေန ဘိက္ခုအာဏတ္တိယာ ဒိန္နမ္ပိ သရဏံ န ရုဟတီတိ ဝုတ္တံ.

໑໔໖. ຄຳວ່າ 'sayaṃ pabbājetabbo' (ຄວນໃຫ້ບັນພະຊາด้วยຕົນເອງ) ໝາຍເຖິງ ຄວນໃຫ້ບັນພະຊາໂດຍຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດການປົງຜົມເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ເຮັດກິດ 3 ຢ່າງນີ້ ຄື ການປົງຜົມ, ການຄອງຜ້າກາສາວະພັດ ແລະ ການໃຫ້ສະຣະນະ ຊື່ວ່າ 'ຍ່ອມໃຫ້ບັນພະຊາ', ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຮັດພຽງຢ່າງໜຶ່ງ ຫຼື ສອງຢ່າງໃນກິດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍັງເອີ້ນວ່າຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງໃຫ້ບັນພະຊາແກ່ຜູ້ນີ້' ຈຶ່ງກ່າວໝາຍເຖິງການປົງຜົມ ແລະ ການຄອງຜ້າກາສາວະພັດ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ 'upajjhāyaṃ uddissa pabbājeti' (ຍ່ອມໃຫ້ບັນພະຊາໂດຍເຈາະຈົງເຖິງພຣະອຸປັດຊາ) ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'khaṇḍasīmaṃ netvā' (ພາໄປສູ່ຂັນທະສີມາ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການບອກເລື່ອງການປົງຜົມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸຢູ່ ຈະສັ່ງຜູ້ອື່ນວ່າ 'ຈົ່ງປົງຜົມໃຫ້ແກ່ຜູ້ນີ້' ແມ່ນບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'pabbājetvā' (ໃຫ້ບັນພະຊາແລ້ວ) ກ່າວໝາຍເຖິງການປົງຜົມ. ຄຳວ່າ 'bhikkhuto añño pabbājetuṃ na labhati' (ຜູ້ອື່ນນອກຈາກພິກຂຸ ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ບັນພະຊາ) ກ່າວໝາຍເຖິງການໃຫ້ສະຣະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'sāmaṇero pana' (ສ່ວນສາມະເນນ...), ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ: ໃນຄຳວ່າ 'sayaṃ pabbājetabbo' ນີ້ ເພາະມີພຣະດຳຣັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kesamassuṃ ohāretvā' (ປົງຜົມ ແລະ ໜວດແລ້ວ), ການປົງຜົມ, ການຄອງຜ້າກາສາວະພັດ ແລະ ການໃຫ້ສະຣະນະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການບັນພະຊາ, ໃນ 3 ຢ່າງນັ້ນ ກິດ 2 ຢ່າງຫຼັງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຄວນເຮັດ ຫຼື ຄວນໃຫ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ 'pabbājehi' (ຈົ່ງໃຫ້ບັນພະຊາ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງກິດທັງ 3 ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'khaṇḍasīmaṃ netvā' ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການບອກເລື່ອງການປົງຜົມ. ເພາະວ່າ ຫາກບໍ່ໄດ້ບອກແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍແລ້ວ ຈະສັ່ງຜູ້ອື່ນໃນສີມາດຽວກັນວ່າ 'ຈົ່ງປົງຜົມໃຫ້ແກ່ຜູ້ນີ້' ແມ່ນບໍ່ຄວນ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນການສັ່ງກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'pabbājetvā' ກ່າວໝາຍເຖິງການປົງຜົມ ແລະ ໜວດເທົ່ານັ້ນ ເພາະທ່ານກ່າວແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ 'kāsāyāni acchādetvā' (ໃຫ້ຄອງຜ້າກາສາວະພັດແລ້ວ). ຄຳວ່າ 'pabbājetuṃ na labhati' ກ່າວໝາຍເຖິງການໃຫ້ສະຣະນະ. ທ່ານກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າອະນຸປະສຳບັນຈະໃຫ້ສະຣະນະຕາມຄຳສັ່ງຂອງພິກຂຸ ກໍບໍ່ເປັນອັນບັນພະຊາ.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယမ္ပိ (ဝဇိရ ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃၄) – ခဏ္ဍသီမံ နေတွာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပရိဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ, တေန သဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ အညမ္ပိ ‘‘ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ပဗ္ဗာဇေတွာ’’တိ ဣမဿ အဓိပ္ပာယပကာသနတ္ထံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပဇ္ဈာယော စေ ကေသမဿုဩရောပနာဒီနိ အကတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထံ သရဏာနိ ဒေတိ, န ရုဟတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ကမ္မဝါစာယ သာဝေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ရုဟတိ ဥပသမ္ပဒါ. အပတ္တစီဝရာနံ ဥပသမ္ပဒါသိဒ္ဓိဒဿနတော, ကမ္မဝိပတ္တိယာ အဘာဝတော စေတံ ယုဇ္ဇတေဝါတိ ဧကေ. ဟောတိ စေတ္ထ –

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິດີກາ ກໍກ່າວວ່າ: ຄຳວ່າ 'khaṇḍasīmaṃ netvā' ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການບອກເລື່ອງການປົງຜົມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸຢູ່ ຈະສັ່ງຜູ້ອື່ນວ່າ 'ຈົ່ງປົງຜົມໃຫ້ແກ່ຜູ້ນີ້' ແມ່ນບໍ່ຄວນ. ເພື່ອສະແດງອະທິບາຍຂອງຄຳວ່າ 'pabbājetvā' ນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kāsāyāni acchādetvā ehi' (ຈົ່ງຄອງຜ້າກາສາວະພັດແລ້ວມາ). ຫາກພຣະອຸປັດຊາບໍ່ໄດ້ເຮັດການປົງຜົມ ແລະ ໜວດເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຫ້ສະຣະນະເພື່ອການບັນພະຊາ, ການບັນພະຊານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນສຳເລັດ. ແຕ່ຫາກສວດປະກາດດ້ວຍກຳມະວາຈາແລ້ວອຸປະສົມບົດໃຫ້, ການອຸປະສົມບົດນັ້ນຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ເລື່ອງນີ້ຍ່ອມສົມຄວນແທ້ ເພາະເຫັນການສຳເລັດແຫ່ງການອຸປະສົມບົດຂອງຜູ້ທີ່ບໍ່ມີບາດ ແລະ ຈີວອນ ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳມະວາຈາ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້:

‘‘သလိင်္ဂဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဝိလိင်္ဂဿာပိ စေတရာ;

အပေတပုဗ္ဗဝေသဿ, တံဒွယာ ဣတိ စာပရေ’’တိ.

'ການບັນພະຊາຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ມີເພດ (ເຄື່ອງໝາຍ) のຕົນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນການອຸປະສົມບົດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ມີເພດຕ່າງກັນກໍໄດ້; ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ ການບັນພະຊາ ແລະ ການອຸປະສົມບົດທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ລະເວັ້ນເພດຄະລຶຫັດໃນກ່ອນແລ້ວ'.

ဘိက္ခုနာ ဟိ သဟတ္ထေန ဝါ အာဏတ္တိယာ ဝါ ဒိန္နမေဝ ကာသာဝံ ဝဋ္ဋတိ, အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပန သန္တေသွေဝ ကာသာဝေသု, နာသန္တေသု အသမ္ဘဝတောတိ တေသံ အဓိပ္ပာယောတိ အာဂတော.

ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຜ້າກາສາວະພັດທີ່ພິກຂຸຖວາຍດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ ຫຼື ດ້ວຍຄຳສັ່ງເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນ, ທີ່ບໍ່ໄດ້ຖວາຍແມ່ນບໍ່ຄວນ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງໃນເວລາທີ່ມີຜ້າກາສາວະພັດຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້, ນີ້ຄືຄວາມປະສົງຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ດັ່ງທີ່ມີມາ.

ဘဗ္ဗရူပေါတိ [Pg.257] ဘဗ္ဗသဘာဝေါ. တမေဝတ္ထံ ပရိယာယန္တရေန ဝိဘာဝေတိ ‘‘သဟေတုကော’’တိ. ဉာတောတိ ပါကဋော. ယသဿီတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော.

ຄຳວ່າ 'bhabbarūpo' ໝາຍເຖິງ ມີສະພາວະອັນສົມຄວນ. ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງໂດຍອ້ອມດ້ວຍຄຳວ່າ 'sahetuko' (ຜູ້ມີເຫດ). ຄຳວ່າ 'ñāto' ໝາຍເຖິງ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ (ປາກົດ). ຄຳວ່າ 'yasassī' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍບໍລິວານ.

ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေန အသုစိဇေဂုစ္ဆပဋိကူလဘာဝံ ပါကဋံ ကရောန္တေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ကေသာ နာမေတေ ဝဏ္ဏတောပိ ပဋိကူလာ, သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပိ ပဋိကူလာ. မနုညေပိ ဟိ ယာဂုပတ္တေ ဝါ ဘတ္တပတ္တေ ဝါ ကေသဝဏ္ဏံ ကိဉ္စိ ဒိသွာ ‘‘ကေသမိဿကမိဒံ, ဟရထ န’’န္တိ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ကေသာ ဝဏ္ဏတော ပဋိကူလာ. ရတ္တိံ ဘုဉ္ဇန္တာပိ ကေသသဏ္ဌာနံ အက္ကဝါကံ ဝါ မကစိဝါကံ ဝါ ဆုပိတွာ တထေဝ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, ဧဝံ သဏ္ဌာနတောပိ ပဋိကူလာ. တေလမက္ခနပုပ္ဖဓူမာဒိသင်္ခါရဝိရဟိတာနဉ္စ ကေသာနံ ဂန္ဓော ပရမဇေဂုစ္ဆော ဟောတိ. တတော ဇေဂုစ္ဆတရော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တာနံ. ကေသာ ဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိကူလာပိ သိယုံ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိကူလာယေဝ. ယထာ ဟိ ဒဟရဿ ကုမာရကဿ ဝစ္စံ ဝဏ္ဏတော ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏံ, သဏ္ဌာနတော ဟလိဒ္ဒိပိဏ္ဍိသဏ္ဌာနံ. သင်္ကရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍိတဉ္စ ဥဒ္ဓုမာတကကာဠသုနခသရီရံ ဝဏ္ဏတော တာလပက္ကဝဏ္ဏံ, သဏ္ဌာနတော ဝဋ္ဋေတွာ ဝိဿဋ္ဌမုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနံ, ဒါဌာပိဿ သုမနမကုဠသဒိသာ, တံ ဥဘယမ္ပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော သိယာ အပ္ပဋိကူလံ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိကူလမေဝ, ဧဝံ ကေသာပိ သိယုံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိကူလာ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိကူလာယေဝါတိ.

ຄຳວ່າ 'vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikūlabhāvaṃ pākaṭaṃ karontena' (ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຄວາມເປັນຂອງບໍ່ສະອາດ, ໜ້າກຽດ ແລະ ໜ້າກຽດຊັງ ປາກົດຈະແຈ້ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສີ, ສັນຖານ, ກິ່ນ, ທີ່ຢູ່ ແລະ ໂອກາດ) ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ເסັ້ນຜົມ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງແມ່ນແຕ່ໂດຍສີ, ເປັນໜ້າກຽດຊັງແມ່ນແຕ່ໂດຍສັນຖານ, ໂດຍກິ່ນ, ໂດຍທີ່ຢູ່ ແລະ ໂດຍໂອກາດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍເຫັນສີຂອງເສັ້ນຜົມບາງເສັ້ນໃນຖ້ວຍຢາຄູ ຫຼື ໃນຖ້ວຍເຂົ້າອັນເປັນໜ້າພໍໃຈ ກໍຍ່ອມກຽດຊັງວ່າ 'ອາຫານນີ້ມີເສັ້ນຜົມປົນຢູ່, ຈົ່ງເອົາໄປຖິ້ມສາ', ເສັ້ນຜົມຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງໂດຍສີຢ່າງນີ້. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາກາງຄືນ ໄດ້ສຳຜັດກັບສັນຖານຂອງເສັ້ນຜົມ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບເສັ້ນໄຍຮັກ ຫຼື ເສັ້ນໄຍປໍ ກໍຍ່ອມກຽດຊັງຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ເສັ້ນຜົມย່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງໂດຍສັນຖານຢ່າງນີ້. ແລະ ກິ່ນຂອງເສັ້ນຜົມທີ່ປາສະຈາກການຕົບແຕ່ງດ້ວຍການທານ້ຳມັນ, การອົບດອກໄມ້ ແລະ ຄວັນອົບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງຢ່າງຍິ່ງ. ແລະ ກິ່ນຂອງເສັ້ນຜົມທີ່ຖືກຖິ້ມເຂົ້າໄປໃນໄຟ ຍ່ອມໜ້າກຽດຊັງຍິ່ງກວ່ານັ້ນອີກ. ເພາະວ່າ ເສັ້ນຜົມເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນໜ້າກຽດຊັງໂດຍສີ ແລະ ສັນຖານກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍກິ່ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໜ້າกຽດຊັງແທ້ໆ. ປຽບເໝືອນອຸດຈາຣະຂອງເດັກທາຣົກ ໂດຍສີຍ່ອມມີສີເຫຼືອງຄືຂີ້ໝິ້ນ, ໂດຍສັນຖານຍ່ອມມີສັນຖານຄືກ້ອນຂີ້ໝິ້ນ. ແລະ ຊາກສົບໝາດຳທີ່ເນົ່າພອງເຊິ່ງຖືກຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນຂີ້ເຫຍື້ອ ໂດຍສີຍ່ອມມີສີຄືໝາກຕານສຸກ, ໂດຍສັນຖານຍ່ອມມີສັນຖານຄືກອງຕະໂພນທີ່ເຂົາຖິ້ມໄວ້, ແມ່ນແຕ່ແຂ້ວຂອງມັນກໍຄ້າຍຄືກັບດອກມະລິຕູມ, ສິ່ງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນໜ້າກຽດຊັງໂດຍສີ ແລະ ສັນຖານກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍກິ່ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງແທ້ໆ, ເສັ້ນຜົມກໍຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນໜ້າກຽດຊັງໂດຍສີ ແລະ ສັນຖານກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍກິ່ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງແທ້ໆ.

ယထာ ပန အသုစိဋ္ဌာနေ ဂါမနိဿန္ဒေန ဇာတာနိ သူပေယျပဏ္ဏာနိ နာဂရိကမနုဿာနံ ဇေဂုစ္ဆာနိ ဟောန္တိ အပရိဘောဂါနိ, ဧဝံ ကေသာပိ ပုဗ္ဗလောဟိတမုတ္တကရီသပိတ္တသေမှာဒိနိဿန္ဒေန ဇာတတ္တာ ပရမဇေဂုစ္ဆာတိ. ဧဝံ အာသယတောပိ ပဋိကူလာ. ဣမေ စ ကေသာ နာမ ဂူထရာသိမှိ ဥဋ္ဌိတကဏ္ဏကာ ဝိယ ဧကတိံသကောဋ္ဌာသရာသိမှိ ဇာတာ, တေ သုသာနသင်္ကာရဋ္ဌာနာဒီသု [Pg.258] ဇာတသာကံ ဝိယ, ပရိခါဒီသု ဇာတကမလကုဝလယာဒိပုပ္ဖံ ဝိယ စ အသုစိဋ္ဌာနေ ဇာတတ္တာ ပရမဇေဂုစ္ဆာတိ ဧဝံ ဩကာသတော ပဋိကူလာတိအာဒိနာ နယေန တစပဉ္စကဿ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဋိကူလဘာဝံ ပကာသေန္တေနာတိ အတ္ထော.

ແຕ່ຄືກັນກັບຜັກທີ່ເກີດຢູ່ໃນສະຖານທີ່ບໍ່ສະອາດ ດ້ວຍນ້ຳໂສໂຄກຈາກໝູ່ບ້ານ ຍ່ອມເປັນໜ້າກຽດຊັງ ແລະ ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກຂອງຊາວເມືອງ, ຜົມທັງຫຼາຍກໍຄືກັນ ເພາະເກີດມາຈາກສິ່ງປູນເປື້ອນມີນ້ຳໜອງ, ເລືອດ, ປັດສະວະ, ອຸດຈາລະ, ບີ ແລະ ສະເຫຼດ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງໜ້າกຽດຊັງຢ່າງຍິ່ງ. ຜົມທັງຫຼາຍເປັນຂອງປະຕິກູນໂດຍທີ່ຕັ້ງຢ່າງນີ້. ແລະ ຜົມເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນໃນກອງອາການ 31 ຄືກັນກັບເຊື້ອຣາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນກອງອຸດຈາລະ, ຜົມເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເກີດໃນສະຖານທີ່ບໍ່ສະອາດ ຄືກັນກັບຜັກເກີດໃນປ່າຊ້າ ແລະ ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄືກັນກັບດອກໄມ້ມີດອກບົວ ແລະ ດອກອຸບົນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດໃນຄູເມືອງ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງໜ້າກຽດຊັງຢ່າງຍິ່ງ ຜົມທັງຫຼາຍເປັນຂອງປະຕິກູນໂດຍໂອກາດຢ່າງນີ້, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ໂດຍການສະແດງຄວາມເປັນຂອງປະຕິກູນໂດຍສີ ເປັນຕົ້ນ ຂອງຕຈະປັນຈະກະ ດ້ວຍນັຍມີອາທິຢ່າງນີ້'.

နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝံ ဝါ ပါကဋံ ကရောန္တေနာတိ ဣမေ ကေသာ နာမ သီသကဋာဟပလိဝေဌနစမ္မေ ဇာတာ, တတ္ထ ယထာ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဇာတေသု ကုဏ္ဌတိဏေသု န ဝမ္မိကမတ္ထကော ဇာနာတိ ‘‘မယိ ကုဏ္ဌတိဏာနိ ဇာတာနီ’’တိ, နာပိ ကုဏ္ဌတိဏာနိ ဇာနန္တိ ‘‘မယံ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဇာတာနီ’’တိ. ဧဝမေဝ န သီသကဋာဟပလိဝေဌနစမ္မံ ဇာနာတိ ‘‘မယိ ကေသာ ဇာတာ’’တိ, နာပိ ကေသာ ဇာနန္တိ ‘‘မယံ သီသကဋာဟပလိဝေဌနစမ္မေ ဇာတာ’’တိ, အညမညံ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏရဟိတာ ဧတေ ဓမ္မာ. ဣတိ ‘‘ကေသာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနာ နယေန နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝံ ပကာသေန္တေန. ပုဗ္ဗေတိ ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ. မဒ္ဒိတသင်္ခါရောတိ နာမရူပဝဝတ္ထာနေန စေဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝသေန စ ဉာဏေန ပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရော. ဘာဝိတဘာဝနောတိ ကလာပသမ္မသနာဒိနာ သဗ္ဗသော ကုသလဘာဝနာယ ပူရဏေန ဘာဝိတဘာဝနော. အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၃၄) ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ຫຼືໂດຍການເຮັດໃຫ້ປາກົດຄວາມເປັນຂອງບໍ່ມີຊີວິດ ບໍ່ມີສັດບຸກຄົນ' ຄື ຜົມເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າເກີດຢູ່ໃນໜັງຫຸ້ມກະໂຫຼກຫົວ, ໃນຜົມ ແລະ ໜັງນັ້ນ ຄືກັນກັບຫຍ້າແພກທີ່ເກີດຢູ່ເທິງຈອມປວກ ຈອມປວກຍ່ອມບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຫຍ້າແພກເກີດຢູ່ເທິງເຮົາ', ແລະ ຫຍ້າແພກກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພວກ ເຮົາເກີດຢູ່ເທິງຈອມປວກ'. ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ໜັງຫຸ້ມກະໂຫຼກຫົວກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຜົມເກີດຢູ່ເທິງເຮົາ', ແລະ ຜົມກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພວກ ເຮົາເກີດຢູ່ເທິງໜັງຫຸ້ມກະໂຫຼກຫົວ', ທຳເຫຼົ່ານີ້ປາສະຈາກການຄຳນຶງ ແລະ ການພິຈາລະນາເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ 'ຜົມຊື່ວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຕ່າງຫາກໃນຮ່າງກາຍນີ້ ບໍ່ມີຈິດໃຈ ບໍ່ມີວິບາກ ວ່າງເປົ່າ ບໍ່ແມ່ນສັດບຸກຄົນ ເປັນສິ່ງແຂງກະດ້າງ ເປັນປະຖະວີທາດ' ໂດຍການສະແດງຄວາມເປັນຂອງບໍ່ມີຊີວິດ ບໍ່ມີສັດບຸກຄົນ ດ້ວຍນັຍມີອາທິຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ໃນກ່ອນ' ຄື ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີສັງຂານອັນກຳນົດແລ້ວ' ຄື ຜູ້ມີສັງຂານອັນກຳນົດແລ້ວດ້ວຍປັນຍາ ໂດຍການກຳນົດນາມຮູບ ແລະ ໂດຍການກຳນົດປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີພາວະນາອັນຈະເລີນແລ້ວ' ຄື ຜູ້ມີພາວະນາອັນຈະເລີນແລ້ວ ດ້ວຍການບຳເພັນກຸສົນພາວະນາໃຫ້ບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ ມີການພິຈາລະນາໂດຍກະລາປະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ບໍ່ຄວນ' ໃນທີ່ນີ້ ມີອະທິບາຍໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ວ່າ 'ທ່ານກ່າວວ່າ ການບັນພະຊາຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ'.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၃၄) ပန – ယသဿီတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော. နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝန္တိ ‘‘ကေသာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနယံ သင်္ဂဏှာတိ, သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁၁) အာဂတနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေတိ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေသု[Pg.259]. မဒ္ဒိတသင်္ခါရောတိ ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တံ. ဘာဝိတဘာဝနောတိ သမထဝသေနပိ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ - ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຍົດ' ຄື ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍບໍລິວານ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເປັນຂອງບໍ່ມີຊີວິດ ບໍ່ມີສັດບຸກຄົນ' ໄດ້ແກ່ ຖືເອົານັຍມີອາທິວ່າ 'ຜົມຊື່ວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຕ່າງຫາກໃນຮ່າງກາຍນີ້ ບໍ່ມີຈິດໃຈ ບໍ່ມີວິບາກ ວ່າງເປົ່າ ບໍ່ແມ່ນສັດບຸກຄົນ ເປັນສິ່ງແຂງກະດ້າງ ເປັນປະຖະວີທາດ', ທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຕາມນັຍທີ່ມາໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ 'ໃນກ່ອນ' ຄື ໃນການອຸບັດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີສັງຂານອັນgຳນົດແລ້ວ' ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີພາວະນາອັນຈະເລີນແລ້ວ' ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະຖະຄືກັນ.

ကာသာယာနိ တိက္ခတ္တုံ ဝါ…ပေ… ပဋိဂ္ဂါဟာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခနိဿရဏတ္ထာယ ဣမံ ကာသာဝံ ဂဟေတွာ’’တိ ဝါ ‘‘တံ ကာသာဝံ ဒတွာ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ မံ, ဘန္တေ, အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧဝံ ယာစနပုဗ္ဗကံ စီဝရံ ပဋိစ္ဆာပေတိ. အထာပီတိအာဒိ တိက္ခတ္တုံ ပဋိဂ္ဂါဟာပနတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနံ, အထာပီတိ တတော ပရမ္ပီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘စီဝရံ အပ္ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇနပ္ပကာရဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘အထာပီ’တိ ဝုတ္တံ. အထာပီတိ အထ ဝါတိ အတ္ထော’’တိ ဝဒန္တိ. အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'ພຶງໃຫ້ຮັບຜ້າກາສາວະສາມເທື່ອ... ເປັນຕົ້ນ' ໃນທີ່ນີ້ ຄື ກ່າວວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງຮັບຜ້າກາສາວະນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະຫຼັດອອກຈາກທຸກທັງປວງ' ຫຼືວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ຜ້າກາສາວະນັ້ນ' ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ຂ້ານ້ອຍບັນພະຊາ ເພາະອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມໃຫ້ຮັບຈີວອນໂດຍມີການຂໍເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງວິທີການທີ່ຄວນເຮັດ ຫຼັງຈາກການໃຫ້ຮັບສາມເທື່ອແລ້ວ, ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າ' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຖັດຈາກນັ້ນໄປອີກ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າ' ກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງຂອງວິທີການບັນພະຊາ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໃຫ້ຮັບຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າ' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ'. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ບໍ່ຄວນ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການບັນພະຊາຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ.

၁၄၇. ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာတိ ပါဒါဘိမုခံ နမာပေတွာ. ဒူရေ ဝန္ဒန္တောပိ ဟိ ပါဒေ ဝန္ဒတီတိ ဝုစ္စတီတိ. ဥပဇ္ဈာယေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာတိ, အယံ ဥပဇ္ဈာယော. ယံ အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနယနတ္ထာယ အာစရိယံ ကတွာ နိယျာတေန္တိ, အယံ အာစရိယော. သစေ ပန ဥပဇ္ဈာယော သယမေဝ သဗ္ဗံ သိက္ခာပေတိ, အညမ္ပိ န နိယျာတေတိ, ဥပဇ္ဈာယောဝဿ အာစရိယောပိ ဟောတိ. ယထာ ဥပသမ္ပဒါကာလေ သယမေဝ ကမ္မဝါစံ ဝါစေန္တော ဥပဇ္ဈာယောဝ ကမ္မဝါစာစရိယောပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

໑໔໗. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ກາບຕີນ' ຄື ໃຫ້ນ້ອມກາບມຸ່ງໜ້າໄປທາງຕີນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນກາບຢູ່ໃນທີ່ໄກ ກໍເອີ້ນວ່າ ກາບຕີນ ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືໂດຍພຣະອຸປັດຊາ' ໃນທີ່ນີ້ ຄື ບຸກຄົນໃດຖືເອົາການນິສໄສໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນໃດ, ບຸກຄົນນີ້ ຊື່ວ່າ ພຣະອຸປັດຊາ. ບຸກຄົນໃດທີ່ເຂົ້າມອບຕົວໃຫ້ເປັນອາຈານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຝຶກອົບຮົມໃນອາພິສະມາຈານ, ບຸກຄົນນີ້ ຊື່ວ່າ ອາຈານ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ພຣະອຸປັດຊາສັ່ງສອນທັງໝົດດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ບໍ່ໄດ້ມອບໃຫ້ຜູ້ອື່ນສອນ, ພຣະອຸປັດຊານັ້ນເອງ ກໍເປັນອາຈານຂອງຜູ້ນັ້ນນຳ. ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ ໃນເວລາອຸປະສົມບົດ ພຣະອຸປັດຊາຜູ້ສູດກຳມະວາຈາດ້ວຍຕົນເອງ ກໍເປັນທັງພຣະອຸປັດຊາ ແລະ ເປັນທັງກຳມະວາຈາຈານນຳ.

အနုညာတဥပသမ္ပဒါတိ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန အနုညာတဥပသမ္ပဒါ. ဌာနကရဏသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ ဥရအာဒီနိ ဌာနာနိ, သံဝုတာဒီနိ ကရဏာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာဝိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဒါတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကသမ္ဗန္ဓာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ မ-ကာရန္တံ ကတွာ ဒါနသမယေ ဝိစ္ဆေဒံ ကတွာ.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດການອຸປະສົມບົດ' ຄື ຜູ້ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດການອຸປະສົມບົດດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຖານະ ແລະ ກະຣະນະ' ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຖານະທັງຫຼາຍມີເອິກ ເປັນຕົ້ນ, ກະຣະນະທັງຫຼາຍມີການປິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ເປັນເນື້ອດຽວກັນ' ກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ໃນເວລາອອກສຽງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີສຽງອະນຸນາສິກເປັນທີ່ສຸດ ບໍ່ພຶງເຮັດການຂາດຕອນໃນລະຫວ່າງ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍການຕັດຂາດ' ຄື ໃນເວລາອອກສຽງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີ ມ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ແລ້ວເຮັດການຂາດຕອນໃນເວລາອອກສຽງ.

၁၄၈. သဗ္ဗမဿ [Pg.260] ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဒသသိက္ခာပဒဝိနိမုတ္တံ ပရာမာသာပရာမာသာဒိဘေဒံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ ‘‘သေခိယဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒိအာဘိသမာစာရိကသီလမနေန ပူရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ စ ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေ, အကတ္တဗ္ဗဿ စ ကရဏေ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော ဟောတီတိ ဒီပေတီတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၃၄) ဝုတ္တံ. အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာဝိစ္ဆေဒေါ န ကာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကသမ္ဗန္ဓာနီ’’တိ. အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ သေခိယဝတ္တာက္ခန္ဓကဝတ္တေသု, အညေသု စ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိလောကဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေသု စ သာမဏေရေဟိ ဝတ္တိတဗ္ဗံ, တတ္ထ အဝတ္တမာနော အလဇ္ဇီ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော စ ဟောတီတိ ဒဿေတီတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၃၄).

໑໔໘. ຄຳວ່າ 'ພຶງບອກສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນທັງໝົດແກ່ຜູ້ນັ້ນ' ຄື ພຶງບອກສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ອັນພົ້ນຈາກສິກຂາບົດ 10 ປະການ ໂດຍມີການຈັບຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ພຶງຝຶກອົບຮົມໃນອາພິສະມາຈານ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ສາມະເນນນີ້ ພຶງບຳເພັນອາພິສະມາຈາຣິກະສີລ ມີເສຂິຍະວັດ ແລະ ອຸປັດຊາຍະວັດ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ແລະ ໃນອາພິສະມາຈາຣິກະສີລນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ແລະ ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ທັນດະກຳ' ດັ່ງນີ້ ມີກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ 'ໃຫ້ເປັນເນື້ອດຽວກັນ' ເພື່ອສະແດງວ່າ ໃນເວລາອອກສຽງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີສຽງອະນຸນາສິກເປັນທີ່ສຸດ ບໍ່ພຶງເຮັດການຂາດຕອນໃນລະຫວ່າງ. ຄຳວ່າ 'ພຶງຝຶກອົບຮົມໃນອາພິສະມາຈານ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ສາມະເນນທັງຫຼາຍ ພຶງປະພຶດໃນເສຂິຍະວັດ, ຂັນທະກະວັດ ແລະ ໃນສິກຂາບົດທີ່ເປັນໂລກະວັດຊະອື່ນໆ ມີການປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ ເປັນຕົ້ນ, ສາມະເນນຜູ້ບໍ່ປະພຶດໃນວັດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ທັນດະກຳ ດັ່ງນີ້ ມີກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ.

ဥရာဒီနိ ဌာနာနိ နာမ, သံဝုတာဒီနိ ကရဏာနိ နာမ. အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဧကသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာ အဋ္ဌတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါနကာလေပိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧဝ ဝိစ္ဆေဒေါ, အညတြ န ဝဋ္ဋတီတိ လိခိတံ, အနုနာသိကန္တေ ဒီယမာနေ ခလိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မ-ကာရေန မိဿီဘူတေ ခေတ္တေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. မိဿံ ကတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝစနကာလေ ပန အနုနာသိကဋ္ဌာနေ ဝိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ‘‘ဧဝံ ကမ္မဝါစာယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဘတောသုဒ္ဓိယာဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ မဟာထေရော ပတိတဒန္တာဒိကာရဏတာယ အစတုရဿံ ကတွာ ဝဒတိ, ဗျတ္တသာမဏေရော သမီပေ ဌိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဗျတ္တံ ဝဒါပေတိ, မဟာထေရေန အဝုတ္တံ ဝဒါပေတီတိ န ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဝါစာယ ဣတရော ဘိက္ခု စေ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ. သံဃော ဟိ ကမ္မံ ကရောတိ, န ပုဂ္ဂလောတိ. န, နာနာသီမပဝတ္တကမ္မဝါစာသာမညနယေန ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗတ္တာ. အထ ထေရေန စတုရဿံ ဝုတ္တံ [Pg.261] ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တံ သာမဏေရော သယံ ဝတွာ ဝဒါပေတိ, ဥဘတောသုဒ္ဓိ ဧဝ ဟောတိ ထေရေန ဝုတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော အသာဓာရဏေ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော နိဗ္ဗာနံ, သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော သေက္ခဓမ္မံ အသေက္ခဓမ္မဉ္စ သရဏံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အညထာ သရဏတ္တယသင်္ကရဒေါသော. သဗ္ဗမဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယန္တိ ဒသသိက္ခာပဒဝိနိမုတ္တံ ပရာမာသာပရာမာသာဒိဘေဒံ. ‘‘အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော သေခိယဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒိအာဘိသမာစာရိကသီလမနေန ပူရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ စာရိတ္တဿ အကရဏေ, ဝါရိတ္တဿ ကရဏေ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော ဟောတီ’’တိ ဒီပေတီတိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃၄) အာဂတော.

ທີ່ຊື່ວ່າ ຖານະ ໄດ້ແກ່ ເອິກ ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ກະຣະນະ ໄດ້ແກ່ ການປິດເປັນຕົ້ນ. ທ່ານຂຽນໄວ້ວ່າ ໃນເວລາອອກສຽງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີສຽງອະນຸນາສິກເປັນທີ່ສຸດ ໃຫ້ເປັນເນື້ອດຽວກັນ ບໍ່ພຶງຢຸດໃນລະຫວ່າງແລ້ວກ່າວ, ເຖິງແມ່ນໃນເວລາອອກສຽງໂດຍການຕັດຂາດ ກໍພຶງຕັດຂາດໃນສະຖານທີ່ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ໃນບ່ອນອື່ນບໍ່ຄວນ. ພຣະອຸປະຕິດສະເຖຣະ ກ່າວວ່າ ເມື່ອອອກສຽງອະນຸນາສິກເປັນທີ່ສຸດ ຫາກຜິດພາດໄປ ປະສົມກັນເປັນ 'ພຸດທັງ ສະຣະນັງ ຄັດສາມິ' ດ້ວຍ ມ-ອັກສອນ ເພາະຕົກຢູ່ໃນຂອບເຂດທີ່ຖືກຕ້ອງ ຈຶ່ງຄວນຢູ່. ພຣະທັມມະສิຣິເຖຣະ ກ່າວວ່າ ຄວນກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ປະສົມກັນ ແຕ່ໃນເວລາກ່າວ ບໍ່ພຶງເຮັດການຂາດຕອນໃນບ່ອນທີ່ມີສຽງອະນຸນາສິກແລ້ວກ່າວ. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນໃນກຳມະວາຈາ ກໍເໝືອນກັນ'. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຄວນດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດທັງສອງຝ່າຍເທົ່ານັ້ນ' ໃນທີ່ນີ້ ຫາກພຣະມະຫາເຖຣະກ່າວບໍ່ຈະແຈ້ງ ເພາະເຫດມີແຂ້ວຫຼົ່ນ ເປັນຕົ້ນ, ສາມະເນນຜູ້ສະຫຼາດຢືນຢູ່ໃກ້ໆ ໃຫ້ຜູ້ມຸ່ງບັນພະຊາກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ໃຫ້ກ່າວສິ່ງທີ່ພຣະມະຫາເຖຣະບໍ່ໄດ້ກ່າວ ດັ່ງນີ້ ບໍ່ຄວນ. ຫາກພິກຂຸອື່ນກ່າວໃນກຳມະວາຈາ ຍ່ອມຄວນ, ເພາະວ່າ ສົງເປັນຜູ້ເຮັດສັງຄະກຳ ບໍ່ແມ່ນບຸກຄົນ. ຄຳຄັດຄ້ານນີ້ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຶງປະຕິເສດ ໂດຍນັຍທົ່ວໄປແຫ່ງກຳມະວາຈາທີ່ດຳເນີນໄປໃນສີມາຕ່າງກັນ. ແຕ່ຫາກພຣະເຖຣະກ່າວຈະແຈ້ງແລ້ວ ຜູ້ມຸ່ງບັນພະຊາບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ ສາມະເນນກ່າວເອງແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມ, ຍ່ອມເປັນຄວາມບໍລິສຸດທັງສອງຝ່າຍແທ້ ເພາະເປັນການກ່າວຕາມສິ່ງທີ່ພຣະເຖຣະກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ. ພຶງປະກອບຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາວ່າ 'ຜູ້ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນທີ່ເພິ່ງ ຍ່ອມເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນອັນບໍ່ທົ່ວໄປ, ຜູ້ເຖິງພຣະທັມເປັນທີ່ເພິ່ງ ຍ່ອມເຖິງພຣະນິພານ, ຜູ້ເຖິງພຣະສົງເປັນທີ່ເພິ່ງ ຍ່ອມເຖິງເສກຂະທັມ ແລະ ອະເສກຂະທັມ'. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດຄືຄວາມສັບສົນແຫ່ງສະຣະນະຄົມສາມ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນທັງໝົດແກ່ຜູ້ນັ້ນ' ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ອັນພົ້ນຈາກສິກຂາບົດ 10 ປະການ ໂດຍມີການຈັບຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ ເປັນຕົ້ນ. ຈາກພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພຶງຝຶກອົບຮົມໃນອາພິສະມາຈານ' ຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ສາມະເນນນີ້ ພຶງບຳເພັນອາພິສະມາຈາຣິກະສີລ ມີເສຂິຍະວັດ ແລະ ອຸປັດຊາຍະວັດ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ແລະ ໃນອາພິສະມາຈາຣິກະສີລນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ປະພຶດຈາຣິດຕະສີລ ແລະ ປະພຶດວາຣິດຕະສີລ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ທັນດะກຳ' ດັ່ງນີ້ ມີມາໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ.

အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သာမဏေရာနံ ဒသ သိက္ခာပဒါနီတိအာဒီသု သိက္ခိတဗ္ဗာနိ ပဒါနိ သိက္ခာပဒါနိ, သိက္ခာကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော. သိက္ခာယ ဝါ ပဒါနိ သိက္ခာပဒါနိ, အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာနံ အဓိဂမုပါယောတိ အတ္ထော. အတ္ထတော ပန ကာမာဝစရကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိယော, တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ပနေတ္ထ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ. ပါဏောတိ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, တဿ အတိပါတနံ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တိတုံ အဒတွာ သတ္ထာဒီဟိ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ ပါဏာတိပါတော, ပါဏဝဓောတိ အတ္ထော. သော ပန အတ္ထတော ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ဝဓကစေတနာဝ, တသ္မာ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ, ဝေရဟေတုတာယ ဝေရသင်္ခါတံ ပါဏာတိပါတာဒိပါပဓမ္မံ မဏတိ နီဟရတီတိ ဝိရတိ ‘‘ဝေရမဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိရမတိ ဧတာယာတိ ဝါ ‘‘ဝိရမတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန ‘‘ဝေရမဏီ’’တိ သမာဒါနဝိရတိ ဝုတ္တာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

ໃນຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດສິກຂາບົດ 10 ປະການແກ່ສາມະເນນທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດທີ່ພຶງສຶກສາ ຊື່ວ່າ ສິກຂາບົດ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນແຫ່ງການສຶກສາ. ຫຼືວ່າ ບົດແຫ່ງການສຶກສາ ຊື່ວ່າ ສິກຂາບົດ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນອຸບາຍເຄື່ອງບັນລຸອະທິສີລສິກຂາ, ອະທິຈິດຕະສິກຂາ ແລະ ອະທິປັນຍາສິກຂາ. ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ໄດ້ແກ່ ຄວາມງົດເວັ້ນທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍກາມາວະຈະຣະກຸສົນຈິດ, ສ່ວນທັມທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິຣັດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາດ້ວຍການຖືເອົາວິຣັດນັ້ນເອງໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ 'ສັດ' ໂດຍປໍຣະມັດຖະ ໄດ້ແກ່ ຊີວິຕິນຊີ, ການເຮັດຊີວິຕິນຊີໃຫ້ຕົກໄປ ຄື ການບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ດຳເນີນໄປຕາມກະແສຄວາມສືບຕໍ່ ໂດຍການກ້າວລ່ວງຄອບງຳດ້ວຍສັດຕຣາ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕົກໄປ ຊື່ວ່າ ປານາຕິບາດ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຂ້າສັດ. ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ປານາຕິບາດນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາຂ້າ ອັນຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອຄວາມພະຍາຍາມເຂົ້າໄປຕັດຊີວິຕິນຊີ ຂອງສັດທີ່ຕົນມີຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນສັດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ເວຣະມະນີ' ເພາະງົດເວັ້ນ ແລະ ນຳອອກ ເຊິ່ງບາບທັມມີປານາຕິບາດ ເປັນຕົ້ນ ອັນນັບວ່າເປັນເວນ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງເວນ. ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມງົດເວັ້ນດ້ວຍທັມນີ້, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ວິຣະມະຕິ' ແຕ່ກ່າວວ່າ 'ເວຣະມະນີ' ໂດຍນັຍແຫ່ງນິຣຸດຕິ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງສະມາທານະວິຣັດ. ນັຍນີ້ ກໍມີໃນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອຄືກັນ.

အဒိန္နဿ [Pg.262] အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ, ထေယျစေတနာ. အဗြမှစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ, မဂ္ဂေနမဂ္ဂပဋိပတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ မေထုနစေတနာ. မုသာတိ အဘူတဝတ္ထု, တဿ ဝါဒေါ အဘူတံ ဉတွာဝ ဘူတတော ဝိညာပနစေတနာ မုသာဝါဒေါ. ပိဋ္ဌပူဝါဒိနိဗ္ဗတ္တာ သုရာ စေဝ ပုပ္ဖာသဝါဒိဘေဒံ မေရယဉ္စ သုရာမေရယံ. တဒေဝ မဒနီယဋ္ဌေန မဇ္ဇဉ္စေဝ ပမာဒကာရဏဋ္ဌေန ပမာဒဋ္ဌာနဉ္စ, တံ ယာယ စေတနာယ ပိဝတိ, တဿာ ဧဝံ အဓိဝစနံ.

... ການຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຈົ້າຂອງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ຊື່ວ່າ ອະທິນນາທານ, ໄດ້ແກ່ ໄຖຍະເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ 'ອະພຣົມມະຈະຣິຍະ' ຄື ການປະພຶດອັນບໍ່ປະເສີດ, ໄດ້ແກ່ ເມຖຸນເຈດຕະນາ ອັນຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອການປະພຶດໃນມັກຄະ ແລະ ອະມັກຄະ. ຄຳວ່າ 'ມຸສາ' ຄື ເລື່ອງທີ່ບໍ່ຈິງ, ການກ່າວເລື່ອງທີ່ບໍ່ຈິງນັ້ນ ຄື ເຈດຕະນາທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຂົ້າໃຈເລື່ອງທີ່ບໍ່ຈິງນັ້ນວ່າເປັນເລື່ອງຈິງ ທັງທີ່ຕົນເອງຮູ້ຢູ່ ຊື່ວ່າ ມຸສາວາດ. ສຸຣາທີ່ກັ່ນຈາກແປ້ງ ແລະ ເຂົ້າໜົມ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ເມຣັຍມີປະເພດນ້ຳດອງດອກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸຣາເມຣັຍ. ສຸຣາເມຣັຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ມັດຊະ ເພາະມີສະພາບເຮັດໃຫ້ມຶນເມົາ ແລະ ຊື່ວ່າ ປະມາທັດຖານະ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດ, ຄຳນັ້ນເປັນຊື່ຂອງເຈດຕະນາທີ່ບຸກຄົນດື່ມສຸຣາເມຣັຍນັ້ນ.

အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ, အယံ အရိယာနံ ဘောဇနဿ ကာလော နာမ, တဒညော ဝိကာလော. ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဘောဇနန္တိ ဣဓ သဗ္ဗံ ယာဝကာလိကံ ဝုစ္စတိ, တဿ အဇ္ဈောဟရဏံ ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန ဘောဇနန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ဝိကာလေ ဘောဇနံ အဇ္ဈောဟရဏံ ဝိကာလဘောဇနံ, ဝိကာလေ ဝါယာဝကာလိကဿ ဘောဇနံ အဇ္ဈောဟရဏံ ဝိကာလဘောဇနန္တိပိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော, တံ အတ္ထတော ဝိကာလေ ယာဝကာလိကအဇ္ဈောဟရဏစေတနာဝ.

ຕັ້ງແຕ່ເວລາອາຣຸນຂຶ້ນ ໄປຈົນຮອດທ່ຽງວັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເວລາບໍລິໂພກອາຫານຂອງພຣະອະຣິຍະທັງຫຼາຍ, ເວລານອກຈາກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິກາລ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂພຊະນະ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ພຶງບໍລິໂພກ, ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຍາວະກາລິກະທັງປວງ, ການກືນກິນຍາວະກາລິກະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາຄຳວ່າ ໂພຊະນະ ໂດຍການລົບຄຳຫຼັງ. ການບໍລິໂພກ ຄື ການກືນກິນໃນເວລາວິກາລ ຊື່ວ່າ ວິກາລະໂພຊະນະ, ຫຼື ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ ການບໍລິໂພກ ຄື ການກືນກິນຍາວະກາລິກະໃນເວລາວິກາລ ຊື່ວ່າ ວິກາລະໂພຊະນະ ກໍໄດ້, ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ວິກາລະໂພຊະນະນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາກືນກິນຍາວະກາລິກະໃນເວລາວິກາລນັ້ນເອງ.

သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနံ ‘‘ဝိသူကဒဿနံ, နစ္စဂီတာဒိဒဿနသဝနာနဉ္စေဝ ဝဋ္ဋကယုဒ္ဓဇူတကီဠာဒိသဗ္ဗကီဠာနဉ္စ နာမံ. ဒဿနန္တိ စေတ္ထ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဝိညာဏာနံ ယထာသကံ ဝိသယဿ အာလောစနသဘာဝတာယ ဒဿနသဒ္ဒေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ. နစ္စဂီတဝါဒိတသဒ္ဒေဟိ စေတ္ထ အတ္တနော နစ္စနဂါယနာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ການເບິ່ງອັນເປັນຂ້າສຶກ ຄື ບໍ່ຄ້ອຍຕາມແກ່ຄຳສອນ ຊື່ວ່າ ວິສູກະທັດສະນະ, ເປັນຊື່ຂອງການເບິ່ງ ແລະ ການຟັງການຟ້ອນລຳ ແລະ ການຂັບຮ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ການຫຼິ້ນທັງປວງ ມີການຕີໄກ່ ແລະ ການພະນັນ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນຄຳວ່າ ການເບິ່ງ ນີ້ ເພາະການຟັງກໍສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວ່າ ການເບິ່ງ ໄດ້ ໂດຍສະພາວະແຫ່ງການພິຈາລະນາອາຣົມຕາມສົມຄວນແກ່ວິຍານທັງ 5, ການຟັງຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້ານຳ. ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ ການຟ້ອນລຳ, ການຂັບຮ້ອງ ແລະ ການປະໂຄມດົນຕີ ນີ້ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາການຟ້ອນລຳ ແລະ ການຂັບຮ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ຂອງຕົນເອງເຂົ້ານຳ.

မာလာတိ ဗဒ္ဓမဗဒ္ဓံ ဝါ ပုပ္ဖံ, အန္တမသော သုတ္တာဒိမယမ္ပိ အလင်္ကာရတ္ထာယ ပိဠန္ဓိယမာနံ မာလာတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဂန္ဓန္တိ ဝါသစုဏ္ဏာဒိဝိလေပနတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ပိသိတွာ ဂဟိတံ ဆဝိရာဂကရဏဉ္စေဝ ဂန္ဓဇာတဉ္စ. ဓာရဏံ နာမ ပိဠန္ဓနံ. မဏ္ဍနံ နာမ ဦနဋ္ဌာနပူရဏံ. ဂန္ဓဝသေန, ဆဝိရာဂဝသေန ဝါ သာဒိယနံ ဝိဘူသနံ နာမ, မာလာဒီသု [Pg.263] ဝါ ဓာရဏာဒီနိ ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဓာရဏာဒီနံ ဌာနံ ကာရဏံ ဝီတိက္ကမစေတနာ.

ຄຳວ່າ 'ດອກໄມ້' ໄດ້ແກ່ ດອກໄມ້ທີ່ຮ້ອຍແລ້ວ ຫຼື ບໍ່ທັນໄດ້ຮ້ອຍກໍຕາມ, ໂດຍທີ່ສຸດ ເຖິງແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບຸກຄົນປະດັບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕົບແຕ່ງ ກໍເອີ້ນວ່າ ດອກໄມ້ ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ຂອງຫອມ' ໄດ້ແກ່ ຂອງຫອມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ນອກຈາກເຄື່ອງທາ ມີແປ້ງຫອມ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຄື່ອງທາ' ໄດ້ແກ່ ຂອງຫອມ ແລະ ເຄື່ອງຍ້ອມຜິວ ທີ່ບຸກຄົນບົດແລ້ວຖືເອົາ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການທັດຊົງ' ໄດ້ແກ່ ການປະດັບ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການຕົບແຕ່ງ' ໄດ້ແກ່ ການເຕີມເຕັມສ່ວນທີ່ບົກພ່ອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການປະດັບປະດາ' ໄດ້ແກ່ ການຍິນດີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂອງຫອມ ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຍ້ອມຜິວ, ຫຼື ພຶງປະກອບການທັດຊົງ ເປັນຕົ້ນ ໃນດອກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບ. ເຈດຕະນາລ່ວງລະເມີດ ເປັນທີ່ຕັ້ງ ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງການທັດຊົງ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານັ້ນ.

ဥစ္စာတိ ဥစ္စ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော နိပါတော. ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ အာသန္ဒာဒိ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏေဟိ အတ္ထတံ သလောဟိတဝိတာနဉ္စ. ဧတေသု ဟိ အာသနံ သယနဉ္စ ဥစ္စာသယနမဟာသယနသဒ္ဒေဟိ ဂဟိတာနိ ဥတ္တရပဒလောပေန. ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ရဇတသဒ္ဒေန ဒါရုမာသကာဒိ သဗ္ဗံ ရူပိယံ သင်္ဂဟိတံ. မုတ္တာမဏိအာဒယောပေတ္ထ ဓညက္ခေတ္တဝတ္ထာဒယော စ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဋိဂ္ဂဟဏ-သဒ္ဒေန ပန ပဋိဂ္ဂါဟာပနသာဒိယနာနိပိ သင်္ဂဟိတာနိ.

ຄຳວ່າ Uccā (ສູງ) ເປັນນິບາດທີ່ມີຄວາມໝາຍຄືກັນກັບຄຳວ່າ ucca (ສູງ). ທີ່ຊື່ວ່າ Uccāsayana (ທີ່ນອນສູງ) ໄດ້ແກ່ ຕັ່ງມີເທົ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຂະໜາດເກີນປະມານ. ທີ່ຊື່ວ່າ Mahāsayana (ທີ່ນອນໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ທີ່ນອນທີ່ປູລາດດ້ວຍເຄື່ອງປູລາດທີ່ບໍ່ຄວນ ແລະມີເພດານສີແດງ. ເພາະວ່າໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄຳວ່າ ອາສະນະ (ທີ່ນັ່ງ) ແລະ ສະຍະນະ (ທີ່ນອນ) ຖືກຖືເອົາດ້ວຍຄຳວ່າ uccāsayana ແລະ mahāsayana ໂດຍການລົບຄຳຫຼັງ. ໃນຄຳວ່າ Jātarūparajatapaṭiggahaṇa (ການຮັບຄຳແລະເງິນ) ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ rajata (ເງິນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາເງິນທັງໝົດ ມີກະສາບໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ແກ້ວມຸກດາ ແກ້ວມະນີເປັນຕົ້ນ ແລະເຂົ້າເປືອກ, ນາ, ທີ່ດິນເປັນຕົ້ນ ກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳນີ້ດ້ວຍ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ paṭiggahaṇa (ການຮັບ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາທັງການໃຫ້ຮັບ ແລະການຍິນດີນຳ.

၁၄၉. သေနာသနဂ္ဂါဟော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ဣမိနာ ဝဿစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ. ဥပသမ္ပန္နာနမ္ပိ ပါရာဇိကသမာပတ္တိယာ သရဏဂမနာဒိသာမဏေရဘာဝဿပိ ဝိနဿနတော သေနာသနဂ္ဂါဟော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, သံဃလာဘမ္ပိ တေ န လဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမိကာယ ပုန သရဏာနိ ဂဟိတာနီတိ သရဏဂဟဏေန သဟ တဒဟေဝဿ ဝဿူပဂမနမ္ပိ ဒဿေတိ. ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿာဝါသိကန္တိ ဝဿာဝါသိကလာဘဂ္ဂဟဏဒဿနမတ္တမေဝေတံ, တတော ပုရေပိ ဝါ ပစ္ဆာပိ ဝါ ဝဿာဝါသိကဉ္စ စီဝရမာသေသု သံဃေ ဥပ္ပန္နကာလစီဝရဉ္စ ပုရိမိကာယ ဥပဂန္တွာ အဝိပန္နသီလော သာမဏေရော လဘတိ ဧဝ. သစေ ပစ္ဆိမိကာယ ဂဟိတာနီတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂမနဉ္စ ဆိန္နဝဿတဉ္စ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ကာလစီဝရလာဘော န ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ‘‘အပလောကေတွာ လာဘော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဿာဝါသိကလာဘော ပန ယဒိ သေနာသနဿာမိကာ ဒါယကာ သေနာသနဂုတ္တတ္ထာယ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂန္တွာ ဝတ္တံ ကတွာ အတ္တနော သေနာသနေ ဝသန္တဿပိ ဝဿာဝါသိကံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ, အနပလောကေတွာပိ ဒါတဗ္ဗောဝ. ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ [Pg.264] (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၀၈) ‘‘ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿာဝါသိကံ လစ္ဆတီတိ ပစ္ဆိမိကာယ ပုန ဝဿံ ဥပဂတတ္တာ လစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ဝဿာဝါသိကေ ဒါယကာနံ ဣမံ အဓိပ္ပာယံ နိဿာယ ဝုတ္တဉ္စေ, သုန္ဒရံ, သံဃိကံ, ကာလစီဝရမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တဉ္စေ, န ယုဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໑໔໙. ຄຳວ່າ Senāsanaggāho ca paṭippassambhanti (ແລະການຖືເອົາເສນາສະນະຍ່ອມລະງັບໄປ) ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເຖິງການຂາດພັນສາ. ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ເມື່ອຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ ຫຼືສາມະເນນຜູ້ມີສິນຂາດ ເພາະການທຳລາຍສະຣະນະຄົມເປັນຕົ້ນ ການຖືເອົາເສນາສະນະກໍຍ່ອມລະງັບໄປ ແລະພວກເຂົາກໍຈະບໍ່ໄດ້ຮັບລາບຂອງສົງອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ Purimikāya puna saraṇāni gahitāni (ໃນພັນສາທຳອິດ ໄດ້ສະມາທານສະຣະນະຄົມອີກ) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ພ້ອມກັບການສະມາທານສະຣະນະຄົມນັ້ນ ໃນມື້ນັ້ນເອງ ລາວກໍໄດ້ເຂົ້າພັນສາດ້ວຍ. ຄຳວ່າ Pacchimikāya vassāvāsikaṃ (ລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາຫຼັງ) ນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງເຖິງການໄດ້ຮັບລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນສາມະເນນຜູ້ມີສິນບໍ່ບົກພ່ອງ ເຂົ້າພັນສາທຳອິດ ຍ່ອມໄດ້ຮັບລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາ ແລະກາລະຈີວອນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ສົງໃນລະຫວ່າງເດືອນຈີວອນ ບໍ່ວ່າຈະກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຫຼືຫຼັງຈາກນັ້ນກໍຕາມ. ຄຳວ່າ Sace pacchimikāya gahitāni (ຖ້າສະມາທານໃນພັນສາຫຼັງ) ສະແດງເຖິງການເຂົ້າພັນສາຫຼັງ ແລະການຂາດພັນສາ. ເພາະວ່າ ລາວຈະບໍ່ໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງກາລະຈີວອນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະ) ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ລາບ”. ແຕ່ສ່ວນລາບທີ່ເກີດໃນພັນສານັ້ນ ຫາກທາຍົກຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງເສນາສະນະກ່າວວ່າ ຄວນໃຫ້ລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາແກ່ຜູ້ທີ່ເຂົ້າພັນສາຫຼັງ ເພື່ອຮັກສາເສນາສະນະ ແລ້ວປະຕິບັດວັດ ອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະຂອງຕົນ, ແມ່ນບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະ) ກໍຄວນໃຫ້ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.108) ວ່າ “ຈະໄດ້ລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາຫຼັງ ເພາະເຂົ້າພັນສາຫຼັງອີກ ຈຶ່ງຈະໄດ້” ນັ້ນ, ຫາກຄຳນັ້ນກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມປະສົງນີ້ຂອງທາຍົກໃນລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາ ກໍເປັນການດີ, ແຕ່ຫາກກ່າວໝາຍເຖິງກາລະຈີວອນອັນເປັນຂອງສົງ ກໍຄວນຊາບວ່າ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ.

န အဇာနိတွာတိ ‘‘သုရာ’’တိ အဇာနိတွာ ပိဝတော ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒိသဗ္ဗသီလဘေဒံ သရဏဘေဒဉ္စ န အာပဇ္ဇတိ. အကုသလံ ပန သုရာပါနာဝေရမဏိသီလဘေဒေါ စ ဟောတိ မာလာဒိဓာရဏာဒီသု ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣတရာနီတိ ဝိကာလဘောဇနာဝေရမဏိအာဒီနိ. တာနိပိ ဟိ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမန္တဿ တံ တံ ဘိဇ္ဇတိ ဧဝ, ဣတရီတရေသံ ပန အဘိဇ္ဇနေန နာသနင်္ဂါနိ န ဟောန္တိ. တေနေဝ ‘‘ဧတေသု ဘိန္နေသူ’’တိ ဘေဒဝစနံ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ Na ajānitvā (ບໍ່ແມ່ນເພາະບໍ່ຮູ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ທີ່ດື່ມໂດຍບໍ່ຮູ້ວ່າເປັນ “ສຸລາ” ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຫຼືບໍ່ເຮັດໃຫ້ສິນທັງໝົດມີປານາຕິປາຕາເວຣະມະນີເປັນຕົ້ນຂາດ ແລະບໍ່ເຮັດໃຫ້ສະຣະນະຄົມຂາດ. ແຕ່ຄວາມເປັນອະກຸສົນ ແລະການຂາດສິນຄືສຸຣາປານາເວຣະມະນີ ຍ່ອມມີຢູ່ ເໝືອນດັ່ງໃນການທັດຊົງດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ຄວນຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Itarāni (ສິນຂໍ້ອື່ນໆ) ໄດ້ແກ່ ວິກາລະໂພຊະນາເວຣະມະນີເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ສິນຂໍ້ອື່ນໆເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບຸກຄົນຕັ້ງໃຈລ່ວງລະເມີດ ສິນຂໍ້ນັ້ນໆກໍຍ່ອມຂາດ, ແຕ່ເພາະສິນຂໍ້ອື່ນໆນອກນັ້ນບໍ່ຂາດ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນເຫດແຫ່ງການຈິບຫາຍ (ນາສະນະ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳສະແດງການຂາດວ່າ “ເມື່ອສິນເຫຼົ່ານີ້ຂາດ”.

အစ္စယံ ဒေသာပေတဗ္ဗောတိ ‘‘အစ္စယော မံ ဘန္တေ အစ္စာဂမာ’’တိအာဒိနာ သံဃမဇ္ဈေ ဒေသာပေတွာ သရဏသီလံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော ပါရာဇိကတ္တာ တေသံ. တေနာဟ ‘‘လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗော’’တိ. အယမေဝ ဟိ နာသနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ လိင်္ဂနာသနာကာရဏေဟိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ အဝဏ္ဏဘာသနာဒီနံ သဟ ပတိတတ္တာ ဝုတ္တံ. နနု စ ကဏ္ဋကသာမဏေရောပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဧဝ, တဿ စ ဟေဋ္ဌာ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာဝ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ လိင်္ဂနာသနာ ဝုစ္စတိ, ကော ဣမေသံ ဘေဒေါတိ စောဒနံ မနသိ နိဓာယာဟ ‘‘သဿတုစ္ဆေဒါနဉှိ အညတရဒိဋ္ဌိကော’’တိ. ဧတ္ထ စာယံ အဓိပ္ပာယော – ယော ဟိ ‘‘အတ္တာ ဣဿရော’’တိ ဝါ ‘‘နိစ္စော ဓုဝေါ’’တိအာဒိနာ ဝါ ‘‘အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ ဝိနဿိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဝါ တိတ္ထိယပရိကပ္ပိတံ ယံ ကိဉ္စိ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝေါဟရတိ, တဿ သာ ပါရာဇိကဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သော စ လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗော. ယော ပန ဤဒိသံ [Pg.265] ဒိဋ္ဌိံ အဂ္ဂဟေတွာ သာသနိကောဝ ဟုတွာ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓဝစနာဓိပ္ပာယံ ဝိပရီတတော ဂဟေတွာ ဘိက္ခူဟိ ဩဝဒိယမာနောပိ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ဝေါဟရတိ, တဿ သာ ဒိဋ္ဌိ ပါရာဇိကံ န ဟောတိ, သော ပန ကဏ္ဋကနာသနာယ ဧဝ နာသေတဗ္ဗောတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ သာရတ္ထဒီပနိယံ ဒသသိက္ခာပဒတော ပဋ္ဌာယ ဝိတ္ထာရတော ဝဏ္ဏနာ အာဂတာ, သာ ပေါရာဏဋီကာယံ သဗ္ဗသော ပေါတ္ထကံ အာရုဠှာ, တသ္မာ ဣဓ န ဝိတ္ထာရယိမှ.

ຄຳວ່າ Accayaṃ desāpetabbo (ຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດລ່ວງເກີນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດລ່ວງເກີນໃນທ່າມກາງສົງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “accayo maṃ bhante accāgamā” (ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ໂທດລ່ວງເກີນໄດ້ຄອບງຳຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ສະຣະນະແລະສິນ ເພາະພວກເຂົາຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ຂອງສາມະເນນ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍດ້ວຍເພສນາສະນະ (liṅganāsanā)”. ທີ່ຊື່ວ່າ ນາສະນະ (ການເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ) ນີ້ເອງ ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ ເພາະກ່າວໄວ້ຮ່ວມກັບການກ່າວຕິຕຽນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຫດແຫ່ງເພສນາສະນະ ມີປານາຕິປາຕາເປັນຕົ້ນ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ “ກໍສາມະເນນກັນທະກະກໍເປັນມິດສາທິດຖິຄືກັນ ແລະຂ້າງເທິງນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ທັນທະກຳນາສະນະ (ການລົງໂທດ) ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ກັບກ່າວເຖິງເພສນາສະນະແກ່ຜູ້ເປັນມິດສາທິດຖິ ຂໍ້ແຕກຕ່າງລະຫວ່າງສອງຢ່າງນີ້ແມ່ນຫຍັງ?” ພະອາຈານຈຶ່ງຕັ້ງຂໍ້ສົງໄສນີ້ໄວ້ໃນໃຈແລ້ວກ່າວວ່າ “ເພາະເປັນຜູ້ມີທິດຖິຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສັດສະຕະທິດຖິ ແລະອຸຈເສທະທິດຖິ”. ໃນຂໍ້ນີ້ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ຜູ້ໃດຍຶດໝັ້ນທິດຖິຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສັດສະຕະທິດຖິ ແລະອຸຈເສທະທິດຖິ ທີ່ພວກເດຍລະຖີກຳນົດຂຶ້ນ ເຊັ່ນວ່າ “ອັດຕາເປັນໃຫຍ່” ຫຼື “ອັດຕາທ່ຽງແທ້ ໝັ້ນຄົງ” ຫຼື “ອັດຕາຈະຂາດສູນ ພິນາດໄປ” ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວກ່າວສະແດງອອກມາ ທິດຖິຂອງຜู້ນັ້ນຍ່ອມເປັນຖານະແຫ່ງປາຣາຊິກ ແລະຜູ້ນັ້ນຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍດ້ວຍເພສນາສະນະ. ສ່ວນຜູ້ໃດບໍ່ໄດ້ຍຶດໝັ້ນທິດຖິເຊັ່ນນັ້ນ ແຕ່ເປັນຜູ້ຢູ່ໃນພະສາສະໜາ ພຽງແຕ່ຖືເອົາຄວາມໝາຍແຫ່ງພະພຸດທະພົດຜິດພາດໄປ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຈະຕັກເຕືອນກໍບໍ່ສະລະ ແລ້ວກ່າວສະແດງອອກມາ ທິດຖິຂອງຜູ້ນັ້ນບໍ່ເປັນປາຣາຊິກ ແຕ່ຜູ້ນັ້ນຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍດ້ວຍກັນທະກະນາສະນະ (ການຂັບໄລ່) ເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດຕັ້ງແຕ່ສິກຂາບົດ ໑໐ ເປັນຕົ້ນໄປ ປາກົດຢູ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ເຊິ່ງຄຳອະທິບາຍນັ້ນໄດ້ຖືກບັນທຶກໄວ້ໃນຄຳພີດີກາເກົ່າຢ່າງຄົບຖ້ວນແລ້ວ ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ພວກເຮົາຈຶ່ງບໍ່ນຳມາສະແດງໂດຍລະອຽດ.

၁၅၀. ‘‘အတ္တနော ပရိဝေဏန္တိ ဣဒံ ပုဂ္ဂလိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ ဂဏ္ဌိပဒကာရာနံ အဓိပ္ပာယော – ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနန္တိ ဣမိနာ တဿ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တံ သံဃိကသေနာသနံ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ပရိဝေဏန္တိ ဣမိနာပိ တဿေဝ ပုဂ္ဂလိကသေနာသနံ ဝုတ္တန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ – ယတ္ထ ဝါ ဝသတီတိ ဣမိနာ သံဃိကံ ဝါ ဟောတု ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ, တဿ နိဗဒ္ဓဝသနကသေနာသနံ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ဣမိနာ ပန ယံ အာစရိယုပဇ္ဈာယဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာနာဒိနိမိတ္တံ နိဗဒ္ဓံ ပဝိသတိ, တံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ပဝိသနဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘယေနပိ အတ္တနော ပရိဝေဏဉ္စ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနဉ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ အတ္တနော ပရိဝေဏန္တိ ဣမိနာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ, ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနန္တိ ဣမိနာ ပန တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ, တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ သံဃိကံ ဝါ ဟောတု ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ, အာဝရဏံ ကာတဗ္ဗမေဝါတိ. မုခဒွါရိကန္တိ မုခဒွါရေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာတိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ယောဇေတွာ. ဒဏ္ဍေန္တိ ဝိနေန္တိ ဧတေနာတိ ဒဏ္ဍော, သောယေဝ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ကမ္မန္တိ ဒဏ္ဍကမ္မံ, အာဝရဏာဒိ. ဒဏ္ဍကမ္မမဿ ကရောထာတိ အဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ယောဇေထ အာဏာပေထ. ဒဏ္ဍကမ္မန္တိ ဝါ နိဂ္ဂဟကမ္မံ, တသ္မာ နိဂ္ဂဟမဿ ကရောထာတိ [Pg.266] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ ဤဒိသေသု ဌာနေသု.

໑໕໐. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ Attano pariveṇa (ບໍລິເວນຂອງຕົນ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງເສນາສະນະສ່ວນບຸກຄົນ (ປຸກຄະລິກະ)”. ຄວາມປະສົງຂອງພະຄັນຖິປະທະກອນໃນຂໍ້ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ດ້ວຍຄຳວ່າ vassaggena pattasenāsana (ເສນາສະນະທີ່ໄດ້ຕາມພັນສາ) ໝາຍເຖິງເສນາສະນະຂອງສົງ (ສັງຄິກະ) ທີ່ລາວໄດ້ຮັບຕາມພັນສາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ attano pariveṇa ໝາຍເຖິງເສນາສະນະສ່ວນບຸກຄົນຂອງລາວນັ້ນເອງ. ແຕ່ຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາໃນຂໍ້ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ດ້ວຍຄຳວ່າ yattha vā vasati (ຫຼືບ່ອນທີ່ລາວອາໄສຢູ່) ໝາຍເຖິງເສນາສະນະທີ່ລາວອາໄສຢູ່ເປັນປະຈຳ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງສົງ ຫຼືສ່ວນບຸກຄົນກໍຕາມ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ yattha vā paṭikkamati (ຫຼືບ່ອນທີ່ລາວເຂົ້າໄປພັກຜ່ອນ) ໝາຍເຖິງສະຖານທີ່ພັກຜ່ອນຂອງພະອາຈານແລະພະອຸປັດຊາ ທີ່ລາວເຂົ້າໄປເປັນປະຈຳເພື່ອບຳລຸງອຸປະຖາກເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ທັງສອງນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍຄຳທັງສອງນັ້ນ ຊົງສະແດງເຖິງບໍລິເວນຂອງຕົນ ແລະເສນາສະນະທີ່ໄດ້ຕາມພັນສາ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ attano pariveṇa ຊົງສະແດງເຖິງທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພະອາຈານແລະພະອຸປັດຊາ, ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ vassaggena pattasenāsana ຊົງສະແດງເຖິງທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງລາວເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ວ່າສະຖານທີ່ທັງສອງນັ້ນຈະເປັນຂອງສົງ ຫຼືສ່ວນບຸກຄົນກໍຕາມ ກໍຕ້ອງຫ້າມ (ບໍ່ໃຫ້ເຂົ້າໄປ) ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ Mukhadvārika (ຂອງທີ່ນຳເຂົ້າທາງປາກ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຄວນຂົບສັນທາງປາກ. ຄຳວ່າ Daṇḍakammaṃ katvā (ເຮັດທັນທະກຳແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ກຳນົດທັນທະກຳແລ້ວ. ສິ່ງທີ່ເປັນເຄື່ອງລົງໂທດແລະຝຶກຝົນດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັນທະ (ອາຊຍາ), ທັນທະນັ້ນເອງເປັນກຳທີ່ຄວນເຮັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທັນທະກຳ ໄດ້ແກ່ ການຫ້າມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Daṇḍakammamassa karotha (ຈົ່ງເຮັດທັນທະກຳແກ່ລາວ) ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງກຳນົດ ຫຼືຈົ່ງສັ່ງໃຫ້ເຮັດທັນທະກຳແກ່ລາວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທັນທະກຳ ໄດ້ແກ່ ນິກຄະຫະກຳ (ການຂົ່ມ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ຈົ່ງທຳນິກຄະຫະກຳແກ່ລາວ. ວິທີການນີ້ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ໃນທຸກສະຖານທີ່ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້.

သေနာသနဂ္ဂါဟော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ဣမိနာ ဆိန္နဝဿော ဟောတီတိ ဒီပေတိ. သစေ အာကိဏ္ဏဒေါသောဝ ဟောတိ, အာယတိံ သံဝရေ န တိဋ္ဌတိ, နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သစေ ယာဝတတိယံ ဝုစ္စမာနော န ဩရမတိ, သံဃံ အပလောကေတွာ နာသေတဗ္ဗော, ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနောပိ အပလောကေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ. ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿာဝါသိကံ လစ္ဆတီတိ ပစ္ဆိမိကာယ ပုန ဝဿံ ဥပဂတတ္တာ လစ္ဆတိ. အပလောကေတွာ လာဘော ဒါတဗ္ဗောတိ ဆိန္နဝဿတာယ ဝုတ္တံ. ဣတရာနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ ဝိကာလဘောဇနာဒီနိ ပဉ္စ. အစ္စယံ ဒေသာပေတဗ္ဗောတိ ‘‘အစ္စယော မံ ဘန္တေ အစ္စာဂမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဒေသာပေတဗ္ဗောတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၀၈) ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ Senāsanaggāho ca paṭippassambhanti (ແລະການຖືເອົາເສນາສະນະຍ່ອມລະງັບໄປ) ນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ລາວເປັນຜູ້ຂາດພັນສາ. ໃນຄຳວ່າ “ຫາກລາວມີໂທດໜາແໜ້ນ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນໃນອະນາຄົດ ຄວນຂັບໄລ່ອອກໄປ” ນີ້ ຫາກລາວຖືກຕັກເຕືອນເຖິງສາມຄັ້ງແລ້ວຍັງບໍ່ຢຸດ ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະ) ສົງແລ້ວໃຫ້ຈິບຫາຍ (ຂັບໄລ່), ເຖິງແມ່ນລາວຈະຂໍບວດອີກ ກໍຄວນບອກກ່າວສົງແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບວດ, ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchati (ຈະໄດ້ລາບທີ່ເກີດໃນພັນສາຫຼັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະເຂົ້າພັນສາຫຼັງອີກ ຈຶ່ງຈະໄດ້. ຄຳວ່າ Apaloketvā lābho dātabbo (ຄວນບອກກ່າວແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ລາບ) ກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມທີ່ລາວເປັນຜູ້ຂາດພັນສາ. ຄຳວ່າ Itarāni pañca sikkhāpadāni (ສິກຂາບົດ ໕ ຂໍ້ອື່ນໆ) ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໕ ມີວິກາລະໂພຊະນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Accayaṃ desāpetabbo (ຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດລ່ວງເກີນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດລ່ວງເກີນໂດຍທຳນອງມີຄຳວ່າ “accayo maṃ bhante accāgamā” ເປັນຕົ້ນ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.108).

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ປັບພັດຊາວິນິດໄສກະຖາລັງການ (ການອະທິບາຍການວິນິດໄສເລື່ອງການບວດ)

ဒွါဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີ ຍີ່ສິບສອງ.

ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယကထာ

ອຸປະສົມບົດວິນິດໄສກະຖາ (ເລື່ອງການວິນິດໄສການອຸປະສົມບົດ)

ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ တဒနန္တရံ ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယော ကထေတဗ္ဗော, ဧဝံ သန္တေပိ အဋ္ဌကထာယံ ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယကထာ ပါဠိဝဏ္ဏနာဝသေနေဝ အာဂတာ, နော ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဝသေန, ဣမဿ ပန ပကရဏဿ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယကထာဘူတတ္တာ တမကထေတွာ နိဿယဝိနိစ္ဆယော ဧဝ အာစရိယေန ကထိတော, မယံ ပန ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယဿ အတိသုခုမတ္တာ အတိဂမ္ဘီရတ္တာ သုဒုလ္လဘတ္တာ သာသနာနုဂ္ဂဟတ္ထံ အာစရိယေန [Pg.267] အဝုတ္တမ္ပိ သမန္တပါသာဒိကတော နီဟရိတွာ ဝိမတိဝိနောဒနီအာဒိပ္ပကရဏေသု အာဂတဝိနိစ္ဆယေန အလင်္ကရိတွာ တံ ဝိနိစ္ဆယံ ကထယိဿာမ.

ເມື່ອກ່າວເຖິງການວິນິດໄສເລື່ອງການບວດ (ປັບພັດຊາ) ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລຳດັບຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກໍຄວນກ່າວເຖິງການວິນິດໄສເລື່ອງການອຸປະສົມບົດ, ເຖິງແມ່ນຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ການວິນິດໄສເລື່ອງການອຸປະສົມບົດກໍປາກົດມາໂດຍທຳນອງແຫ່ງການອະທິບາຍພະບາລີເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໂດຍທຳນອງແຫ່ງການວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພະບາລີ (ປາລິມຸດຕະກະວິນິດໄສ), ແຕ່ເພາະຄຳພີນີ້ເປັນຄຳພີວິນິດໄສທີ່ພົ້ນຈາກພະບາລີ ພະອາຈານຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການວິນິດໄສນັ້ນ ແຕ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການວິນິດໄສເລື່ອງນິດໄສ (ທີ່ເພິ່ງ) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນພວກເຮົາ ເພາະການວິນິດໄສເລື່ອງການອຸປະສົມບົດເປັນເລື່ອງທີ່ລະອຽດອ່ອນຍິ່ງ, ເລິກເຊິ່ງຍິ່ງ ແລະຫາໄດ້ຍາກຍິ່ງ ເພື່ອເປັນການເກື້ອກູນແກ່ພະສາສະໜາ ເຖິງແມ່ນພະອາຈານຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍຈະນຳເອົາມາຈາກຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ແລ້ວປະດັບປະດາດ້ວຍການວິນິດໄສທີ່ປາກົດໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີເປັນຕົ້ນ ເພື່ອກ່າວສະແດງການວິນິດໄສນັ້ນ.

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝတာ ‘‘န ဘိက္ခဝေ အနုပဇ္ဈာယကော’’တိအာဒိသိက္ခာပဒံ အပညတ္တံ ဟောတိ, တေန သမယေန. အနုပဇ္ဈာယကန္တိ ဥပဇ္ဈံ အဂါဟာပေတွာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဝိရဟိတံ, ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ နေဝ ဓမ္မတော န အာမိသတော သင်္ဂဟံ လဘန္တိ, တေ ပရိဟာယန္တိယေဝ, န ဝဍ္ဎန္တိ. န ဘိက္ခဝေ အနုပဇ္ဈာယကောတိ ဥပဇ္ဈံ အဂါဟာပေတွာ နိရုပဇ္ဈာယကော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတိ, ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ. ကေစိ ‘‘ကုပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘သံဃေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိအာဒီသုပိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကုပဇ္ဈာယပရိယောသာနေသု ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ Tena kho pana samayena (ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ສະໄໝທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຍັງບໍ່ທັນຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດວ່າ “na bhikkhave anupajjhāyako” (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Anupajjhāyaka (ຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຂໍຮ້ອງໃຫ້ມີອຸປັດຊາ ຄືປາສະຈາກອຸປັດຊາໂດຍປະການທັງປວງ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ອຸປະສົມບົດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການເກື້ອກູນທັງທາງທຳແລະທາງອາມິດ ພວກເຂົາມີແຕ່ຈະເສື່ອມຖອຍໄປຢ່າງດຽວ ບໍ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງເລີຍ. ຄຳວ່າ Na bhikkhave anupajjhāyako (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາ ບໍ່ຄວນໃຫ້ອຸປະສົມບົດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຂໍຮ້ອງໃຫ້ມີອຸປັດຊາ ຄືຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາ, ຜູ້ໃດໃຫ້ອຸປະສົມບົດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ຕັ້ງແຕ່ມີການບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ມາ ຜູ້ທີ່ໃຫ້ອຸປະສົມບົດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ແຕ່ສັງຄະກຳນັ້ນບໍ່ກຳເລີບ (ບໍ່ເປັນໂມຄະ). ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ກຳເລີບ” ແຕ່ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ແມ່ນໃນຄຳວ່າ “Saṅghena upajjhāyena” (ໂດຍສົງ ໂດຍອຸປັດຊາ) ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງອຸປັດຊາຜູ້ເປັນອຸພະໂຕພະຍັນຊະນະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

အပတ္တကာ ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တီတိ ယော ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍော လဗ္ဘတိ, တဒတ္ထာယ စရန္တိ. သေယျထာပိ တိတ္ထိယာတိ ယထာ အာဇီဝကနာမကာ တိတ္ထိယာ. သူပဗျဉ္ဇနေဟိ မိဿေတွာ ဟတ္ထေသု ဌပိတပိဏ္ဍမေဝ ဟိ တေ ဘုဉ္ဇန္တိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ, အစီဝရကာဒိဝတ္ထူသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ Apattakā hatthesu piṇḍāya caranti (ພວກບໍ່ມີບາດ ຍ່ອມທ່ຽວໄປເພື່ອບິນທະບາດດ້ວຍມື) ໝາຍຄວາມວ່າ ພວກເຂົາທ່ຽວໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ກ້ອນເຂົ້າທີ່ໄດ້ຮັບໃນມື. ຄຳວ່າ Seyyathāpi titthiyā (ເໝືອນດັ່ງພວກເດຍລະຖີ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງພວກເດຍລະຖີທີ່ຊື່ວ່າ ອາຊີວົກ. ເພາະວ່າ ພວກເຂົາຍ່ອມສັນແຕ່ກ້ອນເຂົ້າທີ່ປະສົມດ້ວຍແກງແລະກັບເຂົ້າ ເຊິ່ງວາງໄວ້ໃນມືເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Āpatti dukkaṭassa (ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ສັງຄະກຳບໍ່ກຳເລີບ, ແມ່ນໃນເລື່ອງທີ່ບໍ່ມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ယာစိတကေနာတိ ‘‘ယာဝ ဥပသမ္ပဒံ ကရောမ, တာဝ ဒေထာ’’တိ ယာစိတွာ ဂဟိတေန, တာဝကာလိကေနာတိ အတ္ထော. ဤဒိသေန ဟိ ပတ္တေန ဝါ စီဝရေန ဝါ ပတ္တစီဝရေန ဝါ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ, တသ္မာ ပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရောဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သစေ တဿ နတ္ထိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စဿ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ[Pg.268], အညေ ဝါ ဘိက္ခူ, နိရပေက္ခေဟိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဓိဋ္ဌာနူပဂံ ပတ္တစီဝရံ ဒါတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ Yācitakena (ດ້ວຍຂອງທີ່ຂໍຢືມມາ) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍຂອງທີ່ຂໍຢືມມາໂດຍກ່າວວ່າ “ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຢືມກ່ອນ ຕະຫຼອດເວລາທີ່ພວກເຮົາເຮັດການອຸປະສົມບົດ”, ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຂອງຢືມຊົ່ວຄາວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍບາດ ຫຼືຈີວອນ ຫຼືທັງບາດແລະຈີວອນທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ສັງຄະກຳບໍ່ກຳເລີບ, ດັ່ງນັ້ນ ບຸກຄົນຈຶ່ງຕ້ອງມີບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ. ຫາກລາວບໍ່ມີ ແລະພະອາຈານຫຼືພະອຸປັດຊາ ຫຼືພິກຂຸອື່ນໆ ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ ກໍຄວນສະລະໃຫ້ໂດຍບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ແລ້ວມອບບາດແລະຈີວອນທີ່ຄວນແກ່ການອະທິສຖານໃຫ້ແກ່ລາວ.

ဂေါတ္တေနပိ အနုဿာဝေတုန္တိ ‘‘မဟာကဿပဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဧဝံ ဂေါတ္တံ ဝတွာ အနုဿာဝေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဒွေ ဧကာနုဿာဝနေတိ ဒွေ ဧကတော အနုဿာဝနေ, ဧကေန ဧကဿ, အညေန ဣတရဿာတိ ဧဝံ ဒွီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ ဧကေန ဝါ ဧကက္ခဏေ ကမ္မဝါစံ အနုဿာဝေန္တေဟိ ဥပသမ္ပာဒေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ, တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဇနေ ပုရိမနယေနေဝ ဧကတော အနုဿာဝနေ ကာတုံ အနုဇာနာမိ, တဉ္စ ခေါ အနုဿာဝနကိရိယံ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဧကေန အာစရိယေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ အနုဿာဝေတဗ္ဗာ. ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဧကေန ဧကဿာတိ ဧဝံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒွေ တိဿော ဝါ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. သစေ ပန နာနာစရိယာ နာနုပဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, တိဿတ္ထေရော သုမနတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, သုမနတ္ထေရော တိဿတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အနုဿာဝေတိ, အညမညဉ္စ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ နာနုပဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, ဧကော အာစရိယော ဟောတိ, ‘‘န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဟိ ဧသ ပဋိက္ခေပေါ.

ຄຳວ່າ Gottenapi anussāvetuṃ (ເພື່ອໃຫ້ສວດປະກາດດ້ວຍໂຄດນຳ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ກ່າວໂຄດແລ້ວສວດປະກາດ ເຊັ່ນວ່າ “ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງພະມະຫາກັດສະປະ”. ຄຳວ່າ Dve ekānussāvane (ສວດປະກາດສອງຄົນຮ່ວມກັນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນສອງຄົນໂດຍການສວດປະກາດຮ່ວມກັນໃນຄັ້ງດຽວ ໂດຍພະອາຈານສອງຮູບ ຫຼືຮູບດຽວ ສວດປະກາດກຳມະວາຈາໃນຂະນະດຽວກັນ ຄືຮູບໜຶ່ງສວດໃຫ້ຄົນໜຶ່ງ ອີກຮູບໜຶ່ງສວດໃຫ້ອີກຄົນໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ Dve tayo ekānussāvane kātuṃ, tañca kho ekena upajjhāyena (ເພື່ອໃຫ້ເຮັດການສວດປະກາດສອງຫຼືສາມຄົນຮ່ວມກັນ ແລະການສວດປະກາດນັ້ນຕ້ອງມີອຸປັດຊາຮູບດຽວ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດການສວດປະກາດບຸກຄົນສອງຫຼືສາມຄົນຮ່ວມກັນໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ ແລະເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ການສວດປະກາດນັ້ນມີອຸປັດຊາພຽງຮູບດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ພະອາຈານຮູບດຽວຈຶ່ງຄວນສວດປະກາດໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນສອງຫຼືສາມຄົນ. ຄຳວ່າ Dvīhi vā tīhi vā ācariyehi visuṃ visuṃ ekena ekassa (ໂດຍພະອາຈານສອງຫຼືສາມຮູບ ແຍກກັນສວດໃຫ້ຄົນລະຄົນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວນສວດກຳມະວາຈາສອງຫຼືສາມບົດພ້ອມກັນໃນຄັ້ງດຽວຢ່າງນີ້. ແຕ່ຫາກມີພະອາຈານຕ່າງກັນ ແລະມີພະອຸປັດຊາຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ ພະຕິສສະເຖລະສວດປະກາດໃຫ້ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະສຸມະນະເຖລະ, ພະສຸມະນະເຖລະສວດປະກາດໃຫ້ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະຕິສສະເຖລະ ແລະຕ່າງຮູບຕ່າງກໍເປັນຜູ້ເຕັມຄະນະ (ຄະນະປູຣະກະ) ໃຫ້ແກ່ກັນແລະກັນ ຍ່ອມຄວນ. ແຕ່ຫາກມີພະອຸປັດຊາຕ່າງກັນ ແຕ່ມີພະອາຈານຮູບດຽວກັນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ ເພາະມີພະດຳລັດຫ້າມໄວ້ວ່າ “na tveva nānupajjhāyena” (ແຕ່ບໍ່ຄວນມີອຸປັດຊາຕ່າງກັນ). ເພາະວ່າ ພະດຳລັດຫ້າມນີ້ ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງກໍລະນີນີ້.

ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာ, တံ ဥပဇ္ဈံ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, ဟောဟီ’’တိ ဧဝံ ဝဒါပေတွာ ဂါဟာပေတဗ္ဗော. ဝိတ္ထာယန္တီတိ ဝိတ္ထဒ္ဓဂတ္တာ ဟောန္တိ. ယံ ဇာတန္တိ ယံ တဝ သရီရေ ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ, တံ သံဃမဇ္ဈေ ပုစ္ဆန္တေ သန္တံ အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိအာဒိ. ဥလ္လုမ္ပတု မန္တိ ဥဒ္ဓရတု မံ.

ຄຳວ່າ 'ພຶງໃຫ້ຮັບອຸປັດຊາກ່ອນ' ໃນບົດນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ທ່ານໃດຍ່ອມເພັ່ງເລັງເບິ່ງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປັດຊາ, ພຶງໃຫ້ຮັບອຸປັດຊານັ້ນ ໂດຍໃຫ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອຸປັດຊາໂຍ ເມ, ພັນເຕ, ໂຫຫິ' (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍທ່ານຈົ່ງເປັນອຸປັດຊາຍະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ). ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມສະດຸ້ງ' (ວິຕຖາຍັນຕິ) ຄື ມີຮ່າງກາຍແຂງທື່. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງໃດເກີດແລ້ວ' (ຍັງ ຊາຕັງ) ຄື ສິ່ງໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ບັງເກີດຂຶ້ນ, ມີຢູ່ໃນຮ່າງກາຍຂອງເຈົ້າ, ເມື່ອເພິ່ນຖາມໃນທ່າມກາງສົງ ຫາກມີຢູ່ ກໍພຶງກ່າວວ່າ 'ມີ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໂປດຍົກຍ້ອງຂ້າພະເຈົ້າ' (ອຸນລຸມປະຕຸ ມັງ) ຄື ຂໍຈົ່ງຊ່ວຍເຫຼືອຂ້າພະເຈົ້າ.

တာဝဒေဝါတိ [Pg.269] ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ. ဆာယာ မေတဗ္ဗာတိ ဧကပေါရိသာ ဝါ ဒွိပေါရိသာ ဝါတိ ဆာယာ မေတဗ္ဗာ. ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဝဿာနော ဟေမန္တော ဂိမှော’’တိ ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ဥတုယေဝ ဥတုပ္ပမာဏံ. သစေ ဝဿာနာဒယော အပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ ယဿ ယော ဥတု အပရိပုဏ္ဏော, တေ ဒိဝသေ သလ္လက္ခေတွာ သော ဒိဝသဘာဂေါ အာစိက္ခိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ‘‘အယံ နာမ ဥတု, သော စ ခေါ ပရိပုဏ္ဏော အပရိပုဏ္ဏော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, ‘‘ပုဗ္ဗဏှော ဝါ သာယနှော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဒိဝသဘာဂေါ အာစိက္ခိတဗ္ဗော. သင်္ဂီတီတိ ဣဒမေဝ သဗ္ဗံ ဧကတော ကတွာ ‘‘တွံ ကိံ လဘသိ, ကာ တေ ဆာယာ, ကိံ ဥတုပ္ပမာဏံ, ကော ဒိဝသဘာဂေါ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣဒံ နာမ လဘာမိ ဝဿံ ဝါ ဟေမန္တံ ဝါ ဂိမှံ ဝါ, အယံ မေ ဆာယာ, ဣဒံ ဥတုပ္ပမာဏံ, အယံ ဒိဝသဘာဂေါတိ ဝဒေယျာသီ’’တိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ໃນຂະນະນັ້ນເອງ' (ຕາວະເທວະ) ຄື ໃນລຳດັບແຫ່ງການອຸປະສົມບົດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ພຶງວັດແທກເງົາ' (ສາຍາ ເມຕັບພາ) ຄື ພຶງວັດແທກເງົາວ່າ ມີຂະໜາດຊົ່ວໜຶ່ງຕົວຄົນ ຫຼື ສອງຕົວຄົນ. ຄຳວ່າ 'ພຶງບອກປະມານແຫ່ງລະດູ' (ອຸຕຸປະມານັງ ອາຈິກຂິຕັບບັງ) ຄື ພຶງບອກປະມານແຫ່ງລະດູວ່າ 'ລະດູຝົນ, ລະດູໜາວ, ລະດູຮ້ອນ'. ແລະ ໃນຄຳນັ້ນ ລະດູນັ້ນເອງ ຄື ປະມານແຫ່ງລະດູ. ຫາກລະດູຝົນເປັນຕົ້ນ ຍັງບໍ່ທັນເຕັມ (ບໍ່ຄົບຖ້ວນ), ລະດູໃດຂອງໃຜຍັງບໍ່ທັນເຕັມດ້ວຍຈຳນວນວັນເທົ່າໃດ, ພຶງກຳນົດວັນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ບອກສ່ວນແຫ່ງວັນນັ້ນ. ຫຼືວ່າ ພຶງບອກປະມານແຫ່ງລະດູຢ່າງນີ້ວ່າ 'ລະດູຊື່ນີ້, ລະດູນັ້ນເຕັມ ຫຼື ບໍ່ເຕັມ', ພຶງບອກສ່ວນແຫ່ງວັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເວລາເຊົ້າ ຫຼື ເວລາແລງ'. ຄຳວ່າ 'ສັງຄີຕິ' (ການຮວບຮວມກ່າວ) ຄື ການຮວບຮວມເອົາຂໍ້ຄວາມທັງໝົດນີ້ເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນແລ້ວ ບອກຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເມື່ອເຈົ້າຖືກຖາມວ່າ ເຈົ້າໄດ້ຫຍັງ, ເງົາຂອງເຈົ້າເທົ່າໃດ, ປະມານແຫ່ງລະດູແມ່ນຫຍັງ, ສ່ວນແຫ່ງວັນແມ່ນຫຍັງ? ເຈົ້າພຶງກ່າວວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສິ່ງນີ້, ຫຼື ລະດູຝົນ, ຫຼື ລະດູໜາວ, ຫຼື ລະດູຮ້ອນ, ນີ້ແມ່ນເງົາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ນີ້ແມ່ນປະມານແຫ່ງລະດູ, ນີ້ແມ່ນສ່ວນແຫ່ງວັນ'.

ဩဟာယာတိ ဆဍ္ဍေတွာ. ဒုတိယံ ဒါတုန္တိ ဥပသမ္ပဒမာဠကတော ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုတိယကံ ဒါတုံ အနုဇာနာမိ, စတ္တာရိ စ အကရဏီယာနိ အာစိက္ခိတုန္တိ အတ္ထော. ပဏ္ဍုပလာသောတိ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ပတ္တော. ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တောတိ ဝဏ္ဋတော ပတိတော. အဘဗ္ဗော ဟရိတတ္ထာယာတိ ပုန ဟရိတော ဘဝိတုံ အဘဗ္ဗော. ပုထုသိလာတိ မဟာသိလာ. အယံ သမန္တပါသာဒိကတော နီဟရိတွာ အာဘတော ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယော.

ຄຳວ່າ 'ລະເສຍ' (ໂອຫາຍະ) ຄື ລະຖິ້ມ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອໃຫ້ເພື່ອນສອງ' (ທຸຕິຍັງ ທາຕຸງ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເພື່ອນສອງແກ່ຜູ້ທີ່ກຳລັງເດີນທາງຈາກມົນທົນອຸປະສົມບົດໄປສູ່ບໍລິເວນວັດ, ແລະ ເພື່ອບອກອະກະລານີຍະກິດ 4 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ໃບໄມ້ເຫຼືອງ' (ປັນທຸປະລາໂສ) ຄື ໃບໄມ້ທີ່ມີສີເຫຼືອງ. ຄຳວ່າ 'ຫຼຸດຈາກຂົ້ວ' (ພັນທະນາ ປະວຸດໂຕ) ຄື ຫຼົ່ນຈາກຂົ້ວ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນເພື່ອຄວາມເປັນຂອງຂຽວ' (ອະພັບໂພ ຫະລິຕັດຖາຍະ) ຄື ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະກັບມາຂຽວໄດ້ອີກ. ຄຳວ່າ 'ແຜ່ນຫີນໜາ' (ປຸຖຸສิລາ) ຄື ແຜ່ນຫີນໃຫຍ່. ນີ້ຄືການວິນິດໄສການອຸປະສົມບົດ ທີ່ນຳອອກມາຈາກຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ.

အနုပဇ္ဈာယာဒိဝတ္ထူသု သိက္ခာပဒံ အပညတ္တန္တိ ‘‘န အနုပဇ္ဈာယကော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၇) ဣဓေဝ ပညာပိယမာနံ သိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတီတိ ဣဒံ ဥပဇ္ဈာယာဘာဝေပိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ ဣတ္ထန္နာမေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိ [Pg.270] မတဿ ဝါ ဝိဗ္ဘန္တဿ ဝါ ပုရာဏဥပဇ္ဈာယဿ, အညဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ အဝိဇ္ဇမာနဿပိ နာမေန သဗ္ဗတ္ထ ဥပဇ္ဈာယကိတ္တနဿ ကတတ္တာ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ ဥပဇ္ဈာယကိတ္တနံ န ကရေယျ, ‘‘ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တကမ္မဝိပတ္တိ ဧဝ သိယာ. တေနေဝ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၁၇) ‘‘အနုပဇ္ဈာယက’’န္တိ ဝုတ္တံ, အဋ္ဌကထာယမ္ပိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၁၇) အဿ ‘‘ဥပဇ္ဈာယံ အကိတ္တေတွာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယံ အဂါဟာပေတွာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဝိရဟိတံ’’ ဣစ္စေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော. ပါဠိယံ သံဃေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သံဃဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော, ဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယာစတိ သံဃေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဝါစာယ သံဃမေဝ ဥပဇ္ဈာယံ ကိတ္တေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဂဏေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဂဏဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိအာဒိနာ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကမ္မံ န ကုပ္ပတိ ဧဝ ဒုက္ကဋဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ, အညထာ ‘‘သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိ ဝဒေယျ. တေနာဟ ‘‘သံဃေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပဏ္ဍကာဒိဥပဇ္ဈာယေဟိ ကရိယမာနေသု ကမ္မေသု ပဏ္ဍကာဒိကေ ဝိနာဝ ယဒိ ပဉ္စဝဂ္ဂါဒိဂဏော ပူရတိ, ကမ္မံ န ကုပ္ပတိ, ဣတရထာ ကုပ္ပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ໃນເລື່ອງບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະເປັນຕົ້ນ ສິກຂາບົດຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບັນຍັດໄວ້' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນບ່ອນນີ້ເອງວ່າ 'ພິກຂຸບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ກຸນລະບຸດຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ແຕ່ກຳບໍ່ກຳເລີບ' (ກຳມັງ ປະນະ ນະ ກຸບປະຕິ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ ກໍຍັງມີການອອກຊື່ຂອງອຸປັດຊາຍະໃນທຸກບ່ອນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອຸປັດຊາຍະເກົ່າທີ່ມໍລະນະພາບໄປແລ້ວ ຫຼື ສຶກໄປແລ້ວ ຫຼື ທ່ານອື່ນໃດgໍຕາມທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນຢູ່ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ໂດຍມີທ່ານຊື່ນີ້ເປັນອຸປັດຊາຍະ'. ເພາະວ່າ ຫາກບໍ່ມີການອອກຊື່ຂອງອຸປັດຊາຍະ ກໍຈະກາຍເປັນຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ລະບຸເຖິງບຸກຄົນ'. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນພຣະບາລີຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ' ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວແກ້ຄຳນີ້ວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ອອກຊື່ຂອງອຸປັດຊາຍະ' ແຕ່ໄດ້ກ່າວອະທິບາຍໄວ້ວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຮັບອຸປັດຊາຍະ ຄື ປາສະຈາກອຸປັດຊາຍະໂດຍປະການທັງປວງ'. ຄຳວ່າ 'ໂດຍມີສົງເປັນອຸປັດຊາຍະ' ໃນພຣະບາລີ ມີອະທິບາຍວ່າ 'ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງສົງ, ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ ໂດຍມີສົງເປັນອຸປັດຊາຍະ' ດັ່ງນີ້ ຄືການອອກຊື່ອ້າງເອົາສົງນັ້ນເອງເປັນອຸປັດຊາຍະໃນກຳມະວາຈາ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ 'ໂດຍມີຄະນະເປັນອຸປັດຊາຍະ' ກໍພຶງຊາບການປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງຄະນະ' ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວຢ່າງນີ້ ກຳກໍບໍ່ກຳເລີບແທ້ໆ ເພາະຊົງປັບພຽງແຕ່ອາບັດທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄົງຈະຊົງປັບວ່າ 'ແລະ ບຸກຄົນນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອັນອຸປະສົມບົດ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ໂດຍມີສົງເປັນອຸປັດຊາຍະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໃນກຳທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໂດຍມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນເປັນອຸປັດຊາຍະ ຫາກຄະນະສົງມີຈຳນວນຄົບ 5 ຮູບເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ນັບບັນເດາະເປັນຕົ້ນນັ້ນເຂົ້າຮ່ວມນຳ, ກຳນັ້ນກໍບໍ່ກຳເລີບ, ແຕ່ຖ້າບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ກຳຍ່ອມກຳເລີບ.

အပတ္တစီဝရဝတ္ထူသုပိ ပတ္တစီဝရာနံ အဘာဝေပိ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ကမ္မဝါစာယ သာဝိတတ္တာ ကမ္မကောပံ အဝတွာ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ သာဝနာယ ဟာပနတော ကမ္မကောပေါ ဧဝ သိယာ. ကေစိ ပန ‘‘ပဌမံ အနုညာတကမ္မဝါစာယံ ဥပသမ္ပန္နာ ဝိယ ဣဒါနိပိ ‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’န္တိ အဝတွာ ကမ္မဝါစာယ ဥပသမ္ပန္နာပိ သူပသမ္ပန္နာ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ. အနုညာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အပရာမသနံ သာဝနာယ ဟာပနဝိပတ္တိ ဧဝ ဟောတိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယာစတီ’’တိ ပဒဿ ဟာပနေ ဝိယ[Pg.271]. တမ္ပိ ဟိ ပစ္ဆာ အနုညာတံ, ‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ဥပသမ္ပဒံ ယာစာမီ’’တိအာဒိဝါကျေန အယာစေတွာ တမ္ပိ ဥပသမ္ပာဒေန္တော ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယာစတီ’’တိ ဝတွာဝ ယဒိ ကမ္မဝါစံ ကရောတိ, ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ. နော စေ, ဝိပန္နံ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ဟိ အနုညာတကမ္မဝါစတော ကိဉ္စိပိ ပရိဟာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာဝနာယ ဟာပနမေဝ ဟောတိ, အညေ ဝါ ဘိက္ခူ ဒါတုကာမာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော, အယမေတ္ထ ဝိမတိဝိနောဒနိယာ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၁၇) အာဘတော ဝိနိစ္ဆယော. သာရတ္ထဒီပနီဝိနိစ္ဆယော ပန ဣဓေဝ အန္တောဂဓာ ဟောတိ အပ္ပတရတ္တာ အဝိသေသတ္တာ စ.

ເຖິງແມ່ນໃນເລື່ອງບໍ່ມີບາດແລະຈີວອນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີບາດແລະຈີວອນແທ້ໆ ແຕ່ເພາະມີການປະກາດໃນກຳມະວາຈາວ່າ 'ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ' ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກຳ ແຕ່ກ່າວວ່າເປັນພຽງອາບັດທຸກກົດເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຫາກລະເວັ້ນການປະກາດ ກໍຈະກາຍເປັນຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກຳແທ້ໆ. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນໃນຕອນນີ້ ຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ ໃນກຳມະວາຈາ ແຕ່ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ອຸປະສົມບົດດີແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດດ້ວຍກຳມະວາຈາທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ' ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ເພາະວ່າ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ຊົງອະນຸຍາດເປັນຕົ້ນມາ ການບໍ່ລະບຸເຖິງ ຍ່ອມເປັນຄວາມວິບັດເພາະລະເວັ້ນການປະກາດ ເໝືອນດັ່ງການລະເວັ້ນຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ'. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຄຳຂໍນັ້ນ ຊົງອະນຸຍາດໃນພາຍຫຼັງ, ຫາກຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດບໍ່ໄດ້ຂໍດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ' ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ພຣະກຳມະວາຈາຈານກ່າວວ່າ 'ຜູ້ມີຊື່ນີ້ ຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ' ແລ້ວເຮັດກຳມະວາຈາ, ກຳນັ້ນກໍຊື່ວ່າເຮັດດີແລ້ວ. ຫາກບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກຳກໍວິບັດ. ເພາະວ່າ ໃນກຳມະວາຈາທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ຫຼ້າສຸດທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຂາດຕົກບົກພ່ອງໄປແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ, ຫາກຂາດໄປກໍຈະເປັນການລະເວັ້ນການປະກາດ, ຫຼື ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍອື່ນຕ້ອງການຈະໃຫ້' ດັ່ງນີ້, ນີ້ຄືການວິນິດໄສທີ່ນຳມາຈາກຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ໃນເລື່ອງນີ້. ສ່ວນການວິນິດໄສໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກໍລວມຢູ່ໃນເລື່ອງນີ້ເອງ ເພາະມີເນື້ອຄວາມໜ້ອຍກວ່າ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນ.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၁၇) ပန ‘‘ကေစိ ကုပ္ပတီတိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယဉ္စေ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ, ဘိက္ခုနိပဉ္စမော ကမ္မံ ကရေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၉၀) နယေန ဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကာနံ ဂဏပူရဏဘာဝေ ဧဝ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ, န သဗ္ဗန္တိ ကတွာ သုဝုတ္တံ, ဣတရထာ ‘‘ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယေန ကမ္မံ ကရေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိအာဒိကာယ ပါဠိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ. ယထာ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရဿ ဥပသမ္ပာဒနကာလေ ကမ္မဝါစာယံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ အသန္တံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဥပသမ္ပဒါယ ကတာယ တသ္မိံ အသန္တေပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ, ဧဝံ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ အဝတ္ထုံ ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယာဒိံ, အသန္တံ ဝါ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ကတာယပိ ဂဏပူရကာနမတ္ထိတာယ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတေဝ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ, သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိအာဒိဝစနဿ အဘာဝါ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါဝ ဟောတိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တံ န ဝဒန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿံ [Pg.272]…ပေ… သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၄၀၃). တထာ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၇၁) ဝစနတော ထေယျသံဝါသကာဒိအာစရိယေဟိ အနုဿာဝနာယ ကတာယ ဥပသမ္ပဒါ န ရုဟတိ တေသံ အဘိက္ခုတ္တာတိ ဝစနမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາວ່າ 'ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ກຳກຳເລີບ, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ພຶງຖືເອົາ', ຄຳນັ້ນເປັນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ໂດຍຖືວ່າ ກຳຈະກຳເລີບກໍຕໍ່ເມື່ອມີບັນເດາະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຄະນະສົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນກຳເລີບໃນທຸກກໍລະນີ, ເພາະມີພຣະດຳລັດຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຫາກກຳທີ່ພຶງເຮັດດ້ວຍຄະນະ 5 ຮູບ ແຕ່ມີພິກຂຸນີເປັນຮູບທີ 5 ຮ່ວມເຮັດກຳ, ກຳນັ້ນບໍ່ເປັນກຳ ແລະ ບໍ່ພຶງເຮັດ'. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄົງຈະມີພຣະບາລີວ່າ 'ຫາກເຮັດກຳໂດຍມີບັນເດາະເປັນອຸປັດຊາຍະ, ກຳນັ້ນບໍ່ເປັນກຳ ແລະ ບໍ່ພຶງເຮັດ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເໝືອນດັ່ງໃນເວລາອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ມີບາດແລະຈີວອນບໍ່ຄົບຖ້ວນ, ເມື່ອເຮັດການອຸປະສົມບົດໂດຍອອກຊື່ອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງໃນກຳມະວາຈາວ່າ 'ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ', ເຖິງແມ່ນວ່າສິ່ງນັ້ນຈະບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ການອຸປະສົມບົດກໍຍັງສຳເລັດ, ຢ່າງນັ້ນເອງ ເຖິງແມ່ນຈະເຮັດການອຸປະສົມບົດໂດຍອອກຊື່ອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຈິງ ເຊັ່ນ ບັນເດາະຜູ້ເປັນອຸປັດຊາຍະເປັນຕົ້ນ ຫຼື ອອກຊື່ອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ທ້າວພຸດທະຮັກຂິຕະນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານທັມມະຮັກຂິຕະ', ແຕ່ເພາະມີພິກຂຸຜູ້ຄົບຄະນະສົງຢູ່ ການອຸປະສົມບົດກໍຍ່ອມສຳເລັດແທ້ໆ. ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີພຣະດຳລັດຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດໂດຍມີບັນເດາະເປັນອຸປັດຊາຍະ, ພິກຂຸໃດໃຫ້ອຸປະສົມບົດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ແລະ ບຸກຄົນນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອັນອຸປະສົມບົດ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເນື້ອຄວາມນີ້ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ລະເວັ້ນທີ່ຈະຕັດສິ່ງທີ່ຄວນຕັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ 'ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດຮູ້ຢູ່ ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ... ແລະ ບຸກຄົນນັ້ນກໍບໍ່ເປັນອັນອຸປະສົມບົດ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄຳກ່າວທີ່ວ່າ 'ການອຸປະສົມບົດທີ່ເຮັດໂດຍມີພວກລັກເພດ (ເຖຍຍະສັງວາສົກ) ເປັນຕົ້ນເປັນພຣະກຳມະວາຈາຈານສູດປະກາດ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ ເພາະພວກເຂົາບໍ່ແມ່ນພິກຂຸ, ເນື່ອງຈາກມີພຣະດຳລັດຕັດໄວ້ວ່າ ສົງພຶງໃຫ້ປະກາດໂດຍພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດຜູ້ສາມາດ' ດັ່ງນີ້, ຄຳກ່າວນັ້ນກໍບໍ່ພຶງຖືເອົາ.

ကိဉ္စ ဘိယျော – ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၄၈၂) နယေန ကမ္မာနံ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယာ ကထိယမာနာယ ‘‘သတ္တဟိ အာကာရေဟိ ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ ဝတ္ထုတော ဝါ ဉတ္တိတော ဝါ အနုဿာဝနတော ဝါ သီမတော ဝါ ပရိသတော ဝါ ဥပဇ္ဈာယတော ဝါ အာစရိယတော ဝါ’’တိ အကထိတတ္တာ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ပရိသတော ဝါ’’တိ ဝစနေန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ သင်္ဂဟော ကတောတိ စေ? န, ‘‘ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ ပရိသတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ တေသမနာမဋ္ဌတ္တာ, အယမတ္ထော ယသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ သရူပေန ဝုတ္တပါဠိဝသေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ, တသ္မာ နယမုခံ ဒဿေတွာ သံခိတ္တောတိ အယမဿ ယုတ္တိဂဝေသနာတိ ဝုတ္တံ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເມື່ອຊົງສະແດງເຖິງຄວາມວິບັດແລະຄວາມສົມບູນແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກຳ 4 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມວິບັດດ້ວຍອາການ 5 ປະການ', ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ 'ກຳທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດດ້ວຍອາການ 7 ປະການ ຄື ໂດຍວັດຖຸ, ໂດຍຍັດຕິ, ໂດຍອະນຸສາວະນາ, ໂດຍສີມາ, ໂດຍບໍລິສັດ, ໂດຍອຸປັດຊາຍະ, ຫຼື ໂດຍອາຈານ', ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳກ່າວນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ພຶງຖືເອົາ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ຄຳວ່າ ຫຼື ໂດຍບໍລິສັດ ນັ້ນ ໄດ້ສົງເຄາະອາຈານແລະອຸປັດຊາຍະເຂົ້າໄວ້ແລ້ວບໍ່?' ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະໃນຄຳຈຳແນກແຫ່ງບົດວ່າ 'ກຳທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດຈາກບໍລິສັດດ້ວຍອາການ 12 ປະການ' ນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ມີການລະບຸເຖິງທ່ານທັງສອງນັ້ນເລີຍ. ເນື້ອຄວາມນີ້ ຍ້ອນວ່າສາມາດຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະບາລີທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍກົງໃນບ່ອນນັ້ນໆ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງແນວທາງໄວ້ແລ້ວສະຫຼຸບຫຍໍ້, ນີ້ຄືການສະແຫວງຫາເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້.

တတြိဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တာ တေ ဘိက္ခူ ယထာဝုတ္တနယေန အဘူတံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တယိံသု, ဥဒါဟု မုသာဝါဒဘယာ တာနေဝ ပဒါနိ န သာဝေသုန္တိ. ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ ဥပဇ္ဈာယာဘာဝတော န သာဝေသုံ, ‘‘ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တဝိပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ ဟောတိ, အထ သာဝေသုံ, မုသာဝါဒေါ နေသံ ဘဝတီတိ? ဝုစ္စတေ – သာဝေသုံယေဝ ယထာဝုတ္တဝိပတ္တိပ္ပသင်္ဂဘယာ, ‘‘ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ စ. န, မုသာဝါဒဿ အသမ္ဘဝတော, မုသာဝါဒေနပိ ကမ္မသမ္ဘဝတော စ. န ဟိ သက္ကာ မုသာဝါဒေန ကမ္မဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိံ ကာတုန္တိ. တသ္မာ ‘‘အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ ဝစနဿ စ ဥဘယဒေါသဝိနိမုတ္တော အတ္ထော ပရိယေသိတဗ္ဗော.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີຂໍ້ທີ່ຄວນພິຈາລະນາດັ່ງນີ້: ພິກຂຸທັງຫຼາຍເມື່ອຈະໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ ໄດ້ອອກຊື່ອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຫຼື ວ່າເພາະຢ້ານການເວົ້າຕົວະຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ປະກາດບົດເຫຼົ່ານັ້ນ? ໃນສອງປະການນັ້ນ ຫາກມີບັນຫາວ່າ: ຖ້າວ່າເພາະບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ ພວກເພິ່ນຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ປະກາດ, ກໍຈະຕ້ອງປະສົບກັບຄວາມວິບັດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ລະບຸເຖິງບຸກຄົນ', ແຕ່ຖ້າພວກເພິ່ນປະກາດ, ພວກເພິ່ນກໍຈະຕ້ອງເປັນມຸສາວາດບໍ່? ແກ້ວ່າ: ພວກເພິ່ນປະກາດແທ້ໆ ເພາະຢ້ານຈະຕ້ອງປະສົບກັບຄວາມວິບັດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແລະ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ 'ແຕ່ກຳບໍ່ກຳເລີບ'. ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມເປັນມຸສາວາດຍ່ອມມີຂຶ້ນບໍ່ໄດ້, ແລະ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນມຸສາວາດ ກຳກໍຍັງສຳເລັດໄດ້. ເພາະວ່າ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ກຳວິບັດ ຫຼື ສຳເລັດໄດ້ ດ້ວຍພຽງແຕ່ມຸສາວາດ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງສະແຫວງຫາຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ' ທີ່ພົ້ນຈາກໂທດທັງສອງປະການນີ້.

အယဉ္စေတ္ထ [Pg.273] ယုတ္တိ – ယထာ ပုဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒုပဇ္ဈာယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏက္ကမေန အဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ အနုပဇ္ဈာယက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တထာ ဣဓာပိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ သတော အဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မဝါစာစရိယေန ပန ‘‘ဂဟိတော တေန ဥပဇ္ဈာယော’’တိ သညာယ ဥပဇ္ဈာယံ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစံ သာဝေတဗ္ဗံ. ကေနစိ ဝါ ကာရဏေန ကာယသာမဂ္ဂိံ အဒေန္တဿ ဥပဇ္ဈာယဿ ဆန္ဒံ ဂဟေတွာ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ, ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဥပဇ္ဈံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဥပသမ္ပန္နေ တသ္မိံ တာဒိသေ ဝတ္ထုသ္မိံ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော ဝါ အသမနုယုဉ္ဇိယမာနော ဝါ ဥပဇ္ဈာယဒါနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ သာမဏေရော ပဋိဇာနာတိ, သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော ဝါ အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နကော ဝါ ပဋိဇာနာတိ, ဆန္ဒဟာရကာဒယော ဝိယ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အညသီမာဂတော ဟောတိ. ကမ္မဝါစာ ရုဟတီတိ ဝတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ကေစိ ‘‘ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဥပဇ္ဈာယေန သန္နိဟိတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တီတိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. သော စ ပါဌော အပ္ပမာဏော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု တဿ ဝစနဿာဘာဝတော. အသန္နိဟိတေပိ ဥပဇ္ဈာယေ ကမ္မဝါစာ ရုဟတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န. ကသ္မာ? ကမ္မသမ္ပတ္တိယံ ‘‘ပုဂ္ဂလံ ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တပါဌောဝ နော ပမာဏံ. န ဟိ တတ္ထ အသန္နိဟိတော ဥပဇ္ဈာယသင်္ခါတော ပုဂ္ဂလော ပရာမသနံ အရဟတိ, တသ္မာ တတ္ထ သံဃပရာမသနံ ဝိယ ပုဂ္ဂလပရာမသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သံဃေန ဂဏေန ဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေန္တိ တေသံ အတ္ထတော ပုဂ္ဂလတ္တာ, ပဏ္ဍကာဒိဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဥပသမ္ပာဒနကာလေ အဝိဒိတတ္တာတိ ပေါရာဏာ.

ແລະ ນີ້ຄືເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້: ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າອຸປັດຊາຍະໃນການບັນພະຊາແລະອຸປະສົມບົດຈະມີຢູ່ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບຕາມຂັ້ນຕອນການຮັບອຸປັດຊາຍະ ຈຶ່ງມີຄຳຕັດໄວ້ວ່າ 'ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ກຸນລະບຸດຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ' ເປັນຕົ້ນ, ຢ່າງນັ້ນເອງ ໃນເລື່ອງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າອຸປັດຊາຍະຈະມີຢູ່ແທ້ໆ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ຜູ້ບໍ່ມີອຸປັດຊາຍະ'. ແຕ່ພຣະກຳມະວາຈາຈານ ພຶງມີຄວາມສຳຄັນໝາຍວ່າ 'ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນັ້ນ ໄດ້ຮັບອຸປັດຊາຍະແລ້ວ' ແລ້ວອອກຊື່ອຸປັດຊາຍະ ປະກາດກຳມະວາຈາ. ຫຼື ພຣະກຳມະວາຈາຈານ ຮັບເອົາສັນທະຂອງອຸປັດຊາຍະ ຜູ້ບໍ່ສາມາດມາຮ່ວມປະຊຸມສົງດ້ວຍເຫດບາງປະການ ແລ້ວປະກາດກຳມະວາຈາ, ຫຼື ອຸປັດຊາຍະໃຫ້ອຸປັດຊາແກ່ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດແລ້ວ, ໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນັ້ນໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດແລ້ວ ໃນເລື່ອງເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະຖືກຊັກໄຊ້ ຫຼື ບໍ່ຖືກຊັກໄຊ້ກາມ, ສາມະເນນຍອມຮັບກ່ອນການໃຫ້ອຸປັດຊາ, ຫຼື ຜູ້ລ້າສິກຂາ ຫຼື ຜູ້ຕ້ອງອາບັດປະຣາຊິກ (ອັນຕິມະວັດຖຸ) ຍອມຮັບ, ຫຼື ອຸປັດຊາຍະໄປສູ່ສີມາອື່ນ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ຮັກສາສັນທະເປັນຕົ້ນ. ເພາະມີພຣະດຳລັດຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດການອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະ 5 ຮູບ ທີ່ມີພຣະວິນັຍທອນເປັນຮູບທີ 5 ໃນປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ' ໂດຍກ່າວວ່າ ກຳມະວາຈາຍ່ອມສຳເລັດ. ໃນຄຳພີຄັນຖີປະທະບູຮານ ກ່າວໄວ້ວ່າ: ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຕ້ອງມີອຸປັດຊາຍະຜູ້ເປັນພຣະວິນັຍທອນຮູບທີ 5 ຢູ່ພ້ອມໜ້າໃນບ່ອນນັ້ນແທ້ໆ'. ແຕ່ບົດນັ້ນ ບໍ່ມີນ້ຳໜັກ ເພາະບໍ່ມີຄຳກ່າວນັ້ນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ເມື່ອອຸປັດຊາຍະບໍ່ຢູ່ພ້ອມໜ້າ ກຳມະວາຈາຈະສຳເລັດໄດ້ຢ່າງໃດ?' ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນຄວາມສົມບູນແຫ່ງກຳ ບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ລະບຸເຖິງບຸກຄົນ' ນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ. ເພາະວ່າ ໃນເລື່ອງນັ້ນ ບຸກຄົນທີ່ຊື່ວ່າອຸປັດຊາຍະ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຢູ່ພ້ອມໜ້າ ບໍ່ຄວນແກ່ການລະບຸເຖິງ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນເລື່ອງນັ້ນ ພຶງຊາບການລະບຸເຖິງບຸກຄົນ ເໝືອນດັ່ງການລະບຸເຖິງສົງ. ພວກບູຮານາຈານກ່າວວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໃຫ້ອຸປະສົມບົດໂດຍມີສົງ, ມີຄະນະ, ຫຼື ມີອຸປັດຊາຍະ ເພາະໂດຍເນື້ອແທ້ແລ້ວ ພວກເພິ່ນກໍຄືບຸກຄົນ, ແລະ ຍ່ອມໃຫ້ອຸປະສົມບົດໂດຍມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນເປັນອຸປັດຊາຍະ ເພາະໃນເວລາອຸປະສົມບົດນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນຮູ້.

အပတ္တစီဝရံ [Pg.274] ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ ကမ္မဝါစာစရိယော ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ သညာယ, ကေဝလံ အတ္ထသမ္ပတ္တိံ အနပေက္ခိတွာ သန္တပဒနီဟာရေန ဝါ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ. ယထာ ဧတရဟိ မတဝိပ္ပဝုတ္တမာတာပိတိကောပိ ‘‘အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝဒတိ, ကိံ ဗဟုနာ? အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ‘‘တသ္မိံ သမယေ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ လက္ခဏဿ န တာဝ ပညတ္တတ္တာ အနုပဇ္ဈာယကာဒိံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလာနံ အဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယာဒိံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, တေရသန္တရာယပုစ္ဆာယ အဒဿနတ္တာ အပတ္တစီဝရကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၆၉) ဧဝံ သဗ္ဗပဌမံ အနုညာတာယ ကမ္မဝါစာယ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ အဝစနမေတ္ထ သာဓကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉှိ ဝစနံ အနုက္ကမေနာနုညာတန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ບວດໃຫ້ແກ່ຜູ້ບໍ່ມີບາດແລະຈີວອນ' (Apattacīvaraṃ upasampādentī) ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະກຳມະວາຈາຈານ ເຂົ້າໃຈວ່າ 'ບາດແລະຈີວອນຂອງຜู້ນີ້ຄົບຖ້ວນແລ້ວ' (paripuṇṇassa pattacīvaraṃ) ໂດຍບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງຄວາມພ້ອມຂອງອັດຖະບໍລິຂານທີ່ແທ້ຈິງ ຫຼື ພຽງແຕ່ສູດກຳມະວາຈາໄປຕາມຂັ້ນຕອນທີ່ເຄີຍເຮັດມາວ່າ 'paripuṇṇassa pattacīvaraṃ' (ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ). ເໝືອນດັ່ງໃນປັດຈຸບັນນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຜູ້ທີ່ມີບິດາມານດາເສຍຊີວິດ ຫຼື ພັດພາກຈາກກັນໄປແລ້ວ ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'anuññātosi mātāpitūhi' (ບິດາມານດາອະນຸຍາດແລ້ວຫຼືບໍ່?) ກໍຍັງຕອບວ່າ 'āma bhante' (ອະນຸຍາດແລ້ວ ຂ້ານ້ອຍ), ຈະເວົ້າໄປຫຼາຍເຮັດຫຍັງ? ເນື້ອແທ້ໃນເລື່ອງນີ້ມີຢູ່ວ່າ—ໃນເວລານັ້ນ ເພາະວ່າລັກສະນະທີ່ວ່າ 'ໃນສະໄໝນັ້ນ ສັງຄະກຳ ໔ ປະການ ຍ່ອມວິບັດດ້ວຍອາການ ໕ ປະການ' ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້, ພວກເພິ່ນຈຶ່ງບວດໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະບໍ່ທັນໄດ້ຊົງຫ້າມບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນ, ຈຶ່ງບວດໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ມີບັນເດາະເປັນພຣະອຸປັດຊາ ເປັນຕົ້ນ; ເພາະບໍ່ທັນມີການຖາມອັນຕະລາຍິກະທຳ ໑໓ ປະການ, ຈຶ່ງບວດໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີບາດແລະຈີວອນ; ພຣະດຳລັດທີ່ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳມະວາຈາ' (ມະຫາວັກ. ໖໙) ດັ່ງນີ້ ເຊິ່ງເປັນກຳມະວາຈາທີ່ຊົງອະນຸຍາດເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ການບໍ່ມີຄຳວ່າ 'paripuṇṇassa pattacīvaraṃ' (ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ) ໃນກຳມະວາຈານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນຫຼັກຖານໃນເລື່ອງນີ້. ເພາະວ່າຄຳນັ້ນ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຕື່ມເຂົ້າໃນພາຍຫຼັງຕາມລຳດັບ.

ဣဒံ တာဝ သဗ္ဗထာ ဟောတု, ‘‘မူဂံ ပဗ္ဗာဇေန္တိ ဗဓိရံ ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ ဣဒံ ကထံ သမ္ဘဝိတုမရဟတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိအာဒိနာ အနုညာတတ္တာတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ, ဧဝံ ဝဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော…ပေ… တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ မိစ္ဆာ အတ္ထံ ဂဟေတွာ မူဂံ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီ’’တိ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ အာဏာပေတွာ သယံ ဥပဇ္ဈာယေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ, သော ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခာ တထာ အာဏတ္တော ဥပဇ္ဈာယဝစနဿ အနု အနု ဝဒတု ဝါ မာ ဝါ, တတ္ထ တတ္ထ ဘဂဝါ ‘‘ကာယေန ဝိညာပေတိ, ဝါစာယ ဝိညာပေတိ, ကာယေန ဝါစာယ ဝိညာပေတိ, ဂဟိတော ဟောတိ ဥပဇ္ဈာယော. ဒိန္နော ဟောတိ ဆန္ဒော, ဒိန္နာ ဟောတိ ပါရိသုဒ္ဓိ, ဒိန္နာ ဟောတိ ပဝါရဏာ’’တိ ဝဒတိ[Pg.275]. တဒနုမာနေန ဝါ ကာယေန တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခေန ဝိညတ္တံ ဟောတိ သရဏဂမနန္တိ ဝါ လောကေပိ ကာယေန ဝိညာပေန္တော ဧဝံ ဝဒတီတိ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိယာယံ ဂဟေတွာ မူဂံ ပဗ္ဗာဇေန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘မူဂံ ကထံ ပဗ္ဗာဇေန္တီတိ ပုစ္ဆံ ကတွာ တဿ ကာယပသာဒသမ္ဘဝတော ကာယေန ပဟာရံ ဒတွာ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝိညာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗဟုနာ?

ເລື່ອງນັ້ນຍົກໄວ້ກ່ອນ, ຄຳວ່າ “ບວດຄົນໃບ້ ບວດຄົນຫູໜວກ” ນີ້ ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ? ເພາະຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດການບວດດ້ວຍການເຖິງສະຣະນະຄົມ ໓ ເຫຼົ່ານີ້” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແກ້ວ່າ—ໃນຄຳວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍແລ ຄວນໃຫ້ບວດຢ່າງນີ້ ຄວນບອກວ່າ ຈົ່ງກ່າວຢ່າງນີ້... ເຖິງຕະຕິຍັມປິ ສັງຄັງ ສະຣະນັງ ຄັຈສາມິ” ນີ້ ພວກເຂົາຖືເອົາເນື້ອຄວາມຜິດພາດໃນຄຳວ່າ “ຄວນບອກວ່າ ຈົ່ງກ່າວຢ່າງນີ້” ແລ້ວຈຶ່ງບວດຄົນໃບ້. ພຣະອຸປັດຊາສັ່ງຜູ້ມຸ່ງຈະບວດນັ້ນວ່າ “ຈົ່ງກ່າວຢ່າງນີ້” ແລ້ວຕົນເອງກ່າວວ່າ “ຕະຕິຍັມປິ ສັງຄັງ ສະຣະນັງ ຄັຈສາມິ”, ຜູ້ມຸ່ງຈະບວດນັ້ນ ຖືກສັ່ງຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ຈະກ່າວຕາມຄຳຂອງພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ບໍ່ກ່າວຕາມກໍຕາມ, ໃນເລື່ອງນັ້ນໆ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕັດວ່າ “ສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ, ສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍວາຈາ, ສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ, ພຣະອຸປັດຊາເປັນອັນຮັບແລ້ວ. ສັນທະເປັນອັນໃຫ້ແລ້ວ, ປາຣິສຸດທິເປັນອັນໃຫ້ແລ້ວ, ປະວາຣະນາເປັນອັນໃຫ້ແລ້ວ”. ຫຼື ໂດຍການອະນຸມານນັ້ນ ການເຖິງສະຣະນະຄົມເປັນອັນຜູ້ມຸ່ງຈະບວດນັ້ນສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ, ຫຼື ໃນໂລກ ຄົນຜູ້ສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ ກໍເອີ້ນວ່າ ກ່າວຢ່າງນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ພວກເຂົາຖືເອົາໂດຍປະຣິຍາຍນັ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງບວດຄົນໃບ້. ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະບູຮານ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ ບວດຄົນໃບ້ແນວໃດ? ແລ້ວແກ້ວ່າ ເພາະຄົນໃບ້ນັ້ນມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສທາງກາຍ ຈຶ່ງໃຊ້ກາຍສຳຜັດ (ຕີ) ແລະສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍມື ແລ້ວຈຶ່ງບວດໃຫ້” ດັ່ງນີ້. ຈະກ່າວໄປຫຼາຍເຮັດຫຍັງ?

အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ယထာ ပုဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိကာရေ ဝတ္တမာနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ပဏ္ဍကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၀၉) နယေန ဥပသမ္ပဒဝသေနေဝ အဘိလာပေါ ကတော. ထေယျသံဝါသကပဒေ အသမ္ဘဝတော ကိဉ္စာပိ သော န ကတော, ပဗ္ဗဇ္ဇာဝ တတ္ထ ကတာ, သဗ္ဗတ္ထ ပန ဥပသမ္ပဒါဘိလာပေန အဓိပ္ပေတာ တဒနုဘာဝတော ဥပသမ္ပဒါယ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါရိတာယ ဥပသမ္ပဒါ ဝါရိတာ ဟောတီတိ ကတွာ, တထာ ဣဓ ဥပသမ္ပဒါဓိကာရေ ဝတ္တမာနေ ဥပသမ္ပဒါဘိလာပံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥပသမ္ပဒမေဝ သန္ဓာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာမံ သော န ကတ္တဗ္ဗော, မူဂပဒေ အသမ္ဘဝတော တဿ ဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပဒါဘိလာပေါဝ ကတ္တဗ္ဗော ဝိယ ဒိဿတိ, တထာပိ တဿေဝ မူဂပဒဿ ဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါဝ ကတော မိစ္ဆာဂဟဏနိဝါရဏတ္ထံ. ကထံ? ‘‘မူဂေါ, ဘိက္ခဝေ, အပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော’’တိ (မဟာဝ. ၃၉၆) ဝစနတော ဟိ မူဂေါ ဥပသမ္ပန္နော ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ, သော ကေဝလံ ဥပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ, န ပန ပဗ္ဗဇိတော တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အသမ္ဘဝတောတိ မိစ္ဆာဂါဟော ဟောတိ, တံ ပရိဝဇ္ဇာပေတွာ ယော ဥပသမ္ပန္နော, သော ပဗ္ဗဇိတောဝ ဟောတိ. ပဗ္ဗဇိတော ပန [Pg.276] အတ္ထိ ကောစိ ဥပသမ္ပန္နော, အတ္ထိ ကောစိ အနုပသမ္ပန္နောတိ ဣမံ သမ္မာဂါဟံ ဥပ္ပာဒေတိ ဘဂဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ແຕ່ສາຣະສຳຄັນໃນເລື່ອງນີ້ມີດັ່ງນີ້—ໃນກ່ອນນີ້ ເມື່ອເລື່ອງການບວດ (ບັນພະຊາ) ດຳເນີນຢູ່ ພຣະອົງຊົງງົດຄຳກ່າວເຖິງການບັນພະຊາໄວ້ ແລ້ວຊົງກ່າວເຖິງໂດຍອຳນາດການອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນເດາະທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ ບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ” (ມະຫາວະ. ໑໐໙). ໃນບົດວ່າດ້ວຍພວກລັກເພດ (ເຖຍຍະສັງວາສັກກະ) ເຖິງແມ່ນວ່າການອຸປະສົມບົດນັ້ນຈະເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ພຣະອົງກໍບໍ່ໄດ້ຊົງຫ້າມໄວ້, ແຕ່ຊົງຫ້າມການບັນພະຊາໄວ້ໃນບົດນັ້ນ, ແຕ່ໃນທຸກບ່ອນ ພຣະອົງຊົງປະສົງເອົາການອຸປະສົມບົດ ດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງການອຸປະສົມບົດ ເພາະການອຸປະສົມບົດມີຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍອານຸພາບຂອງການບັນພະຊານັ້ນ, ເມື່ອການບັນພະຊາຖືກຫ້າມແລ້ວ ການອຸປະສົມບົດກໍເປັນອັນຖືກຫ້າມໄປນຳ, ສັນໃດ; ໃນທີ່ນີ້ກໍສັນນັ້ນ ເມື່ອເລື່ອງການອຸປະສົມບົດດຳເນີນຢູ່ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອົງຊົງງົດຄຳກ່າວເຖິງການອຸປະສົມບົດໄວ້ ແລ້ວຊົງກ່າວເຖິງການບັນພະຊາ ໂດຍໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດນັ້ນເອງ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ການກ່າວເຖິງການບັນພະຊານັ້ນບໍ່ຄວນເຮັດ, ເພາະໃນບົດວ່າດ້ວຍຄົນໃບ້ ການບັນພະຊາເປັນໄປບໍ່ໄດ້, ໂດຍອຳນາດຂອງບົດນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າຄວນກ່າວເຖິງການອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ພຣະອົງກໍຍັງຊົງກ່າວເຖິງການບັນພະຊາຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດຂອງບົດວ່າດ້ວຍຄົນໃບ້ນັ້ນເອງ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ. ເປັນແນວໃດ? ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນໃບ້ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການເອີ້ນເຂົ້າໝູ່, ຫາກສົງເອີ້ນລາວເຂົ້າໝູ່, ລາວກໍເປັນອັນໄດ້ຮັບການເອີ້ນເຂົ້າໝູ່ແລ້ວ” (ມະຫາວະ. ໓໙໖) ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ຄົນໃບ້ເປັນຜູ້ໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ, ແຕ່ຈະມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ “ຄົນໃບ້ນັ້ນເປັນພຽງຜູ້ໄດ້ອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນບັນພະຊິດ ເພາະການບັນພະຊາຂອງລາວເປັນໄປບໍ່ໄດ້”, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕ້ອງການໃຫ້ເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນັ້ນ ແລ້ວຊົງໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງວ່າ “ຜູ້ໃດໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນກໍເປັນບັນພະຊິດແທ້. ສ່ວນບັນພະຊິດນັ້ນ ບາງຄົນກໍໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ບາງຄົນກໍຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ” ດັ່ງນີ້, ພຶງຊາບດ້ວຍປະການສະນີ.

အပိစ တေသံ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒီနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ သုပဗ္ဗဇိတဘာဝဒီပနတ္ထံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဘာဝသင်္ကာနိဝါရဏတ္ထဉ္စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါ ကတော. ကထံ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဟတ္ထစ္ဆိန္နော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၁၉) ပဋိက္ခေပေန, ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ သုပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဘာဝေန စ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘာဝသင်္ကာ ဘဝေယျ, ယထာ ပသင်္ကာ ဘဝေ, တထာ ပသင်္ကံ ဌပေယျ. ခန္ဓကေ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော, ဘိက္ခဝေ, အပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၉၆) နယေန ဘဂဝါ နိဝါရေတိ. တေနေဝ နယေန ပဗ္ဗဇိတာ ပနေတေ သဗ္ဗေပိ သုပဗ္ဗဇိတာ ဧဝါတိ ဒီပေတိ. အညထာ သဗ္ဗေပေတေ ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န ပဗ္ဗဇိတာတိ အယမနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတိ. ကထံ? ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော, ဘိက္ခဝေ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ပဗ္ဗဇိတော နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဟတ္ထစ္ဆိန္နော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ, သော စ အပဗ္ဗဇိတော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၉) ဝါ တန္တိယာ ဌပိတာယ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ‘‘သောသာရိတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေဝလံ ‘‘ဣမေ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝါ ‘‘ဥပသမ္ပန္နာပိ စေ ပဗ္ဗဇိတာ, နာသေတဗ္ဗာ’’တိ ဝါ အနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော.

ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ຊົງg່າວເຖິງການບັນພະຊາໃນທີ່ນີ້ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ບວດດີແລ້ວ ຂອງບັນພະຊິດທັງຫຼາຍມີຄົນມືຂາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມສົງໄສໃນຄວາມເປັນບັນພະຊິດ. ເປັນແນວໃດ? ເພາະການຫ້າມວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນມືຂາດ ບໍ່ພຶງໃຫ້ບວດ” (ມະຫາວະ. ໑໑໙) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະບໍ່ມີບ່ອນໃດກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດແລ້ວ ເປັນອັນບວດດີແລ້ວ” ຄວາມສົງໄສໃນຄວາມເປັນບັນພະຊິດຂອງພວກເຂົາກໍອາດຈະມີຂຶ້ນ, ຄວາມສົງໄສນັ້ນມີຂຶ້ນຢ່າງໃດ ກໍພຶງຕັ້ງຄວາມສົງໄສນັ້ນໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ໃນຂັນທົກ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຫ້າມ ໂດຍໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນມືຂາດ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການເອີ້ນເຂົ້າໝູ່, ຫາກສົງເອີ້ນລາວເຂົ້າໝູ່, ລາວກໍເປັນອັນໄດ້ຮັບການເອີ້ນເຂົ້າໝູ່ແລ້ວ” (ມະຫາວະ. ໓໙໖). ໂດຍນັຍນັ້ນເອງ ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ບັນພະຊິດເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ກໍເປັນຜູ້ບວດດີແລ້ວແທ້ໆ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ (ອະນິດຖະປະສົງ) ກໍຈະເກີດຂຶ້ນວ່າ ຄົນເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນພຽງຜູ້ໄດ້ອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບັນພະຊິດ. ເປັນແນວໃດ? ເພາະເມື່ອພຣະບາລີຕັ້ງໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນມືຂາດ ບໍ່ພຶງໃຫ້ບວດ, ຫາກບວດແລ້ວ ພຶງໃຫ້ສຶກເສຍ” ຫຼື ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນມືຂາດ ບໍ່ພຶງໃຫ້ບວດ, ຜູ້ໃດໃຫ້ບວດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ແລະຜູ້ນັ້ນກໍບໍ່ເປັນບັນພະຊິດ” (ມະຫາວະ. ໑໑໙) ດັ່ງນີ້, ແຕ່ໃນຈຳເປຍຍະຂັນທົກ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເປັນອັນໄດ້ຮັບການເອີ້ນເຂົ້າໝູ່ແລ້ວ”, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມກໍຈະເກີດຂຶ້ນວ່າ “ຄົນມືຂາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພຽງຜູ້ໄດ້ອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບັນພະຊິດ” ຫຼື ວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ແຕ່ຫາກເປັນບັນພະຊິດ ກໍຕ້ອງໃຫ້ສຶກເສຍ” ດັ່ງນີ້.

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ‘‘သော စ အပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဝစနာဘာဝတော မူဂဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာသိဒ္ဓိပသင်္ဂတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဧကတောသုဒ္ဓိယာ ဟောတီတိ အယမနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော ကထံ နာပဇ္ဇတီတိ? ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေန ဥပသမ္ပဒါ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ သမ္မာဂါဟေန နာပဇ္ဇတီတိ, အညထာ ယထာဗျဉ္ဇနံ အတ္ထေ ဂဟိတေ ယထာပညတ္တဒုက္ကဋာဘာဝသင်္ခါတော အပရော အနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော အာပဇ္ဇတိ. ကထံ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မူဂေါ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော [Pg.277] ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပရိယောသာနေ ဟောတိ, န တဿာဝိပ္ပကတာယ. ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋမေဝ ဟိ ပဌမံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ မူဂဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာပရိယောသာနဿေဝ အဘာဝတော ဣမဿ ဒုက္ကဋဿ ဩကာသော စ န သဗ္ဗကာလံ သမ္ဘဝေယျ, ဥပသမ္ပဒါဝသေန ပန အတ္ထေ ဂဟိတေ သမ္ဘဝတိ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တိတော. တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍကော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဒုက္ကဋံ န ပညတ္တံ. အပညတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋမေဝ စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ, နေတရံ. ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓမေတံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေန ဥပသမ္ပဒါဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ, န ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ. ဧတ္ထာဟ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ န ကာယပယောဂတော ဟောတီတိ ကထံ ပညာယတီတိ? ဝုစ္စတေ – ကာယေန ဝိညာပေတီတိအာဒိတ္တိကာ ဒဿနတောတိ အာဂတော.

ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຂໍ້ທີ່ຈະຕ້ອງພິຈາຣະນາດັ່ງນີ້—ເພາະບໍ່ມີຄຳວ່າ “ແລະຜູ້ນັ້ນກໍບໍ່ເປັນບັນພະຊິດ” ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມກໍຈະເກີດຂຶ້ນວ່າ ການບັນພະຊາຂອງຄົນໃບ້ເປັນອັນສຳເລັດ ແລະການບັນພະຊາກໍມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດຝ່າຍດຽວ (ເອກະໂຕສຸດທິ), ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມນີ້ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ແກ້ວ່າ—ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອົງຊົງປະສົງເອົາການອຸປະສົມບົດ ດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງການບັນພະຊາ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຫາກຖືເອົາເນື້ອຄວາມຕາມພະຍັນຊະນະ ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມອີກປະການໜຶ່ງ ຄືຄວາມບໍ່ມີອາບັດທຸກກົດຕາມທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ ກໍຈະເກີດຂຶ້ນ. ເປັນແນວໃດ? ອາບັດທຸກກົດທີ່ຊົງປັບໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄົນໃບ້ ບໍ່ພຶງໃຫ້ບວດ, ຜູ້ໃດໃຫ້ບວດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ” ນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນເວລາສິ້ນສຸດການບັນພະຊາ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ການບັນພະຊານັ້ນຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ. ເພາະອາບັດທຸກກົດໃນບຸບພະປະໂຍກຍ່ອມຕົກແກ່ພິກຂຸເປັນອັນດັບທຳອິດ, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະຄວາມສິ້ນສຸດການບັນພະຊາຂອງຄົນໃບ້ບໍ່ມີເລີຍ ໂອກາດຂອງອາບັດທຸກກົດນີ້ກໍຈະບໍ່ມີໃນທຸກເວລາ, ແຕ່ເມື່ອຖືເອົາເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດການອຸປະສົມບົດ ອາບັດນັ້ນຍ່ອມມີໄດ້ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກັມ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນພຣະບາລີຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຊົງບັນຍັດອາບັດທຸກກົດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນເດາະ ບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ, ຜູ້ໃດໃຫ້ອຸປະສົມບົດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ”. ເພາະບໍ່ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງມີພຽງອາບັດທຸກກົດໃນບຸບພະປະໂຍກເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີອາບັດອື່ນ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ໃນທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຊົງປະສົງເອົາການອຸປະສົມບົດເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງການບັນພະຊາ, ບໍ່ແມ່ນການບັນພະຊາ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າ ການບັນພະຊາເປັນສາມະເນນ ບໍ່ໄດ້ມີຂຶ້ນດ້ວຍກາຍະປະໂຍກ? ແກ້ວ່າ—ຮູ້ໄດ້ເພາະມີມາໃນຕິກະ ມີຄຳວ່າ “ສະແດງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ” ເປັນຕົ້ນ.

‘‘ဂေါတ္တေနပိ အနုဿာဝေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၂၂) ဝစနတော ယေန ဝေါဟာရေန ဝေါဟရတိ, တေန ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ, တသ္မာ ‘‘ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ ပုဋ္ဌေနပိ ဂေါတ္တမေဝ နာမံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, တသ္မာ စတုဗ္ဗိဓေသု နာမေသု ယေန ကေနစိ နာမေန အနုဿာဝနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဝဒန္တိ. ဧကဿ ဗဟူနိ နာမာနိ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဧကံ နာမံ ဉတ္တိယာ, ဧကံ အနုဿာဝနာယ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ အဘိန္နာဟိ အနုဿာဝနာဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော’’တိ ပါဠိယံ ‘‘အာယသ္မတော’’တိ ပဒံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ, ကမ္မဝါစာပါဠိယံ ပန ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿာ’’တိ ပဌမံ လိခန္တိ, တံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တန္တိ န ပစ္စေတဗ္ဗံ. ပါဠိယဉှိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿာ’’တိ အတ္ထမတ္တံ ဒဿိတံ, တသ္မာ ပါဠိယံ အဝုတ္တောပိ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿာ’’တိ ကမ္မဝါစာပါဠိယံ ပယောဂေါ ဒဿိတော. ‘‘န မေ [Pg.278] ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိ စ ‘‘အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အတ္ထကုသလော’’တိ စ ပဌမံ ‘‘အာယသ္မာ’’တိ ပယောဂဿ ဒဿနတောတိ ဝဒန္တိ. ကတ္ထစိ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝတွာ ကတ္ထစိ ကေဝလံ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ သာဝေတိ, သာဝနံ ဟာပေတီတိ န ဝုစ္စတိ နာမဿ အဟာပိတတ္တာတိ ဧကေ. သစေ ကတ္ထစိ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝတွာ ကတ္ထစိ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာယသ္မတော’’တိ သာဝေတိ, ပါဌာနုရူပတ္တာ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏန္တိပိ ဧကေ. ဗျဉ္ဇနဘေဒပ္ပသင်္ဂတော အနုဿာဝနာနံ တံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. သစေ ပန သဗ္ဗဋ္ဌာနေပိ ဧကေနေဝ ပကာရေန ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ.

ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ “ຄວນໃຫ້ສວດປະກາດດ້ວຍໂຄດກໍໄດ້” (ມະຫາວະ. ໑໒໒) ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ຈະຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍຊື່ທີ່ໃຊ້ຮ້ອງກັນຢ່າງໃດ ກໍຄວນຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກຖາມວ່າ “ພຣະອຸປັດຊາຂອງເຈົ້າຊື່ຫຍັງ?” ກໍເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ຄວນບອກໂຄດນັ້ນເອງໃຫ້ເປັນຊື່, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ໃນບັນດາຊື່ ໔ ປະເພດນັ້ນ ຄວນສວດປະກາດດ້ວຍຊື່ໃດຊື່ໜຶ່ງກໍໄດ້. ຄົນຜູ້ດຽວມີຊື່ຫຼາຍຊື່, ໃນຊື່ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະໃຊ້ຊື່ໜຶ່ງໃນຍັດຕິ ແລະໃຊ້ອີກຊື່ໜຶ່ງໃນອະນຸສາວະນາ ບໍ່ຄວນ, ເພາະອະນຸສາວະນາທັງຫຼາຍ ຈະຕ້ອງບໍ່ຕ່າງກັນທັງໂດຍອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພຣະບາລີຈະກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້ຂ้างຫຼັງ ໃນຄຳວ່າ “ອິດຖັນນາໂມ ອິດຖັນນາມັສສະ ອາຍັສມະໂຕ” ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນພຣະບາລີກັມມະວາຈາ ພວກເຂົາຂຽນຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້ຂ้างໜ້າວ່າ “ອະຍັງ ພຸດທະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ທັມມະຣັກຂິຕັສສະ”, ບໍ່ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າ ຄຳນັ້ນກ່າວສະຫຼັບກັນ. ເພາະໃນພຣະບາລີ ຊົງສະແດງພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມວ່າ “ອິດຖັນນາໂມ ອິດຖັນນາມັສສະ” ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ ແຕ່ໃນພຣະບາລີກັມມະວາຈາ ກໍສະແດງການໃຊ້ໄວ້ວ່າ “ອະຍັງ ພຸດທະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ທັມມະຣັກຂິຕັສສະ”. ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເພາະເຫັນການໃຊ້ຄຳວ່າ “ອາຍັສມາ” ໄວ້ຂ้างໜ້າ ເຊັ່ນ “ນະ ເມ ທິດໂຖ ອິໂຕ ປຸບເພ ອິຈຈາຍັສມາ ສາຣιປຸຕໂຕ” ແລະ “ອາຍັສມາ ສາຣິປຸຕໂຕ ອັຕຖະກຸສະໂລ” ດັ່ງນີ້. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ຫາກໃນບາງບ່ອນສວດວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ” ແລ້ວໃນບາງບ່ອນສວດພຽງແຕ່ “ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ”, ກໍບໍ່ເອີ້ນວ່າ ເຮັດໃຫ້ການສວດເສຍໄປ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຊື່ເສຍໄປ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ຫາກໃນບາງບ່ອນສວດວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂιຕັສສະ” ແລ້ວໃນບາງບ່ອນສວດວ່າ “ພຸດທະຣັກຂິຕັສສາຍັສມະໂຕ”, ເພາະຄ້ອຍຕາມບົດສວດ ກໍຖືວ່າເຂົ້າເກນຢູ່. ແຕ່ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ການເຮັດແນວນັ້ນບໍ່ຄວນ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ພະຍັນຊະນະຂອງອະນຸສາວະນາທັງຫຼາຍແຕກຕ່າງກັນ. ແຕ່ຖ້າຫາກກ່າວດ້ວຍວິທີດຽວກັນໃນທຸກບ່ອນ ກໍຄວນຢູ່.

ဧကာနုဿာဝနေတိ ဧတ္ထ ဧကတော အနုဿာဝနံ ဧတေသန္တိ ဧကာနုဿာဝနာတိ အသမာနာဓိကရဏဝိသယော ဗာဟိရတ္ထသမာသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒွေ ဧကတော အနုဿာဝနေ’’တိ. တတ္ထ ဧကတောတိ ဧကက္ခဏေတိ အတ္ထော, ဝိဘတ္တိအလောပေန စာယံ နိဒ္ဒေသော. ပုရိမနယေနေဝ ဧကတော အနုဿာဝနေ ကာတုန္တိ ‘‘ဧကေန ဧကဿ, အညေန ဣတရဿာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ ဧကေန ဝါ ဧကတော အနုဿာဝနေ ကာတုံ. ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာတိ ဣမိနာ ဥပဇ္ဈာယသဒ္ဒသမာနတ္ထော ဥပဇ္ဈာသဒ္ဒေါပီတိ အတ္ထံ ဒဿေတီတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၂၃).

ໃນຄຳວ່າ “ເອການຸສສາວະເນ” ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນພະຫຸບພີຫິສະມາດ ທີ່ມີອັດຖະພາຍນອກ ເປັນອະສະມານາທິກະຣະນະ ໂດຍວິເຄາະວ່າ “ການສວດປະກາດຮ່ວມກັນຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເອການຸສສາວະນາ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສອງຄົນໃນການສວດປະກາດຮ່ວມກັນ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ເອກະໂຕ” ມີອັດຖະວ່າ “ໃນຂະນະດຽວກັນ”, ແລະຄຳສະແດງນີ້ເປັນການຄົງວິພັດໄວ້. ຄຳວ່າ “ຄວນເຮັດການສວດປະກາດຮ່ວມກັນ ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ” ຄື ຄວນເຮັດການສວດປະກາດຮ່ວມກັນ ໂດຍອາຈານ ໒ ຫຼື ໓ ຮູບ ຫຼື ໂດຍອາຈານຮູບດຽວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ອາຈານຮູບໜຶ່ງສວດໃຫ້ຄົນໜຶ່ງ, ອາຈານອີກຮູບໜຶ່ງສວດໃຫ້ອີກຄົນໜຶ່ງ”. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ສະແດງອັດຖະວ່າ ຄຳວ່າ “ອຸປັດຊາ” ກໍມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ “ອຸປັດຊາຍະ” ໂດຍວິເຄາະວ່າ “ຍ່ອມເພັ່ງພິຈາຣະນາໂທດແລະບໍ່ແມ່ນໂທດ ຊື່ວ່າ ອຸປັດຊາ”.

ဂေါတ္တေနာပီတိ ‘‘အာယသ္မတော ပိပ္ပလိဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဧဝံ နာမံ အဝတွာ ဂေါတ္တနာမေနပီတိ အတ္ထော, တေန ‘‘ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ ပုဋ္ဌေန ဂေါတ္တနာမေန ‘‘အာယသ္မာ ကဿပေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တသ္မာ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ တဿ နာမံ ပသိဒ္ဓံ, တသ္မိံ ဝါ ခဏေ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ နာမံ ပညာပိတံ, တံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာပိ အနုဿာဝနာ ကာတဗ္ဗာ. ယထာ ဥပဇ္ဈာယဿ, ဧဝံ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿာပိ ဂေါတ္တာဒိနာမေန [Pg.279] တင်္ခဏိကနာမေန စ အနုဿာဝနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မိမ္ပိ ခဏေ ‘‘အယံ တိဿော’’တိ ဝါ ‘‘နာဂေါ’’တိ ဝါ နာမံ ကရောန္တေဟိ အနုသာသကသမ္မုတိတော ပဌမမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ အကတွာပိ အန္တရာယိကဓမ္မာနုသာသနပုစ္ဆနကာလေသု ‘‘ကိန္နာမောသိ, အဟံ ဘန္တေ နာဂေါ နာမ, ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော, ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ တိဿော နာမာ’’တိအာဒိနာ ဝိညာပေန္တေန ဥဘိန္နမ္ပိ စိတ္တေ ‘‘မမေတံ နာမ’’န္တိ ယထာ သညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဝိညာပေတဗ္ဗံ. သစေ ပန တသ္မိံ ခဏေ ပကတိနာမေန ဝတွာ ပစ္ဆာ ‘‘တိဿော နာမာ’’တိ အပုဗ္ဗနာမေန အနုဿာဝေတိ, န ဝဋ္ဋတိ.

ຄຳວ່າ “ດ້ວຍໂຄດກໍໄດ້” ຄື ບໍ່ຕ້ອງກ່າວຊື່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຜູ້ມຸ່ງຈະອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານປιບຜະລິ”, ແຕ່ກ່າວດ້ວຍຊື່ໂຄດກໍໄດ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ “ພຣະອຸປັດຊາຂອງເຈົ້າຊື່ຫຍັງ?” ກໍເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ຄວນບອກດ້ວຍຊື່ໂຄດວ່າ “ທ່ານກັດສະປະ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຊື່ອື່ນໃດໜຶ່ງຂອງເພິ່ນທີ່ປະກົດດີແລ້ວ ຫຼື ຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນຂະນະນັ້ນເພື່ອໃຫ້ຈຳງ່າຍ, ກໍຄວນຖືເອົາຊື່ທັງໝົດນັ້ນແລ້ວເຮັດການສວດປະກາດ. ການສວດປະກາດດ້ວຍຊື່ໂຄດເປັນຕົ້ນ ແລະຊື່ສະເພາະຂະນະນັ້ນ ຄວນເຮັດໄດ້ທັງແກ່ຜູ້ມຸ່ງຈະອຸປະສົມບົດ ເໝືອນກັບແກ່ພຣະອຸປັດຊາ, ເມື່ອຈະຕັ້ງຊື່ໃນຂະນະນັ້ນວ່າ “ຜູ້ນີ້ຊື່ຕິດສະ” ຫຼື “ຊື່ນາຄະ” ກໍຕາມ ຄວນເຮັດຕັ້ງແຕ່ຕອນສົມມຸດພຣະອະນຸສາສະນາກອນທີແຮກເລີຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ໃນເວລາຖາມອັນຕະຣາຍິກະທັມ ຜູ້ສະແດງໃຫ້ຮູ້ກ່າວວ່າ “ເຈົ້າຊື່ຫຍັງ? ຂ້ານ້ອຍຊື່ນາຄະ ຂ້ານ້ອຍ, ພຣະອຸປັດຊາຂອງເຈົ້າຊື່ຫຍັງ? ພຣະອຸປັດຊາຂອງຂ້ານ້ອຍຊື່ຕິດສະ ຂ້ານ້ອຍ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ກໍຄວນສະແງໃຫ້ຮູ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຈຳໃນໃຈຂອງທັງສອງຝ່າຍວ່າ “ນີ້ແມ່ນຊື່ຂອງເຮົາ”. ແຕ່ຖ້າຫາກໃນຂະນະນັ້ນ ກ່າວດ້ວຍຊື່ປົກກະຕິ ແລ້ວພາຍຫຼັງມາສວດປະກາດດ້ວຍຊື່ໃໝ່ວ່າ “ຊື່ຕິດສະ”, ບໍ່ຄວນ.

တတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဥပဇ္ဈာယဿေဝ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ယေန ကေနစိ နာမေန ‘‘တိဿဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိအာဒိနာပိ ပုဂ္ဂလေ ပရာမဋ္ဌေ ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ အနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ဝိယ ဥပဇ္ဈာယဿ အဘာဝေပိ အဘဗ္ဗတ္တေပိ ကမ္မဝါစာယ ပုဂ္ဂလေ ပရာမဋ္ဌေ ကမ္မဿ သိဇ္ဈနတော. ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ပန ယထာသကံ နာမံ ဝိနာ အညေန နာမေန အနုဿာဝိတေ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ, သော အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ. တတ္ထ ဌိတော အညော အနုပသမ္ပန္နော ဝိယ ဂဟိတနာမဿ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလဿ တတ္ထ အဘာဝါ, ဧတဿ စ နာမဿ အနုဿာဝနာယ အဝုတ္တတ္တာ. တသ္မာ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ပကတိနာမံ ပရိဝတ္တေတွာ အပုဗ္ဗေန နာဂါဒိနာမေန အနုဿာဝိတုကာမေန ပဋိကစ္စေဝ ‘‘တွံ နာဂေါ’’တိအာဒိနာ ဝိညာပေတွာ အနုသာသနအန္တရာယိကဓမ္မာပုစ္ဆနက္ခဏေသုပိ တဿ စ သံဃဿ စ ယထာ ပါကဋံ ဟောတိ, တထာ ပကာသေတွာဝ နာဂါဒိနာမေန အနုဿာဝေတဗ္ဗံ. ဧကဿ ဗဟူနိ နာမာနိ ဟောန္တိ, တေသု ဧကံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ອອກຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊາເລີຍ ແຕ່ໄດ້ລະບຸເຖິງຕົວບຸກຄົນດ້ວຍຊື່ອື່ນໃດໜຶ່ງ ເຊັ່ນວ່າ “ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງຕິດສະ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ກັມນັ້ນກໍເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວ (ສຳເລັດເປັນຢ່າງດີ) ເໝືອນດັ່ງກັມອຸປະສົມບົດຂອງຄົນທີ່ບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນ ເພາະວ່າເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ພຣະອຸປັດຊາບໍ່ຄວນ (ບໍ່ມີຄຸນສົມບັດ) ກໍຕາມ ເມື່ອມີການລະບຸເຖິງຕົວບຸກຄົນໃນກັມມະວາຈາ ກັມກໍຍ່ອມສຳເລັດ. ແຕ່ສ່ວນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນັ້ນ ຫາກມີການປະກາດ (ສູດ) ດ້ວຍຊື່ອື່ນ ໂດຍເວັ້ນຈາກຊື່ຂອງຕົນເອງ ກັມຍ່ອມກຳເລີບ (ເສຍໄປ) ຜູ້ນັ້ນກໍຍັງເປັນອະນຸປະສຳບັນ (ບໍ່ໄດ້ເປັນພິກຂຸ) ຢູ່ຄືເກົ່າ. ທັງນີ້ ເພາະວ່າບຸກຄົນຜູ້ເປັນວັດຖຸເຊິ່ງມີຊື່ຕາມທີ່ລະບຸນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ມີຕົວຕົນຢູ່ ນະ ທີ່ນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງຄົນອື່ນທີ່ຢືນຢູ່ບ່ອນນັ້ນເຊິ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ ແລະ ເພາະວ່າຊື່ຂອງຜູ້ນີ້ (ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຕົວຈິງ) ບໍ່ໄດ້ຖືກກ່າວເຖິງໃນການປະກາດ (ສູດ). ເພາະສະນັ້ນ ຫາກມີຄວາມປະສົງຈະປ່ຽນຊື່ເດີມຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ແລ້ວປະກາດດ້ວຍຊື່ອັນໃໝ່ ເຊັ່ນ “ນາຄະ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຕ້ອງໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຮັບຮູ້ໄວ້ກ່ອນແຕ່ຫົວທີວ່າ “ເຈົ້າຊື່ນາຄະ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງແກ່ຜູ້ນັ້ນ ແລະ ແກ່ພຣະສົງ ເຖິງແມ່ນໃນຂະນະທີ່ສັ່ງສອນ ແລະ ຖາມອັນຕະລາຍິກະທັມ ແລ້ວຈຶ່ງປະກາດດ້ວຍຊື່ “ນາຄະ” ເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ຄົນຜູ້ດຽວອາດມີຫຼາຍຊື່ ໃນຊື່εຫຼົ່ານັ້ນ ຈະຖືເອົາຊື່ໃດຊື່ໜຶ່ງກໍຄວນ.

ယံ ပန ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဥပဇ္ဈာယာနံ ဧကတ္ထ ဂဟိတံ နာမံ တဒေဝ ဉတ္တိယာ, သဗ္ဗတ္ထ အနုဿာဝနာသု စ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဂဟိတတော ဟိ အညသ္မိံ ဂဟိတေ ဗျဉ္ဇနံ ဘိန္နံ နာမ ဟောတိ, ကမ္မံ [Pg.280] ဝိပဇ္ဇတိ. အတ္ထတော ဟိ ဗျဉ္ဇနတော စ အဘိန္နာ ဧဝ ဉတ္တိ အနုဿာဝနာ စ ဝဋ္ဋန္တိ. ဥပဇ္ဈာယနာမဿ ပန ပုရတော ‘‘အာယသ္မတော တိဿဿာ’’တိအာဒိနာ အာယသ္မန္တပဒံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတွာပိ အနုဿာဝေတိ. တထာ အယောဇိတေပိ ဒေါသော နတ္ထိ.

ສ່ວນຊື່ໃດຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ແລະ ຂອງພຣະອຸປັດຊາ ທີ່ໄດ້ກຳນົດເອົາໄວ້ໃນບ່ອນໜຶ່ງແລ້ວ ກໍຕ້ອງຖືເອົາຊື່ນັ້ນແຫຼະໃນຍັດຕິ ແລະ ໃນການປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ທັງປວງ. ເພາະວ່າ ເມື່ອກຳນົດເອົາຊື່ອື່ນຕ່າງໄປຈາກຊື່ທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ແລ້ວ ພະຍັນຊະນະຍ່ອມຊື່ວ່າແຕກຕ່າງກັນ ກັມຍ່ອມວິບັດ (ເສຍໄປ). ດ້ວຍວ່າ ຍັດຕິ ແລະ ອະນຸສາວະນາ ທີ່ບໍ່ແຕກຕ່າງກັນທັງໂດຍອັດຖະ ແລະ ໂດຍພະຍັນຊະນະ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະໃຊ້ໄດ້. ແຕ່ສ່ວນທາງໜ້າຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊາ ເຖິງແມ່ນຈະປະກອບຄຳວ່າ “ອາຍັສມາ” ເຂົ້າທຸກບ່ອນ ເຊັ່ນ “ອາຍັສມະໂຕ ຕິສັສສະ” (ຂອງພຣະຕິດສະຜູ້ມີອາຍຸ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປະກາດ ກໍຄວນ. ເຖິງແມ່ນບໍ່ປະກອບຄຳເຊັ່ນນັ້ນ ກໍບໍ່ມີໂທດ (ບໍ່ຜິດ).

ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၂၆) ပန ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော’’တိ ပစ္ဆတော ‘‘အာယသ္မတော’’တိ ပဒံ ဝုတ္တံ, တထာပိ ‘‘အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အတ္ထကုသလော’’တိအာဒိနာ နာမဿ ပုရတော ‘အာယသ္မန္တပဒ’ယောဂဿ ဒဿနတော ပုရတောဝ ပယောဂေါ ယုတ္တတရော, တဉ္စ ဧကတ္ထ ယောဇေတွာ အညတ္ထ အယောဇိတေပိ ဧကတ္ထ ပုရတော ယောဇေတွာ အညတ္ထ ပစ္ဆတော ယောဇနေပိ သာဝနာယ ဟာပနံ နာမ န ဟောတိ နာမဿ အဟာပိတတ္တာ. တေနေဝ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော’’တိ ဧကတ္ထ ယောဇေတွာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိအာဒီသု ‘‘အာယသ္မတော’’တိ န ယောဇိတန္တိ ဝဒန္တိ. တဉ္စ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ, တထာပိ သဗ္ဗဋ္ဌာနေပိ ဧကေနေဝ ပကာရေန ယောဇေတွာ ဧဝ ဝါ အယောဇေတွာ ဝါ အနုဿာဝနံ ပသတ္ထတရန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນພຣະບານີ (ມະຫາວັກ ໑໒໖) ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້ທາງຫຼັງວ່າ “ອິດຖັນນາມັສສະ ອາຍັສມະໂຕ” ກໍຕາມ ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫັນການປະກອບຄຳວ່າ “ອາຍັສມາ” ໄວ້ທາງໜ້າຊື່ ເຊັ່ນ “ອາຍັສມາ ສາຣີປຸຕໂຕ ອັຕຖະກຸສະໂລ” (ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ການປະກອບໄວ້ທາງໜ້າຈຶ່ງສົມຄວນກວ່າ. ແລະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບຄຳນັ້ນໄວ້ໃນບ່ອນໜຶ່ງ ແຕ່ບໍ່ປະກອບໃນອີກບ່ອນໜຶ່ງ ຫຼື ປະກອບໄວ້ທາງໜ້າໃນບ່ອນໜຶ່ງ ແລ້ວປະກອບໄວ້ທາງຫຼັງໃນອີກບ່ອນໜຶ່ງກໍຕາມ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການບົກພ່ອງໃນການປະກາດ (ສູດ) ເພາະຊື່ບໍ່ໄດ້ຕົກຫຼົ່ນໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ທ່ານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ໃນພຣະບານີ ເຖິງແມ່ນຈະປະກອບຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້ໃນບ່ອນໜຶ່ງວ່າ “ອິດຖັນນາມັສສະ ອາຍັສມະໂຕ” ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ອິດຖັນນາເມນະ ອຸປັຊຊາເຍນະ” ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ປະກອບຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ແຕ່ກໍຄວນຊາບວ່າ ການປະກາດໂດຍປະກອບຄຳນັ້ນເຂົ້າຄືກັນທັງໝົດທຸກບ່ອນ ຫຼື ບໍ່ປະກອບເລີຍທັງໝົດທຸກບ່ອນ ນັ້ນແຫຼະ ເປັນວິທີທີ່ປະເສີດກວ່າ.

ဧကတော သဟေဝ ဧကသ္မိံ ခဏေ အနုဿာဝနံ ဧတေသန္တိ ဧကာနုဿာဝနာ, ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ, ဧတေ ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ. တေနာဟ ‘‘ဧကတောအနုသာဝနေ’’တိ. ဣဒဉ္စ ဧကံ ပဒံ ဝိဘတ္တိအလောပေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကေန ဝါတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကာယ ဧဝ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနေ ဧကေန အာစရိယေနာတိ အတ္ထော. ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော စ အယံ ဓမ္မရက္ခိတော စ အာယသ္မတော သံဃရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိအာဒိနာ နယေန ဧကေန အာစရိယေန ဒွိန္နမေကသ္မိံ ခဏေ အနုဿာဝနနယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဣမိနာဝ နယေန တိဏ္ဏမ္ပိ ဧကေန အာစရိယေန ဧကက္ခဏေ အနုဿာဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ເອການຸສສາວະນາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີການປະກາດ (ສູດ) ພ້ອມກັນໃນຂະນະດຽວກັນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຢູ່ໃນການປະກາດຮ່ວມກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເອກະໂຕອະນຸສາວະເນ” (ໃນການປະກາດຮ່ວມກັນ). ແລະ ຄຳນີ້ ພຶງເຫັນວ່າເປັນບົດດຽວທີ່ລຶບວິບັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ໂດຍທ່ານຜູ້ດຽວ' ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນການປະກາດແກ່ຄົນທັງສອງໃນຂະນະດຽວກັນ ດ້ວຍກັມມະວາຈາດຽວກັນນັ້ນ ແມ່ນເຮັດໂດຍພຣະອາຈານຜູ້ດຽວ. ພຶງເຫັນວິທີການປະກາດແກ່ຄົນສອງຄົນໃນຂະນະດຽວກັນ ໂດຍພຣະອາຈານຜູ້ດຽວ ຕາມແນວທາງ ເຊັ່ນ “ອະຍັງ ພຸທທະຣັກຂິໂຕ ຈະ ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ຈະ ອາຍັສມະໂຕ ສັງຄະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປັສັມປະທາເπεັກໂຂ” (ພຣະພຸດທະຮັກຂິຕະຜູ້ນີ້ດ້ວຍ ພຣະທັມມະຮັກຂິຕະຜູ້ນີ້ດ້ວຍ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງພຣະສັງຄະຮັກຂິຕະຜູ້ມີອາຍຸ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂດຍແນວທາງນີ້ແຫຼະ ພຶງຊາບການປະກາດແກ່ຄົນສາມຄົນໃນຂະນະດຽວກັນ ໂດຍພຣະອາຈານຜູ້ດຽວ.

ပုရိမနယေနေဝ [Pg.281] ဧကတော အနုဿာဝနေ ကာတုန္တိ ‘‘ဧကေန ဧကဿ, အညေန ဣတရဿာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဒွိန္နံ ဒွီဟိ ဝါ တိဏ္ဏံ တီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ, ဧကေန ဝါ အာစရိယေန တယောပိ ဧကတောအနုဿာဝနေ ကာတုန္တိ အတ္ထော. ‘‘တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန, န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ဣဒံ ဧကေန အာစရိယေန ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ ဥပဇ္ဈာယေဟိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခေ ဧကက္ခဏေ ဧကာယ အနုဿာဝနာယ ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပဋိက္ခေပပဒံ, န ပန နာနာစရိယေဟိ နာနုပဇ္ဈာယေဟိ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘သစေ ပန နာနာစရိယာ နာနုပဇ္ဈာယာ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယဉ္စေတ္ထ ‘‘တိဿတ္ထေရော သုမနတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, သုမနတ္ထေရော တိဿတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိက’’န္တိ ဧဝံ ဥပဇ္ဈာယေဟိ အညမညံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ အနုဿာဝနကရဏံ ဝုတ္တံ, တံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. တသ္မာ သစေ တိဿတ္ထေရော သုမနတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, သုမနတ္ထေရော နန္ဒတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အနုဿာဝေတိ, အညမညဉ္စ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. သစေ ပန ဥပဇ္ဈာယော သယမေဝ အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အနုဿာဝေတိ, ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ, အနုပဇ္ဈာယကဿပိ ယေန ကေနစိ အနုဿာဝိတေ ဥပသမ္ပဒါ ဟောတိ, ကိမင်္ဂံ ပန သဥပဇ္ဈာယကဿ ဥပဇ္ဈာယေနေဝ အနုဿာဝနေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ နဝဋ္ဋနပက္ခံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ຄຳວ່າ 'ເພື່ອເຮັດການປະກາດຮ່ວມກັນ ໂດຍແນວທາງກ່ອນນັ້ນແຫຼະ' ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ເຊັ່ນ “ໂດຍທ່ານຜູ້ດຽວ ແກ່ຄົນຜູ້ດຽວ ໂດຍທ່ານອື່ນ ແກ່ຄົນອື່ນ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຄືການເຮັດການປະກາດຮ່ວມກັນ ແກ່ຄົນສອງຄົນ ໂດຍພຣະອາຈານສອງຮູບ ຫຼື ແກ່ຄົນສາມຄົນ ໂດຍພຣະອາຈານສາມຮູບ ຫຼື ໂດຍພຣະອາຈານຮູບດຽວ ແກ່ຄົນທັງສາມຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ “ແລະ ການເຮັດນັ້ນ ຕ້ອງມີພຣະອຸປັດຊາຮູບດຽວ ຈະມີພຣະອຸປັດຊາຕ່າງກັນບໍ່ໄດ້ເລີຍ” ນີ້ ເປັນບົດຫ້າມ ບໍ່ໃຫ້ເຮັດການປະກາດຮ່ວມກັນ ແກ່ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດສອງ ຫຼື ສາມຄົນ ທີ່ມີພຣະອຸປັດຊາສອງ ຫຼື ສາມຮູບ ໃນຂະນະດຽວກັນ ດ້ວຍການປະກາດເທື່ອດຽວ ໂດຍພຣະອາຈານຮູບດຽວ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຫ້າມການເຮັດການປະກາດຮ່ວມກັນ ແກ່ຄົນສາມຄົນ ໂດຍພຣະອາຈານຕ່າງກັນ ແລະ ພຣະອຸປັດຊາຕ່າງກັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ຫາກວ່າ ພຣະອາຈານຕ່າງກັນ ພຣະອຸປັດຊາຕ່າງກັນ...ເປ... ຍ່ອມຄວນຢູ່”. ແລະ ຂໍ້ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ພຣະຕິດສະເຖຣະ ປະກາດແກ່ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພຣະສຸມະນະເຖຣະ ພຣະສຸມະນະເຖຣະ ປະກາດແກ່ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພຣະຕິດສະເຖຣະ” ດັ່ງນີ້ ເປັນການກ່າວໄວ້ພໍເປັນຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຫາກວ່າ ພຣະຕິດສະເຖຣະ ປະກາດແກ່ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພຣະສຸມະນະເຖຣະ ພຣະສຸມະນະເຖຣະ ປະກາດແກ່ສັດທິວິຫາຣິກຂອງພຣະນັນທະເຖຣະ ແລະ ຕ່າງຮູບຕ່າງກໍເປັນຄະນະປູຣະກະ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຄະນະສົງ) ແກ່ກັນແລະກັນ ກໍຍ່ອມຄວນແທ້. ແຕ່ຫາກວ່າ ພຣະອຸປັດຊາ ປະກາດແກ່ສັດທິວິຫາຣິກຂອງຕົນເອງ ໃນເລື່ອງນີ້ ກໍບໍ່ມີສິ່ງໃດຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ ກັມຍ່ອມເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວ (ສຳເລັດເປັນຢ່າງດີ) ເພາະເຖິງແມ່ນຄົນທີ່ບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາ ເມື່ອມີຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງປະກາດໃຫ້ ກໍຍັງເປັນອຸປະສຳບັນໄດ້ ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຄົນທີ່ມີພຣະອຸປັດຊາ ທີ່ພຣະອຸປັດຊາເອງເປັນຜູ້ປະກາດໃຫ້ ພຶງອຸປະມາຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອານิສົງວ່າ “ແຕ່ຫາກວ່າ...” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງຝ່າຍທີ່ບໍ່ຄວນ.

ဥပဇ္ဈာတိ ဥပဇ္ဈာယသဒ္ဒသမာနတ္ထော အာကာရန္တော ဥပဇ္ဈာသဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ. ဥပဇ္ဈာယ-သဒ္ဒေါ ဧဝ ဝါ ဥပဇ္ဈာ, ဥပယောဂပစ္စတ္တဝစနေသု ယ-ကာရ လောပံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တော ကရဏဝစနာဒီသု ဥပဇ္ဈာသဒ္ဒဿ ပယောဂါဘာဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဠိယံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ သမ္မန္နိတဗ္ဗန္တိ အတ္တနာဝ ကတ္တုဘူတေန ကရဏဘူတေန အတ္တာနမေဝ ကမ္မဘူတံ [Pg.282] ပတိ သမ္မန္နနကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, အတ္တာနန္တိ ဝါ ပစ္စတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ, အတ္တနာဝ အတ္တာ သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. န ကေဝလဉ္စ ဧတ္ထေဝ, အညတြာပိ တေရသသမ္မုတိအာဒီသု ဣမိနာဝ လက္ခဏေန အတ္တနာဝ အတ္တာ သမ္မန္နိတဗ္ဗောဝ. အပိစ သယံ ကမ္မာရဟတ္တာ အတ္တာနံ မုဉ္စိတွာ စတုဝဂ္ဂါဒိကော ဂဏော သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ 'ອຸປັຊຊາ' ສະແດງເຖິງ ສັບທີ່ມີສະຫຼະ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ (ອາການັນ) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍຄືກັນກັບສັບວ່າ 'ອຸປັຊຊາຍະ'. ຫຼືວ່າ ສັບວ່າ 'ອຸປັຊຊາຍະ' ນັ້ນແຫຼະ ເປັນ 'ອຸປັຊຊາ' ໂດຍມີການລຶບ ອັກສອນ ຍະ ໃນອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວิບັດ) ແລະ ປັດຈັດຕະວິບັດ (ປະຖະມາວິບັດ) ແລ້ວກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເພາະບໍ່ມີການໃຊ້ສັບວ່າ 'ອຸປັຊຊາ' ນີ້ ໃນກະຣະນະວິບັດ (ຕະຕິຍາວິບັດ) ເປັນຕົ້ນ. ຂໍ້ຄວາມໃນພຣະບານີວ່າ 'ອັຕຕະນາວະ ອັຕຕານັງ ສັມມັນນິຕັບພັງ' (ຕົນເອງພຶງສົມມຸດຕົນເອງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຕົນເອງຜູ້ເປັນກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) ແລະ ເປັນກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື) ພຶງເຮັດກິດຈະກຳສົມມຸດຕໍ່ຕົນເອງຜູ້ເປັນກັມມະ (ຜູ້ຖືກເຮັດ) ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ 'ອັຕຕານັງ' ເປັນອຸປະໂຍຄະວິບັດໃນຄວາມໝາຍຂອງປັດຈັດຕະວິບັດ ມີອັດຖະວ່າ ຕົນເອງພຶງໄດ້ຮັບການສົມມຸດໂດຍຕົນເອງ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນອື່ນ ເຊັ່ນ ໃນການສົມມຸດ ໑໓ ປະການເປັນຕົ້ນ ຕົນເອງກໍພຶງໄດ້ຮັບການສົມມຸດໂດຍຕົນເອງ ດ້ວຍລັກສະນະນີ້ແຫຼະ. ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດກັມ (ເຈົ້າການ) ຄະນະສົງມີກຳນົດ ໔ ຮູບເປັນຕົ້ນ ໂດຍເວັ້ນຕົນເອງອອກ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງການໃນທຸກບ່ອນ.

သစ္စကာလောတိ ‘‘နိဂူဟိဿာမီ’’တိ ဝဉ္စနံ ပဟာယ သစ္စဿေဝ တေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကာလော. ဘူတကာလောတိ ဝဉ္စနာယ အဘာဝေပိ မနုဿတ္တာဒိဝတ္ထုနော ဘူတတာယ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကာလော, ဣတရထာ ကမ္မကောပါဒိအန္တရာယော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. မင်္ကူတိ အဓောမုခေါ. ဥဒ္ဓရတူတိ အနုပသမ္ပန္နဘာဝတော ဥပသမ္ပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌပေတူတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ 'ສັດຈະກາໂລ' (ເວລາແຫ່ງຄວາມຈິງ) ໝາຍເຖິງ ເວລາທີ່ເຈົ້າຄວນປາຖະໜາແຕ່ຄວາມຈິງເທົ່ານັ້ນ ໂດຍລະຖິ້ມການຫຼອກລວງທີ່ຄິດວ່າ “ເຮົາຈັກປິດບັງໄວ້”. ຄຳວ່າ 'ພູຕະກາໂລ' (ເວລາແຫ່ງຄວາມເປັນຈິງ) ໝາຍເຖິງ ເວລາທີ່ຕ້ອງປາຖະໜາຄວາມເປັນຈິງແຫ່ງວັດຖຸ ມີຄວາມເປັນມະນຸດເປັນຕົ້ນຢ່າງແນ່ນອນ ເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ມີການຫຼອກລວງກໍຕາມ ຄວາມໝາຍຄື ຫາກບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີອັນຕະລາຍ ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກັມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມັງກູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໜ້າກົ້ມລົງ (ເກີ້ເຂີນ). ຄຳວ່າ 'ອຸດທະຣະຕຸ' ໝາຍຄວາມວ່າ ຂໍຈົ່ງຊ່ວຍຍົກຂຶ້ນ ຄື ໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອຸປະສຳບັນ ຈາກຄວາມເປັນອະນຸປະສຳບັນ.

သဗ္ဗကမ္မဝါစာသု အတ္ထကောသလ္လတ္ထံ ပနေတ္ထ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာယ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သုဏာတူတိ သဝနာဏတ္တိယံ ပဌမပုရိသေကဝစနံ. တဉ္စ ကိဉ္စာပိ ယော သော သံဃော သဝနကိရိယာယံ နိယောဇီယတိ, တဿ သမ္မုခတ္တာ ‘‘သုဏာဟီ’’တိ မဇ္ဈိမပုရိသဝစနေန ဝတ္တဗ္ဗံ, တထာပိ ယသ္မာ သံဃသဒ္ဒသန္နိဓာနေ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂေါဝ သဒ္ဒဝိဒူဟိ သမာစိဏ္ဏော ဘဝန္တဘဂဝန္တအာယသ္မာဒိသဒ္ဒသန္နိဓာနေသု ဝိယ ‘‘အဓိဝါသေတု မေ ဘဝံ ဂေါတမော (ပါရာ. ၂၂), ဧတဿ သုဂတ ကာလော, ယံ ဘဂဝါ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေယျ (ပါရာ. ၂၁), ပက္ကမတာယသ္မာ (ပါရာ. ၄၃၆), သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တော’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၆၈). တသ္မာ ဣဓ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂေါ ကတော. အထ ဝါ ဂါရဝဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဂရုဋ္ဌာနိယေသု ဟိ ဂါရဝဝသေန မဇ္ဈိမပုရိသပယောဂုပ္ပတ္တိယမ္ပိ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂံ ပယုဇ္ဇန္တိ ‘‘ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၆၆; မ. နိ. ၂.၃၃၈; မဟာဝ. ၈) ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေစိ ပန [Pg.283] ‘‘ဘန္တေ အာဝုသောတိ ပဒေ အပေက္ခိတွာ ဣဓ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂေါ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ ‘‘အာစရိယော မေ, ဘန္တေ, ဟောဟိ (မဟာဝ. ၇၇), ဣင်္ဃာဝုသော ဥပါလိ, ဣမံ ပဗ္ဗဇိတံ အနုယုဉ္ဇာဟီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၅၁၇) တပ္ပယောဂေပိ မဇ္ဈိမပုရိသပ္ပယောဂဿေဝ ဒဿနတော.

ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດໃນອັດຖະແຫ່ງກັມມະວາຈາທັງປວງ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບອັດຖະແຫ່ງອຸປະສຳປະທາກັມມະວາຈາ ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ສຸນາຕຸ' (ຈົ່ງຟັງ) ເປັນປະຖົມບຸຣຸດ ເອກະວັດຈະນະ ໃນການສັ່ງໃຫ້ຟັງ. ແລະ ຄຳນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າ ພຣະສົງໃດທີ່ຖືກມອບໝາຍໃນກິດຈະກຳການຟັງນັ້ນ ຈະຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ເຊິ່ງຄວນຈະກ່າວດ້ວຍມັດຊິມະບຸຣຸດວັດຈະນະວ່າ “ສຸນາຫິ” (ເຈົ້າຈົ່ງຟັງ) ກໍຕາມ ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະການໃຊ້ປະຖົມບຸຣຸດໃນຂະນະທີ່ມີສັບວ່າ 'ສັງຄະ' ຢູ່ນຳນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ຄຳສັບທັງຫຼາຍເຄີຍປະຕິບັດມາ ເໝືອນດັ່ງໃນຂະນະທີ່ມີສັບວ່າ 'ພະວັນຕະ' 'ພະຄະວັນຕະ' 'ອາຍັສມາ' ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ນຳ ເຊັ່ນ “ອະທິວາເສຕຸ ເມ ພະວັງ ໂຄຕະໂມ” (ຂໍພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ ຈົ່ງຮັບຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) “ເອຕັສສະ ສຸຄະຕະ ກາໂລ ຍັງ ພະຄະວາ ສາວະການັງ ສິກຂາປະທັງ ປັນຍາເປຍຍະ” (ຂ້າແຕ່ພຣະສຸຄົດ ເຖິງເວລາແລ້ວ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈັກຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍ) “ປັກກະມະຕາຍັສມາ” (ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຈົ່ງຫຼີກໄປ) “ສຸນັນຕຸ ເມ ອາຍັສມັນໂຕ” (ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງມີການໃຊ້ປະຖົມບຸຣຸດ. ຫຼືວ່າ ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຄົາລົບ. ດ້ວຍວ່າ ໃນບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ໃນຖານະທີ່ເຄົາລົບ ເຖິງແມ່ນຈະມີການໃຊ້ມັດຊິມະບຸຣຸດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຄົາລົບກໍຕາມ ແຕ່ເພິ່ນກໍຍັງໃຊ້ປະຖົມບຸຣຸດ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ “ເທເສຕຸ ສຸຄະໂຕ ທັມມັງ” (ຂໍພຣະສຸຄົດຈົ່ງສະແດງທັມ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ແຕ່ສ່ວນບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ເພາະເພັ່ງເລັງເຖິງບົດວ່າ 'ພັນເຕ' ຫຼື 'ອາວຸໂສ' ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງມີການໃຊ້ປະຖົມບຸຣຸດ” ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ ເພາະເຫັນການໃຊ້ແຕ່ມັດຊິມະບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນການໃຊ້ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ “ອາຈະຣິໂຍ ເມ ພັນເຕ ໂຫຫິ” (ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍທ່ານຈົ່ງເປັນພຣະອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) “ອິງຄາວຸໂສ ອຸປາລິ ອິມັງ ປັບພະຊິຕັງ ອະນຸຍຸນຊາຫິ” (ແນ່ທ່ານອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ ທ່ານຈົ່ງສອບສວນບັນພະຊິດຮູບນີ້ເຖີດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

မေတိ ယော သာဝေတိ, တဿ အတ္တနိဒ္ဒေသေ သာမိဝစနံ. ဘန္တေတိ အာလပနတ္ထေ ဝုဍ္ဎေသု သဂါရဝဝစနံ, ‘‘အာဝုသော’’တိ ပဒံ ပန နဝကေသု. တဒုဘယမ္ပိ နိပါတော ‘‘တုမှေ ဘန္တေ တုမှေ အာဝုသော’’တိ ဗဟူသုပိ သမာနရူပတ္တာ. သံဃောတိ အဝိသေသတော စတုဝဂ္ဂါဒိကေ ပကတတ္တပုဂ္ဂလသမူဟေ ဝတ္တတိ. ဣဓ ပန ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပဉ္စဝဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ, မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ဒသဝဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သံဃောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ဘန္တေ, သံဃော မမ ဝစနံ သုဏာတူတိ. ဣဒဉ္စ နဝကတရေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ. သစေ ပန အနုဿာဝကော သဗ္ဗေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ, ‘‘သုဏာတု မေ, အာဝုသော သံဃော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သောပိ စေ ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝဒေယျ, နဝကတရော ဝါ ‘‘အာဝုသော’’တိ, ကမ္မကောပေါ နတ္ထိ. ကေစိ ပန ‘‘ဧကတ္ထ ‘အာဝုသော’တိ ဝတွာ အညတ္ထ ‘ဘန္တေ’တိ ဝုတ္တေပိ နတ္ထိ ဒေါသော ဥဘယေနပိ အာလပနဿ သိဇ္ဈနတော’’တိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ເມ' (ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນສາມີວິບັດ (ຈະຕຸຕຖີ ຫຼື ສັດຖີວິບັດ) ໃນການສະແດງເຖິງຕົນເອງ ຂອງຜູ້ປະກາດ (ສູດ). ຄຳວ່າ 'ພັນເຕ' (ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ) ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລົບພະນະ) ທີ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ມີພັນສາຫຼາຍກວ່າ ສ່ວນບົດວ່າ 'ອາວຸໂສ' (ແນ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸ) ໃຊ້ກັບຜູ້ມີພັນສານ້ອຍກວ່າ. ຄຳທັງສອງນັ້ນເປັນນິບາດ ເພາະມີຮູບຄືກັນ ເຖິງແມ່ນໃນພະຫຸວັດຈະນະ ເຊັ່ນ “ຕຸມເຫ ພັນເຕ ຕຸມເຫ ອາວຸໂສ” (ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸ). ຄຳວ່າ 'ສັງໂຄ' (ພຣະສົງ) ໂດຍທົ່ວໄປ ໝາຍເຖິງ ໝູ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ (ມີສີລສະເໝີກັນ) ມີກຳນົດ ໔ ຮູບເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໃນປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ (ຫົວເມືອງຊາຍແດນ) ພຶງຖືເອົາພຣະສົງຕັ້ງແຕ່ ໕ ຮູບຂຶ້ນໄປ ໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ (ຫົວເມືອງກາງ) ພຶງຖືເອົາພຣະສົງຕັ້ງແຕ່ ໑໐ ຮູບຂຶ້ນໄປ ວ່າເປັນພຣະສົງ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ແລະ ຄຳນີ້ ເປັນຄຳທີ່ຜູ້ມີພັນສານ້ອຍກວ່າພຶງກ່າວ. ແຕ່ຫາກວ່າ ຜູ້ປະກາດນັ້ນ ເປັນຜູ້ມີພັນສາຫຼາຍກວ່າພຣະພິກຂຸທັງປວງ ພຶງກ່າວວ່າ “ສຸນາຕຸ ເມ ອາວຸໂສ ສັງໂຄ” (ແນ່ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸ ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ). ເຖິງແມ່ນວ່າ ຜູ້ນັ້ນຈັກກ່າວວ່າ “ພັນເຕ” ຫຼື ຜູ້ມີພັນສານ້ອຍກວ່າຈັກກ່າວວ່າ “ອາວຸໂສ” ກໍຕາມ ກໍບໍ່ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກັມ (ກັມບໍ່ເສຍ). ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ' ໃນບ່ອນໜຶ່ງ ແລ້ວກ່າວຄຳວ່າ 'ພັນເຕ' ໃນອີກບ່ອນໜຶ່ງ ກໍບໍ່ມີໂທດ ເພາະການຮ້ອງເອີ້ນຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄຳທັງສອງນັ້ນ”.

ဣဒါနိ ယမတ္ထံ ဉာပေတုကာမော ‘‘သုဏာတူ’’တိ သံဃံ သဝနေ နိယောဇေတိ, တံ ဉာပေန္တော ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယန္တိ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဟတ္ထပါသေ သန္နိဟိတဘာဝဒဿနံ, တေန စ ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿေဝ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတီတိ သိဇ္ဈတိ ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌိတဿ ‘‘အယ’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗတော. တေနေဝ အနုသာသကသမ္မုတိယံ သော ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘အယ’’န္တိ န ဝုတ္တော, တသ္မာ [Pg.284] ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော အနုပသမ္ပန္နော ဟတ္ထပါသေ ဌပေတဗ္ဗော. အယံ ဣတ္ထန္နာမောတိ အယံ-သဒ္ဒေါ စ အဝဿံ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗော, သော စ ဣမသ္မိံ ပဌမနာမပယောဂေ ဧဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣတ္ထန္နာမော’’တိ ဣဒံ အနိယမတော တဿ နာမဒဿနံ, ဥဘယေနပိ အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတောတိအာဒိနာမံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဘိန္နာဓိကရဏဝိသယေ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသော, ဥပသမ္ပဒံ မေ သံဃော အပေက္ခမာနောတိ အတ္ထော. တဿ စ ဥပဇ္ဈာယတံ သမင်္ဂိဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေန ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဘူတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန နာမယောဇနာယ သဟ အတ္ထော ဒဿိတော. ဧတ္ထ စ ‘‘အာယသ္မတော’’တိ ပဒံ အဝတွာပိ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ဓမ္မရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အာယသ္မတော’’တိ ပဒံ န ဝုတ္တံ. ယဉ္စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

ບັດນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະໃຫ້ຊາບ ເຊິ່ງໄດ້ມອບໝາຍໃຫ້ພຣະສົງຟັງດ້ວຍຄຳວ່າ “ສຸນາຕຸ” ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອະຍັງ ອິດຖັນນາໂມ” (ຜູ້ນີ້ມີຊື່ຢ່າງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອະຍັງ' (ຜູ້ນີ້) ເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມຢູ່ໃກ້ໃນຫັດຖະບາດຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ແລະ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດວ່າ ການອຸປະສົມບົດຍ່ອມຂຶ້ນ (ສຳເລັດ) ແກ່ຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດເທົ່ານັ້ນ ເພາະຄົນທີ່ຢືນຢູ່ນອກຫັດຖະບາດ ບໍ່ຄວນເອີ້ນວ່າ “ອະຍັງ” (ຜູ້ນີ້). ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ໃນການສົມມຸດພຣະອະນຸສາສະນາກອນ ຜູ້ນັ້ນ (ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ) ຢືນຢູ່ນອກຫັດຖະບາດ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ “ອະຍັງ” ເພາະສະນັ້ນ ພຶງໃຫ້ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຜູ້ຍັງເປັນອະນຸປະສຳບັນ ຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ. ຄຳວ່າ 'ອະຍັງ ອິດຖັນນາໂມ' ນີ້ ສັບວ່າ 'ອະຍັງ' ຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງແນ່ນອນ ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ສັບນັ້ນຕ້ອງໃຊ້ໃນການລະບຸຊື່ຄັ້ງທຳອິດນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອິດຖັນນາໂມ' (ມີຊື່ຢ່າງນີ້) ນີ້ ເປັນການສະແດງຊື່ຂອງຜູ້ນັ້ນໂດຍບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນ ເມື່ອລວມທັງສອງຄຳເຂົ້າກັນ ຍ່ອມສະແດງຊື່ ເຊັ່ນ “ອະຍັງ ພຸທທະຣັກຂິໂຕ” (ພຣະພຸດທະຮັກຂິຕະຜູ້ນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອຸປັສັມປະທາເປັກໂຂ' (ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ) ເປັນພະຫຸບພີຫິສະມາດ ທີ່ມີອະທິກະຣະນະຕ່າງກັນ ມີອັດຖະວ່າ ຜູ້ປາຖະໜາການອຸປະສົມບົດຈາກພຣະສົງເພື່ອຕົນ. ແລະ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນພຣະອຸປັດຊາໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອິດຖັນນາມັສສະ ອາຍັສມະໂຕ” (ຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸຊື່ຢ່າງນີ້). ດ້ວຍຄຳນີ້ ເປັນອັນສະແດງອັດຖະພ້ອມກັບການປະກອບຊື່ ຕາມແນວທາງ ເຊັ່ນ “ອະຍັງ ພຸທທະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ທັມມະຣັກຂິຕັສສະ ສັທທິວິຫາຣິກະພູໂຕ ອຸປັສັມປະທາເປັກໂຂ” (ພຣະພຸດທະຮັກຂິຕະຜູ້ນີ້ ເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພຣະທັມມະຮັກຂິຕະຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນບໍ່ກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ກໍຄວນຈະກ່າວວ່າ “ອະຍັງ ພຸທທະຣັກຂິໂຕ ທັມມະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປັສັມປະທາເປັກໂຂ” ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ 在ພຣະບານີ ຄຳວ່າ “ອິດຖັນນາເມນະ ອຸປັຊຊາເຍນະ” ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມະໂຕ” ໄວ້. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນທີ່ນີ້ ຂໍ້ຄວາມນັ້ນໄດ້ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງແລ້ວ.

နနု စေတ္ထ ဥပဇ္ဈာယောပိ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော ဝိယ ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ဧဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, အထ ကသ္မာ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဣမဿ ဣတ္ထန္နာမဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဧဝံ ဥပဇ္ဈာယဿ နာမပရာမသနေပိ ဣဒံ-သဒ္ဒပ္ပယောဂေါ န ကတောတိ? နာယံ ဝိရောဓော ဥပဇ္ဈာယဿ အဘာဝေပိ ကမ္မကောပါဘာဝတော. ကေဝလဉှိ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တိယာ သန္တပဒဝသေန အဝိဇ္ဇမာနဿပိ ဥပဇ္ဈာယဿ နာမကိတ္တနံ အနုပဇ္ဈာယဿ ဥပသမ္ပဒါဒီသုပိ ကရီယတိ, တသ္မာ ဥပဇ္ဈာယဿ အသန္နိဟိတာယပိ တပ္ပရာမသနမတ္တေနေဝ ကမ္မသိဒ္ဓိတော ‘‘ဣမဿာ’’တိ နိဒ္ဒိသိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ.

ຖ້າຖາມວ່າ: ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອຸປັດຊາກໍຄວນເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດບໍ່ແມ່ນບໍ ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ ເຖິງແມ່ນໃນການລະບຸຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊາ ວ່າ “ອະຍັງ ອິດຖັນນາໂມ ອິມັສສະ ອິດຖັນນາມັສສະ ອຸປັສັມປະທາເປັກໂຂ” ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການໃຊ້ສັບວ່າ 'ອິທັງ' (ນີ້)? ຕອບວ່າ: ນີ້ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເພາະເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາ ກໍບໍ່ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກັມ (ກັມບໍ່ເສຍ). ດ້ວຍວ່າ ການປະກາດຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊາ ເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ມີຕົວຕົນຢູ່ກໍຕາມ ໂດຍຖືເອົາຕາມບົດທີ່ມີຢູ່ ເພື່ອໃຫ້ກັມສຳເລັດເທົ່ານັ້ນ ກໍຍັງເຮັດໄດ້ ເຖິງແມ່ນໃນການອຸປະສົມບົດຂອງຜູ້ບໍ່ມີພຣະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນພຣະອຸປັດຊາຈະບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃກ້ (ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ) ແຕ່ກັມກໍສຳເລັດໄດ້ພຽງແຕ່ການລະບຸຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນລະບຸດ້ວຍຄຳວ່າ “ອິມັສສະ” (ຂອງພຣະຮູບນີ້).

ပရိသုဒ္ဓေါ အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟီတိ အဘဗ္ဗတ္တာဒိကေဟိ ဥပသမ္ပဒါယ အဝတ္ထုကရေဟိ စေဝ ပဉ္စာဗာဓဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒီဟိ အာပတ္တိကရေဟိ စ အန္တရာယိကသဘာဝေဟိ ပရိမုတ္တော. ဧဝံ ဝုတ္တေ [Pg.285] ဧဝ အာပတ္တိမတ္တကရေဟိ ပဉ္စာဗာဓာဒီဟိ အပရိမုတ္တဿပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ, နာညထာ. ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ပရိပုဏ္ဏမဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ပတ္တစီဝရံ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဧဝ အပတ္တစီဝရဿပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ, နာညထာ. ဥပသမ္ပဒံ ယာစတီတိ ‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ဥပသမ္ပဒံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၂၆) ယာစာပိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝံ တေန သံဃေ အယာစိတေပိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယာစတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧဝ ကမ္မံ အဝိပန္နံ ဟောတိ, နာညထာ. ဥပဇ္ဈာယေနာတိ ဥပဇ္ဈာယေန ကရဏဘူတေန, ဣတ္ထန္နာမံ ဥပဇ္ဈာယံ ကတွာ ကမ္မဘူတံ ဥပသမ္ပဒံ ဒါတုံ နိပ္ဖာဒေတုံ ကတ္တုဘူတံ သံဃံ ယာစတီတိ အတ္ထော. ယာစဓာတုနော ပန ဒွိကမ္မကတ္တာ ‘‘သံဃံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဒွေ ကမ္မပဒါနိ ဝုတ္တာနိ.

ຄຳວ່າ "Parisuddho antarāyikehi dhammehī" (ບໍລິສຸດດີແລ້ວຈາກອັນຕະລາຍິກທຳທັງຫຼາຍ) ໝາຍເຖິງ ພົ້ນແລ້ວຈາກສະພາວະອັນເປັນອັນຕະລາຍ ທັງທີ່ເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນພື້ນຖານແຫ່ງການອຸປະສົມບົດ ມີຄວາມເປັນອະພັບພະບຸກຄົນເປັນຕົ້ນ ແລະທັງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາບັດ ມີໂລກຕິດຕໍ່ 5 ຢ່າງ ແລະການຖືກຕັດມືເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເວົ້າຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ການອຸປະສົມບົດຂອງຜູ້ທີ່ບໍ່ພົ້ນຈາກໂລກຕິດຕໍ່ 5 ຢ່າງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດພຽງແຕ່ອາບັດ ກໍຍັງຄົງສຳເລັດໄດ້, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ "Paripuṇṇassa pattacīvaraṃ" (ບາດແລະຈີວອນຄົບຖ້ວນແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ບາດແລະຈີວອນຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນີ້ຄົບຖ້ວນແລ້ວ. ເມື່ອເວົ້າຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ການອຸປະສົມບົດຂອງຜູ້ທີ່ບໍ່ມີບາດແລະຈີວອນ ກໍຍັງຄົງສຳເລັດໄດ້, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ "Upasampadaṃ yācatī" (ຂໍອຸປະສົມບົດ) ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ທີ່ໃຫ້ຂໍແລ້ວ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmi" (ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ) (ມະຫາວະ. 126). ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຜູ້ນັ້ນຈະບໍ່ໄດ້ຂໍຕໍ່ສົງເອງ, ແຕ່ເມື່ອມີການກ່າວວ່າ "itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati" (ຜູ້ນັ້ນມີຊື່ນີ້ ຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ) ກຳກໍຍັງຄົງບໍ່ວິບັດ, ບໍ່ແມ່ນວິບັດ. ຄຳວ່າ "Upajjhāyena" (ໂດຍພຣະອຸປັດຊາ) ໝາຍເຖິງ ໂດຍມີພຣະອຸປັດຊາເປັນເຄື່ອງມື, ມີອະທິບາຍວ່າ ຕັ້ງບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ໃຫ້ເປັນອຸປັດຊາ ແລ້ວຂໍຮ້ອງສົງຜູ້ເປັນຜູ້ເຮັດ ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດການມອບການອຸປະສົມບົດອັນເປັນຕົວວິຫິດກຳ. ສ່ວນ "yāca" ທາດ (ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂໍ) ມີກຳ 2 ຕົວ, ຈຶ່ງກ່າວບົດກຳ 2 ບົດ ຄື "saṅghaṃ" (ເຊິ່ງສົງ) ແລະ "upasampadaṃ" (ເຊິ່ງການອຸປະສົມບົດ).

ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လန္တိ ဧတ္ထ ပတ္တော ကာလော ဣမဿ ကမ္မဿာတိ ပတ္တကာလံ, အပလောကနာဒိစတုဗ္ဗိဓံ သံဃဂဏကမ္မံ, တဒေဝ သကတ္ထေ ယ-ပစ္စယေန ‘‘ပတ္တကလ္လ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ဉတ္တိစတုတ္ထဥပသမ္ပဒါကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ, တံ ကာတုံ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ ဇာတံ. ယဒီတိ အနုမတိဂဟဏဝသေန ကမ္မဿ ပတ္တကလ္လတံ ဉာပေတိ, ယော ဟိ ကောစိ တတ္ထ အပတ္တကလ္လတံ မညိဿတိ, သော ဝက္ခတိ. ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယ အနုဿာဝနာသု ‘‘ယဿာယသ္မတော ခမတိ…ပေ… သော ဘာသေယျာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၇) ဝုတ္တံ. တဒေတံ ပတ္တကလ္လံ ဝတ္ထုသမ္ပဒါ, အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိ စဿ ပရိသုဒ္ဓတာ, သီမာသမ္ပဒါ, ပရိသာသမ္ပဒါ, ပုဗ္ဗကိစ္စနိဋ္ဌာနန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတံ.

ໃນຄຳວ່າ "Yadi saṅghassa pattakallaṃ" ນີ້, ຄຳວ່າ "pattakālaṃ" ໝາຍເຖິງ ເວລາທີ່ມາເຖິງແລ້ວສຳລັບກຳນີ້, ໄດ້ແກ່ ສັງຄະກຳແລະຄະນະກຳ 4 ປະການ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອລົງ ຍ ປັດໄຈໃນຄວາມໝາຍຂອງຕົນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ "pattakallaṃ" (ຄວາມພ້ອມພຽງ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳອຸປະສົມບົດ, ຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເພື່ອຈະເຮັດກຳນັ້ນໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Yadi" (ຫາກວ່າ) ສະແດງເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງຂອງກຳ ໂດຍການຖືເອົາຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມ, ເພາະວ່າ ຫາກມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງໃນທີ່ນັ້ນເຫັນວ່າບໍ່ພ້ອມພຽງ, ຜູ້ນັ້ນກໍຈະຄັດຄ້ານ. ເພາະໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ເອງ ໃນການປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ຈຶ່ງມີຄຳກ່າວວ່າ "yassāyasmato khamati...pe... so bhāseyyā" (ການອຸປະສົມບົດນີ້ ຄວນແກ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຮູບໃດ... ທ່ານຮູບນັ້ນພຶງນິ່ງ... ທ່ານຮູບໃດບໍ່ຄວນ ທ່ານຮູບນັ້ນພຶງກ່າວ) (ມະຫາວະ. 127). ຄວາມພ້ອມພຽງນັ້ນ ສົງເຄາະດ້ວຍອົງ 5 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ວັດຖຸສຳປະທา (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸ), ຄວາມບໍລິສຸດຈາກອັນຕະລາຍິກທຳຂອງຜູ້ນັ້ນ, ສີມາສຳປະທາ (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີມາ), ປະຣິສາສຳປະທາ (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດ), ແລະ ບຸບພະກິດຈະນິດຖານ (ການເຮັດບຸບພະກິດໃຫ້ສຳເລັດ).

တတ္ထ ဝတ္ထုသမ္ပဒါ နာမ ယထာဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသအဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေဟိ စေဝ အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နေဟိ စ အညော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော အနုပသမ္ပန္နဘူတော မနုဿပုရိသော. ဧတသ္မိဉှိ ပုဂ္ဂလေ [Pg.286] သတိ ဧဝ ဣဒံ သံဃဿ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ, နာသတိ, ကတဉ္စ ကုပ္ပမေဝ ဟောတိ.

ໃນອົງ 5 ນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ "ວັດຖຸສຳປະທາ" ໄດ້ແກ່ ມະນຸດຜູ້ຊາຍ ຜູ້ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ, ມີອາຍຸຄົບ 20 ປີບໍລິບູນ, ຜູ້ເປັນຄົນອື່ນນອກຈາກອະພັບພະບຸກຄົນ 11 ປະການ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະນອກຈາກຜູ້ຕ້ອງອັນຕິມະວັດຖຸ (ປະຣາຊິກ). ເພາະວ່າ ເມື່ອມີບຸກຄົນເຊັ່ນນີ້ຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ອຸປະສົມບົດກຳນີ້ຂອງສົງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ມີຄວາມພ້ອມພຽງ, ເມື່ອບໍ່ມີ ບໍ່ຊື່ວ່າພ້ອມພຽງ, ແລະກຳທີ່ເຮັດໄປແລ້ວກໍເປັນກຳທີ່ກຳເລີບ (ໃຊ້ບໍ່ໄດ້) ແທ້ໆ.

အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိ စဿ ပရိသုဒ္ဓတာ နာမ ယထာဝုတ္တဿေဝ ဥပသမ္ပဒါဝတ္ထုဘူတဿ ပုဂ္ဂလဿ ယေ ဣမေ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တာ ပဉ္စာဗာဓဖုဋ္ဌတာဒယော မာတာပိတူဟိ အနနုညာတတာပအယောသာနာ စေဝ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော စ ဒေါသဓမ္မာ ကာရကသံဃဿ အာပတ္တာဒိအန္တရာယဟေတုတာယ ‘‘အန္တရာယိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေဟိ အန္တရာယိကေဟိ ဒေါသဓမ္မေဟိ ပရိမုတ္တတာ, ဣမိဿာ စ သတိ ဧဝ ဣဒံ ကမ္မံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ, နာသတိ, ကတံ ပန ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ ဌပေတွာ ဦနဝီသတိဝဿံ ပုဂ္ဂလံ.

ທີ່ຊື່ວ່າ "ຄວາມບໍລິສຸດຈາກອັນຕະລາຍິກທຳຂອງຜູ້ນັ້ນ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກໂທສະທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງການອຸປະສົມບົດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ເຊິ່ງໂທສະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການຖືກໂລກຕິດຕໍ່ 5 ຢ່າງບຽດບຽນເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຫ້າມໄວ້, ມີການບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກບິດາມານດາເປັນທີ່ສຸດ, ແລະມີການຖືກຕັດມືເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຮຽກວ່າ "ອັນຕະລາຍິກທຳ" ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງອັນຕະລາຍມີການຕ້ອງອາບັດເປັນຕົ້ນແກ່ສົງຜູ້ເຮັດກຳ. ແລະເມື່ອມີຄວາມບໍລິສຸດນີ້ຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ກຳນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ມີຄວາມພ້ອມພຽງ, ເມື່ອບໍ່ມີ ບໍ່ຊື່ວ່າພ້ອມພຽງ, ແຕ່ກຳທີ່ເຮັດໄປແລ້ວ ຍ່ອມເປັນກຳທີ່ເຮັດດີແລ້ວ (ໃຊ້ໄດ້) ຍົກເວັ້ນແຕ່ບຸກຄົນທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ.

သီမာသမ္ပဒါ ပန ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၃၈ အာဒယော) ဝက္ခမာနနယေန သဗ္ဗဒေါသရဟိတာယ ဗဒ္ဓါဗဒ္ဓဝသေနေဝ ဒုဝိဓာယ သီမာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာဒိသာယ ဟိ သီမာယ သတိ ဧဝ ဣဒံ ကမ္မံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ, နာသတိ, ကတဉ္စ ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတိ.

ສ່ວນ "ສີມາສຳປະທາ" ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີມາ 2 ປະການ ຄື ພັດທະສີມາ ແລະ ອະພັດທະສີມາ ອັນປາສະຈາກໂທດທັງປວງ ຕາມແນວທາງທີ່ຈະກ່າວເຖິງໃນອຸໂປສະຖັກຂັນທະກະ (ມະຫາວະ. 138 ເປັນຕົ້ນ). ເພາະວ່າ ເມື່ອມີສີມາເຊັ່ນນັ້ນຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ກຳນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ມີຄວາມພ້ອມພຽງ, ເມື່ອບໍ່ມີ ບໍ່ຊື່ວ່າພ້ອມພຽງ, ແລະກຳທີ່ເຮັດໄປແລ້ວກໍຍ່ອມວິບັດ (ເສຍໄປ).

ပရိသာသမ္ပဒါ ပန ယေ ဣမေ ဥပသမ္ပဒါကမ္မဿ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ကမ္မပ္ပတ္တာ ဒသဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ အနူနာပါရာဇိကံ အနာပန္နာ အနုက္ခိတ္တာ စ သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ, တေသံ ဧကသီမာယ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ဌာနံ, ဆန္ဒာရဟာနဉ္စ ဆန္ဒဿ အာနယနံ, သမ္မုခီဘူတာနဉ္စ အပ္ပဋိကောသနံ, ဥပသမ္ပဒါပေက္ခရဟိတာနံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ပဋိက္ခိတ္တာနံ ဂဟဋ္ဌာဒိအနုပသမ္ပန္နာနဉ္စေဝ ပါရာဇိကုက္ခိတ္တကနာနာသံဝါသကဘိက္ခုနီနဉ္စ ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလာနံ သံဃဿ ဟတ္ထပါသေ အဘာဝေါ စာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတာ. ဧဝရူပါယ စ ပရိသာသမ္ပဒါယ သတိ ဧဝ ဣဒံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ, နာသတိ. တတ္ထ ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ အင်္ဂါနံ အညတရဿပိ အဘာဝေ ကတံ ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတိ, န ပစ္ဆိမဿ.

ສ່ວນ "ປະຣິສາສຳປະທາ" ສົງເຄາະດ້ວຍອົງ 4 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: 1) ການທີ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຖິງກຳ (ເຂົ້າຮ່ວມກຳ) ບໍ່ໜ້ອຍກວ່າ 10 ຮູບ ຫຼື 5 ຮູບ ຕາມກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳສຸດແຫ່ງອຸປະສົມບົດກຳ, ຜູ້ບໍ່ຕ້ອງອາບັດປະຣາຊິກ, ບໍ່ຖືກຍົກວັດ (ອຸກເຂປະນີຍະກຳ), ແລະເປັນຜູ້ມີສັງວາສສະເໝີກັນ, ຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ລະຫັດຖະບາດໃນສີມາດຽວກັນ; 2) ການນຳສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະມາ; 3) ການບໍ່ຄັດຄ້ານຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ພ້ອມໜ້າກັນ; 4) ການບໍ່ມີບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນ ເຊັ່ນ ຄະລຶຫັດ ແລະອະນຸປະສຳບັນອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ເຊິ່ງຊົງຫ້າມໄວ້ໃນອຸໂປສະຖັກຂັນທະກະ, ແລະພິກຂຸນີ ຜູ້ຕ້ອງປະຣາຊິກ ຜູ້ຖືກຍົກວັດ ແລະຜູ້ມີສັງວາສຕ່າງກັນ ຢູ່ໃນຫັດຖະບາດຂອງສົງ. ແລະເມື່ອມີປະຣິສາສຳປະທາທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ກຳນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ມີຄວາມພ້ອມພຽງ, ເມື່ອບໍ່ມີ ບໍ່ຊື່ວ່າພ້ອມພຽງ. ໃນອົງ 4 ນັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີອົງໃດອົງໜຶ່ງໃນ 3 ອົງທຳອິດ, ກຳທີ່ເຮັດໄປແລ້ວຍ່ອມວິບັດ, ແຕ່ບໍ່ວິບັດເພາະບໍ່ມີອົງສຸດທ້າຍ (ອົງທີ 4).

ပုဗ္ဗကိစ္စနိဋ္ဌာနံ [Pg.287] နာမ ယာနိမာနိ ‘‘ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၂၆) ဝုတ္တာနိ ‘‘ဥပဇ္ဈာဂါဟာပနံ, ပတ္တစီဝရာစိက္ခဏံ, တတော တံ ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ပေသေတွာ အနုသာသကသမ္မုတိကမ္မကရဏံ, သမ္မတေန စ ဂန္တွာ အနုသာသနံ, တေန စ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ သံဃဿ ဉတ္တိံ ဉာပေတွာ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခံ ‘အာဂစ္ဆာဟီ’တိ ဟတ္ထပါသေ ဧဝ အဗ္ဘာနံ, တေန ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာ ဥပသမ္ပဒါယာစာပနံ, တတော အန္တရာယိကဓမ္မပုစ္ဆကသမ္မုတိကမ္မကရဏံ, သမ္မတေန စ ပုစ္ဆန’’န္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ, တေသံ သဗ္ဗေသံ ယာထာဝတော ကရဏေန နိဋ္ဌာနံ. ဧတသ္မိဉ္စ ပုဗ္ဗကိစ္စနိဋ္ဌာပနေ သတိ ဧဝ ဣဒံ သံဃဿ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ, နာသတိ. ဧတေသု ပန ပုဗ္ဗကမ္မေသု အကတေသုပိ ကတံ ကမ္မံ ယထာဝုတ္တေသု ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အကုပ္ပမေဝ ဟောတိ. တဒေဝမေတ္ထ ပတ္တကလ္လံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာဝ နယေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု, ဝက္ခမာနေသု စ သဗ္ဗေသု ကမ္မေသု ပတ္တကလ္လတာ ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဉာတဗ္ဗာ.

ທີ່ຊື່ວ່າ "ບຸບພະກິດຈະນິດຖານ" ໄດ້ແກ່ ການເຮັດບຸບພະກິດ 8 ປະການເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ສຳເລັດຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວະ. 126) ມີຄຳວ່າ "paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo" (ກ່ອນອື່ນໝົດ ພຶງໃຫ້ສະມາທານອຸປັດຊາ) ເປັນຕົ້ນ ຄື: 1) ການໃຫ້ສະມາທານອຸປັດຊາ, 2) ການບອກບາດແລະຈີວອນ, 3) ຈາກນັ້ນ ສົ່ງຜູ້ນັ້ນອອກໄປນອກຫັດຖະບາດ ແລ້ວເຮັດກຳສົມມຸດພຣະອະນຸສາສະໜາຈານ, 4) ພຣະອະນຸສາສະໜາຈານຜູ້ໄດ້ຮັບສົມມຸດແລ້ວ ອອກໄປສັ່ງສອນ, 5) ພຣະອະນຸສາສະໜາຈານນັ້ນກັບມາທຳອິດ ແລ້ວແຈ້ງຍັດຕິແກ່ສົງ ແລ້ວຮຽກຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດເຂົ້າມາໃນຫັດຖະບາດວ່າ "ຈົ່ງເຂົ້າມາ", 6) ການໃຫ້ຜູ້ນັ້ນໄຫວ້ຕີນພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລ້ວໃຫ້ຂໍອຸປະສົມບົດ, 7) ຈາກນັ້ນ ເຮັດກຳສົມມຸດຜູ້ຖາມອັນຕະລາຍິກທຳ, 8) ຜູ້ໄດ້ຮັບສົມມຸດແລ້ວທຳການຖາມ. ແລະເມື່ອເຮັດບຸບພະກິດຈະນິດຖານນີ້ໃຫ້ສຳເລັດຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ອຸປະສົມບົດກຳນີ້ຂອງສົງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ມີຄວາມພ້ອມພຽງ, ເມື່ອບໍ່ມີ ບໍ່ຊື່ວ່າພ້ອມພຽງ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າ ບຸບພະກິດເຫຼົ່ານີ້ຈະບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດຖຸເປັນຕົ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ກຳທີ່ເຮັດໄປແລ້ວກໍຍັງຄົງບໍ່ກຳເລີບ (ໃຊ້ໄດ້) ແທ້ໆ. ດັ່ງນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມພ້ອມພຽງໃນທີ່ນີ້ ສົງເຄາະດ້ວຍອົງ 5 ປະການເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍປະການສະນີ. ໂດຍແນວທາງນີ້ເອງ, ພຶງປະກອບຄວາມພ້ອມພຽງໃນກຳທັງປວງ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງເທິງ ແລະທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ ຕາມຄວນ ແລ້ວພຶງຊາບເຖີດ.

ဣတ္ထန္နာမံ ဥပသမ္ပာဒေယျာတိ ဥပသမ္ပဒါနိပ္ဖာဒနေန တံသမင်္ဂိံ ကရေယျ ကရောတူတိ ပတ္ထနာယံ, ဝိဓိမှိ ဝါ ဣဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ ‘‘ဒေဝဒတ္တံ သုခါပေယျာ’’တိ ဝုတ္တေ သုခမဿ နိပ္ဖာဒေတွာ တံ သုခသမင်္ဂိနံ ကရေယျာတိ အတ္ထော ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ ဥပသမ္ပဒမဿ နိပ္ဖာဒေတွာ တံ ဥပသမ္ပဒါသမင်္ဂိနံ ကရေယျာတိ အတ္ထော. ပယောဇကဗျာပါရေ စေတံ. ယထာ သုခယန္တံ ကိဉ္စိ သုဒ္ဓကတ္တာရံ ကောစိ ဟေတုကတ္တာ သုခဟေတုနိပ္ဖာဒနေန သုခါပေယျာတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပိ ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တံ သုဒ္ဓကတ္တာရံ ပုဂ္ဂလံ ဟေတုကတ္တုဘူတော သံဃော ဥပသမ္ပဒါဟေတုနိပ္ဖာဒနေန ဥပသမ္ပာဒေယျာတိ ဝုတ္တော. ဧတေန စ သုခံ ဝိယ သုခဒါယကေန သံဃေန ပုဂ္ဂလဿ ဒီယမာနာ တထာပဝတ္တပရမတ္ထဓမ္မေ [Pg.288] ဥပါဒါယ အရိယဇနပညတ္တာ ဥပသမ္ပဒါ နာမ သမ္မုတိသစ္စတာ အတ္ထီတိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယာစတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၇) ဝုတ္တတ္တာ ပရိဝါသာဒီသု ဝိယ ယာစနာနုဂုဏံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဥပသမ္ပဒံ ဒဒေယျာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ ဥပသမ္ပာဒေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ဒါနေ အသင်္ဂဟေတွာ ကမ္မလက္ခဏေ ဧဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ဥပသမ္ပန္နော သံဃေနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ဝတ္တမာနကာလအတီတကာလဝသေန, ဣဓ ပန အနာမဋ္ဌကာလဝသေနာတိ ဧတ္တကမေဝ ဝိသေသော.

ຄຳວ່າ "Itthannāmaṃ upasampādeyya" (ພຶງໃຫ້ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ອຸປະສົມບົດ) ພຶງເຫັນໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການປາດຖະໜາ ຫຼືການສັ່ງວ່າ "ພຶງເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງດ້ວຍການອຸປະສົມບົດ ໂດຍການເຮັດການອຸປະສົມບົດໃຫ້ສຳເລັດ". ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ "devadattaṃ sukhāpeyya" (ພຶງເຮັດໃຫ້ເທວະທັດມີຄວາມສຸກ) ຍ່ອມມີອະທິບາຍວ່າ "ພຶງເຮັດຄວາມສຸກໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຜູ້ນັ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງດ້ວຍຄວາມສຸກ", ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມມີອະທິບາຍວ່າ "ພຶງເຮັດການອຸປະສົມບົດໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຜູ້ນັ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງດ້ວຍການອຸປະສົມບົດ". ແລະຄຳນີ້ເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຄວາມຂົນຂວາຍຂອງຜູ້ໃຊ້ (ປະໂຍຊົກກະວຽບານ). ປຽບເໝືອນບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນມີຄວາມສຸກ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ "ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສຸກ" ດ້ວຍການເຮັດເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກໃຫ້ສຳເລັດ, ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ສົງຜູ້ເປັນຜູ້ເຮັດ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ "ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ" ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງອຸປະສົມບົດ ດ້ວຍການເຮັດເຫດແຫ່ງການອຸປະສົມບົດໃຫ້ສຳເລັດ. ແລະດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ສິ່ງທີ່ຮຽກວ່າ "ການອຸປະສົມບົດ" ອັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ ໂດຍອາໄສປໍຣະມັດຖະທຳທີ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ເຊິ່ງສົງຜູ້ໃຫ້ເປັນຜູ້ມອບໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນ ປຽບເໝືອນຄວາມສຸກນັ້ນ ມີຢູ່ໂດຍສົມມຸດຕິສັດຈະ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ "itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati" (ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ ຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ສົງ) (ມະຫາວະ. 127), ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຕາມການຂໍເໝືອນໃນການໃຫ້ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນວ່າ "itthannāmassa upasampadaṃ dadeyya" (ພຶງມອບການອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້), ແຕ່ກ່າວວ່າ "itthannāmaṃ upasampādeyya" (ພຶງໃຫ້ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ອຸປະສົມບົດ), ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ອຸປະສົມບົດກຳນີ້ ບໍ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນການໃຫ້ (ທານ) ແຕ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນລັກສະນະແຫ່ງກຳ (ການກະທຳ) ເທົ່ານັ້ນ. ໂດຍແນວທາງນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນຄຳວ່າ "itthannāmaṃ upasampādeti" (ຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ອຸປະສົມບົດ) ແລະ "upasampanno saṅghena" (ເປັນຜູ້ອັນສົງໃຫ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ) ນີ້ດ້ວຍ. ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ເທົ່ານີ້ ຄື: ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນກາລແລະອະດີດກາລ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງກາລທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດ (ອະນາມັດຖະກາລ).

ဧသာ ဉတ္တီတိ ‘‘သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တဉာပနာ ဧသာ. ဣဒဉ္စ အနုဿာဝနာနမ္ပိ သဗ္ဘာဝသူစနတ္ထံ ဝုစ္စတိ. အဝဿဉ္စေတံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ဉတ္တိကမ္မေ ဧဝ တံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. တတ္ထ ပန ယျ-ကာရေ ဝုတ္တမတ္တေ ဧဝ ဉတ္တိကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခမတီတိ ရုစ္စတိ. ဥပသမ္ပဒါတိ သံဃေန ဒီယမာနာ နိပ္ဖာဒိယမာနာ ဥပသမ္ပဒါ, ယဿ ခမတိ, သော တုဏှဿာတိ ယောဇနာ. တုဏှီတိ စ အကထနတ္ထေ နိပါတော, အကထနကော အဿ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ခမတိ သံဃဿ ဣတ္ထန္နာမဿ ဥပသမ္ပဒါတိ ပကတေန သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘တသ္မာ တုဏှီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘အာသီ’’တိ သေသော. ယသ္မာ ‘‘ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝုစ္စမာနောပိ သံဃော တုဏှီ နိရဝေါ အဟောသိ, တသ္မာ ခမတိ သံဃဿာတိ အတ္ထော. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ပကာရေန. တုဏှီဘာဝေနေဝေတံ သံဃဿ ရုစ္စနဘာဝံ ဓာရယာမိ, ဗုဇ္ဈာမိ ဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပရိသမာပနတ္ထေ ကတော, သော စ ကမ္မဝါစာယ အနင်္ဂံ, တသ္မာ အနုဿာဝကေန ‘‘ဓာရယာမီ’’တိ ဧတ္ထ မိ-ကာရပရိယောသာနမေဝ ဝတွာ နိဋ္ဌပေတဗ္ဗံ, ဣတိ-သဒ္ဒေါ န ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗကမ္မဝါစာနမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ "Esā ñatti" (ນີ້ເປັນຍັດຕິ) ໝາຍເຖິງ ການແຈ້ງໃຫ້ຊາບທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ສົງພຶງໃຫ້ຮັບຊາບ". ແລະຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມມີຢູ່ຂອງການປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ທັງຫຼາຍດ້ວຍ. ແລະຄຳນີ້ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວແທ້ໆ. ແຕ່ໃນຍັດຕິກຳລ້ວນໆ ບໍ່ຕ້ອງກ່າວຄຳນັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ໃນຍັດຕິກຳນັ້ນ ພຽງແຕ່ກ່າວຕົວອັກສອນ "ຍ" (yya-kāra) ຈົບລົງ ຍັດຕິກຳກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Khamati" ໝາຍເຖິງ ພໍໃຈ (ເຫັນດີ). ຄຳວ່າ "Upasampadā" ໝາຍເຖິງ ການອຸປະສົມບົດອັນສົງມອບໃຫ້ແລະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ "ການອຸປະສົມບົດ ຄວນແກ່ທ່ານຜູ້ໃດ, ທ່ານຮູບນັ້ນພຶງນິ່ງ". ແລະຄຳວ່າ "Tuṇhī" ເປັນນິບາດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ເວົ້າ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ບໍ່ເວົ້າ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຕາມປົກກະຕິວ່າ "ການອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນມີຊື່ນີ້ ຄວນແກ່ສົງ". ໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວເຫດຜົນໄວ້ວ່າ "tasmā tuṇhī" (ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງນິ່ງ). ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄຳທີ່ເຫຼືອຄື "āsī" (ໄດ້ເປັນແລ້ວ). ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ສົງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກກ່າວຖາມເຖິງ 3 ເທື່ອວ່າ "ທ່ານຮູບໃດບໍ່ຄວນ ທ່ານຮູບນັ້ນພຶງກ່າວ" ກໍຍັງຄົງນິ່ງສະຫງົບຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມວ່າ "ຄວນແກ່ສົງ". ຄຳວ່າ "Evaṃ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍປະການນີ້. ມີອະທິບາຍວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຊົງຈຳໄວ້ (ຮັບຮູ້ແລະຊາບ) ເຊິ່ງຄວາມພໍໃຈຂອງສົງ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງນັ້ນເອງ". ສ່ວນ "Iti" ສັບ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈົບລົງ, ແລະຄຳນັ້ນບໍ່ແມ່ນອົງປະກອບຂອງກຳມະວາຈາ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອະນຸສາວົກ (ຜູ້ສູດກຳມະວາຈາ) ພຶງກ່າວໃຫ້ຈົບພຽງແຕ່ຕົວອັກສອນ "ມິ" (mi-kāra) ໃນຄຳວ່າ "dhārayāmi" ເທົ່ານັ້ນແລ້ວໃຫ້ຈົບ, ບໍ່ພຶງໃຊ້ "Iti" ສັບເລີຍ. ໂດຍແນວທາງນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງກຳມະວາຈາທັງປວງເຖີດ.

ဧကပေါရိသာ [Pg.289] ဝါတိအာဒိ သတ္တာနံ သရီရဆာယံ ပါဒေဟိ မိနိတွာ ဇာနနပ္ပကာရဒဿနံ. ဆသတ္တပဒပရိမိတာ ဟိ ဆာယာ ‘‘ပေါရိသာ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဣဒဉ္စ ဥတုပ္ပမာဏာစိက္ခဏာဒိ စ အာဂန္တုကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝီမံသိတွာ ဝုဍ္ဎနဝဘာဝံ ဉတွာ ဝန္ဒနဝန္ဒာပနာဒိကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတိ အာဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆတိ စာတိ ဥတု, သောဝ ပမီယတေ အနေန သံဝစ္ဆရန္တိ ပမာဏန္တိ အာဟ ‘‘ဥတုယေဝ ဥတုပ္ပမာဏ’’န္တိ. အပရိပုဏ္ဏာတိ ဥပသမ္ပဒါဒိဝသေန အပရိပုဏ္ဏာ. ယဒိ ဥတုဝေမဇ္ဈေ ဥပသမ္ပာဒိတော, တဒါ တသ္မိံ ဥတုမှိ အဝသိဋ္ဌဒိဝသာစိက္ခဏံ ဒိဝသဘာဂါစိက္ခဏန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ ယဿ ယော ဥတု အပရိပုဏ္ဏော, တေ ဒိဝသေ’’တိ. တတ္ထ ယဿ တင်္ခဏံ လဒ္ဓူပသမ္ပဒဿ ပုဂ္ဂလဿ သမ္ဗန္ဓီ ယော ဥတု ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ အပရိပုဏ္ဏော, တေ ဒိဝသေတိ ယောဇနာ.

ຄຳວ່າ "Ekaporisā vā" (ຫຼືຊົ່ວຕົວຄົນໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງວິທີການວັດແທກເງົາຄີງຂອງສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍຕີນແລ້ວຊາບ. ເພາະວ່າ ເງົາທີ່ມີຂະໜາດ 6 ຫຼື 7 ກ້າວ ຮຽກວ່າ "ໂປຣິສາ" (ຊົ່ວຕົວຄົນ), ແລະຄຳນີ້ ແລະການບອກປະມານແຫ່ງລະດູເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການພິຈາລະນາຮ່ວມກັບພຣະອາຄັນຕຸກກັງທັງຫຼາຍ ແລ້ວຊາບຄວາມເປັນຜູ້ແກ່ກວ່າແລະອ່ອນກວ່າ ແລ້ວທຳການໄຫວ້ແລະການໃຫ້ໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງໃດຍ່ອມມາແລະຍ່ອມໄປ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ລະດູ" (utu), ປີຍ່ອມຖືກວັດແທກດ້ວຍລະດູນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ລະດູນັ້ນຈຶ່ງເປັນປະມານ (ເຄື່ອງວັດແທກ), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "utuyeva utuppamāṇaṃ" (ລະດູນັ້ນເອງເປັນປະມານແຫ່ງລະດູ). ຄຳວ່າ "Aparipuṇṇā" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ບໍລິບູນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ. ຫາກຜūນັ້ນໄດ້ອຸປະສົມບົດໃນທ່າມກາງລະດູ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງການບອກວັນທີ່ເຫຼືອໃນລະດູນັ້ນ ແລະການບອກສ່ວນແຫ່ງວັນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase" (ລະດູໃດຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ບໍລິບູນດ້ວຍວັນມີປະມານເທົ່າໃດ, ວັນເຫຼົ່ານັ້ນ). ໃນຄຳນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ "ລະດູໃດອັນເປັນຂອງບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ຮັບການອຸປະສົມບົດໃນຂະນະນັ້ນ ບໍ່ບໍລິບູນດ້ວຍວັນມີປະມານເທົ່າໃດ, ວັນເຫຼົ່ານັ້ນ".

ဆာယာဒိကမေဝ သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါယိတဗ္ဗတော ကထေတဗ္ဗတော သင်္ဂီတီတိ အာဟ ‘‘ဣဒမေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧကတော ကတွာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. တွံ ကိံ လဘသီတိ တွံ ဥပသမ္ပာဒနကာလေ ကတရဝဿံ, ကတရဥတုဉ္စ လဘသိ, ကတရသ္မိံ တေ ဥပသမ္ပဒါ လဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ဝဿန္တိ ဝဿာနဥတု, ဣဒဉ္စ သံဝစ္ဆရာစိက္ခဏံ ဝိနာ ဝုတ္တမ္ပိ န ဝိညာယတီတိ ဣမိနာ ဥတုအာစိက္ခဏေနေဝ သာသနဝဿေသု ဝါ ကလိယုဂဝဿာဒီသု ဝါ သဟဿိမေ ဝါ သတိမေ ဝါ အသုကဥတုံ လဘာမီတိ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဆာယာတိ ဣဒံ ပါဠိယံ အာဂတပဋိပါဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝတ္တဗ္ဗကမ္မတော ပန ကလိယုဂဝဿာဒီသု သဗ္ဗဒေသပသိဒ္ဓေသု အသုကဝဿေ အသုကဥတုမှိ အသုကမာသေ အသုကကဏှေ ဝါ သုက္ကေ ဝါ ပက္ခေ အသုကေ တိထိဝါရဝိသေသယုတ္တေ ပုဗ္ဗဏှာဒိဒိဝသဘာဂေ ဧတ္တကေ ဆာယာပမာဏေ, နာဍိကာပမာဏေ ဝါ မယာ ဥပသမ္ပဒါ လဒ္ဓါတိ ဝဒေယျာသီတိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣဒံ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဂန္တုကေဟိ [Pg.290] ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိံ ဉတွာ ပဋိပဇ္ဇာဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣတိ ဧတ္တကော ကထာမဂ္ဂေါ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ အာဂတော. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာနယော ပန ဧကစ္စော ဣဓေဝ သင်္ဂဟံ ဂတော, ဧကစ္စော အသန္နိဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယတ္တာ သံသယဟေတုကော ဟောတိ, တသ္မာ ဣဓ န ဂဟိတောတိ.

ເພາະວ່າ ສິ່ງທັງປວງມີເງົາເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມຖືກຮວບຮວມໄວ້ແລ້ວສູດ (ກ່າວ) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສັງຄີຕິ" (ການສູດ), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "idamevā" (ສິ່ງນີ້ເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ພຶງຮວບຮວມເຂົ້າກັນແລ້ວບອກ. ຄຳວ່າ "Tvaṃ kiṃ labhasi" (ເຈົ້າໄດ້ຫຍັງ) ໝາຍເຖິງ ໃນເວລາອຸປະສົມບົດ ເຈົ້າໄດ້ພັນສາໃດ, ໄດ້ລະດູໃດ, ການອຸປະສົມບົດຂອງເຈົ້າໄດ້ຮັບໃນລະດູໃດ. ຄຳວ່າ "Vassa" ໝາຍເຖິງ ລະດູຝົນ, ແລະຄຳນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໂດຍບໍ່ມີການບອກປີ ກໍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍການບອກລະດູນີ້ເອງ ຍ່ອມເປັນອັນສະແດງວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບລະດູນັ້ນ ໃນພຣະວັດສາແຫ່ງພຣະສາສະໜາ ຫຼືໃນປີແຫ່ງກະລີຍຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນພັນທີ ຫຼືຮ້ອຍທີ". ຄຳວ່າ "Chāyā" (ເງົາ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງລຳດັບທີ່ມາໃນພຣະບາລີ, ແຕ່ໂດຍໜ້າທີ່ທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວ ພຶງບອກຢ່າງນີ້ວ່າ "ໃນປີເທົ່ານັ້ນ ໃນລະດູເທົ່ານັ້ນ ໃນເດືອນເທົ່ານັ້ນ ໃນກັນຫະປັກ (ແຮມ) ຫຼືສຸກກະປັກ (ຂຶ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ ໃນດິຖີແລະວັນພິເສດເທົ່ານັ້ນ ໃນສ່ວນແຫ່ງວັນມີປຸບພັນຫາ (ເວລາເຊົ້າ) ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອເງົາມີປະມານເທົ່ານີ້ ຫຼືເມື່ອໂມງ (ນາລິກາ) ມີປະມານເທົ່ານີ້ ການອຸປະສົມບົດອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບແລ້ວ, ເຈົ້າພຶງກ່າວຢ່າງນີ້". ພຶງກ່າວວ່າ "ເຈົ້າຈົ່ງຮຽນເອົາຂໍ້ນີ້ໃຫ້ດີ ແລ້ວຊາບລຳດັບແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ແກ່ກວ່າກັບພຣະອາຄັນຕຸກກັງທັງຫຼາຍ ແລ້ວປະຕິບັດເຖີດ". ແນວທາງແຫ່ງການອະທິບາຍມີປະມານເທົ່ານີ້ ທີ່ມາໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ. ສ່ວນແນວທາງແຫ່ງວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ ບາງສ່ວນກໍໄດ້ຮວບຮວມໄວ້ໃນທີ່ນີ້ເອງ, ບາງສ່ວນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສ ເພາະເປັນການວິນິດໄສທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືເອົາມາໃນທີ່ນີ້.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄັນຖີວິນະຍະສັງຄະຫະ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້

ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော.

ບົດວິໄນກຖາວ່າດ້ວຍການຕັດສິນການອຸປະສົມບົດ.

၂၃. နိဿယဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໓. ກຖາວ່າດ້ວຍການຕັດສິນເລື່ອງນິດໄສ

၁၅၁. ဧဝံ ဥပသမ္ပဒါဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ နိဿယဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘နိဿယောတိ ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဿယနံ နိဿယော, သေဝနံ ဘဇနန္တျတ္ထော. နိပုဗ္ဗသိ သေဝါယန္တိ ဓာတု ဘာဝသာဓနော, န ‘‘နိဿာယ နံ ဝသတီတိ နိဿယော’’တိ ဣဓ ဝိယ အဝုတ္တကမ္မသာဓနော. တတ္ထ ဟိ သေဝိတဗ္ဗော ပုဂ္ဂလော လဗ္ဘတိ, ဣဓ ပန သေဝနကိရိယာတိ. ဣဒါနိ တံ နိဿယံ ပုစ္ဆာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိဿဇ္ဇနာယ ဝိတ္ထာရတော ဌပေတုံ ‘‘ကေန ဒါတဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကေန ဒါတဗ္ဗော, ကေန န ဒါတဗ္ဗောတိ နိဿယဒါယကံ ကတ္တာရံ ပုစ္ဆတိ, ကဿ ဒါတဗ္ဗော, ကဿ န ဒါတဗ္ဗောတိ နိဿယပဋိဂ္ဂါဟကံ သမ္ပဒါနံ, ကထံ ဂဟိတော ဟောတိ, ကထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ကာရဏံ, နိဿာယ ကေန ဝသိတဗ္ဗံ, ကေန န ဝသိတဗ္ဗန္တိ နိဿယပဋိပန္နကံ. တတော ပုစ္ဆာနုက္ကမေန ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘တတ္ထ’’တျာဒိမာဟ. န ကေဝလံ ဧတ္ထေဝ, အထ ခေါ နိဿယမုစ္စနင်္ဂေပိ ‘‘ဗျတ္တေနာ’’တိ အာဂတော.

໑໕໑. ເມື່ອໄດ້ກ່າວວິນິດໄສການອຸປະສົມບົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງນິສໄສ (ທີ່ເພິ່ງ) ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “nissayoti ettha panā” (ໃນຄຳວ່ານິສໄສນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ນິສໄສ” ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປອາໄສ, ອະທິບາຍວ່າ ການເສບຄົບ, ການເຂົ້າໄປຄົບຫາ. ທາດ “ສິ” (si) ທີ່ມີ “ນິ” (ni) ນຳໜ້າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເສບຄົບ (sevā) ເປັນພາວະສາທົນ, ບໍ່ແມ່ນອະວຸດຕະກຳມະສາທົນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “nissāya naṃ vasatīti nissayo” (ບຸກຄົນອາໄສຜູ້ນັ້ນຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່ານິສໄສ) ນີ້. ເພາະວ່າ ໃນຄຳນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ບຸກຄົນຜູ້ຄວນເສບຄົບ, ແຕ່ໃນຄຳນີ້ ໄດ້ແກ່ກິລິຍາຄືການເສບຄົບ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງນິສໄສນັ້ນໃຫ້ພິສະດານ ໂດຍມີການຖາມເປັນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວຈຶ່ງແກ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “kena dātabbo” (ໃຜຄວນໃຫ້) ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳຖາມນັ້ນ ຄຳວ່າ “ໃຜຄວນໃຫ້, ໃຜບໍ່ຄວນໃຫ້” ເປັນການຖາມເຖິງຜູ້ເຮັດ ຄືຜູ້ໃຫ້ນິສໄສ, ຄຳວ່າ “ຄວນໃຫ້ແກ່ໃຜ, ບໍ່ຄວນໃຫ້ແກ່ໃຜ” ເປັນການຖາມເຖິງສຳປະທານ ຄືຜູ້ຮັບນິສໄສ, ຄຳວ່າ “ສະມາທານ (ຖືເອົາ) ຢ່າງໃດ, ລະງັບໄປຢ່າງໃດ” ເປັນການຖາມເຖິງເຫດ, ຄຳວ່າ “ໃຜຄວນອາໄສຢູ່, ໃຜບໍ່ຄວນອາໄສຢູ່” ເປັນການຖາມເຖິງຜູ້ປະຕິບັດນິສໄສ. ຈາກນັ້ນ ເພື່ອຈະວິສັດຊະນາຕາມລຳດັບຄຳຖາມ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tattha” (ໃນບັນດາຄຳຖາມນັ້ນ) ດັ່ງນີ້. ບໍ່ແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນອົງແຫ່ງການພົ້ນຈາກນິສໄສ ກໍມີມາວ່າ “byattenā” (ໂດຍພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ) ເປັນຕົ້ນ.

တတ္ထ [Pg.291] ဧတ္ထ စ ကော ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စ ‘ဗျတ္တော’တိ ဣမိနာ ပရိသုပဋ္ဌာပကော ဗဟုဿုတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဣဒါနိ ပရိသုပဋ္ဌာပကလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိဝိနယေတိ သကလေ ဝိနယပိဋကေ. ဝိနေတုန္တိ သိက္ခာပေတုံ. ဒွေ ဝိဘင်္ဂါ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ပရိပုစ္ဆာဝသေန ဥဂ္ဂဏှနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ဧကဿ ပမုဋ္ဌံ, ဣတရေသံ ပဂုဏံ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘တီဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝတ္တနက္ခမာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ. အဘိဓမ္မေတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေ. ဟေဋ္ဌိမာ ဝါ တယော ဝဂ္ဂါတိ မဟာဝဂ္ဂတော ဟေဋ္ဌာ သဂါထာဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေါ ခန္ဓဝဂ္ဂေါတိ ဣမေ တယော ဝဂ္ဂါ. ‘‘ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တတ္တာ ဇာတကဘာဏကေန သာဋ္ဌကထံ ဇာတကံ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ဓမ္မပဒံ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝ.

ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄຳຖາມວ່າ ໃນສອງບ່ອນນີ້ ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະໃນບ່ອນນີ້ ຄຳວ່າ ‘byatto’ (ຜູ້ສະຫຼາດ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ບຳລຸງບໍລິສັດ ແລະເປັນພະຫູສູດ”. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງລັກສະນະຂອງພິກຂຸຜູ້ບຳລຸງບໍລິສັດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “parisupaṭṭhāpakena hī” (ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບຳລຸງບໍລິສັດ) ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “abhivinaye” (ໃນອະພิວິນັຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນພະວິນັຍປິົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “vinetuṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອສັ່ງສອນ. ຄຳວ່າ “ວິພັງທັງສອງ ພຶງເຮັດໃຫ້ຄ່ອງແຄ້ວ ຂຶ້ນໃຈ” ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງການຮຽນດ້ວຍອຳນາດການສອບຖາມ. ຄຳວ່າ “ພຶງເຮັດການທົບທວນຮ່ວມກັບບຸກຄົນ 3 ຄົນ” ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົນໜຶ່ງຫຼົງລືມ ບຸກຄົນອື່ນໆ ກໍຍັງຄ່ອງແຄ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ “abhidhamme” (ໃນອະພິທຳ) ໄດ້ແກ່ ໃນການກຳນົດນາມແລະຮູບ. ຄຳວ່າ “ຫຼືວ່າ ວັກເບື້ອງຕ່ຳ 3 ວັກ” ໄດ້ແກ່ ວັກເບື້ອງຕ່ຳກວ່າສັງຍຸດຕະນິກາຍ ມະຫາວັກ ຄື ສະຄາຖາວັກ, ນິທານະວັກ ແລະ ຂັນທະວັກ ທັງ 3 ວັກນີ້. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີມະຫາປັດຈະຣີວ່າ “ແມ່ນແຕ່ພະທຳມະບົດ ກໍຄວນຮຽນເອົາພ້ອມທັງເລື່ອງລາວ (ອັດຖະກຳຖາ)” ດັ່ງນັ້ນ ພະພິກຂຸຜູ້ກ່າວຊາດົກ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຮຽນເອົາຊາດົກພ້ອມທັງອັດຖະກຳຖາແລ້ວ ກໍຍັງຕ້ອງຮຽນເອົາພະທຳມະບົດພ້ອມທັງເລື່ອງລາວຄືກັນ.

ပဉ္စဟိ ဘိက္ခဝေ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေနာတိအာဒီသု န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ သာမဏေရော န ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာတိ အသေက္ခဿ သီလက္ခန္ဓောပိ အသေက္ခော သီလက္ခန္ဓော နာမ. အသေက္ခဿ အယန္တိ ဟိ အသေက္ခော, သီလက္ခန္ဓော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသင်္ခါတဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿပိ ဝသေန အပေက္ခိတွာ ဥပ္ပန္နာ အယံ ကထာ. အသေက္ခသီလန္တိ စ န အဂ္ဂဖလသီလမေဝ အဓိပ္ပေတံ, အထ ခေါ ယံ ကိဉ္စိ အသေက္ခသန္တာနေ ပဝတ္တသီလံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကဿ သီလဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ. သမာဓိက္ခန္ဓာဒီသုပိ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓပရိယောသာနေသု အယမေဝ နယော, တသ္မာ ယထာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ လောကိယမိဿကာ ကထိတာ, ဧဝံ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓောပီတိ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိအာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ ဧဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပန လောကိယမေဝ. တေနေဝ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယံ (သံ.နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၅) ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိမေဟိ [Pg.292] စတူဟိ ပဒေဟိ လောကိယလောကုတ္တရသီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိယော ကထိတာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟောတိ, တံ လောကိယမေဝါ’’တိ.

ໃນພະສູດມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena” (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ 5) ດັ່ງນີ້ ຄຳວ່າ “ບໍ່ພຶງໃຫ້ສາມະເນນບຳລຸງ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເປັນອຸປັດຊາແລ້ວໃຫ້ສາມະເນນມາບຳລຸງ (ຫຼື ບໍ່ພຶງໃຫ້ນິສໄສແກ່ສາມະເນນ). ຄຳວ່າ “ດ້ວຍສີລະຂັນຂອງພະອະເສຂະ” ໄດ້ແກ່ ສີລະຂັນຂອງພະອະເສຂະ ກໍຊື່ວ່າ ອະເສຂະສີລະຂັນ. ເພາະວ່າ ສີລະຂັນນີ້ ເປັນຂອງພະອະເສຂະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະເສຂະສີລະຂັນ. ໃນບົດທັງປວງກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ແລະເພາະເຮັດຢ່າງນີ້ ຄຳກ່າວນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງປັດຈະເວກຂະນະຍານ ອັນໄດ້ແກ່ ວິມຸດ提ຍານະທັດສະນະນຳ. ແລະຄຳວ່າ “ອະເສຂະສີລ” ນີ້ ບໍ່ໄດ້ໝາຍເອົາແຕ່ສີລຂອງພະອະລິຍະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອັກຄະຜົນ (ພະອໍຣະຫັນ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໝາຍເອົາສີລຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງທີ່ເປັນໄປໃນສັນດານຂອງພະອະເສຂະ ເພາະໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາສີລທີ່ປົນກັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ແມ່ນໃນຂັນທະອື່ນໆ ມີສະມາທິຂັນເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງວິມຸດຕິຂັນເປັນທີ່ສຸດ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ວິມຸດຕິຂັນກໍເໝືອນກັບສີລຂັນ ສະມາທິຂັນ ແລະປັນຍາຂັນ ທີ່ກ່າວປົນກັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໝາຍເຖິງຕະທັງຄະວິມຸດຕິເປັນຕົ້ນນຳ, ບໍ່ແມ່ນໝາຍເອົາແຕ່ປະຕิປັດສັດທິວິມຸດຕິຢ່າງດຽວ. ສ່ວນວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນ ເປັນໂລກີຍະຢ່າງດຽວແທ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກຳຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ “ດ້ວຍ 4 ບົດເບື້ອງຕົ້ນ ທ່ານກ່າວເຖິງສີລ ສະມາທິ ປັນຍາ ແລະວິມຸດຕິ ທີ່ເປັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ, ສ່ວນວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ເປັນປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ຍານນັ້ນເປັນໂລກີຍະຢ່າງດຽວແທ້”.

အဿဒ္ဓေါတိအာဒီသု တီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါ ဧတဿ နတ္ထီတိ အဿဒ္ဓေါ. နတ္ထိ ဧတဿ ဟိရီတိ အဟိရိကော, အကုသလသမာပတ္တိယာ အဇိဂုစ္ဆမာနဿေတံ အဓိဝစနံ. န ဩတ္တပ္ပတီတိ အနောတ္တပ္ပီ, အကုသလသမာပတ္တိယာ န ဘာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတော, ဟီနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. အာရဒ္ဓံ ဝီရိယံ ဧတဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော, သမ္မပ္ပဓာနယုတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. မုဋ္ဌာ သတိ ဧတဿာတိ မုဋ္ဌဿတီ, နဋ္ဌဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပဋ္ဌိတာ သတိ ဧတဿာတိ ဥပဋ္ဌိတဿတီ, နိစ္စံ အာရမ္မဏာဘိမုခပဝတ္တသတိဿေတံ အဓိဝစနံ.

ໃນບົດມີຄຳວ່າ “assaddho” (ຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ) ເປັນຕົ້ນ ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີສັດທາໃນວັດຖຸ 3 (ພະຣັດຕະນະໄຕ) ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ. ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ahiriko), ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ກຽດຊັງການເຂົ້າເຖິງອະກຸສົນ. ບົດວ່າ “anottappī” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຢ້ານກົວຕໍ່ການເຂົ້າເຖິງອະກຸສົນ. ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຈົມລົງຢ່າງໜ້າກຽດ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ກຽດຄ້ານ (kusīto), ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມພຽນຊົ່ວ (ຢ່ອນຍານ). ບຸກຄົນໃດມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ (āraddhavīriyo), ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສຳມັບປະທານ. ບຸກຄົນໃດມີສະຕິຫຼົງລືມ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ (muṭṭhassatī), ອະທິບາຍວ່າ ມີສະຕິອັນເສຍໄປແລ້ວ. ບຸກຄົນໃດມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນ (upaṭṭhitassatī), ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິເປັນໄປມຸ່ງໜ້າຕໍ່ອາລົມຢູ່ເປັນນິດ.

အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော စ အဇ္ဈာစာရေ အာစာရဝိပန္နော စ အာပဇ္ဇိတွာ အဝုဋ္ဌိတော အဓိပ္ပေတော. သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတိ, ဂါဟယတီတိ ဝါ အန္တဂ္ဂါဟိကာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ပုရိမာနိ ဒွေ ပဒါနီတိ ‘‘န ပဋိဗလော ဟောတိ အန္တေဝါသိံ ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ ဝါ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝါ ဥပဋ္ဌာပေတုံ ဝါ, အနဘိရတံ ဝူပကာသေတုံ ဝါ ဝူပကာသာပေတုံ ဝါ’’တိ ဣမာနိ ဒွေ ပဒါနိ.

ຄຳວ່າ “ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນອະທິສີລ” ແລະ “ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນອັດຊາຈານ” ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດແລ້ວບໍ່ຍອມອອກ (ບໍ່ຍອມອອກຈາກອາບັດ). ຄຳວ່າ “antaggāhikā” (ຄວາມເຫັນທີ່ຖືເອົາສ່ວນສຸດ) ໄດ້ແກ່ ມິດສາທິຖິ ທີ່ຖືເອົາ ຫຼື ຊັກຊວນໃຫ້ຖືເອົາສ່ວນສຸດ ອັນໄດ້ແກ່ ສັດສະຕະທິຖິ ແລະ ອຸຈເສທະທິຖິ. ຄຳວ່າ “ສອງບົດເບື້ອງຕົ້ນ” ໄດ້ແກ່ ສອງບົດນີ້ຄື “ບໍ່ສາມາດຈະບຳລຸງ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນບຳລຸງອັນເຕວາສິກ ຫຼື ສັດທິວິຫາຣິກຜູ້ເຈັບໄຂ້ໄດ້, ບໍ່ສາມາດຈະລະງັບ ຫຼື ໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນລະງັບຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ຄວາມກະສັນ) ໄດ້”.

အဘိ ဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော သမာစာရော အဘိသမာစာရော, အဘိသမာစာရောဝ အာဘိသမာစာရိကောတိ စ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာတိ စ အာဘိသမာစာရိကသိက္ခာ. အဘိသမာစာရံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ သိက္ခာ အာဘိသမာစာရိကသိက္ခာ, ခန္ဓကဝတ္တပရိယာပန္နသိက္ခာယေတံ အဓိဝစနံ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာတိ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နသိက္ခာယေတံ အဓိဝစနံ. တေနေဝ ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နံ [Pg.293] ဝါ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ, ခန္ဓကဝတ္တပရိယာပန္နံ အာဘိသမာစာရိက’’န္တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၁) ဝုတ္တံ, တသ္မာ သေက္ခပဏ္ဏတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗတော သေက္ခာ, ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိ, သဗ္ဗာပိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နာ သိက္ခာပဒပဏ္ဏတ္တိ ‘‘သေက္ခပဏ္ဏတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဂဏ္ဌိပဒေပိ ဝုတ္တံ ‘‘သေက္ခပဏ္ဏတ္တိယန္တိ ပါရာဇိကမာဒိံ ကတွာ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာပဒပညတ္တိယ’’န္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၈၄).

ຄວາມປະພຶດອັນວິເສດ ຄືອັນອຸດົມ ຊື່ວ່າ ອະພິສະມາຈານ, ອະພິສະມາຈານນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະ, ແລະຊື່ວ່າ ສິກຂາ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຶງສຶກສາ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະສິກຂາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິກຂາທີ່ຊົງບັນຍັດປາຣົບອະພິສະມາຈານ ຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະສິກຂາ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງສິກຂາທີ່ນັບເນື່ອງໃນຂັນທະກະແລະວັດ. ສິກຂາທີ່ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກຄະພົມມະຈັນ ຊື່ວ່າ ອາທິພົມມະຈະຣິຍະກະ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງສິກຂາທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ “ສິກຂາທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ ຊື່ວ່າ ອາທິພົມມະຈະຣິຍະກະ, ສິກຂາທີ່ນັບເນື່ອງໃນຂັນທະກະແລະວັດ ຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະ”, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “sekkhapaṇṇattiyanti” (ໃນສິກຂາບົດບັນຍັດທີ່ພຶງສຶກສາ) ນີ້ ຄຳວ່າ “sekkhā” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ພຶງສຶກສາ, ຄຳວ່າ “paṇṇatti” ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ບັນຍັດ ເພາະພະຜູ້ມີພະພາກຊົງບັນຍັດໄວ້, ພຶງຊາບວ່າ ຂໍ້ບັນຍັດສິກຂາບົດທັງປວງທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ ທ່ານກ່າວວ່າ “sekkhapaṇṇatti”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ sekkhapaṇṇattiyanti ໄດ້ແກ່ ໃນຂໍ້ບັນຍັດສິກຂາບົດທີ່ພຶງສຶກສາ ມີປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ”. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ ດັ່ງນີ້ ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ.

ဥပဇ္ဈာယာစရိယကထာယံ န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အသေက္ခဿ အယန္တိ အသေက္ခော, လောကိယလောကုတ္တရော သီလက္ခန္ဓော. အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ သဿတုစ္ဆေဒကောဋ္ဌာသဂ္ဂါဟိကာယ. ပစ္ဆိမာနိ ဒွေတိ အပ္ပဿုတော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတီတိ ဣမာနိ ဒွေ အင်္ဂါနိ. ပစ္ဆိမာနိ တီဏီတိ န ပဋိဗလော ဥပ္ပန္နံ ကုက္ကုစ္စံ ဓမ္မတော ဝိနောဒေတုံ, အာပတ္တိံ န ဇာနာတိ, အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ န ဇာနာတီတိ ဣမာနိ တီဏိ. ကုက္ကုစ္စဿ ဟိ ပါဠိအဋ္ဌကထာနယသင်္ခါတဓမ္မတော ဝိနောဒေတုံ အပ္ပဋိဗလတာ နာမ အဗျတ္တတ္တာ ဧဝ ဟောတီတိ သာပိ အာပတ္တိအင်္ဂမေဝ ဝုတ္တာ.

ໃນອຸປັດຊາຍາຈະຣິຍະກະຖາ ຄຳວ່າ “ບໍ່ພຶງໃຫ້ສາມະເນນບຳລຸງ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເປັນອຸປັດຊາແລ້ວໃຫ້ບວດ (ຫຼື ບໍ່ພຶງໃຫ້ສາມະເນນມາອາໄສບຳລຸງ). ຄຳວ່າ “asekkho” ໄດ້ແກ່ ເປັນຂອງພະອະເສຂະ, ຄື ສີລະຂັນທີ່ເປັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ຄຳວ່າ “antaggāhikāya” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຖືເອົາສ່ວນສຸດ ຄືສັດສະຕະທິຖິແລະອຸຈເສທະທິຖິ. ຄຳວ່າ “ສອງອົງເບື້ອງປາຍ” ໄດ້ແກ່ ສອງອົງນີ້ຄື ເປັນຜູ້ມີສຸດຕະນ້ອຍ (ອະສົດ) 1, ເປັນຜູ້ມີປັນຍາຊົ່ວ (ມີປັນຍານ້ອຍ) 1. ຄຳວ່າ “ສາມອົງເບື້ອງປາຍ” ໄດ້ແກ່ ສາມອົງນີ້ຄື ບໍ່ສາມາດຈະບັນເທົາຄວາມຮ້ອນໃຈ (ກຸກກຸດຈະ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍທຳໄດ້ 1, ບໍ່ຮູ້ຈັກອາບັດ 1, ບໍ່ຮູ້ຈັກການອອກຈາກອາບັດ 1. ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ສາມາດຈະບັນເທົາຄວາມຮ້ອນໃຈ ໂດຍທຳອັນໄດ້ແກ່ນັຍໃນພະບາລີແລະອັດຖະກຳຖາ ນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມບໍ່ສາມາດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນອົງແຫ່ງອາບັດຄືກັນ.

အဘိ ဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော သမာစာရော အဘိသမာစာရော, ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိသီလံ, တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ ခန္ဓကသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ သိက္ခာ အာဘိသမာစာရိကာ. သိက္ခာပဒမ္ပိ ဟိ တဒတ္ထပရိပူရဏတ္ထိကေဟိ ဥဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာတိ ဝုစ္စတိ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာ ကာရဏဘူတာ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နသိက္ခာပဒံ. တေနေဝေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေပိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၁) ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နံ သိက္ခာပဒံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ, ခန္ဓကဝတ္တပရိယာပန္နံ အာဘိသမာစာရိက’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သေက္ခပဏ္ဏတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗတော သေက္ခာ, ဘဂဝတာဝ [Pg.294] ပညတ္တတ္တာ ပညတ္တိ. သဗ္ဗာပိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နာ သိက္ခာပဒပဏ္ဏတ္တိ ‘‘သေက္ခပဏ္ဏတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. နာမရူပပရိစ္ဆေဒေတိ ဧတ္ထ ကုသလတ္တိကာဒီဟိ ဝုတ္တံ ဇာတိဘူမိပုဂ္ဂလသမ္ပယောဂဝတ္ထာရမ္မဏကမ္မဒွါရလက္ခဏရသာဒိဘေဒေဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိစတုဗ္ဗိဓံ သနိဗ္ဗာနံ နာမံ, ဘူတောပါဒါယဘေဒံ ရူပဉ္စ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇာနနပညာ, တပ္ပကာသကော စ ဂန္ထော နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ နာမ. ဣမိနာ အဘိဓမ္မတ္ထကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သိက္ခာပေတုန္တိ ဥဂ္ဂဏှာပေတုန္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၈၄) ဝုတ္တံ.

ຄວາມປະພຶດອັນວິເສດ ຄືອັນອຸດົມ ຊື່ວ່າ ອະພິສະມາຈານ ໄດ້ແກ່ ສີລຄືວັດປະຕິບັດ, ສິກຂາອັນໄດ້ແກ່ຂັນທະກະສິກຂາບົດ ທີ່ຊົງບັນຍັດປາຣົບອະພິສະມາຈານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ສິກຂາບົດ ກໍຊື່ວ່າ ສິກຂາ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຕ້ອງການຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນ ພຶງສຶກສາ ໂດຍການຮຽນເປັນຕົ້ນ. ສິກຂາບົດທີ່ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ຄືເປັນເຫດແຫ່ງມັກຄະພົມມະຈັນ ຊື່ວ່າ ອາທິພົມມະຈະຣິຍະກະ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ແມ່ນໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “ສິກຂາບົດທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ ຊື່ວ່າ ອາທິພົມມະຈະຣິຍະກະ, ສິກຂາບົດທີ່ນັບເນື່ອງໃນຂັນທະກະແລະວັດ ຊື່ວ່າ ອາພິສະມາຈາຣິກະ”, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “sekkhapaṇṇattiyanti” ນີ້ ຄຳວ່າ “sekkhā” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ພຶງສຶກສາ, ຄຳວ່າ “paṇṇatti” ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ບັນຍັດ ເພາະພະຜູ້ມີພະພາກຊົງບັນຍັດໄວ້ເອງ. ພຶງຊາບວ່າ ຂໍ້ບັນຍັດສິກຂາບົດທັງປວງທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິພັງທັງສອງ ທ່ານກ່າວວ່າ “sekkhapaṇṇatti”. ໃນຄຳວ່າ “nāmarūpaparicchede” (ໃນການກຳນົດນາມແລະຮູບ) ນີ້ ປັນຍາທີ່ກຳນົດຮູ້ຈັກນາມ ຄືຂັນ 4 ມີເວທະນາຂັນເປັນຕົ້ນ ພ້ອມທັງພະນິພານ ໂດຍປະເພດມີຊາດ, ພູມ, ບຸກຄົນ, ສຳປະໂຍກ, ວັດຖຸ, ອາລົມ, ກຳມະທະວານ, ລັກສະນະ ແລະ ຣົດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກຸສະລະຕິກະເປັນຕົ້ນ, ແລະກຳນົດຮູ້ຈັກຮູບ ໂດຍປະເພດມີມະຫາພູຕະຮູບແລະອຸປາດາຍະຮູບ, ແລະຄຳພີທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນາມະຣູປະປະຣິດເສດ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ພິກຂຸຄວນເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະອະພິທຳ. ຄຳວ່າ “vinetuṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອໃຫ້ຮຽນເອົາ ດັ່ງນີ້ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ.

၁၅၃. အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီတိ ဧတ္ထ အာယသ္မတောတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, အာယသ္မန္တံ နိဿာယ ဝသိဿာမီတိ အတ္ထော. ယံ ပန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၇၆) ‘‘ဗျတ္တော…ပေ… ဝုတ္တလက္ခဏောယေဝါ’’တိ, တံ ပရိသူပဋ္ဌာကဗဟုဿုတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒဓမ္မန္တေဝါသိကေဟိ ပန…ပေ… တာဝ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယဥပသမ္ပဒါစရိယဓမ္မာစရိယာနံ ဧတေဟိ ယထာဝုတ္တဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယေန သိက္ခာပဒါနိ ဒိန္နာနိ, အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယော. ယေန ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာ ဝုတ္တာ, အယံ ဥပသမ္ပဒါစရိယော. ယော ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ပရိပုစ္ဆံ ဝါ ဒေတိ, အယံ ဓမ္မာစရိယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

໑໕໓. ໃນຄຳວ່າ “Āyasmato nissāya vacchāmīti” (ຂ້ານ້ອຍຈະອາໄສທ່ານຢູ່) ນີ້ ຄຳວ່າ “āyasmato” ເປັນສາມີວິບັດໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວິບັດ), ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້ານ້ອຍຈະອາໄສທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຢູ່. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາວ່າ “byatto...pe... vuttalakkhaṇoyevā” (ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ... ມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ) ຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ບຳລຸງບໍລິສັດແລະເປັນພະຫູສູດ. ຄຳວ່າ “ກໍອັນເຕວາສິກຜູ້ບວດ, ຜູ້ອຸປະສົມບົດ ແລະຜູ້ຮຽນທຳ... ພຶງເຮັດວັດຕະປະຕິບັດຕະຫຼອດເວລາພຽງນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ອັນເຕວາສິກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງເຮັດວັດຕະປະຕິບັດຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ແກ່ພະບັນພັດຊາຈານ, ພະອຸປະສົມປະທາຈານ ແລະພະທຳມະຈານ. ໃນບັນດາອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ອາຈານຜູ້ໃຫ້ສິກຂາບົດ (ສີລ 10) ຜູ້ນີ້ຊື່ວ່າ ພະບັນພັດຊາຈານ. ອາຈານຜູ້ກ່າວກຳມະວາຈາອຸປະສົມບົດ ຜູ້ນີ້ຊື່ວ່າ ພະອຸປະສົມປະທາຈານ. ອາຈານຜູ້ໃຫ້ອຸດເທດ (ບົດຮຽນ) ຫຼື ໃຫ້ການສອບຖາມ ຜູ້ນີ້ພຶງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າ ພະທຳມະຈານ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

၁၅၄. နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာယံ ဒိသံ ဂတောတိ ပုန အာဂန္တုကာမော, အနာဂန္တုကာမော ဝါ ဟုတွာ ဝါသတ္ထာယ ကဉ္စိ ဒိသံ ဂတော. ဘိက္ခုဿ သဘာဂတန္တိ ပေသလဘာဝံ. ဩလောကေတွာတိ ဥပပရိက္ခိတွာ. ဝိဗ္ဘန္တေ…ပေ… တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သစေ ကေနစိ ကရဏီယေန တဒဟေဝ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ‘ကတိပါဟေန ဂမိဿာမီ’တိ ဂမနေ သဥဿာဟော ဟောတိ, ရက္ခတီ’’တိ ဝဒန္တိ. မာ ဣဓ ပဋိက္ကမီတိ မာ [Pg.295] ဣဓ ပဝိသိ. တတြေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ တတ္ထေဝ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ. တံယေဝ ဝိဟာရံ…ပေ… ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဥပဇ္ဈာယေန ပရိစ္စတ္တတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနပရိဟာရော နတ္ထိ, တသ္မာ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနဂတဿပိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဂဟိတနိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

໑໕໔. ໃນນິສໄສປະຕິປັດສັດທິກະຖາ (ເລື່ອງການລະງັບນິສໄສ) ຄຳວ່າ “ຫຼີກໄປສູ່ທິດແລ້ວ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຕ້ອງການຈະກັບມາອີກ ຫຼື ບໍ່ຕ້ອງການຈະກັບມາອີກກໍຕາມ ແລ້ວຫຼີກໄປສູ່ທິດໃດທິດໜຶ່ງເພື່ອຢູ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລສະເໝີກັນຂອງພິກຂຸ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ. ຄຳວ່າ “ເພັ່ງເລັງແລ້ວ” ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາເບິ່ງແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ “ເມື່ອພະອຸປັດຊາສຶກອອກ... ພຶງໄປໃນທີ່ນັ້ນ” ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ “ຫາກບໍ່ສາມາດຈະໄປໃນວັນນັ້ນໄດ້ຍ້ອນກິດຈະທຸລະບາງຢ່າງ ແຕ່ມີຄວາມຂະຫຍັນໃນການຈະໄປ ໂດຍຄິດວ່າ ‘ເຮົາຈະໄປໃນອີກສອງສາມວັນ’ ນິສໄສກໍຍັງຮັກສາຢູ່ (ບໍ່ຂາດ)”. ຄຳວ່າ “ທ່ານຢ່າກັບມາໃນທີ່ນີ້ເລີຍ” ໄດ້ແກ່ ທ່ານຢ່າເຂົ້າມາໃນທີ່ນີ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ “ພຶງຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນເອງ” ໄດ້ແກ່ ພຶງຖືເອົານິສໄສແລ້ວຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ໃນຄຳວ່າ “ຄວນຢູ່ໃນວິຫານນັ້ນເອງ...” ນີ້ ເພາະພະອຸປັດຊາສະລະແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ມີການຍົກເວັ້ນດ້ວຍການຮ່ວມຢູ່ກັບພະອຸປັດຊາ, ເພາະສະນັ້ນ ນິສໄສທີ່ຖືເອົາໃນສຳນັກຂອງພະອາຈານ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບໄປ ແມ່ນແກ່ພະອາຈານຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຢູ່ກັບພະອຸປັດຊານັ້ນ.

အာစရိယမှာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓီသု အာစရိယော ပက္ကန္တော ဝါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပက္ကန္တောတိ ဒိသံ ဂတော’’တိအာဒိနာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပက္ကမနေ ယော ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော, သော တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဣဓာပိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ တံ အဝတွာ ‘‘ကောစိ အာစရိယော အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ အညောယေဝ နယော အာရဒ္ဓေါ. အယဉ္စ နယော ဥပဇ္ဈာယပက္ကမနေပိ ဝေဒိတဗ္ဗောယေဝ. ဤဒိသေသု ဟိ ဌာနေသု ဧကတ္ထဝုတ္တလက္ခဏံ အညတ္ထာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သစေ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ နိဝတ္တတိ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဧတ္တာဝတာ ဒိသာပက္ကန္တော နာမ ဟောတီတိ အန္တေဝါသိကေ အနိက္ခိတ္တဓုရေပိ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တီတိ ဗဟိဥပစာရသီမာယံ အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဝသနဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အညသ္မိံ သေနာသနေ ဝသန္တိ, အန္တောဥပစာရသီမာယံ ပန ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာပိ ဝသတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ‘‘သစေပိ အာစရိယော မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ နိဿယပဏာမနာယ ပဏာမေတီ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဿ အာဏတ္တိယမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၈၃) ဝုတ္တံ.

ໃນເລື່ອງຄວາມລະງັບແຫ່ງນິສັຍຈາກອາຈານ ຄຳວ່າ 'ອາຈານຫຼີກໄປແລ້ວ' ນີ້ ວິນິດໄສໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການຫຼີກໄປແຫ່ງອຸປັດຊາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຫຼີກໄປແລ້ວ ຄື ໄປສູ່ທິດອື່ນ' ວິນິດໄສນັ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນນັ້ນເອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວິນິດໄສນັ້ນ ແຕ່ໄດ້ເລີ່ມນັຍອື່ນອີກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາຈານບາງຮູບຂໍໂອກາດແລ້ວຫຼີກໄປ'. ແລະນັຍນີ້ ພຶງຊາບເຖິງໃນການຫຼີກໄປແຫ່ງອຸປັດຊາດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ໃນຖານະທັງຫຼາຍເຊັ່ນນີ້ ລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນໜຶ່ງ ພຶງເຫັນໃນບ່ອນອື່ນໄດ້ຄືກັນ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຖ້າກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກແລ້ວກັບຄືນມາ ນິສັຍຍ່ອມລະງັບ' ນີ້ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ທິດແລ້ວ ເຖິງແມ່ນອັນເຕວາສິກຈະຍັງບໍ່ໄດ້ປົງທຸລະ ນິສັຍກໍຍ່ອມລະງັບ. ຄຳວ່າ 'ອາຈານແລະອຸປັດຊາກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກແລ້ວ ຢູ່ອາໄສໃນວິຫານອື່ນ' ຄື ຢູ່ອາໄສໃນເສນາສະນະອື່ນ ທີ່ກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກ ຈາກບ່ອນຢູ່ຂອງອັນເຕວາສິກແລະສັດທິວິຫາຣິກ ພາຍນອກອຸປະຈາຣະສີມາ, ແຕ່ຖ້າຢູ່ພາຍໃນອຸປະຈາຣະສີມາ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກ ນິສັຍກໍບໍ່ລະງັບ. ຂໍ້ຄວາມທັງໝົດມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຖິງແມ່ນອາຈານປາດຖະໜາຈະປ່ອຍ ຈຶ່ງຂັບໄລ່ດ້ວຍການຂັບໄລ່ອອກຈາກນິສັຍ' ພຶງຊາບວ່າເປັນໄປໃນຄຳສັ່ງຂອງອຸປັດຊາດ້ວຍ ເຊັ່ນດຽວກັນ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ມະຫາວັກຄະ 3.83).

၁၅၃. သာဟူတိ သာဓု သုန္ဒရံ. လဟူတိ အဂရု, သုဘရတာတိ အတ္ထော. ဩပါယိကန္တိ ဥပါယပဋိသံယုတ္တံ, ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇနံ နိတ္ထရဏုပါယောတိ အတ္ထော. ပတိရူပန္တိ သာမီစိကမ္မမိဒန္တိ အတ္ထော[Pg.296]. ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒါဝဟေန, ကာယဝစီပယောဂေန သမ္ပာဒေဟီတိ အတ္ထော. ကာယေနာတိ ဧတဒတ္ထဝိညာပကံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိံ ဒဿေန္တော ကာယေန ဝိညာပေတိ. ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယာတိ ဥပဇ္ဈာယေန ‘‘သာဟူ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တေသု သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနဝစနံ သန္ဓာယ ‘‘ကာယေန ဝိညာပေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. အာယာစနဒါနမတ္တေနာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ပဌမံ အာယာစနမတ္တေန, တတော ဥပဇ္ဈာယဿ စ ‘‘သာဟူ’’တိအာဒိနာ ဝစနမတ္တေနာတိ အတ္ထော. အာစရိယဿ သန္တိကေ နိဿယဂ္ဂဟဏေ အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီတိ အာယသ္မန္တံ နိဿာယ ဝသိဿာမီတိ အတ္ထော.

໑໕໓. ຄຳວ່າ 'ສາຫຸ' ແປວ່າ ດີແລ້ວ, ດີງາມ. ຄຳວ່າ 'ລະຫຸ' ແປວ່າ ບໍ່ໜັກ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ລ້ຽງງ່າຍ. ຄຳວ່າ 'ໂອປາຍິກັງ' ແປວ່າ ປະກອບດ້ວຍອຸບາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ການປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ເປັນອຸບາຍເຄື່ອງຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປະຕິຣູປັງ' ອະທິບາຍວ່າ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳ (ກຳທີ່ສົມຄວນ). ຄຳວ່າ 'ປາສາດิເກນະ' ອະທິບາຍວ່າ ຂໍຈົ່ງຍັງປະໂຫຍດໃຫ້ສໍາເລັດດ້ວຍກາຍະປະໂຍກແລະວະຈີປະໂຍກ ອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກາຍ' ຄື ສະແດງທ່າທາງມີຫັດຖະມຸດທາ (ການຜາຍມື) ເປັນຕົ້ນ ອັນເຮັດໃຫ້ຮູ້ຄວາມໝາຍນີ້ ຊື່ວ່າເຮັດໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ໝາຍເຖິງການຮັບຄຳວ່າ ສາທຸ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອຸປັດຊາກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສາຫຸ' ແລ້ວ ໝາຍເຖິງຄຳຮັບຂອງສັດທິວິຫາຣິກວ່າ 'ສາທຸ' ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ'. ຄຳວ່າ 'ພຽງແຕ່ການຂໍແລະການໃຫ້' ອະທິບາຍວ່າ ພຽງແຕ່ການຂໍໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງສັດທິວິຫາຣິກ ແລະພຽງແຕ່ຄຳກ່າວມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສາຫຸ' ຂອງອຸປັດຊາຕໍ່ຈາກນັ້ນ. ໃນການຖືນіສັຍໃນສຳນັກຂອງອາຈານ ຄຳວ່າ 'ອາຢັສມະໂຕ ນິສສາຢະ ວັດສາມິ' ແປວ່າ ຂ້ານ້ອຍຈະຢູ່ອາໄສທ່ານຜູ້ມີອາຍຸ.

၁၅၄. နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာယံ ယော ဝါ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ, တဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ လဇ္ဇီသု ဧဝ နိဿယဂ္ဂဟဏံ နိယောဇေတိ အလဇ္ဇီသု ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပရိဘောဂသဒ္ဒေန ဧကကမ္မာဒိကော သံဝါသော ဂဟိတော ပစ္စယပရိဘောဂဿ သမ္ဘောဂသဒ္ဒေန ဂဟိတတ္တာ. ဧတေန စ သမ္ဘောဂသံဝါသာနံ အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ န ကတ္တဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. ပရိဟာရော နတ္ထီတိ အာပတ္တိပရိဟာရော နတ္ထိ. တာဒိသောတိ ယတ္ထ နိဿယော ဂဟိတပုဗ္ဗော, ယော စ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ, တာဒိသော. တထာ ဝုတ္တန္တိ ‘‘လဟုံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဝုတ္တဉ္စေတိ အတ္ထော. စတ္တာရိ ပဉ္စ ဒိဝသာနီတိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. ယဒိ ဧကာဟဒွီဟေန သဘာဂတာ ပညာယတိ, ဉာတဒိဝသေ ဂဟေတဗ္ဗောဝ. အထာပိ စတုပဉ္စာဟေနပိ န ပညာယတိ, ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ ပညာယတိ, တတ္တကာနိ အတိက္ကာမေတဗ္ဗာနိ. သဘာဂတံ ဩလောကေမီတိ ပန လေသော န ကာတဗ္ဗော. ဒဟရာ သုဏန္တီတိ ဧတ္ထ အသုတွာပိ ‘‘အာဂမိဿတိ, ကေနစိ အန္တရာယေန စိရာယန္တီ’’တိ သညာယ သတိပိ လဗ္ဘတေဝ ပရိဟာရော[Pg.297]. တေနာဟ ‘‘ဣဓေဝါဟံ ဝသိဿာမီတိ ပဟိဏတိ, ပရိဟာရော နတ္ထီ’’တိ. ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထီတိ ဂမနေ နိရုဿာဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သဥဿာဟဿ ပန သေနာသနပဋိသာမနာဒိဝသေန ကတိပါဟေ ဂတေပိ န ဒေါသော.

໑໕໔. ໃນກະຖາວ່າດ້ວຍຄວາມລະງັບແຫ່ງນິສັຍ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຫຼື ພຶງຖືນິສັຍໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ' ນີ້ ທ່ານຊັກຊວນໃຫ້ຖືນິສັຍໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍເທົ່ານັ້ນ ເພາະຫ້າມການຖືນິສັຍໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ບໍລິໂພກ' ໝາຍເຖິງການຢູ່ຮ່ວມກັນມີການເຮັດສັງຄະກຳຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ເພາະການບໍລິໂພກປັດໄຈ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວ່າ 'ການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ' ແລ້ວ. ແລະດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຄວນເຮັດການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນແລະການຢູ່ຮ່ວມກັນ ກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງ' ຄື ບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ເຊັ່ນນັ້ນ' ຄື ພິກຂຸຜູ້ຕົນເຄີຍຖືນິສັຍມາກ່ອນ ແລະຜູ້ມີການບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ' ອະທິບາຍວ່າ ແລະກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຈະມາໂດຍໄວ'. ຄຳວ່າ 'ສີ່ຫ້າວັນ' ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າຄວາມເປັນຜູ້ມີສັກສີສະເໝີກັນ (ສະພາຄະ) ປາກົດພາຍໃນມື້ໜຶ່ງຫຼືສອງມື້ ກໍຄວນຖືນິສັຍໃນມື້ທີ່ຮູ້ນັ້ນເລີຍ. ແຕ່ຖ້າຜ່ານໄປສີ່ຫ້າມື້ແລ້ວກໍຍັງບໍ່ປາກົດ ປາກົດໃນມື້ໃດ ກໍຄວນໃຫ້ກາຍມື້ເທົ່ານັ້ນໄປກ່ອນ. ແຕ່ບໍ່ຄວນເຮັດຂໍ້ອ້າງວ່າ 'ເຮົາກຳລັງເບິ່ງຄວາມເປັນຜູ້ມີສັກສີສະເໝີກັນຢູ່'. ຄຳວ່າ 'ພວກພິກຂຸໜຸ່ມໄດ້ຍິນ' ນີ້ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຍິນ ແຕ່ມີຄວາມສຳຄັນໝາຍວ່າ 'ທ່ານຈະມາ, ທີ່ຊັກຊ້າເພາະມີອັນຕະລາຍບາງຢ່າງ' ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍົກເວັ້ນ (ບໍ່ຕ້ອງອາບັດ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສົ່ງຂ່າວມາວ່າ ເຮົາຈະຢູ່ບ່ອນນີ້ເອງ ບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງ'. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວັນດຽວກໍບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຄວາມອຸດສາຫະໃນການໄປ, ແຕ່ສຳລັບຜູ້ມີຄວາມອຸດສາຫະ ເຖິງແມ່ນຈະລ່ວງເລີຍໄປສອງສາມວັນ ເພາະການເກັບມ້ຽນເສນາສະນະເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີໂທດ.

တတြေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ တတြ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဧဝ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ. တံယေဝ ဝိဟာရံ…ပေ… ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ဥပဇ္ဈာယေ သင်္ဂဏှန္တေယေဝ တံသမောဓာနေ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဝုတ္တာ, တသ္မိံ ပန ကောဓေန ဝါ ဂဏနိရပေက္ခတာယ ဝါ အသင်္ဂဏှန္တေ အညေသု ဂဟိတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'ພຶງຢູ່ອາໄສໃນທີ່ນັ້ນນັ້ນເອງ' ຄື ພຶງຖືນິສັຍແລ້ວຢູ່ອາໄສໃນສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນ (ສະພາຄະ) ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຄວນຢູ່ອາໄສໃນວິຫານນັ້ນເອງ...ລະ... ' ນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມລະງັບແຫ່ງນິສັຍໃນການຢູ່ຮ່ວມກັນນັ້ນ ເພາະອຸປັດຊາຍັງສົງເຄາະຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອອຸປັດຊານັ້ນບໍ່ສົງເຄາະ ເພາະຄວາມໂກດ ຫຼືເພາະຄວາມບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ໝູ່ຄະນະ ນິສັຍທີ່ຖືໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບ ດັ່ງນີ້.

အာစရိယမှာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယံ ဝုတ္တော ‘‘ကောစိ အာစရိယော’’တိအာဒိကော နယော ဥပဇ္ဈာယပက္ကမနာဒီသုပိ နေတွာ တတ္ထ စ ဝုတ္တော ဣဓာပိ နေတွာ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗော. ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တီတိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ ဝသန္တိ. တေန ဗဟိဥပစာရေပိ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနတော ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တရေ အာသန္နေ ပဒေသေ ဝသတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဒဿေတိ. အန္တောဥပစာရသီမာယံ ပန ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ ဝသတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတေဝါတိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၈၃) ဝုတ္တံ.

ນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາຈານບາງຮູບ' ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງຄວາມລະງັບແຫ່ງນິສັຍຈາກອາຈານ ພຶງນຳໄປປະກອບໃນການຫຼີກໄປແຫ່ງອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນດ້ວຍ ແລະນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງອຸປັດຊານັ້ນ ກໍພຶງນຳມາປະກອບໃນທີ່ນີ້ ຕາມສົມຄວນ. ຄຳວ່າ 'ກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກແລ້ວ ຢູ່ອາໄສໃນວິຫານອື່ນ' ຄື ຢູ່ອາໄສໃນວິຫານອື່ນພາຍນອກອຸປະຈາຣະສີມາ ໂດຍກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກ ຈາກບ່ອນຢູ່ຂອງອັນເຕວາສິກເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນພາຍນອກອຸປະຈາຣະສີມາ ຖ້າຢູ່ອາໄສໃນບ່ອນໃກ້ຄຽງ ພາຍໃນໄລຍະສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກ ຈາກບ່ອນຢູ່ຂອງອັນເຕວາສິກເປັນຕົ້ນ ນິສັຍກໍບໍ່ລະງັບ. ແຕ່ຖ້າຢູ່ພາຍໃນອຸປະຈາຣະສີມາ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ກ້າວລ່ວງສອງຊ່ວງກ້ອນດິນຕົກ ນິສັຍກໍບໍ່ລະງັບແທ້ໆ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີ. ມະຫາວັກຄະ 2.83).

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

နိဿယဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ນິສສາຍະວິນິດໄສກະຖາລັງການ

တေဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດທີ ຊາວສາມ.

၂၄. သီမာဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໔. ສີມາວິນິດໄສກະຖາ

၁၅၆. ဧဝံ [Pg.298] နိဿယဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သီမာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘သီမာတိ ဧတ္ထ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ သီမာတိ သိနီယတေ သမဂ္ဂေန သံဃေန ကမ္မဝါစာယ ဗန္ဓီယတေတိ သီမာ. သိ ဗန္ဓနေတိ ဓာတု, မ-ပစ္စယော, ကိယာဒိဂဏောယံ. ဝိဘာဂဝန္တာနံ သဘာဝဝိဘာဝနံ ဝိဘာဂေန ဝိနာ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သီမာ နာမေသာ…ပေ… ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ ဗဒ္ဓသီမံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဧကာဒသ’’တျာဒိမာဟ.

໑໕໖. ຄັນກ່າວນິສສາຍະວິນິດໄສຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວສີມາວິນິດໄສ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄຳວ່າ ສີມາ ໃນທີ່ນີ້'. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສີມາ' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ພຣະສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນຜູກໄວ້ດ້ວຍກຳມະວາຈາ ຊື່ວ່າ ສີມາ. ລົງ ສິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູກ, ມະ ປັດໄຈ, ຈັດເປັນກິຍາທິຄະນະ. ເພາະການສະແດງສະພາວະຂອງສິ່ງທີ່ມີສ່ວນຕ່າງໆ ຈະມີບໍ່ໄດ້ຫາກປາສະຈາກການແບ່ງສ່ວນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຊື່ວ່າ ສີມານີ້...ລະ... ຍ່ອມມີ'. ໃນສີມານັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງພັດທະສີມາກ່ອນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນສີມານັ້ນ ມີສິບເອັດ'.

ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏီယပရမတ္တာ သံဃကမ္မဿ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ယတ္ထ ကမ္မာရဟေန သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ သက္ကောန္တိ, တတ္တကေ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ, န တတော ဩရန္တိ အာဟ ‘‘အတိခုဒ္ဒကာ နာမ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ. ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယာတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ, တဿံ ပန ဒိသာယံ နိမိတ္တေ အသတိ ယတ္ထ အတ္ထိ, တတော ပဋ္ဌာယ ပဌမံ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယာ’’တိအာဒိနာ သမန္တာ ဝိဇ္ဇမာနဋ္ဌာနေသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ပုန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယာ’’တိ ပဌမကိတ္တိတံ ပဋိကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ တီဟိ နိမိတ္တေဟိ သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာယပိ သီမာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗတော. တိက္ခတ္တုံ သီမမဏ္ဍလံ သမ္ဗန္ဓန္တေနာတိ ဝိနယဓရေန သယံ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌတွာ ကေဝလံ နိမိတ္တကိတ္တနဝစနေနေဝ သီမမဏ္ဍလံ သမန္တာ နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဗန္ဓန္တေနာတိ အတ္ထော. တံတံနိမိတ္တဋ္ဌာနံ အဂန္တွာပိ ဟိ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တိယောဇနပရမာယပိ သီမာယ သမန္တတော တိက္ခတ္တုံ အနုပရိဂမနဿ ဧကဒိဝသေန ဒုက္ကရတ္တာ ဝိနယဓရေန သယံ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူဟိ ယထာဝဝတ္ထိတံ နိမိတ္တံ ‘‘ပါသာဏော ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ ကေနစိ ဝုတ္တာနုသာရေန သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ကိတ္တေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ.

ເພາະກິດທີ່ຈະພຶງເຮັດດ້ວຍສົງຊາວວັກເປັນກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳສຸດແຫ່ງສັງຄະກຳ ໃນສະຖານທີ່ໃດ ພິກຂຸຊາວເອັດຮູບຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ກຳ ສາມາດນັ່ງໄດ້ ຄວນຜູກສີມາໃນພື້ນທີ່ປະມານເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນນ້ອຍກວ່າວ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ນ້ອຍເກີນໄປ ຄື ບ່ອນທີ່ພິກຂຸຊາວເອັດຮູບບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້'. ຄຳວ່າ 'ໃນທິດຕາເວັນອອກ' ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກຕົວຢ່າງ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີນິມິດໃນທິດນັ້ນ ມີຢູ່ໃນທິດໃດ ຄວນເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ທິດນັ້ນກ່ອນ ແລ້ວບອກນິມິດໃນສະຖານທີ່ທີ່ມີຢູ່ໂດຍຮອບ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນອະນຸທິດຕາເວັນອອກ, ໃນທິດໃຕ້' ແລ້ວຄວນບອກຊ້ຳນິມິດທີ່ບອກຄັ້ງທຳອິດອີກຄັ້ງວ່າ 'ໃນອະນຸທິດຕາເວັນອອກ' ເພາະສີມາແມ່ນແຕ່ທີ່ມີສັນຖານເປັນສາມຫຼ່ຽມ (ສິງຄາຕະກະ) ກໍຄວນສົມມຸດດ້ວຍນິມິດສາມແຫ່ງ. ຄຳວ່າ 'ຜູກເຊື່ອມໂຍງມົນທົນສີມາສາມຄັ້ງ' ອະທິບາຍວ່າ ພຣະວິນັຍທອນເອງຢືນຢູ່ໃນທີ່ແຫ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຜູກມົນທົນສີມາໂດຍຮອບ ດ້ວຍນິມິດຕໍ່ນິມິດ ພຽງແຕ່ດ້ວຍຄຳບອກນິມິດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ໄປສູ່ສະຖານທີ່ຕັ້ງນິມິດນັ້ນໆ ກໍຄວນບອກໄດ້. ເພາະການເດີນອ້ອມຮອບສາມຄັ້ງ ເຖິງແມ່ນໃນສີມາທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ສຸດສາມໂຍດ ຍ່ອມເຮັດໄດ້ຍາກພາຍໃນມື້ດຽວ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນພຣະວິນັຍທອນເອງຈະບໍ່ເຫັນ ແຕ່ໄດ້ກຳນົດໝາຍນິມິດຕາມທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍກຳນົດໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຕາມຄຳບອກຂອງໃຜຜູ້ໜຶ່ງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ນີ້ແມ່ນກ້ອນຫີນ' ແລ້ວບອກນິມິດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກ້ອນຫີນນັ້ນເປັນນິມິດ' ດັ່ງນີ້ ກໍຄວນໄດ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

သံသဋ္ဌဝိဋပါတိ [Pg.299] ဣမိနာ အညမညဿ အာသန္နတံ ဒီပေတိ. ဗဒ္ဓါ ဟောတီတိ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ သီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧကရတနမတ္တာ သုဝိညေယျတရာ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဟတ္ထမတ္တာ သီမန္တရိကာ ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ. ဧကင်္ဂုလိမတ္တာပိ သီမန္တရိကာ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတ္တကေနပိ ဟိ သီမာ အသမ္ဘိန္နာဝ ဟောတိ. ဒွိန္နံ သီမာနံ နိမိတ္တံ ဟောတီတိ နိမိတ္တဿ သီမတော ဗာဟိရတ္တာ သီမသမ္ဘေဒေါ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. သီမသင်္ကရံ ကရောတီတိ ဝဍ္ဎိတွာ သီမပ္ပဒေသံ ပဝိဋ္ဌေ ဒွိန္နံ သီမာနံ ဂတဋ္ဌာနဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ, န, ပန တတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ. န ဟိ သီမာ တတ္တကေန အသီမာ ဟောတိ, ဒွေ ပန သီမာ ပစ္ဆာ ဝဍ္ဎိတရုက္ခေန အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧကတ္ထ ဌတွာ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ဣတရံ သောဓေတွာ ကာတဗ္ဗံ. တဿာ ပဒေသန္တိ ယတ္ထ ဌတွာ ဘိက္ခူဟိ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ကာ ဟောတိ, တာဒိသံ ပဒေသံ, ယတ္ထ ပန ဌိတေဟိ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, တာဒိသံ ပဒေသံ အန္တောကရိတွာ ဗန္ဓန္တာ သီမာယ သီမံ သံဘိန္ဒန္တိ နာမ. န ကမ္မဝါစံ ဝဂ္ဂံ ကရောန္တီတိ ကမ္မဝါစံ န ဘိန္ဒန္တိ, ကမ္မံ န ကောပေန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ 'ມີກິ່ງງ່າກ່ຽວກັນ' ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມໃກ້ຊິດເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ 'ຖືກຜູກແລ້ວ' ກ່າວໝາຍເຖິງສີມາໃນສ່ວນທິດຕາເວັນຕົກ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຄວນເວັ້ນລະຫວ່າງສີມາ (ສີມັນຕະລິກາ) ໄວ້ປະມານໜຶ່ງສອກ ໃນສ່ວນສຸດທິດຕາເວັນຕົກ' ນີ້ ກ່າວເພາະເຮັດໃຫ້ມີຂະໜາດໜຶ່ງສອກ ຈະເຮັດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ງ່າຍກວ່າ. ເຖິງແມ່ນລະຫວ່າງສີມາຈະມີຂະໜາດພຽງໜຶ່ງອົງຄຸລີ (ໜຶ່ງຂໍ້ນິ້ວມື) ກໍຄວນໄດ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານັ້ນ ສີມາກໍບໍ່ປົນກັນແລ້ວ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ເປັນນິມິດແຫ່ງສີມາທັງສອງ' ນີ້ ກ່າວເພາະນິມິດຢູ່ພາຍນອກສີມາ ຈຶ່ງບໍ່ມີການປົນກັນແຫ່ງສີມາ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ສີມາປົນກັນ' ນີ້ ກ່າວເພາະເມື່ອກິ່ງງ່າຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ເຂດສີມາ ຈະເຮັດໃຫ້ບ່ອນໄປແຫ່ງສີມາທັງສອງຮູ້ໄດ້ຍາກ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກ່າວເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳໃນທີ່ນັ້ນ. ເພາະວ່າ ສີມາຈະບໍ່ເປັນອະສີມາດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສີມາທັງສອງນັ້ນ ຍ່ອມເຊື່ອມຕໍ່ເປັນອັນດຽວກັນ ເພາະຖືກຕົ້ນໄມ້ທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນພາຍຫຼັງປົກຄຸມໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນເຮັດສັງຄະກຳໃນທີ່ແຫ່ງໜຶ່ງ ຄວນຊຳລະສີມາອີກສ່ວນໜຶ່ງແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ. ຄຳວ່າ 'ເຂດແດນຂອງສີມານັ້ນ' ຄື ເຂດແດນໃດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ແລ້ວສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້ (ຄວນຜູກເຂດແດນເຊັ່ນນັ້ນ), ສ່ວນເຂດແດນໃດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ແລ້ວບໍ່ສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້ ຫາກເອົາເຂດແດນເຊັ່ນນັ້ນເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນແລ້ວຜູກ ຊື່ວ່າ ເຮັດສີມາໃຫ້ປົນກັບສີມາ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຮັດກຳມະວາຈາໃຫ້ເປັນວັກ' ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳມະວາຈາເສຍໄປ, ບໍ່ເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳກຳເລີບ.

၁၅၈. သုဒ္ဓပံသုပဗ္ဗတောတိ န ကေနစိ ကတော သယံဇာတောဝ ဝုတ္တော. တထာ သေသာပိ. ဣတရောပီတိ သုဒ္ဓပံသုပဗ္ဗတာဒိကော ပဗ္ဗတောပိ. ဟတ္ထိပ္ပမာဏောတိ ဧတ္ထ ဘူမိတော ဥဂ္ဂတပဒေသေန ဟတ္ထိပ္ပမာဏံ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ပန ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယဉ္စ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ‘‘ဟတ္ထိပ္ပမာဏော နာမ ပဗ္ဗတော ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနုဗ္ဗေဓော’’တိ ဝုတ္တံ. စတူဟိ ဝါ တီဟိ ဝါတိ သီမဘူမိယံ စတူသု, တီသု ဝါ ဒိသာသု ဌိတေဟိ, ဧကိဿာ ဧဝ ပန ဒိသာယ ဌိတေဟိ တတော ဗဟူဟိပိ သမ္မန္နိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒွီဟိ ပန ဒွီသု ဒိသာသု ဌိတေဟိပိ န ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ [Pg.300] ဧကေန န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ. တံ ဗဟိဒ္ဓါ ကတွာတိ ကိတ္တိတနိမိတ္တဿ အသီမတ္တာ အန္တောသီမာယ ကရဏံ အယုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ.

໑໕໘. ຄຳວ່າ 'ພູເຂົາດິນລ້ວນ' ໝາຍເຖິງພູເຂົາທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ໃຜເຮັດຂຶ້ນ. ພູເຂົາທີ່ເຫຼືອກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພູເຂົາອື່ນ' ຄື ພູເຂົາມີພູເຂົາດິນລ້ວນເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ມີປະມານເທົ່າຊ້າງ' ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຖືເອົາຄວາມສູງປະມານເທົ່າຊ້າງ ໂດຍສ່ວນທີ່ສູງຂຶ້ນຈາກພື້ນດິນ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ແລະໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ດີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ 'ພູເຂົາທີ່ມີປະມານເທົ່າຊ້າງ ໂດຍກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ສູງເຈັດສອກເຄິ່ງ'. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍພິກຂຸສີ່ຮູບ ຫຼືສາມຮູບ' ຄື ດ້ວຍພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີ່ທິດ ຫຼືສາມທິດໃນເຂດສີມາ, ແຕ່ຖ້າຢືນຢູ່ໃນທິດດຽວກັນ ເຖິງແມ່ນຈະມີພິກຂຸຫຼາຍຮູບກວ່າວ່ານັ້ນຢືນຢູ່ ກໍບໍ່ຄວນສົມມຸດ, ແລະເຖິງແມ່ນດ້ວຍພິກຂຸສອງຮູບຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສອງທິດ ກໍບໍ່ຄວນສົມມຸດ. ຄຳວ່າ 'ເພາະສະນັ້ນ' ຄື ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ຄວນສົມມຸດດ້ວຍພິກຂຸຮູບດຽວ, ເພາະສະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເວັ້ນນິມິດນັ້ນໄວ້ພາຍນອກ' ກ່າວເພາະການເອົານິມິດທີ່ບອກແລ້ວ ເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນສີມາ ເປັນສິ່ງບໍ່ຄວນ ເພາະນິມິດນັ້ນບໍ່ແມ່ນສີມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຖ້າວ່າ'.

ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏတာ သဏ္ဌာနတော ဂဟေတဗ္ဗာ, န တုလဂဏနာဝသေန, ဘာရတော ပလပရိမာဏဉ္စ မဂဓတုလာယ ဂဟေတဗ္ဗံ, သာ စ လောကိယတုလာယ ဒွိဂုဏာတိ ဝဒန္တိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ပန ‘‘ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏတာ တုလတာယ ဂဟေတဗ္ဗာ, န တုလဂဏနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတိမဟန္တောပီတိ ဘူမိတော ဟတ္ထိပ္ပမာဏံ အနုဂန္တွာ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ဩတိဏ္ဏဃနတော အနေကယောဇနပ္ပမာဏောပိ. သစေ ဟိ တတော ဟတ္ထိပ္ပမာဏံ ကူဋံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ပဗ္ဗတသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) – သစေ ဧကာဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, န ကာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ စတူသု ဒိသာသု စတုန္နံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဟေဋ္ဌာ ပိဋ္ဌိပါသာဏသဒိသေ ပါသာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေ သတိပိ ပထဝိတော ဥဒ္ဓံ တေသံ သမ္ဗန္ဓေ အသတိ ဟေဋ္ဌာ ပထဝီဂတသမ္ဗန္ဓမတ္တေ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ‘‘ပိဋ္ဌိပါသာဏော အတိမဟန္တောပိ ပါသာဏသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပထဝိတော ဟေဋ္ဌာ တဿ မဟန္တဘာဝေ ဂယှမာနေ ပဗ္ဗတမေဝ ဟောတီတိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. စိနိတွာ ကတပံသုပုဉ္ဇေ တိဏဂုမ္ဗရုက္ခာ စေ ဇာယန္တိ, ပဗ္ဗတော ဟောတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော, နေဝါတိ ဥပတိဿတ္ထေရောတိ ဝုတ္တံ. ပါသာဏောတိ သုဓာမယပါသာဏောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဣဋ္ဌကာယ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. သောပီတိ ခါဏုကော ဝိယ ဥဋ္ဌိတပါသာဏောပိ. စတုပဉ္စရုက္ခနိမိတ္တမတ္တမ္ပီတိ ဧကစ္စေသု နိမိတ္တသဒ္ဒေါ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ "ທວັດຕິງສະປະລະຄຸລະປິນດະປະມານະຕາ" (ມີປະລິມານເທົ່າກັບກ້ອນນ້ຳອ້ອຍໜັກ 32 ພົນ) ພຶງຖືເອົາໂດຍສັນຖານ ບໍ່ແມ່ນໂດຍການນັບດ້ວຍຕາຊັ່ງ, ແລະ ປະລິມານພົນໂດຍນ້ຳໜັກ ພຶງຖືເອົາດ້ວຍຕາຊັ່ງມະຄົດ, ແລະ ທ່ານກ່າວວ່າ ຕາຊັ່ງມະຄົດນັ້ນມີນ້ຳໜັກເປັນ 2 ເທົ່າຂອງຕາຊັ່ງໂລກິຍະ. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ກ່າວວ່າ "ປະລິມານເທົ່າກັບກ້ອນນ້ຳອ້ອຍໜັກ 32 ພົນ ພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຂອງໜັກເທົ່າກັນ ບໍ່ແມ່ນໂດຍການນັບດ້ວຍຕາຊັ່ງ". ຄຳວ່າ "ອະຕິມະຫັນໂຕປິ" (ແມ້ຈະໃຫຍ່ໂຕມະໂຫຖານ) ຄື ວັດແທກຈາກພື້ນດິນຂຶ້ນໄປມີປະລິມານເທົ່າຊ້າງ ແລະ ຝັງແໜ້ນລົງໄປໃນໃຕ້ດິນມີປະລິມານຫຼາຍໂຍດ. ເພາະວ່າ ຖ້າຍອດເຂົາສູງເທົ່າຊ້າງຍື່ນຂຶ້ນມາຈາກບ່ອນນັ້ນ ກໍຈັດເຂົ້າໃນປະເພດພູເຂົາເລີຍ. ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ—ຖ້າເປັນພືດດຽວກັນ ບໍ່ພຶງເຮັດ, ໃນຄຳນີ້ ແມ້ວ່າຈະມີຄວາມເປັນພືດດຽວກັນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນທີ່ຄ້າຍຄືຫຼັງແຜ່ນຫີນ ພາຍໃຕ້ຍອດເຂົາທັງສີ່ໃນສີ່ທິດ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນໃນເບື້ອງເທິງແຜ່ນດິນ ພຶງຖືເອົາການເຊື່ອມຕໍ່ກັນພຽງແຕ່ສ່ວນທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນນັ້ນວ່າ ບໍ່ເປັນປະມານ (ບໍ່ນັບ) ແລ້ວຮ້ອງບອກ (ນິມິດ) ກໍຄວນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແຜ່ນຫີນຫຼັງເຕົ່າ ແມ້ຈະໃຫຍ່ໂຕມະໂຫຖານ ກໍຈັດເຂົ້າໃນປະເພດຫີນເທົ່ານັ້ນ". ໃນຄຳພີອະນຸຄັນຖິປະທະ ກ່າວວ່າ ຖ້າຖືເອົາຄວາມໃຫຍ່ໂຕຂອງມັນທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນ ກໍເປັນພູເຂົາເລີຍ. ພຣະທັມມະສิຣິເຖຣະ ກ່າວວ່າ ຖ້າຫາກມີກໍຫຍ້າ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເກີດຂຶ້ນເທິງກອງດິນທີ່ກໍ່ຂຶ້ນ ກໍເປັນພູເຂົາ, ສ່ວນພຣະອຸປະຕິສສະເຖຣະ ກ່າວວ່າ ບໍ່ເປັນ. ຄຳວ່າ "ປາສາໂນ" (ຫີນ) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ແຕ່ຫີນທີ່ເຮັດດ້ວຍປູນຂາວ ກໍໃຊ້ໄດ້, ແຕ່ເລື່ອງນີ້ຄວນພິຈາລະນາ ເພາະມີການຫ້າມອິດ (ດິນຈີ່) ໄວ້. ຄຳວ່າ "ໂສປິ" (ແມ້ແຕ່ນັ້ນ) ຄື ແມ້ແຕ່ຫີນທີ່ໂຜ່ຂຶ້ນມາຄືກັບຕໍໄມ້. ຄຳວ່າ "ຈະຕຸປັນຈະຣຸກຂະນິມິດຕະມັດຕັມປິ" (ແມ້ພຽງແຕ່ນິມິດຄືຕົ້ນໄມ້ 4-5 ຕົ້ນ) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ໃນບາງສະບັບບໍ່ມີຄຳວ່າ "ນິມິດຕະ" (ນິມິດ).

အန္တောသာရာနန္တိ တသ္မိံ ခဏေ တရုဏတာယ သာရေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိဏာမေန ဘဝိဿမာနသာရေပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ[Pg.301]. တာဒိသာနဉှိ သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏပရိဏာဟာနံ စတုပဉ္စမတ္တာနမ္ပိ ဝနံ ဝဋ္ဋတိ. အန္တောသာရမိဿကာနန္တိ အန္တောသာရေဟိ ရုက္ခေဟိ သမ္မိဿာနံ. ဧတေန တစသာရရုက္ခမိဿကာနမ္ပိ ဝနံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. စတုပဉ္စရုက္ခမတ္တမ္ပီတိ သာရရုက္ခေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ပန ‘‘ဧတ္ထ တယော စေ သာရရုက္ခာ ဟောန္တိ, ဒွေ အသာရာ, သာရရုက္ခာနံ ဗဟုတ္တံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. သုသာနမ္ပိ ဣဓ ဝနမေဝါတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ သယံဇာတတ္တာတိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘စတူသု ဒွေ အန္တောသာရာ စေ, ဝဋ္ဋတိ, အန္တောသာရာ အဓိကာ, သမာ ဝါ, ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဗဟူသုပိ ဒွေ စေ အန္တောသာရာ အတ္ထိ, ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝနမဇ္ဈေ ဝိဟာရံ ကရောန္တီတိ ရုက္ခဃဋာယ အန္တရေ ရုက္ခေ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝတိအာဒီဟိ ဝိဟာရပရိစ္ဆေဒံ ကတွာဝ အန္တောရုက္ခန္တရေသု ဧဝ ပရိဝေဏပဏ္ဏသာလာဒီနံ ကရဏဝသေန ယထာ အန္တောဝိဟာရမ္ပိ ဝနမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ ဝိဟာရံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ယဒိ ဟိ သဗ္ဗံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဝိဟာရံ ကရေယျုံ, ဝိဟာရဿ အဝနတ္တာ တံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတဝနံ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတဗ္ဗံ သိယာ, ဣဓ ပန အန္တောပိ ဝနတ္တာ ‘‘ဝနံ န ကိတ္တေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ တံ ကိတ္တေန္တိ, ‘‘နိမိတ္တဿ ဥပရိ ဝိဟာရော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အနန္တရေ ဝုတ္တဒေါသော အာပဇ္ဇတိ. ဧကဒေသန္တိ ဝနေကဒေသံ, ရုက္ခဝိရဟိတဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရဿ ဧကပဿေ ဌိတဝနဿ ဧကဒေသန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "ອັນໂຕສາຣານັງ" (ແຫ່ງໄມ້ມີແກ່ນໃນ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ແມ້ໃນຂະນະນັ້ນຈະຍັງອ່ອນຢູ່ ຈຶ່ງຍັງບໍ່ມີແກ່ນ ແຕ່ກໍຈະມີແກ່ນໃນເວລາແກ່ຕົວໄປ. ເພາະວ່າ ປ່າທີ່ມີຕົ້ນໄມ້ປະເພດນັ້ນ ແມ້ພຽງ 4-5 ຕົ້ນ ທີ່ມີຂະໜາດຮອບວົງເທົ່າກັບດ້າວເຂັມ ກໍໃຊ້ໄດ້. ຄຳວ່າ "ອັນໂຕສາຣະມິສສະການັງ" (ແຫ່ງໄມ້ປົນກັບໄມ້ມີແກ່ນໃນ) ຄື ປົນກັບຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີແກ່ນໃນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ປ່າທີ່ປົນກັບຕົ້ນໄມ້ມີແກ່ນນອກ ກໍໃຊ້ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "ຈະຕຸປັນຈະຣຸກຂະມັດຕັມປິ" (ແມ້ພຽງຕົ້ນໄມ້ 4-5 ຕົ້ນ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ມີແກ່ນ. ແຕ່ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ "ໃນເລື່ອງນີ້ ຖ້າມີຕົ້ນໄມ້ມີແກ່ນ 3 ຕົ້ນ, ຕົ້ນໄມ້ບໍ່ມີແກ່ນ 2 ຕົ້ນ, ພຶງຕ້ອງການຄວາມຫຼາຍກວ່າຂອງຕົ້ນໄມ້ມີແກ່ນ. ແມ້ແຕ່ປ່າຊ້າໃນທີ່ນີ້ ກໍຈັດເຂົ້າໃນປະເພດປ່າ ເພາະເກີດຂຶ້ນເອງ". ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ໃນ 4 ຕົ້ນ ຖ້າມີໄມ້ມີແກ່ນໃນ 2 ຕົ້ນ ກໍໃຊ້ໄດ້, ຖ້າໄມ້ມີແກ່ນໃນຫຼາຍກວ່າ ຫຼື ເທົ່າກັນ ກໍໃຊ້ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ໃນຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຕົ້ນ ຖ້າມີໄມ້ມີແກ່ນໃນ 2 ຕົ້ນ ກໍໃຊ້ໄດ້". ຄຳວ່າ "ວະນະມັດເຊ ວິຫາຣັງ ກະໂຣນຕິ" (ສ້າງວິຫານໃນທ່າມກາງປ່າ) ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຕັດຕົ້ນໄມ້ໃນລະຫວ່າງກໍໄມ້ ແຕ່ກັ້ນຂອບເຂດວິຫານດ້ວຍຮົ້ວເປັນຕົ້ນ ແລ້ວສ້າງບໍລິເວນວັດ ແລະ ກຸຕິໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ແມ້ແຕ່ພາຍໃນວິຫານກໍຍັງເປັນປ່າຢູ່, ການສ້າງວິຫານມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ຖ້າຕັດຕົ້ນໄມ້ທັງໝົດແລ້ວສ້າງວິຫານ, ວິຫານນັ້ນກໍຈະບໍ່ເປັນປ່າ, ປ່າທີ່ອ້ອມຮອບວິຫານນັ້ນຢູ່ ກໍຈະຕ້ອງຮ້ອງບອກໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະພາຍໃນວິຫານກໍຍັງເປັນປ່າຢູ່ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ຕ້ອງຮ້ອງບອກປ່າ". ເພາະວ່າ ຖ້າຮ້ອງບອກປ່ານັ້ນ, ກໍຈະເກີດໂທດຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ຖັດໄປວ່າ "ວິຫານຕັ້ງຢູ່ເທິງນິມິດ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ເອກະເທສັງ" (ສ່ວນໜຶ່ງ) ຄື ສ່ວນໜຶ່ງຂອງປ່າ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງປ່າທີ່ຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜຶ່ງຂອງວິຫານ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີຕົ້ນໄມ້.

သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏောတိ ဝံသဒဏ္ဍပ္ပမာဏော. ‘‘လေခနိဒဏ္ဍပ္ပမာဏော’’တိ ကေစိ. မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန အဝေဘင်္ဂိယဝိနိစ္ဆယေ ‘‘ယော ကောစိ အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောပိ ဝေဠု…ပေ… ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တနုတရော ဝေဠုဒဏ္ဍောတိ စ သူစိဒဏ္ဍောတိ စ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝံသနဠကသရာဝါဒီသူတိ ဝေဠုပဗ္ဗေ ဝါ နဠပဗ္ဗေ ဝါ ကပလ္လကာဒိမတ္တိကဘာဇနေသု ဝါတိ အတ္ထော. တင်္ခဏမ္ပီတိ [Pg.302] တရုဏပေါတကေ အမိလာယိတွာ ဝိရုဟနဇာတိကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယေ ပန ပရိဏတာ သမူလံ ဥဒ္ဓရိတွာ ရောပိတာပိ ဆိန္နသာခါ ဝိယ မိလာယိတွာ စိရေန နဝမူလင်္ကုရုပ္ပတ္တိယာ ဇီဝန္တိ, မိယန္တိယေဝ ဝါ, တာဒိသေ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧတန္တိ နဝမူလသာခါနိဂ္ဂမနံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ပန ‘‘သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏောတိ သီဟဠဒီပေ လေခနိဒဏ္ဍပ္ပမာဏောတိ ဝဒန္တိ, သော စ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိပရိမာဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ "ສູຈິທັນທະກະປະມານໍ" (ມີປະລິມານເທົ່າກັບດ້າວເຂັມ) ຄື ມີປະລິມານເທົ່າກັບລຳໄມ້ຊາງ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ມີປະລິມານເທົ່າກັບດ້າວປາກກາ (ຫຼື ເຫຼັກຈານ)". ແຕ່ໃນຄຳພີມາຕິກາອັດຖະກະຖາ (ກັງຂາ. ອັດຖະ. ທຸບພະລະສິກຂາປະທະວັນນະນາ) ໃນອະເວພັງຄິຍະວິນິດໄສ ກ່າວວ່າ "ໄມ້ໄຜ່ ແມ້ມີປະມານເທົ່າກັບດ້າວເຂັມຍາວ 8 ນິ້ວ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ... ລະ... ເປັນຄະລຸພັນ", ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງພຶງຖືເອົາວ່າ ລຳໄມ້ໄຜ່ທີ່ຮຽວນ້ອຍ ແລະ ດ້າວເຂັມ. ຄຳວ່າ "ວັງສະນະລະກະສະຣາວາທີສຸ" (ໃນຂໍ້ໄມ້ໄຜ່, ຂໍ້ໄມ້ອໍ້ ແລະ ກະເບື້ອງເປັນຕົ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ໃນຂໍ້ໄມ້ໄຜ່ ຫຼື ໃນຂໍ້ໄມ້ອໍ້ ຫຼື ໃນພາຊະນະດິນເຜົາມີຖ້ວຍດິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕັງຂະນັມປິ" (ແມ້ໃນຂະນະນັ້ນ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ໜໍ່ໄມ້ທີ່ຍັງອ່ອນ ທີ່ບໍ່ຫ່ຽວແຫ້ງ ແລະ ສາມາດຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້ທັນທີ. ສ່ວນຕົ້ນໄມ້ທີ່ແກ່ແລ້ວ ແມ້ຈະຖອນຂຶ້ນມາທັງຮາກແລ້ວປູກໃໝ່ ກໍຫ່ຽວແຫ້ງຄືກັບກິ່ງໄມ້ທີ່ຖືກຕັດ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາດົນກວ່າຈະມີຮາກ ແລະ ໜໍ່ໃໝ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວມີຊີວິດຢູ່ໄດ້ ຫຼື ຕາຍໄປເລີຍ, ຕົ້ນໄມ້ປະເພດນັ້ນ ບໍ່ຄວນຮ້ອງບອກ (ເປັນນິມິດ). ຄຳວ່າ "ເອຕັງ" (ນີ້) ຄື ການງອກອອກມາຂອງຮາກ ແລະ ກິ່ງໃໝ່. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ ສູຈິທັນທະກະປະມານໍ ນັ້ນ ໃນສີຫະລະທະວີບ ກ່າວວ່າ ມີປະລິມານເທົ່າກັບດ້າວປາກກາ, ແລະ ພຶງເຫັນວ່າ ດ້າວນັ້ນມີຂະໜາດເທົ່າກັບນິ້ວກ້ອຍ".

မဇ္ဈေတိ သီမာယ မဟာဒိသာနံ အန္တော. ကောဏန္တိ သီမာယ စတူသု ကောဏေသု ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ. ပရဘာဂေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တေသံ စတုန္နံ ကောဏာနံ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဌိတေသု အဋ္ဌသု မဂ္ဂေသု ဧကိဿာ ဒိသာယ ဧကံ, အညိဿာ ဒိသာယ စာပရန္တိ ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ စတူသု ဒိသာသု ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ပန ကိတ္တိတမတ္တေန ကထံ ဧကာဗဒ္ဓတာ ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝိညာယတိ. ပရတော ဂတဋ္ဌာနေပိ ဧတေ ဧဝ တေ စတ္တာရော မဂ္ဂါ. ‘‘စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတူသု ဒိသာသု ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ကာရဏံ ဝိစိနိတဗ္ဗန္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) ဝုတ္တံ. ဝိစိနန္တော ပန ဧဝံ ကာရဏံ ပညာယတိ – ပုဗ္ဗဝါကျေပိ ‘‘ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ စတ္တာရော မဂ္ဂါ’’တိ, ပရဝါကျေပိ ‘‘ဝိဟာရမဇ္ဈေန နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဂတမဂ္ဂေါပီ’’တိ ဝိဟာရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဣဓာပိ ‘‘ကောဏံ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဂတံ ပနာ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဧတေ မဂ္ဂါ ဝိဟာရဿ ကောဏမေဝ နိဗ္ဗိဇ္ဈိံသု, န အညမညံ မိဿိံသု, တသ္မာ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝါဘာဝါ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ စတူသု ဌာနေသု ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. သာရတ္ထဒီပနိယံ ပန ‘‘ပရဘာဂေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဌိတေသု အဋ္ဌသု မဂ္ဂေသု ဧကိဿာ ဒိသာယ ဧကံ, အပရာယ ဧကန္တိ ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ပန ‘‘ပရဘာဂေတိ [Pg.303] ဧတ္ထ ဧတေဟိ ဗဒ္ဓဋ္ဌာနတော ဂတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဒီဃမဂ္ဂေပိ ဂဟိတဋ္ဌာနတော ဂတဋ္ဌာနဿ အညတ္တာတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓနိမိတ္တတ္တာ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "ມັດເຊ" (ໃນທ່າມກາງ) ຄື ພາຍໃນທິດໃຫຍ່ທັງຫຼາຍຂອງສີມາ. ຄຳວ່າ "ໂກນັງ" (ມຸມ) ຄື ບ່ອນເຊື່ອມຕໍ່ກັນຂອງຫົນທາງສອງສາຍໃນມຸມທັງສີ່ຂອງສີມາ. ຄຳວ່າ "ປະຣະພາເຄ ກິດຕິຕຸງ ວັດຕະຕິ" (ຄວນຮ້ອງບອກໃນສ່ວນເບື້ອງນອກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນຫົນທາງ 8 ສາຍ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍນອກມຸມທັງສີ່ນັ້ນ, ຄວນຮ້ອງບອກທາງສາຍໜຶ່ງໃນທິດໜຶ່ງ, ທາງອີກສາຍໜຶ່ງໃນອີກທິດໜຶ່ງ, ໂດຍທຳນອງນີ້ ແມ້ແຕ່ທາງທັງສີ່ສາຍໃນສີ່ທິດ ກໍຄວນຮ້ອງບອກໄດ້. ແຕ່ຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ແນວໃດວ່າ ພຽງແຕ່ຮ້ອງບອກຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມເປັນພືດດຽວກັນຈະໝົດໄປ. ເພາະວ່າ ແມ້ໃນບ່ອນທີ່ເລີຍອອກໄປ ກໍຍັງເປັນທາງສີ່ສາຍນີ້ເອງ. ເພາະທ່ານກ່າວວ່າ "ທາງສີ່ສາຍຍ່ອມໄປໃນສີ່ທິດ", ເພາະສະນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນຄົ້ນຄວ້າຫາເຫດຜົນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.138). ເມື່ອຄົ້ນຄວ້າເບິ່ງແລ້ວ ກໍຈະເຫັນເຫດຜົນຢ່າງນີ້ວ່າ—ແມ້ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ກໍກ່າວໝາຍເຖິງວິຫານວ່າ "ທາງສີ່ສາຍອ້ອມຮອບວິຫານ", ແລະ ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ກໍກ່າວໝາຍເຖິງວິຫານວ່າ "ແມ້ແຕ່ທາງທີ່ຕັດຜ່ານທ່າມກາງວິຫານໄປ", ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 138) ວ່າ "ສ່ວນທາງທີ່ຕັດຜ່ານມຸມໄປນັ້ນ", ທາງເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຕັດຜ່ານສະເພາະມຸມຂອງວິຫານເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ປົນເປກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນພືດດຽວກັນ ທາງທັງສີ່ສາຍຈຶ່ງຄວນຮ້ອງບອກໃນສີ່ບ່ອນໄດ້. ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ "ຄຳວ່າ ປະຣະພາເຄ ກິດຕິຕຸງ ວັດຕະຕິ ຄື ໃນທາງ 8 ສາຍ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍນອກ, ຄວນຮ້ອງບອກທາງສາຍໜຶ່ງໃນທິດໜຶ່ງ, ທາງອີກສາຍໜຶ່ງໃນອີກທິດໜຶ່ງ, ໂດຍທຳນອງນີ້ ຄວນຮ້ອງບອກໃນສີ່ບ່ອນ". ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ ປະຣະພາເຄຕິ ໃນທີ່ນີ້ ຍ້ອນທາງເຫຼົ່ານັ້ນໄປຈາກບ່ອນທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ ຈຶ່ງໃຊ້ໄດ້, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ແມ້ໃນທາງຍາວ ບ່ອນທີ່ໄປກໍຕ່າງຈາກບ່ອນທີ່ຖືເອົາ". ເລື່ອງນັ້ນກໍຄວນພິຈາລະນາ ເພາະເປັນນິມິດທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ.

ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာတိ ဣဒဉ္စ ပါဠိယံ ဘိက္ခုနီနံ နဒီပါရဂမနေ နဒီလက္ခဏဿ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ, ဘိက္ခူနံ အန္တရဝါသကတေမနမတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ ဘိက္ခုနီဝသေန နဒီလက္ခဏဿ ပါဠိယံ အာဂတတ္တာ တေနေဝ နယေန ဒဿနတ္ထံ ကတံ. သီမံ ဗန္ဓန္တာနံ နိမိတ္တံ ဟောတီတိ အယံ ဝုတ္တလက္ခဏာ နဒီ သမုဒ္ဒံ ဝါ ပဝိသတု တဠာကံ ဝါ, ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ နိမိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ပန ‘‘အန္တရဝါသကော တေမိယတီတိ ဝုတ္တတ္တာ တတ္တကပ္ပမာဏဥဒကေယေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ. ‘တေမိယတီ’တိ ဣမိနာ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ နဒီလက္ခဏံ ဝုတ္တံ, ဧဝရူပါယ နဒိယာ ယသ္မိံ ဌာနေ စတ္တာရော မာသေ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဥဒကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ပဝတ္တတိ, တသ္မိံ ဌာနေ အပ္ပောဒကေပိ ဌတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ "ອຸດຕະຣັນຕິຍາ ພິກຂຸນິຍາ" (ເມື່ອພິກຂຸນີຂ້າມຢູ່) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະລັກສະນະຂອງແມ່ນ້ຳໃນເວລາທີ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຂ້າມແມ່ນ້ຳ ມີມາໃນພຣະບາລີ, ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແມ້ພຽງແຕ່ສະບົງປຽກ ກໍໃຊ້ໄດ້ແທ້. ແມ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ກໍກ່າວວ່າ "ການລະບຸເຖິງພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນໃນທີ່ນີ້ ກໍເພື່ອສະແດງໂດຍທຳນອງດຽວກັນ ເພາະລັກສະນະຂອງແມ່ນ້ຳໂດຍກຳນົດດ້ວຍພິກຂຸນີ ມີມາໃນພຣະບາລີແຫ່ງພິກຂຸນີວິພັງ. ແມ່ນ້ຳທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງທີ່ກ່າວມານີ້ ຍ່ອມເປັນນິມິດແກ່ຜູ້ຜູກສີມາທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າແມ່ນ້ຳນັ້ນຈະໄຫຼລົງສູ່ທະເລ ຫຼື ບຶງກໍຕາມ, ຍ່ອມເປັນນິມິດໄດ້ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກຳເນີດ". ແຕ່ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ "ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ສະບົງປຽກ, ຈຶ່ງຄວນເຮັດໄດ້ສະເພາະໃນນ້ຳທີ່ມີປະລິມານເທົ່ານັ້ນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ ເປືອກປຽກ ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງລັກສະນະຂອງແມ່ນ້ຳໃນລະດັບຕ່ຳສຸດ, ໃນບ່ອນໃດຂອງແມ່ນ້ຳທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ທີ່ມີນ້ຳໄຫຼນອງທ້ວມຢູ່ຕະຫຼອດ 4 ເດືອນ ບໍ່ວ່າຈະໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ແມ້ຈະຢືນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ມີນ້ຳໜ້ອຍ ກໍຄວນເຮັດໄດ້".

နဒီစတုက္ကေပိ ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ ပရတော ဂတဋ္ဌာနေပိ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. တေနေဝ စ ‘‘အသမ္မိဿာ နဒိယော ပန စတဿောပိ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အသမ္မိဿဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အာဝရဏံ ပဝတ္တတိယေဝါတိ အာဝရဏံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သန္ဒတိယေဝ. အပဝတ္တမာနာတိ အသန္ဒမာနုဒကာ. အာဝရဏဉှိ ပတွာ နဒိယာ ယတ္တကေ ပဒေသေ ဥဒကံ အသန္ဒမာနံ သန္တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ နဒီနိမိတ္တံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥပရိ သန္ဒမာနဋ္ဌာနေယေဝ ဝဋ္ဋတိ. အသန္ဒမာနဋ္ဌာနေ ပန ဥဒကနိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဌိတမေဝ ဟိ ဥဒကံ ဥဒကနိမိတ္တေ ဝဋ္ဋတိ, န သန္ဒမာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ နဒီနိမိတ္တံ, အပဝတ္တနဋ္ဌာနေ ဥဒကနိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ [Pg.304] နဒီနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တတ္တာ သေတုတော ပရတော တတ္တကံ ဥဒကံ ယဒိ ပဝတ္တတိ, နဒီ ဧဝါတိ ဝဒန္တိ. ဇာတဿရာဒီသု ဌိတောဒကံ ဇာတဿရာဒိပဒေသေန အန္တရိကမ္ပိ နိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ နဒီပါရသီမာယ နိမိတ္တံ ဝိယ. သစေ သော ပဒေသော ကာလန္တရေန ဂါမခေတ္တဘာဝံ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ အညံ သီမံ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ဝုတ္တံ. မူလေတိ အာဒိကာလေ. နဒိံ ဘိန္ဒိတွာတိ ယထာ ဥဒကံ အနိစ္ဆန္တေဟိ ကဿကေဟိ မဟောဃေ နိဝဋ္ဋေတုံ န သက္ကာ, ဧဝံ ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ. နဒိံ ဘိန္ဒိတွာတိ ဝါ မာတိကာမုခဒွါရေန နဒီကူလံ ဘိန္ဒိတွာ.

ຄຳວ່າ "ນະທີຈະຕຸກເກປິ ເອເສວະ ນະໂຍ" (ແມ້ໃນໝວດແມ່ນ້ຳສີ່ສາຍ ກໍມີທຳນອງນີ້ເອງ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອຮ້ອງບອກໃນບ່ອນໜຶ່ງແລ້ວ ແມ້ໃນບ່ອນອື່ນທີ່ເລີຍອອກໄປ ກໍບໍ່ຄວນຮ້ອງບອກອີກ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງມີການກ່າວເຖິງແມ່ນ້ຳທີ່ບໍ່ປົນກັນວ່າ "ສ່ວນແມ່ນ້ຳທີ່ບໍ່ປົນກັນ ແມ້ທັງສີ່ສາຍ ກໍຄວນຮ້ອງບອກໄດ້". ຄຳວ່າ "ອັດໂຊດຖະຣິຕວາ ອາວະຣະນັງ ປະວັດຕະຕິຍະວະ" (ໄຫຼທ້ວມເຄື່ອງກັ້ນໄປເລີຍ) ຄື ໄຫຼທ້ວມເຄື່ອງກັ້ນແລ້ວໄຫຼໄປແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "ອະປະວັດຕະມານາ" (ບໍ່ໄຫຼໄປ) ຄື ມີນ້ຳທີ່ບໍ່ໄຫຼ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເຖິງເຄື່ອງກັ້ນແລ້ວ, ໃນບໍລິເວນແມ່ນ້ຳສ່ວນໃດທີ່ນ້ຳຢຸດນິ້ງບໍ່ໄຫຼ, ໃນສ່ວນນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດເປັນນິມິດແມ່ນ້ຳ, ຄວນເຮັດໄດ້ສະເພາະໃນສ່ວນເບື້ອງເທິງທີ່ນ້ຳຍັງໄຫຼຢູ່ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນສ່ວນທີ່ນ້ຳບໍ່ໄຫຼນັ້ນ ຄວນເຮັດເປັນນິມິດນ້ຳໄດ້. ເພາະວ່າ น້ຳທີ່ຢຸດນິ້ງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ໃນນິມິດນ້ຳ ບໍ່ແມ່ນນ້ຳທີ່ໄຫຼ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໃນບ່ອນທີ່ນ້ຳໄຫຼ ຄວນເຮັດເປັນນິມິດແມ່ນ້ຳ, ໃນບ່ອນທີ່ນ້ຳບໍ່ໄຫຼ ຄວນເຮັດເປັນນິມິດນ້ຳ". ໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ກ່າວວ່າ "ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ໃນບ່ອນທີ່ນ້ຳໄຫຼ ເປັນນິມິດແມ່ນ້ຳ, ຖ້ານ້ຳມີປະລິມານເທົ່ານັ້ນໄຫຼເລີຍຂົວອອກໄປ, ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນແມ່ນ້ຳແທ້. ນ້ຳທີ່ຂັງຢູ່ໃນສະນ້ຳທຳມະຊາດເປັນຕົ້ນ ແມ້ຈະຢູ່ລະຫວ່າງກາງ ກໍຄວນເຮັດເປັນນິມິດໄດ້ ໂດຍຊື່ວ່າສະນ້ຳທຳມະຊາດເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບນິມິດແຫ່ງສີມານອກຝັ່ງແມ່ນ້ຳ. ຖ້າຫາກວ່າ ພື້ນທີ່ນັ້ນປ່ຽນສະພາບເປັນບ້ານ ຫຼື ເປັນນາໃນເວລາຕໍ່ມາ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ກໍຄວນສົມມຸດສີມາອື່ນໄດ້". ຄຳວ່າ "ມູເລ" (ໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ຄື ໃນສະໄໝທຳອິດ. ຄຳວ່າ "ນະທິງ ພິນທິຕວາ" (ຕັດແມ່ນ້ຳ) ຄື ການພັງຕາຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ເໝືອນກັບພວກຊາວນາທີ່ບໍ່ຕ້ອງການນ້ຳ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຫ້າມກະແສນ້ຳຫຼາກໄດ້. ຫຼື ຄຳວ່າ "ນະທິງ ພິນທິຕວາ" ຄື ການພັງຕາຝັ່ງແມ່ນ້ຳດ້ວຍປາກເໝືອງ.

ဥက္ခေပိမန္တိ ဒီဃရဇ္ဇုနာ ကူဋေဟိ ဥဿိဉ္စနီယံ. ဥက္ခေပိမန္တိ ဝါ ကူပတော ဝိယ ဥက္ခိပိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥက္ခေပိမန္တိ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗကံ.

ຄຳວ່າ "ອຸກເຂປິມັງ" (ນ້ຳທີ່ຕ້ອງວິດຂຶ້ນ) ຄື ນ້ຳທີ່ຕ້ອງວິດຂຶ້ນດ້ວຍຖັງນ້ຳທີ່ຜູກເຊືອກຍາວ. ຫຼື ຄຳວ່າ "ອຸກເຂປິມັງ" ຄື ນ້ຳທີ່ຕ້ອງຕັກຂຶ້ນມາ ເໝືອນກັບນ້ຳໃນນ້ຳສ້າງ. ຫຼື ຄຳວ່າ "ອຸກເຂປິມັງ" ຄື ນ້ຳທີ່ພຶງຕັກຂຶ້ນມາ.

အသမ္မိဿေဟီတိ သဗ္ဗဒိသာသု ဌိတပဗ္ဗတေဟိ ဧဝ ဝါ ပါသာဏာဒီသု အညတရေဟိ ဝါ နိမိတ္တန္တရာဗျဝဟိတေဟိ. သမ္မိဿေဟီတိ ဧကတ္ထ ပဗ္ဗတော, အညတ္ထ ပါသာဏောတိ ဧဝံ ဌိတေဟိ အဋ္ဌဟိ. နိမိတ္တာနံ သတေနာပီတိ ဣမိနာ ဧကိဿာယေဝ ဒိသာယ ဗဟူနိပိ နိမိတ္တာနိ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ, ပဗ္ဗတော, ဘန္တေ. ပုန ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ, ပါသာဏော, ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာတိ တိကောဏာ. သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာတိ ဝါ တိကောဏရစ္ဆာသဏ္ဌာနာ. စတုရဿာတိ သမစတုရဿာ. မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနာ ပန အာယတစတုရဿာ, ဧကကောဋိယံ သင်္ကောစိတာ, တဒညာယ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဝါ ဟောတိ. မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနာတိ ဝါ မုဒိင်္ဂဘေရီ ဝိယ မဇ္ဈေ ဝိတ္ထတာ ဥဘောသု ကောဋီသု သင်္ကောစိတာ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "ອະສັມມິສເສຫິ" (ດ້ວຍນິມິດທີ່ບໍ່ປົນກັນ) ຄື ດ້ວຍພູເຂົາທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸກທິດເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ດ້ວຍນິມິດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງມີຫີນເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ມີນິມິດອື່ນມາຄັ່ນກາງ. ຄຳວ່າ "ສັມມິສເສຫິ" (ດ້ວຍນິມິດທີ່ປົນກັນ) ຄື ດ້ວຍນິມິດທັງ 8 ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື ບ່ອນໜຶ່ງເປັນພູເຂົາ, ອີກບ່ອນໜຶ່ງເປັນຫີນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ນິມິດຕານັງ ສະເຕນາປິ" (ແມ້ດ້ວຍນິມິດເປັນຮ້ອຍ) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ້ໃນທິດດຽວກັນ ກໍຄວນຮ້ອງບອກນິມິດຫຼາຍຢ່າງໄດ້ ໂດຍມີຄຳຖາມຕອບເປັນຕົ້ນວ່າ "ໃນທິດຕາເວັນອອກ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ, ມີພູເຂົາ, ຂ້ານ້ອຍ. ໃນທິດຕາເວັນອອກ ມີຫຍັງເປັນນິມິດອີກ, ມີຫີນ, ຂ້ານ້ອຍ" (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 138). ຄຳວ່າ "ສິງຄາຕະກະສັນຖານາ" (ມີສັນຖານສາມແຈ) ຄື ມີສາມແຈ. ຫຼື ຄຳວ່າ "ສิงຄາຕະກະສັນຖານາ" ຄື ມີສັນຖານຄືທາງສາມແຍກ. ຄຳວ່າ "ຈະຕຸຣັສສາ" (ມີສັນຖານສີ່ແຈ) ຄື ສີ່ແຈສະເໝີ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ມຸທິງຄະສັນຖານາ" (ມີສັນຖານຄືກອງຕະໂພນ) ຄື ເປັນສີ່ແຈຜືນຜ້າ, ດ້ານໜຶ່ງແຄບເຂົ້າ, ອີກດ້ານໜຶ່ງກວ້າງອອກ. ຫຼື ຄຳວ່າ "ມຸທິງຄະສັນຖານາ" ຄື ກວ້າງໃນທ່າມກາງ ແລະ ແຄບເຂົ້າໃນປາຍທັງສອງດ້ານ ເໝືອນກັບກອງຕະໂພນ.

၁၅၉. ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမာယ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိယုတ္တတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.305]. တတ္ထ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေနာတိ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမေန ဂဏနပရိစ္ဆေဒေန, အပ္ပတရော စေ ဂဏော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမဿ ပန သီမာသမ္မုတိကမ္မဿ စတုဝဂ္ဂကရဏီယတ္တာ ‘‘စတူဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. သန္နိပတိတာတိ သမဂ္ဂါ ဟုတွာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ သန္နိပတိတာ. ဣမိနာ ‘‘စတုဝဂ္ဂကရဏီယေ ကမ္မေ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပကတတ္တာ ကမ္မပ္ပတ္တာ, တေ အာဂတာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ ပဌမသမ္ပတ္တိလက္ခဏံ ဒဿေတိ. ယာဝတိကာ တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, တသ္မိံ ဧကဿ ဂါမဘောဇကဿ အာယုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတေ ဂါမက္ခေတ္တေ ဌိတာ ဘိက္ခူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဗဒ္ဓသီမံ ဝါ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေ ဝါ အနောက္ကမိတွာတိ ဧတေန ဧတာ ဗဒ္ဓသီမာဒယော ဂါမသီမတော သီမန္တရဘူတာ, န တာသု ဌိတာ ဂါမသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဝဂ္ဂံ ကရောန္တိ, တသ္မာ န တေသံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. တေ သဗ္ဗေ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကတွာတိ ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟရဏတ္ထံ သန္နိပတိတုံ သမတ္ထေ တေ ဂါမက္ခေတ္တဋ္ဌေ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သံဃဿ ဟတ္ထပါသေ ကတွာတိ အတ္ထော. ဆန္ဒံ ဝါ အာဟရိတွာတိ သန္နိပတိတုံ အသမတ္ထာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ. တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ ယဒိပိ သဟဿဘိက္ခူ ဟောန္တိ, တေသု စတ္တာရောယေဝ ကမ္မပ္ပတ္တာ, အဝသေသာ ဆန္ဒာရဟာ, တသ္မာ အနာဂတာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော, ဣမိနာ ‘‘ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟဋော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဒုတိယသမ္ပတ္တိလက္ခဏမာဟ. ‘‘သမ္မုခီဘူတာ န ပဋိက္ကောသန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ တတိယသမ္ပတ္တိလက္ခဏံ ပန ဣမေသံ သာမတ္ထိယေန ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໕໙. ເມື່ອໄດ້ສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍນິມິດ (ນິມິດຕະສຳບັດ) ແຫ່ງພັດທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດ (ບໍລິສັດຕະສຳບັດ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “parisasampattiyuttā nāmā” (ຊື່ວ່າເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “sabbantimena paricchedena” (ໂດຍກຳນົດຕ່ຳສຸດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍກຳນົດຈຳນວນຕ່ຳສຸດ, ອະທິບາຍວ່າ ຫາກມີຄະນະສົງຈຳນວນໜ້ອຍທີ່ສຸດ. ແຕ່ເພາະກຳມະວິທີການສົມມຸດສີມານີ້ ເປັນກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍຄະນະສົງຈະຕຸວັກ (ພິກຂຸ 4 ຮູບ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “catūhi bhikkhūhi” (ດ້ວຍພິກຂຸ 4 ຮູບ). ຄຳວ່າ “sannipatitā” (ປະຊຸມກັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ບໍ່ລະຫັດຖະບາດຂອງກັນແລະກັນ ແລ້ວປະຊຸມກັນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອະທິການຈຶ່ງສະແດງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມຂໍ້ທີ 1 ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນກຳທີ່ຕ້ອງເຮັດດ້ວຍຈະຕຸວັກ ມີພິກຂຸ 4 ຮູບ ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ ເຖິງແກ່ກຳ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມາພ້ອມກັນແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “yāvatikā tasmiṃ gāmakkhette” (ພິກຂຸມີປະມານເທົ່າໃດ ໃນເຂດບ້ານນັ້ນ) ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນເຂດບ້ານ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງລາຍໄດ້ຂອງນາຍບ້ານຄົນໜຶ່ງ ໃນຕຳບົນທີ່ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມານັ້ນ. ຄຳວ່າ “baddhasīmaṃ vā nadīsamuddajātassare vā anokkamitvā” (ບໍ່ລ່ວງລ້ຳເຂົ້າໄປສູ່ພັດທະສີມາ ຫຼືແມ່ນ້ຳ ມະຫາສະໝຸດ ແລະສະທຳມະຊາດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອະທິການສະແດງວ່າ ພັດທະສີມາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສີມາຕ່າງຫາກຈາກຄາມະສີມາ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມພ້ອມພຽງຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດກຳໃນຄາມະສີມາເສຍໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງນຳສັນທະຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມາ. ຄຳວ່າ “te sabbe hatthapāse vā katvā” (ຫຼືນຳພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດ) ອະທິບາຍວ່າ ນຳພິກຂຸທັງໝົດຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນເຂດບ້ານ ຜູ້ສາມາດຈະປະຊຸມກັນໄດ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມເປັນວັກ (ຄະນະສົງແຕກແຍກ) ໃຫ້ເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດຂອງສົງ. ຄຳວ່າ “chandaṃ vā āharitvā” (ຫຼືນຳສັນທະມາ) ໄດ້ແກ່ ນຳສັນທະຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ສາມາດຈະປະຊຸມກັນໄດ້ມາ. ໃນເຂດບ້ານນັ້ນ ແມ້ຫາກມີພິກຂຸຕັ້ງພັນຮູບ, ໃນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ມີພຽງ 4 ຮູບເທົ່ານັ້ນທີ່ເຖິງແກ່ກຳ, ພິກຂຸທີ່ເຫຼືອເປັນຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງນຳສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ມາ ມາ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອະທິການຈຶ່ງກ່າວເຖິງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມຂໍ້ທີ 2 ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະ ອັນພິກຂຸນຳມາແລ້ວ”. ສ່ວນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມຂໍ້ທີ 3 ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ພ້ອມໜ້າກັນ ບໍ່ຄັດຄ້ານ” ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສາມາດຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້.

၁၆၀. ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမာယ ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိယုတ္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိအာဒီနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောဝ[Pg.306]. ဧဝံ ဝုတ္တာယာတိ ဧဝံ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၃၈-၁၃၉) ဘဂဝတာ ဝုတ္တာယ. ပရိသုဒ္ဓါယာတိ ဉတ္တိဒေါသအနဥဿာဝနဒေါသေဟိ ပရိသမန္တတော သုဒ္ဓါယ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယာတိ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ဧကာယ အနုဿာဝနာယ ကရိယမာနတ္တာ ဉတ္တိ ဧဝ ဒုတိယာ ဣမိဿာ ကမ္မဝါစာယာတိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာ, တာယ. နိမိတ္တာနံ အန္တော သီမာ ဟောတိ, နိမိတ္တာနိ သီမတော ဗဟိ ဟောန္တိ နိမိတ္တာနိ ဗဟိ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ပထဝီသန္ဓာရဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ သီမာယ ဂတတ္တာ.

໑໖໐. ເມື່ອໄດ້ສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດແຫ່ງພັດທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳມະວາຈา (ກຳມະວາຈາສຳບັດ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “kammavācāsampattiyuttā nāmā” (ຊື່ວ່າເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳມະວາຈາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ “suṇātu me” (ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ອະທິບາຍກຳມະວາຈາອຸປະສົມບົດໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ “evaṃ vuttāya” (ອັນພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ອັນພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ໂດຍລຳດັບຢ່າງນີ້ ໃນອຸໂປສະຖັກຂັນທະກະ (ມະຫາວັກ 138-139). ຄຳວ່າ “parisuddhāya” (ອັນບໍລິສຸດດີ) ໄດ້ແກ່ ອັນບໍລິສຸດໂດຍຮອບຈາກຍັດຕິໂທດແລະອະນຸສາວະນາໂທດ. ຄຳວ່າ “ñattidutiyakammavācāya” (ດ້ວຍຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະວາຈາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳມະວາຈາທີ່ມີຍັດຕິເປັນທີສອງ ເພາະເຮັດດ້ວຍຍັດຕິໜຶ່ງຄັ້ງ ແລະອະນຸສາວະນາໜຶ່ງຄັ້ງ, ຍັດຕິຈຶ່ງເປັນທີສອງແຫ່ງກຳມະວາຈານີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະວາຈາ. ພາຍໃນແຫ່ງນິມິດທັງຫຼາຍ ເປັນສີມາ, ນິມິດທັງຫຼາຍ ຢູ່ພາຍນອກສີມາ ເພາະເຮັດໃຫ້ນິມິດທັງຫຼາຍຢູ່ພາຍນອກ ແລ້ວກຳນົດເອົານ້ຳຮອງຮັບແຜ່ນດິນເບື້ອງລຸ່ມເປັນທີ່ສຸດ ແລ້ວຈຶ່ງດຳເນີນໄປແຫ່ງສີມາ.

၁၆၁. ဧဝံ သမာနသံဝါသကသီမာသမ္မုတိယာ ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌိတတေစီဝရိကာနံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေ သုခပရိဘောဂတ္ထံ ဘဂဝတာ ပညတ္တံ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ဗဒ္ဓါယ စ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နေယျာတိ ယထာ အဓိဋ္ဌိတတေစီဝရိကော ဘိက္ခု အန္တောသီမာယံ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသန္တောပိ အဝိပ္ပဝါသောယေဝ ဟောတိ, ဒုတိယကထိနသိက္ခာပဒေန (ပါရာ. ၄၇၁ အာဒယော) အာပတ္တိ န ဟောတိ, ဧဝံ တံ သမာနသံဝါသကသီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နေယျာတိ အတ္ထော. ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာတိ ယဒိ တိဿာ သမာနသံဝါသကသီမာယ အန္တော ဂါမော အတ္ထိ, တံ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ တတော ဝိနိမုတ္တံ တံ သမာနသံဝါသကသီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နေယျာတိ အတ္ထော.

໑໖໑. ເມື່ອໄດ້ສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳມະວາຈາແຫ່ງການສົມມຸດສະມານະສັງວາສະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພະອະທິການເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳມະວາຈາແຫ່ງການສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງບັນຍັດໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຊ້ສອຍຈີວອນໂດຍສະດວກ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີໄຕຈີວອນອະທິຖານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “evaṃ baddhāya ca” (ແລະເມື່ອຜູກຢ່າງນີ້ແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ticīvarena avippavāsaṃ sammanneyya” (ພຶງສົມມຸດເປັນແດນບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ) ອະທິບາຍວ່າ ພຶງສົມມຸດສະມານະສັງວາສະສີມານັ້ນ ໃຫ້ເປັນແດນບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ໂດຍປະການທີ່ພິກຂຸຜູ້ມີໄຕຈີວອນອະທິຖານ ແມ້ຈະຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນໃນພາຍໃນສີມາ ກໍເປັນອັນບໍ່ປາສະຈາກ (ຄືບໍ່ຜິດ) ເລີຍ, ບໍ່ຕ້ອງອາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດທີ 2 ແຫ່ງກະຖິນະວັກ (ປາລາຊິກ ຂໍ້ 471 ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ “ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca” (ເວັ້ນບ້ານແລະອຸປະຈາລະແຫ່ງບ້ານ) ອະທິບາຍວ່າ ຫາກພາຍໃນສະມານະສັງວາສະສີມານັ້ນ ມີບ້ານຢູ່, ພຶງເວັ້ນບ້ານແລະອຸປະຈາລະແຫ່ງບ້ານນັ້ນເສຍ ແລ້ວສົມມຸດສະມານະສັງວາສະສີມາທີ່ພົ້ນຈາກບ້ານແລະອຸປະຈາລະແຫ່ງບ້ານນັ້ນ ໃຫ້ເປັນແດນບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ.

သီမသင်္ချံယေဝ ဂစ္ဆတီတိ အဝိပ္ပဝါသသီမသင်္ချံယေဝ ဂစ္ဆတိ. ဧကမ္ပိ ကုလံ ပဝိဋ္ဌံ ဝါတိ အဘိနဝကတဂေဟေသု သဗ္ဗပဌမံ ဧကမ္ပိ ကုလံ ပဝိဋ္ဌံ အတ္ထိ. အဂတံ ဝါတိ ပေါရာဏကဂါမေ အညေသု ကုလေသု ဂေဟာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတေသုပိ ဧကမ္ပိ ကုလံ အဂတံ အတ္ထီတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ “sīmasaṅkhyaṃyeva gacchati” (ຍ່ອມເຖິງເຊິ່ງອັນນັບວ່າເປັນສີມານັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຖິງເຊິ່ງອັນນັບວ່າເປັນອະວິບປະວາສະສີມານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vā” (ຫຼືຕະກູນແມ້ໜຶ່ງເຂົ້າໄປແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໃນເຮືອນທີ່ປຸກສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ທັງຫຼາຍ ມີຕະກູນແມ້ໜຶ່ງເຂົ້າໄປຢູ່ກ່ອນໝົດ. ຄຳວ່າ “agataṃ vā” (ຫຼືບໍ່ໄດ້ໄປ) ອະທິບາຍວ່າ ໃນບ້ານເກົ່າ ແມ້ເມື່ອຕະກູນອື່ນໆ ຖິ້ມເຮືອນໜີໄປແລ້ວ ກໍຍັງມີຕະກູນແມ້ໜຶ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ໄປ (ຍັງຄົງຢູ່).

၁၆၂. ဧဝံ [Pg.307] သင်္ခေပေန သီမာသမ္မုတိံ ဒဿေတွာ ပုန ဝိတ္ထာရေန ဒဿေန္တော ‘‘အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, အယံ ပန ဝိတ္ထာရော’’တိအာဒိမာဟ. သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာတိ အာယတိံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာယ သီမာယ နေသံ ဝိဟာရာနံ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ သီမန္တရိကပ္ပဟောနကံ ဥပစာရံ ဌပေတွာ. ဗဒ္ဓါ သီမာယေသု ဝိဟာရေသု, တေ ဗဒ္ဓသီမာ. ပါဋိယေက္ကန္တိ ပစ္စေကံ. ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာနီတိ ယထာ ဗဒ္ဓသီမာသု ဌိတာ အညမညံ ဆန္ဒာဒိံ အနပေက္ခိတွာ ပစ္စေကံ ကမ္မံ ကာတုံ လဘန္တိ, ဧဝံ ဂါမသီမာသု ဌိတာပီတိ ဒဿေတိ. အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ ပနာတိ ဧကဿ ဂါမဿ ဥပဍ္ဎံ အန္တောကတ္တုကာမတာယ သတိ သဗ္ဗေသံ အာဂမနေ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အာဂန္တဗ္ဗန္တိ စ သာမီစိဝသေန ဝုတ္တံ, နာယံ နိယမော ‘‘အာဂန္တဗ္ဗမေဝါ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘အာဂမနမ္ပိ အနာဂမနမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အဗဒ္ဓါယ ဟိ သီမာယ နာနာဂါမက္ခေတ္တာနံ နာနာသီမသဘာဝတ္တာ တေသံ အနာဂမနေပိ ဝဂ္ဂကမ္မံ န ဟောတိ, တသ္မာ အနာဂမနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဗဒ္ဓါယ ပန သီမာယ ဧကသီမဘာဝတော ပုန အညသ္မိံ ကမ္မေ ကရိယမာနေ အန္တောသီမဂတေဟိ အာဂန္တဗ္ဗမေဝါတိ အာဟ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ…ပေ… အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. နိမိတ္တကိတ္တနကာလေ အသောဓိတာယပိ သီမာယ နေဝတ္ထိ ဒေါသော နိမိတ္တကိတ္တနဿ အပလောကနာဒီသု အညတရာဘာဝတော.

໑໖໒. ເມື່ອໄດ້ສະແດງການສົມມຸດສີມາໂດຍຫຍໍ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງໂດຍພິສະດານອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ayamettha saṅkhepo, ayaṃ pana vitthāro” (ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອະທິບາຍນີ້, ສ່ວນນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດານ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “sīmāya upacāraṃ ṭhapetvā” (ເວັ້ນອຸປະຈາລະແຫ່ງสີມາ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນອຸປະຈາລະອັນພຽງພໍແກ່ລະຫວ່າງສີມາ (ສີມັນຕະລິກາ) ພາຍນອກກຳນົດແຫ່ງວິຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ຂອງສີມາທີ່ຈະຜູກໃນອະນາຄົດ. ວິຫານທັງຫຼາຍທີ່ມີສີມາອັນຜູກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັດທະສີມາ. ຄຳວ່າ “pāṭiyekkaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຍກກັນເປັນແຕ່ລະສ່ວນ. ຄຳວ່າ “baddhasīmāsadisāni” (ເໝືອນກັບພັດທະສີມາທັງຫຼາຍ) ພະອະທິການສະແດງວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍແມ້ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນຄາມະສີມາ ກໍຍ່ອມໄດ້ເພື່ອເຮັດກຳສະເພາະຕົນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຫວັງສັນທະເປັນຕົ້ນຂອງກັນແລະກັນ ເໝືອນກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນພັດທະສີມາທັງຫຼາຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ “antonimittagatehi pana” (ແຕ່ດ້ວຍພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ພາຍໃນນິມິດ) ພະອະທິການກ່າວໄວ້ໂດຍຖືວ່າ ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດ (ສີມາ) ພາຍໃນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງບ້ານດຽວ ກໍບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງໃນການມາຂອງພິກຂຸທັງໝົດ. ແລະຄຳວ່າ “āgantabbaṃ” (ພຶງມາ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ, ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ກຳນົດຕາຍຕົວວ່າ “ຕ້ອງມາແທ້ໆ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອະທິການຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແມ້ການມາ ແມ້ການບໍ່ມາ ກໍຄວນ”. ເພາະວ່າ ໃນສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ຜູກ ເພາະຄວາມທີ່ເຂດບ້ານຕ່າງໆ ມີສະພາບສີມາຕ່າງກັນ ແມ້ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມາ ກໍບໍ່ເປັນວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ເຮັດດ້ວຍຄະນະສົງແຕກແຍກ), ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ການບໍ່ມາກໍຄວນ. ແຕ່ໃນສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ ເພາະຄວາມເປັນສີມາດຽວກັນ ເມື່ອຈະເຮັດກຳອື່ນອີກ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ພາຍໃນສີມາຈຶ່ງຕ້ອງມາແທ້ໆ, ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ “avippavāsasīmā...pe... āgantabbaṃ” (ອະວິບປະວາສະສີມາ... ພຶງມາ). ໃນເວລາສວດປະກາດນິມິດ ແມ້ສີມາຈະຍັງບໍ່ໄດ້ຊຳລະ ກໍບໍ່ມີໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ ເພາະການສວດປະກາດນິມິດ ບໍ່ແມ່ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ.

ဘေရိသညံ ဝါတိ သမ္မန္နနပရိယောသာနံ ကရောမာတိ ဝတွာတိ လိခိတံ. တေန တာဒိသေ ကာလေ တံ ကပ္ပတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဘေရိသညံ ဝါ သင်္ခသညံ ဝါတိ ပန တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဣဒါနိ သံဃော သီမံ ဗန္ဓတီတိ ဉတွာ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ တံ ဂါမက္ခေတ္တံ အပ္ပဝေသနတ္ထံ, အာရာမိကာဒီနဉ္စ တေသံ နိဝါရဏတ္ထံ ကမ္မဝါစာရဒ္ဓကာလေယေဝ သညာ ကရီယတိ, ဧဝံ သတိ တံ ကရဏံ သပ္ပယောဇနံ ဟောတိ. တေနေဝ ‘‘ဘေရိသင်္ခသဒ္ဒံ ကတွာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘေရိသင်္ခသညံ ကတွာ’’တိ သညာဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ‘‘သညံ ကတွာ’’တိ စ ပုဗ္ဗကာလကိရိယံ [Pg.308] ဝတွာ ‘‘ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ’’တိ အပရကာလကိရိယံ ဝဒတိ, ပရိယောသာနကာလေ ပန သဗ္ဗတူရိယာတာလိကသံဃုဋ္ဌံ ကတွာ ဒေဝမနုဿာနံ အနုမောဒနံ ကာရေတဗ္ဗံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “bherisaññaṃ vā” (ຫຼືສັນຍານກອງ) ມີຄຳຈາລຶກໄວ້ວ່າ “ກ່າວວ່າ ເຮົາທັງຫຼາຍຈະເຮັດການສິ້ນສຸດການສົມມຸດ”. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ໃນການເຊັ່ນນັ້ນ ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມຄວນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “bherisaññaṃ vā saṅkhasaññaṃ vā” (ຫຼືສັນຍານກອງ ຫຼືສັນຍານຫອຍສັງ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດສັນຍານໃນເວລາເລີ່ມຕົ້ນກຳມະວາຈານັ້ນເອງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລ່ວງລ້ຳເຂົ້າໄປສູ່ເຂດບ້ານນັ້ນ ເພາະໄດ້ຍິນສຽງເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວຮູ້ວ່າ ບັດນີ້ສົງກຳລັງຜູກສີມາ, ແລະເພື່ອຫ້າມຄົນວັດ (ອາລາມິກະ) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມມີປະໂຫຍດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອະທິການຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ “bherisaṅkhasaddaṃ katvā” (ເຮັດສຽງກອງແລະຫອຍສັງ) ແຕ່ກ່າວວ່າ “bherisaṅkhasaññaṃ katvā” (ເຮັດສັນຍານກອງແລະຫອຍສັງ) ໂດຍກຳນົດເອົາຄຳວ່າ ສັນຍານ. ແລະພະອະທິການກ່າວກິລິຍາກ່ອນ (ບຸບພະກາລະກິລິຍາ) ວ່າ “saññaṃ katvā” (ເຮັດສັນຍານແລ້ວ) ແລ້ວກ່າວກິລິຍາຫຼັງ (ອະປະລະກາລະກິລິຍາ) ວ່າ “kammavācāya sīmā bandhitabbā” (ພຶງຜູກສີມາດ້ວຍກຳມະວາຈາ), ແຕ່ໃນເວລາສິ້ນສຸດ ພຶງຊາບວ່າ ຕ້ອງປະໂຄມດົນຕີທຸກຊະນິດແລະຕົບມືໂຫ່ຮ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍໄດ້ອະນຸໂມທະນາ.

၁၆၃. ဘဏ္ဍုကမ္မာပုစ္ဆနံ သန္ဓာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂ္ဂဟဏံ. သုခကရဏတ္ထန္တိ သဗ္ဗေသံ သန္နိပါတနပရိဿမံ ပဟာယ အပ္ပတရေဟိ သုခကရဏတ္ထံ. ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ ဂဏှာတီတိ ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏီယပရမတ္တာ သံဃကမ္မဿ ကမ္မာရဟေန သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ ဂဏှာတိ. ဣဒဉ္စ နိသိန္နာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌိမန္တတော ဟိ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ သက္ကောန္တိ, တတ္တကေ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉ္စ ကမ္မာရဟေန သဟ အဗ္ဘာနကာရကာနမ္ပိ ပဟောနကတ္ထံ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တုပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ယထာရုစိတဋ္ဌာနေ ရုက္ခနိမိတ္တာဒီနံ ဒုလ္လဘတာယ ဝဍ္ဎိတွာ ဥဘိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ သင်္ကရကရဏတော စ ပါသာဏနိမိတ္တဿ စ တဒဘာဝတော ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာနေတွာ ဌပေတုံ သုကရတာယ စ ဝုတ္တံ. တထာ သီမန္တရိကပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထာပိ. စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာပီတိ ယထာ ခဏ္ဍသီမပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ နိမိတ္တပါသာဏံ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဌာနံ သမန္တာ နိဂစ္ဆတိ, အဝသေသံ ဌာနံ အန္တောခဏ္ဍသီမာယံ ဟောတိယေဝ, ဧဝံ တေသု ဌပိတေသု စတုရင်္ဂုလမတ္တာ သီမန္တရိကာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໑໖໓. ການຮັບບັນພະຊາ ໝາຍເຖິງການຂໍອະນຸຍາດເຮັດພັນທຸກຳ (ການໂກນຜົມ). ຄຳວ່າ “sukhakaraṇatthaṃ” (ເພື່ອຄວາມສະດວກສະບາຍ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສະດວກສະບາຍດ້ວຍພິກຂຸຈຳນວນໜ້ອຍ ໂດຍລະຄວາມເໜັດເໜື່ອຍໃນການປະຊຸມພິກຂຸທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “ekavīsati bhikkhū gaṇhāti” (ຍ່ອມຖືເອົາພິກຂຸ 21 ຮູບ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຖືເອົາພິກຂຸ 21 ຮູບ ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ກຳ (ກຳມະຣະຫະ) ເພາະຄວາມທີ່ສັງຄະກຳນັ້ນມີກຳນົດສູງສຸດດ້ວຍຄະນະສົງວີສະຕິວັກ (ພິກຂຸ 20 ຮູບ). ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຮ່ວມນັ່ງ. ເພາະວ່າ ໂດຍກຳນົດຕ່ຳສຸດ ໃນສະຖານທີ່ໃດທີ່ພິກຂຸ 21 ຮູບ ສາມາດນັ່ງໄດ້, ຍ່ອມຄວນເພື່ອຜູກສີມາໃນສະຖານທີ່ປະມານນັ້ນ. ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອໃຫ້ພຽງພໍແກ່ພິກຂຸຜູ້ເຮັດອັບພານ ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ກຳ. ຄຳວ່າ “nimittupagā pāsāṇā ṭhapetabbā” (ພຶງວາງຫີນອັນຄວນແກ່ນິມິດໄວ້) ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມຫາໄດ້ຍາກແຫ່ງນິມິດມີຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ຕາມໃຈມັກ ແລະເພາະການປ້ອງກັນການປົນເປກັນແຫ່ງພັດທະສີມາທັງສອງ ແລະເພາະຄວາມທີ່ນິມິດຄືຫີນນັ້ນ ບໍ່ມີຂໍ້ຂັດຂ້ອງດັ່ງກ່າວ ແລະສາມາດນຳມາສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງແລ້ວວາງໄວ້ໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “tathā sīmantarikapāsāṇā ṭhapetabbā” (ພຶງວາງຫີນລະຫວ່າງສີມາໄວ້ຢ່າງນັ້ນ) ໃນຄຳນີ້ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “caturaṅgulappamāṇāpi” (ແມ້ມີປະມານ 4 ນິ້ວ) ພຶງຊາບວ່າ ໂດຍປະການທີ່ຫີນນິມິດພາຍນອກກຳນົດແຫ່ງຂັນທະສີມາ ຍ່ອມຢືນອອກໄປໂດຍຮອບປະມານ 4 ນິ້ວ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມຢູ່ໃນພາຍໃນຂັນທະສີມານັ້ນເອງ, ເມື່ອວາງຫີນເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ຢ່າງນີ້ ລະຫວ່າງສີມາ (ສີມັນຕະລິກາ) ຍ່ອມມີປະມານ 4 ນິ້ວ.

သီမန္တရိကပါသာဏာတိ သီမန္တရိကာယ ဌပိတနိမိတ္တပါသာဏာ. တေ ပန ကိတ္တေန္တေန ဒက္ခိဏတော အနုပရိယာယန္တေနေဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. ကထံ? ခဏ္ဍသီမတော ဟိ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထိမာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ, တထာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ, တထာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ [Pg.309] ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ, တထာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဥတ္တရာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ ပုန ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထိမာဘိမုခေန ဌတွာ ပုရိမကိတ္တိတံ ဝုတ္တနယေန ပုန ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဗဟူနမ္ပိ ခဏ္ဍသီမာနံ သီမန္တရိကပါသာဏာ ပစ္စေကံ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. တတောတိ ပစ္ဆာ. အဝသေသနိမိတ္တာနီတိ မဟာသီမာယ ဗာဟိရန္တရေသု အဝသေသနိမိတ္တာနိ. န သက္ခိဿန္တီတိ အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဗဒ္ဓဘာဝံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘သမာနသံဝါသကသီမမေဝ သမူဟနိဿာမာ’’တိ ဝါယမန္တာ န သက္ခိဿန္တိ. ဗဒ္ဓါယ ဟိ အဝိပ္ပဝါသသီမာယ တံ သမူဟနိတွာ ‘‘သမာနသံဝါသကသီမံ သမူဟနိဿာမာ’’တိ ကတာယပိ ကမ္မဝါစာယ အသမူဟတာဝ ဟောတိ သီမာ. ပဌမဉှိ အဝိပ္ပဝါသံ သမူဟနိတွာ ပစ္ဆာ သီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ. ခဏ္ဍသီမတော ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓနံ အာစိဏ္ဏံ, အာစိဏ္ဏကရဏေနေဝ စ သမ္မောဟော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ခဏ္ဍသီမတောဝ ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ’’တိ. ဥဘိန္နမ္ပိ န ကောပေန္တီတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ. ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန…ပေ… သီမန္တရိကာ ဟိ ဂါမက္ခေတ္တံ ဘဇတီတိ န အာဝါသဝသေန သာမဂ္ဂိပရိစ္ဆေဒေါ, ကိန္တု သီမာဝသေနေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ “sīmantarikapāsāṇā” ໄດ້ແກ່ ຫີນນິມິດທີ່ວາງໄວ້ໃນລະຫວ່າງສີມາ. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຈະສວດປະກາດຫີນນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຕ້ອງສວດປະກາດວຽນໄປທາງຂວາ (ທັກຂິໂນທິດ) ເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ ເຮັດແນວໃດ? ຕອບວ່າ ພຶງຢືນຢູ່ນອກຂັນທະສີມາທາງທິດປະຈິມ (ທິດຕາເວັນຕົກ) ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດບູລະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ) ແລ້ວສວດປະກາດວ່າ “puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ” (ໃນທິດຕາເວັນອອກ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ) ແລ້ວສວດປະກາດນິມິດທັງໝົດໃນທິດນັ້ນຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ພຶງຢືນຢູ່ທາງທິດອຸດອນ (ທິດເໜືອ) ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດທັກຂິນ (ທິດໃຕ້) ແລ້ວສວດປະກາດວ່າ “dakkhiṇāya disāya kiṃ nimittaṃ” (ໃນທິດໃຕ້ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ) ຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ພຶງຢືນຢູ່ທາງທິດບູລະພາ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດປະຈິມ ແລ້ວສວດປະກາດວ່າ “pacchimāya disāya kiṃ nimittaṃ” (ໃນທິດຕາເວັນຕົກ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ) ຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ພຶງຢືນຢູ່ທາງທິດທັກຂິນ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດອຸດອນ ແລ້ວສວດປະກາດວ່າ “uttarāya disāya kiṃ nimittaṃ” (ໃນທິດເໜືອ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ) ແລ້ວສວດປະກາດນິມິດທັງໝົດໃນທິດນັ້ນຕາມລຳດັບ, ແລ້ວພຶງກັບມາຢືນຢູ່ທາງທິດປະຈິມ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດບູລະພາອີກຄັ້ງ ແລ້ວສວດປະກາດນິມິດທີ່ສວດປະກາດໄວ້ໃນຫົນທຳອິດ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນອີກ. ພຶງສວດປະກາດຫີນລະຫວ່າງສີມາ ຂອງຂັນທະສີມາແມ້ຫຼາຍໆ ສີມາ ແຍກກັນເປັນແຕ່ລະສີມາຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “tato” ໄດ້ແກ່ ໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ “avasesanimittāni” ໄດ້ແກ່ ນິມິດທີ່ເຫຼືອໃນລະຫວ່າງພາຍນອກແຫ່ງມະຫາສີມາ. ຄຳວ່າ “na sakkhissanti” (ຍ່ອມບໍ່ສາມາດ) ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໝາຍຄວາມເປັນພັດທະແຫ່ງອະວິບປະວາສະສີມາ ແລ້ວພະຍາຍາມວ່າ “ເຮົາທັງຫຼາຍຈະຖອນສະມານະສັງວາສະສີມາເທົ່ານັ້ນ” ຍ່ອມບໍ່ສາມາດ (ຖອນໄດ້). ເພາະວ່າ ເມື່ອອະວິບປະວາສະສີມາທີ່ຜູກໄວ້ແລ້ວ ແມ້ສົງຈະເຮັດກຳມະວາຈາໂດຍຄິດວ່າ “ເຮົາທັງຫຼາຍຈະຖອນອະວິບປະວາສະສີມານັ້ນ ແລ້ວຖອນສະມານະສັງວາສະສີມາ” ສີມាកໍຍັງເປັນອັນບໍ່ໄດ້ຖອນຢູ່ດີ. ເພາະວ່າ ຕ້ອງຖອນອະວິບປະວາສະສີມາກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖອນສີມາ (ສະມານະສັງວາສະສີມາ) ໃນພາຍຫຼັງ. ການຜູກສີມາຕັ້ງແຕ່ຂັນທະສີມາໄປ ເປັນສິ່ງທີ່ປະພຶດກັນມາ, ແລະເພາະການເຮັດຕາມທີ່ປະພຶດກັນມານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຫຼົງລືມ, ເພາະສະນັ້ນ ພະອະທິການຈຶ່ງກ່າວວ່າ “khaṇḍasīmatova paṭhāya bandhitabbā” (ພຶງຜູກຕັ້ງແຕ່ຂັນທະສີມາໄປ). ຄຳວ່າ “ubhinnampi na kopenti” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳແມ້ຂອງທັງສອງຝ່າຍກຳເລີບ (ເສຍໄປ). ຄຳວ່າ “evaṃ baddhāsu pana...pe... sīmantarikā hi gāmakkhettaṃ bhajati” (ແຕ່ເມື່ອຜູກຢ່າງນີ້ແລ້ວ... ເພາະວ່າ ລະຫວ່າງສີມາຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍເຂດບ້ານ) ພະອະທິການກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ການກຳນົດຄວາມພ້ອມພຽງ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາວາດ, ແຕ່ເປັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສີມາເທົ່ານັ້ນ.

ကုဋိဂေဟေတိ ဘူမိယံ ကတတိဏကုဋိယံ. ဥဒုက္ခလန္တိ ဥဒုက္ခလာဝါဋသဒိသခုဒ္ဒကာဝါဋံ. နိမိတ္တံ န ကာတဗ္ဗန္တိ ရာဇိ ဝါ ဥဒုက္ခလံ ဝါ နိမိတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ. ဣဒဉ္စ ယထာဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု အနာဂတတ္တေန န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓမ္ပိ ‘‘အဝိနဿကသညာဏမိဒ’’န္တိ သညာယ ကောစိ မောဟေန နိမိတ္တံ ကရေယျာတိ ဒူရတော ဝိပတ္တိပရိဟာရတ္ထံ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တုပဂပါသာဏေ ဌပေတွာတိ သဉ္စာရိမနိမိတ္တဿ ကမ္ပနတာယ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဥပရိ ‘‘ဘိတ္တိံ အကိတ္တေတွာ’’တိအာဒီသုပိ သိဒ္ဓမေဝတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ ကထနေ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သီမာဝိပတ္တိ ဟိ ဥပသမ္ပဒါဒိသဗ္ဗကမ္မဝိပတ္တိမူလန္တိ [Pg.310] တဿ ဒွါရံ သဗ္ဗထာပိ ပိဒဟနဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗံ ဝတွာဝ ဣဓ အာစရိယာ ဝိနိစ္ဆယံ ကထေသုန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “kuṭigehe” (ໃນເຮືອນກຸຕິ) ໄດ້ແກ່ ກຸຕິມຸງຫຍ້າທີ່ປຸກສ້າງໄວ້ເທິງແຜ່ນດິນ. ຄຳວ່າ “udukkhalaṃ” (ຄົກ) ໄດ້ແກ່ ຂຸມນ້ອຍໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບຂຸມຄົກ. ຄຳວ່າ “nimittaṃ na kātabbaṃ” (ບໍ່ພຶງເຮັດນິມິດ) ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ພຶງເຮັດແນວ (ຮອຍ) ຫຼືຂຸມຄົກໃຫ້ເປັນນິມິດ. ແລະຄຳນີ້ ແມ້ຈະສຳເລັດຄວາມແລ້ວວ່າ ບໍ່ຄວນ ເພາະບໍ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນນິມິດ 8 ປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແຕ່ພະອະທິການກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມວິບັດແຕ່ໄກ ດ້ວຍເກງວ່າ ບາງຄົນອາດຈະຫຼົງເຮັດນິມິດດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ “ນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍທີ່ບໍ່ເສຍຫາຍ”. ຄຳວ່າ “nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā” (ວາງຫີນອັນຄວນແກ່ນິມິດໄວ້) ກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງນິມິດທີ່ເຄື່ອນຍ້າຍໄດ້. ພຶງຊາບເຫດຜົນໃນການກ່າວຊ້ຳໆ ເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ແມ້ໃນຄຳຕໍ່ໆ ໄປ ເຊັ່ນຄຳວ່າ “bhittiṃ akittetvā” (ບໍ່ສວດປະກາດຝາ) ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ຄວາມວິບັດແຫ່ງສີມາ ເປັນມູນເຫດແຫ່ງຄວາມວິບັດໃນກຳທັງປວງ ມີອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງກ່າວໂດຍປະການທີ່ປິດປະຕູແຫ່ງຄວາມວິບັດນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ພຶງຊາບວ່າ ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວຄຳຕັດສິນໃນອະທິບາຍນີ້ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ກ່າວເນື້ອຄວາມທັງປວງແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

ဘိတ္တိန္တိ ဣဋ္ဌကဒါရုမတ္တိကာမယံ. သိလာမယာယ ပန ဘိတ္တိယာ နိမိတ္တုပဂံ ဧကံ ပါသာဏံ တံတံဒိသာယ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနေကသိလာဟိ စိနိတံ သကလံ ဘိတ္တိံ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဧကဝစနေန ဝတ္တဗ္ဗတော. အန္တောကုဋ္ဋမေဝါတိ ဧတ္ထ အန္တောကုဋ္ဋေပိ နိမိတ္တာနံ ဌိတောကာသတော အန္တော ဧဝ သီမာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပမုခေ နိမိတ္တပါသာဏေ ဌပေတွာတိ ဂဗ္ဘာဘိမုခေပိ ဗဟိပမုခေ ဂဗ္ဘဝိတ္ထာရပ္ပမာဏေ ဌာနေ ပါသာဏေ ဌပေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ဂဗ္ဘပမုခါနံ အန္တရေ ဌိတကုဋ္ဋမ္ပိ ဥပါဒါယ အန္တော စ ဗဟိ စ စတုရဿသဏ္ဌာနာဝ သီမာ ဟောတိ. ဗဟီတိ သကလဿ ကုဋိလေဏဿ သမန္တတော ဗဟိ.

ຄຳວ່າ 'ຝາ' (bhitti) ໄດ້ແກ່ ຝາທີ່ເຮັດດ້ວຍດິນຈີ່, ໄມ້ ຫຼື ດິນໜຽວ. ແຕ່ສຳລັບຝາທີ່ເຮັດດ້ວຍຫີນ, ຄວນກຳນົດເອົາຫີນກ້ອນໜຶ່ງທີ່ສົມຄວນເປັນນິມິດໃນທິດນັ້ນໆ ແລ້ວທັກ (ປະກາດ). ການທັກເອົາຝາທັງໝົດທີ່ກໍ່ດ້ວຍຫີນຫຼາຍກ້ອນນັ້ນ ບໍ່ຄວນ, ເພາະຕ້ອງກ່າວດ້ວຍເອກະວະຈະນະວ່າ 'eso pāsāṇo nimitta' (ຫີນກ້ອນນີ້ເປັນນິມິດ). ຄຳວ່າ 'ພາຍໃນຝານັ້ນເອງ' (antokuṭṭameva) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະເປັນບ່ອນຕັ້ງຢູ່ຂອງນິມິດ ແມ່ນແຕ່ພາຍໃນຝາ ກໍຕ້ອງຖືວ່າເປັນພາຍໃນສີມາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວາງຫີນນິມິດໄວ້ທີ່ມຸກ' (pamukhe nimittapāsāṇe ṭhapetvā) ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວນວາງຫີນໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັບຄວາມກວ້າງຂອງຫ້ອງ ທັງທີ່ຫັນໜ້າເຂົ້າຫາຫ້ອງ ແລະ ທີ່ມຸກດ້ານນອກ ແລ້ວສົມມຸດ (ຜູກສີມາ). ເພາະວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ສີມາຈະມີສັນຖານເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ ທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ ໂດຍນັບເອົາຝາທີ່ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງຫ້ອງ ແລະ ມຸກນັ້ນນຳ. ຄຳວ່າ 'ພາຍນອກ' (bahi) ໝາຍເຖິງ ພາຍນອກໂດຍຮອບຂອງກຸຕິຫຼັງຄາຄົດທັງໝົດ.

အန္တော စ ဗဟိ စ သီမာ ဟောတီတိ မဇ္ဈေ ဌိတဘိတ္တိယာ သဟ စတုရဿသီမာ ဟောတိ. ဥပရိပါသာဒေယေဝ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဂဗ္ဘဿ စ ပမုခဿ စ အန္တရာ ဌိတဘိတ္တိယာ ဧကတ္တာ တတ္ထ စ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသာဘာဝေန ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ, ဥပရိဘိတ္တိ ပန သီမဋ္ဌာဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတီတိ ဘိတ္တိတော ဩရံ နိမိတ္တာနိ ဌပေတွာ ကိတ္တိတတ္တာ ဟေဋ္ဌာ အာကာသပ္ပဒေသံ န ဩတရတိ, ဥပရိ ကတေ ပါသာဒေတိ အတ္ထော. ဟေဋ္ဌိမတလေ ကုဋ္ဋောတိ ဟေဋ္ဌိမတလေ စတူသု ဒိသာသု ဌိတကုဋ္ဋော. သစေ ဟိ ဒွီသု, တီသု ဧဝ ဝါ ဒိသာသု ကုဋ္ဋော တိဋ္ဌေယျ, ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ. ဟေဋ္ဌာပိ ဩတရတီတိ သစေ ဟေဋ္ဌာ အန္တောဘိတ္တိယံ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသော ဟောတိ, ဩတရတိ. ဩတရမာနာ စ န ဥပရိသီမပ္ပမာဏေန ဩတရတိ, သမန္တာ ဘိတ္တိပ္ပမာဏေန ဩတရတိ. စတုန္နံ ပန ဘိတ္တီနံ ဗာဟိရန္တပရိစ္ဆေဒေန ဟေဋ္ဌာဘူမိဘာဂေ ဥဒကပရိယန္တံ [Pg.311] ကတွာ ဩတရတိ, န ပန ဘိတ္တီနံ ဗဟိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနံ. ပါသာဒဘိတ္တိတောတိ ဥပရိမတလေ ဘိတ္တိတော. ဩတရဏာနောတရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သစေ ဟေဋ္ဌာ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသော ဟောတိ, ဩတရတိ, နော စေ, န ဩတရတီတိ အဓိပ္ပာယောတိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) ပန ‘‘ဥပရိသီမပ္ပမာဏဿ အန္တောဂဓာနံ ဟေဋ္ဌိမတလေ စတူသု ဒိသာသု ကုဋ္ဋာနံ တုလာရုက္ခေဟိ ဧကသမ္ဗန္ဓတံ, တဒန္တော ပစ္ဆိမသီမပ္ပမာဏတာဒိဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပေတ္ထ နိယျူဟကာဒယော နိမိတ္တာနံ ဌိတောကာသတာယ ဗဇ္ဈမာနက္ခဏေ သီမာ န ဟောန္တိ, ဗဒ္ဓါယ ပန သီမာယ သီမဋ္ဌာဝ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'ສີມາມີທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ' (anto ca bahi ca sīmā hoti) ໝາຍຄວາມວ່າ ສີມາມີສັນຖານເປັນສີ່ຫຼ່ຽມຮ່ວມກັບຝາທີ່ຕັ້ງຢູ່ເຄິ່ງກາງ. ຄຳວ່າ 'ສີມາມີຢູ່ສະເພາະເທິງຜາສາດເທົ່ານັ້ນ' (uparipāsādeyeva hoti) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເພາະຝາທີ່ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງຫ້ອງ ແລະ ມຸກນັ້ນເປັນອັນດຽວກັນ ແລະ ໃນບ່ອນນັ້ນບໍ່ມີບ່ອນຫວ່າງພໍສຳລັບພິກຂຸ 21 ຮູບ, ສີມາຈຶ່ງບໍ່ຢັ່ງລົງໄປຂ້າງລຸ່ມ, ແຕ່ຝາຂ້າງເທິງຍັງຄົງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຢັ່ງລົງໄປຂ้างລຸ່ມ' (heṭṭhā na otarati) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະການວາງນິມິດໄວ້ທາງດ້ານໃນຖັດຈາກຝາເຂົມມາແລ້ວທັກ, ສີມາຈຶ່ງບໍ່ຢັ່ງລົງໄປສູ່ພື້ນທີ່ອາກາດຂ້າງລຸ່ມ ໃນຜາສາດທີ່ສ້າງຂຶ້ນຂ້າງເທິງ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ຄຳວ່າ 'ຝາໃນຊັ້ນລຸ່ມ' (heṭṭhimatale kuṭṭo) ໄດ້ແກ່ ຝາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທິດທັງສີ່ໃນຊັ້ນລຸ່ມ. ເພາະວ່າ ຫາກຝາຕັ້ງຢູ່ພຽງສອງ ຫຼື ສາມທິດເທົ່ານັ້ນ, ສີມາກໍບໍ່ຢັ່ງລົງໄປຂ้างລຸ່ມ. ຄຳວ່າ 'ຢັ່ງລົງໄປຂ้างລຸ່ມນຳ' (heṭṭhāpi otarati) ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກພາຍໃນຝາຂ້າງລຸ່ມມີບ່ອນຫວ່າງພໍສຳລັບພິກຂຸ 21 ຮູບ, ສີມາກໍຢັ່ງລົງໄປ. ແລະ ເມື່ອຢັ່ງລົງໄປ ກໍບໍ່ໄດ້ຢັ່ງລົງໄປຕາມຂະໜາດຂອງສີມາຂ້າງເທິງ, ແຕ່ຢັ່ງລົງໄປຕາມຂະໜາດຂອງຝາໂດຍຮອບ. ແຕ່ສີມານັ້ນຢັ່ງລົງໄປໃນສ່ວນແຜ່ນດິນຂ້າງລຸ່ມ ໂດຍກຳນົດຂອບເຂດພາຍນອກຂອງຝາທັງສີ່ ຈົນຮອດລະດັບນ້ຳ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຢັ່ງລົງໄປໃນບ່ອນທີ່ຢູ່ນອກຝາອອກໄປ ແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍເສັ້ນຜົມດຽວ. ຄຳວ່າ 'ຈາກຝາຜາສາດ' (pāsādabhittito) ໝາຍເຖິງ ຈາກຝາໃນຊັ້ນເທິງ. ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ພຶງຊາບການຢັ່ງລົງ ແລະ ບໍ່ຢັ່ງລົງ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄື ຫາກຂ້າງລຸ່ມມີບ່ອນຫວ່າງພໍສຳລັບພິກຂຸ 21 ຮູບ ກໍຢັ່ງລົງ, ຫາກບໍ່ມີ ກໍບໍ່ຢັ່ງລົງ, ນີ້ຄືຄວາມປະສົງ'. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.138) ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ຄຳນັ້ນກ່າວໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນໂດຍຂື່ແລະຄານຂອງຝາໃນທິດທັງສີ່ໃນຊັ້ນລຸ່ມ ທີ່ລວມຢູ່ໃນຂະໜາດຂອງສີມາຂ້າງເທິງ, ແລະ ຄວາມທີ່ພາຍໃນຝານັ້ນມີຂະໜາດເທົ່າກັບສີມາຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ເປັນຕົ້ນ'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ຊຸ້ມປະຕູເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນບ່ອນຕັ້ງຢູ່ຂອງນິມິດ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງຜູກສີມາ ຍັງບໍ່ທັນເປັນສີມາ, ແຕ່ເມື່ອຜູກສີມາແລ້ວ ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາໂດຍແທ້.

ပရိယန္တထမ္ဘာနန္တိ နိမိတ္တဂတပါသာဏတ္ထမ္ဘေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥပရိမတလေန သမ္ဗဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ဣဒံ ကုဋ္ဋာနံ အန္တရာ သီမဋ္ဌာနံ ထမ္ဘာနံ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ ဘဝေယျုံ, ကုဋ္ဋေ ဥပရိမတလေန အသမ္ဗန္ဓေပိ သီမဋ္ဌထမ္ဘာနံ ဥပရိ ဌိတော ပါသာဒေါ သီမဋ္ဌောဝ ဟောတိ. သစေ ပန ဗဟူနံ ထမ္ဘပန္တီနံ ဥပရိ ကတပါသာဒဿ ဟေဋ္ဌာပထဝိယံ သဗ္ဗဗာဟိရာယ ထမ္ဘပန္တိယာ အန္တော နိမိတ္တပါသာဏေ ဌပေတွာ သီမာ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? ဧတ္ထာပိ ‘‘ယံ တာဝ သီမဋ္ဌထမ္ဘေဟေဝ ဓာရိယမာနာနံ တုလာနံ ဥပရိမတလံ, သဗ္ဗံ တံ သီမဋ္ဌမေဝ, ဧတ္ထ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ, ယံ ပန သီမဋ္ဌထမ္ဘပန္တိယာ, အသီမဋ္ဌာယ ဗာဟိရထမ္ဘပန္တိယာ စ သမဓုရံ ဓာရယမာနာနံ တုလာနံ ဥပရိမတလံ, တတ္ထ ဥပဍ္ဎံ သီမာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ‘‘သကလမ္ပိ ဂါမသီမာ’’တိ အပရေ. ‘‘ဗဒ္ဓသီမာ ဧဝါ’’တိ အညေ. တသ္မာ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ဂရူဟိ နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ဌတွာ သဗ္ဗံ တံ အာသင်္ကဋ္ဌာနံ သောဓေတွာဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, သန္နိဋ္ဌာနကာရဏံ ဝါ ဂဝေသိတွာ တဒနုဂုဏံ ကာတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງເສົາທີ່ຢູ່ຂອບເຂດ' (pariyantathambhānaṃ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ເສົາຫີນທີ່ເປັນນິມິດ. ຄຳວ່າ 'ເຊື່ອມຕໍ່ກັບຊັ້ນເທິງ' (uparimatalena sambaddho hoti) ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະບໍ່ມີເສົາທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາໃນລະຫວ່າງຝາທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ຫາກມີເສົາເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່, ແມ່ນວ່າຝາຈະບໍ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັບຊັ້ນເທິງ, ຜາສາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງເສົາທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາ ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາຄືກັນ. ແຕ່ຫາກຜາສາດທີ່ສ້າງຂຶ້ນເທິງແຖວເສົາຫຼາຍແຖວ, ໄດ້ຜູກສີມາໂດຍວາງຫີນນິມິດໄວ້ທາງດ້ານໃນຂອງແຖວເສົາທີ່ຢູ່ນອກສຸດເທິງແຜ່ນດິນຂ้างລຸ່ມ, ໃນກໍລະນີນີ້ຈະເປັນແນວໃດ? ແມ່ນແຕ່ໃນກໍລະນີນີ້ ບາງທ່ານກໍກ່າວວ່າ: 'ສ່ວນໃດທີ່ເປັນຊັ້ນເທິງຂອງຂື່ຄານທີ່ຮອງຮັບດ້ວຍເສົາທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນນັ້ນທັງໝົດຍ່ອມເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາແທ້, ໃນເລື່ອງນີ້ບໍ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ້ງ, ແຕ່ສ່ວນໃດທີ່ເປັນຊັ້ນເທິງຂອງຂື່ຄານທີ່ຮອງຮັບຮ່ວມກັນລະຫວ່າງແຖວເສົາທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາ ແລະ ແຖວເສົາດ້ານນອກທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາ, ໃນສ່ວນນັ້ນ ເຄິ່ງໜຶ່ງເປັນສີມາ'. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ: 'ທັງໝົດນັ້ນເປັນຄາມະສີມາ (ສີມານອກ)'. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ: 'ເປັນພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ) ນັ້ນເອງ'. ເພາະສະນັ້ນ, ພະອາຈານທັງຫຼາຍເມື່ອຈະເຮັດສັງຄະກຳ ຄວນຢືນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ແລ້ວຊຳລະສະສາງບ່ອນທີ່ໜ້າສົງໄສທັງໝົດນັ້ນໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍກ່ອນ ຈຶ່ງຄ່ອຍເຮັດສັງຄະກຳ, ຫຼື ຄວນຄົ້ນຫາເຫດຜົນໃນການຕັດສິນແລ້ວເຮັດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເຫດຜົນນັ້ນ.

တာလမူလကပဗ္ဗတေတိ [Pg.312] တာလက္ခန္ဓမူလသဒိသေ ဟေဋ္ဌာ ထူလော ဟုတွာ ကမေန ကိသော ဟုတွာ ဥဂ္ဂတော ဟိန္တာလမူလသဒိသော နာမ ဟောတိ. ဝိတာနသဏ္ဌာနောတိ အဟိစ္ဆတ္တကသဏ္ဌာနော. ပဏဝသဏ္ဌာနောတိ မဇ္ဈေ တနုကော, ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝိတ္ထိဏ္ဏော. ဟေဋ္ဌာ ဝါ မဇ္ဈေ ဝါတိ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနဿ ဟေဋ္ဌာ, ပဏဝသဏ္ဌာနဿ မဇ္ဈေ. သပ္ပဖဏသဒိသော ပဗ္ဗတောတိ သပ္ပဖဏော ဝိယ ခုဇ္ဇော, မူလဋ္ဌာနတော အညတ္ထ အဝနတသီသော. အာကာသပဗ္ဘာရန္တိ ဘိတ္တိယာ အပရိက္ခိတ္တပဗ္ဘာရံ. သီမပ္ပမာဏောတိ အန္တော အာကာသေန သဒ္ဓိံ ပစ္ဆိမသီမပ္ပမာဏော. သော စ ပါသာဏော သီမဋ္ဌောတိ ဣမိနာ ဤဒိသေဟိ သုသိရပါသာဏလေဏကုဋ္ဋာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္နေ ဘူမိဘာဂေ ဧဝ သီမာ ပတိဋ္ဌာတိ, န အပရိစ္ဆိန္နေ. တေ ပန သီမဋ္ဌတ္တာ သီမာ ဟောန္တိ, န သရူပေန သီမဋ္ဌမဉ္စာဒိ ဝိယာတိ ဒဿေတိ. သစေ ပန သော သုသိရပါသာဏော ဘူမိံ အနာဟစ္စ အာကာသဂတော ဩလမ္ဗတိ, သီမာ န ဩတရတိ. သုသိရပါသာဏော ပန သယံ သီမာပဋိဗဒ္ဓတ္တာ သီမာ ဟောတိ, ကထံ ပန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏရဟိတေဟိ ဧတေဟိ သုသိရပါသာဏာဒီဟိ သီမာ န ဩတရတီတိ ဣဒံ သဒ္ဓါတဗ္ဗန္တိ? အဋ္ဌကထာပမာဏတော.

ຄຳວ່າ 'ໃນພູເຂົາທີ່ມີຮູບຮ່າງຄືໂຄນຕົ້ນຕານ' (tālamūlakapabbate) ໄດ້ແກ່ ພູເຂົາທີ່ມີລັກສະນະຄືໂຄນຕົ້ນຕານ ຄື ຂ้างລຸ່ມໃຫຍ່ ແລ້ວຄ່ອຍໆ ຮຽວນ້ອຍຂຶ້ນໄປຂ้างເທິງ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ມີລັກສະນະຄືໂຄນຕົ້ນປາມເປ້ງ. ຄຳວ່າ 'ມີສັນຖານຄືເພດານ' (vitānasaṇṭhāno) ໄດ້ແກ່ ມີສັນຖານຄືດອກເຫັດ (ຫຼື ຄັນຮົ່ມງູ). ຄຳວ່າ 'ມີສັນຖານຄືກອງຕະໂພນ' (paṇavasaṇṭhāno) ໄດ້ແກ່ ກາງຮຽວນ້ອຍ, ແຕ່ຂ้างລຸ່ມ ແລະ ຂ้างເທິງກວ້າງ. ຄຳວ່າ 'ຂ้างລຸ່ມ ຫຼື ເຄິ່ງກາງ' (heṭṭhā vā majjhe vā) ໝາຍເຖິງ ຂ้างລຸ່ມຂອງສິ່ງທີ່ມີສັນຖານຄືກອງມະໂຫຣະທຶກ (mudiṅga), ແລະ ເຄິ່ງກາງຂອງສິ່ງທີ່ມີສັນຖານຄືກອງຕະໂພນ (paṇava). ຄຳວ່າ 'ພູເຂົາທີ່ມີລັກສະນະຄືພັງພານງູ' (sappaphaṇasadiso pabbato) ໄດ້ແກ່ ພູເຂົາທີ່ໂກງຄືພັງພານງູ, ມີຍອດໂນ້ມລົງໄປທາງອື່ນນອກຈາກບ່ອນທີ່ເປັນໂຄນ. ຄຳວ່າ 'ເງື້ອມຜາທີ່ເປີດໂລ່ງ' (ākāsapabbhāraṃ) ໄດ້ແກ່ ເງື້ອມຜາທີ່ບໍ່ມີຝາອ້ອມຮອບ. ຄຳວ່າ 'ມີຂະໜາດເທົ່າສີມາ' (sīmappamāṇo) ໄດ້ແກ່ ມີຂະໜາດເທົ່າກັບສີມາຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ພ້ອມກັບອາກາດພາຍໃນ. ຄຳວ່າ 'ແລະຫີນນັ້ນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສີມາ' (so ca pāsāṇo sīmaṭṭho) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ສີມາຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະເພາະໃນສ່ວນແຜ່ນດິນທີ່ກຳນົດຂອບເຂດດ້ວຍຫີນມີໂພງ, ຖ້ຳ ແລະ ຝາ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດຂອບເຂດ. ແຕ່ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສີມາ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງofSecondsີມາ, ບໍ່ແມ່ນເປັນສີມາໂດຍຮູບຮ່າງຂອງມັນເອງ ເໝືອນຕຽງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ຫາກຫີນມີໂພງນັ້ນ ຫ້ອຍຢູ່ກາງອາກາດໂດຍບໍ່ແຕະຕ້ອງແຜ່ນດິນ, ສີມາກໍບໍ່ຢັ່ງລົງໄປ. ແຕ່ຫີນມີໂພງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສີມາ ເພາະມັນກ່ຽວເນື່ອງກັບສີມາດ້ວຍຕົນເອງ, ແຕ່ຈະເຊື່ອໄດ້ແນວໃດວ່າ ສີມາບໍ່ຢັ່ງລົງໄປເພາະຫີນມີໂພງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ບໍ່ມີຂະໜາດຂັ້ນຕ່ຳສຸດ? ເຊື່ອໄດ້ ເພາະມີອັດຖະກະຖາເປັນເຄື່ອງຕັດສິນ.

အပိစေတ္ထ သုသိရပါသာဏဘိတ္တိအနုသာရေန မူသိကာဒီနံ ဝိယ သီမာယ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဩတရဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ပစ္ဆိမသီမပ္ပမာဏေ အာကာသေ ဒွင်္ဂုလမတ္တဗဟလေဟိ ပါသာဏဘိတ္တိအာဒီဟိပိ ဥပရိမတလံ အာဟစ္စ ဌိတေဟိ သဗ္ဗသော, ယေဘုယျေန ဝါ ပရိစ္ဆိန္နေ သတိ ဥပရိ ဗဇ္ဈမာနာ သီမာ တေဟိ ပါသာဏာဒီဟိ အန္တရိတာယ တပ္ပရိစ္ဆိန္နာယ ဟေဋ္ဌာဘူမိယာပိ ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ ဧကက္ခဏေ ပတိဋ္ဌာတိ, နဒီပါရသီမာ ဝိယ နဒီအန္တရိတေသု ဥဘောသု တီရေသု လေဏာဒီသု အပနီတေသုပိ ဟေဋ္ဌာ ဩတိဏ္ဏသီမာ ယာဝ သာသနန္တရဓာနာ န [Pg.313] ဝိဂစ္ဆတိ, ပဌမံ ပန ဥပရိ သီမာယ ဗဒ္ဓါယ ပစ္ဆာ လေဏာဒိကတေသုပိ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ သီမာ ဩတရတိ ဧဝ, ကေစိ တံ န ဣစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဥဘယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတာ စ သာ သီမာ ဧကာဝ ဟောတိ ဂေါတ္တာဒိဇာတိ ဝိယ ဗျတ္တိဘေဒေသူတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗာ ဧဝ ဟိ ဗဒ္ဓသီမာ အဗဒ္ဓသီမာ စ အတ္တနော အတ္တနော ပကတိနိဿယကေ ဂါမာရညာဒိကေ ခေတ္တေ ယထာပရိစ္ဆေဒံ သဗ္ဗတ္ထ သာကလျေန ဧကသ္မိံ ခဏေ ဗျာပိနီ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ တေ တေ နိဿယဘူတေ ပရမတ္ထဓမ္မေ, တံ တံ ကိရိယာဝိသေသမ္ပိ ဝါ ဥပါဒါယ လောကိယေဟိ သာသနိကေဟိ စ ယထာရဟံ ဧကတ္တေန ပညတ္တတ္တာ သနိဿယေကရူပါ ဧဝ. တထာ ဟိ ဧကော ဂါမော အရညံ နဒီ ဇာတဿရော သမုဒ္ဒေါတိ ဧဝံ လောကေ, ‘‘သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန, အဂါမကေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ, အယံ တတ္ထ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ’’တိအာဒိနာ သာသနေ စ ဧကဝေါဟာရော ဒိဿတိ, န ပရမတ္ထတော. ဧကဿ အနေကဓမ္မေသု ဗျာပနမတ္ထိ ကသိဏေကဒေသာဒိဝိကပ္ပာသမာနတာယ ဧကတ္တဟာနိတောတိ အယံ နော မတိ.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນທີ່ນີ້ ສີມາບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງຢັ່ງລົງໄປສູ່ຊັ້ນລຸ່ມ ຕາມແນວຝາຫີນມີໂພງ ເໝືອນພວກໜູເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເມື່ອອາກາດຂ้างລຸ່ມທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັບສີມາຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ຖືກກຳນົດຂອບເຂດໂດຍສິ້ນເຊີງ ຫຼື ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ ດ້ວຍຝາຫີນເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຄວາມໜາປະມານສອງອົງຄຸລີ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ແຕະຕ້ອງຊັ້ນເທິງ, ສີມາທີ່ຜູກໄວ້ຂ้างເທິງ ກໍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ພ້ອມກັບຊັ້ນເທິງຂອງແຜ່ນດິນຂ้างລຸ່ມ ທີ່ຖືກກຳນົດຂອບເຂດ ແລະ ຖືກຄັ່ນໄວ້ດ້ວຍຫີນເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຂະນະດຽວກັນ, ເໝືອນດັ່ງສີມາຂ້າມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ແມ່ນວ່າຖ້ຳເປັນຕົ້ນໃນຝັ່ງທັງສອງທີ່ມີແມ່ນ້ຳຄັ່ນກາງ ຈະຖືກຮື້ຖອນໄປແລ້ວ, ສີມາທີ່ຢັ່ງລົງໄປຂ้างລຸ່ມ ກໍຍັງບໍ່ເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ ຕາບໃດທີ່ພະສາສະໜາຍັງບໍ່ອັນຕະຣະທານ, ແຕ່ເມື່ອຜູກສີມາຂ้างເທິງກ່ອນ ແລ້ວພາຍຫຼັງຈຶ່ງເຮັດຖ້ຳເປັນຕົ້ນ, ສີມາກໍຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປໃນແຜ່ນດິນຂ้างລຸ່ມຄືກັນ, ແຕ່ບາງທ່ານບໍ່ຍອມຮັບຂໍ້ສະຫຼຸບນີ້, ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ສີມາທີ່ຕັ້ງຢູ່ທັງສອງບ່ອນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສີມາດຽວກັນ ເໝືອນດັ່ງໂຄດ (gotta) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນບຸກຄົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ເພາະວ່າ ບັນດາພັດທະສີມາ ແລະ ອະພັດທະສີມາທັງໝົດ ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທຸກບ່ອນໂດຍສິ້ນເຊີງໃນຂະນະດຽວກັນ ຕາມຂອບເຂດໃນເຂດແດນມີບ້ານ ແລະ ປ່າ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຕາມທຳມະຊາດຂອງຕົນ, ເຖິງແມ່ນວ່າໂດຍປາຣະມັດແລ້ວ ຈະບໍ່ມີຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະອາໄສປາຣະມັດທະທຳທີ່ເປັນທີ່ອາໄສນັ້ນໆ ຫຼື ອາໄສກິຣິຍາວິເສດນັ້ນໆ ເຊິ່ງຊາວໂລກ ແລະ ພຸດທະບໍລິສັດໄດ້ບັນຍັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນຕາມສົມຄວນ, ສີມາເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງມີລັກສະນະທີ່ມີທີ່ອາໄສຮ່ວມກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນທາງໂລກຈຶ່ງມີຄຳເອີ້ນວ່າ: 'ບ້ານໜຶ່ງ, ປ່າໜຶ່ງ, ແມ່ນ້ຳໜຶ່ງ, ສະນ້ຳທຳມະຊາດໜຶ່ງ, ມະຫາສະໝຸດໜຶ່ງ', ແລະ ໃນທາງພະສາສະໜາກໍມີຄຳເອີ້ນວ່າ: 'ສີມານັ້ນ ອັນສົງສົມມຸດແລ້ວ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຫາກຢູ່ໃນປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານ ໂດຍຮອບ 7 ອັບພັນທອນ, ນີ້ເປັນສີມາທີ່ມີສັງວາສດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນໃນປ່ານັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງເປັນພຽງໂວຫານເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໂດຍປາຣະມັດ. ການທີ່ສິ່ງດຽວແຜ່ໄປໃນທຳຫຼາຍຢ່າງນັ້ນ ມີຢູ່ ເພາະຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນມີສ່ວນຂອງກະສິນ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ສູນເສຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ, ນີ້ຄືທັດສະນະຂອງພວກເຮົາ.

အဿ ဟေဋ္ဌာတိ သပ္ပဖဏပဗ္ဗတဿ ဟေဋ္ဌာ အာကာသပဗ္ဘာရေ. လေဏဿာတိ လေဏံ စေ ကတံ, တဿ လေဏဿာတိ အတ္ထော. တမေဝ ပုန လေဏံ ပဉ္စဟိ ပကာရေဟိ ဝိကပ္ပေတွာ ဩတရဏာနောတရဏဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သစေ ပန ဟေဋ္ဌာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိ ဣမဿ ‘‘လေဏံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဟေဋ္ဌာ လေဏဉ္စ ဧကသ္မိံ ပဒေသေတိ အာဟ ‘‘အန္တော’’တိ, ပဗ္ဗတဿ အန္တော, ပဗ္ဗတမူလေတိ အတ္ထော. တမေဝ အန္တောသဒ္ဒံ သီမာပရိစ္ဆေဒေန ဝိသေသေတုံ ‘‘ဥပရိမဿ သီမာပရိစ္ဆေဒဿ ပါရတော’’တိ ဝုတ္တံ. ပဗ္ဗတပါဒံ ပန အပေက္ခိတွာ ‘‘ဩရတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေပိ သီမာနိဿယံ ပဗ္ဗတဂ္ဂံ သန္ဓာယ ‘‘ပါရတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ‘‘ဗဟိ လေဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဗဟိသဒ္ဒံ ဝိသေသေန္တော ‘‘ဥပရိမဿ [Pg.314] သီမာပရိစ္ဆေဒဿ ဩရတော’’တိ အာဟ. ဗဟိသီမာ န ဩတရတီတိ ဧတ္ထ ဗဟီတိ ပဗ္ဗတပါဒေ လေဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. လေဏဿ စ ဗဟိဘူတေ ဥပရိသီမာပရိစ္ဆေဒဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ သီမာ န ဩတရတီတိ အတ္ထော. အန္တော သီမာတိ လေဏဿ စ ပဗ္ဗတပါဒဿ စ အန္တော အတ္တနော ဩတရဏာရဟဋ္ဌာနေ န ဩတရတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဗဟိ သီမာ န ဩတရတိ, အန္တော သီမာ န ဩတရတီ’’တိ စေတ္ထ အတ္တနော ဩတရဏာရဟဋ္ဌာနေ လေဏာဘာဝေန သီမာယ သဗ္ဗထာ အနောတရဏမေဝ ဒဿိတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ အနောတရန္တီ ဥပရိ ဧဝ ဟောတီတိ အယံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) အာဂတော ဝိနိစ္ဆယော.

ຄຳວ່າ 'ຂ້າງລຸ່ມຂອງມັນ' (assa heṭṭhā) ໝາຍເຖິງ ທີ່ເງື້ອມຜາເປີດໂລ່ງຂ้างລຸ່ມພູເຂົາທີ່ມີລັກສະນະຄືພັງພານງູ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງຖ້ຳ' (leṇassa) ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກມີການເຮັດຖ້ຳຂຶ້ນ, ກໍຄືແຫ່ງຖ້ຳນັ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ 'ແຕ່ຫາກຂ້າງລຸ່ມ' (sace pana heṭṭhā) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງການຕັດສິນການຢັ່ງລົງ ແລະ ບໍ່ຢັ່ງລົງ ໂດຍຈຳແນກຖ້ຳນັ້ນອອກເປັນ 5 ປະການອີກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ຂ້າງລຸ່ມ' (heṭṭhā) ມີການເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳວ່າ 'ເປັນຖ້ຳ' (leṇaṃ hoti). ແລະ ເພື່ອສະແດງວ່າ ຖ້ຳຂ້າງລຸ່ມນັ້ນຢູ່ໃນບ່ອນດຽວກັນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພາຍໃນ' (anto) ໝາຍເຖິງ ພາຍໃນພູເຂົາ ຄື ທີ່ໂຄນພູເຂົາ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ເພື່ອຈຳແນກຄຳວ່າ 'ພາຍໃນ' (anto) ນັ້ນ ດ້ວຍການກຳນົດຂອບເຂດສີມາ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພົ້ນຂອບເຂດສີມາຂ้างເທິງໄປ' (uparimassa sīmāparicchedassa pārato). ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນວ່າຈະຄວນກ່າວວ່າ 'ທາງດ້ານນີ້' (orato) ໂດຍເພິ່ງອາໄສເຊີງເຂົາ, ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ 'ພົ້ນໄປ' (pārato) ໂດຍໝາຍເຖິງຍອດເຂົາ ເຊິ່ງເປັນທີ່ອາໄສຂອງສີມາ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ເມື່ອຈະຈຳແນກຄຳວ່າ 'ພາຍນອກ' (bahi) ໃນຄຳວ່າ 'ຖ້ຳພາຍນອກ' (bahi leṇaṃ) ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທາງດ້ານນີ້ແຫ່ງຂອບເຂດສີມາຂ้างເທິງ' (uparimassa sīmāparicchedassa orato). ຄຳວ່າ 'ສີມາພາຍນອກບໍ່ຢັ່ງລົງ' (bahisīmā na otarati) ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ພາຍນອກ' (bahi) ກ່າວໝາຍເຖິງ ຖ້ຳທີ່ເຊີງເຂົາ. ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນສ່ວນຂ້າງລຸ່ມຂອງຂະໜາດສີມາຂ้างເທິງ ທີ່ຢູ່ນອກຖ້ຳ, ສີມາບໍ່ຢັ່ງລົງໄປ. ຄຳວ່າ 'ສີມາພາຍໃນ' (anto sīmā) ໝາຍຄວາມວ່າ ພາຍໃນຖ້ຳ ແລະ ພາຍໃນເຊີງເຂົາ ໃນບ່ອນທີ່ສົມຄວນຢັ່ງລົງຂອງຕົນ, ສີມາກໍບໍ່ຢັ່ງລົງໄປ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ໃນຄຳວ່າ 'ສີມາພາຍນອກບໍ່ຢັ່ງລົງ, ສີມາພາຍໃນບໍ່ຢັ່ງລົງ' (bahi sīmā na otarati, anto sīmā na otarati) ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການບໍ່ຢັ່ງລົງໂດຍປະການທັງປວງຂອງສີມາ ເພາະບໍ່ມີຖ້ຳໃນບ່ອນທີ່ສົມຄວນຢັ່ງລົງຂອງຕົນ. ເພາະວ່າ ໃນກໍລະນີທີ່ບໍ່ຢັ່ງລົງນັ້ນ ສີມາຍ່ອມມີຢູ່ສະເພາະຂ้างເທິງເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືການຕັດສິນທີ່ມາໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.138).

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ပန ‘‘အန္တောလေဏံ ဟောတီတိ ပဗ္ဗတဿ အန္တောလေဏံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အာဂတော. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) န ‘‘အန္တောလေဏန္တိ ပဗ္ဗတဿ အန္တောလေဏံ. ဒွါရံ ပန သန္ဓာယ ‘ပါရတော ဩရတော’တိ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗထာပိ သီမတော ဗဟိလေဏေန ဩတရတီတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ အာဂတော. အယံ ပန အန္တောလေဏဗဟိလေဏဝိနိစ္ဆယော ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓောတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ, တထာပိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) အာဂတံ နယံ နိဿာယ သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. ဗဟိ ပတိတံ အသီမာတိအာဒိနာ ဥပရိပါသာဒါဒီသု အထိရနိဿယေသု ဌိတာ သီမာပိ တေသံ ဝိနာသေန ဝိနဿတီတိ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.138) ມີມາພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ: 'ຄຳວ່າ antoleṇaṃ hoti ໝາຍເຖິງ ເປັນຖ້ຳພາຍໃນພູເຂົາ'. ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 138) ມີມາວ່າ: 'ຄຳວ່າ antoleṇaṃ ໄດ້ແກ່ ຖ້ຳພາຍໃນພູເຂົາ. ແຕ່ຄຳວ່າ pārato (ພົ້ນໄປ) ແລະ orato (ທາງດ້ານນີ້) ກ່າວໝາຍເຖິງປະຕູ, ໂດຍປະການທັງປວງ ມີອະທິບາຍວ່າ ສີມາຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປດ້ວຍຖ້ຳພາຍນອກຈາກສີມາ'. ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: 'ການຕັດສິນເລື່ອງຖ້ຳພາຍໃນ ແລະ ຖ້ຳພາຍນອກນີ້ ເລິກເຊິ່ງ ເຫັນໄດ້ຍາກ ແລະ ເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ຜູ້ມີປັນຍາຄວນອາໄສນັຍທີ່ມາໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.138) ແລ້ວຕັດສິນໃຫ້ດີເທີ້ນ'. ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'bahi patitaṃ asīmaṃ' (ສິ່ງທີ່ຕົກໄປພາຍນອກ ບໍ່ເປັນສີມາ) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ສີມາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ອາໄສທີ່ບໍ່ໝັ້ນຄົງ ມີຜາສາດຊັ້ນເທິງເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ ເພາະຄວາມເສື່ອມສະຫຼາຍຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ.

ပေါက္ခရဏိံ ခဏန္တိ, သီမာယေဝါတိ ဧတ္ထ သစေ ဟေဋ္ဌာ ဥမင်္ဂနဒီ သီမပ္ပမာဏတော အနူနာ ပဌမမေဝ ပဝတ္တာ ဟောတိ, သီမာ စ ပစ္ဆာ ဗဒ္ဓါ နဒိတော ဥပရိ ဧဝ ဟောတိ, နဒိံ အာဟစ္စ ပေါက္ခရဏိယာ စ ခတာယ သီမာ ဝိနဿတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဟေဋ္ဌာပထဝီတလေတိ အနန္တရာ ဘူမိဝိဝရေ.

ຄຳວ່າ 'ขຸດສະນ້ຳ ກໍເປັນສີມານັ້ນເອງ' (pokkharaṇiṃ khaṇanti, sīmāyeva) ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຫາກມີແມ່ນ້ຳໃຕ້ດິນ (umaṅganadī) ທີ່ມີຂະໜາດບໍ່ນ້ອຍກວ່າຂະໜາດສີມາ ໄຫຼຢູ່ຂ້າງລຸ່ມກ່ອນແລ້ວ, ແລະ ພາຍຫຼັງໄດ້ຜູກສີມາໄວ້ສະເພາະຂ້າງເທິງແມ່ນ້ຳ, ເມື່ອມີການຂຸດສະນ້ຳໃຫ້ໄປແຕະຕ້ອງແມ່ນ້ຳນັ້ນ, ສີມາຍ່ອມເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ. ຄຳວ່າ 'ໃນພື້ນແຜ່ນດິນຂ້າງລຸ່ມ' (heṭṭhāpathavītale) ໄດ້ແກ່ ໃນຊ່ອງຫວ່າງແຫ່ງແຜ່ນດິນທີ່ຢູ່ຖັດລົງໄປ_

သီမမာဠကေတိ [Pg.315] ခဏ္ဍသီမင်္ဂဏေ. ဝဋရုက္ခောတိ ဣဒံ ပါရောဟောပတ္ထမ္ဘေန အတိဒူရမ္ပိ ဂန္တုံ သမတ္ထသာခါသမင်္ဂိတာယ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗရုက္ခလတာဒီနမ္ပိ သမ္ဗန္ဓော န ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. တေနေဝ နာဝါရဇ္ဇုသေတုသမ္ဗန္ဓောပိ ပဋိက္ခိတ္တော. တတောတိ တတော သာခတော. မဟာသီမာယ ပထဝီတလန္တိ ဧတ္ထ အာသန္နတရမ္ပိ ဂါမသီမံ အဂ္ဂဟေတွာ ဗဒ္ဓသီမာယ ဧဝ ဂဟိတတ္တာ ဂါမသီမဗဒ္ဓသီမာနံ အညမညံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေပိ သမ္ဘေဒဒေါသော နတ္ထိ အညမညံ နိဿယနိဿိတဘာဝေန ပဝတ္တိတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ တာသမ္ပိ သမ္ဗန္ဓဒေါသော ဘဝေယျ, ကထံ ဂါမသီမာယ ဗဒ္ဓသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ ဘဝေယျ? ယဿာ ဟိ သီမာယ ယာယ သီမာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓေ ဒေါသော ဘဝေယျ, သာ တတ္ထ ဗန္ဓိတုမေဝ န ဝဋ္ဋတိ ဗဒ္ဓသီမဥဒကုက္ခေပသီမာသု ဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ, အတ္တနော အနိဿယဘူတဂါမသီမာဒီသု ဥဒကုက္ခေပသီမာ ဝိယ စ, တေနေဝ ‘‘သစေ ပန ရုက္ခဿ သာခါ ဝါတတော နိက္ခန္တပါရောဟော ဝါ ဗဟိနဒီတီရေ ဝိဟာရသီမာယ ဝါ ဂါမသီမာယ ဝါ ပတိဋ္ဌိတော’’တိအာဒိနာ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ အတ္တနော အနိဿယဘူတဂါမသီမာဒီဟိ ဧဝ သမ္ဗန္ဓဒေါသော ဒဿိတော, န နဒီသီမာယ, ဧဝမိဓာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယဉ္စတ္ထော ဥပရိ ပါကဋော ဘဝိဿတိ. အာဟစ္စာတိ ဖုသိတွာ.

ຄຳວ່າ "Sīmamāḷake" (ໃນລານສີມາ) ໄດ້ແກ່ ໃນບໍລິເວນຂັນທະສີມາ. ຄຳວ່າ "Vaṭarukkho" (ຕົ້ນໄຮ) ນີ້ ຕັດສະໜາໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີກິ່ງກ້ານສາມາດແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໄດ້ໄກຫຼາຍ ດ້ວຍການຢັ່ງຮາກຄ້ຳຊູ. ແມ່ນແຕ່ການເຊື່ອມຕໍ່ກັນແຫ່ງຕົ້ນໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ທັງປວງເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການເຊື່ອມຕໍ່ດ້ວຍເຊືອກເຮືອ ແລະ ຂົວ ກໍຖືກຫ້າມໄວ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "Tato" ໄດ້ແກ່ ຈາກກິ່ງໄມ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Mahāsīmāya pathavītalaṃ" (ພື້ນແຜ່ນດິນແຫ່ງມະຫາສີມາ) ໃນບົດນີ້ ເພາະບໍ່ຖືເອົາຄາມະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃກ້ກວ່າ ແຕ່ຖືເອົາສະເພາະພັດທະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງຄາມະສີມາ ແລະ ພັດທະສີມາ ກໍບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນεປກັນ ເພາະສີມາທັງສອງນັ້ນດຳເນີນໄປໂດຍຖານະເປັນທີ່ອາໄສ ແລະ ຜູ້ອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກມີໂທດໃນການເຊື່ອມຕໍ່ກັນແມ່ນແຕ່ລະຫວ່າງສີມາທັງສອງນັ້ນ, ຈະສົມມຸດພັດທະສີມາໃນຄາມະສີມາໄດ້ແນວໃດ? ດ້ວຍວ່າ ສີມາໃດມີໂທດໃນການເຊື່ອມຕໍ່ກັນກັບສີມາໃດ, ສີມານັ້ນກໍບໍ່ຄວນຜູກໃນທີ່ນັ້ນເລີຍ, ເໝືອນຢ່າງພັດທະສີມາໃນລະຫວ່າງພັດທະສີມາ ແລະ ອຸທົກກເຂປະສີມາ, ແລະ ເໝືອນຢ່າງອຸທົກກເຂປະສີມາໃນຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ ອັນບໍ່ແມ່ນທີ່ອາໄສຂອງຕົນ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ຂອງອຸທົກກເຂປະສີມາ ກັບຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ ອັນບໍ່ແມ່ນທີ່ອາໄສຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ແຕ່ຖ້າວ່າ ກິ່ງແຫ່ງຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ຮາກຄ້ຳທີ່ຍື່ນອອກໄປເພາະແຮງລົມ ໄປຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳເບື້ອງນອກ ໃນວິຫານສີມາ ຫຼື ໃນຄາມະສີມາ", ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັບນທີສີມາ, ຄວນເຫັນວ່າໃນອະທິບາຍນີ້ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ແລະເນື້ອຄວາມນີ້ ຈະປາກົດຈະແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ "Āhacca" ໄດ້ແກ່ ກະທົບ ຫຼື ຖືກຕ້ອງ.

မဟာသီမံ ဝါ သောဓေတွာတိ မဟာသီမဂတာနံ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထပါသာနယနဆန္ဒာဟရဏာဒိဝသေန သကလံ မဟာသီမံ သောဓေတွာ. ဧတေန သဗ္ဗဝိပတ္တိယော မောစေတွာ ပုဗ္ဗေ သုဋ္ဌု ဗဒ္ဓါနမ္ပိ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ ပစ္ဆာ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဤဒိသော ပါဠိမုတ္တကော သမ္ဗန္ဓဒေါသော အတ္ထီတိ ဒဿေတိ, သော စ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သီမာယ သီမာ သမ္ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ဗဒ္ဓသီမာနံ အညမညံ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သီမံ သမ္မန္နန္တေန သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၄၈) ဥဘိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ အန္တရာ သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ ဗန္ဓိတုံ [Pg.316] အနုဇာနနေန သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏေ ဝိယ တာသံ အညမညံ ဖုသိတွာ တိဋ္ဌနဝသေန ဗန္ဓနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓတ္တာ ဗဒ္ဓါနမ္ပိ တာသံ ပစ္ဆာ အညမညံ ဧကရုက္ခာဒီဟိ ဖုသိတွာ ဌာနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယညူဟိ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ နိဒ္ဓါရိတော ဗန္ဓနကာလေ ပဋိက္ခိတ္တဿ သမ္ဗန္ဓဒေါသဿ အနုလောမေန အကပ္ပိယာနုလောမတ္တာ. အယံ ပန သမ္ဗန္ဓဒေါသော ပုဗ္ဗေ သုဋ္ဌု ဗဒ္ဓါနံ ပစ္ဆာ သဉ္ဇာတတ္တာ ဗဇ္ဈမာနက္ခဏေ ဝိယ အသီမတ္တံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ အပနီတမတ္တေ တာ သီမာ ပါကတိကာ ဟောန္တိ. ယထာ စာယံ ပစ္ဆာ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ဗဇ္ဈမာနက္ခဏေပိ တာသံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ သတိ တာ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "Mahāsīmaṃ vā sodhetvā" (ຫຼື ຊຳລະມະຫາສີມາ) ໄດ້ແກ່ ການຊຳລະມະຫາສີມາທັງໝົດ ດ້ວຍວິທີການນຳພິກຂຸທັງປວງຜູ້ຢູ່ໃນມະຫາສີມາເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດ ແລະ ການນຳສັນທະມາເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນພັດທະສີມາທັງສອງ ທີ່ໄດ້ຜູກໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວໃນກ່ອນ ຈະພົ້ນຈາກວິບັດທັງປວງແລ້ວກໍຕາມ, ແຕ່ເມື່ອເກີດການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ, ໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນອັນນອກພຣະບາລີເຊັ່ນນີ້ ກໍຍັງມີຢູ່, ແລະໂທດນັ້ນ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍຜູ້ຮູ້ພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ກຳນົດໄວ້ແລ້ວ ໂດຍຄວາມເປັນອະກັປປິຍານຸໂລມ (ຄ້ອຍຕາມສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ) ຕາມໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນທີ່ຖືກຫ້າມໄວ້ໃນເວລາຜູກສີມາ, ເພາະເມື່ອພຣະອົງຊົງຫ້າມຄວາມລະຄົນປົນເປ ແລະ ການທັບຊ້ອນກັນແຫ່ງພັດທະສີມາທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງໃຫ້ສີມາລະຄົນປົນເປກັບສີມາ" ແລ້ວຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກໂດຍເວັ້ນລະຫວ່າງສີມາໄວ້ໃນລະຫວ່າງພັດທະສີມາທັງສອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ຈະສົມມຸດສີມາ ເວັ້ນສີມັນຕະລິກາ (ລະຫວ່າງສີມາ) ໄວ້ແລ້ວສົມມຸດສີມາ", ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ການຜູກສີມາໂດຍການຕັ້ງຢູ່ຖືກຕ້ອງກັນລະຫວ່າງສີມາທັງສອງນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນ ເໝືອນຢ່າງໃນການລະຄົນປົນເປ ແລະ ການທັບຊ້ອນກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນສີມາທັງສອງນັ້ນຈະຜູກໄວ້ແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນຕັ້ງຢູ່ໂດຍຖືກຕ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວກັນເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ. ແຕ່ໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນນີ້ ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງແກ່ສີມາທີ່ຜູກໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວໃນກ່ອນ, ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຄວາມເປັນສີມາເສຍໄປ ເໝືອນຢ່າງໃນຂະນະທີ່ກຳລັງຜູກ, ເພາະສະນັ້ນ ພຽງແຕ່ກຳຈັດການເຊື່ອມຕໍ່ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນອອກໄປແລ້ວ, ສີມາເຫຼົ່ານັ້ນກໍກັບຄືນເປັນປົກກະຕິຕາມເດີມ. ແລະຄວນຊາບວ່າ ໂທດນີ້ບໍ່ຄວນມີໃນພາຍຫຼັງສັນໃດ, ເຖິງແມ່ນໃນຂະນະທີ່ກຳລັງຜູກ ຫາກມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ກໍບໍ່ຄວນຜູກສີມາເຫຼົ່ານັ້ນສັນນັ້ນ.

ကေစိ ပန မဟာသီမံ ဝါ သောဓေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘မဟာသီမဂတာ ဘိက္ခူ ယထာ တံ သာခံ ဝါ ပါရောဟံ ဝါ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓေဟိ န ဖုသန္တိ, ဧဝံ သောဓနမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, န သကလသီမာသောဓန’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈနတော. တထာ ဟိ ‘‘မဟာသီမာယ ပထဝီတလံ ဝါ တတ္ထဇာတကရုက္ခာဒီနိ ဝါ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဧဝံ သာခါပါရောဟာနံ မဟာသီမံ ဖုသိတွာ ဌာနမေဝ သမ္ဗန္ဓဒေါသေ ကာရဏတ္တေန ဝုတ္တံ, န ပန တတ္ထ ဌိတဘိက္ခူဟိ သာခါဒီနံ ဖုသနံ. ယဒိ ဟိ ဘိက္ခူနံ သာခါဒိံ ဖုသိတွာ ဌာနမေဝ ကာရဏံ သိယာ, ‘‘တဿ သာခံ ဝါ တတော နိဂ္ဂတပါရောဟံ ဝါ မဟာသီမာယ ပဝိဋ္ဌံ တတြဋ္ဌော ကောစိ ဘိက္ခု ဖုသိတွာ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဘိက္ခုဖုသနမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယဉှိ တတ္ထ မဟာသီမာသောဓနေ ကာရဏံ, တဒေဝ တသ္မိံ ဝါကျေ ပဓာနတော ဒဿေတဗ္ဗံ. န ဟိ အာဟစ္စဋ္ဌိတမေဝ သာခါဒိံ ဖုသိတွာ ဌိတော ဘိက္ခု သောဓေတဗ္ဗော အာကာသဋ္ဌသာခါဒိံ ဖုသိတွာ ဌိတဘိက္ခုဿပိ သောဓေတဗ္ဗတော, ကိံ နိရတ္ထကေန အာဟစ္စဋ္ဌာနဝစနေန, အာကာသဋ္ဌသာခါသု စ ဘိက္ခုဖုသနမေဝ ကာရဏတ္တေန ဝုတ္တံ[Pg.317], သောဓနဉ္စ တဿေဝ ဘိက္ခုဿ ဟတ္ထပါသာနယနာဒိဝသေန သောဓနံ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ‘‘မဟာသီမံ သောဓေတွာ’’တိ သကလသီမာသာဓာရဏဝစနေန သောဓနံ ဝုတ္တံ, အပိ စ သာခါဒိံ ဖုသိတွာ ဌိတဘိက္ခုမတ္တသောဓနေ အဘိမတေ ‘‘မဟာသီမာယ ပထဝီတလ’’န္တိ ဝိသေသသီမောပါဒါနံ နိရတ္ထကံ သိယာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော အာကာသေပိ ဌတွာ သာခါဒိံ ဖုသိတွာ ဌိတဿ သောဓေတဗ္ဗတော.

ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວເຖິງບົດວ່າ "Mahāsīmaṃ vā sodhetvā" ນີ້ວ່າ "ການຊຳລະໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງການຊຳລະໂດຍວິທີທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ໃນມະຫາສີມາ ຈະບໍ່ຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ ຫຼື ຮາກຄ້ຳນັ້ນ ດ້ວຍກາຍ ຫຼື ຂອງເນື່ອງດ້ວຍກາຍ, ບໍ່ແມ່ນການຊຳລະມະຫາສີມາທັງໝົດ", ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະຂັດກັບອັດຖະກະຖາ. ດ້ວຍວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຖືກຕ້ອງພື້ນແຜ່ນດິນແຫ່ງມະຫາສີມາ ຫຼື ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດໃນມະຫາສີມານັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່" ດັ່ງນີ້, ທ່ານຈຶ່ງສະແດງເອົາການທີ່ກິ່ງໄມ້ ແລະ ຮາກຄ້ຳຖືກຕ້ອງມະຫາສີມາແລ້ວຕັ້ງຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ວ່າເປັນເຫດແຫ່ງໂທດໃນການເຊື່ອມຕໍ່ກັນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກການທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ເປັນເຫດແທ້, ກໍຄວນຈະຕ້ອງg່າວເຖິງການຖືກຕ້ອງຂອງພິກຂຸເທົ່ານັ້ນວ່າ "ກິ່ງແຫ່ງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຫຼື ຮາກຄ້ຳທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ເຂົ້າມາສູ່ມະຫາສີມາ, ພິກຂຸບາງຮູບຜູ້ຢືນຢູ່ໃນມະຫາສີມານັ້ນ ຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ ຫຼື ຮາກຄ້ຳນັ້ນແລ້ວຢືນຢູ່". ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດເປັນເຫດໃນການຊຳລະມະຫາສີມານັ້ນ, ສິ່ງນັ້ນແລ້ວ ທີ່ທ່ານຄວນສະແດງໃຫ້ເປັນປະທານໃນປະໂຫຍກນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າສະເພາະພິກຂຸຜູ້ຢືນຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ກະທົບແຜ່ນດິນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະ, ເພາະແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ ກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະຄືກັນ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງການຕັ້ງຢູ່ກະທົບແຜ່ນດິນອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດນັ້ນ, ແລະ ໃນກິ່ງໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ ທ່ານກໍກ່າວເອົາການຖືກຕ້ອງຂອງພິກຂຸເທົ່ານັ້ນວ່າເປັນເຫດ, ແລະ ການຊຳລະ ກໍກ່າວເຖິງການຊຳລະສະເພາະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ດ້ວຍວິທີການນຳເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນບົດນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງການຊຳລະດ້ວຍຄຳທົ່ວໄປແກ່ສີມາທັງໝົດວ່າ "ຊຳລະມະຫາສີມາ", ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຖ້າຫາກປະສົງເອົາພຽງແຕ່ການຊຳລະພິກຂຸຜູ້ຢືນຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ການລະບຸສີມາເປັນພິເສດວ່າ "ພື້ນແຜ່ນດິນແຫ່ງມະຫາສີມາ" ກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເພາະບໍ່ວ່າໃນທີ່ໃດໆ ເຖິງແມ່ນທີ່ສຸດຈະຢືນຢູ່ໃນອາກາດແລ້ວຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະຄືກັນ.

ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိဋ္ဌကာ ကာတဗ္ဗာတိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဘာဝဝိယောဇနဝစနတော စ ဝိသဘာဂသီမာနံ ဖုသနေနေဝ သကလသီမာသောဓနဟေတုကော အဋ္ဌကထာသိဒ္ဓေါယံ ဧကော သမ္ဗန္ဓဒေါသော အတ္ထေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တေနေဝ ဥဒကုက္ခေပသီမာကထာယမ္ပိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ‘‘ဝိဟာရသီမာယ ဝါ ဂါမသီမာယ ဝါ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ စ ‘‘နဒီတီရေ ပန ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ ဗဒ္ဓနာဝါယ ဝါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ‘‘သစေ ပန သေတု ဝါ သေတုပါဒါ ဝါ ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတာ, ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဧဝံ ဝိသဘာဂါသု ဂါမသီမာသု သာခါဒီနံ ဖုသနမေဝ သင်္ကရဒေါသကာရဏတ္တေန ဝုတ္တံ, န ဘိက္ခုဖုသနံ. တထာ ဟိ ‘‘အန္တောနဒိယံ ဇာတရုက္ခေ ဗန္ဓိတွာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ နဒိယံ နာဝါဗန္ဓနံ အနုညာတံ ဥဒကုက္ခေပနိဿယတ္တေန နဒီသီမာယ သဘာဂတ္တာ. ယဒိ ဟိ ဘိက္ခူနံ ဖုသနမေဝ ပဋိစ္စ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓဒေါသော ဝုတ္တော သိယာ, နဒိယမ္ပိ ဗန္ဓနံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဘဝေယျ. တတ္ထာပိ ဟိ ဘိက္ခုဖုသနံ ကမ္မကောပကာရဏံ ဟောတိ, တသ္မာ သဘာဂသီမာသု ပဝိသိတွာ ဘူမိအာဒိံ ဖုသိတွာ, အဖုသိတွာ ဝါ သာခါဒိမှိ ဌိတေ တံ သာခါဒိံ ဖုသန္တောဝ ဘိက္ခု သောဓေတဗ္ဗော. ဝိသဘာဂသီမာသု ပန သာခါဒိမှိ ဖုသိတွာ ဌိတေ တံ သာခါဒိံ အဖုသန္တာပိ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သောဓေတဗ္ဗာ, အဖုသိတွာ ဌိတေ ပန တံ သာခါဒိံ ဖုသန္တာဝ ဘိက္ခူ သောဓေတဗ္ဗာတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ແລະເພາະຄຳວ່າ "Chinditvā bahiṭṭhakā kātabbā" (ພຶງຕັດອອກເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ພາຍນອກ) ເປັນຄຳກ່າວເຖິງການແຍກອອກຈາກພາວະທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຖືເອົາວ່າ ໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນອັນເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງຊຳລະສີມາທັງໝົດ ພຽງແຕ່ເພາະການຖືກຕ້ອງກັນແຫ່ງສີມາຕ່າງຊະນິດກັນນີ້ ອັນສຳເລັດມາຈາກອັດຖະກະຖາ ແມ່ນມີຢູ່ແທ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ແມ່ນແຕ່ໃນອຸທົກກເຂປະສີມາກະຖາ ທ່ານກໍກ່າວເອົາການຖືກຕ້ອງກັນແຫ່ງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໃນຄາມະສີມາທັງຫຼາຍອັນຕ່າງຊະນິດກັນ ວ່າເປັນເຫດແຫ່ງໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປກັນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ຕັ້ງຢູ່ໃນວິຫານສີມາ ຫຼື ໃນຄາມະສີມາ" ແລະວ່າ "ແຕ່ການຜູກເຮືອໄວ້ກັບຫຼັກທີ່ຕອກໄວ້ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ກໍບໍ່ຄວນ" ແລະວ່າ "ແຕ່ຖ້າວ່າ ຂົວ ຫຼື ເສົາຂົວ ຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງເບື້ອງນອກ, ການເຮັດສັງຄະກຳກໍບໍ່ຄວນ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການຖືກຕ້ອງຂອງພິກຂຸ. ດ້ວຍວ່າ ທ່ານອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກເຮືອໃນແມ່ນ້ຳ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພຶງຜູກໄວ້ກັບຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດໃນແມ່ນ້ຳ ແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳ" ເພາະນທີສີມາມີຊະນິດດຽວກັນ ໂດຍຖານະເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງອຸທົກກເຂປະສີມາ. ຖ້າຫາກວ່າ ໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນໃນທີ່ທັງປວງ ຈະຖືກກ່າວໄວ້ເພາະອາໄສການຖືກຕ້ອງຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນແທ້, ການຜູກເຮືອແມ່ນແຕ່ໃນແມ່ນ້ຳກໍຄວນຈະຖືກຫ້າມຄືກັນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນທີ່ນັ້ນ ການຖືກຕ້ອງຂອງພິກຂຸກໍເປັນເຫດໃຫ້ກຳກຳເລີບໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ໃນສີມາຊະນິດດຽວກັນ ເມື່ອກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນຍື່ນເຂົ້າມາແລ້ວຖືກຕ້ອງ ຫຼື ບໍ່ຖືກຕ້ອງພື້ນດິນເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ພິກຂຸຜູ້ຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະ. ແຕ່ໃນສີມາຕ່າງຊະນິດກັນ ເມື່ອກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນຖືກຕ້ອງແລ້ວຕັ້ງຢູ່, ພິກຂຸທັງປວງເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະ, ແຕ່ເມື່ອກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງແລ້ວຕັ້ງຢູ່, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກຕ້ອງກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊຳລະ, ໃນອະທິບາຍນີ້ ຄວນເຖິງຄວາມຕົກລົງຢ່າງນີ້.

ယံ [Pg.318] ပနေတ္ထ ကေစိ ‘‘ဗဒ္ဓသီမာနံ ဒွိန္နံ အညမညံ ဝိယ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာနမ္ပိ တဒညာသမ္ပိ သဗ္ဗာသံ သမာနသံဝါသကသီမာနံ အညမညံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ သတိ တဒုဘယမ္ပိ ဧကသီမံ ဝိယ သောဓေတွာ ဧကတ္ထေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, အညထာ ကတံ ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတိ, နတ္ထေတ္ထ သဘာဂဝိသဘာဂဘေဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ သဘာဂသီမာနံ အညမညံ သမ္ဗန္ဓဒေါသာဘာဝဿ ဝိသဘာဂသီမာနမေဝ တဗ္ဘာဝဿ သုတ္တသုတ္တာနုလောမာဒိဝိနယနယေဟိ သိဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၈) ဂါမသီမာယမေဝ ဗဒ္ဓသီမံ သမ္မန္နိတုံ အနုညာတတ္တာ တာသံ နိဿယနိဿိတဘာဝေန သဘာဂတာ, သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏဒေါသာဘာဝေါ စ သုတ္တတောဝ သိဒ္ဓေါ. ဗန္ဓနကာလေ ပန အနုညာတဿ သမ္ဗန္ဓဿ အနုလောမတော ပစ္ဆာ သဉ္ဇာတရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓောပိ တာသံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ကပ္ပိယံ အနုလောမေတိ, အကပ္ပိယံ ပဋိဗာဟတိ, တံ ဝေါ ကပ္ပတီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၀၅) ဝုတ္တတ္တာ ဧဝံ တာဝ ဂါမဗဒ္ဓသီမာနံ အညမညံ သဘာဂတာ, သမ္ဘေဒါဒိဒေါသာဘာဝေါ စ သုတ္တသုတ္တာနုလောမတော သိဒ္ဓေါ, ဣမိနာ ဧဝ နယေန အရညသီမသတ္တဗ္ဘန္တရသီမာနံ နဒီအာဒိသီမဥဒကုက္ခေပသီမာနဉ္စ သုတ္တသုတ္တာနုလောမတော အညမညံ သဘာဂတာ, သမ္ဘေဒါဒိဒေါသာဘာဝေါ စ သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ສ່ວນຄຳໃດທີ່ອາຈານບາງພວກກ່າວໃນບົດນີ້ວ່າ "ເມື່ອມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງພັດທະສີມາກັບຄາມະສີມາ ແລະ ລະຫວ່າງສີມາອື່ນໆ ນອກຈາກນັ້ນທັງປວງ ອັນເປັນສະມານະສັງວາສະສີມາ ເໝືອນຢ່າງລະຫວ່າງພັດທະສີມາທັງສອງ, ກໍພຶງຊຳລະສີມາທັງສອງນັ້ນໃຫ້ເໝືອນເປັນສີມາດຽວກັນ ແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳໃນທີ່ດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າເຮັດເປັນຢ່າງອື່ນ ສັງຄະກຳທີ່ເຮັດແລ້ວຍ່ອມວິບັດ, ໃນເລື່ອງນີ້ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກວ່າເປັນສີມາຊະນິດດຽວກັນ ຫຼື ຕ່າງຊະນິດກັນ", ຄຳກ່າວນັ້ນເປັນພຽງມະຕິຂອງພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມບໍ່ມີໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນລະຫວ່າງສີມາຊະນິດດຽວກັນ ແລະ ຄວາມມີໂທດນັ້ນສະເພາະແກ່ສີມາຕ່າງຊະນິດກັນເທົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍນັຍແຫ່ງພຣະວິນັຍມີພຣະສູດ ແລະ ຄ້ອຍຕາມພຣະສູດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເພາະຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ສົມມຸດພັດທະສີມາໃນຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ສົມມຸດສີມາ", ຄວາມເປັນສີມາຊະນິດດຽວກັນແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຖານະເປັນທີ່ອາໄສ ແລະ ຜູ້ອາໄສ, ແລະ ຄວາມບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປ ແລະ ການທັບຊ້ອນກັນ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວຈາກພຣະສູດເອງ. ແຕ່ໂດຍຄ້ອຍຕາມການເຊື່ອມຕໍ່ທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ໃນເວລາຜູກ, ເຖິງແມ່ນການເຊື່ອມຕໍ່ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຄວນແທ້. ເພາະມີພຣະດຳລັດໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ... ສິ່ງໃດຄ້ອຍຕາມສິ່ງທີ່ຄວນ, ຫ້າມສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ, ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມຄວນແກ່ພວກເທີ", ຄວາມເປັນສີມາຊະນິດດຽວກັນ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງຄາມະສີມາ ແລະ ພັດທະສີມາ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍຄ້ອຍຕາມພຣະສູດ ແລະ ພຣະສູດກ່ອນ, ດ້ວຍນັຍນີ້ເອງ ຄວນຊາບວ່າ ຄວາມເປັນສີມາຊະນິດດຽວກັນ ແລະ ความບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງອະຣັນຍະສີມາ ກັບ ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ, ແລະ ລະຫວ່າງນທີສີມາເປັນຕົ້ນ ກັບ ອຸທົກກເຂປະສີມາ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍຄ້ອຍຕາມພຣະສູດ ແລະ ພຣະສູດ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဗဒ္ဓသီမာယ ပန အညာယ ဗဒ္ဓသီမာယ နဒီအာဒိသီမာသု စ ဗန္ဓိတုံ ပဋိက္ခေပသိဒ္ဓိတော စေဝ ဥဒကုက္ခေပသတ္တဗ္ဘန္တရသီမာနံ နဒီအာဒီသု ဧဝ ကာတုံ နိယမနသုတ္တသာမတ္ထိယေန ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာသု ကရဏပဋိက္ခေပသိဒ္ဓေါ စ တာသံ အညမညသဘာဂတာ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏေ ပစ္ဆာ စ ရုက္ခာဒီဟိ သမ္ဘေဒါဒိဒေါသသမ္ဘဝေါ စ ဝုတ္တနယေန သုတ္တသုတ္တာနုလောမတောဝ သိဇ္ဈန္တိ. တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝိသဘာဂသီမာနမေဝ ဝဋရုက္ခာဒိဝစနေဟိ [Pg.319] သမ္ဗန္ဓဒေါသံ ဒဿေတွာ သဘာဂါနံ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာဒီနံ သမ္ဗန္ဓဒေါသော န ဒဿိတော. န ကေဝလဉ္စ န ဒဿိတော, အထ ခေါ တာသံ သဘာဂသီမာနံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေပိ ဒေါသာဘာဝေါပိ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု ဉာပိတော ဧဝ. တထာ ဟိ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၃၈) ‘‘ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ ပါသာဏနိမိတ္တံ ဝနနိမိတ္တံ ရုက္ခနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝဍ္ဎနကနိမိတ္တာနိ အနုညာတာနိ, တေန နေသံ ရုက္ခာဒိနိမိတ္တာနံ ဝဍ္ဎနေ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာနံ သင်္ကရဒေါသာဘာဝေါ ဉာပိတောဝ ဟောတိ, ဒွိန္နံ ပန ဗဒ္ဓသီမာနံ ဤဒိသော သမ္ဗန္ဓော န ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဧကရုက္ခောပိ ဒွိန္နံ သီမာနံ နိမိတ္တံ ဟောတိ, သော ပန ဝဍ္ဎန္တော သီမသင်္ကရံ ကရောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗော’’တိ. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တိယောဇနပရမံ သီမံ ဗန္ဓိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၄၀) ဝစနတောပိ စာယံ ဉာပိတော. တိယောဇနပရမာယ ဟိ သီမာယ သမန္တာ ပရိယန္တေသု ရုက္ခလတာဂုမ္ဗာဒီဟိ ဗဒ္ဓဂါမသီမာနံ နိယမေန အညမညံ သမ္ဗန္ဓဿ သမ္ဘဝတော ‘‘ဤဒိသံ သမ္ဗန္ဓံ ဝိနာသေတွာဝ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ’’တိ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ န ဝုတ္တံ.

ແຕ່ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການຫ້າມຜູກພັດທະສີມາໃນພັດທະສີມາອື່ນ ແລະ ໃນນທີສີມາເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການຫ້າມເຮັດອຸທົກກເຂປະສີມາ ແລະ ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ໃນພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງພຣະສູດທີ່ກຳນົດໃຫ້ເຮັດໄດ້ສະເພາະໃນນທີສີມາເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນສີມາຕ່າງຊະນິດກັນແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະ ຄວາມມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທັງໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ໃນພາຍຫຼັງ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໂດຍຄ້ອຍຕາມພຣະສູດ ແລະ ພຣະສູດ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນສະເພາະແກ່ສີມາຕ່າງຊະນິດກັນເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງຕົ້ນໄຮເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນແຫ່ງສີມາຊະນິດດຽວກັນ ມີພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ພຽງແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຄວາມບໍ່ມີໂທດ ເຖິງແມ່ນໃນການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງສີມາຊະນິດດຽວກັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເປັນອັນປາກົດຈະແຈ້ງແລ້ວໃນພຣະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພຣະບາລີ ທ່ານອະນຸຍາດນິມິດທີ່ຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ນິມິດຄືພູເຂົາ นິມິດຄືກ້ອນຫີນ ນິມິດຄືປ່າໄມ້ ນິມິດຄືຕົ້ນໄມ້", ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມລະຄົນປົນເປກັນ ລະຫວ່າງພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາ ໃນເມື່ອນິມິດມີຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ ກໍເປັນອັນປາກົດຈະແຈ້ງແລ້ວ, ແຕ່ການເຊື່ອມຕໍ່ກັນເຊັ່ນນີ້ ລະຫວ່າງພັດທະສີມາທັງສອງ ບໍ່ຄວນເລີຍ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວກໍເປັນນິມິດແຫ່ງສີມາທັງສອງໄດ້, ແຕ່ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນເມື່ອຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສີມາລະຄົນປົນເປກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງເຮັດ (ບໍ່ພຶງກຳນົດຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວເປັນນິມິດແກ່ສີມາທັງສອງ)". ແລະເນື້ອຄວາມນີ້ ກໍເປັນອັນປາກົດຈະແຈ້ງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ຈາກພຣະດຳລັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກສີມາມີຂະໜາດສາມໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ". ເພາະວ່າ ເມື່ອມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນລະຫວ່າງພັດທະສີມາກັບຄາມະສີມາ ໂດຍຫຼີກເວັ້ນບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້, ເຄືອໄມ້ ແລະ ກໍໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໃນບໍລິເວນໂດຍຮອບແຫ່ງສີມາມີຂະໜາດສາມໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ, ໃນອັດຖະກະຖາ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເລີຍວ່າ "ພຶງທຳລາຍການເຊື່ອມຕໍ່ກັນເຊັ່ນນັ້ນເສຍກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງສົມມຸດສີມາ".

ယဒိ စေတ္ထ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေန ကမ္မဝိပတ္တိ ဘဝေယျ, အဝဿမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဝိပတ္တိပရိဟာရတ္ထဉှိ အာစရိယာ နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေသုပိ ‘‘ဘိတ္တိံ အကိတ္တေတွာ’’တိအာဒိနာ သိဒ္ဓမေဝတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ အဝေါစုံ, ဣဓ ပန ‘‘ဝနမဇ္ဈေ ဝိဟာရံ ကရောန္တိ, ဝနံ န ကိတ္တေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ရုက္ခလတာဒီဟိ နိရန္တရေ ဝနမဇ္ဈေပိ သီမာဗန္ဓနမဝေါစုံ. တထာ ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ကတပါသာဒါဒီသု ဟေဋ္ဌာ ထမ္ဘာဒီဟိ ဧကာဗဒ္ဓေသု ဥပရိမတလာဒီသု သီမာဗန္ဓနံ ဗဟုဓာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာနံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓော တေဟိ မုခတောဝ ဝိဟိတော, အပိစ ဂါမသီမာနမ္ပိ ပါဋေက္ကံ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသတာယ ဧကာယ ဂါမသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ဒဗ္ဗတိဏမတ္တေနပိ သမ္ဗန္ဓာ ဂါမန္တရပရမ္ပရာ အရညနဒီသမုဒ္ဒါ စ သောဓေတဗ္ဗာတိ သကလံ ဒီပံ [Pg.320] သောဓေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ သိယာ. ဧဝံ ပန အသောဓေတွာ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလတော ပဘုတိ ကတာနံ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မာနံ သီမာသမ္မုတီနဉ္စ ဝိပဇ္ဇနတော သဗ္ဗေသမ္ပိ ဘိက္ခူနံ အနုပသမ္ပန္နသင်္ကာပသင်္ဂေါ စ ဒုန္နိဝါရော ဟောတိ, န စေတံ ယုတ္တံ, တသ္မာ ဝုတ္တနယေန ဝိသဘာဂသီမာနမေဝ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓဒေါသော, န ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာဒီနံ သဘာဂသီမာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຫາກວ່າໃນເລື່ອງນີ້ ຈະມີກຳມະວິບັດ (ຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງສັງຄະກຳ) ເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ກໍຄວນຈະຕ້ອງກ່າວໄວ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມວິບັດ ພະອາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວເນັ້ນຢ້ຳເລື້ອຍໆ ເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ເຖິງແມ່ນໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ໂດຍບໍ່ຕ້ອງກຳນົດນິມິດທີ່ຝາ" ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໃນອະທິບາຍນີ້ ພະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວເຖິງການຜູກສີມາ ເຖິງແມ່ນໃນທ່າມກາງປ່າ ທີ່ໜາແໜ້ນໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ເມື່ອສ້າງວິຫານໃນທ່າມກາງປ່າ ບໍ່ຕ້ອງກຳນົດນິມິດປ່າ" ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການຜູກສີມາໃນຊັ້ນເທິງເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ເປັນອັນດຽວກັນກັບເສົາດ້ານລຸ່ມ ໃນປາສາດທີ່ສ້າງຂຶ້ນເທິງເສົາເປັນຕົ້ນ ກໍມີກ່າວໄວ້ຫຼາຍປະການ, ດັ່ງນັ້ນ ການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະຄາມະສີມາກໍມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບພັດທະສີມາແຕ່ລະແຫ່ງ, ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍເຮັດສັງຄະກຳໃນຄາມະສີມາແຫ່ງໜຶ່ງ, ຫາກມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນພຽງແຕ່ຍອດຫຍ້າ ກໍຈະຕ້ອງຊຳລະລ້າງ (ຖອນສີມາ ຫຼື ກວດກາ) ຕະຫຼອດໄປເຖິງບ້ານອື່ນໆ ປ່າ, ແມ່ນ້ຳ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ ຕິດຕໍ່ກັນໄປ, ເຊິ່ງອາດຈະຕ້ອງຊຳລະລ້າງທົ່ວທັງເກາະເລີຍທີດຽວ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຊຳລະລ້າງຢ່າງນີ້, ສັງຄະກຳມີອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ ແລະ ການສົມມຸດສີມາທັງຫຼາຍ ທີ່ໄດ້ເຮັດມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝປະຖົມມະຫາສັງຄາຍະນາ ກໍຈະຕ້ອງວິບັດ (ເສຍຫາຍ) ໄປ, ແລະ ຄວາມສົງໄສວ່າພິກຂຸທັງປວງບໍ່ແມ່ນພິກຂຸອຸປະສົມບົດ ກໍຈະເປັນສິ່ງທີ່ຫຼີກເວັ້ນໄດ້ຍາກ, ແຕ່ສິ່ງນັ້ນບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວນກຳນົດຖືເອົາວ່າ ໂທດໃນການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ມີສະເພາະໃນສີມາທີ່ຕ່າງກັນ (ວິສະພາກສີມາ) ເທົ່ານັ້ນ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນສີມາທີ່ມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ສະພາກສີມາ) ເຊັ່ນ ພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາ ເປັນຕົ້ນ.

မဟာသီမာသောဓနဿ ဒုက္ကရတာယ ခဏ္ဍသီမာယမေဝ ယေဘုယျေန သံဃကမ္မကရဏန္တိ အာဟ ‘‘သီမမာဠကေ’’တိအာဒိ. မဟာသံဃသန္နိပါတေသု ပန ခဏ္ဍသီမာယ အပ္ပဟောနကတာယ မဟာသီမာယ ကမ္မေ ကရိယမာနေပိ အယံ နယော ဂဟေတဗ္ဗောဝ. ဥက္ခိပါပေတွာတိ ဣမိနာ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန သီမံ ဖုသန္တောပိ သီမဋ္ဌောဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ပုရိမနယေပီတိ ခဏ္ဍသီမတော မဟာသီမံ ပဝိဋ္ဌသာခါနယေပိ. သီမဋ္ဌရုက္ခသာခါယ နိသိန္နော သီမဋ္ဌောဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘ဟတ္ထပါသမေဝ အာနေတဗ္ဗော’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ရုက္ခသာခါဒီဟိ အညမညသမ္ဗန္ဓာသု ဧတာသု ခဏ္ဍသီမာယ တယော ဘိက္ခူ, မဟာသီမာယ ဒွေတိ ဧဝံ ဒွီသု သီမာသု သီမန္တရိကံ အဖုသိတွာ, ဟတ္ထပါသဉ္စ အဝိဇဟိတွာ ဌိတေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ ဥပသမ္ပဒါဒိ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ ‘‘နာနာသီမာယံ ဌိတစတုတ္ထော ကမ္မံ ကရေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. ၃၈၉). တေနေဝေတ္ထာပိ မဟာသီမံ သောဓေတွာ မာဠကသီမာယမေဝ ကမ္မကရဏံ ဝိဟိတံ. အညထာ ဘိန္နသီမဋ္ဌတာယ တတြဋ္ဌဿ ဂဏပူရကတ္တာဘာဝါ ကမ္မကောပေါဝ ဟောတီတိ.

ເພາະການຊຳລະມະຫາສີມາເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ, ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "ໃນສີມາມາລົກ" ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍແລ້ວ ການເຮັດສັງຄະກຳແມ່ນເຮັດໃນຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນຄາວທີ່ມີການປະຊຸມສົງໝູ່ໃຫຍ່, ເມື່ອຂັນທະສີມາບໍ່ພຽງພໍ ແລະ ຕ້ອງເຮັດສັງຄະກຳໃນມະຫາສີມາ, ກໍຄວນຖືເອົາແນວທາງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "ໃຫ້ຍົກຂຶ້ນ" ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນບຸກຄົນຈະຖືກຕ້ອງສີມາດ້ວຍສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍ ກໍຖືວ່າເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມາຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ເຖິງແມ່ນໃນແນວທາງກ່ອນ" ຄື ໃນແນວທາງແຫ່ງກິ່ງໄມ້ທີ່ຍື່ນຈາກຂັນທະສີມາເຂົ້າໄປສູ່ມະຫາສີມາ. ພະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າ "ຄວນນຳເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດເທົ່ານັ້ນ" ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ເທິງກິ່ງໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາ ກໍຖືວ່າເປັນຜູ້ຢູ່ໃນສີມາ. ແລະໃນເລື່ອງນີ້, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ໃນສີມາທັງສອງນີ້ ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸ ໓ ຮູບ ຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ, ພິກຂຸ ໒ ຮູບ ຢູ່ໃນມະຫາສີມາ, ພິກຂຸ ໕ ຮູບ ຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ຖືກຕ້ອງສີມັນຕະລິກະ (ຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງສີມາ) ແລະ ບໍ່ລະຫັດຖະບາດ ຄວນເຮັດສັງຄະກຳມີອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນໄດ້", ແຕ່ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະມີພະບາລີວ່າ "ພິກຂຸຮູບທີ ໔ ຢືນຢູ່ໃນສີມາຕ່າງກັນ ຈະເຮັດກຳ, ກໍບໍ່ເປັນກຳ ແລະ ບໍ່ຄວນເຮັດ" ເປັນຕົ້ນ (ມະຫາວັກ ໓໘໙). ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນເລື່ອງນີ້ ພະອາຈານຈຶ່ງກຳນົດໃຫ້ຊຳລະມະຫາສີມາ ແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳໃນມາລົກສີມາເທົ່ານັ້ນ. ມິສະນັ້ນແລ້ວ, ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາທີ່ຕ່າງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເປັນຄະນະປູຣະກະ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຄະນະສົງ) ໄດ້, ສັງຄະກຳກໍຈະຕ້ອງກຳມະຄົບ (ເສຍຫາຍ) ໄປ.

ယဒိ ဧဝံ ကထံ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိအာဟရဏဝသေန မဟာသီမာသောဓနန္တိ? တမ္ပိ ဝိနယညူ န ဣစ္ဆန္တိ, ဟတ္ထပါသာနယနဗဟိသီမကရဏဝသေန ပနေတ္ထ သောဓနံ ဣစ္ဆန္တိ, ဒိန္နဿပိ ဆန္ဒဿ [Pg.321] အနာဂမနေန မဟာသီမဋ္ဌော ကမ္မံ ကောပေတီတိ. ယဒိ စဿ ဆန္ဒာဒိ နာဂစ္ဆတိ, ကထံ သော ကမ္မံ ကောပေဿတီတိ? ဒွိန္နံ ဝိသဘာဂသီမာနံ သမ္ဗန္ဓဒေါသတော, သော စ သမ္ဗန္ဓဒေါသော အဋ္ဌကထာဝစနပ္ပမာဏတော. န ဟိ ဝိနယေ သဗ္ဗတ္ထ ယုတ္တိ သက္ကာ ဉာတုံ ဗုဒ္ဓဂေါစရတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘သစေ ဒွေပိ သီမာယော ပူရေတွာ နိရန္တရံ ဌိတေသု ဘိက္ခူသု ကမ္မံ ကရောန္တေသု ဧကာယ ဧဝ သီမာယ ဂဏော စ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော စ အနုဿာဝကော စ ဧကတော တိဋ္ဌတိ, ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ. သစေ ပန ကမ္မာရဟော ဝါ အနုဿာဝကော ဝါ သီမန္တရဋ္ဌော ဟောတိ, ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တဉ္စ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာဒိသဘာဂသီမာသု ဧဝ ယုဇ္ဇတိ. ယာသု အညမညံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေသုပိ ဒေါသော နတ္ထိ, ယာသု ပန အတ္ထိ, န တာသု, ဝိသဘာဂသီမာသု ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ သတိ ဧကတ္ထ ဌိတော ဣတရဋ္ဌာနံ ကမ္မံ ကောပေတိ ဧဝ အဋ္ဌကထာယ သာမညတော သောဓနဿ ဝုတ္တတ္တာတိ အမှာကံ ခန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ການຊຳລະມະຫາສີມາດ້ວຍການນຳສັນທະ ແລະ ປາຣິສຸດທິມາ ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ? ເຖິງແມ່ນການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຮູ້ພະວິນັຍທັງຫຼາຍກໍບໍ່ເຫັນດີນຳ, ແຕ່ພວກເພິ່ນເຫັນດີໃນການຊຳລະສີມາໃນເລື່ອງນີ້ ດ້ວຍການນຳເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ຢູ່ນອກສີມາ, ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະມອບສັນທະໃຫ້ແລ້ວ ແຕ່ຫາກຕົວບໍ່ມາ, ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໃນມະຫາສີມາກໍຍັງເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳເສຍຫາຍໄດ້. ຫາກສັນທະເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸນັ້ນບໍ່ມາ, ພິກຂຸນັ້ນຈະເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳເສຍຫາຍໄດ້ແນວໃດ? ເພາະໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນຂອງວິສະພາກສີມາ (ສີມາທີ່ຕ່າງກັນ) ທັງສອງ, ແລະ ໂທດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ກັນນັ້ນ ກໍມີອັດຖະກະຖາເປັນປະມານ (ຫຼັກຖານ). ເພາະວ່າ ໃນພະວິນັຍ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະສາມາດຮູ້ເຫດຜົນໄດ້ໃນທຸກເລື່ອງ ເພາະເປັນພຸດທະໂຄຈອນ (ວິໄສຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ), ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ຫາກພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ເຕັມສີມາທັງສອງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງກັນ ໃນຂະນະທີ່ເຮັດສັງຄະກຳ, ຫາກຄະນະສົງ, ຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ ແລະ ພະອະນຸສາວະກະ (ຜູ້ສວດກຳມະວາຈາ) ຢືນຢູ່ຮ່ວມກັນໃນສີມາດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ, ສັງຄະກຳກໍເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວ. ແຕ່ຫາກພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ກຳ ຫຼື ພະອະນຸສາວະກະ ຢືນຢູ່ໃນສີມາອື່ນ, ສັງຄະກຳກໍຈະວິບັດ", ຄຳກ່າວນັ້ນຍ່ອມສົມຄວນສະເພາະໃນສະພາກສີມາ ເຊັ່ນ ພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາ ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີໂທດ, ແຕ່ໃນສີມາທີ່ມີໂທດ (ຄື ວິສະພາກສີມາ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເມື່ອມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນໃນວິສະພາກສີມາ, ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນບ່ອນໜຶ່ງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳໃນອີກບ່ອນໜຶ່ງເສຍຫາຍຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະພະອັດຖະກະຖາກ່າວເຖິງການຊຳລະສີມາໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາ, ພຶງພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາ.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၃၈) ‘‘ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ခဏ္ဍသီမာယ အန္တော ဌိတတ္တာ ရုက္ခဿ တတ္ထ ဌိတော ဟတ္ထပါသမေဝ အာနေတဗ္ဗောတိ ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၃၈) ပန ‘‘ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကသ္မာ? အန္တော ဌိတတ္တာ. ရုက္ခဿ ဟိ ဟေဋ္ဌာ ပထဝီဂတံ မူလံ ခဏ္ဍသီမာယေဝ ဟောတိ. အဗ္ဗောဟာရိကံ ဝါတိ အပရေ. ‘မဇ္ဈေ ပန ဆိန္နေ မဟာသီမာယ ဌိတံ မူလံ မဟာသီမမေဝ ဘဇတိ, ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတံ ခဏ္ဍသီမမေဝ ဘဇတိ တဒါယတ္တပထဝီအာဒီဟိ အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ’တိ စ ဝုတ္တံ. ‘သီမာယ ပစ္ဆာ ဥဋ္ဌိတရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ပစ္ဆာ သီမာယံ ကတဂေဟေ ဝိယာ’တိ ဝတွာ ‘ဗန္ဓနကာလေ ဌိတေ ရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဥပရိသီမာယ အဂမနတော’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သတိ ဗန္ဓနကာလေ [Pg.322] ပုန အာရောဟဏံ နာမ နတ္ထိ, ဗန္ဓိတကာလေ ဧဝ အာရောဟတီတိ အာပဇ္ဇတိ ပစ္ဆာ ဥဋ္ဌိတရုက္ခော ပန တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ သီမာသင်္ခမေဝ ဂတော. ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတရုက္ခောပီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ဝစနတော တိဏာဒိပိ သင်္ဂဟိတံ, မဟာထေရာပိ တိဏံ သောဓေတွာဝ ကရောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກ ໓.໑໓໘) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນຍົກຂຶ້ນແລ້ວເຮັດ' ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະຕົ້ນໄມ້ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນຂັນທະສີມາ, ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຄວນນຳເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຍົກຂຶ້ນແລ້ວເຮັດ". ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ (ວະຊິຣະ. ຕີ. ມະຫາວັກ ໑໓໘) ກ່າວວ່າ "ບໍ່ຄວນຍົກຂຶ້ນແລ້ວເຮັດ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນ. ເພາະວ່າ ຮາກຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ແຜ່ນດິນດ້ານລຸ່ມ ຍ່ອມຢູ່ໃນຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຫຼືວ່າ ບໍ່ເປັນປະມານ (ອັບໂວຫາຣິກະ). ແລະກ່າວໄວ້ອີກວ່າ 'ແຕ່ເມື່ອຕັດເຄິ່ງກາງແລ້ວ, ຮາກທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນມະຫາສີມາ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍມະຫາສີມາເທົ່ານັ້ນ, ຮາກທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ ເພາະແຜ່ນດິນເປັນຕົ້ນທີ່ຮອງຮັບຮາກນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເກື້ອກູນແກ່ກັນ'. ພະອາຈານບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ຄວນນັ່ງເທິງຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງການຜູກສີມາແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳໄດ້ ເໝືອນກັບເຮືອນທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃນສີມາພາຍຫຼັງ' ແລ້ວກ່າວເຖິງເຫດຜົນວ່າ 'ບໍ່ຄວນນັ່ງເທິງຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນຂະນະຜູກສີມາແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳ ເພາະສີມາດ້ານເທິງບໍ່ໄດ້ແຜ່ໄປເຖິງ'. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນຂະນະຜູກສີມາ ຍ່ອມບໍ່ມີການຂຶ້ນໄປອີກ, ແຕ່ຈະຂຶ້ນໄປໄດ້ສະເພາະໃນຂະນະທີ່ຜູກສີມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ ເພາະເນື່ອງດ້ວຍສີມານັ້ນ ຈຶ່ງນັບເຂົ້າໃນສີມາຄືກັນ. ພຶງກຳນົດຖືເອົາວ່າ ເຖິງແມ່ນຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະຄຳວ່າ "ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ" ຈຶ່ງສົງເຄາະເອົາຫຍ້າເປັນຕົ້ນນຳ, ເຖິງແມ່ນພະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍ ກໍຊຳລະຫຍ້າແລ້ວຈຶ່ງເຮັດສັງຄະກຳ" ດັ່ງນີ້.

န ဩတရတီတိ ပဏဝသဏ္ဌာနပဗ္ဗတာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ပမာဏရဟိတံ ဌာနံ န ဩတရတိ. ကိဉ္စာပိ ပနေတ္ထ ဗဇ္ဈမာနက္ခဏေ ဥဒ္ဓမ္ပိ ပမာဏရဟိတပဗ္ဗတာဒိ နာရောဟတိ, တထာပိ တံ ပစ္ဆာ သီမဋ္ဌတာယ သီမာ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ပဏဝသဏ္ဌာနာဒိ ပန ဥပရိ ဗဒ္ဓါယပိ သီမာယ သီမသင်္ခံ န ဂစ္ဆတိ, တဿေဝ ဝသေန ‘‘န ဩတရတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဣတရထာ ဩရောဟဏာရောဟဏာနံ သာဓာရဏဝသေန ‘‘န ဩတရတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗတော. ဇာတံ ယံ ကိဉ္စီတိ နိဋ္ဌိတသီမာယ ဥပရိ ဇာတံ ဝိဇ္ဇမာနံ ပုဗ္ဗေ ဌိတံ ပစ္ဆာ သဉ္ဇာတံ ပဝိဋ္ဌဉ္စ ယံ ကိဉ္စိ သဝိညာဏကာဝိညာဏကံ သဗ္ဗမ္ပီတိ အတ္ထော. အန္တောသီမာယ ဟိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာဒိသဝိညာဏကေသု နိသိန္နောပိ ဘိက္ခု သီမဋ္ဌောဝ ဟောတိ. ဗဒ္ဓါယ သီမာယာတိ ဣဒဉ္စ ပကရဏဝသေန ဥပလက္ခဏတော ဝုတ္တံ. အဗဒ္ဓသီမာသုပိ သဗ္ဗာသု ဌိတံ တံ သီမာသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဧကသမ္ဗန္ဓေန ဂတန္တိ ရုက္ခလတာဒိတတြဇာတမေဝသန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တာဒိသဉှိ ‘‘ဣတော ဂတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ຢັ່ງລົງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ຢັ່ງລົງສູ່ສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ມີກຳນົດປະມານດ້ານລຸ່ມ ໃນພູເຂົາທີ່ມີສັນຖານຄືກອງ (ພະນາວະ) ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງຜູກສີມານັ້ນ ສີມາຈະບໍ່ຂຶ້ນໄປສູ່ພູເຂົາເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ມີກຳນົດປະມານດ້ານເທິງກໍຕາມ, ແຕ່ພາຍຫຼັງ ສິ່ງນັ້ນກໍເປັນສີມາ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາ. ສ່ວນສະຖານທີ່ທີ່ມີສັນຖານຄືກອງເປັນຕົ້ນດ້ານລຸ່ມ ເຖິງແມ່ນສີມາຈະຜູກໄວ້ດ້ານເທິງແລ້ວ ກໍບໍ່ນັບເຂົ້າໃນສີມາ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ຢັ່ງລົງ", ມິສະນັ້ນແລ້ວ ຄວນຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ "ບໍ່ຢັ່ງລົງ" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍທົ່ວໄປທັງການລົງ ແລະ ການຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ" ໝາຍເຖິງ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີວິນຍານ ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານທັງປວງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ມີຢູ່, ຕັ້ງຢູ່ກ່ອນ, ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ ຫຼື ເຂົ້າມາພາຍຫຼັງ ຢູ່ເທິງສີມາທີ່ຜູກສຳເລັດແລ້ວ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸເຖິງແມ່ນຈະນັ່ງຢູ່ເທິງສິ່ງທີ່ມີວິນຍານ ເຊັ່ນ ຄໍຊ້າງ ເປັນຕົ້ນ ພາຍໃນສີມາ ກໍຖືວ່າເປັນຜູ້ຢູ່ໃນສີມາ. ຄຳວ່າ "ໃນສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍການກຳນົດຕາມເນື້ອຫາ. ເຖິງແມ່ນໃນອະພັດທະສີມາທັງປວງ, ສິ່ງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມານັ້ນ ກໍນັບເຂົ້າໃນສີມາເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "ໄປໂດຍການເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນອັນດຽວ" ກ່າວໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ເພາະສິ່ງເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກ່າວວ່າ "ໄປຈາກບ່ອນນີ້".

ယံ ပန ‘‘ဣတော ဂတ’’န္တိ ဝါ ‘‘တတော အာဂတ’’န္တိ ဝါ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျံ ဥဘောသု ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာသု ဥဒကုက္ခေပနဒီအာဒီသု စ တိရိယံ ပတိတရဇ္ဇုဒဏ္ဍာဒိ, တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဧတ္ထ ပန ‘‘ဗဒ္ဓသီမာယ ပတိဋ္ဌိတဘာဂေါ ဗဒ္ဓသီမာ, ဂါမသီမာယ ပတိဋ္ဌိတဘာဂေါ ဂါမသီမာ တဒုဘယသီမဋ္ဌပဗ္ဗတာဒိ ဝိယ, ဗဒ္ဓသီမတော ဥဋ္ဌိတဝဋရုက္ခဿ ပါရောဟေ, ဂါမသီမာယ ဂါမသီမတော ဥဋ္ဌိတဝဋရုက္ခဿ ပါရောဟေ စ ဗဒ္ဓသီမာယ [Pg.323] ပတိဋ္ဌိတေပိ ဧသေဝ နယော. မူလေ ပတိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ‘ဣတော ဂတံ, တတော အာဂတ’န္တိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတော သော ဘာဂေါ ယထာပဝိဋ္ဌသီမဋ္ဌသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတိ. တေသံ ရုက္ခပါရောဟာနံ အန္တရာ ပန အာကာသဋ္ဌသာခါ ဘူမိယံ သီမာပရိစ္ဆေဒပ္ပမာဏေန တဒုဘယသီမာ ဟောတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ပနဿာ သာခါယ ပါရောဟော ပဝိဋ္ဌသီမာယ ပထဝိယံ မူလေဟိ ပတိဋ္ဌဟိတွာပိ ယာဝ သာခံ ဝိနာ ဌာတုံ န သက္ကောတိ, တာဝ မူလသီမဋ္ဌတံ န ဝိဇဟတိ. ယဒါ ပန သဏ္ဌာတုံ သက္ကောတိ, တဒါပိ ပါရောဟမတ္တမေဝ ပဝိဋ္ဌသီမတံ သမုပေတိ, တသ္မာ သဗ္ဗောပိ အာကာသဋ္ဌသာခါဘာဂေါ ပုရိမသီမဋ္ဌတံ န ဝိဇဟတိ တတော အာဂတဘာဂဿ အဝိဇဟိတတ္တာတိ အမှာကံ ခန္တိ. ဥဒကုက္ခေပနဒီအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ စ ဝိသဘာဂသီမာယ ဧဝ ပဝိဋ္ဌေ သကလသီမာသောဓနံ, သဘာဂါယ ပဝိဋ္ဌေ ဖုသိတွာ ဌိတမတ္တဘိက္ခုသောဓနဉ္စ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝ.

ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ "ໄປຈາກບ່ອນນີ້" ຫຼື "ມາຈາກບ່ອນນັ້ນ" ເຊັ່ນ ເຊືອກ ຫຼື ທ່ອນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົກພາດຂວາງຢູ່ໃນພັດທະສີມາ ແລະ ຄາມະສີມາທັງສອງ ຫຼື ໃນອຸທະກຸກເຂປະ (ສີມານ້ຳ) ແລະ ແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຈະຕ້ອງເຮັດແນວໃດ? ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ສ່ວນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພັດທະສີມາ ກໍເປັນພັດທະສີມາ, ສ່ວນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄາມະສີມາ ກໍເປັນຄາມະສີມາ ເໝືອນກັບພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາທັງສອງນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນໃນຮາກໄຮ (ປາໂຣຫະ) ຂອງຕົ້ນໄຮ ທີ່ເກີດຈາກພັດທະສີມາ ແລ້ວຢັ່ງລົງໃນຄາມະສີມາ, ແລະ ໃນຮາກໄຮຂອງຕົ້ນໄຮ ທີ່ເກີດຈາກຄາມະສີມາ ແລ້ວຢັ່ງລົງໃນພັດທະສີມາ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ຮາກຢັ່ງລົງສູ່ດິນ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ 'ໄປຈາກບ່ອນນີ້, ມາຈາກບ່ອນນັ້ນ', ສ່ວນນັ້ນຈຶ່ງນັບເຂົ້າໃນສີມາຕາມທີ່ມັນເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່. ແຕ່ສ່ວນກິ່ງໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ ລະຫວ່າງຮາກໄຮເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສີມາທັງສອງ ຕາມກຳນົດຂອບເຂດສີມາໃນແຜ່ນດິນ". ແຕ່ເພາະເຫດວ່າ ຮາກໄຮຂອງກິ່ງໄມ້ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຢັ່ງລົງຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍຮາກໃນແຜ່ນດິນແຫ່ງສີມາທີ່ມັນເຂົ້າໄປແລ້ວ ກໍຕາມ, ຕາບໃດທີ່ມັນຍັງບໍ່ສາມາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້ໂດຍປາສະຈາກກິ່ງໄມ້, ຕາບນັ້ນ ມັນກໍຍັງບໍ່ລະຄວາມເປັນສີມາເດີມ (ສີມາທີ່ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ). ແຕ່ເມື່ອໃດທີ່ມັນສາມາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້ເອງ, ເມື່ອນັ້ນ ມັນກໍເປັນພຽງແຕ່ຮາກໄຮທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ສີມາໃໝ່ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ສ່ວນຂອງກິ່ງໄມ້ທັງໝົດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ ຈຶ່ງບໍ່ລະຄວາມເປັນສີມາເດີມ ເພາະບໍ່ລະສ່ວນທີ່ມາຈາກບ່ອນນັ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາ. ເຖິງແມ່ນໃນອຸທະກຸກເຂປະ ແລະ ແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແລະໃນເລື່ອງນັ້ນ, ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ສີມາທີ່ຕ່າງກັນ (ວິສະພາກສີມາ) ຍ່ອມຕ້ອງຊຳລະສີມາທັງໝົດ, ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ສີມາທີ່ມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ສະພາກສີມາ) ຍ່ອມຕ້ອງຊຳລະສະເພາະພິກຂຸຜູ້ຢືນຖືກຕ້ອງຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ທັງໝົດນີ້ເປັນໄປຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນ.

၁၆၄. ဧတ္ထ စ နဒီပါရသီမာကထာယ ပါရယတီတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. နဒိယာ ဥဘောသု တီရေသု ပတိဋ္ဌဟမာနာ သီမာ နဒီအဇ္ဈောတ္ထရာ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နဒိံ အဇ္ဈောတ္ထရမာန’’န္တိ. အန္တောနဒိယဉှိ သီမာ န ဩတရတိ. နဒီလက္ခဏေ ပန အသတိ ဩတရတိ. သာ စ တဒါ နဒီပါရသီမာ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နဒိယာ လက္ခဏံ နဒီနိမိတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ. အဿာတိ ဘဝေယျ. အဝဿံ လဗ္ဘနေယျာ ပန ဓုဝနာဝါဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. န နာဝါယာတိ ဣမိနာ နာဝံ ဝိနာပိ သီမာ ဗဒ္ဓါ သုဗဒ္ဓါ ဧဝ ဟောတိ, အာပတ္တိပရိဟာရတ္ထာ နာဝါတိ ဒဿေတိ.

໑໖໔. ແລະໃນເລື່ອງນີ້, ໃນຄຳອະທິບາຍເລື່ອງສີມາຂ້າມແມ່ນ້ຳ (ນະທີປາຣະສີມາ), ຄຳວ່າ "ຂ້າມໄປ" (ປາຣະຍະຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ແຜ່ທັບໄປ. ສີມາທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງທັງສອງຂອງແມ່ນ້ຳ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ສີມາແຜ່ທັບແມ່ນ້ຳ, ດັ່ງທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າ "ແຜ່ທັບແມ່ນ້ຳ". ເພາະວ່າ ສີມາຍ່ອມບໍ່ຢັ່ງລົງພາຍໃນແມ່ນ້ຳ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີລັກສະນະຂອງແມ່ນ້ຳ ຍ່ອມຢັ່ງລົງໄດ້. ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ສີມານັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນສີມາຂ້າມແມ່ນ້ຳ, ດັ່ງທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າ "ລັກສະນະຂອງແມ່ນ້ຳ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນນະທີນິມິດນັ້ນເອງ". ຄຳວ່າ "ອັດສະ" (Assa) ແປວ່າ ພຶງມີ. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງຄື ເຮືອທີ່ຕ້ອງໄດ້ມາຢ່າງແນ່ນອນ ຍ່ອມເປັນເຮືອປະຈຳ (ທຸວະນາວາ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍເຮືອ" ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີເຮືອ ສີມາທີ່ຜູກໄວ້ກໍເປັນອັນຜູກດີແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ, ສ່ວນເຮືອນັ້ນມີໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນອາບັດ.

ရုက္ခသံဃာဋမယောတိ အနေကရုက္ခေ ဧကတော ဃဋေတွာ ကတသေတု. ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ကတောတိ ပါဌသေသော. ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အန္တော ဌိတဘိက္ခူ ဟတ္ထပါသေ ကတွာတိ ဣဒံ ဥဘိန္နံ တီရာနံ ဧကဂါမခေတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဗ္ဗတသဏ္ဌာနာတိ [Pg.324] ဧကတော ဥဂ္ဂတဒီပသိခရတ္တာ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ "ເຮັດດ້ວຍໄມ້ຕໍ່ກັນ" (ຣຸກຂະສັງຄາຕະມະຍະ) ໝາຍເຖິງ ຂົວທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍການນຳຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຕົ້ນມາຕໍ່ເຂົ້າກັນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ເຮັດໂດຍການຕັດຕົ້ນໄມ້" ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດ. ຄຳວ່າ "ໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນນິມິດທັງປວງ ເຮັດຫັດຖະບາດ" ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນເຂດບ້ານດຽວກັນ (ເອກະຄາມະເຂດ) ຂອງຝັ່ງທັງສອງ. ຄຳວ່າ "ມີສັນຖານຄືພູເຂົາ" ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ເພາະຄວາມທີ່ຍອດເກາະສູງຂຶ້ນເປັນອັນດຽວກັນ.

၁၆၅. သီမာသမူဟနကထာယံ သောတိ ဘိက္ခုနိသံဃော. ဒွေပီတိ ဒွေ သမာနသံဝါသအဝိပ္ပဝါသသီမာယော. အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ မဟာသီမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထေဝ ယေဘုယျေန အဝိပ္ပဝါသာတိ. အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပီတိ ဣဒံ မဟာသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနတ္တံ, တဿာ ဗာဟိရပရိစ္ဆေဒဉ္စ အဇာနန္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဧဝံ အဇာနန္တေဟိပိ အန္တောသီမာယ ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ ကတာယ သာ သီမာ သမူဟတာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’’တိ. နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေတိ ခဏ္ဍသီမာရဟိတဋ္ဌာနေ. ဣဒဉ္စ မဟာသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာယပိ ကမ္မကရဏသုခတ္ထံ ခဏ္ဍသီမာ ဣစ္ဆိတာတိ တံ စေတိယင်္ဂဏာဒိဗဟုသန္နိပါတဋ္ဌာနေ န ဗန္ဓတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ သာ ဗဒ္ဓါ သုဗဒ္ဓါ ဧဝ မဟာသီမာ ဝိယ. ပဋိဗန္ဓိတုံ ပန န သက္ခိဿန္တေဝါတိ ဣဒံ ခဏ္ဍသီမာယ အသမူဟတတ္တာ, တဿာ အဝိဇ္ဇမာနတ္တဿ အဇာနနတော စ မဟာသီမာဗန္ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ခဏ္ဍသီမာ ပန နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ဗန္ဓိတုံ သက္ခိဿန္တေဝ. သီမာသမ္ဘေဒံ ကတွာတိ ခဏ္ဍသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနပက္ခေ သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရဏသမ္ဘေဒံ ကတွာ အဝိဇ္ဇမာနပက္ခေပိ သမ္ဘေဒသင်္ကာယ အနိဝတ္တနေန သမ္ဘေဒသင်္ကံ ကတွာ. အဝိဟာရံ ကရေယျုန္တိ သံဃကမ္မာနာရဟံ ကရေယျုံ. ပုဗ္ဗေ ဟိ စေတိယင်္ဂဏာဒိနိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ကာ, ဣဒါနိ တမ္ပိ ဝိနာသိတန္တိ အဓိပ္ပာယော. န သမူဟနိတဗ္ဗာတိ ခဏ္ဍသီမံ အဇာနန္တေဟိ န သမူဟနိတဗ္ဗာ. ဥဘောပိ န ဇာနန္တီတိ ဥဘိန္နံ ပဒေသနိယမံ ဝါ တာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝါ အညတရာယ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနတံ ဝါ အဝိဇ္ဇမာနတံ ဝါ န ဇာနန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ သင်္ကာ ဧဝ ဟောတိ. နေဝ သမူဟနိတုံ, န ဗန္ဓိတုံ သက္ခိဿန္တီတိ ဣဒံ နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ဌတွာ သမူဟနိတုံ သက္ကောန္တာပိ မဟာသီမံ ပဋိဗန္ဓိတုံ န သက္ခိဿန္တီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ [Pg.325] ဝုတ္တံ. န စ သက္ကာ…ပေ… ကမ္မဝါစာ ကာတုန္တိ ဣဒံ သီမာဗန္ဓနကမ္မဝါစံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဗန္ဓိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ န သမူဟနိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

໑໖໕. ໃນຄຳວ່າ "Sīmāsamūhanakathāyaṃ" (ໃນເລື່ອງການຖອນສີມາ) ຄຳວ່າ "so" ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸນີສົງ. ຄຳວ່າ "dve pi" (ແມ່ນທັງສອງ) ໝາຍເຖິງ ສີມາທັງສອງ ຄື ສະມານະສັງວາສະສີມາ ແລະ ອະວິບປະວາສະສີມາ. ຄຳວ່າ "avippavāsasīmā" (ອະວິບປະວາສະສີມາ) ໝາຍເຖິງ ມະຫາສີມາ. ຄຳວ່າ "tattheva yebhuyyena avippavāsā" (ໃນມະຫາສີມານັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍເປັນອະວິບປະວາສະສີມາ). ຄຳວ່າ "avippavāsaṃ ajānantā pi" (ເຖິງແມ່ນບໍ່ຮູ້ອະວິບປະວາສະສີມາ) ນີ້ ຕັດສະໜາໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງມະຫາສີມານັ້ນ ແລະ ຄວາມບໍ່ຮູ້ກຳນົດຂອບເຂດພາຍນອກຂອງມະຫາສີມານັ້ນ. ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "samūhanituñceva bandhituñca sakkhissanti" (ຈັກອາດຖອນ ແລະ ຜູກໄດ້ແທ້) ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ຮູ້ຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ເມື່ອຢືນຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາ ແລ້ວເຮັດກຳມະວາຈາ ສີມານັ້ນກໍເປັນອັນຖອນແລ້ວຄືກັນ. ຄຳວ່າ "nirāsaṅkaṭṭhāne" (ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຄວາມລະແວງ) ໝາຍເຖິງ ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຂັນທະສີມາ. ແລະຄຳນີ້ ຕັດໄວ້ເພາະປະສົງເອົາຂັນທະສີມາ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການເຮັດສັງຄະກຳ ເຖິງແມ່ນມະຫາສີມາມີຢູ່ກۆຕາມ ວ່າ "ບໍ່ເພິ່ງຜູກຂັນທະສີມານັ້ນໃນສະຖານທີ່ປະຊຸມໃຫຍ່ ມີລານພະເຈດີເປັນຕົ້ນ". ເຖິງແມ່ນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ຂັນທະສີມານັ້ນທີ່ຜູກແລ້ວ ກໍເປັນອັນຜູກດີແລ້ວ ເໝືອນມະຫາສີມາ. ສ່ວນຄຳວ່າ "paṭibandhituṃ pana na sakkhissanteva" (ແຕ່ຈັກບໍ່ອາດຜູກທັບໄດ້ເລີຍ) ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງການຜູກມະຫາສີມາ ເພາະຂັນທະສີມາຍັງບໍ່ໄດ້ຖອນ ແລະ ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຂັນທະສີມານັ້ນ. ສ່ວນຂັນທະສີມາ ຈັກອາດຜູກໄດ້ແທ້ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຄວາມລະແວງ. ຄຳວ່າ "sīmāsambhedaṃ katvā" (ເຮັດໃຫ້ສີມາຄາບກ່ຽວກັນ) ໝາຍເຖິງ ໃນຝ່າຍທີ່ມີຂັນທະສີມາຢູ່ ເຮັດໃຫ້ສີມາຄາບກ່ຽວທັບກັນ ແລະ ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີຂັນທະສີມາຢູ່ ກໍເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລະແວງໃນການຄາບກ່ຽວກັນ ເພາະບໍ່ປາສະຈາກຄວາມລະແວງໃນການຄາບກ່ຽວກັນ. ຄຳວ່າ "avihāraṃ kareyyuṃ" (ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນວິຫານ) ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ຄວນແກ່ການເຮັດສັງຄະກຳ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນກ່ອນ ເຄີຍອາດເຮັດສັງຄະກຳໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຄວາມລະແວງ ມີລານພະເຈດີເປັນຕົ້ນໄດ້ ແຕ່ບັດນີ້ ເຖິງແມ່ນສະຖານທີ່ນັ້ນກໍຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ "na samūhanitabbā" (ບໍ່ເພິ່ງຖອນ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ຂັນທະສີມາ ບໍ່ເພິ່ງຖອນ. ຄຳວ່າ "ubhopi na jānanti" (ເຖິງແມ່ນທັງສອງກໍບໍ່ຮູ້) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຮູ້ກຳນົດເຂດແດນແຫ່ງສີມາທັງສອງນັ້ນ ຫຼື ບໍ່ຮູ້ຄວາມມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສີມາທັງສອງນັ້ນ ຫຼື ສີມາໃດສີມາໜຶ່ງໃນສີມາທັງສອງນັ້ນ, ຍ່ອມມີແຕ່ຄວາມລະແວງໃນທຸກບ່ອນ. ຄຳວ່າ "neva samūhanituṃ, na bandhituṃ sakkhissanti" (ຈັກບໍ່ອາດຖອນ ແລະ ບໍ່ອາດຜູກໄດ້ເລີຍ) ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ເຖິງແມ່ນຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຄວາມລະແວງ ແລ້ວອາດຖອນໄດ້ ກໍຈັກບໍ່ອາດຜູກມະຫາສີມາທັບໄດ້". ຄຳວ່າ "na ca sakkā... pe... kammavācā kātuṃ" (ແລະບໍ່ອາດ... ເຮັດກຳມະວາຈາໄດ້) ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງກຳມະວາຈາຜູກສີມາ. ຄຳວ່າ "tasmā" (ເພາະເຫດນັ້ນ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ອາດຜູກໄດ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເພິ່ງຖອນ.

ကေစိ ပန ‘‘ဤဒိသေသုပိ ဝိဟာရေသု ဆပဉ္စမတ္တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဝိဟာရကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဩကာသေ နိရန္တရံ ဌတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမံ, တတော သမာနသံဝါသကသီမဉ္စ သမူဟနနဝသေန သီမာယ သမုဂ္ဃာတေ ကတေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍသီမာယ, မဟာသီမာယ ဝါ ဌိတဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ အဝဿံ ဧကသ္မိံ မဉ္စဋ္ဌာနေ တာသံ မဇ္ဈဂတာ တေ ဘိက္ခူ တာ သမူဟနေယျုံ, တတော ဂါမသီမာ ဧဝ အဝသိဿေယျ. န ဟေတ္ထ သီမာယ, တပ္ပရိစ္ဆေဒဿ ဝါ ဇာနနံ အင်္ဂံ. သီမာယ ပန အန္တောဌာနံ ‘သမူဟနိဿာမာ’တိ ကမ္မဝါစာကရဏဉ္စေတ္ထ အင်္ဂံ. အဋ္ဌကထာယံ ‘ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’တိ ဧဝံ မဟာသီမာယ ပရိစ္ဆေဒဿ အဇာနနေပိ သမူဟနနဿ ဝုတ္တတ္တာ ဂါမသီမာယ ဧဝ စ အဝသိဋ္ဌာယ တတ္ထ ယထာရုစိ ဒုဝိဓမ္ပိ သီမံ ဗန္ဓိတုဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) အာဂတော ဝိနိစ္ဆယော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၄) ပန ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ န သမူဟန္တဗ္ဗာတိ မဟာသီမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေသု ဌတွာတိ စေတိယင်္ဂဏာဒီနံ ခဏ္ဍသီမာယ အနောကာသတ္တာ ဝုတ္တံ. ခဏ္ဍသီမဉှိ ဗန္ဓန္တာ တာဒိသံ ဌာနံ ပဟာယ အညသ္မိံ ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ ဗန္ဓန္တိ. အပ္ပေဝ နာမ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တီတိ အဝိပ္ပဝါသသီမံယေဝ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တိ, န ခဏ္ဍသီမံ. ပဋိဗန္ဓိတုံ ပန န သက္ခိဿန္တေဝါတိ ခဏ္ဍသီမာယံ အညာတတ္တာ န သက္ခိဿန္တိ. န သမူဟနိတဗ္ဗာတိ ခဏ္ဍသီမံ အဇာနန္တေဟိ န သမူဟနိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນໃນວິຫານທັງຫຼາຍເຫັນປານນີ້ ພາພິກຂຸປະມານ ໕-໖ ຮູບ ຕັ້ງຕົ້ນແຕ່ທີ່ສຸດວິຫານ ຢືນລຽງກັນບໍ່ໃຫ້ມີຊ່ອງວ່າງ ໃນໂອກາດມີປະມານເທົ່າຕຽງ ໂດຍຮອບ ທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກແຫ່ງບໍລິເວນວິຫານ ຊົ່ວໄລຍະຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນໃນທຸກບ່ອນ ແລ້ວຖອນອະວິບປະວາສະສີມາກ່ອນ ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງຖອນສະມານະສັງວາສະສີມາ ເມື່ອການຖອນສີມາສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍການຖອນຢ່າງນີ້ ໃນເມື່ອຂັນທະສີມາ ຫຼື ມະຫາສີມາມີຕັ້ງຢູ່ແທ້ໃນວິຫານນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຢືນຢູ່ໃນລະຫວ່າງກາງແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖອນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ໃນບ່ອນຕຽງບ່ອນໜຶ່ງຢ່າງແນ່ນອນ, ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກໍຈັກເຫຼືອຢູ່ແຕ່ຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນການຖອນນີ້ ຄວາມຮູ້ເລື່ອງສີມາ ຫຼື ຄວາມຮູ້ເລື່ອງກຳນົດເຂດແດນຂອງສີມານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນອົງປະກອບ. ແຕ່ການຢືນຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາ ແລະ ການເຮັດກຳມະວາຈາວ່າ 'ພວກເຮົາຈັກຖອນ' ນີ້ເປັນອົງປະກອບໃນການຖອນນີ້. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນຜູ້ຮູ້ຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນບໍ່ຮູ້ອະວິບປະວາສະສີມາ ກໍຈັກອາດຖອນ ແລະ ຜູກໄດ້ແທ້' ດັ່ງນີ້ ຍ້ອນການຖອນຖືກກ່າວໄວ້ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ບໍ່ຮູ້ກຳນົດເຂດແດນແຫ່ງມະຫາສີມາກໍຕາມ, ແລະ ເມື່ອຄາມະສີມາເຫຼືອຢູ່ແລ້ວ ການຜູກສີມາທັງສອງປະເພດຕາມຄວາມພໍໃຈ ແລະ ການເຮັດສັງຄະກຳມີອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນໃນຄາມະສີມານັ້ນ ຍ່ອມຄວນ" ດັ່ງນີ້, ຄຳກ່າວນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າສົມຄວນ, ນີ້ຄືຄຳວິນິດໄສທີ່ມາໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ວ່າ "ເພິ່ງພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ". ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 3.144) ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ 'avippavāsasīmā na samūhantabbā' (ອະວິບປະວາສະສີມາ ບໍ່ເພິ່ງຖອນ) ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງມະຫາສີມາ. ຄຳວ່າ 'nirāsaṅkaṭṭhānesu ṭhatvā' (ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກຄວາມລະແວງ) ຕັດໄວ້ເພາະບໍ່ມີໂອກາດແກ່ຂັນທະສີມາໃນລານພະເຈດີເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈະຜູກຂັນທະສີມາ ຍ່ອມລະເວັ້ນສະຖານທີ່ເຫັນປານນັ້ນ ແລ້ວຜູກໃນໂອກາດອັນສະຫງັດບ່ອນອື່ນ. ຄຳວ່າ 'appeva nāma samūhanituṃ sakkhissanti' (ເຖິງແມ່ນຈັກອາດຖອນໄດ້) ໝາຍເຖິງ ຈັກອາດຖອນໄດ້ແຕ່ອະວິບປະວາສະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຂັນທະສີມາ. ຄຳວ່າ 'paṭibandhituṃ pana na sakkhissanteva' (ແຕ່ຈັກບໍ່ອາດຜູກທັບໄດ້ເລີຍ) ໝາຍເຖິງ ຈັກບໍ່ອາດຜູກໄດ້ ເພາະບໍ່ຮູ້ຂັນທະສີມາ. ຄຳວ່າ 'na samūhanitabbā' (ບໍ່ເພິ່ງຖອນ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ຂັນທະສີມາ ບໍ່ເພິ່ງຖອນ".

၁၆၆. ဧဝံ [Pg.326] ဗဒ္ဓသီမာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အဗဒ္ဓသီမာဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘အဗဒ္ဓသီမာ ပနာ’’တိ အာဟ. သာ ကတိဝိဓာတိ အာဟ ‘‘ဂါမသီမာ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာ ဥဒကုက္ခေပသီမာတိ တိဝိဓာ’’တိ. ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၄၇) ‘‘အသမ္မတာယ, ဘိက္ခဝေ, သီမာယာ’’တိအာဒိနာ ဂါမသီမာ ဧဝ ဗဒ္ဓသီမာယ ခေတ္တံ အရညနဒီအာဒယော ဝိယ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပါဒီနံ, သာ စ ဂါမသီမာ ဗဒ္ဓသီမာယ ရဟိတဋ္ဌာနေ သယမေဝ သမာနသံဝါသာ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ယာ တဿ ဂါမဿ ဂါမသီမာ’’တိ ဧတ္ထ ဂါမပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဗဟိ စ ခေတ္တဝတ္ထုအရညပဗ္ဗတာဒိကံ သဗ္ဗံ ဂါမက္ခေတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘ဂါမဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, န အန္တရဃရမေဝ, တသ္မာ တဿ သကလဿ ဂါမက္ခေတ္တဿ သမ္ဗန္ဓနီယာ ဂါမသီမာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ယော ဟိ သော အန္တရဃရခေတ္တာဒီသု အနေကေသု ဘူမိဘာဂေသု ‘‘ဂါမော’’တိ ဧကတ္တေန လောကဇနေဟိ ပညတ္တော ဂါမဝေါဟာရော, သောဝ ဣဓ ‘‘ဂါမသီမာ’’တိပိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဂါမော ဧဝ ဟိ ဂါမသီမာ. ဣမိနာဝ နယေန ဥပရိ အရညံ နဒီ သမုဒ္ဒေါ ဇာတဿရောတိ, ဧဝံ တေသု တေသု ဘူမိပ္ပဒေသေသု ဧကတ္တေန လောကဇနပညတ္တာနမေဝ အရညာဒီနံ အရညသီမာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, လောကေ ပန ဂါမသီမာဒိဝေါဟာရော ဂါမာဒီနံ မရိယာဒါယမေဝ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဂါမက္ခေတ္တာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ. သာသနေ ပန တေ ဂါမာဒယော ဣတရနိဝတ္တိအတ္ထေန သယမေဝ အတ္တနော မရိယာဒါတိ ကတွာ ဂါမော ဧဝ ဂါမသီမာ, အရညမေဝ အရညသီမာ, သမုဒ္ဒေါ ဧဝ သမုဒ္ဒသီမာတိ သီမာဝေါဟာရေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိယံ နိဂမဿ ဝါတိ ဣဒံ ဂါမသီမပ္ပဘေဒံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘နဂရမ္ပိ ဂဟိတမေဝါ’’တိ.

໑໖໖. ເມື່ອກ່າວຄຳວິນິດໄສເລື່ອງພັດທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄຳວິນິດໄສເລື່ອງອະພັດທະສີມາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "abaddhasīmā panā" (ສ່ວນອະພັດທະສີມານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ອະພັດທະສີມານັ້ນມີຈັກປະເພດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ມີ ໓ ປະເພດ ຄື ຄາມະສີມາ, ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ". ໃນພະບາລີ (ມະຫາວະ. 147) ວ່າ "asammatāya, bhikkhave, sīmāya" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອສີມາທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສົມມຸດ) ເປັນຕົ້ນ ສະແດງວ່າ ຄາມະສີມານັ້ນເອງ ເປັນເຂດແຫ່ງພັດທະສີມາ ເໝືອນປ່າ ແລະ ແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເປັນເຂດແຫ່ງສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄາມະສີມານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສະມານະສັງວາສະສີມາໄດ້ເອງ ໃນສະຖານທີ່ອັນປາສະຈາກພັດທະສີມາ. ຄຳວ່າ "yā tassa gāmassa gāmasīmā" (ຄາມະສີມາແຫ່ງບ້ານນັ້ນໃດ) ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ກ່າວວ່າ "gāmassa" (ແຫ່ງບ້ານ) ໝາຍເຖິງ ເຂດບ້ານທັງໝົດ ມີໄຮ່ນາ, ທີ່ດິນ, ປ່າ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກແຫ່ງບໍລິເວນບ້ານ, ບໍ່ແມ່ນໝາຍເຖິງແຕ່ພາຍໃນເຮືອນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ "ຄາມະສີມາ ອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບເຂດບ້ານທັງໝົດນັ້ນ". ອະທິບາຍວ່າ ໂວຫານວ່າ "ບ້ານ" ທີ່ຊາວໂລກກຳນົດເອົາໂດຍຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ໃນຜືນແຜ່ນດິນຫຼາຍສ່ວນ ມີພາຍໃນເຮືອນ ແລະ ໄຮ່ນາເປັນຕົ້ນໃດ, ໂວຫານນັ້ນເອງ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ຄາມະສີມາ" ໃນທີ່ນີ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ບ້ານນັ້ນເອງ ເປັນຄາມະສີມາ. ໂດຍທຳນອງນີ້ ເພິ່ງຊາບຄວາມເປັນອາຣັນຍະສີມາເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງປ່າເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊາວໂລກກຳນົດເອົາໂດຍຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ໃນຜືນແຜ່ນດິນນັ້ນໆ ວ່າ ປ່າ, ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ, ສະທຳມະຊາດ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໃນທາງໂລກ ໂວຫານວ່າ ຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ ຄວນກ່າວໄດ້ສະເພາະໃນເຂດແດນແຫ່ງບ້ານເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນເຂດບ້ານທັງໝົດ. ສ່ວນໃນພະສາສະໜາ ເພິ່ງຊາບວ່າ ບ້ານເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະມີເນື້ອຄວາມເປັນການຈຳແນກສິ່ງອື່ນອອກ ຍ່ອມເປັນເຂດແດນຂອງຕົນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວດ້ວຍໂວຫານວ່າສີມາ ວ່າ ບ້ານນັ້ນເອງເປັນຄາມະສີມາ, ປ່ານັ້ນເອງເປັນອາຣັນຍະສີມາ, ມະຫາສະໝຸດນັ້ນເອງເປັນສະມຸດທະສີມາ. ຄຳວ່າ "nigamassa vā" (ຫຼືແຫ່ງນິຄົມ) ໃນພະບາລີ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງປະເພດແຫ່ງຄາມະສີມາ ໂດຍວິທີອຸປະລັກຂະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນເມືອງກໍເປັນອັນຖືເອົາແລ້ວຄືກັນ".

ဗလိံ လဘန္တီတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အယံ ဂါမော ဧတ္တကော ကရီသဘာဂေါ’’တိအာဒိနာ ပန ရာဇပဏ္ဏေသု အာရောပိတေသု [Pg.327] ဘူမိဘာဂေသု ယသ္မိံ ယသ္မိံ တဠာကမာတိကာသုသာနပဗ္ဗတာဒိကေ ပဒေသေ ဗလိံ န ဂဏှန္တိ, သောပိ ဂါမသီမာ ဧဝ. ရာဇာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္နဘူမိဘာဂေါ ဟိ သဗ္ဗောဝ ဌပေတွာ နဒီလောဏိဇာတဿရေ ဂါမသီမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတီ’’တိ. သစေ ပန တတ္ထ ရာဇာ ကဉ္စိ ပဒေသံ ဂါမန္တရေန ယောဇေတိ, သော ပဝိဋ္ဌဂါမသီမတံ ဧဝ ဘဇတိ. နဒီဇာတဿရေ ဝိနာသေတွာ တဠာကာဒိဘာဝံ ဝါ ပူရေတွာ ခေတ္တာဒိဘာဝံ ဝါ ပါပိတေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ "baliṃ labhanti" (ຍ່ອມໄດ້ຮັບສ່ວຍ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ສ່ວນໃນຜືນແຜ່ນດິນທີ່ປາກົດໃນໃບຕາຕັ້ງຂອງພະລາຊາ ວ່າ "ບ້ານນີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້ກະລີດ" ເປັນຕົ້ນ, ໃນສະຖານທີ່ໃດໆ ມີໜອງນ້ຳ, ເໝືອງນ້ຳ, ປ່າຊ້າ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົາເຈົ້າບໍ່ເກັບສ່ວຍ, ສະຖານທີ່ນັ້ນກໍເປັນຄາມະສີມາຄືກັນ. ເພາະວ່າ ຜືນແຜ່ນດິນທັງໝົດທີ່ພະລາຊາເປັນຕົ້ນກຳນົດໄວ້ ເວັ້ນແຕ່ແມ່ນ້ຳ, ທະເລເກືອ ແລະ ສະທຳມະຊາດ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນຄາມະສີມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "paricchinditvā rājā kassaci deti" (ພະລາຊາກຳນົດແລ້ວ ຍ່ອມພະລາຊະທານແກ່ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ). ແຕ່ຖ້າວ່າ ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ພະລາຊາຊົງຮວມເອົາສະຖານທີ່ບາງແຫ່ງເຂົ້າກັບບ້ານອື່ນ, ສະຖານທີ່ນັ້ນກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຄາມະສີມາແຫ່ງບ້ານທີ່ເຂົ້າໄປຮວມນັ້ນເອງ. ເຖິງແມ່ນໃນແມ່ນ້ຳ ແລະ ສະທຳມະຊາດ ທີ່ຖືກທຳລາຍແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເປັນໜອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຫຼື ຖົມໃຫ້ເປັນໄຮ່ນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ.

ယေ ပန ဂါမာ ရာဇစောရာဒိဘယပီဠိတေဟိ မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတာ စိရမ္ပိ နိမ္မနုဿာ တိဋ္ဌန္တိ, သမန္တာ ပန ဂါမာ သန္တိ, တေပိ ပါဋေက္ကံ ဂါမသီမာဝ. တေသု ဟိ ရာဇာနော သမန္တဂါမဝါသီဟိ ကသာပေတွာ ဝါ ယေဟိ ကေဟိစိ ကသိတဋ္ဌာနံ လိခိတွာ ဝါ ဗလိံ ဂဏှန္တိ, အညေန ဝါ ဂါမေန ဧကီဘာဝံ ဥပနေန္တိ, ယေ ပန ဂါမာ ရာဇူဟိပိ ပရိစ္စတ္တာ ဂါမခေတ္တာနန္တရိကာ မဟာအရညေန ဧကီဘူတာ, တေ အဂါမကာရညသီမတံ ပါပုဏန္တိ, ပုရိမာ ဂါမသီမာ ဝိနဿတိ, ရာဇာနော ပန ဧကသ္မိံ အရညာဒိပဒေသေ မဟန္တံ ဂါမံ ကတွာ အနေကသဟဿာနိ ကုလာနိ ဝါသာပေတွာ တတ္ထ ဝါသီနံ ဘောဂဂါမာတိ သမန္တာ ဘူတဂါမေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေန္တိ, ပုရာဏနာမံ ပန ပရိစ္ဆေဒဉ္စ န ဝိနာသေန္တိ, တေပိ ပစ္စေကံ ဂါမသီမာ ဧဝ, ဧတ္တာဝတာ ပုရိမဂါမသီမတံ န ဝိဇဟန္တိ. သာ စ ဣတရာ စာတိအာဒိ ‘‘သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ’’တိ ပါဠိပဒဿ (မဟာဝ. ၁၄၃) အဓိပ္ပာယဝိဝရဏံ. တတ္ထ ဟိ သာ စ ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တေတွာ သမုပ္ပန္နာ အဘိနဝါ, ဣတရာ စ အပရိဝတ္တာ ပကတိဂါမသီမာ ယထာ ဗဒ္ဓသီမာယ သဗ္ဗံ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေတာပိ သဗ္ဗကမ္မာရဟတာသဒိသေန ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာတိ အဓိပ္ပာယော[Pg.328]. သာမညတော ‘‘ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ’’တိ ဝုတ္တေ တိစီဝရာဝိပ္ပဝါသသီမံ ဗဒ္ဓသီမံ ဧဝ မညန္တီတိ တံသဒိသတာနိဝတ္တနမုခေန ဥပရိသတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ တံသဒိသတာပိ အတ္ထီတိ ဒဿနနယဿ ဣဓေဝ ပသင်္ဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນບ້ານທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ຖືກມະນຸດທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກໄພມີພະລາຊາ ແລະ ໂຈນເປັນຕົ້ນບີບຄັ້ນ ລະຖິ້ມໄວ້ ຕັ້ງຢູ່ເປັນບ້ານຮ້າງບໍ່ມີຄົນຢູ່ ເຖິງແມ່ນເປັນເວລາດົນນານ, ແຕ່ມີບ້ານທັງຫຼາຍຢູ່ໂດຍຮອບ, ບ້ານເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນຄາມະສີມາຕ່າງຫາກແຕ່ລະບ້ານຄືກັນ. ເພາະວ່າ ໃນບ້ານຮ້າງເຫຼົ່ານັ້ນ ພະລາຊາທັງຫຼາຍຍ່ອມໃຫ້ຊາວບ້ານໂດຍຮອບມາເຮັດນາ ຫຼື ຂຽນບັນທຶກສະຖານທີ່ທີ່ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງເຮັດນາ ແລ້ວເກັບສ່ວຍ, ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບບ້ານອື່ນ, ສ່ວນບ້ານທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ເຖິງແມ່ນພະລາຊາທັງຫຼາຍກໍຊົງສະລະແລ້ວ ເປັນບ້ານທີ່ຢູ່ຕິດກັບເຂດບ້ານ ແລະ ກາຍເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບປ່າໃຫຍ່, ບ້ານເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາຣັນຍະສີມາອັນບໍ່ມີບ້ານ, ຄາມະສີມາເດີມຍ່ອມພິນາດໄປ, ແຕ່ພະລາຊາທັງຫຼາຍ ເມື່ອຊົງສ້າງບ້ານໃຫຍ່ໃນສະຖານທີ່ ມີປ່າເປັນຕົ້ນບ່ອນໜຶ່ງ ໃຫ້ຕະກູນຫຼາຍພັນຕະກູນອາໄສຢູ່ ແລ້ວຊົງກຳນົດບ້ານທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍຮອບ ພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນໂພຄະຄາມແກ່ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ທຳລາຍຊື່ເດີມ ແລະ ເຂດແດນເດີມ, ບ້ານເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນຄາມະສີມາແຕ່ລະບ້ານຄືກັນ, ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ລະຄວາມເປັນຄາມະສີມາເດີມ. ຄຳວ່າ "sā ca itarā ca" (ບ້ານນັ້ນດ້ວຍ ແລະ ບ້ານອື່ນດ້ວຍ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດພະບາລີ (ມະຫາວະ. 143) ວ່າ "samānasaṃvāsā ekūposathā" (ມີສັງວາສສະເໝີກັນ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນ). ເພາະວ່າ ໃນຄຳນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ບ້ານນັ້ນໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃໝ່ໂດຍການປ່ຽນແປງຕາມພະລາຊະປະສົງ ກໍດີ, ແລະ ບ້ານອື່ນໃດ ທີ່ເປັນຄາມະສີມາປົກກະຕິ ບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງ ກໍດີ, ຍ່ອມຄວນເຮັດສັງຄະກຳທັງປວງໄດ້ ເໝືອນໃນພັດທະສີມາ, ບ້ານເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນສະມານະສັງວາສະສີມາ ແລະ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນ ເໝືອນພັດທະສີມາ ເພາະຄວາມຄວນແກ່ກຳທັງປວງຄືກັນ ດັ່ງນີ້. ເມື່ອກ່າວໂດຍທົ່ວໄປວ່າ "ເໝືອນພັດທະສີມາ" ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ພວກພິກຂຸຍ່ອມສຳຄັນວ່າ ເປັນພັດທະສີມາທີ່ເປັນຕິຈີວະຣະອະວິບປະວາສະສີມາແທ້, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງນັຍວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາຂ້າງເທິງ ກໍມີຄວາມເໝືອນກັນນັ້ນຢູ່ ໂດຍທາງປະຕິເສດຄວາມເໝືອນກັນນັ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "kevalam" (ແຕ່ພຽງ) ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ເອງ ເພື່ອສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ.

ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသေ အရညေတိ ယတ္ထ ‘‘အသုကဂါမဿ ဣဒံ ခေတ္တ’’န္တိ ဂါမဝေါဟာရော နတ္ထိ, ယတ္ထ စ နေဝ ကသန္တိ န ဝပန္တိ, တာဒိသေ အရညေ. မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထာ နိမ္မနုဿာဝါသာ သမုဒ္ဒန္တရဒီပကာပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂယှန္တိ. ယံ ယဉှိ အဂါမက္ခေတ္တဘူတံ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရဝိရဟိတပဒေသံ, တံ သဗ္ဗံ အရညသီမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာ စ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမံ ဝိနာ သယမေဝ သမာနသံဝါသာ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ, နဒီအာဒိသီမာသု ဝိယ သဗ္ဗမေတ္ထ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရာနံ တာဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္တနော သဘာဝေနေဝ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တတ္တာ သီမတာ သိဒ္ဓါ. အရညဿ ပန သီမတာ ကထန္တိ? သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာနုဇာနနသုတ္တာဒိသာမတ္ထိယတော. ယထာ ဟိ ဂါမသီမာယ ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရတ္ထံ ဗဟူ ဗဒ္ဓသီမာယော အနုညာတာ, တာသဉ္စ ဒွိန္နံ အန္တရာ အညမညံ အသမ္ဘေဒတ္ထံ သီမန္တရိကာ အနုညာတာ, ဧဝမိဓ အရညေပိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာ. တာသဉ္စ ဒွိန္နံ အန္တရာပိ သီမန္တရိကာယ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု ဝိဓာနသာမတ္ထိယတော အရညဿပိ သဘာဝေနေဝ နဒီအာဒီနံ ဝိယ သီမဘာဝေါ တတ္ထ ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရတ္ထမေဝ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ အနုညာတတ္တာဝ သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ သီမာယမေဝ ဟိ ဌိတာ သီမဋ္ဌာနံ ဝဂ္ဂကမ္မံ ကရောန္တိ, န အသီမာယံ အာကာသေ ဌိတာ ဝိယ အာကာသဋ္ဌာနံ. ဧဝမေဝ ဟိ သာမတ္ထိယံ ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၄၇) ပဋိက္ခိတ္တဗဒ္ဓသီမာနမ္ပိ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရာနံ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ သီမဘာဝေါ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ "viñjhāṭavisadise araññe" (ໃນປ່າເໝືອນປ່າວິນຊາ) ໝາຍເຖິງ ໃນປ່າເຫັນປານນັ້ນ ທີ່ບໍ່ມີໂວຫານວ່າ "ນີ້ເປັນເຂດແຫ່ງບ້ານຊື່ນັ້ນ" ແລະ ທີ່ທີ່ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ໄຖ ບໍ່ໄດ້ຫວ່ານ. ເຖິງແມ່ນທາງເດີນຂອງພວກຫາປາ, ທີ່ຢູ່ອາໄສອັນບໍ່ມີມະນຸດ ແລະ ເກາະນ້ອຍໃນລະຫວ່າງມະຫາສະໝຸດ ກໍຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນປ່ານີ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ສະຖານທີ່ໃດໆ ທີ່ບໍ່ແມ່ນເຂດບ້ານ ອັນປາສະຈາກແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ສະທຳມະຊາດ, ສະຖານທີ່ທັງໝົດນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນອາຣັນຍະສີມາ. ແລະ ອາຣັນຍະສີມານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສະມານະສັງວາສະສີມາໄດ້ເອງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ເໝືອນພັດທະສີມາ, ຍ່ອມຄວນເຮັດສັງຄະກຳທັງປວງໃນອາຣັນຍະສີມານີ້ໄດ້ ເໝືອນໃນສີມາມີແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນສີມາແຫ່ງແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ສະທຳມະຊາດ ຍ່ອມສຳເລັດແລ້ວ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ວ່າ "ໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ ຍ່ອມເໝືອນພັດທະສີມາ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄວາມເປັນສີມາແຫ່ງປ່າ ຍ່ອມມີໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ມີໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງພະສູດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊົງອະນຸຍາດສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ. ເພາະວ່າ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ໃນຄາມະສີມາ ຊົງອະນຸຍາດພັດທະສີມາຫຼາຍແຫ່ງ ເພື່ອປ້ອງກັນວັກຄະກຳ (ກຳອັນບໍ່ເປັນພັກພວກ), ແລະ ຊົງອະນຸຍາດສີມັນຕະລິກາ (ລະຫວ່າງສີມາ) ໃນລະຫວ່າງສີມາທັງສອງນັ້ນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຄາບກ່ຽວກັນ, ໃນປ່ານີ້ກໍມີສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາຄືກັນຢ່າງນັ້ນ. ແລະ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຂໍ້ກຳນົດເລື່ອງສີມັນຕະລິກາ ເຖິງແມ່ນໃນລະຫວ່າງສີມາທັງສອງນັ້ນ ໃນພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ, ເພິ່ງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນສີມາໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງແຫ່ງປ່າ ເໝືອນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດແລ້ວ ເພາະຊົງອະນຸຍາດສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ເພື່ອປ້ອງກັນວັກຄະກຳໃນປ່ານັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມານັ້ນເອງ ຍ່ອມເຮັດວັກຄະກຳໃນສະຖານທີ່ທີ່ເປັນສີມາ, ບໍ່ແມ່ນຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ແມ່ນສີມາ ເໝືອນຢືນຢູ່ໃນອາກາດ ແລ້ວເຮັດໃນສະຖານທີ່ໃນອາກາດ. ເພາະຖືເອົາກຳລັງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພິ່ງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນສີມາໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ ແຫ່ງແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ສະທຳມະຊາດ ເຖິງແມ່ນທີ່ຊົງຫ້າມພັດທະສີມາ ດ້ວຍພະດຳລັດວ່າ "sabbā, bhikkhave, nadī asīmā" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແມ່ນ້ຳທັງປວງ ບໍ່ແມ່ນສີມາ) ເປັນຕົ້ນ, ທ່ານກໍກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 147) ແລ້ວ.

အထဿ [Pg.329] ဌိတောကာသတောတိ တဿ ဘိက္ခုဿ ဌိတောကာသတော. သစေပိ ဟိ ဘိက္ခုသဟဿံ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဌိတောကာသဿ ဗာဟိရန္တတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရတ္ထံ သီမာပေက္ခာယ ဥပ္ပန္နာယ တာယ သဟ သယမေဝ ဥပ္ပန္နာ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာ သမာနသံဝါသကာတိ အဓိပ္ပာယော. ယတ္ထ ပန ခုဒ္ဒကေ အရညေ မဟန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပရိပုဏ္ဏတာယ ဝဂ္ဂကမ္မသင်္ကာဘာဝေန သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာပေက္ခာ နတ္ထိ, တတ္ထ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကေဝလာရညသီမာယမေဝ, တတ္ထ သံဃေန ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. နဒီအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သစေ နဒီ နာတိဒီဃာ ဟောတိ, ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မုခဒွါရာ သဗ္ဗတ္ထ သံဃော နိသီဒတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာယ ကမ္မံ နတ္ထီ’’တိအာဒိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၁၆၇), ဣမိနာ ဧဝ စ ဝစနေန ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရတ္ထံ သီမာပေက္ခာယ သတိ ဧဝ ဥဒကုက္ခေပသတ္တဗ္ဘန္တရသီမာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နာသတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "Athassa ṭhitokāsato" ໝາຍເຖິງ ຈາກບ່ອນທີ່ພິກຂຸນັ້ນຢືນຢູ່. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພິກຂຸພັນຮູບຢືນຢູ່, ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມຕ້ອງການສີມາເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນວັກຄະກຳ (ການເຮັດສັງຄະກຳແຍກກັນເປັນກຸ່ມ) ຂອງພວກພິກຂຸ, ສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ (ສີມາ 7 ອັບພັນ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງພ້ອມກັບຄວາມຕ້ອງການນັ້ນ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຂອບນອກແຫ່ງບ່ອນທີ່ພິກຂຸນັ້ນຢືນຢູ່ ຍ່ອມເປັນສີມາທີ່ມີສັງວາສສະເໝີກັນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແຕ່ໃນປ່ານ້ອຍໃດ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍພິກຂຸເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈົນບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສເລື່ອງວັກຄະກຳ ແລະ ບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ, ໃນປ່ານັ້ນ ສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ໃນປ່ານັ້ນ ສົງພຶງເຮັດສັງຄະກຳໃນອະຣັນຍະສີມາ (ສີມາປ່າ) ລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ "ຖ້າແມ່ນ້ຳບໍ່ຍາວເກີນໄປ, ສົງນັ່ງຢູ່ທົ່ວທຸກບ່ອນ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນນ້ຳຈົນຮອດປາກນ້ຳ, ການເຮັດສັງຄະກຳໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາ (ສີມາຊົ່ວວັກນ້ຳສາດ) ຍ່ອມບໍ່ມີ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ດ້ວຍຄຳເວົ້ານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອມີຄວາມຕ້ອງການສີມາ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນວັກຄະກຳເທົ່ານັ້ນ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ແລະ ສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ ຈຶ່ງຈະເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ.

ကေစိ ပန ‘‘သမန္တာ အဗ္ဘန္တရံ မိနိတွာ ပရိစ္ဆေဒကရဏေနေဝ သီမာ သဉ္ဇာယတိ, န သယမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ အဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒကရဏပ္ပကာရေန သီမာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, အဗဒ္ဓသီမာဝ န သိယာ ဘိက္ခူနံ ကိရိယာပကာရသိဒ္ဓိတော. အပိစ ဝဍ္ဎကိဟတ္ထာနံ ပကတိဟတ္ထာနဉ္စ လောကေ အနေကဝိဓတ္တာ, ဝိနယေ ‘‘ဤဒိသံ ဟတ္ထပမာဏ’’န္တိ အဝုတ္တတ္တာ စ ‘‘ယေန ကေနစိ မိနိတေ ဘဂဝတာ အနုညာတေန နု ခေါ ဟတ္ထေန မိနိတံ, န နု ခေါ’’တိ သီမာယ ဝိပတ္တိသင်္ကာ ဘဝေယျ, မိနန္တေဟိ စ အနုမတ္တမ္ပိ ဦနမဓိကမကတွာ မိနိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဝိပတ္တိ ဧဝ သိယာ, ပရိသဝသေန စာယံ ဝဍ္ဎမာနာ တေသံ မိနနေန ဝဍ္ဎတိ, ဟာယတိ ဝါ. သံဃေ စ ကမ္မံ ကတွာ ဂတေ အယံ ဘိက္ခူနံ ပယောဂေန သမုပ္ပန္နာ သီမာ တေသံ ပယောဂေန ဝိဂစ္ဆတိ န ဝိဂစ္ဆတိ စ, ကထံ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ ယာဝ သာသနန္တရဓာနာ န တိဋ္ဌေယျ, ဌိတိယာ စ ပုရာဏဝိဟာရေသု [Pg.330] ဝိယ သကလေပိ ဝိသုံ အရညေ ကတသီမာ သမ္ဘေဒသင်္ကာ န ဘဝေယျ, တသ္မာ သီမာပေက္ခာယ ဧဝ သမုပ္ပဇ္ဇတိ, တဗ္ဗိဂမေန ဝိဂစ္ဆတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥဒကုက္ခေပသီမာယမ္ပိ နဒီအာဒီသုပိ.

ແຕ່ມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ "ສີມາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການວັດແທກອັບພັນໂດຍຮອບແລ້ວກຳນົດເຂດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນເອງ" ດັ່ງນີ້, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ພຶງຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ຖ້າສີມາເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິທີການກຳນົດເຂດອັບພັນ, ອະພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ຜູກ) ກໍຄົງຈະບໍ່ມີ ເພາະສຳເລັດດ້ວຍວິທີການກະທຳຂອງພວກພິກຂຸ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະມືຂອງຊ່າງໄມ້ ແລະ ມືຂອງຄົນທຳມະດາໃນໂລກມີຫຼາຍຂະໜາດ, ແລະ ໃນພະວິນັຍກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຂະໜາດສອກມີປະມານເທົ່ານີ້", ເມື່ອວັດແທກດ້ວຍມືໃດໜຶ່ງ ກໍຈະເກີດຄວາມສົງໄສໃນຄວາມວິບັດຂອງສີມາວ່າ "ວັດແທກດ້ວຍມືທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອະນຸຍາດແທ້ຫຼືບໍ່?", ແລະ ເພາະຜູ້ວັດແທກບໍ່ສາມາດວັດແທກໃຫ້ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວໄດ້, ຄວາມວິບັດຂອງສີມາກໍຈະເກີດຂຶ້ນຢ່າງແນ່ນອນ, ແລະ ສີມານີ້ເມື່ອຂະຫຍາຍອອກໄປຕາມບໍລິສັດ ຍ່ອມຈະກວ້າງອອກ ຫຼື ແຄບເຂົ້າ ດ້ວຍການວັດແທກຂອງພວກເຂົາ. ແລະ ເມື່ອສົງເຮັດສັງຄະກຳແລ້ວຫຼີກໄປ, ສີມາທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງພວກພິກຂຸນັ້ນ ຈະເສື່ອມໄປ ຫຼື ບໍ່ເສື່ອມໄປດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງພວກເຂົາ, ເຫດໃດມັນຈຶ່ງບໍ່ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດໄປຈົນກວ່າພະສາສະໜາຈະອັນຕະຣະທານເໝືອນກັບພັດທະສີມາ, ແລະ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ ຈະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສເລື່ອງສີມາຄາບກ່ຽວກັນ (ສີມາສົມເບດ) ໃນປ່າທັງໝົດທີ່ເຮັດສີມາແຍກກັນໄວ້ ເໝືອນໃນວັດເກົ່າແກ່ທັງຫຼາຍຫຼື? ດັ່ງນັ້ນ, ພຶງຖືເອົາວ່າ ສີມາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຕ້ອງການສີມາເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ຍ່ອມດັບໄປເມື່ອຄວາມຕ້ອງການນັ້ນໝົດໄປ. ໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

တတ္ထာပိ ဟိ မဇ္ဈိမပုရိသော န ပညာယတိ, တထာ သဗ္ဗထာမေန ခိပနံ, ဥဘယတ္ထပိ စ ယဿံ ဒိသာယံ သတ္တဗ္ဘန္တရဿ, ဥဒကုက္ခေပဿ ဝါ ဩကာသော နပ္ပဟောတိ, တတ္ထ ကထံ မိနနံ, ခိပနံ ဝါ ဘဝေယျ, ဂါမက္ခေတ္တာဒီသု ပဝိသနတော အခေတ္တေ သီမာ ပဝိဋ္ဌာ ကိန္နာမ သီမာ န ဝိပဇ္ဇေယျ. အပေက္ခာယ သီမုပ္ပတ္တိယံ ပန ယတော ပဟောတိ, တတ္ထ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာ သယမေဝ ပရိပုဏ္ဏာ ဇာယန္တိ. ယတော ပန နပ္ပဟောတိ, တတ္ထ အတ္တနော ခေတ္တပ္ပမာဏေနေဝ ဇာယန္တိ, န ဗဟိ. ယံ ပနေတ္ထ အဗ္ဘန္တရမိနနပ္ပမာဏဿ ဝါလုကာဒိခိပနကမ္မဿ စ ဒဿနံ, တံ သယံဇာတသီမာနံ ဌိတဋ္ဌာနဿ ပရိစ္ဆေဒနတ္ထံ ကတံ ဂါမူပစာရဃရူပစာရဇာနနတ္ထံ လေဍ္ဍုသုပ္ပာဒိခိပနဝိဓာနဒဿနံ ဝိယ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘သီမံ ဝါ သမ္မန္နတိ, ဥဒကုက္ခေပံ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ကတေပိ တဿ ပရိစ္ဆေဒဿ ယာထာဝတော ဉာတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တေန ပုထုလတော ဉတွာ အန္တော တိဋ္ဌန္တေဟိ နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ဌာတဗ္ဗံ, အညံ ဗဟိ ကရောန္တေဟိ အတိဒူရေ နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေ ပေသေတဗ္ဗံ.

ເພາະວ່າ ໃນເລື່ອງນັ້ນ ກໍບໍ່ປາກົດມີບຸລຸດຂະໜາດປານກາງ ແລະ ການວັກນ້ຳສາດດ້ວຍກຳລັງທັງໝົດກໍບໍ່ປາກົດເຊັ່ນກັນ, ແລະ ໃນທັງສອງກໍລະນີນັ້ນ ໃນທິດທາງທີ່ບໍ່ມີພື້ນທີ່ພໍສຳລັບ 7 ອັບພັນ ຫຼື ຊົ່ວວັກນ້ຳສາດ, ໃນທິດນັ້ນ ຈະມີການວັດແທກ ຫຼື ການວັກນ້ຳສາດໄດ້ແນວໃດ, ແລະ ເພາະການເຂົ້າໄປສູ່ເຂດບ້ານເປັນຕົ້ນ ສີມາທີ່ເຂົ້າໄປໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ແມ່ນເຂດ (ຂອງຕົນ) ຈະບໍ່ວິບັດໄປຫຼື? ແຕ່ເມື່ອສີມາເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຕ້ອງການ, ໃນທິດທາງທີ່ມີພື້ນທີ່ພໍ, ສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນບໍລິບູນເອງ. ແຕ່ໃນທິດທາງທີ່ບໍ່ມີພື້ນທີ່ພໍ, ສີມານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຕາມປະມານເຂດຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນພາຍນອກ. ສ່ວນການສະແດງເຖິງການວັດແທກອັບພັນ ຫຼື ການຊັດຊາຍເປັນຕົ້ນໃນທີ່ນີ້, ນັ້ນແມ່ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອກຳນົດບ່ອນຕັ້ງຂອງສີມາທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ, ເໝືອນກັບການສະແດງວິທີການຂວ້າງກ້ອນດິນ ຫຼື ກະດົງເປັນຕົ້ນ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ເຂດອຸປະຈານບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານເຮືອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາ (ກັງຂາວິຕະຣະນີ ອັດຖະກະຖາ ອູນະວີສະຕິວັດສະສິກຂາບົດ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຍ່ອມສົມມຸດສີມາ ຫຼື ກຳນົດອຸທະກຸກເຂປະ" ດັ່ງນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຮັດແນວນັ້ນແລ້ວ, ແຕ່ເພາະບໍ່ສາມາດຮູ້ການກຳນົດນັ້ນໄດ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ພວກພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນ ພຶງຮູ້ໂດຍປະມານກວ້າງໆ ແລ້ວຢືນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ຈະສົ່ງພິກຂຸອື່ນໄປພາຍນອກ ກໍພຶງສົ່ງໄປໃນບ່ອນທີ່ໄກຫຼາຍ ແລະ ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ.

အပရေ ပန ‘‘သီမာပေက္ခာယ ကိစ္စံ နတ္ထိ, မဂ္ဂဂမနနဟာနာဒိအတ္ထေဟိ ဧကဘိက္ခုသ္မိမ္ပိ အရညေ ဝါ နဒီအာဒီသု ဝါ ပဝိဋ္ဌေ တံ ပရိက္ခိပိတွာ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာ သယမေဝ ပဘာ ဝိယ ပဒီပဿ သမုပ္ပဇ္ဇတိ. ဂါမက္ခေတ္တာဒီသု တသ္မိံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေ ဝိဂစ္ဆတိ. တေနေဝေတ္ထ ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဝိသုံ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ သီမာဒွယဿ အန္တရာ သီမန္တရိကံ အညံ သတ္တဗ္ဘန္တရံ ဥဒကုက္ခေပဉ္စ ဌပေတုံ အနုညာတံ. သီမာပရိယန္တေ ဟိ ကေနစိ ကမ္မေန [Pg.331] ပေသိတဿ ဘိက္ခုနော သမန္တာ သဉ္ဇာတာ သီမာ ဣတရေသံ သီမာယ ဖုသိတွာ သီမာသမ္ဘေဒံ ကရေယျ, သော မာ ဟောတူတိ ဝါ, ဣတရထာ ဟတ္ထစတုရင်္ဂုလမတ္တာယပေတ္ထ သီမန္တရိကာယ အနုဇာနိတဗ္ဗတော. အပိစ သီမန္တရိကာယ ဌိတဿ ဥဘယတ္ထ ကမ္မကောပဝစနတောပိ စေတံ သိဇ္ဈတိ တမ္ပိ ပရိက္ခိပိတွာ သယမေဝ သဉ္ဇာတာယ သီမာယ ဥဘိန္နမ္ပိ သီမာနံ, ဧကာယ ဧဝ ဝါ သင်္ကရတော. ဣတရထာ တဿ ကမ္မကောပဝစနံ န ယုဇ္ဇေယျ. ဝုတ္တဉှိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘ပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတောပိ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ အညံ တတ္တကံယေဝ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတောပိ ကမ္မံ ကောပေတီ’တိ. ကိဉ္စ အဂါမကာရညေ ဌိတဿ ကမ္မကရဏိစ္ဆာဝိရဟိတဿပိ ဘိက္ခုနော သတ္တဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆိန္နေ အဗ္ဘောကာသေ စီဝရဝိပ္ပဝါသော ဘဂဝတာ အနုညာတော, သော စ ပရိစ္ဆေဒေါ သီမာ, ဧဝံ အပေက္ခံ ဝိနာ သမုပ္ပန္နာ. တေနေဝေတ္ထ ‘အယံ သီမာ စီဝရဝိပ္ပဝါသပရိဟာရမ္ပိ လဘတီ’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ဝုတ္တံ, တသ္မာ ကမ္မကရဏိစ္ဆံ ဝိနာပိ ဝုတ္တနယေန သမုပ္ပတ္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ န ယုတ္တံ ပဒီပပဘာ ဝိယ သဗ္ဗပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ပစ္စေကံ သီမာသမ္ဘဝေန သံဃေ, ဂဏေ ဝါ ကမ္မံ ကရောန္တေ တတ္ထ ဌိတာနံ ဘိက္ခူနံ သမန္တာ ပစ္စေကံ သမုပ္ပန္နာနံ အနေကသီမာနံ အညမညံ သင်္ကရဒေါသပ္ပသင်္ဂတော. ပရိသဝသေန စဿာ ဝဍ္ဎိ ဟာနိ စ သမ္ဘဝတိ, ပစ္ဆာ အာဂတာနံ အဘိနဝသီမန္တရုပ္ပတ္တိ ဧဝ, ဂတာနံ သမန္တာ ဌိတသီမာဝိနာသော စ ဘဝေယျ.

ແຕ່ມີອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ "ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງຕ້ອງການສີມາ, ເມື່ອພິກຂຸແມ່ນແຕ່ຮູບດຽວເຂົ້າໄປໃນປ່າ ຫຼື ໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເດີນທາງ ຫຼື ການອາບນ້ຳເປັນຕົ້ນ, ສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເອງແວດລ້ອມພິກຂຸນັ້ນ ເໝືອນແສງສະຫວ່າງຂອງປະທີບ. ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນກ້າວລົງສູ່ເຂດບ້ານເປັນຕົ້ນ ສີມານັ້ນກໍດັບໄປທັນທີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຕັ້ງສີມັນຕະຣິກາ (ຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງສີມາ) ອື່ນ ທີ່ມີຂະໜາດ 7 ອັບພັນ ແລະ ຊົ່ວວັກນ້ຳສາດ ໄວ້ໃນລະຫວ່າງສີມາທັງສອງ ຂອງສົງສອງຄະນະທີ່ເຮັດສັງຄະກຳແຍກກັນ. ເພາະວ່າ ສີມາທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍຮອບຕົວພິກຂຸ ຜູ້ຖືກສົ່ງໄປດ້ວຍກິດຈະກຳບາງຢ່າງໃນເຂດສຸດສີມາ ອາດຈະໄປກະທົບກັບສີມາຂອງພິກຂຸພວກອື່ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດສີມາຄາບກ່ຽວກັນ (ສີມາສົມເບດ), ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດເຫດການນັ້ນ, ຫຼື ບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ກໍຄວນຈະຊົງອະນຸຍາດສີມັນຕະຣິກາທີ່ມີຂະໜາດພຽງ 4 ນິ້ວມືເທົ່ານັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ ເພາະຄຳກ່າວທີ່ວ່າ ການເຮັດສັງຄະກຳຂອງທັງສອງຝ່າຍຍ່ອມກຳເລີບ (ເສຍໄປ) ແກ່ຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກາ, ເພາະສີມາທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງແວດລ້ອມພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມປົນເປກັນກັບສີມາທັງສອງ ຫຼື ກັບສີມາພຽງຝ່າຍດຽວ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຄຳກ່າວເລື່ອງການເຮັດສັງຄະກຳກຳເລີບຂອງພິກຂຸນັ້ນກໍຄົງບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາມາຕິກາ (ກັງຂາວິຕະຣະນີ ອັດຖະກະຖາ ນິທານະວັນນະນາ) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ຢືນສະຫຼະຫັດຖະບາດພາຍໃນເຂດກຳນົດກໍດີ, ຢືນຢູ່ພາຍນອກເຂດກຳນົດ ແຕ່ບໍ່ເກີນເຂດກຳນົດອື່ນທີ່ມີປະມານເທົ່ານັ້ນກໍດີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳກຳເລີບ' ດັ່ງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອະນຸຍາດການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ ໃນທີ່ແຈ້ງທີ່ມີຂະໜາດກຳນົດ 7 ອັບພັນ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະເຮັດສັງຄະກຳກໍຕາມ, ແລະ ເຂດກຳນົດນັ້ນກໍຄືສີມາ, ສີມານັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີຄວາມຕ້ອງການຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ (ມະຫາວັກ ອັດຖະກະຖາ) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້ວ່າ 'ສີມານີ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍົກເວັ້ນການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນຳອີກ' ດັ່ງນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາການເກີດຂຶ້ນຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະເຮັດສັງຄະກຳກໍຕາມ" ດັ່ງນີ້. ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະຖ້າສີມາເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນທຸກຄົນແຍກກັນ ເໝືອນແສງສະຫວ່າງຂອງປະທີບ, ເມື່ອສົງຫຼືຄະນະເຮັດສັງຄະກຳ, ກໍຈະເກີດໂທດຄືຄວາມປົນເປກັນຂອງສີມາຫຼາຍໆ ສີມາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນສະເພາະຕົນໂດຍຮອບຕົວພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ. ແລະ ສີມານັ້ນກໍຈະມີການກວ້າງອອກ ແລະ ແຄບເຂົ້າຕາມບໍລິສັດ, ຍ່ອມຈະມີການເກີດຂຶ້ນຂອງສີມັນຕະຣິກາໃໝ່ແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ມາພາຍຫຼັງ, ແລະ ຍ່ອມຈະມີການດັບໄປຂອງສີມາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຮອບແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປແລ້ວ.

ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၄၇) ပန ‘‘သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ, အယံ တတ္ထ သမာနသံဝါသာ’’တိအာဒိနာ ဧကာ ဧဝ သတ္တဗ္ဘန္တရာ ဥဒကုက္ခေပါ စ အနုညာတာ, န စေသာ သီမာ သဘာဝေန, ကာရဏသာမတ္ထိယေန ဝါ ပဘာ ဝိယ ပဒီပဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကိန္တု [Pg.332] ဘဂဝတော အနုဇာနနေနေဝ. ဘဂဝါ စ ဣမာ အနုဇာနန္တော ဘိက္ခူနံ ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရေန ကမ္မကရဏသုခတ္ထမေဝ အနုညာသီတိ ကထံ နဟာနာဒိကိစ္စေန ပဝိဋ္ဌာနမ္ပိ သမန္တာ တာသံ သီမာနံ သမုပ္ပတ္တိ ပယောဇနာဘာဝါ, ပယောဇနေ စ ဧကံ ဧဝ ပယောဇနန္တိ ကထံ ပစ္စေကံ ဘိက္ခုဂဏနာယ အနေကသီမာသမုပ္ပတ္တိ. ‘‘ဧကသီမာယ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ဌိတာ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဟိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဒွိန္နံ သီမာနံ အန္တရာ တတ္တကပရိစ္ဆေဒေနေဝ သီမန္တရိကာဌပနဝစနံ, တတ္ထ ဌိတာနံ ကမ္မကောပဝစနဉ္စ, တမ္ပိ ဣမာသံ သီမာနံ ပရိစ္ဆေဒဿ ဒုဗ္ဗောဓတာယ သီမာယ သမ္ဘေဒသင်္ကံ ကမ္မကောပသင်္ကဉ္စ ဒူရတော ပရိဟရိတုံ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ໃນພະບາລີ (ມະຫາວັກ) ຊົງອະນຸຍາດສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ພຽງສີມາດຽວເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ສັດຕະອັບພັນຕະຣະໂດຍຮອບ, ນີ້ເປັນສີມາທີ່ມີສັງວາສສະເໝີກັນໃນທີ່ນັ້ນ", ແລະ ສີມານີ້ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍສະພາວະ ຫຼື ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເຫດ ເໝືອນແສງສະຫວ່າງຂອງປະທີບ, ແຕ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການອະນຸຍາດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ພະຜູ້ມີພະພາກເມື່ອຊົງອະນຸຍາດສີມາເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊົງອະນຸຍາດເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການເຮັດສັງຄະກຳ ໂດຍການຫຼີກເວັ້ນວັກຄະກຳຂອງພວກພິກຂຸເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ສີມາເຫຼົ່ານັ້ນຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍຮອບຕົວພວກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປດ້ວຍກິດຈະກຳມີການອາບນ້ຳເປັນຕົ້ນໄດ້ແນວໃດ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ແລະ ເມື່ອມີປະໂຫຍດ ກໍມີປະໂຫຍດພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີການເກີດຂຶ້ນຂອງສີມາຫຼາຍໆ ສີມາ ຕາມຈຳນວນພິກຂຸແຕ່ລະຮູບໄດ້ແນວໃດ. ເພາະວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ສະຫຼະຫັດຖະບາດໃນສີມາດຽວກັນ" ດັ່ງນີ້. ສ່ວນຄຳກ່າວເລື່ອງການຕັ້ງສີມັນຕະຣິກາໄວ້ໃນລະຫວ່າງສີມາທັງສອງ ດ້ວຍກຳນົດເຂດປະມານເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ຄຳກ່າວເລື່ອງການເຮັດສັງຄະກຳກຳເລີບຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ຄຳກ່າວນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມສົງໄສເລື່ອງສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ແລະ ຄວາມສົງໄສເລື່ອງສັງຄະກຳກຳເລີບແຕ່ໄກ ເພາະຄວາມກຳນົດເຂດຂອງສີມາເຫຼົ່ານີ້ຮູ້ໄດ້ຍາກ.

ယော စ စီဝရဝိပ္ပဝါသတ္ထံ ဘဂဝတာ အဗ္ဘောကာသေ ဒဿိတော သတ္တဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒေါ, သော သီမာ ဧဝ န ဟောတိ, ခေတ္တတဠာကာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ဝိယ အယမေတ္ထ ဧကော ပရိစ္ဆေဒေါဝ. တတ္ထ စ ဗဟူသု ဘိက္ခူသု ဧကတော ဌိတေသု တေသံ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဧဝ စီဝရံ ဌပေတဗ္ဗံ, န ပရိသပရိယန္တတော. ပရိသပရိယန္တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ ဂယှမာနေ သတ္တဗ္ဘန္တရပရိယောသာနေ ဌပိတစီဝရံ မဇ္ဈေ ဌိတဿ သတ္တဗ္ဘန္တရတော ဗဟိ ဟောတီတိ တံ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ သိယာ. သီမာ ပန ပရိသပရိယန္တတောဝ ဂဟေတဗ္ဗာ. စီဝရဝိပ္ပဝါသပရိဟာရောပေတ္ထ အဇ္ဈောကာသပရိစ္ဆေဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝုတ္တော, န ပန ယာဝ သီမာပရိစ္ဆေဒံ လဗ္ဘမာနတ္တာ မဟာသီမာယ အဝိပ္ပဝါသသီမာဝေါဟာရော ဝိယ. မဟာသီမာယမ္ပိ ဟိ ဂါမဂါမူပစာရေသု စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, ဣဓာပိ မဇ္ဈေ ဌိတဿ သီမာပရိယန္တေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တသီမာပေက္ခာဝသေနေဝ တာသံ သတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာနံ ဥပ္ပတ္တိ, တဗ္ဗိဂမေန ဝိနာသော စ ဂဟေတဗ္ဗောတိ [Pg.333] အမှာကံ ခန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညော ဝါ ပကာရော ဣတော ယုတ္တတရော ဂဝေသိတဗ္ဗော.

ສ່ວນກຳນົດເຂດ 7 ອັບພັນໃນທີ່ແຈ້ງ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນ, ມັນບໍ່ແມ່ນສີມາເລີຍ, ແຕ່ເປັນພຽງກຳນົດເຂດຢ່າງໜຶ່ງໃນທີ່ນີ້ ເໝືອນກຳນົດເຂດນາ ຫຼື ເຂດໜອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນກຳນົດເຂດນັ້ນ ເມື່ອມີພິກຂຸຫຼາຍຮູບຢືນຢູ່ຮ່ວມກັນ, ພຶງວາງຈີວອນໄວ້ພາຍໃນກຳນົດເຂດ 7 ອັບພັນໂດຍຮອບ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ບ່ອນຢືນຂອງຕົນແຕ່ລະຮູບເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຂອບນອກຂອງບໍລິສັດ. ເພາະວ່າ ຖ້າເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຂອບນອກຂອງບໍລິສັດແລ້ວຖືເອົາພາຍໃນ, ຈີວອນທີ່ວາງໄວ້ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງ 7 ອັບພັນ ຍ່ອມຈະຢູ່ນອກເຂດ 7 ອັບພັນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ເຄິ່ງກາງ, ຈີວອນນັ້ນກໍຈະເປັນນິດສັກຄີ (ຕ້ອງອາບັດນິດສັກຄິຍະປາຈິດຕີ) ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນ. ສ່ວນສີມານັ້ນ ພຶງຖືເອົາຕັ້ງແຕ່ຂອບນອກຂອງບໍລິສັດເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນການຍົກເວັ້ນການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພາະມີກຳນົດເຂດໃນທີ່ແຈ້ງຢູ່, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເພາະໄດ້ຮັບກຳນົດເຂດສີມາ ເໝືອນກັບການເອີ້ນມະຫາສີມາວ່າ ອະວິບປະວາສະສີມາ (ສີມາທີ່ບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ). ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນມະຫາສີມາ ຈີວອນກໍເປັນນິດສັກຄີໄດ້ໃນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານບ້ານ, ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ ຈີວອນຂອງພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ເຄິ່ງກາງ ຍ່ອມເປັນນິດສັກຄີໄດ້ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສີມາ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາວ່າ ການເກີດຂຶ້ນຂອງສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ້ອງການສີມາຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແລະ ຍ່ອມດັບໄປເມື່ອຄວາມຕ້ອງການນັ້ນໝົດໄປ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນ (ຂັນຕິ) ຂອງພວກເຮົາ, ພຶງພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາ. ຫຼື ພຶງສະແຫວງຫາວິທີການອື່ນທີ່ສົມຄວນກວ່ານີ້.

ဣဓ ပန ‘‘အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ’’တိ ဧဝံ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၄၇), ‘‘ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသေ အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ’’တိ အဋ္ဌကထာယဉ္စ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ရုက္ခာဒိနိရန္တရေပိ အရညေ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ဝိဟိတတ္တာ အတ္တနော နိဿယဘူတာယ အရညသီမာယ သဟ ဧတိဿာ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ ဒေါသာဘာဝေါ, ပဂေဝ အဂါမကေ ရုက္ခေတိ နိဿိတေပိ ပဒေသေ စီဝရဝိပ္ပဝါသဿ ရုက္ခပရိဟာရံ ဝိနာဝ အဇ္ဈောကာသပရိဟာရော စ အနုမတောတိ သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເພາະມີກຳນົດໄວ້ໃນພະບາລີວ່າ "ໃນປ່າ 7 ອັບພັນໂດຍຮອບ" ດັ່ງນີ້, ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ "ໃນປ່າເໝືອນປ່າວິນຊາ 7 ອັບພັນໂດຍຮອບ" ດັ່ງນີ້, ເຖິງແມ່ນໃນປ່າທີ່ເຕັມไปด้วยຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໜາແໜ້ນ ກໍຊົງກຳນົດສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາໄວ້, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງສີມານີ້ກັບຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມກັບອະຣັນຍະສີມາ (ສີມາປ່າ) ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ບໍ່ມີບ້ານ ແຕ່ອາໄສຕົ້ນໄມ້ຢູ່, ການຍົກເວັ້ນການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເວັ້ນຕົ້ນໄມ້ ຄືການຍົກເວັ້ນໃນທີ່ແຈ້ງ ຍ່ອມເປັນອັນຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ ດັ່ງນີ້.

ဥပစာရတ္ထာယာတိ သီမန္တရိကတ္ထာယ. သတ္တဗ္ဘန္တရတော အဓိကံ ဝဋ္ဋတိ, ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတိ ဧဝ သတ္တဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒဿ ဒုဗ္ဗိဇာနတ္တာ. တသ္မာ သံဃံ ဝိနာ ဧကေနပိ ဘိက္ခုနာ ဗဟိ တိဋ္ဌန္တေန အညံ သတ္တဗ္ဘန္တရံ အတိက္ကမိတွာ ဒူရေ ဧဝ ဌာတဗ္ဗံ. ဣတရထာ ကမ္မကောပသင်္ကရတော. ဥဒကုက္ခေပေပိ ဧသေဝ နယော. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ဝိ. သင်္ဂ.အဋ္ဌ. ၁၆၇). ဣဒဉ္စေတ္ထ သီမန္တရိကာဝိဓာနံ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ သီမန္တရိကာနုဇာနနသုတ္တာနုလောမတော သိဒ္ဓန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဘဂဝတာ နိဒါနဝသေန ဧကဂါမနိဿိတာနံ ဧကသဘာဂါနဉ္စ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနမေဝ အညမညံ သမ္ဘေဒအဇ္ဈောတ္ထရဏဒေါသပရိဟာရာယ သီမန္တရိကာ အနုညာတာ, တထာပိ တဒနုလောမတော ဧကံ အရညသီမံ နဒီအာဒိသီမဉ္စ နိဿိတာနံ ဧကသဘာဂါနံ ဒွိန္နံ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာနမ္ပိ ဥဒကုက္ခေပသီမာနမ္ပိ အညမညံ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏံ, သီမန္တရိကံ ဝိနာ အဗျဝဓာနေန ဌာနဉ္စ ဘဂဝတာ အနဘိမတမေဝါတိ ဉတွာ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဣဓာပိ သီမန္တရိကာဝိဓာနမကံသု. ဝိသဘာဂသီမာနမ္ပိ ဟိ ဧကသီမာနိဿိတတ္တံ ဧကသဘာဂတ္တဉ္စာတိ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂမေ သတိ [Pg.334] ဧဝ သီမန္တရိကံ ဝိနာ ဌာနံ သမ္ဘေဒါယ ဟောတိ, နာသတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီမန္တရိကဝိဓာနသာမတ္ထိယေနေဝ စေတာသံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓောပိ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ အညမညံ န ဝဋ္ဋတီတိ အယမ္ပိ နယတော ဒဿိတောဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "Upacāratthāya" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສີມັນຕະຣິກາ. ຫຼາຍກວ່າ 7 ອັບພັນ ຍ່ອມຄວນ, ແຕ່ໜ້ອຍກວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຄວນຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະກຳນົດເຂດ 7 ອັບພັນນັ້ນຮູ້ໄດ້ຍາກ. ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸຮູບດຽວ ຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍນອກໂດຍບໍ່ມີສົງ ກໍພຶງກ້າວລ່ວງ 7 ອັບພັນອື່ນ ແລ້ວຢືນຢູ່ທີ່ໄກເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະເກີດຄວາມປົນເປກັນຂອງສັງຄະກຳທີ່ກຳເລີບ. ໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ "ແຕ່ໜ້ອຍກວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ" ດັ່ງນີ້. ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ວິທີການກຳນົດສີມັນຕະຣິກາໃນທີ່ນີ້ ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍການອະນຸໂລມຕາມພະສູດທີ່ຊົງອະນຸຍາດສີມັນຕະຣິກາແຫ່ງພັດທະສີມາທັງສອງ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າພະຜູ້ມີພະພາກຈະຊົງອະນຸຍາດສີມັນຕະຣິກາ ເພື່ອປ້ອງກັນໂທດຄືການຄາບກ່ຽວກັນ ແລະ ການທັບຖົມກັນຂອງພັດທະສີມາທັງສອງ ທີ່ອາໄສບ້ານດຽວກັນ ແລະ ມີສັງວາສສະເໝີກັນ ໂດຍອາໄສເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກໍຮູ້ວ່າ ການຄາບກ່ຽວກັນ ແລະ ການທັບຖົມກັນຂອງສັດຕະອັບພັນຕະຣະສີມາທັງສອງ ແລະ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາທັງສອງ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສັງວາສສະເໝີກັນ ທີ່ອາໄສອະຣັນຍະສີມາ ແລະ ນະທີສີມາ (ສີມາແມ່ນ້ຳ) ດຽວກັນ, ແລະ ການຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ມີສີມັນຕະຣິກາຄັ້ນກາງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກບໍ່ຊົງປະສົງຢ່າງແນ່ນອນ ໂດຍການອະນຸໂລມຕາມຂໍ້ນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ກຳນົດວິທີການສີມັນຕະຣິກາໄວ້ໃນທີ່ນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ພຶງຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນສີມາຕ່າງສັງວາສກັນ (ວິສະພາກສີມາ) ເມື່ອປະກອບດ້ວຍອົງສອງປະການ ຄື ການອາໄສສີມາດຽວກັນ ແລະ ການມີສັງວາສສະເໝີກັນ (ເອກະສະພາກະ) ເທົ່ານັ້ນ, ການຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ມີສີມັນຕະຣິກາ ຈຶ່ງຈະເປັນໄປເພື່ອຄວາມຄາບກ່ຽວກັນ, ເມື່ອບໍ່ມີ (ອົງສອງປະການນັ້ນ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນ. ແລະ ພຶງຖືເອົາວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິທີການກຳນົດສີມັນຕະຣິການີ້ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງສີມາເຫຼົ່ານີ້ກັບຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ກັນແລະກັນ ເໝືອນພັດທະສີມາ, ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມເປັນອັນສະແດງໄວ້ໂດຍນັຍແລ້ວ.

၁၆၇. သဘာဝေနေဝါတိ ဣမိနာ ဂါမသီမာ ဝိယ အဗဒ္ဓသီမာတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗမေတ္ထ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာတိ ဒဿေတိ. ယေန ကေနစီတိ အန္တမသော သူကရာဒိနာ သတ္တေန. မဟောဃေန ပန ဥဏ္ဏတဋ္ဌာနတော နိန္နဋ္ဌာနေ ပတန္တေန ခတော ခုဒ္ဒကော ဝါ မဟန္တော ဝါ လက္ခဏယုတ္တော ‘‘ဇာတဿရော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထပိ ခုဒ္ဒကေ ဥဒကုက္ခေပကိစ္စံ နတ္ထိ. သမုဒ္ဒေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဥဒကုက္ခေပသီမာယမေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ သောဓေတုံ ဒုက္ကရတ္တာ. ပုန တတ္ထာတိ လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓီသု ဧဝ တာသု နဒီအာဒီသု တီသု အဗဒ္ဓသီမာသု ပုန ဝဂ္ဂကမ္မပရိဟာရတ္ထံ သာသနဝေါဟာရသိဒ္ဓါယ အဗဒ္ဓသီမာယ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၄၇) ‘‘ယံ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿာ’’တိအာဒီသု ဥဒကံ ဥက္ခိပိတွာ ခိပီယတိ ဧတ္ထာတိ ဥဒကုက္ခေပေါ, ဥဒကဿ ပတနောကာသော, တသ္မာ ဥဒကုက္ခေပါ, အယဉှေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓဝသေန အတ္ထော – ပရိသပရိယန္တတော ပဋ္ဌာယ သမန္တာ ယာဝ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဥဒကုက္ခေပေါ ဥဒကဿ ပတနဋ္ဌာနံ, တာဝ ယံ တံ ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနံ, အယံ တတ္ထ နဒီအာဒီသု အပရာ သမာနသံဝါသာ ဥဒကုက္ခေပသီမာတိ.

໑໖໗. ດ້ວຍຄຳວ່າ "Sabhāveneva" (ໂດຍສະພາວະນັ້ນເອງ) ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເປັນອະພັດທະສີມາ ເໝືອນຄາມະສີມາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "Sabbamettha saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati" (ຄວນເຮັດສັງຄະກຳທັງປວງໃນອະພັດທະສີມານີ້) ສະແດງວ່າ ເປັນສະມານະສັງວາດ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "Yena kenaci" (ໂດຍໃຜກໍຕາມ) ຄື ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ສັດມີໝູເປັນຕົ້ນ ຂຸດໄວ້. ສ່ວນແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ຖືກກະແສນ້ຳໃຫຍ່ ໄຫຼບ່າຕົກຈາກບ່ອນສູງລົງສູ່ບ່ອນຕ່ຳ ເຊາະໃຫ້ເປັນແອ່ງ ຈະນ້ອຍຫຼືໃຫຍ່ກໍຕາມ ຫາກມີລັກສະນະຄົບຖ້ວນ ກໍຮຽກວ່າ "ຊາດະສະຣະ" (ສະນ້ຳເກີດເອງ) ທັງນັ້ນ. ແມ່ນໃນຊາດະສະຣະຂະໜາດນ້ອຍນັ້ນ ກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງວັດດ້ວຍການວັກນ້ຳສາດ. ແຕ່ໃນມະຫາສະໝຸດ ຕ້ອງເຮັດສັງຄະກຳໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາ (ສີມານ້ຳ) ເທົ່ານັ້ນໃນທຸກບ່ອນ ເພາະການຊຳລະສີມານັ້ນເຮັດໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ "Puna tattha" (ໃນອະພັດທະສີມານັ້ນອີກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນວັກຄະກຳ (ກຳຂອງຄະນະທີ່ແຕກແຍກ) ໃນອະພັດທະສີມາ 3 ຢ່າງ ມີແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງສຳເລັດດ້ວຍໂລກະໂວຫານນັ້ນອີກ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງກຳນົດຂອບເຂດຂອງອະພັດທະສີມາ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສາສະນະໂວຫານ. ໃນພະບາລີ (ມະຫາວັກ 147) ວ່າ "yaṃ majjhimassa purisassa" ເປັນຕົ້ນ ມີວິເຄາະວ່າ: ນ້ຳທີ່ບຸກຄົນວັກແລ້ວ ສາດໄປໃນບ່ອນໃດ ບ່ອນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸທະກຸກເຂປະ (ບ່ອນສາດນ້ຳ) ຄື ໂອກາດທີ່ນ້ຳຕົກລົງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸທະກຸກເຂປະ. ເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ ໂດຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງບົດ ມີດັ່ງນີ້: ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຂອບເຂດຂອງບໍລິສັດໄປໂດຍຮອບ ຕະຫຼອດເຖິງບ່ອນສາດນ້ຳ ຄື ບ່ອນຕົກລົງແຫ່ງນ້ຳ ທີ່ບຸລຸດຂະໜາດກາງສາດໄປ ບ່ອນທີ່ກຳນົດໄວ້ພຽງໃດ ບ່ອນນັ້ນ ເປັນອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ອັນເປັນສະມານະສັງວາດອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ.

တဿ အန္တောတိ တဿ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆိန္နဿ ဌာနဿ အန္တော. န ကေဝလဉ္စ တဿေဝ အန္တော, တတော ဗဟိပိ, ‘‘ဧကဿ ဥဒကုက္ခေပဿ အန္တော ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနံ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒဿ ဒုဗ္ဗိဇာနတော ကမ္မကောပသင်္ကာ ဟောတီတိ[Pg.335]. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတောပိ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ အညံ တတ္တကံယေဝ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတောပိ ကမ္မံ ကောပေတိ, ဣဒံ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု သန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၇) ‘‘တဿ အန္တောဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတော ကမ္မံ ကောပေတီတိ ဣမိနာ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတော ကမ္မံ န ကောပေတီ’’တိ ဝတွာ မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိ ဗဟု ပပဉ္စိတံ, တံ န သုန္ဒရံ ဣဓ အဋ္ဌကထာဝစနေန မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနဿ နယတော သံသန္ဒနတော သံဃဋနတော. တထာ ဟိ ဒွိန္နံ ဥဒကုက္ခေပပအစ္ဆေဒါနမန္တရာ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ သီမန္တရိကံ အဌပေတွာ ‘‘အညော ဥဒကုက္ခေပေါ သီမန္တရိကာယ ဌပေတဗ္ဗော, ‘‘တတော အဓိကံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ, ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ဣဓေဝ ဝုတ္တေန ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန သီမန္တရိကောပစာရေ ဥဒကုက္ခေပတော ဦနကေ ဌပိတေ သီမာယ သီမာသမ္ဘေဒတော ကမ္မကောပေါပိ ဝုတ္တော ဧဝ. ယဒဂ္ဂေန စ ဧဝံ ဝုတ္တော, တဒဂ္ဂေန စ တတ္ထ ဧကဘိက္ခုနော ပဝေသေပိ သတိ တဿ သီမဋ္ဌဘာဝတော ကမ္မကောပေါ ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကထနဉ္စေတံ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒဿ ဒုဗ္ဗိဇာနန္တေနပိ သီမာသမ္ဘေဒသင်္ကာပရိဟာရတ္ထံ ဝုတ္တံ. သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာနမန္တရာ တတ္တကပရိစ္ဆေဒေနေဝ သီမန္တရိကဝိဓာနဝစနတောပိ ဧတာသံ ဒုဗ္ဗိဇာနပရိစ္ဆေဒတာ, တတ္ထ စ ဌိတာနံ ကမ္မကောပသင်္ကာ သိဇ္ဈတိ. ကမ္မကောပသင်္ကဋ္ဌာနမ္ပိ အာစရိယာ ဒူရတော ပရိဟာရတ္ထံ ‘‘ကမ္မကောပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝတွာဝ ဌပေသုန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "Tassa anto" (ພາຍໃນນັ້ນ) ຄື ພາຍໃນສະຖານທີ່ທີ່ກຳນົດດ້ວຍອຸທະກຸກເຂປະນັ້ນ. ບໍ່ພຽງແຕ່ພາຍໃນສະຖານທີ່ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພາຍນອກນັ້ນກໍຕາມ, ຄຳກ່າວທີ່ວ່າ "ບໍ່ຄວນຢືນຢູ່ພາຍໃນອຸທະກຸກເຂປະໜຶ່ງ" ນັ້ນ ເພາະວ່າ ເມື່ອກຳນົດອຸທະກຸກເຂປະໄດ້ຍາກ ກໍຈະມີຄວາມສົງໄສວ່າກຳຈະກຳເລີບ (ເສຍຫາຍ). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ (ກັງຂາວິຕະຣະນີ ອັດຖະກະຖາ ນິທານະວັນນະນາ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແມ່ນພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍສະຫຼະຫັດຖະບາດກໍດີ ຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍນອກກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນກຳນົດຂອບເຂດອື່ນທີ່ມີປະມານເທົ່ານັ້ນກໍດີ ກໍເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ, ຂໍ້ນີ້ເປັນຂໍ້ຕັດສິນໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງ". ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີວ່າ "ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ໂດຍສະຫຼະຫັດຖະບາດ ເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ' ນີ້ ສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ ພາຍນອກກຳນົດຂອບເຂດ ໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ" ແລ້ວປະຕິເສດແມ່ນແຕ່ຄຳກ່າວໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ ໂດຍກ່າວວ່າ "ບໍ່ມີປາກົດທັງໃນພະບາລີ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນການຂະຫຍາຍຄວາມໄວ້ຫຼາຍ, ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ ເພາະຄຳກ່າວໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ ນັ້ນເຂົ້າກັນໄດ້ ແລະປະສານກັນໄດ້ໂດຍແനວທາງກັບຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາໃນທີ່ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ເວັ້ນຄືນສີມັນຕະຣິກາ (ຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງສີມາ) ແມ່ນແຕ່ພຽງຄືບໜຶ່ງກັບ 4 ນິ້ວ ໃນລະຫວ່າງກຳນົດອຸທະກຸກເຂປະທັງສອງ ແລ້ວກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ເອງວ່າ "ຄວນເວັ້ນອຸທະກຸກເຂປະອື່ນໄວ້ເປັນສີມັນຕະຣິກາ, ຫຼາຍກວ່ານັ້ນຄວນຢູ່, ແຕ່ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ" ດັ່ງນີ້, ດ້ວຍຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖານີ້ ເມື່ອເວັ້ນສີມັນຕະຣິກາອຸປະຈານ ໃຫ້ໜ້ອຍກວ່າອຸທະກຸກເຂປະ ກໍເປັນອັນກ່າວເຖິງຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກຳ ເພາະຄວາມຄາບກ່ຽວກັນແຫ່ງສີມາ (ສີມາສຳເບດ) ຢູ່ແລ້ວ. ແລະເມື່ອກ່າວໄວ້ໂດຍສ່ວນໃດ ໂດຍສ່ວນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອມີພິກຂຸຮູບໜຶ່ງເຂົ້າໄປໃນທີ່ນັ້ນ ກໍເປັນອັນg່າວເຖິງຄວາມກຳເລີບແຫ່ງກຳ ເພາະຄວາມທີ່ພິກຂຸນັ້ນຢືນຢູ່ໃນສີມາ ຢູ່ແລ້ວ. ຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາວ່າ "ແຕ່ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອป້ອງກັນຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ແມ່ນແກ່ຜູ້ທີ່ກຳນົດອຸທະກຸກເຂປະໄດ້ຍາກ. ແມ່ນຍ້ອນຄຳກ່າວບັນຍັດສີມັນຕະຣິກາ ໂດຍກຳນົດປະມານເທົ່ານັ້ນ ໃນລະຫວ່າງສັດຕະພັນທະຣະສີມາ (ສີມາ 7 ຊົ່ວອ້ອມແຂນ) ທັງຫຼາຍ, ຄວາມທີ່ສີມາເຫຼົ່ານີ້ເປັນສີມາທີ່ກຳນົດໄດ້ຍາກ ຈຶ່ງປາກົດຊັດເຈນ, ແລະຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງກຳກຳເລີບ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ ກໍຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້. ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ສະຖານທີ່ທີ່ໜ້າສົງໄສວ່າກຳຈະກຳເລີບ ພະອາຈານທັງຫຼາຍກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ເປັນບ່ອນເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ" ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກ.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၇) ပန – အပရိစ္ဆိန္နာယာတိ ဗဒ္ဓသီမာဝသေန အကတပရိစ္ဆေဒါယ. ယေန ကေနစိ ခဏိတွာ အကတောတိ အန္တမသော [Pg.336] တိရစ္ဆာနေနပိ ခဏိတွာ အကတော. တဿ အန္တောဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတော ကမ္မံ ကောပေတီတိ ဣမိနာ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတော ကမ္မံ န ကောပေတီတိ ဒီပေတိ. ယံ ပန ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတောပိ ပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ အညံ တတ္တကံယေဝ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတောပိ ကမ္မံ ကောပေတိ, ဣဒံ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု သန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ. တတ္ထ အညံ တတ္တကံယေဝ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတောပိ ကမ္မံ ကောပေတီတိ ဣဒံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ ဥပလဗ္ဘတိ, ယဒိ စေတံ ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဝိသုံ ဥပေါသထာဒိကမ္မကရဏာဓိကာရေ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒကုက္ခေပတော ဗဟိ အညံ ဥဒကုက္ခေပံ အနတိက္ကမိတွာ ဥပေါသထာဒိကရဏတ္ထံ ဌိတော သံဃော သီမာသမ္ဘေဒသမ္ဘဝတော ကမ္မံ ကောပေတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ သိယာ, ဧဝမ္ပိ ယုဇ္ဇေယျ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ (ကင်္ခါ. ဋီ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘အညံ တတ္တကံယေဝ ပရိစ္ဆေဒန္တိ ဒုတိယံ ဥဒကုက္ခေပံ အနတိက္ကန္တောပိ ကောပေတိ. ကသ္မာ? အတ္တနော ဥဒကုက္ခေပသီမာယ ပရေသံ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ သီမာသမ္ဘေဒေါ ဟောတိ, တသ္မာ ကောပေတီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု သန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ စ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ သဗ္ဗာသုပိ အဋ္ဌကထာသု သီမာသမ္ဘေဒဿ အနိစ္ဆိတတ္တာ. တေနေဝ ဟိ ‘‘အတ္တနော စ အညေသဉ္စ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒဿ အန္တရာ အညော ဥဒကုက္ခေပေါ သီမန္တရိကတ္ထာယ ဌပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. အညေ ပနေတ္ထ အညထာပိ ပပဉ္စေန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ: ບົດວ່າ "aparicchinnāya" ຄື ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພັດທະສີມາ. ບົດວ່າ "yena kenaci khaṇitvā akato" ຄື ບໍ່ໄດ້ຂຸດໄວ້ໂດຍໃຜກໍຕາມ ຄື ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ສັດເດຍລະສານຂຸດໄວ້. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ໂດຍສະຫຼະຫັດຖະບາດ ເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ" ນີ້ ສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍນອກກຳນົດຂອບເຂດ ໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາວ່າ "ແມ່ນພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍສະຫຼະຫັດຖະບາດກໍດີ ຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍນອກກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນກຳນົດຂອບເຂດອື່ນທີ່ມີປະມານເທົ່ານັ້ນກໍດີ ກໍເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ, ຂໍ້ນີ້ເປັນຂໍ້ຕັດສິນໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງ" ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ແມ່ນຜູ້ຢືນຢູ່ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນກຳນົດຂອບເຂດອື່ນທີ່ມີປະມານເທົ່ານັ້ນ ກໍເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ" ນີ້ ບໍ່ມີປາກົດທັງໃນພະບາລີ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ, ຫາກວ່າຄຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ໃນອະທິການແຫ່ງການເຮັດອຸໂປສົດກຳເປັນຕົ້ນ ແຍກກັນຂອງສົງສອງຄະນະ ໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ "ສົງຜູ້ຢືນຢູ່ເພື່ອເຮັດອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນອຸທະກຸກເຂປະອື່ນ ພາຍນອກອຸທະກຸກເຂປະ ເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ ເພາະມີໂອກາດເກີດສີມາຄາບກ່ຽວກັນ" ດັ່ງນີ້, ແມ່ນຢ່າງນີ້ກໍສົມຄວນຢູ່. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີລີນັດຖະປະກາສິນີ ອະທິບາຍມາຕິກາອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງg່າວວ່າ "ບົດວ່າ 'aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ' ຄື ຜູ້ບໍ່ລ່ວງພົ້ນອຸທະກຸກເຂປະທີສອງ ກໍເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະອຸທະກຸກເຂປະສີມາຂອງຕົນ ໄປຄາບກ່ຽວກັບອຸທະກຸກເຂປະສີມາຂອງຄົນອື່ນ ຈຶ່ງເກີດສີມາຄາບກ່ຽວກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ". ແລະຄວນຊາບວ່າ ຄຳວ່າ "ຂໍ້ນີ້ເປັນຂໍ້ຕັດສິນໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງ" ນັ້ນ ກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍອະທິບາຍນີ້ເອງ ເພາະໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງ ບໍ່ປາດຖະໜາໃຫ້ມີສີມາຄາບກ່ຽວກັນເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໃນລະຫວ່າງກຳນົດອຸທະກຸກເຂປະຂອງຕົນ ແລະຂອງຄົນອື່ນ ຄວນເວັ້ນອຸທະກຸກເຂປະອື່ນໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສີມັນຕະຣິກາ". ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນ ຂະຫຍາຍຄວາມໃນຂໍ້ນີ້ເປັນຢ່າງອື່ນອີກ, ແຕ່ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ.

သဗ္ဗတ္ထ သံဃော နိသီဒတီတိ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ နိသီဒတိ. ဥဒကုက္ခေပသီမာယ ကမ္မံ နတ္ထီတိ ယသ္မာ သဗ္ဗောပိ နဒီပဒေသော ဘိက္ခူဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋော, တသ္မာ သမန္တတော နဒိယာ [Pg.337] အဘာဝါ ဥဒကုက္ခေပပ္ပယောဇနံ နတ္ထိ. ဥဒကုက္ခေပပ္ပမာဏာ သီမန္တရိကာ သုဝိညေယျတရာ ဟောတိ, သီမာသမ္ဘေဒသင်္ကာ စ န သိယာတိ သာမီစိဒဿနတ္ထံ ‘‘အညော ဥဒကုက္ခေပေါ သီမန္တရိကတ္ထာယ ဌပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ယတ္တကေန ပန သီမာသမ္ဘေဒေါ န ဟောတိ, တတ္တကံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တေနေဝါဟု ပေါရာဏာ ‘‘ယတ္တကေန သီမာသမ္ဘေဒေါ န ဟောတိ, တတ္တကမ္ပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒမ္ပိ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ ပရိသဝသေန ဝဍ္ဎနတော သီမာသမ္ဘေဒသင်္ကာ သိယာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ.

ບົດວ່າ "Sabbattha saṅgho nisīdati" ຄື ສົງນັ່ງໂດຍບໍ່ສະຫຼະຫັດຖະບາດໃນທຸກບ່ອນ. ບົດວ່າ "Udakukkhepasīmāya kammaṃ natthi" (ບໍ່ມີກຳໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະແມ່ນ້ຳທຸກສ່ວນ ຖືກພິກຂຸທັງຫຼາຍນັ່ງgວມເອົາໝົດແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີແມ່ນ້ຳເຫຼືອຢູ່ໂດຍຮອບ ປະໂຫຍດແຫ່ງອຸທະກຸກເຂປະຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ຄວນເວັ້ນອຸທະກຸກເຂປະອື່ນໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສີມັນຕະຣິກາ" ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເໝາະສົມ ໂດຍຫວັງວ່າ ສີມັນຕະຣິກາທີ່ມີປະມານເທົ່າກັບອຸທະກຸກເຂປະ ຈະgຳນົດໄດ້ງ່າຍກວ່າ ແລະຈະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງສີມາຄາບກ່ຽວກັນ. ແຕ່ການເວັ້ນໄວ້ພຽງໃດ ທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ກໍຄວນເວັ້ນໄວ້ພຽງນັ້ນແທ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ການເວັ້ນໄວ້ແມ່ນແຕ່ພຽງໃດ ທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ກໍຄວນເວັ້ນໄວ້ພຽງນັ້ນ". ແລະຄຳວ່າ "ແຕ່ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ທີ່ອາດມີຂຶ້ນ ເພາະອຸທະກຸກເຂປະສີມາຂະຫຍາຍອອກໄປຕາມຂະໜາດຂອງບໍລິສັດ, ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယမ္ပိ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၄၇) – ယံ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သမန္တာ ဥဒကုက္ခေပါတိ ပန ဧတိဿာ နဒိယာ စတုဝဂ္ဂါဒီနံ သံဃာနံ ဝိသုံ စတုဝဂ္ဂကရဏီယာဒိကမ္မကရဏကာလေ သီမာပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝါသာဝိပ္ပဝါသပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထမ္ပိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ပရိစ္ဆေဒဒဿနံ ဝိယာတိ အာစရိယာ, တသ္မာ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒါဘာဝေပိ အန္တောနဒိယံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ နာဝါဂတော စေ, နာဝါယံ ဝုတ္တနယေန, သတ္ထဂတော စေ, သတ္ထေ ဝုတ္တနယေန. သော စေ အတိရေကစာတုမာသနိဝုတ္ထော စေ, ဂါမေ ဝုတ္တနယေန တိစီဝရာဝိပ္ပဝါသော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထာပိ အယံ ဝိသေသော – သစေ သတ္ထော ဥဒကုက္ခေပဿ အန္တော ဟောတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာ ပမာဏန္တိ ဧကေ. သတ္ထောဝ ပမာဏန္တိ အာစရိယာ. သစေ ပနေတ္ထ ဗဟူ ဘိက္ခူတိအာဒိမှိ ကေစိ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထံ, ကေစိ ဂဏုပေါသထံ, ကေစိ သံဃုပေါသထန္တိ ဝတ္တုကာမတာယ ‘‘ဗဟူ သံဃာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ သီမာသမ္ဘေဒသမ္ဘဝတောတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. ဌပေန္တေ ဟိ ဦနကံ န ဌပေတဗ္ဗံ, ‘‘အဋ္ဌပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ.

ແມ່ນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາ ກໍກ່າວວ່າ: ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ "yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepā" ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງການgຳນົດຂອບເຂດສີມາ ໃນເວລາທີ່ສົງມີຄະນະ 4 ຮູບເປັນຕົ້ນ ເຮັດຈະຕຸວັກຄະກະຣະນີຍະgຳເປັນຕົ້ນ ແຍກກັນໃນແມ່ນ້ຳນີ້ ເໝືອນການສະແດງgຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງສັດຕະພັນທະຣະສີມາ ເພື່ອສະແດງການgຳນົດຄວາມຢູ່ປາສະຈາກ ແລະບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ມີການgຳນົດອຸທະກຸກເຂປະ ກໍເປັນອັນສຳເລັດວ່າ ຄວນເຮັດgຳໃນແມ່ນ້ຳໄດ້. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້: ໃນແມ່ນ້ຳນັ້ນ ຫາກພິກຂຸມາໂດຍເຮືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່g່າວໄວ້ໃນເລື່ອງເຮືອ, ຫາກມາໂດຍgອງgວຽນ (ສັດຖະ) ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່g່າວໄວ້ໃນເລື່ອງgອງgວຽນ. ຫາກພິກຂຸນັ້ນພັກຢູ່ເກີນກວ່າ 4 ເດືອນ ພຶງຊາບການບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ໂດຍນັຍທີ່g່າວໄວ້ໃນເລື່ອງບ້ານ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ກໍມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້: ຫາກgອງgວຽນຢູ່ພາຍໃນອຸທະກຸກເຂປະ ພະອາຈານບາງພວກg່າວວ່າ ອຸທະກຸກເຂປະສີມາເປັນປະມານ. ສ່ວນພະອາຈານທັງຫຼາຍg່າວວ່າ gອງgວຽນນັ້ນເອງເປັນປະມານ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ໃນບົດວ່າ "sace panettha bahū bhikkhū" ເປັນຕົ້ນນີ້ ເພາະປະສົງຈະg່າວວ່າ ພິກຂຸບາງພວກຕ້ອງການເຮັດອະທິຖານຸໂປສົດ, ບາງພວກຕ້ອງການເຮັດຄະນຸໂປສົດ, ບາງພວກຕ້ອງການເຮັດສັງຄຸໂປສົດ ຈຶ່ງບໍ່g່າວວ່າ "bahū saṅghā" (ສົງຫຼາຍຄະນະ) ແຕ່g່າວວ່າ "bhikkhū" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ດັ່ງນີ້. ພະອຸປະຕິສສະເຖຣະg່າວວ່າ ໃນຄຳວ່າ "ແຕ່ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນບໍ່ຄວນ" ນີ້ ເພາະມີໂອກາດເກີດສີມາຄາບg່ຽວກັນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອຈະເວັ້ນໄວ້ ບໍ່ຄວນເວັ້ນໃຫ້ໜ້ອຍກວ່ານັ້ນ, ແຕ່ມີຄຳg່າວໄວ້ວ່າ "ແມ່ນບໍ່ເວັ້ນໄວ້ເລີຍ ກໍຄວນຢູ່ແທ້".

တန္တိ [Pg.338] သီမံ. သီဃမေဝ အတိက္ကမတီတိ ဣမိနာ တံ အနတိက္ကမိတွာ အန္တော ဧဝ ပရိဝတ္တမာနာယ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိ ဝါလိကာဒီဟိ သီမာပရိစ္ဆိန္ဒနံ, ဣတရထာ ဗဟိ ပရိဝတ္တာ နု ခေါ, နော ဝါတိ ကမ္မကောပသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ. အညိဿာ အနုဿာဝနာတိ ကေဝလာယ နဒီသီမာယ အနုဿာဝနာ. အန္တောနဒိယံ ဇာတရုက္ခေ ဝါတိ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒဿ ဗဟိ ဌိတေ ရုက္ခေ ဝါ. ဗဟိနဒီတီရမေဝ ဟိ ဝိသဘာဂသီမတ္တာ အဗန္ဓိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ, န အန္တောနဒီ နိဿယတ္တေန သဘာဂတ္တာ. တေနေဝ ‘‘ဗဟိနဒီတီရေ ဝိဟာရသီမာယ ဝါ’’တိအာဒိနာ တီရမေဝ အဗန္ဓိတဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တေန ဒဿိတံ, န ပန နဒီ. ဇာတရုက္ခေပိ ဌိတေဟီတိ ဣဒံ အန္တောဥဒကုက္ခေပဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဗဟိဥဒကုက္ခေပေ ဘိက္ခူနံ ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ບົດວ່າ "Taṃ" ຄື ສີມານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "Sīghameva atikkamati" (ຍ່ອມລ່ວງພົ້ນໄປໂດຍໄວແທ້) ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເມື່ອເຮືອຍັງບໍ່ລ່ວງພົ້ນສີມານັ້ນ ໝູນວຽນຢູ່ພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ ກໍຄວນເຮັດgຳໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ການgຳນົດຂອບເຂດສີມາດ້ວຍຊາຍເປັນຕົ້ນ ກໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເລື່ອງນີ້ເອງ, ເພາະຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີຄວາມສົງໄສວ່າgຳຈະgຳເລີບວ່າ "ເຮືອໝູນອອກໄປພາຍນອກແລ້ວຫຼືບໍ່ນໍ". ບົດວ່າ "Aññissā anussāvanā" ຄື ການສວດປະກາດໃນແມ່ນ້ຳສີມາລ້ວນໆ. ບົດວ່າ "Antonadiyaṃ jātarukkhe vā" ຄື ຫຼືໃນຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍນອກgຳນົດອຸທະກຸກເຂປະ. ເພາະວ່າ ຝັ່ງນອກແມ່ນ້ຳເທົ່ານັ້ນ ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນຜູກສີມາ ເພາະເປັນສີມາຄົນລະສ່ວນກັນ, ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນແມ່ນ້ຳ ເພາະເປັນສ່ວນດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນທີ່ອາໄສ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງສະເພາະຝັ່ງນ້ຳວ່າເປັນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນຜູກສີມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ "bahinadītīre vihārasīmāya vā" (ຫຼືໃນວິຫານສີມາທີ່ຝັ່ງນອກແມ່ນ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງແມ່ນ້ຳ. ຄຳວ່າ "Jātarukkhepi ṭhitehi" (ແມ່ນຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນ) ນີ້ g່າວໝາຍເຖິງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນອຸທະກຸກເຂປະ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍບໍ່ຄວນຢືນຢູ່ພາຍນອກອຸທະກຸກເຂປະ.

ရုက္ခဿာတိ တဿေဝ အန္တောဥဒကုက္ခေပဋ္ဌဿ ရုက္ခဿ. သီမံ ဝါ သောဓေတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ဝိဟာရေ ဗဒ္ဓသီမံ ဂါမသီမဉ္စ တတ္ထ ဌိတဘိက္ခူနံ ဟတ္ထပါသာနယနဗဟိသီမကရဏဝသေနေဝ သောဓေတွာ. ယထာ စ ဥဒကုက္ခေပသီမာယံ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ, ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမာယံ ဝါ ဂါမသီမာယံ ဝါ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိပိ ဥဒကုက္ခေပသီမဋ္ဌေ သောဓေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. ဧတေနေဝ သတ္တဗ္ဘန္တရအရညသီမာဟိပိ သဒ္ဓိံ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ, ဣမာယ စ သဒ္ဓိံ တာသံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓဒေါသောပိ နယတော ဒဿိတောဝ ဟောတိ. ဣမိနာဝ နယေန သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ဗဒ္ဓသီမဂါမသီမာဟိပိ သဒ္ဓိံ, ဧတာသဉ္စ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓဒေါသော ဉာတဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယံ ပနေတံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယတောဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ အညမညာသန္နာနမေဝေတ္ထ ဒဿိတံ.

ບົດວ່າ "Rukkhassa" ຄື ຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນອຸທະກຸກເຂປະນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "Sīmaṃ vā sodhetvā" (ຫຼືຊຳລະສີມາແລ້ວ) ຄື ຊຳລະພັດທະສີມາ ແລະຄາມະສີມາໃນວິຫານ ຕາມທີ່g່າວມາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນຳພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດ ຫຼືເຮັດໃຫ້ຢູ່ນອກສີມາ ເທົ່ານັ້ນ. ແລະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດgຳໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ຕ້ອງຊຳລະພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາສັນໃດ, ແມ່ນຜູ້ເຮັດgຳໃນພັດທະສີມາ ຫຼືໃນຄາມະສີມາກໍຕາມ ກໍຕ້ອງຊຳລະພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນອຸທະກຸກເຂປະສີມາສັນນັ້ນ. ດ້ວຍຂໍ້ນີ້ເອງ ໂທດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ກັບສັດຕະພັນທະຣະອະຣັນຍະສີມາ (ສີມາປ່າ 7 ຊົ່ວອ້ອມແຂນ) ທັງຫຼາຍgໍດີ, ແລະລະຫວ່າງສັດຕະພັນທະຣະອະຣັນຍະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບອຸທະກຸກເຂປະສີມານີ້gໍດີ ກໍເປັນອັນສະແດງໄວ້ໂດຍນັຍແລ້ວ. ໂດຍນັຍນີ້ເອງ ພຶງຊາບໂທດແຫ່ງຄວາມg່ຽວຂ້ອງກັນ ລະຫວ່າງສັດຕະພັນທະຣະສີມາ ກັບພັດທະສີມາ ແລະຄາມະສີມາທັງຫຼາຍgໍດີ, ແລະລະຫວ່າງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບສັດຕະພັນທະຣະສີມາgໍດີ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ກໍສາມາດຊາບເນື້ອຄວາມທັງປວງນີ້ໄດ້ ໂດຍນັຍທີ່g່າວມາແລ້ວ, ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງສະເພາະສີມາທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດຕິດກັນເທົ່ານັ້ນໃນທີ່ນີ້.

တတြိဒံ သုတ္တာနုလောမတော နယဂ္ဂဟဏမုခံ – ယထာ ဟိ ဗဒ္ဓသီမာယံ သမ္မတာ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိပတ္တိသီမာ ဟောတီတိ တာသံ အညမညံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓော န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ နဒီအာဒီသု သမ္မတာပိ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိပတ္တိသီမာဝ ဟောတီတိ တာဟိပိ သဒ္ဓိံ တဿာ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓော [Pg.339] န ဝဋ္ဋတီတိ သိဇ္ဈတိ. ဣမိနာ နယေန သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ဂါမနဒီအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ, ဥဒကုက္ခေပသီမာယ စ အရညာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓဿနဝဋ္ဋနကဘာဝေါ ဉာတဗ္ဗော, ဧဝမေတာ ဘဂဝတာ အနုညာတာ ဗဒ္ဓသီမသတ္တဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာ အညမညဉ္စေဝ အတ္တနော နိဿယဝိရဟိတာဟိ ဣတရီတရာသံ နိဿယသီမာဟိ စ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေ သတိ သမ္ဘေဒဒေါသမာပဇ္ဇတီတိ သုတ္တာနုလောမနယော ဉာတဗ္ဗောဝ.

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີແນວທາງການຖືເອົານັຍໂດຍຄ້ອຍຕາມພະສູດ (ສຸຕານຸໂລມ) ດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ພັດທະສີມາທີ່ຜູກໄວ້ໃນພັດທະສີມາ ຍ່ອມເປັນວິປັດຕິສີມາ (ສີມາວິບັດ) ສັນໃດ, ຄວາມທີ່ການg່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງພັດທະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນມີ ກໍຍ່ອມສຳເລັດສັນນັ້ນ. ແມ່ນພັດທະສີມາທີ່ຜູກໄວ້ໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນວິປັດຕິສີມາສັນນັ້ນ, ຄວາມທີ່ການg່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບພັດທະສີມານັ້ນ ບໍ່ຄວນມີ ກໍຍ່ອມສຳເລັດສັນນັ້ນ. ໂດຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບຄວາມທີ່ການg່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງສັດຕະພັນທະຣະສີມາ ກັບບ້ານ ແລະແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນgໍດີ, ແລະລະຫວ່າງອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ກັບປ່າເປັນຕົ້ນgໍດີ ບໍ່ຄວນມີ, ພຶງຊາບແນວທາງຄ້ອຍຕາມພະສູດວ່າ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ສີມາເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ຄື ພັດທະສີມາ, ສັດຕະພັນທະຣະສີມາ ແລະອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ເມື່ອມີການg່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງກັນແລະກັນgໍດີ, ລະຫວ່າງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບນິສໄສສີມາ (ສີມາທີ່ອາໄສ) ຂອງgັນແລະgັນ ທີ່ປາສະຈາກທີ່ອາໄສຂອງຕົນgໍດີ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເສຍຫາຍຄືສີມາຄາບg່ຽວກັນ ແທ້ແລ້ວ.

အတ္တနော အတ္တနော ပန နိဿယဘူတဂါမာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဗဒ္ဓသီမာဒီနံ တိဿန္နံ ဥပ္ပတ္တိကာလေ ဘဂဝတာ အနုညာတဿ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏဿ အနုလောမနတော ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓောပိ အနုညာတောဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ဥဒကုက္ခေပဗဒ္ဓသီမာဒီနံ အန္တရာ ကသ္မာ သီမန္တရိကာ န ဝိဟိတာတိ? နိဿယဘေဒသဘာဝဘေဒေဟိ သယမေဝ ဘိန္နတ္တာ. ဧကနိဿယဧကသဘာဝါနမေဝ ဟိ သီမန္တရိကာယ ဝိနာသံ ကရောတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ဧတေနေဝ နဒီနိမိတ္တံ ကတွာ ဗဒ္ဓါယ သီမာယ သံဃေ ကမ္မံ ကရောန္တေ နဒိယမ္ပိ ယာဝ ဂါမက္ခေတ္တံ အာဟစ္စ ဌိတာယ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ အညေသံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ယာ ပနေတာ လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓါ ဂါမာရညနဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရသီမာ ပဉ္စ, တာ အညမညံ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓေပိ သမ္ဘေဒဒေါသံ နာပဇ္ဇတိ တထာ လောကဝေါဟာရာဘာဝတော. န ဟိ ဂါမာဒယော ဂါမန္တရာဒီဟိ နဒီအာဒီဟိ စ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓမတ္တေန သမ္ဘိန္နာတိ လောကေ ဝေါဟရန္တိ. လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓါနဉ္စ လောကဝေါဟာရတောဝ သမ္ဘေဒေါ ဝါ အသမ္ဘေဒေါ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော, န အညထာ. တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ တာသံ အညမညံ ကတ္ထစိပိ သမ္ဘေဒနယော န ဒဿိတော, သာသနဝေါဟာရသိဒ္ဓေါ ဧဝ ဒဿိတောတိ.

ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ເມື່ອສີມາທັງສາມມີພັດທະສີມາເປັນຕົ້ນ ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັບບ້ານເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນໆ, ໂດຍຄວາມອະນຸໂລມຕາມການຄາບກ່ຽວ ແລະການຖ້ວມທັບ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້, ແມ່ນແຕ່ການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ຄືກັນ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເປັນຫຍັງລະຫວ່າງອຸທົກກເຂປະສີມາ ແລະພັດທະສີມາເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງບັນຍັດສີມັນຕະລິກາ (ລະຫວ່າງສີມາ) ໄວ້? ເພາະສີມາεຫຼົ່ານັ້ນແຍກກັນຢູ່ແລ້ວໂດຍທຳມະຊາດ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງທີ່ອາໄສ ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສະພາວະ. ຈິງຢູ່, ເນື້ອຄວາມນີ້ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍແກ່ສີມາທີ່ມີທີ່ອາໄສດຽວກັນ ແລະມີສະພາວະດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ມີສີມັນຕະລິກາ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ, ເມື່ອສົງເຮັດສັງຄະກຳໃນພັດທະສີມາທີ່ຜູກໄວ້ໂດຍກຳນົດເອົານ້ຳເປັນນິມິດ, ແມ່ນໃນແມ່ນ້ຳນັ້ນ ຈົນເຖິງອຸທົກກເຂປະສີມາທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບເຂດບ້ານ, ການທີ່ພິກຂຸອື່ນໆ ຈະເຮັດສັງຄະກຳກໍຄວນ, ຂໍ້ນີ້ເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ. ສ່ວນສີມາ ໕ ປະການ ຄື ບ້ານ, ປ່າ, ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະຊາຕັດສະຣະ (ສະທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ) ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານຂອງຊາວໂລກ, ສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນໂທດຄືການຄາບກ່ຽວກັນ, ເພາະບໍ່ມີໂວຫານຂອງຊາວໂລກເຊັ່ນນັ້ນ. ຈິງຢູ່, ຊາວໂລກຍ່ອມບໍ່ຮ້ອງກັນວ່າ ບ້ານເປັນຕົ້ນ ກັບລະຫວ່າງບ້ານເປັນຕົ້ນ ແລະແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ປົນເປກັນ ພຽງເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເທົ່ານັ້ນ. ແລະສີມາທີ່ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານຂອງຊາວໂລກ ກໍຄວນຖືເອົາຄວາມຄາບກ່ຽວກັນ ຫຼືຄວາມບໍ່ຄາບກ່ຽວກັນ ໂດຍໂວຫານຂອງຊາວໂລກນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງບໍ່ສະແດງນິຍາຍການຄາບກ່ຽວກັນແຫ່ງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ແຕ່ສະແດງສະເພາະສີມາທີ່ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານໃນພຣະສາສະໜາເທົ່ານັ້ນ.

ဧတ္ထ ပန ဗဒ္ဓသီမာယ တာဝ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ပထဝီသန္ဓာရကံ ဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ သီမာ ဂတာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အဓောဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ [Pg.340] အဋ္ဌကထာယံ သဗ္ဗထာ ဒဿိတော, ဂါမသီမာဒီနံ ပန န ဒဿိတော. ကထမယံ ဇာနိတဗ္ဗောတိ? ကေစိ တာဝေတ္ထ ‘‘ဂါမသီမာဒယောပိ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ ပထဝီသန္ဓာရကံ ဥဒကံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ໃນເລື່ອງນີ້, ສຳລັບພັດທະສີມານັ້ນ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້ສະແດງການກຳນົດສ່ວນເບື້ອງລຸ່ມໄວ້ໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມ ມີນ້ຳຮອງຮັບແຜ່ນດິນເປັນທີ່ສຸດ ສີມາຈຶ່ງແຜ່ໄປເຖິງ', ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ສຳລັບຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ. ຂໍ້ນີ້ຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ແນວໃດ? ພຣະອາຈານບາງພວກໃນອະທິບາຍນີ້ກ່າວວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ ກໍຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບນ້ຳຮອງຮັບແຜ່ນດິນ ເໝືອນກັບພັດທະສີມາຄືກັນ'.

ကေစိ ပန တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရသီမာ, တာဝ တန္နိဿိတဥဒကုက္ခေပသီမာ စ ပထဝိယာ ဥပရိတလေ ဟေဋ္ဌာ စ ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရဏပ္ပဒေသေ ဧဝ တိဋ္ဌန္တိ, န တတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကဿ အဇ္ဈောတ္ထရဏာဘာဝါ. သစေ ပန ဥဒကောဃာဒိနာ ယောဇနပ္ပမာဏမ္ပိ နိန္နဋ္ဌာနံ ဟောတိ, နဒီသီမာဒယောဝ ဟောန္တိ, န တတော ဟေဋ္ဌာ. တသ္မာ နဒီအာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ ဗဟိတီရမုခေန ဥမင်္ဂေန, ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိဋ္ဌော ဘိက္ခု နဒိယံ ဌိတာနံ ကမ္မံ န ကောပေတိ, သော ပန အာသန္နဂါမေ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ ကောပေတိ. သစေ ပန သော ဥဘိန္နံ တီရဂါမာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဟောတိ, ဥဘယဂါမဋ္ဌာနံ ကမ္မံ ကောပေတိ. သစေ ပန တီရံ ဂါမက္ခေတ္တံ န ဟောတိ, အဂါမကာရညမေဝ. တတ္ထ ပန တီရဒွယေပိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမံ ဝိနာ ကေဝလာယ ခုဒ္ဒကာရညသီမာယမေဝ ကမ္မံ ကောပေတိ. သစေ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ကရောန္တိ, တဒါ ယဒိ တေသံ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ပရိစ္ဆေဒေါ ဧတဿ နိသိန္နောကာသဿ ပရတော ဧကံ သတ္တဗ္ဘန္တရံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော န ကမ္မကောပေါ. နော စေ, ကမ္မကောပေါ. ဂါမသီမာယံ ပန အန္တောဥမင်္ဂေ ဝါ ဗိလေ ဝါ ခဏိတွာ ဝါ ယတ္ထ ပဝိသိတုံ သက္ကာ, ယတ္ထ ဝါ သုဝဏ္ဏမဏိအာဒိံ ခဏိတွာ ဂဏှန္တိ, ဂဟေတုံ သက္ကာတိ ဝါ သမ္ဘာဝနာ ဟောတိ, တတ္တကံ ဟေဋ္ဌာပိ ဂါမသီမာ, တတ္ထ ဣဒ္ဓိယာ အန္တော နိသိန္နောပိ ကမ္မံ ကောပေတိ. ယတ္ထ ပန ပကတိမနုဿာနံ ပဝေသသမ္ဘာဝနာပိ နတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ ယာဝ ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကာ အရညသီမာဝ, န ဂါမသီမာ. အရညသီမာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထပိ ဟိ ယတ္တကေ ပဒေသေ ပဝေသသမ္ဘာဝနာ, တတ္တကမေဝ ဥပရိတလေ အရညသီမာ ပဝတ္တတိ. တတော ပန ဟေဋ္ဌာ န အရညသီမာ တတ္ထ ဥပရိတလေန [Pg.341] သဟ ဧကာရညဝေါဟာရာဘာဝတော. န ဟိ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌံ အရညံ ပဝိဋ္ဌောတိ ဝေါဟရန္တိ, တသ္မာ တတြဋ္ဌော ဥပရိ အရညဋ္ဌာနံ ကမ္မံ န ကောပေတိ ဥမင်္ဂနဒိယံ ဌိတော ဝိယ ဥပရိနဒိယံ ဌိတာနံ. ဧကသ္မိဉှိ စက္ကဝါဠေ ဂါမနဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေ မုဉ္စိတွာ တဒဝသေသံ အမနုဿာဝါသံ ဒေဝဗြဟ္မလောကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗံ အရညမေဝ. ‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဟိ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရာဒိပိ အရညမေဝ. ဣဓ ပန နဒီအာဒီနံ ဝိသုံ သီမာဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ တဒဝသေသမေဝ အရညံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ စ ယတ္တကေ ပဒေသေ ဧကံ အရညန္တိ ဝေါဟရန္တိ, အယမေကာ အရညသီမာ. ဣန္ဒပုရဉှိ သဗ္ဗံ ဧကာရညသီမာ, တထာ အသုရယက္ခပုရာဒိ. အာကာသဋ္ဌဒေဝဗြဟ္မဝိမာနာနိ ပန သမန္တာ အာကာသပရိစ္ဆိန္နာနိ ပစ္စေကံ အရညသီမာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ပဗ္ဗတဒီပကာ ဝိယ. တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယံ, အရညသီမာယမေဝ ဝါ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဣဓာပိ ဥပရိအရညတလေန သဒ္ဓိံ ဟေဋ္ဌာပထဝိယာ ဧကာရညဝေါဟာရာဘာဝါ ဝိသုံ အရညသီမာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနေဝေတ္ထ ဂါမနဒီအာဒိသီမာကထာယ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘ဣဒ္ဓိမာ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာပထဝိတလေ ဌိတော ကမ္မံ ကောပေတီ’တိ ဗဒ္ဓသီမာယံ ဒဿိတနယော န ဒဿိတော’’တိ ဝဒန္တိ.

ແຕ່ພຣະອາຈານບາງພວກຄັດຄ້ານຄຳນັ້ນແລ້ວກ່າວວ່າ 'ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ, ຊາຕັດສະຣະສີມາ ແລະອຸທົກກເຂປະສີມາທີ່ອາໄສແຫຼ່ງນ້ຳນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະເພາະໃນສ່ວນເທິງຂອງແຜ່ນດິນ ແລະໃນສ່ວນລຸ່ມທີ່ນ້ຳຖ້ວມເຖິງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕັ້ງຢູ່ຕ່ຳກວ່ານັ້ນ ເພາະຕ່ຳກວ່ານັ້ນບໍ່ມີນ້ຳຖ້ວມເຖິງ. ແຕ່ຫາກມີບ່ອນຫຼຸບລົງໄປແມ່ນແຕ່ປະມານໜຶ່ງໂຍດ ດ້ວຍກະແສນ້ຳເປັນຕົ້ນ, ບ່ອນນັ້ນກໍຍັງເປັນນະທີສີມາເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕ່ຳກວ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປທາງອຸມົງທີ່ຢູ່ກ້ອງແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ ໂດຍທາງຝັ່ງດ້ານນອກ ຫຼືເຂົ້າໄປດ້ວຍລິດ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳກຳເລີບ, ແຕ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນບ້ານທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງກຳເລີບ. ຫາກພິກຂຸຮູບນັ້ນນັ່ງຢູ່ລະຫວ່າງກາງແຫ່ງບ້ານທີ່ຢູ່ແຄມຝັ່ງທັງສອງ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳໃນເຂດບ້ານທັງສອງກຳເລີບ. ແຕ່ຫາກຝັ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນເຂດບ້ານ, ແຕ່ເປັນປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານແທ້ໆ. ໃນປ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຢູ່ຝັ່ງທັງສອງ ຫາກບໍ່ມີສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳກຳເລີບໃນເຂດອະຣັນຍະສີມາຂະໜາດນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ. ຫາກພວກເຂົາເຮັດສັງຄະກຳໃນສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ, ໃນເວລານັ້ນ ຫາກການກຳນົດສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາຂອງພວກເຂົາ ຕັ້ງຢູ່ກາຍບ່ອນທີ່ພິກຂຸນັ້ນນັ່ງຢູ່ໄປອີກໜຶ່ງອັບພັນ, ສັງຄະກຳກໍບໍ່ກຳເລີບ. ຫາກບໍ່ແມ່ນເຊັ່ນນັ້ນ, ສັງຄະກຳກໍກຳເລີບ. ສ່ວນໃນຄາມະສີມານັ້ນ, ພາຍໃນອຸມົງ ຫຼືໃນຖ້ຳ ຫຼືໃນບ່ອນທີ່ຂຸດລົງໄປ ທີ່ສາມາດເຂົ້າໄປໄດ້, ຫຼືໃນບ່ອນທີ່ຂຸດເອົາຄຳ ແລະແກ້ວມະນີເປັນຕົ້ນ ຫຼືມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ວ່າຈະຂຸດເອົາໄດ້, ຕ່ຳລົງໄປພຽງໃດ ກໍຍັງເປັນຄາມະສີມາພຽງນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປນັ່ງຢູ່ພາຍໃນບ່ອນນັ້ນດ້ວຍລິດ ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳກຳເລີບໄດ້. ແຕ່ໃນບ່ອນທີ່ຄົນທຳມະດາບໍ່ມີທາງຈະເຂົ້າໄປໄດ້ເລີຍ, ບ່ອນນັ້ນທັງໝົດຈົນເຖິງນ້ຳຮອງຮັບແຜ່ນດິນ ຈັດເປັນອະຣັນຍະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຄາມະສີມາ. ແມ່ນໃນອະຣັນຍະສີມາກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຈິງຢູ່, ໃນອະຣັນຍະສີມານັ້ນ, ໃນບໍລິເວນທີ່ສາມາດເຂົ້າໄປໄດ້ພຽງໃດ, ອະຣັນຍະສີມາໃນສ່ວນເທິງກໍມີຢູ່ພຽງນັ້ນ. ແຕ່ຕ່ຳກວ່ານັ້ນລົງໄປ ບໍ່ແມ່ນອະຣັນຍະສີມາ ເພາະບໍ່ມີໂວຫານວ່າເປັນປ່າດຽວກັນກັບສ່ວນເທິງ. ຈິງຢູ່, ຊາວໂລກຍ່ອມບໍ່ຮ້ອງເອົາຄົນທີ່ເຂົ້າໄປໃນບ່ອນນັ້ນວ່າ 'ເຂົ້າໄປໃນປ່າ', ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳໃນສ່ວນປ່າເບື້ອງເທິງກຳເລີບ ເໝືອນກັບພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳໃນອຸມົງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງແມ່ນ້ຳກຳເລີບ. ຈິງຢູ່, ໃນຈັກກະວານໜຶ່ງ ຍົກເວັ້ນບ້ານ, ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະຊາຕັດສະຣະ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຕັ້ງແຕ່ທີ່ຢູ່ຂອງອະມະນຸດ ຕະຫຼອດເຖິງເທວະໂລກ ແລະພຣົມມະໂລກ ຍ່ອມເປັນປ່າທັງໝົດ. ເພາະມີພຣະດຳຣັດໄວ້ວ່າ 'ຈາກບ້ານ ຫຼືຈາກປ່າ', ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະຊາຕັດສະຣະເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າເປັນປ່າຄືກັນ. ແຕ່ໃນອະທິບາຍນີ້, ເພາະຖືເອົາແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນແຍກອອກເປັນສີມາຕ່າງຫາກ, ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາສ່ວນທີ່ເຫຼືອເທົ່ານັ້ນວ່າເປັນປ່າ. ແລະໃນປ່ານັ້ນ, ໃນບໍລິເວນທີ່ຊາວໂລກຮ້ອງກັນວ່າເປັນປ່າດຽວກັນພຽງໃດ, ບ່ອນນີ້ກໍເປັນອະຣັນຍະສີມາໜຶ່ງພຽງນັ້ນ. ຈິງຢູ່, ເມືອງອິນທະປັດທະທັງໝົດ ກໍເປັນອະຣັນຍະສີມາດຽວກັນ, ເມືອງອະສູນ ແລະເມືອງຍັກເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັນ. ສ່ວນວິມານຂອງເທວະດາ ແລະພຣົມຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນອາກາດ ທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍອາກາດໂດຍຮອບ ຍ່ອມເປັນອະຣັນຍະສີມາແຕ່ລະແຫ່ງ ເໝືອນກັບເກาະພູເຂົາໃນທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ. ໃນບ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ, ຄວນເຮັດສັງຄະກຳໃນສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ ຫຼືໃນອະຣັນຍະສີມານັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນໃນບ່ອນນີ້ ກໍຄວນຖືວ່າເປັນອະຣັນຍະສີມາຕ່າງຫາກ ເພາະບໍ່ມີໂວຫານວ່າເປັນປ່າດຽວກັນລະຫວ່າງແຜ່ນດິນເບື້ອງລຸ່ມກັບສ່ວນປ່າເບື້ອງເທິງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວັກຄະອັດຖະກະຖາ ໑໓໘) ເມື່ອກ່າວເຖິງເລື່ອງຄາມະສີມາ ແລະນະທີສີມາເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສະແດງນັຍທີ່ສະແດງໄວ້ໃນພັດທະສີມາວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ມີລິດຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນລຸ່ມແຫ່ງແຜ່ນດິນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳກຳເລີບ' ດັ່ງນີ້.

ဣဒဉ္စေတာသံ ဂါမသီမာဒီနံ ဟေဋ္ဌာပမာဏဒဿနံ သုတ္တာဒိဝိရောဓာဘာဝါ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂဟဏေ စ ဂါမသီမာယံ သမ္မတာ ဗဒ္ဓသီမာ ဥပရိဂါမသီမံ, ဟေဋ္ဌာ ဥဒကပရိယန္တံ အရညသီမဉ္စ အဝတ္ထရတီတိ တဿာ အရညသီမာပိ ခေတ္တန္တိ သိဇ္ဈတိ. ဘဂဝတာ စ ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၄၇) နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရာ ဗဒ္ဓသီမာယ အခေတ္တဘာဝေန ဝုတ္တာ, န ပန အရညံ, တသ္မာ အရညမ္ပိ ဗဒ္ဓသီမာယ ခေတ္တမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ [Pg.342] တတ္ထ သာ န ဗဇ္ဈတီတိ? ပယောဇနာဘာဝါ. သီမာပေက္ခာနန္တရမေဝ ဟိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ သမ္ဘဝတော, တဿာ စ ဥပရိ သမ္မတာယ ဗဒ္ဓသီမာယ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏာနုလောမတော ဝိပတ္တိသီမာ ဧဝ သိယာ. ဂါမက္ခေတ္တေ ပန ဌတွာ အဂါမကာရညေကဒေသမ္ပိ အန္တောကရိတွာ သမ္မတာ ကိဉ္စာပိ သုသမ္မတာ အဂါမကာရညေ ဘဂဝတာ ဝိဟိတာယ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယပိ အနိဝတ္တနတော, တတ္ထ ပန ကမ္မံ ကာတုံ ပဝိဋ္ဌာနမ္ပိ တတော ဗဟိ ကေဝလာရညေ ကရောန္တာနမ္ပိ အန္တရာ တီဏိ သတ္တဗ္ဘန္တရာနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ. အညထာ ဝိပတ္တိ ဧဝ သိယာတိ သဗ္ဗထာ နိရတ္ထကမေဝ အဂါမကေ အရညေ ဗဒ္ဓသီမာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ແລະການສະແດງປະມານເບື້ອງລຸ່ມແຫ່ງຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມປາກົດວ່າສົມຄວນ ເພາະບໍ່ຂັດກັບພຣະສູດເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ຮອບຄອບແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ. ແລະເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນີ້, ພັດທະສີມາທີ່ສົມມຸດໄວ້ໃນຄາມະສີມາ ຍ່ອມຖ້ວມທັບຄາມະສີມາໃນສ່ວນເທິງ ແລະຖ້ວມທັບອະຣັນຍະສີມາໃນສ່ວນລຸ່ມຈົນເຖິງຂອບເຂດນ້ຳ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດວ່າ ແມ່ນແຕ່ອະຣັນຍະສີມາກໍເປັນເຂດຂອງພັດທະສີມານັ້ນຄືກັນ. ແລະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕັດໄວ້ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແມ່ນ້ຳທັງປວງ ບໍ່ແມ່ນສີມາ' (ມະຫາວັກຄະ ໑໔໗) ໂດຍຄວາມທີ່ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະຊາຕັດສະຣະ ບໍ່ແມ່ນເຂດຂອງພັດທະສີມາ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຊົງຕັດເຖິງປ່າ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖືເອົາວ່າ ແມ່ນແຕ່ປ່າກໍເປັນເຂດຂອງພັດທະສີມາຄືກັນ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຜູກພັດທະສີມາໃນປ່ານັ້ນ? ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະວ່າ ທັນທີທີ່ຕ້ອງການສີມາ, ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ແລະເພາະຄວາມອະນຸໂລມຕາມການຄາບg່ຽວ ແລະການຖ້ວມທັບແຫ່ງພັດທະສີມາທີ່ສົມມຸດໄວ້ເໜືອສັດຕັບພັນຕະຣະສີມານັ້ນ, ສີມານັ້ນກໍຈະກາຍເປັນວິປັດຕິສີມາ (ສີມາວິບັດ) ໄປ. ສ່ວນພັດທະສີມາທີ່ສົມມຸດໄວ້ ໂດຍຢືນຢູ່ໃນເຂດບ້ານແລ້ວລວມເອົາສ່ວນໜຶ່ງຂອງປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສີມາທີ່ສົມມຸດໄວ້ດີແລ້ວ ກໍຍ່ອມບໍ່ຫ້າມສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານ, ໃນປ່ານັ້ນ ລະຫວ່າງພວກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປເພື່ອເຮັດສັງຄະກຳໃນພັດທະສີມານັ້ນ ກັບພວກພິກຂຸຜູ້ເຮັດສັງຄະກຳໃນປ່າລ້ວນໆ ພາຍນອກພັດທະສີມານັ້ນ ຕ້ອງເວັ້ນໄລຍະຫ່າງໄວ້ ໓ ອັບພັນ. ຫາກບໍ່ແມ່ນເຊັ່ນນັ້ນ, ຍ່ອມເປັນວິບັດຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ການຜູກພັດທະສີມາໃນປ່າທີ່ບໍ່ມີບ້ານ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດໂດຍປະການທັງປວງ.

အန္တောနဒိယံ ပဝိဋ္ဌသာခါယာတိ နဒိယာ ပထဝီတလံ အာဟစ္စ ဌိတာယ သာခါယပိ, ပဂေဝ အနာဟစ္စ ဌိတာယ. ပါရောဟေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေန သဘာဂနဒီသီမံ ဖုသိတွာ ဌိတေန ဝိသဘာဂသီမာသမ္ဗန္ဓသာခါဒိနာ ဥဒကုက္ခေပသီမာယ သမ္ဗန္ဓော န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဧတေနေဝ မဟာသီမံ ဂါမသီမဉ္စ ဖုသိတွာ ဌိတေန သာခါဒိနာ မာဠကသီမာယ သမ္ဗန္ဓော န ဝဋ္ဋတီတိ ဉာပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အန္တောနဒိယံယေဝါတိ သေတုပါဒါနံ တီရဋ္ဌိတတ္တံ နိဝတ္တေတိ. တေန ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိနဒိယံ ပတိဋ္ဌိတတ္တေပိ သမ္ဘေဒါဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဟိ ဥဒကုက္ခေပတော ဗဟိ အန္တောနဒိယမ္ပိ ပတိဋ္ဌိတတ္တေ သမ္ဘေဒေါ ဘဝေယျ, တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဘဝေယျ ကမ္မကောပဿ သမာနတ္တာ, န စ ပဋိက္ခိတ္တံ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ အတ္တနော နိဿယသီမာယ သမ္ဘေဒဒေါသော နတ္ထေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກິ່ງໄມ້ທີ່ຍື່ນເຂົ້າໄປໃນແມ່ນ້ຳ' ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ກິ່ງໄມ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບພື້ນດິນແຫ່ງແມ່ນ້ຳ, ຈະກ່າວໄປໄຍເຖິງກິ່ງໄມ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບພື້ນດິນ. ແມ່ນໃນຮາກໄມ້ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການເຊື່ອມຕໍ່ແຫ່ງອຸທົກກເຂປະສີມາ ດ້ວຍກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັບສີມາຕ່າງກັນ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບນະທີສີມາທີ່ມີສະພາວະດຽວກັນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄວນຊາບວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນອັນສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ການເຊື່ອມຕໍ່ແຫ່ງມາລະກະສີມາ ດ້ວຍກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບມະຫາສີມາ ແລະຄາມະສີມາ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ໃນແມ່ນ້ຳນັ້ນເອງ' ຍ່ອມຫ້າມຄວາມເປັນຂົວທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອງສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຄາບກ່ຽວກັນ ແມ່ນໃນເວລາທີ່ຂົວຕັ້ງຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳ ພາຍນອກກຳນົດແຫ່ງອຸທົກກເຂປະສີມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຕັ້ງຢູ່ທີ່ຝັ່ງດ້ານນອກ' ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່, ຫາກມີການຄາບກ່ຽວກັນ ໃນເວລາທີ່ຂົວຕັ້ງຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳ ພາຍນອກອຸທົກກເຂປະສີມາ, ແມ່ນຂໍ້ນັ້ນກໍຄວນຖືກຄັດຄ້ານ ເພາະຄວາມກຳເລີບແຫ່ງສັງຄະກຳມີສະພາວະສະເໝີກັນ, ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກຄັດຄ້ານ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖືເອົາວ່າ ໂທດຄືການຄາບກ່ຽວກັນກັບສີມາທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ທັງປວງເລີຍ.

အာဝရဏေန ဝါတိ ဒါရုအာဒီနိ ခဏိတွာ ဥဒကနိဝါရဏေန. ကောဋ္ဋကဗန္ဓနေန ဝါတိ မတ္တိကာဒီဟိ ပူရေတွာ ကတသေတုဗန္ဓနေန ဝါ, ဥဘယေနာပိ အာဝရဏမေဝ ဒဿေတိ. ‘‘နဒိံ ဝိနာသေတွာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ပါဠိ [Pg.343] ဗဒ္ဓါ’’တိ, ဟေဋ္ဌာ နဒိံ အာဝရိတွာ ပါဠိ ဗဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ဆဍ္ဍိတောဒကန္တိ အတိရိတ္တောဒကံ. နဒိံ ဩတရိတွာ သန္ဒနဋ္ဌာနတောတိ ဣမိနာ တဠာကနဒီနံ အန္တရာ ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဥပ္ပတိတွာတိ တီရာဒိဘိန္ဒနဝသေန ဝိပုလာ ဟုတွာ. ဝိဟာရသီမန္တိ ဗဒ္ဓသီမံ.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຄື່ອງກັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການປັກໄມ້ເປັນຕົ້ນລົງໄປແລ້ວກັ້ນນ້ຳໄວ້. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການກໍ່ຄັນຄູ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການຖົມດິນໜຽວເປັນຕົ້ນແລ້ວເຮັດເປັນຄັນຄູກັ້ນນ້ຳ, ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງເຄື່ອງກັ້ນຄືກັນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ແມ່ນ້ຳເສຍໄປ' ໃຫ້ຈະແຈ້ງວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມຜູກຄັນຄູໄວ້', ອະທິບາຍວ່າ ກັ້ນແມ່ນ້ຳໄວ້ໃນສ່ວນລຸ່ມແລ້ວຜູກຄັນຄູໄວ້. ຄຳວ່າ 'ນ້ຳທີ່ປ່ອຍອອກ' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳທີ່ເຫຼືອລົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈາກບ່ອນທີ່ໄຫຼລົງສູ່ແມ່ນ້ຳ' ນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ໃນບ່ອນທີ່ນ້ຳໄຫຼຢູ່ລະຫວ່າງໜອງນ້ຳ ແລະແມ່ນ້ຳ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ລົ້ນອອກ' ໝາຍເຖິງ ເປັນນ້ຳຈຳນວນຫຼາຍເພາະທຳລາຍຝັ່ງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິຫາຣະສີມາ' ໝາຍເຖິງ ພັດທະສີມາ.

အဂမနပထေတိ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျေ. အရညသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓံ အဂါမကာရညသီမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထာတိ ပကတိယာ မစ္ဆဗန္ဓာနံ ဂမနပထေသု ဒီပကေသု.

ຄຳວ່າ 'ໃນຫົນທາງທີ່ບໍ່ສາມາດໄປມາໄດ້' ໝາຍເຖິງ ໃນຫົນທາງທີ່ບໍ່ສາມາດຈະໄປແລະກັບໄດ້ໃນມື້ດຽວກັນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນອະຣັນຍະສີມາເທົ່ານັ້ນ' ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ອະຣັນຍະສີມາທີ່ບໍ່ມີບ້ານ ເຊິ່ງສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານຂອງຊາວໂລກ. ຄຳວ່າ 'ໃນບ່ອນນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ໃນເກາະນ້ອຍໆ ທີ່ຢູ່ໃນເສັ້ນທາງເດີນເຮືອຂອງພວກຫາປາໂດຍປົກກະຕິ.

တံ ဌာနန္တိ တေသံ အာဝါဋာဒီနံ ကတဋ္ဌာနမေဝ, န အကတန္တိ အတ္ထော. လောဏီတိ သမုဒ္ဒေါဒကဿ ဥပ္ပတ္တိဝေဂနိန္နော မာတိကာကာရေန ပဝတ္တနကော.

ຄຳວ່າ 'ບ່ອນນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ສະເພາະບ່ອນທີ່ຂຸດຫຼຸມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ຂຸດ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ 'ໂລນີ (ຮ່ອງນ້ຳເຄັມ)' ໝາຍເຖິງ ທາງນ້ຳທີ່ໄຫຼໄປໃນລັກສະນະເປັນຮ່ອງນ້ຳ ເພາະຄວາມແຮງແຫ່ງການຂຶ້ນລົງຂອງນ້ຳທະເລ.

သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၇) ပန – ဂစ္ဆန္တိယာ ပန နာဝါယ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဥဒကုက္ခေပမနတိက္ကမိတွာ ပရိဝတ္တမာနာယ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သီမံ ဝါ သောဓေတွာတိ ဧတ္ထ သီမာသောဓနံ နာမ ဂါမသီမာဒီသု ဌိတာနံ ဟတ္ထပါသာနယနာဒိ. ‘‘နဒိံ ဝိနာသေတွာ တဠာကံ ကရောန္တီ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ပါဠိ ဗဒ္ဓါ’’တိ, ဟေဋ္ဌာ နဒိံ အာဝရိတွာ ပါဠိ ဗဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ဆဍ္ဍိတောဒကန္တိ တဠာကရက္ခဏတ္ထံ ဧကမန္တေန ဆဍ္ဍိတမုဒကံ. ဒေဝေ အဝဿန္တေတိ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာလေ ဝဿာနေပိ ဒေဝေ အဝဿန္တေ. ဥပ္ပတိတွာတိ ဥတ္တရိတွာ. ဂါမနိဂမသီမံ ဩတ္ထရိတွာ ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဝဿကာလေ စတ္တာရော မာသေ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နာ ပဝတ္တတိ. ဝိဟာရသီမန္တိ ဗဒ္ဓသီမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ສ່ວນໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະທີປະນີ ດີກາມະຫາວັກ ໓.໑໔໗) ກ່າວວ່າ - ຄຳວ່າ 'ແຕ່ເມື່ອເຮືອກຳລັງແລ່ນຢູ່ ບໍ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳ' ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ເມື່ອເຮືອແລ່ນວົນວຽນຢູ່ໂດຍບໍ່ກາຍເຂດອຸທົກກເຂປະສີມາ ຍ່ອມຄວນເຮັດໄດ້. ຄຳວ່າ 'ຫຼືຊຳຮະສີມາແລ້ວ' ໃນຂໍ້ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ການຊຳຮະສີມາ ໝາຍເຖິງ ການນຳເອົາພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄາມະສີມາເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດເປັນຕົ້ນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່g່າວໄວ້ວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ແມ່ນ້ຳເສຍໄປແລ້ວເຮັດເປັນໜອງນ້ຳ' ໃຫ້ຈະແຈ້ງວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມຜູກຄັນຄູໄວ້', ອະທິບາຍວ່າ ກັ້ນແມ່ນ້ຳໄວ້ໃນສ່ວນລຸ່ມແລ້ວຜູກຄັນຄູໄວ້. ຄຳວ່າ 'ນ້ຳທີ່ປ່ອຍອອກ' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳທີ່ປ່ອຍອອກໄປທາງຂ້າງໜຶ່ງ ເພື່ອຮັກສາໜອງນ້ຳໄວ້. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອຝົນບໍ່ຕົກ' ໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນລະດູຝົນ ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຝົນແລ້ງ ຝົນບໍ່ຕົກ. ຄຳວ່າ 'ລົ້ນອອກ' ໝາຍເຖິງ ໄຫຼຖ້ວມຂຶ້ນມາ. ຄຳວ່າ 'ໄຫຼຖ້ວມທັບຄາມະສີມາ ແລະນິຄົມສີມາ' ໝາຍເຖິງ ໄຫຼໄປຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນໃນລະດູຝົນ ໂດຍບໍ່ຂາດສາຍ ຕາມທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ 'ວິຫາຣະສີມາ' ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ພັດທະສີມາ.

အဂမနပထေတိ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ ပစ္စာဂန္တုံ န သက္ကောတိ, တာဒိသေ ပဒေသေ. အရညသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေသန္တိ မစ္ဆဗန္ဓာနံ. ဂမနပရိယန္တဿ [Pg.344] ဩရတောတိ ဂမနပရိယန္တဿ ဩရိမဘာဂေ ဒီပကံ ပဗ္ဗတဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န သမုဒ္ဒပ္ပဒေသန္တိ ဝုတ္တံ.

ຄຳວ່າ 'ໃນຫົນທາງທີ່ບໍ່ສາມາດໄປມາໄດ້' ໝາຍເຖິງ ໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ບໍ່ສາມາດຈະໄປແລະກັບໄດ້ໃນມື້ດຽວກັນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນອະຣັນຍະສີມາເທົ່ານັ້ນ' ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ. ຄຳວ່າ 'ຂອງພວກເຂົາ' ໝາຍເຖິງ ຂອງພວກຫາປา. ຄຳວ່າ 'ໃນຝັ່ງນີ້ແຫ່ງທີ່ສຸດແຫ່ງການໄປ' ໝາຍເຖິງ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ເກາະນ້ອຍ ແລະພູເຂົາ ໃນສ່ວນຝັ່ງນີ້ແຫ່ງທີ່ສຸດແຫ່ງການໄປ, ບໍ່ໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງບໍລິເວນມະຫາສະໝຸດ.

သမ္ဘိန္ဒန္တီတိ ယတ္ထ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ နိသီဒိတုံ န သက္ကာ, တတ္ထ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတ္တနော သီမာယ ကရောန္တာ သမ္ဘိန္ဒန္တိ, စတုန္နမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ပဟောနကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သကလမ္ပိ အန္တောကရောန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သံသဋ္ဌဝိဋပါတိ အညမညံ သိဗ္ဗိတွာ ဌိတမဟာသာခမူလာ, ဧတေန အညမညဿ အတိအာသန္နတံ ဒီပေတိ. သာခါယ သာခံ ဖုသန္တာပိ ဟိ ဒူရဋ္ဌာပိ သိယုံ, တတော ဧကံသတော သမ္ဘေဒလက္ခဏံ န ဒဿိတံ သိယာတိ တံ ဒဿေတုံ ဝိဋပဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဧဝဉှိ ဘိက္ခူနံ နိသီဒိတုံ အပ္ပဟောနကဋ္ဌာနံ အတ္တနော သီမာယ အန္တောသီမဋ္ဌံ ကရိတွာ ပုရာဏဝိဟာရံ ကရောန္တာ သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တိ နာမ, န တတော ပရန္တိ ဒဿိတမေဝ ဟောတိ. ဗဒ္ဓါ ဟောတီတိ ပေါရာဏကဝိဟာရသီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံ အမ္ဗန္တိ အပရေန သမယေန ပုရာဏဝိဟာရပရိက္ခေပါဒီနံ ဝိနဋ္ဌတ္တာ အဇာနန္တာနံ တံ ပုရာဏဝိဟာရသီမာယ နိမိတ္တဘူတံ အမ္ဗံ. အတ္တနော သီမာယ အန္တောသီမဋ္ဌံ ကရိတွာ ပုရာဏဝိဟာရသီမဋ္ဌံ ဇမ္ဗုံ ကိတ္တေတွာ အမ္ဗဇမ္ဗူနံ အန္တရေ ယံ ဌာနံ, တံ အတ္တနော သီမာယ ပဝေသေတွာ ဗဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုရာဏသီမာယ နိမိတ္တဘူတဿ ဂါမဋ္ဌဿ အမ္ဗရုက္ခဿ အန္တောသီမဋ္ဌာယ ဇမ္ဗုယာ သဟ သံသဋ္ဌဝိဋပတ္တေပိ သီမာယ ဗန္ဓနကာလေ ဝိပတ္တိ ဝါ ပစ္ဆာ ဂါမသီမာယ သဟ သမ္ဘေဒေါ ဝါ ကမ္မဝိပတ္တိ ဝါ နာဟောသီတိ မုခတောဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ Sambhindanti (ຄາບກ່ຽວ) ໄດ້ແກ່ ໃນບ່ອນໃດທີ່ພິກຂຸ 4 ຮູບ ບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້, ໃນບ່ອນນັ້ນ ນັບແຕ່ບ່ອນນັ້ນໄປ ຈົນເຖິງປະມານປາຍເສັ້ນຜົມ ຫາກເຮັດໃຫ້ເຂົ້າມາໃນສີມາຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ຄາບກ່ຽວ (sambhindanti), ແຕ່ຖ້າເຮັດໃຫ້ເຂົ້າມາໃນສີມາຂອງຕົນ ນັບແຕ່ບ່ອນທີ່ພິກຂຸ 4 ຮູບພໍນັ່ງໄດ້ ຈົນເຖິງທັງໝົດ ຊື່ວ່າ ຄອບງຳ (ajjhottharanti) ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Saṃsaṭṭhaviṭapā (ມີກິ່ງກ້ານກ່ຽວກັນ) ໄດ້ແກ່ ມີກິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຮາກທີ່ເຕີບໃຫຍ່ສອດປະສານກັນ, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມໃກ້ຊິດກັນຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຕົ້ນໄມ້ຈະຕັ້ງຢູ່ຫ່າງກັນ ແຕ່ກິ່ງກໍອາດຈະແຕະຕ້ອງກັນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງລັກສະນະການຄາບກ່ຽວກັນໂດຍສ່ວນດຽວ ທີ່ອາດຈະບໍ່ປາກົດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງກິ່ງກ້ານ (viṭapa). ດ້ວຍວ່າ ພວກພິກຂຸເມື່ອເຮັດບ່ອນທີ່ບໍ່ພໍນັ່ງໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃນສີມາຂອງຕົນ ແລ້ວສ້າງວິຫານເກົ່າ ຄືວ່າ ຊື່ວ່າ ເຮັດສີມາໃຫ້ຄາບກ່ຽວກັບສີມາ, ບໍ່ແມ່ນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ເປັນອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Baddhā hotī (ຜູກແລ້ວ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງສີມາຂອງວິຫານເກົ່າ. ຄຳວ່າ Taṃ ambaṃ (ຕົ້ນມ່ວງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນມ່ວງທີ່ເປັນນິມິດຂອງສີມາວິຫານເກົ່ານັ້ນ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ເພາະຄວາມເສຍຫາຍໄປແຫ່ງເຄື່ອງລ້ອມວິຫານເກົ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຜູກແລ້ວ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃນສີມາຂອງຕົນ ແລ້ວປະກາດຕົ້ນຫວ້າທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາວິຫານເກົ່າ ເອົາສະຖານທີ່ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນມ່ວງ ແລະ ຕົ້ນຫວ້າ ນັ້ນໃຫ້ເຂົ້າໄປໃນສີມາຂອງຕົນ ແລ້ວຜູກ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຕົ້ນມ່ວງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນບ້ານ ເຊິ່ງເປັນນິມິດຂອງສີມາເກົ່າ ມີກິ່ງກ້ານກ່ຽວກັນກັບຕົ້ນຫວ້າທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນສີມາ, ເຖິງແມ່ນໃນເວລາຜູກສີມາ ຄວາມວິບັດ ຫຼື ໃນພາຍຫຼັງ ການຄາບກ່ຽວກັບຄາມສີມາ ຫຼື ຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ ກໍບໍ່ໄດ້ມີເລີຍ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍກົງເທົ່ານັ້ນ.

ပဒေသန္တိ သံဃဿ နိသီဒနပ္ပဟောနကံ ပဒေသံ. သီမန္တရိကံ ဌပေတွာတိအာဒိနာ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏံ ကတွာ ဗဒ္ဓသီမာပိ အညမညံ ဖုသာပေတွာ အဗျဝဓာနေန ဗဒ္ဓသီမာပိ အသီမာ ဧဝါတိ ဒဿေတိ, တသ္မာ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တာပိ သီမန္တရိကာ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. သာ ပန ဒုဗ္ဗောဓာတိ အဋ္ဌကထာသု စတုရင်္ဂုလာဒိကာ ဝုတ္တာတိ [Pg.345] ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ သီမာနန္တိ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ. နိမိတ္တံ ဟောတီတိ နိမိတ္တဿ သီမတော ဗာဟိရတ္တာ ဗန္ဓနကာလေ တာဝ သမ္ဘေဒဒေါသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. န ကေဝလဉ္စ နိမိတ္တကတော ဧဝ သင်္ကရံ ကရောတိ, အထ ခေါ သီမန္တရိကာယ ဌိတော အညောပိ ရုက္ခော ကရောတိ ဧဝ, တသ္မာ အပ္ပမတ္တိကာယ သီမန္တရိကာယ ဝဍ္ဎနကရုက္ခာဒယော န ဝဋ္ဋန္တိ ဧဝ. ဧတ္ထ စ ဥပရိ ဒိဿမာနခန္ဓသာခါဒိပဝေသေသု ဧဝ သင်္ကရဒေါသဿ သဗ္ဗတ္ထ ဒဿိတတ္တာ အဒိဿမာနာနံ မူလာနံ ပဝေသေပိ ဘူမိဂတိကတ္တာ ဒေါသော နတ္ထီတိ သိဇ္ဈတိ. သစေ ပန မူလာနိပိ ဒိဿမာနာနိ နေဝ ပဝိသန္တိ, သင်္ကရောဝ, ပဗ္ဗတပါသာဏာ ပန ဒိဿမာနာပိ ဘူမိဂတိကာယေဝ. ယဒိ ပန ဗန္ဓနကာလေ ဧဝ ဧကော ထူလရုက္ခော ဥဘယမ္ပိ သီမံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ, ပစ္ဆာ ဗဒ္ဓါ အသီမာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ Padesaṃ (ເຊິ່ງສ່ວນ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທີ່ພໍແກ່ການນັ່ງຂອງສົງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ Sīmantarikaṃ ṭhapetvā (ເວັ້ນລະຫວ່າງສີມາ) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າພັດທະສີມາທີ່ຜູກໂດຍເຮັດການຄາບກ່ຽວ ແລະ ຄອບງຳກັນ ໃຫ້ແຕະຕ້ອງກັນ ໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງກາງ ກໍເປັນອະສີມາ (ບໍ່ເປັນສີມາ) ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າລະຫວ່າງສີມາຈະມີປະມານພຽງ 1-2 ອົງຄຸລີ ກໍຍ່ອມຄວນ. ແຕ່ລະຫວ່າງສີມານັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີປະມານ 4 ອົງຄຸລີເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Dvinnaṃ sīmānaṃ (ແຫ່ງສີມາທັງສອງ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພັດທະສີມາທັງສອງ. ຄຳວ່າ Nimittaṃ hoti (ຍ່ອມເປັນນິມິດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະນິມິດຢູ່ນອກສີມາ ໃນເວລາຜູກ ຈຶ່ງຍັງບໍ່ມີໂທດຄືການຄາບກ່ຽວກັນ. ແລະບໍ່ແມ່ນແຕ່ຕົ້ນໄມ້ທີ່ເປັນນິມິດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລະຄົນກັນ (ສີມາສັງກະຣະ), ແຕ່ຕົ້ນໄມ້ອື່ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນລະຫວ່າງສີມາກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດໄດ້ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຈະຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງສີມາທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເລີຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະໂທດຄືຄວາມລະຄົນກັນ ທ່ານສະແດງໄວ້ໃນທຸກບ່ອນ ໂດຍການເຂົ້າໄປແຫ່ງລຳຕົ້ນ ແລະ ກິ່ງກ້ານເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດຢູ່ເບື້ອງເທິງເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຮາກທີ່ບໍ່ປາກົດຈະເຂົ້າໄປ ກໍສໍາເລັດຄວາມວ່າ ບໍ່ມີໂທດ ເພາະເປັນໄປຕາມສະພາບຂອງແຜ່ນດິນ. ແຕ່ຖ້າວ່າຮາກທັງຫຼາຍປາກົດຢູ່ ແລ້ວເຂົ້າໄປ ກໍເປັນຄວາມລະຄົນກັນແທ້, ສ່ວນຫີນພູເຂົາ ເຖິງແມ່ນຈະປາກົດ ກໍເປັນໄປຕາມສະພາບຂອງແຜ່ນດິນຄືກັນ. ແຕ່ຖ້າໃນເວລາຜູກສີມານັ້ນເອງ ມີຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຕົ້ນໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ຄາບກ່ຽວສີມາກ່ຽວຂ້ອງທັງສອງ, ພຶງເຫັນວ່າ ສີມາທີ່ຜູກໃນພາຍຫຼັງ ຍ່ອມເປັນອະສີມາ.

သီမသင်္ကရန္တိ သီမသမ္ဘေဒံ. ယံ ပနေတ္ထ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၈) ဝုတ္တံ ‘‘သီမသင်္ကရံ ကရောတီတိ ဝဍ္ဎိတွာ သီမပ္ပဒေသံ ပဝိဋ္ဌေ ဒွိန္နံ သီမာနံ ဂတဋ္ဌာနဿ ဒုဗ္ဗိညေယျတ္တာ ဝုတ္တ’’န္တိ, တံ န ယုတ္တံ ဂါမသီမာယပိ သဟ သင်္ကရံ ကရောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတော. တတ္ထာပိ ဟိ နိမိတ္တေ ဝဍ္ဎိတေ ဂါမသီမဗဒ္ဓသီမာနံ ဂတဋ္ဌာနံ ဒုဗ္ဗိညေယျမေဝ ဟောတိ. တတ္ထ ပန အဝတွာ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနမေဝ သင်္ကရဿ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တသမ္ဗန္ဓဒေါသောဝ သင်္ကရသဒ္ဒေန ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၄၈) ပန နိဒါနဝသေန ‘‘ယေသံ, ဘိက္ခဝေ, သီမာ ပစ္ဆာ သမ္မတာ, တေသံ တံ ကမ္မံ အဓမ္မိက’’န္တိအာဒိနာ ပစ္ဆာ သမ္မတာယ အသီမတ္တေ ဝုတ္တေပိ ဒွီသု ဂါမသီမာသု ဌတွာ ဒွီဟိ သံဃေဟိ သမ္ဘေဒံ ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဝါ ကတွာ သီမန္တရိကံ အဋ္ဌပေတွာ ဝါ ရုက္ခပါရောဟာဒိသမ္ဗန္ဓံ အဝိယောဇေတွာ ဝါ ဧကသ္မိံ ခဏေ ကမ္မဝါစာနိဋ္ဌာပနဝသေန ဧကတော သမ္မတာနံ ဒွိန္နမ္ပိ သီမာနံ အသီမတာ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ Sīmasaṅkara (ຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງສີມາ) ໄດ້ແກ່ ການຄາບກ່ຽວກັນແຫ່ງສີມາ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສານັດຖະທີປະນີວ່າ "ຄຳວ່າ ເຮັດໃຫ້ສີມາລະຄົນກັນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະຄວາມທີ່ບ່ອນໄປ (ແນວເຂດ) ແຫ່ງສີມາທັງສອງ ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ເຂດສີມາ", ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ ເພາະຄວນຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ ເຮັດໃຫ້ລະຄົນກັນກັບຄາມສີມານຳດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນທີ່ນັ້ນ ເມື່ອນິມິດຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ ບ່ອນໄປແຫ່ງຄາມສີມາ ແລະ ພັດທະສີມາ ກໍຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກຄືກັນ. ແຕ່ໃນທີ່ນັ້ນ ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ແຕ່ກ່າວເຖິງຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງພັດທະສີມາທັງສອງເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາວ່າ ໂທດຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ ສັງກະຣະ (ຄວາມລະຄົນກັນ). ສ່ວນໃນພະບາລີ ໂດຍອ້າງອີງເຖິງເຫດການ ທ່ານກ່າວວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສີມາຂອງພິກຂຸເຫຼົ່າໃດ ທີ່ສົມມຸດໃນພາຍຫຼັງ, ກັມຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອະທັມມິກະ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນອະສີມາແຫ່ງສີມາທີ່ສົມມຸດໃນພາຍຫຼັງ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນອະສີມາແຫ່ງສີມາທັງສອງ ທີ່ສົມມຸດພ້ອມກັນ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຄາບກ່ຽວ ຫຼື ຄອບງຳກັນ ໂດຍຢືນຢູ່ໃນຄາມສີມາສອງແຫ່ງ ດ້ວຍສົງສອງຄະນະ ຫຼື ໂດຍບໍ່ໄດ້ເວັ້ນລະຫວ່າງສີມາ ຫຼື ໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງຮາກໄມ້ທີ່ຫ້ອຍລົງມາເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສຳເລັດກັມມະວາຈາໃນຂະນະດຽວກັນ ກໍເປັນອັນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວ.

သာရတ္ထဒီပနိယံ [Pg.346] (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၄၈) ‘‘သံသဋ္ဌဝိဋပါတိ ဣမိနာ အညမညဿ အာသန္နတံ ဒီပေတိ. ဗဒ္ဓါ ဟောတီတိ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ သီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဿာ ပဒေသန္တိ ယတ္ထ ဌတွာ ဘိက္ခူဟိ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ကာ ဟောတိ, တာဒိသံ ပဒေသံ. ယတ္ထ ပန ဌိတေဟိ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, တာဒိသံ ပဒေသံ အန္တော ကရိတွာ ဗန္ဓန္တာ သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တိ နာမ. ဒွိန္နံ သီမာနံ နိမိတ္တံ ဟောတီတိ နိမိတ္တဿ သီမတော ဗာဟိရတ္တာ သီမသမ္ဘေဒေါ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. သီမသင်္ကရံ ကရောတီတိ ဝဍ္ဎိတွာ သီမပ္ပဒေသံ ပဝိဋ္ဌေ ဒွိန္နံ သီမာနံ ဂတဋ္ဌာနဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ, န စ ပန တတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ. န ဟိ သီမာ တတ္တကေန အသီမာ ဟောတိ, ဒွေ ပန သီမာ ပစ္ဆာ ဝဍ္ဎိတေန ရုက္ခေန အဇ္ဈောတ္ထဋာ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧကတ္ထ ဌတွာ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ဣတရံ သောဓေတွာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ໃນສານັດຖະທີປະນີ ກ່າວວ່າ "ຄຳວ່າ Saṃsaṭṭhaviṭapā ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມໃກ້ຊິດກັນຫຼາຍ. ຄຳວ່າ Baddhā hotī (ຜູກແລ້ວ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງສີມາໃນທິດເບື້ອງຕາເວັນຕົກ. ຄຳວ່າ Tassā padesaṃ (ເຊິ່ງສ່ວນຂອງສີມານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ແລ້ວສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້. ສ່ວນບ່ອນໃດທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ແລ້ວບໍ່ສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້, ພວກພິກຂຸເມື່ອເຮັດສ່ວນເຊັ່ນນັ້ນໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃນແລ້ວຜູກ ຊື່ວ່າ ເຮັດສີມາໃຫ້ຄາບກ່ຽວກັບສີມາ. ຄຳວ່າ Dvinnaṃ sīmānaṃ nimittaṃ hoti (ຍ່ອມເປັນນິມິດແຫ່ງສີມາທັງສອງ) ທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະນິມິດຢູ່ນອກສີມາ ການຄາບກ່ຽວກັນແຫ່ງສີມາຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ ເຮັດໃຫ້ສີມາລະຄົນກັນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະຄວາມທີ່ບ່ອນໄປແຫ່ງສີມາທັງສອງ ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ເຂດສີມາ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳໃນທີ່ນັ້ນ. ເພາະວ່າ ສີມາຈະບໍ່ເປັນອະສີມາພຽງແຕ່ເຫດນັ້ນ, ແຕ່ສີມາທັງສອງທີ່ຖືກຕົ້ນໄມ້ເຊິ່ງຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງຄອບງຳ ຍ່ອມເປັນອັນດຽວກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອພວກພິກຂຸຈະເຮັດສັງຄະກຳໂດຍຢືນຢູ່ໃນບ່ອນດຽວກັນ ຕ້ອງຊຳຮຳສີມາອີກສ່ວນໜຶ່ງແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ" ດັ່ງນີ້.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະ ນີ້

သီမာဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ສີມາວິນິດໄສກະຖາລັງການ

စတုဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດ ທີ 24.

သီမာဗန္ဓနဝိနိစ္ဆယကထာ

ສີມາພັນທະນາວິນິດໄສກະຖາ (ວ່າດ້ວຍການວິນິດໄສການຜູກສີມາ)

ဧဝံ သီမာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ပါဠိယံ သီမကထာယ ဥပေါသထက္ခန္ဓကပရိယာပန္နတ္တာ ဥပေါသထက္ခန္ဓကာနန္တရဉ္စ ပဝါရဏက္ခန္ဓကဿ အာဂတတ္တာ တဒနုက္ကမေန သီမာဝိနိစ္ဆယတော ဥပေါသထပဝါရဏဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုမာရဒ္ဓေပိ သာသနဝုဒ္ဓိကရဏတ္ထံ ဥပသမ္ပဒါဒိဝိနယကမ္မကရဏဋ္ဌာနဘူတံ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာနံ လဇ္ဇိပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမဘိက္ခူနံ ပညာသတိဝီရိယဇနနတ္ထံ သီမာဗန္ဓနကထာ အမှေဟိ အာရဘီယတေ[Pg.347]. တတ္ထ အပလောကနာဒိစတုဗ္ဗိဓကမ္မကရဏဋ္ဌာနဘူတာ သီမာ နာမ ဗဒ္ဓအဗဒ္ဓဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထာပိ ဗဒ္ဓသီမာ ခဏ္ဍသီမာ, သမာနသံဝါသကသီမာ, အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ တိဗ္ဗိဓာ ဟောတိ, တထာ အဗဒ္ဓသီမာပိ ဂါမသီမာ, ဥဒကုက္ခေပသီမာ, သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေန ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ –

ເມື່ອໄດ້ກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພະບາລີ ເລື່ອງສີມາຈະຈັດຢູ່ໃນອຸໂປສົດຂັນທະກະ ແລະ ຕໍ່ຈາກອຸໂປສົດຂັນທະກະ ກໍເປັນປະວາຣະນາຂັນທະກະ, ດັ່ງນັ້ນ ຕາມລຳດັບແລ້ວ ຄວນຈະເລີ່ມກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາ ຕໍ່ຈາກວິນິດໄສເລື່ອງສີມາ, ແຕ່ເພື່ອຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງພະສາສະໜາ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ເກີດປັນຍາ, ສະຕິ ແລະ ຄວາມພຽນ ແກ່ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ແລະ ຜູ້ໃຄ່ຕໍ່ການສຶກສາ ທີ່ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາ ອັນເປັນສະຖານທີ່ເຮັດວິນະຍະກຳມີອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນກ່າວ ສີມາພັນທະນາກะຖາ (ເລື່ອງການຜູກສີມາ) ນີ້. ໃນເລື່ອງສີມານັ້ນ ສີມາອັນເປັນສະຖານທີ່ເຮັດສັງຄະກຳ 4 ປະການ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ມີ 2 ປະເພດ ຄື ພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ) ແລະ ອະພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ຜູກ). ໃນສີມາ 2 ປະເພດນັ້ນ ພັດທະສີມາ ມີ 3 ປະເພດ ຄື ຂັນທະສີມາ, ສະມານະສັງວາສະກະສີມາ ແລະ ອະວິບປະວາສະສີມາ, ສ່ວນອະພັດທະສີມາ ກໍມີ 3 ປະເພດ ຄື ຄາມສີມາ, ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ແລະ ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະອາຈານພຸດທະທັດຕະເຖຣະ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິນະຍະວິນິດໄສວ່າ —

‘‘ခဏ္ဍသမာနသံဝါသာ-ဝိပ္ပဝါသာတိ ဘေဒတော;

ဣတိ ဗဒ္ဓါ တိဓာ ဝုတ္တာ, အဗဒ္ဓါပိ တိဓာ မတာ.

"ພັດທະສີມາ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ 3 ປະເພດ ໂດຍແບ່ງເປັນ ຂັນທະສີມາ, ສະມານະສັງວາສະສີມາ ແລະ ອະວິບປະວາສະສີມາ, ສ່ວນອະພັດທະສີມາ ກໍເປັນທີ່ຊາບກັນວ່າ ມີ 3 ປະເພດ ຄືກັນ.

‘‘ဂါမတော ဥဒကုက္ခေပါ, သတ္တဗ္ဘန္တရတောပိ စ;

တတ္ထ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါ, ဂါမသီမာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

"ຄື ຄາມສີມາ, ອຸທະກຸກເຂປະສີມາ ແລະ ສັດຕັບພັນຕະຣະສີມາ; ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ເຂດແດນແຫ່ງບ້ານ ທ່ານຮຽກວ່າ ຄາມສີມາ" ດັ່ງນີ້.

တတ္ထ ဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓိတုကာမေန အတိခုဒ္ဒိကာ, အတိမဟတီ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ, ဆာယာနိမိတ္တာ, အနိမိတ္တာ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ, နဒိယာ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာတိ ဝုတ္တာ ဣမာ ဧကာဒသ ဝိပတ္တိသီမာယော အတိက္ကမိတွာ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိ, ပရိသသမ္ပတ္တိ, ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တီတိ ဝုတ္တာယ တိဝိဓသမ္ပတ္တိယာ ယုတ္တံ ကတွာ ပဌမံ ကိတ္တိတနိမိတ္တေန သဗ္ဗပစ္ဆိမကိတ္တိတနိမိတ္တံ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာစရိယေန ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘တတ္ထ ဧကာဒသ ဝိပတ္တိသီမာယော အတိက္ကမိတွာ တိဝိဓသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ သမ္ဗန္ဓိတွာ သမ္မတာ သီမာ ဗဒ္ဓသီမာ နာမာ’’တိ. ဧတေန ဧတေသု ဧကာဒသသု ဝိပတ္တီသု ဧကာယပိ ယုတ္တာယ, တိဝိဓသမ္ပတ္တီသု ဧကာယပိ အယုတ္တာယ, နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ အသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သမ္မတာယ စ သတိ သီမာ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ໃນເລື່ອງສີມານັ້ນ ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຈະຜູກພັດທະສີມາ ຕ້ອງເວັ້ນວິບັດສີມາ 11 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສີມານ້ອຍເກີນໄປ, ສີມາໃຫຍ່ເກີນໄປ, ສີມາມີນິມິດຂາດ, ສີມາມີຮົ່ມເປັນນິມິດ, ສີມາບໍ່ມີນິມິດ, ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ, ສີມາທີ່ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ, ສີມາທີ່ສົມມຸດໃນທະເລ, ສີມາທີ່ສົມມຸດໃນບຶງເກີດເອງ, ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍເຮັດໃຫ້ຄາບກ່ຽວກັບສີມາ ແລະ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍເຮັດໃຫ້ຄອບງຳສີມາ, ແລ້ວປະກອບດ້ວຍສົມບັດ 3 ປະການ ຄື ນິມິດຕະສົມບັດ, ປະຣິສາສົມບັດ ແລະ ກັມມະວາຈາສົມບັດ, ແລ້ວຜູກໂດຍເຊື່ອມຕໍ່ນິມິດທີ່ປະກາດຄັ້ງທຳອິດ ກັບນິມິດທີ່ປະກາດຄັ້ງສຸດທ້າຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີວ່າ "ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ສີມາທີ່ເວັ້ນວິບັດສີມາ 11 ປະການ ແລ້ວປະກອບດ້ວຍສົມບັດ 3 ປະການ ເຊື່ອມຕໍ່ນິມິດກັບນິມິດ ແລ້ວສົມມຸດ ຊື່ວ່າ ພັດທະສີມາ". ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ຫາກປະກອບດ້ວຍວິບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນວິບັດ 11 ປະການນີ້, ຫຼື ບໍ່ປະກອບດ້ວຍສົມບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສົມບັດ 3 ປະການ, ຫຼື ສົມມຸດໂດຍບໍ່ໄດ້ເຊື່ອມຕໍ່ນິມິດກັບນິມິດ, ສີມານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນສີມາ.

ဧဝံ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမေန ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗလက္ခဏပရိပူရတ္ထံ မဟန္တော ဥဿာဟော ကရဏီယော ဟောတိ, တသ္မာ သီမာဗန္ဓနကာလေ [Pg.348] တီသု သမ္ပတ္တီသု ပရိသသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ ပဌမံ တာဝ ဂါမသီမာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထာဟ ‘‘နနု ဗဒ္ဓသီမာ ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, အထ ကသ္မာ ဂါမသီမာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ? ဂါမသီမာယံ ဌတွာ ဗဒ္ဓသီမာယ ဗန္ဓိတဗ္ဗတော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘အသမ္မတာယ, ဘိက္ခဝေ, သီမာယ အဋ္ဌပိတာယ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ, ယာ တဿ ဝါ ဂါမဿ ဂါမသီမာ, နိဂမဿ ဝါ နိဂမသီမာ, အယံ တတ္ထ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၇). ဣဓ ပါဠိယံ သရူပေန အနာဂတမ္ပိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ‘‘ဂါမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ နဂရမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ နဂရသီမာပိ ဂဟိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ယသ္မိံ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ယံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ, တဿ ဂါမဿ ပရိစ္ဆေဒေါ ဂါမသီမာ နာမ. ယံ နိဂမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ, တဿ နိဂမဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နိဂမသီမာ နာမ. ယံ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ, တဿ နဂရဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နဂရသီမာ နာမ. တာ သဗ္ဗာပိ ဂါမသီမာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ ဘိက္ခူနံ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ ဧကတော ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မကရဏာရဟာ ဟောန္တိ, ဤဒိသေယေဝ စ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓိတုမရဟတိ, န ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မာနရဟေ ပဒေသေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ດັ່ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາ ຕ້ອງມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອໃຫ້ບໍລິບູນດ້ວຍລັກສະນະທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນເວລາຜູກສີມາ ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດປະຣິສາສົມບັດໃນບັນດາສົມບັດ 3 ປະການ ກ່ອນອື່ນໝົດ ຕ້ອງກວດກາເບິ່ງຄາມສີມາເສຍກ່ອນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ "ກໍເມື່ອຈະຜູກພັດທະສີມາ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຕ້ອງກວດກາເບິ່ງຄາມສີມາ?" ຕອບວ່າ ເພາະຕ້ອງຢືນຢູ່ໃນຄາມສີມາ ແລ້ວຜູກພັດທະສີມາ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຕັດໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອສີມາຍັງບໍ່ໄດ້ສົມມຸດ ຍັງບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້, ພິກຂຸອາໄສບ້ານ ຫຼື ນິຄົມໃດຢູ່, ເຂດແດນແຫ່ງບ້ານຂອງບ້ານນັ້ນ ຫຼື ເຂດແດນແຫ່ງນິຄົມຂອງນິຄົມນັ້ນ ໃດ, ນີ້ເປັນສີມາມີສັງວາສດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນໃນທີ່ນັ້ນ". ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພະບາລີຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ, ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ "ດ້ວຍການຖືເອົາບ້ານ ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາເມືອງນຳດ້ວຍ", ດັ່ງນັ້ນ ນະຄອນສີມາ (ເຂດແດນເມືອງ) ຈຶ່ງເປັນອັນຖືເອົາຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນວິຫານທີ່ເປັນອະພັດທະສີມາໃດ ທີ່ພວກພິກຂຸອາໄສບ້ານໃດຢູ່, ເຂດແດນແຫ່ງບ້ານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄາມສີມາ. ອາໄສນິຄົມໃດຢູ່, ເຂດແດນແຫ່ງນິຄົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິຄົມສີມາ. ອາໄສເມືອງໃດຢູ່, ເຂດແດນແຫ່ງເມືອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນະຄອນສີມາ. ສີມາທັງໝົດນັ້ນ ທ່ານກໍຮຽກວ່າ ຄາມສີມາ ຄືກັນ. ສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນບ່ອນຄວນແກ່ການເຮັດສັງຄະກຳມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັນ ເໝືອນກັບພັດທະສີມາທີ່ມີສັງວາສດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນ ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ເອງ ທີ່ຄວນຜູກສີມາ, ບໍ່ແມ່ນໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນແກ່ການເຮັດສັງຄະກຳມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້.

တတ္ထ ‘‘ယတ္တကေ ပဒေသေ တဿ တဿ ဂါမဿ ဂါမဘောဇကာ ဗလိံ လဘန္တိ, သော ပဒေသော အပ္ပော ဝါ ဟောတု မဟန္တော ဝါ, ဂါမသီမာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော ဂါမာဒိဘောဇကာနံ ဗလိလဘနဋ္ဌာနံ ဂါမသီမာ ဟောတိ, ဣဒဉ္စ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. ဗလိံ အလဘန္တောပိ ရာဇပဏ္ဏေ အာရောပိတပဒေသေ တဿ ဂါမဿ ဂါမသီမာယေဝ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၇) ‘‘ဗလိံ လဘန္တီတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. ‘အယံ ဂါမော ဧတ္တကော [Pg.349] ကရီသဘာဂေါ’တိအာဒိနာ ပန ရာဇပဏ္ဏေသု အာရောပိတေသု ဘူမိဘာဂေသု ယသ္မိံ ယသ္မိံ တဠာကမာတိကာသုသာနပဗ္ဗတာဒိကေ ပဒေသေ ဗလိံ န ဂဏှန္တိ, သောပိ ဂါမသီမာ ဧဝ. ရာဇာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္နဘူမိဘာဂေါ ဟိ သဗ္ဗောဝ ဌပေတွာ နဒီလောဏိဇာတဿရေ ဂါမသီမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. အယံ ပကတိဂါမသီမာ နာမ. ‘‘ယမ္ပိ ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ ဧကံ ပဒေသံ, ‘အယံ ဝိသုံဂါမော ဟောတူ’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတိ, သောပိ ဝိသုံဂါမသီမာ ဟောတိယေဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၇) ဝစနတော ရာဇာ ‘‘ပကတိဂါမက္ခေတ္တေယေဝ ပကတိဂါမတော ဝိသုံ ပကတိဂါမေန အသမ္မိဿော ဂါမော ဟောတူ’’တိ ယံ ပဒေသံ ဒေတိ, သော ပဒေသော ဝိသုံဂါမသီမာ နာမ. ဣတိ ပကတိဂါမသီမာ စ ရာဇူနံ ဣစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာ ဝိသုံဂါမသီမာ စ ဗဒ္ဓသီမာ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မာရဟာ, တသ္မာ အဘိနဝဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓိတုကာမေဟိ ပကတိဂါမသီမံ ဝါ ဝိသုံဂါမသီမံ ဝါ သောဓေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တသ္မာ သာ စ ဣတရာ စ ပကတိဂါမနဂရနိဂမသီမာ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာယေဝ ဟောန္တီ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၇) ‘‘တတ္ထ ဟိ သာ စ ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တိတွာ သမုပ္ပန္နာ အဘိနဝါ စ ဣတရာ စ အပရိဝတ္တာ ပကတိဂါမသီမာ, ယထာ ဗဒ္ဓသီမာယံ သဗ္ဗံ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေတာပိ သဗ္ဗကမ္မာရဟတာသဒိသေန ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ, သာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນຄຳນັ້ນ, ໂດຍຂໍ້ຄວາມໃນອັດຖະກະຖາວ່າ «ໃນເຂດແດນມີປະມານເທົ່າໃດ ທີ່ຜູ້ປົກຄອງບ້ານນັ້ນໆ ໄດ້ຮັບສ່ວຍ (ພາສີ), ເຂດແດນນັ້ນ ຈະນ້ອຍຫຼືໃຫຍ່ກໍຕາມ ກໍນັບວ່າເປັນຄາມະສີມາ (ເຂດບ້ານ) ທັງນັ້ນ», ສະຖານທີ່ທີ່ພວກຜູ້ປົກຄອງບ້ານເປັນຕົ້ນໄດ້ຮັບສ່ວຍ ຈຶ່ງເປັນຄາມະສີມາ, ແລະຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຮັບສ່ວຍກໍຕາມ ແຕ່ໃນເຂດແດນທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນພະຣາຊະສານ (ໃບຕາຕັ້ງຂອງພຣະຣາຊາ) ກໍເປັນຄາມະສີມາຂອງບ້ານນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີດີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ «ຄຳວ່າ 'ໄດ້ຮັບສ່ວຍ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ແຕ່ເມື່ອຜືນແຜ່ນດິນຖືກກຳນົດໄວ້ໃນພະຣາຊະສານ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ບ້ານນີ້ມີເນື້ອທີ່ເທົ່ານີ້ກະລີດ' ເປັນຕົ້ນ, ໃນເຂດແດນໃດ ເຊັ່ນ: ສະນ້ຳ, ເໝືອງນ້ຳ, ປ່າຊ້າ, ແລະພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເກັບສ່ວຍ, ເຂດແດນນັ້ນກໍເປັນຄາມະສີມາຄືກັນ. ເພາະວ່າ ຜືນແຜ່ນດິນທັງໝົດທີ່ພຣະຣາຊາເປັນຕົ້ນຊົງກຳນົດໄວ້, ຍົກເວັ້ນແມ່ນ້ຳ, ທະເລ, ແລະບຶງເກີດເອງ, ພຶງຊາບວ່າເປັນຄາມະສີມາທັງນັ້ນ». ນີ້ຊື່ວ່າ ປົກກະຕິຄາມະສີມາ (ເຂດບ້ານປົກກະຕິ). ໂດຍຂໍ້ຄວາມໃນອັດຖະກະຖາວ່າ «ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນເຂດບ້ານດຽວກັນນັ້ນເອງ ພຣະຣາຊາຊົງກຳນົດເຂດແດນສ່ວນໜຶ່ງແລ້ວພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ໂດຍຊົງກຳນົດວ່າ 'ຂໍໃຫ້ບ້ານນີ້ຈົ່ງເປັນວິສຸງຄາມ (ບ້ານຕ່າງຫາກ)' ເຂດແດນນັ້ນກໍເປັນວິສຸງຄາມະສີມາຢ່າງແທ້ຈິງ», ເຂດແດນໃດທີ່ພຣະຣາຊາພະຣາຊະທານໃຫ້ ໂດຍຊົງກຳນົດວ່າ «ໃນເຂດບ້ານປົກກະຕິນັ້ນເອງ ຈົ່ງເປັນບ້ານຕ່າງຫາກຈາກບ້ານປົກກະຕິ ບໍ່ປົນເປກັບບ້ານປົກກະຕິ», ເຂດແດນນັ້ນຊື່ວ່າ ວິສຸງຄາມະສີມາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ປົກກະຕິຄາມະສີມາ ແລະວິສຸງຄາມະສີມາທີ່ເປັນໄປຕາມພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊາ ຈຶ່ງເປັນເຂດທີ່ຄວນແກ່ສັງຄະກຳທັງປວງ ເໝືອນກັບພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ), ດັ່ງນັ້ນ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກພັດທະສີມາໃໝ່ ຕ້ອງຊຳຮະປົກກະຕິຄາມະສີມາ ຫຼືວິສຸງຄາມະສີມາໃຫ້ສະອາດດີແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນເຮັດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ «ເພາະສະນັ້ນ, ວິສຸງຄາມະສີມານັ້ນ ແລະສີມາອື່ນໆ ຄື ປົກກະຕິຄາມະສີມາ, ນະຄອນສີມາ (ເຂດເມືອງ), ແລະນິຄົມສີມາ (ເຂດຕຳບົນ) ຈຶ່ງເປັນເໝືອນກັບພັດທະສີມາທັງນັ້ນ». ແລະໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີດີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ «ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ວິສຸງຄາມະສີມາໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍການປ່ຽນແປງຕາມພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊານັ້ນກໍດີ, ແລະປົກກະຕິຄາມະສີມາອື່ນທີ່ບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງກໍດີ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນກັບພັດທະສີມາ ໂດຍຄວາມເປັນເຂດທີ່ຄວນແກ່ສັງຄະກຳທັງປວງ ເໝືອນກັບການທີ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳທັງປວງໃນພັດທະສີມາ, ອະທິບາຍວ່າ ສີມានັ້ນມີສັງວາດສະເໝີກັນ ມີອຸໂປສົດຮ່ວມກັນ».

ကေစိ ပန အာစရိယာ ‘‘မယံ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, တသ္မာ ဧတ္တကော ဘူမိပရိစ္ဆေဒေါ ဝိသုံ ခေတ္တံ ဟောတူ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ တေန ဩကာသေ ကတေ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ ဝိသုံဂါမက္ခေတ္တံ ဟောတီ’’တိ မနသိ ကတွာ တတြဋ္ဌေယေဝ ဘိက္ခူ [Pg.350] စ ဟတ္ထပါသာနယနာဒိနာ သောဓေတွာ သီမာသမူဟနသီမာဗန္ဓနာဒီနိ ကရောန္တိ, တံ ကရဏံ ‘‘အယံ ဝိသုံဂါမော ဟောတူတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနေန, ‘‘သာ စ ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တိတွာ သမုပ္ပန္နာ အဘိနဝါ စာ’’တိ အာဂတေန ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာဝစနေန စ သမေန္တံ ဝိယ န ဒိဿတိ. ကထံ? အဋ္ဌကထာဝစနေ တာဝ ‘‘အယံ ဝိသုံဂါမော ဟောတူ’’တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ ပုရိမဂါမောယေဝ ဂါမော ဟောတု, အထ ခေါ ဣဒါနိ ပရိစ္ဆိန္နပဒေသောပိ ဝိသုံယေဝ ဂါမော ဟောတူတိ ဧကံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တံ ဒွေ ဂါမေ ကရောတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ရာဇာ ကဿစိ ဒေတီ’’တိ ဣမိနာ ဂါမဘောဇကဿ ဒိန္နဘာဝံ ပကာသေတိ, ဣဓ ပန နေဝ ဒွေ ဂါမေ ကရောတိ, န စ ဂါမဘောဇကဿ ဒေတိ, ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ယာဝကာလိကဝသေနေဝ ဩကာသံ ကရောတိ, ဧဝံ အဋ္ဌကထာဝစနေနပိ သမေန္တံ ဝိယ န ဒိဿတိ. ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာဝစနေနပိ ‘‘ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တိတွာ’’တိ ဣမိနာ အဂါမဘူတံ ခေတ္တံ ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တိတွာ ဂါမော ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘အဘိနဝါ စာ’’တိ ဣမိနာ ပုရာဏဂါမသီမာ စ အဘိနဝဂါမသီမာ စာတိ ပုရိမဂါမေန အမိဿံ ဝိသုံဂါမလက္ခဏံ ဒဿေတိ. ဣဓ ပန ရာဇိစ္ဆာဝသေန ပရိဝတ္တိတွာ ခေတ္တဿ ဝိသုံဂါမဘူတဘာဝေါ စ အဘိနဝဘာဝေန ဝိသုံဂါမလက္ခဏဉ္စ န ဒိဿတိ, ဧဝံ ဋီကာဝစနေနပိ သမေန္တံ ဝိယ န ဒိဿတိ.

ສ່ວນພຣະອາຈານບາງພວກ ທູນຂໍພຣະຣາຊາວ່າ «ພວກຂ້ານ້ອຍປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາ, ຂໍໃຫ້ເຂດແດນຜືນແຜ່ນດິນມີປະມານເທົ່ານີ້ ຈົ່ງເປັນເຂດແດນຕ່າງຫາກ (ວິສຸງຄາມ)», ເມື່ອພຣະຣາຊາຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ ກໍກຳນົດໃນໃຈວ່າ «ສະຖານທີ່ນີ້ຈົ່ງເປັນເຂດວິສຸງຄາມະສີມາ», ແລ້ວຊຳຮະພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍການນຳເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດການຖອນສີມາ ແລະຜູກສີມາເປັນຕົ້ນ, ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳໃນອັດຖະກະຖາວ່າ «ພຣະຣາຊາຊົງກຳນົດເຂດແດນແລ້ວພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ໂດຍຊົງກຳນົດວ່າ 'ຂໍໃຫ້ບ້ານນີ້ຈົ່ງເປັນວິສຸງຄາມ'» ແລະບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳໃນວິມະຕິວິໂນທະນີດີກາ ທີ່ມາວ່າ «ວິສຸງຄາມະສີມານັ້ນ ເປັນສີມາໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍການປ່ຽນແປງຕາມພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊາ». ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ສອດຄ່ອງ? ກ່ອນອື່ນ, ໃນຄຳຂອງອັດຖະກະຖາ ດ້ວຍຄຳວ່າ «ຂໍໃຫ້ບ້ານນີ້ຈົ່ງເປັນວິສຸງຄາມ» ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ບ້ານເດີມເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນບ້ານ, ແຕ່ໃນເວລານີ້ ເຂດແດນທີ່ກຳນົດໄວ້ກໍເປັນບ້ານຕ່າງຫາກຄືກັນ, ຄືເຮັດໃຫ້ເຂດບ້ານດຽວກັນກາຍເປັນສອງບ້ານ. ດ້ວຍຄຳວ່າ «ພຣະຣາຊາພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ» ນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຂອງທີ່ພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ປົກຄອງບ້ານ, ແຕ່ໃນການເຮັດຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນສອງບ້ານເລີຍ ແລະບໍ່ໄດ້ພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ປົກຄອງບ້ານ, ເປັນພຽງແຕ່ການອະນຸຍາດໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໂດຍຊົ່ວຄາວເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳໃນອັດຖະກະຖາເລີຍ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳຂອງວິມະຕິວິໂນທະນີດີກາ ດ້ວຍຄຳວ່າ «ໂດຍການປ່ຽນແປງຕາມພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊາ» ນີ້ ກໍສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ພື້ນທີ່ທີ່ບໍ່ແມ່ນບ້ານ ໄດ້ປ່ຽນແປງໄປເປັນບ້ານ ໂດຍພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ «ແລະເປັນສີມາໃໝ່» ນີ້ ສະແດງເຖິງລັກສະນະຂອງວິສຸງຄາມະສີມາ ທີ່ບໍ່ປົນເປກັບບ້ານເດີມ ຄືມີທັງຄາມະສີມາເກົ່າ ແລະຄາມະສີມາໃໝ່. ແຕ່ໃນການເຮັດຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ປະກົດມີຄວາມເປັນວິສຸງຄາມຂອງພື້ນທີ່ໂດຍການປ່ຽນແປງຕາມພະຣາຊະປະສົງຂອງພຣະຣາຊາ ແລະບໍ່ປະກົດມີລັກສະນະຂອງວິສຸງຄາມະສີມາໂດຍຄວາມເປັນສີມາໃໝ່ເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳໃນດີກາເລີຍ.

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဋီကာယဉ္စ ‘‘ဂါမပရိစ္ဆေဒေါတိ သဗ္ဗဒိသာသု သမ္မာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘ဣမဿ ပဒေသဿ ဧတ္တကော ကရော’တိ ဧဝံ ကရေန နိယမိတော ဂါမပ္ပဒေသော’’တိ ဧဝံ အာယဝသေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒနံ ဝုတ္တံ, န အနုမတိကရဏမတ္တေန, တသ္မာ ဝိသုံဂါမလက္ခဏံ အပ္ပတ္တတာယ ပကတိဂါမေန သင်္ကရော ဟောတိ, န တတ္ထ ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မံ ကာတုမရဟတိ, ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မကရဏာရဟပဒေသေယေဝ [Pg.351] သီမာသမူဟနနသီမာဗန္ဓနကမ္မမ္ပိ ကရဏာရဟံ ဟောတိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မတ္တာ တေသံ ကမ္မာနံ, တသ္မာ တေသံ အာစရိယာနံ တံ ကရဏံ အညေ အာစရိယာ န ဣစ္ဆန္တိ. အညေ ပန အာစရိယာ ‘‘တံ ပရိစ္ဆိန္နပ္ပဒေသံ ‘ဝိသုံဂါမော ဟောတူ’တိ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတိ, ဂါမဘောဇကော စ တတော ဗလိံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တဒါ ဝိသုံဂါမော ဟောတိ, န တတော ပုဗ္ဗေ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ တံ ဝစနံ ‘‘ဧဝံ ကရေန နိယမိတော ပဒေသော’’တိ ဝိနိစ္ဆယဋီကာဝစနဉ္စ ‘‘ဂါမာဒီနံ ကရဂ္ဂါဟပရိစ္ဆိန္နော သမန္တတော ပဒေသော ဂါမသီမာ’’တိ သီမာလင်္ကာရဂဏ္ဌိဝစနဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သိယာ, တေသု ပန ‘‘ဣမဿ ပဒေသဿ ဧတ္တကော ကရော’’တိ ဧဝံ ကရပရိစ္ဆိန္ဒနံ ဝုတ္တံ, န ဂါမဘောဇကဿ ဗလိဂ္ဂဟဏံ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ရာဇာ ကဿစိ ဒေတီ’’တိ ဒါနမေဝ ဝဒတိ, န ‘‘ဂါမဘောဇကော စ ဗလိံ ဂဏှာတီ’’တိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ, တသ္မာ တမ္ပိ ဝစနံ အညေ ပဏ္ဍိတာ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ပထဝိဿရော ရာဇာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ ဧတ္တကကရီသမတ္တော ပဒေသော ပုရိမဂါမတော ဝိသုံဂါမော ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေတိ, ဧတ္တာဝတာ သော ပဒေသော ဗလိံ ပဋိဂ္ဂဟိတော ဝါ ဟောတု အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတော ဝါ, ဝိသုံဂါမော နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ແລະໃນວິນະຍະວິນິດໄສດີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ «ຄຳວ່າ ການກຳນົດເຂດບ້ານ ໄດ້ແກ່ ເຂດບ້ານທີ່ກຳນົດໄວ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງໃນທຸກທິດ ໂດຍກຳນົດດ້ວຍສ່ວຍ (ພາສີ) ວ່າ 'ສ່ວຍຂອງເຂດແດນນີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້'», ການກຳນົດເຂດແດນໂດຍສ່ວນແຫ່ງລາຍໄດ້ (ສ່ວຍ) ເທົ່ານັ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການອະນຸຍາດເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະບໍ່ບັນລຸລັກສະນະຂອງວິສຸງຄາມະສີມາ ຈຶ່ງເກີດການປົນເປກັບບ້ານປົກກະຕິ, ບໍ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ, ສະເພາະໃນສະຖານທີ່ທີ່ຄວນເຮັດສັງຄະກຳມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນເຮັດກຳຄືການຖອນສີມາ ແລະການຜູກສີມາ ເພາະກຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາຈານພວກອື່ນຈຶ່ງບໍ່ເຫັນດີນຳການເຮັດຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນພຣະອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ «ພຣະຣາຊາພະຣາຊະທານເຂດແດນທີ່ກຳນົດນັ້ນໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ໂດຍຊົງກຳນົດວ່າ 'ຈົ່ງເປັນວິສຸງຄາມ' ແລະຜູ້ປົກຄອງບ້ານກໍຮັບສ່ວຍຈາກເຂດແດນນັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ເຂດແດນນັ້ນຈຶ່ງເປັນວິສຸງຄາມ, ບໍ່ແມ່ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ». ຄຳກ່າວຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ຄົງຈະກ່າວໝາຍເຖິງຄຳໃນວິນິດໄສດີກາວ່າ «ເຂດແດນທີ່ກຳນົດດ້ວຍສ່ວຍຢ່າງນີ້» ແລະຄຳໃນຄຳພີສີມາລັງກາຣະຄັນຖິວ່າ «ເຂດແດນໂດຍຮອບທີ່ກຳນົດດ້ວຍການເກັບສ່ວຍຂອງບ້ານເປັນຕົ້ນ ເປັນຄາມະສີມາ», ແຕ່ໃນຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່າວເຖິງການກຳນົດສ່ວຍວ່າ «ສ່ວຍຂອງເຂດແດນນີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້» ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການຮັບສ່ວຍຂອງຜູ້ປົກຄອງບ້ານ. ແລະໃນອັດຖະກະຖາກໍກ່າວພຽງແຕ່ການໃຫ້ວ່າ «ພຣະຣາຊາພະຣາຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ» ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງການຮັບວ່າ «ແລະຜູ້ປົກຄອງບ້ານຮັບສ່ວຍ», ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຮູ້ພວກອື່ນຈຶ່ງບໍ່ຍອມຮັບຄຳກ່າວນັ້ນຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຜ່ນດິນ ຊົງກຳນົດແລ້ວພະຣາຊະທານໃຫ້ວ່າ «ໃນເຂດບ້ານນີ້ ເຂດແດນມີປະມານເທົ່ານີ້ກະລີດ ຈົ່ງເປັນວິສຸງຄາມຕ່າງຫາກຈາກບ້ານເດີມ», ພຽງເທົ່ານີ້ ເຂດແດນນັ້ນ ຈະມີຜູ້ຮັບສ່ວຍແລ້ວຫຼືຍັງບໍ່ທັນມີຜູ້ຮັບສ່ວຍກໍຕາມ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນວິສຸງຄາມແລ້ວ.

ဧဝံ ပကတိဂါမလက္ခဏဉ္စ ဝိသုံဂါမလက္ခဏဉ္စ တထတော ဉတွာ ဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓိတုကာမော ယဒိ ပကတိဂါမသီမာ နာတိဝိတ္ထာရာ ဟောတိ သုခရက္ခိတာ, တမေဝ ပကတိဂါမသီမံ သုဋ္ဌု ရက္ခာပေတွာ သုဋ္ဌု သောဓေတွာ သီမာသမူဟနနသီမာသမ္မုတိကမ္မာနိ ကာတဗ္ဗာနိ. ယဒိ ပန ပကတိဂါမသီမာ အတိဝိတ္ထာရာ ဟောတိ, နိဂမသီမာ, နဂရသီမာ ဝါ ဟောန္တိ, ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ နိသိန္နဋ္ဌာနသဉ္စရဏဋ္ဌာနတ္တာ သောဓေတုံ ဝါ ရက္ခိတုံ ဝါ န သက္ကောန္တိ, ဧဝဉ္စ သတိ ပထဝိဿရရာဇူဟိ ပရိစ္ဆိန္နာယ ဝိသုံဂါမသီမာယ သုဋ္ဌု သောဓေတွာ သုရက္ခိတံ ကတွာ သီမာသမူဟနနသီမာသမ္မုတိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. ကထံ ပန သုဋ္ဌု သောဓနဉ္စ [Pg.352] သုဋ္ဌု ရက္ခဏဉ္စ ကာတဗ္ဗံ? သီမံ ဗန္ဓိတုကာမေန ဟိ သာမန္တဝိဟာရေသု ဘိက္ခူ တဿ တဿ ဝိဟာရဿ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိတွာ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာနံ သီမာယ သီမန္တရိကံ, အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာနံ သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာ ဒိသာစာရိကဘိက္ခူနံ နိဿဉ္စာရသမယေ သစေ ဧကသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, ယေ တတ္ထ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသု ဘိက္ခူနံ ‘‘မယံ အဇ္ဇ သီမံ ဗန္ဓိဿာမ, တုမှေ သကသကသီမာယ ပရိစ္ဆေဒတော မာ နိက္ခမထာ’’တိ ပေသေတဗ္ဗံ. ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသု ဘိက္ခူ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတေတဗ္ဗာ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟရာပေတဗ္ဗော. ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပန ဘိက္ခူသု ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒေ အာဟဋေ တေသု တေသု မဂ္ဂေသု စ နဒီတိတ္ထဂါမဒွါရာဒီသု စ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သီဃံ သီဃံ ဟတ္ထပါသာနယနတ္ထဉ္စ ဗဟိသီမကရဏတ္ထဉ္စ အာရာမိကေ စေဝ သမဏုဒ္ဒေသေ စ ဌပေတွာ ဘေရိသညံ ဝါ သင်္ခသညံ ဝါ ကတွာ သီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာတိ.

ເມື່ອຮູ້ລັກສະນະຂອງປົກກະຕິຄາມະສີມາ ແລະລັກສະນະຂອງວິສຸງຄາມະສີມາຕາມຄວາມເປັນຈິງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກພັດທະສີມາ ຫາກວ່າປົກກະຕິຄາມະສີມານັ້ນບໍ່ກວ້າງຂວາງເກີນໄປ ແລະຮັກສາໄດ້ງ່າຍ ກໍຄວນໃຫ້ຮັກສາປົກກະຕິຄາມະສີມານັ້ນໃຫ້ດີ ຊຳຮະໃຫ້ດີ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດກຳຄືການຖອນສີມາ ແລະການສົມມຸດສີມາ. ແຕ່ຫາກວ່າ ປົກກະຕິຄາມະສີມານັ້ນກວ້າງຂວາງເກີນໄປ ຫຼືເປັນນິຄົມສີມາ ຫຼືນະຄອນສີມາ ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດຈະຊຳຮະຫຼືຮັກສາໄດ້ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ນັ່ງແລະສະຖານທີ່ທ່ຽວໄປຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນຊຳຮະວິສຸງຄາມະສີມາທີ່ພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຜ່ນດິນຊົງກຳນົດໄວ້ໃຫ້ດີ ເຮັດໃຫ້ຮັກສາໄດ້ງ່າຍ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດກຳຄືການຖອນສີມາ ແລະການສົມມຸດສີມາ. ກໍຈະເຮັດການຊຳຮະໃຫ້ດີ ແລະການຮັກສາໃຫ້ດີໄດ້ແນວໃດ? ຄື ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາ ຄວນຖາມພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວັດໃກ້ຄຽງເຖິງກຳນົດເຂດສີມາຂອງວັດນັ້ນໆ ແລ້ວເວັ້ນສີມັນຕະລິກະ (ລະຫວ່າງສີມາ) ສໍາລັບສີມາຂອງວັດທີ່ມີພັດທະສີມາ, ເວັ້ນອຸປະຈາຣະ (ບໍລິເວນອ້ອມຮອບ) ສໍາລັບສີມາຂອງວັດທີ່ບໍ່ມີພັດທະສີມາ, ໃນເວລາທີ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ສັນຈອນມາຈາກທິດທັງຫຼາຍບໍ່ມີການໄປມາ, ຫາກປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາໃນເຂດບ້ານດຽວກັນ, ວັດໃດທີ່ມີພັດທະສີມາຢູ່ໃນເຂດນັ້ນ ກໍຄວນສົ່ງຂ່າວໄປບອກພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວັດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ «ມື້ນີ້ພວກຂ້ານ້ອຍຈະຜູກສີມາ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຢ່າໄດ້ອອກໄປຈາກເຂດສີມາຂອງຕົນໆ ເລີຍ». ວັດໃດທີ່ບໍ່ມີພັດທະສີມາ ກໍຄວນໃຫ້ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວັດເຫຼົ່ານັ້ນມາປະຊຸມຮ່ວມກັນໃນທີ່ດຽວກັນ, ແລະຄວນໃຫ້ນຳສັນທະຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ການໃຫ້ສັນທະມາ. ເມື່ອພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມາປະຊຸມກັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະນຳສັນທະຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ການໃຫ້ສັນທະມາແລ້ວ, ກໍຄວນຕັ້ງພວກສິດວັດ (ອາຣາມິກ) ແລະສາມະເນນ (ສະມະນຸດເທດ) ໄວ້ຕາມຫົນທາງນັ້ນໆ, ຕາມທ່ານ້ຳ, ແລະຕາມປະຕູຮົ້ວບ້ານເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຟ້າວນຳພຣະພິກຂຸຜູ້ເດີນທາງມາໃໝ່ (ພຣະພິກຂຸອາຄັນຕຸກະ) ເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດ ຫຼືເພື່ອໃຫ້ນອກເຂດສີມາ, ແລ້ວໃຫ້ສັນຍານດ້ວຍການຕີກອງ ຫຼືເປົ່າຫອຍສັງ ແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖອນສີມາ.

နနု စ ဣဒံ သောဓနံ ရက္ခဏဉ္စ သီမာသမ္မုတိကာလေယေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, အထ ကသ္မာ ဣဓ သီမာသမူဟနနေ ဝုတ္တန္တိ? ဣမဿပိ သီမာသမူဟနနကမ္မဿ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မတ္တာ ပရိသသမ္ပတ္တိဇနနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဣဒံ သီမာသမူဟနနကမ္မံ နာမ ယဒိ ပေါရာဏာ ဗဒ္ဓသီမာ အတ္ထိ, တဒဋ္ဌကသံဃေ ဟတ္ထပါသဂတေ အညေသု ဘိက္ခူသု ဂါမသီမံ ပဝိဋ္ဌေသုပိ ကမ္မဘေဒေါ နတ္ထိ. ယဒိ ပေါရာဏာ ဗဒ္ဓသီမာ နတ္ထိ, ဧဝမ္ပိ သတိ ကေဝလံ ဂါမသီမာဘူတတ္တာ သီမာသမူဟနနကမ္မေ အသမ္ပဇ္ဇန္တေပိ ဒေါသော နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ သောဓနာ ဝုတ္တာတိ? သစ္စံ, တထာပိ သမူဟနိတဗ္ဗာ ပေါရာဏသီမာပရိစ္ဆေဒဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ. သစေ ဟိ မဟတိယာ ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမာယ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ သီမံ သမူဟနိဿာမာတိ သံဃေ သန္နိပတိတေ တဿာယေဝ သီမာယ အညသ္မိံ ပဒေသေ ဘိက္ခုမှိ ပဝိဋ္ဌေ အဇာနန္တဿပိ ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတိ, တသ္မာ မဟုဿာဟေန သောဓေတဗ္ဗာဝါတိ [Pg.353] ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂါမသီမသောဓနံ ‘‘ပရိသသမ္ပတ္တိယာ ယုတ္တာ နာမ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ သန္နိပတိတွာ ယာဝတိကာ တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ ဗဒ္ဓသီမံ ဝါ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေ ဝါ အနောက္ကမိတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ, တေ သဗ္ဗေ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကတွာ ဆန္ဒံ ဝါ အာဟရိတွာ သမ္မတာ’’တိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) အာဂတတ္တာ ပရိသသမ္ပတ္တိကာရဏံ ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. တတော ‘‘သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ မုစ္စနတ္ထံ သီမသမူဟနနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

ຖາມວ່າ: ກໍການຊຳຮະແລະການຮັກສານີ້ ອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ສະເພາະໃນເວລາສົມມຸດສີມາບໍ່ແມ່ນບໍ, ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມາກ່າວໄວ້ໃນການຖອນສີມານີ້? ຕອບວ່າ: ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການຖອນສີມານີ້ຄືກັນ ກໍເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມພ້ອມພຽງຂອງບໍລິສັດ (ປະຣິສັດສັມບັດ) ເພາະກຳຄືການຖອນສີມານີ້ກໍເປັນຍັດຕິທຸຕິຍະກຳຄືກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ການຖອນສີມານີ້ ຫາກວ່າມີພັດທະສີມາເກົ່າຢູ່, ເມື່ອພຣະສົງຜູ້ເຮັດກຳນັ້ນຢູ່ໃນຫັດຖະບາດແລ້ວ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະພິກຂຸອື່ນໆ ຈະເຂົ້າໄປໃນຄາມະສີມາກໍຕາມ ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳເສຍ (ບໍ່ມີກຳມະເພກ). ຫາກວ່າບໍ່ມີພັດທະສີມາເກົ່າຢູ່, ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະເປັນພຽງຄາມະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າການຖອນສີມາຈະບໍ່ສຳເລັດ ກໍບໍ່ມີໂທດຫຍັງ, ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວເຖິງການຊຳຮະ? ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຄວນຖອນ ເພາະກຳນົດເຂດສີມາເກົ່ານັ້ນຮູ້ໄດ້ຍາກ. ເພາະວ່າ ຫາກພຣະສົງປະຊຸມກັນໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ «ພວກເຮົາຈະຖອນສີມາໃນເຂດສ່ວນໜຶ່ງຂອງພັດທະສີມາເກົ່າທີ່ໃຫຍ່», ເມື່ອມີພຣະພິກຂຸອື່ນເຂົ້າໄປໃນເຂດສ່ວນອື່ນຂອງສີມານັ້ນເອງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຮູ້ກໍຕາມ ກຳກໍຍ່ອມເສຍ (ວິບັດ), ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄວນມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງໃນການຊຳຮະໃຫ້ດີ. ດັ່ງນັ້ນ ການຊຳຮະຄາມະສີມາ ຍ່ອມເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມພ້ອມພຽງຂອງບໍລິສັດ ດັ່ງທີ່ມີມາໃນຄຳພີກັງຂາວิຕະຣະນີວ່າ «ທີ່ຊື່ວ່າ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງຂອງບໍລິສັດ ນັ້ນ ຄື ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຢ່າງໜ້ອຍທີ່ສຸດ 4 ຮູບ ມາປະຊຸມກັນ, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່າໃດ ທີ່ຢູ່ໃນເຂດບ້ານນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ລ່ວງລ້ຳເຂົ້າໄປໃນພັດທະສີມາ ຫຼືແມ່ນ້ຳ, ທະເລ, ແລະບຶງເກີດເອງ, ພຣະພິກຂຸທັງໝົດນັ້ນ ຕ້ອງນຳເຂົ້າມາສູ່ຫັດຖະບາດ ຫຼືນຳສັນທະມາແລ້ວ ຈຶ່ງສົມມຸດ». ຈາກນັ້ນ ຄວນເຮັດກຳຄືການຖອນສີມາ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຈາກໂທດແຫ່ງຄວາມວິບັດ 2 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ «ສົມມຸດສີມາໂດຍການຄາບກ່ຽວກັບສີມາ (ສີມາຄາບສີມາ), ສົມມຸດສີມາໂດຍການທັບກ່ຽວກັບສີມາ (ສີມາທັບສີມາ)».

သီမာယ အသမူဟတာယ သတိ ကထံ ဝိပတ္တိဒွယံ အာပဇ္ဇေယျာတိ, တထာ သောဓိတာယပိ ဂါမသီမာယ. ယဒိ ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဘဝေယျ, တဿာ ဝိဇ္ဇမာနဘာဝံ အဇာနန္တာ နဝံ ဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓေယျုံ. ပေါရာဏသီမာယ ဟိ နိမိတ္တံ အန္တော ကတွာ တဿ သမီပေ ပေါရာဏသီမာယ အန္တော ဌိတံ အညံ နိမိတ္တံ ကတွာ နဝံ ဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓေယျုံ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ နာမ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ. သစေ ဟိ ပေါရာဏကဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အမ္ဗော စေဝ ဇမ္ဗူ စာတိ ဒွေ ရုက္ခာ အညမညံ သံသဋ္ဌဝိဋပါ ဟောန္တိ, တေသု အမ္ဗဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဇမ္ဗူ. ဝိဟာရသီမာ စ ဇမ္ဗုံ အန္တော ကတွာ အမ္ဗံ ကိတ္တေတွာ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အထ ပစ္ဆာ တဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ ဝိဟာရေ ကတေ သီမံ ဗန္ဓန္တာ ဘိက္ခူ အမ္ဗံ အန္တော ကတွာ ဇမ္ဗုံ ကိတ္တေတွာ ဗန္ဓန္တိ, သီမာယ သီမာ သမ္ဘိန္နာ နာမ ဟောတီ’’တိ. ပေါရာဏသီမာယ စ ဧကဒေသံ ဝါ သကလပေါရာဏသီမံ ဝါ အန္တော ကရိတွာ နဝံ သီမံ ဗန္ဓေယျုံ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ နာမ[Pg.354]. ဝုတ္တဉှေတံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ နာမ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ. သစေ ဟိ ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ သကလံ ဝါ တဿာ ပဒေသံ ဝါ အန္တော ကတွာ အတ္တနော သီမံ သမ္မန္နန္တိ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရိတာ နာမ ဟောတီ’’တိ.

ເມື່ອສີມາເກົ່າຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖອນ, ວິບັດສອງປະການ (ຄື ສີມາສົມພັນ ແລະ ສີມາອັດໂຊດຖອນ) ຈະມີຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຊຳຮະຄາມະສີມາແລ້ວກໍຕາມ? ຫາກມີພັດທະສີມາເກົ່າຄົງຢູ່, ພວກພິກຂຸເມື່ອບໍ່ຮູ້ເຖິງຄວາມມີຢູ່ຂອງພັດທະສີມາເກົ່ານັ້ນ ກໍຈະຜູກພັດທະສີມາໃໝ່. ດ້ວຍວ່າ ຫາກພວກພິກຂຸເອົານິມິດຂອງສີມາເກົ່າໄວ້ທາງໃນ ແລ້ວເອົານິມິດອື່ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງໃນຂອງສີມາເກົ່າໃນທີ່ໃກ້ຄຽງກັນນັ້ນມາເຮັດເປັນນິມິດ ແລ້ວຜູກພັດທະສີມາໃໝ່, ນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການສົມມຸດສີມາໂດຍການຄາບກ່ຽວສີມາກັບສີມາ (ສີມາສຳພັນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ (ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ, ນິທານະວັນນະນາ) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: "ທີ່ຊື່ວ່າ ສົມມຸດສີມາໂດຍການຄາບກ່ຽວສີມາກັບສີມາ ນັ້ນ ຄື ການສົມມຸດໂດຍການເອົາສີມາຂອງຕົນໄປຄາບກ່ຽວກັບສີມາຂອງຜູ້ອື່ນ. ດ້ວຍວ່າ ຫາກໃນທິດບູຮະພາ (ຕາເວັນອອກ) ຂອງວິຫານເກົ່າ ມີຕົ້ນໄມ້ສອງຕົ້ນ ຄື ຕົ້ນມ່ວງ ແລະ ຕົ້ນຫວ້າ ທີ່ມີກິ່ງກ້ານສາຂາຊົກຊ້ອນກັນ, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຕົ້ນຫວ້າຕັ້ງຢູ່ທາງທິດປະຈິມ (ຕາເວັນຕົກ) ຂອງຕົ້ນມ່ວງ. ແລະສີມາຂອງວິຫານນັ້ນ ໄດ້ຜູກໄວ້ໂດຍເອົາຕົ້ນຫວ້າໄວ້ທາງໃນ ແລະກຳນົດເອົາຕົ້ນມ່ວງໄວ້ທາງນອກ, ຕໍ່ມາ ພາຍຫຼັງເມື່ອມີການສ້າງວິຫານຂຶ້ນໃນທິດບູຮະພາຂອງວິຫານນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ຈະຜູກສີມາ ໄດ້ເອົາຕົ້ນມ່ວງໄວ້ທາງໃນ ແລະກຳນົດເອົາຕົ້ນຫວ້າໄວ້ທາງນອກແລ້ວຜູກ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ." ແລະຫາກພວກພິກຂຸເອົາສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງ ຫຼື ທັງໝົດຂອງສີມາເກົ່າໄວ້ທາງໃນ ແລ້ວຜູກສີມາໃໝ່, ນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການສົມມຸດສີມາໂດຍການທັບຊ້ອນສີມາກັບສີມາ (ສີມາອັດໂຊດຖອນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ (ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ, ນິທານະວັນນະນາ) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: "ທີ່ຊື່ວ່າ ສົມມຸດສີມາໂດຍການທັບຊ້ອນສີມາກັບສີມາ ນັ້ນ ຄື ການສົມມຸດໂດຍການເອົາສີມາຂອງຕົນໄປທັບຊ້ອນສີມາຂອງຜູ້ອື່ນ. ດ້ວຍວ່າ ຫາກພວກພິກຂຸສົມມຸດສີມາຂອງຕົນ ໂດຍເອົາພັດທະສີມາຂອງຜູ້ອື່ນທັງໝົດ ຫຼື ບາງສ່ວນຂອງພັດທະສີມານັ້ນໄວ້ທາງໃນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສີມາທັບຊ້ອນສີມາ."

ယသ္မိံ ပဒေသေ စတ္တာရော ဘိက္ခူ နိသီဒိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ, တတ္ထ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အညေသံ ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမပ္ပဒေသံ အတ္တနော သီမာယ အန္တော ကရောန္တော သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒတိ နာမ. စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ နိသီဒိတုံ ပဟောနကဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သကလမ္ပိ အညေသံ ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမာပဒေသံ အတ္တနော သီမာယ အန္တော ကရောန္တော သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရတိ နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ လီနတ္ထပကာသနိယံ (ကင်္ခါ. အဘိ. ဋီ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘တဿာ ပဒေသန္တိ တဿာ ဧကဒေသံ, ယတ္ထ ဌတွာ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ကာ ဟောတိ, တာဒိသံ ဧကဒေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယတ္ထ ပန ဌိတေဟိ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ, တာဒိသံ ပဒေသံ အန္တော ကရိတွာ သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တိ နာမ, န တု အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၈) ‘‘ယတ္ထ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ နိသီဒိတုံ န သက္ကာ, တတ္တကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတ္တနော သီမာယ ကရောန္တာ သမ္ဘိန္ဒန္တိ, စတုန္နမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ပဟောနကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သကလမ္ပိ အန္တော ကရောန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ພິກຂຸສີ່ຮູບບໍ່ສາມາດນັ່ງເຮັດສັງຄະກຳໄດ້, ຕັ້ງແຕ່ສະຖານທີ່ນັ້ນໄປ ຈົນເຖິງແມ່ນແຕ່ປະມານປາຍເສັ້ນຜົມໜຶ່ງ ຫາກເອົາເຂດພັດທະສີມາເກົ່າຂອງຜູ້ອື່ນເຂົ້າມາໄວ້ທາງໃນສີມາຂອງຕົນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການຄາບກ່ຽວສີມາກັບສີມາ. ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ສະຖານທີ່ທີ່ພໍດີໃຫ້ພິກຂຸສີ່ຮູບນັ່ງໄດ້ໄປ ຈົນເຖິງທັງໝົດຂອງເຂດພັດທະສີມາເກົ່າຂອງຜູ້ອື່ນ ຫາກເອົາເຂົ້າມາໄວ້ທາງໃນສີມາຂອງຕົນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການທັບຊ້ອນສີມາກັບສີມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີລີນັດຖະປະກາສິນີ ອະທິບາຍກັງຂາວິຕະຣະນີ (ກັງຂາ. ອະພິ. ຕີ. ນິທານະວັນນະນາ) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: "ຄຳວ່າ 'ບາງສ່ວນຂອງພັດທະສີມານັ້ນ' ຄື ສ່ວນໜຶ່ງຂອງພັດທະສີມານັ້ນ, ໝາຍເຖິງສ່ວນໜຶ່ງທີ່ພິກຂຸສີ່ຮູບຢືນຢູ່ແລ້ວສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້. ສ່ວນໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ພວກພິກຂຸຢືນຢູ່ແລ້ວບໍ່ສາມາດເຮັດສັງຄະກຳໄດ້, ຫາກເອົາສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນໄວ້ທາງໃນ ແລ້ວສົມມຸດ, ພຶງຊາບວ່າ ນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການຄາບກ່ຽວສີມາກັບສີມາ, ບໍ່ແມ່ນການທັບຊ້ອນສີມາ." ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.148) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ: "ພຶງຊາບວ່າ ໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ພິກຂຸສີ່ຮູບບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້, ຕັ້ງແຕ່ສະຖານທີ່ປະມານນັ້ນໄປ ຈົນເຖິງແມ່ນແຕ່ປະມານປາຍເສັ້ນຜົມໜຶ່ງ ຫາກເອົາເຂົ້າມາໄວ້ທາງໃນສີມາຂອງຕົນ, ຊື່ວ່າ ເປັນການຄາບກ່ຽວສີມາ; ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ສະຖານທີ່ທີ່ພໍດີໃຫ້ພິກຂຸສີ່ຮູບນັ່ງໄດ້ໄປ ຈົນເຖິງທັງໝົດຂອງເຂດພັດທະສີມານັ້ນ ຫາກເອົາເຂົ້າມາໄວ້ທາງໃນ, ຊື່ວ່າ ເປັນການທັບຊ້ອນສີມາ."

ဧဝံ ဟောတု, တသ္မိံ ဂါမသီမပရိစ္ဆေဒေ ပေါရာဏကသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာယ ဝိပတ္တိဒွယမောစနတ္ထံ သီမာသမူဟနနကမ္မံ သာတ္ထကံ, အဝိဇ္ဇမာနာယ ကထံ သာတ္ထကံ ဘဝေယျာတိ သင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ [Pg.355] သီမာသမူဟနနကမ္မံ အကတွာ အဘိနဝသီမာယ ဗဇ္ဈမာနာယ သင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ဘဂဝတော ဓရမာနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ ဂဏနပထံ ဝီတိက္ကန္တာ ဘိက္ခူ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မကရဏတ္ထံ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓန္တိ. သာ သီမာ ဧတ္ထ အတ္ထိ, ဧတ္ထ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဇာနိတုံ, တသ္မာ ‘‘အမှာကံ သီမာဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ပေါရာဏကသီမာ ဘဝေယျ နု ခေါ’’တိ သင်္ကာ ဘဝေယျ, ဧဝံ သတိ သာ အဘိနဝသီမာ စ အာသင်္ကနီယာ ဟောတီတိ သီမာယံ ကတံ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မမ္ပိ အာသင်္ကနီယံ ဟောတိ, တသ္မာ သင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ အဘိနဝသီမံ ဗန္ဓိတုကာမေဟိ ယတိပုင်္ဂဝေဟိ အဝဿံ သီမာသမူဟနနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ. သမူဟနန္တေဟိ ပန ‘‘သီမံ, ဘိက္ခဝေ, သမူဟနန္တေန ပဌမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသော သမူဟန္တဗ္ဗော, ပစ္ဆာ သီမာ သမူဟန္တဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၄) ဝစနတော ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ, တတော သမာနသံဝါသကသီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ. တသ္မိံ သမူဟနနကာလေ စ ‘‘ခဏ္ဍသီမာယံ ဌတွာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ န သမူဟန္တဗ္ဗာ, တထာ အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဌတွာ ခဏ္ဍသီမာပိ. ခဏ္ဍသီမာယ ပန ဌိတေန ခဏ္ဍသီမာဝ သမူဟနိတဗ္ဗာ, တထာ ဣတရာယ ဌိတေန ဣတရာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၄) ဝစနတော ခဏ္ဍသီမာယံ ဌတွာဝ ခဏ္ဍသီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ, မဟာသီမာယမေဝ ဌတွာ မဟာသီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ, အညိဿာ သီမာယ ဌတွာ အညာ သီမာ န သမူဟနိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာယံ အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ မဟာသီမံ ဝဒတိ တတ္ထေဝ ယေဘုယျေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသနတော.

ຂໍ້ຄວາມນັ້ນຈົ່ງເປັນຢ່າງນັ້ນເຖີດ, ເມື່ອມີສີມາເກົ່າຢູ່ໃນເຂດຄາມະສີມານັ້ນ, ການເຮັດສັງຄະກຳຖອນສີມາເພື່ອຫຼີກເວັ້ນວິບັດສອງປະການ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ; ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີສີມາເກົ່າຢູ່, ການຖອນສີມາຈະມີປະໂຫຍດແນວໃດ? ເພື່ອລະງັບຄວາມສົງໄສໃນຂໍ້ນີ້, ຫາກບໍ່ເຮັດສັງຄະກຳຖອນສີມາກ່ອນ ແລ້ວຜູກສີມາໃໝ່ ກໍຈະເກີດຄວາມສົງໄສຂຶ້ນໄດ້, ເພາະຕັ້ງແຕ່ສະໄໝທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້ ມີພິກຂຸເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຈົນເກີນກວ່າຈະນັບໄດ້ ໄດ້ຜູກສີມາໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ເພື່ອເຮັດສັງຄະກຳມີການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ. ສີມານັ້ນຈະມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ກໍບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງອາດເກີດຄວາມສົງໄສຂຶ້ນວ່າ "ໃນສະຖານທີ່ຜູກສີມາຂອງພວກເຮົາ ຈະມີສີມາເກົ່າຢູ່ຫຼືບໍ່ໜໍ?", ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ສີມາໃໝ່ນັ້ນກໍຈະເປັນທີ່ໜ້າສົງໄສ ແລະສັງຄະກຳມີການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນທີ່ເຮັດໃນສີມານັ້ນ ກໍຈະເປັນທີ່ໜ້າສົງໄສໄປນຳ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອລະງັບຄວາມສົງໄສ, ພຣະພິກຂຸຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາໃໝ່ ຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງເຮັດສັງຄະກຳຖອນສີມາຢ່າງຫຼີກເວັ້ນບໍ່ໄດ້. ກໍແລ້ວ ເມື່ອຈະຖອນສີມານັ້ນ, ໂດຍພຣະດຳລັດທີ່ວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸເມື່ອຈະຖອນສີມາ ຕ້ອງຖອນຕີຈີວະຣະອະວິບປະວາດກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຖອນສີມາ" (ມະຫາວັກຄະ 144), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງຖອນອະວິບປະວາດສີມາກ່ອນ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຖອນສະມານະສັງວາສະກະສີມາ. ແລະໃນເວລາຖອນສີມານັ້ນ, ໂດຍຄຳອະທິບາຍໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກຄະ 144) ທີ່ວ່າ: "ພິກຂຸຢືນຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ ບໍ່ພຶງຖອນອະວິບປະວາດສີມາ, ແລະຢືນຢູ່ໃນອະວິບປະວາດສີມາ ກໍບໍ່ພຶງຖອນຂັນທະສີມາຄືກັນ. ແຕ່ພິກຂຸຢືນຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ ພຶງຖອນແຕ່ຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ແລະຢືນຢູ່ໃນສີມາອື່ນ (ມະຫາສີມາ) ກໍພຶງຖອນສີມາອື່ນນັ້ນ", ດັ່ງນັ້ນ ພິກຂຸຕ້ອງຢືນຢູ່ໃນຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຖອນຂັນທະສີມາ, ຕ້ອງຢືນຢູ່ໃນມະຫາສີມາເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຖອນມະຫາສີມາ, ຈະຢືນຢູ່ໃນສີມາອື່ນ ແລ້ວຖອນສີມາອື່ນ ບໍ່ໄດ້. ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານຮຽກມະຫາສີມາວ່າມີ "ອະວິບປະວາດສີມາ" ເພາະໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ພິກຂຸມັກຈະປາສະຈາກຈີວອນໃນມະຫາສີມານັ້ນ.

‘‘တတ္ထ သစေ ခဏ္ဍသီမဉ္စ အဝိပ္ပဝါသသီမဉ္စ ဇာနန္တိ, သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တိ. ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တိ. ခဏ္ဍသီမံ ပန အဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံယေဝ ဇာနန္တာ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဥပေါသထာဂါရာဒီသု နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေသု ဌတွာ [Pg.356] အပ္ပေဝ နာမ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တိ, ပဋိဗန္ဓိတုံ ပန န သက္ခိဿန္တေဝ. သစေ ဗန္ဓေယျုံ, သီမာသမ္ဘေဒံ ကတွာ ဝိဟာရံ အဝိဟာရံ ကရေယျုံ, တသ္မာ န သမူဟနိတဗ္ဗာ. ယေ ပန ဥဘောပိ န ဇာနန္တိ, တေနေဝ သမူဟနိတုံ န ဗန္ဓိတုံ သက္ခိဿန္တိ. အယဉှိ သီမာ နာမ ကမ္မဝါစာယ ဝါ အသီမာ ဟောတိ သာသနန္တရဓာနေန ဝါ, န စ သက္ကာ သီမံ အဇာနန္တေဟိ ကမ္မဝါစာ ကာတုံ, တသ္မာ န သမူဟနိတဗ္ဗာ, သာဓုကံ ပန ဉတွာယေဝ သမူဟနိတဗ္ဗာ စ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ စာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၄) ဝစနတော ‘‘ဣဒါနိ သီမံ သမူဟနိဿာမာ’’တိ ပရိစ္ဆိန္နာယ ဂါမသီမာယ အန္တော ခဏ္ဍသီမမဟာသီမာနံ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ တာသံ သီမာနံ ပရိစ္ဆေဒဉ္စ န ဇာနန္တိ, ဧဝံ အဇာနန္တာ ဘိက္ခူ တာ ပေါရာဏသီမာယော သမူဟနိတုံ န သက္ကုဏေယျုံ, ပေါရာဏသီမံ သမူဟနိတုံ အသက္ကောန္တာ စ ကထံ အဘိနဝသီမံ ဗန္ဓိတုံ သက္ကုဏိဿန္တီတိ ပရမ္ပရေဟိ အာစရိယေဟိ သမ္မာ ဝိနိစ္ဆိတံ အနုလောမနယံ နိဿာယ မဟန္တံ ဥဿာဟံ ကရိတွာ အင်္ဂံ အပရိဟာပေတွာ သမ္မာ ဝိဟိတနယေန ပေါရာဏသီမံ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တိ.

"ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຫາກພວກເຂົາຮູ້ຈັກທັງຂັນທະສີມາ ແລະອະວິບປະວາດສີມາ, ກໍຈະສາມາດຖອນ ແລະຜູກໄດ້. ແຕ່ຫາກຮູ້ຈັກຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນບໍ່ຮູ້ຈັກອະວິບປະວາດສີມາ ກໍຈະສາມາດຖອນ ແລະຜູກໄດ້ຄືກັນ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກຂັນທະສີມາ ແຕ່ຮູ້ຈັກແຕ່ອະວິບປະວາດສີມາ, ເມື່ອຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ ມີລານເຈດີ, ລານຕົ້ນໂພ ແລະໂຮງອຸໂປສົດ ເປັນຕົ້ນ, ກໍອາດຈະສາມາດຖອນໄດ້ຢູ່, ແຕ່ຈະບໍ່ສາມາດຜູກຄືນໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ຫາກພວກເຂົາຜູກ, ກໍຈະເຮັດໃຫ້ສີມາຄາບກ່ຽວກັນ ແລະເຮັດໃຫ້ວິຫານກາຍເປັນອະວິຫານ (ຄື ເສຍຄວາມເປັນວິຫານໄປ), ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຖອນ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກທັງສອງຢ່າງເລີຍ, ກໍຈະບໍ່ສາມາດຖອນ ແລະບໍ່ສາມາດຜູກໄດ້ເລີຍ. ດ້ວຍວ່າ ສີມານີ້ ຍ່ອມກັບກາຍເປັນອະສີມາ (ບໍ່ເປັນສີມາ) ໄດ້ດ້ວຍກຳມະວາຈາ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມເສື່ອມສູນແຫ່ງພຣະສາສະໜາ, ແລະພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສີມາ ກໍບໍ່ສາມາດຈະເຮັດກຳມະວາຈາໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຖອນ, ແຕ່ເມື່ອຮູ້ຈັກຢ່າງຈະແຈ້ງແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງພຶງຖອນ ແລະພຶງຜູກ" ໂດຍຄຳອະທິບາຍໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກຄະ 144) ນີ້, ພວກພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ເຖິງຄວາມມີຢູ່ ຫຼື ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ຂອງຂັນທະສີມາ ແລະມະຫາສີມາ ທາງໃນຄາມະສີມາທີ່ກຳນົດໄວ້ວ່າ "ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະຖອນສີມາ", ແລະບໍ່ຮູ້ເຖິງຂອບເຂດຂອງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ຮູ້ເຊັ່ນນີ້ ພວກພິກຂຸກໍຈະບໍ່ສາມາດຖອນສີມາເກົ່າເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້, ແລະເມື່ອບໍ່ສາມາດຖອນສີມາເກົ່າໄດ້ແລ້ວ ຈະສາມາດຜູກສີມາໃໝ່ໄດ້ແນວໃດ? ແຕ່ໂດຍການອາໄສແນວທາງທີ່ອະນຸໂລມຕາມ ເຊິ່ງພຣະອາຈານຜູ້ສືບທອດກັນມາໄດ້ວິນິດໄສໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວ, ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງແຮງກ້າ ບໍ່ໃຫ້ບົກພ່ອງໃນອົງປະກອບ, ກໍຈະສາມາດຖອນສີມາເກົ່າໄດ້ຕາມວິທີການທີ່ກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ.

ကထံ? တသ္မိံ သီမာသမူဟနနကာလေ ယဒိ ပကတိဂါမသီမာယံ အာရဒ္ဓံ, တံ ပကတိဂါမပရိစ္ဆေဒံ, ယဒိ ဝိသုံဂါမသီမာယံ အာရဒ္ဓံ, တံ ဝိသုံဂါမပရိစ္ဆေဒံ အညေသံ ဘိက္ခူနံ အပ္ပဝိသနတ္ထာယ သမန္တတော သုသံဝိဟိတာရက္ခံ ကာရာပေတွာ ကမ္မဝါစံ သာဝေတုံ သမတ္ထေန ဗျတ္တိဗလသမ္ပန္နေန ဝိနယဓရေန သဟ သမာနသံဝါသကေ လဇ္ဇိပေသလေ ဣမဿ ကမ္မဿ စတုဝဂ္ဂကရဏီယတ္တာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တေ ဘိက္ခူနံ ပကတတ္တဘာဝဿ ဒုဗ္ဗိညေယျတ္တာ ဝါ တတော အဓိကပ္ပမာဏေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဣဒါနိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာယ သီမာယ နိမိတ္တာနံ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ စ အန္တော စ သဗ္ဗတ္ထ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတမတ္တေ ပဒေသေ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဌာနေ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ [Pg.357] တိဋ္ဌန္တာ, နိသီဒန္တာ ဝါ ဟုတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမူဟနနကမ္မဝါစံ, တတော သမာနသံဝါသကသီမာသမူဟနနကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ သီမာယ သမုဂ္ဃာတေ ကတေ ပေါရာဏသီမာသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ ပစ္ဆိမန္တေန ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒနာရဟတ္တာ သီမာယ မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဌာနေ တိဋ္ဌန္တာ ဘိက္ခူ အဝဿံ တာသု သီမာသု တိဋ္ဌန္တာ ဘဝေယျုံ, တသ္မာ သီမဋ္ဌာ ဟုတွာ သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစံ ဝတွာ တာ သီမာ သမူဟနေယျုံ. တတော ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမာနံ သမူဟတတ္တာ ဂါမသီမာယေဝ အဝသိဋ္ဌာ ဘဝေယျာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ‘‘ကေစိ ပန ဤဒိသေသု ဝိဟာရေသု ဆပဉ္စမတ္တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဝိဟာရကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဩကာသေ နိရန္တရံ ဌတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမံ, တတော သမာနသံဝါသကသီမဉ္စ သမူဟနနဝသေန သီမာယ သမုဂ္ဃာတေ ကတေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍသီမာယ မဟာသီမာယ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိပိ အဝဿံ ဧကသ္မိံ မဉ္စဋ္ဌာနေ တာသံ မဇ္ဈဂတာ တေ ဘိက္ခူ တာ သမူဟနေယျုံ, တတော ဂါမသီမာ ဧဝ အဝသိဿေယျာ’’တိ.

ຈະຖອນແນວໃດ? ໃນເວລາຖອນສີມານັ້ນ ຫາກເລີ່ມຕົ້ນໃນປົກກະຕິຄາມະສີມາ ກໍໃຫ້ກຳນົດເຂດປົກກະຕິຄາມະສີມານັ້ນ, ຫາກເລີ່ມຕົ້ນໃນວິສຸງຄາມະສີມາ ກໍໃຫ້ກຳນົດເຂດວິສຸງຄາມະສີມານັ້ນ, ໂດຍຈັດຕັ້ງເວນຍາມໄວ້ໃຫ້ຮອບດ້ານເປັນຢ່າງດີ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພິກຂຸອື່ນເຂົ້າມາ, ແລ້ວນຳພາພິກຂຸຜູ້ເປັນສະມານະສັງວາສັກ ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ແລະຮັກສີລ ພ້ອມດ້ວຍພຣະວິນັຍທອນຜູ້ສະຫຼາດ ແລະມີຄວາມສາມາດໃນການສວດກຳມະວາຈາ, ເນື່ອງຈາກສັງຄະກຳນີ້ຕ້ອງເຮັດດ້ວຍຄະນະພິກຂຸສີ່ຮູບ (ຈະຕຸວັກ) ຈຶ່ງຕ້ອງມີພິກຂຸເຂົ້າຮ່ວມກຳສີ່ຮູບ, ຫຼື ເພາະເຫດທີ່ຄວາມເປັນພິກຂຸປົກກະຕິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ຈຶ່ງນຳພາພິກຂຸທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່ານັ້ນ, ແລ້ວໃຫ້ຢືນ ຫຼື ນັ່ງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ປາສະຈາກຫັດຖະບາດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າຕຽງນອນ ໃນທຸກໆ ບ່ອນ ພາຍໃນບໍລິເວນທີ່ກຳນົດດ້ວຍການຂວ້າງກ້ອນດິນໄປຮອບໆ ທັງທາງໃນ ແລະທາງນອກຂອງນິມິດສີມາທີ່ຈະຜູກໃໝ່ ແລະບໍລິເວນອ້ອມຮອບວິຫານ, ແລ້ວສວດກຳມະວາຈາຖອນອະວິບປະວາດສີມາກ່ອນ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງສວດກຳມະວາຈາຖອນສະມານະສັງວາສະກະສີມາ, ເມື່ອເຮັດການຖອນສີມາແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີສີມາເກົ່າຄົງຢູ່, ແຕ່ໂດຍກຳນົດຢ່າງຕ່ຳສຸດ ດ້ວຍການທີ່ພິກຂຸຊາວເອັດຮູບ (21 ຮູບ) ສາມາດນັ່ງໄດ້, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າຕຽງນອນ ໃນແຕ່ລະບ່ອນຂອງສີມາ ກໍຈະຕ້ອງຢືນຢູ່ໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມາ ແລ້ວກ່າວກຳມະວາຈາຖອນສີມາ ແລະຖອນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້. ຈາກນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ພັດທະສີມາເກົ່າໄດ້ຖືກຖອນໄປແລ້ວ, ຈຶ່ງເຫຼືອຢູ່ແຕ່ຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: "ສ່ວນບາງທ່ານກ່າວວ່າ ໃນວິຫານເຊັ່ນນັ້ນ ຫາກນຳພາພິກຂຸປະມານຫ້າຫຼືຫົກຮູບ ໄປຢືນລຽງກັນໂດຍບໍ່ຂາດໄລຍະ ຕັ້ງແຕ່ມຸມວິຫານໄປ ທັງທາງໃນ ແລະທາງນອກຂອງບໍລິເວນອ້ອມຮອບວິຫານ ໃນໄລຍະຂວ້າງກ້ອນດິນຕົກ ໃນທຸກໆ ບ່ອນທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າຕຽງນອນ, ແລ້ວຖອນອະວິບປະວາດສີມາກ່ອນ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຖອນສະມານະສັງວາສະກະສີມາ, ເມື່ອເຮັດການຖອນສີມາແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນວິຫານນັ້ນຈະມີຂັນທະສີມາ ແລະມະຫາສີມາຄົງຢູ່ກatam, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຜູ້ຢູ່ທ່າມກາງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ເທົ່າຕຽງນອນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງຢ່າງແນ່ນອນ ກໍຈະສາມາດຖອນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້, ຈາກນັ້ນ ກໍຈະເຫຼືອຢູ່ແຕ່ຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ."

‘‘သာဓုကံ ပန ဉတွာယေဝ သမူဟနိတဗ္ဗာ စေဝ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ စာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၄) ဝစနတော သီမံ ဇာနန္တာယေဝ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တိ, ကထံ အဇာနန္တာတိ. ဣမသ္မိံ သီမာသမူဟနနာဓိကာရေ သီမံ ဝါ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ဝါ ဇာနနဘာဝေါ အင်္ဂံ န ဟောတိ, အန္တောသီမာယံ ဌိတဘာဝေါ, ‘‘သီမံ သမူဟနိဿာမာ’’တိ ကမ္မဝါစာကရဏန္တိ ဣဒမေဝ ဒွယံ အင်္ဂံ ဟောတိ, တသ္မာ ဣမိနာ အင်္ဂဒွယေန သမ္ပန္နေ သတိ ဣမံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုံ သက္ကောန္တီတိ. ဣမိနာ အင်္ဂဒွယေန သမ္ပန္နေ သတိ သီမံ အဇာနန္တာနံ သမူဟနိတုံ သမတ္ထဘာဝေါ ကထံ ဝိညာတဗ္ဗောတိ? အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ [Pg.358] သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’’တိ ဧဝံ မဟာသီမာယ ပရိစ္ဆေဒံ အဇာနနဋ္ဌာနေပိ သမူဟနနဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ‘‘န ဟေတ္ထ သီမာယ, တပ္ပရိစ္ဆေဒဿ ဝါ ဇာနနံ အင်္ဂံ, သီမာယ ပန အန္တောဌာနံ, ‘သမူဟနိဿာမာ’တိ ကမ္မဝါစာကရဏဉ္စ အင်္ဂံ. အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၄) ‘ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’တိ ဧဝံ မဟာသီမာယ ပရိစ္ဆေဒဿ အဇာနနေပိ သမူဟနနဿ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပေါရာဏဗဒ္ဓသီမာနံ သမူဟတတ္တာ ဂါမသီမာယေဝ အဝသိဋ္ဌာ ဘဝေယျာတိ တသ္မိံ အဝသိဋ္ဌာယ တတော ပရံ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ. ဂါမသီမာယ အဝသိဋ္ဌာယ သတိ တံ ဂါမသီမံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သောဓနံ ရက္ခဏဉ္စ ကတွာ တိဿံ ဂါမသီမာယံ ခဏ္ဍသီမံ မဟာသီမဉ္စ ယထာရုစိ ဗန္ဓိတုံ လဘတိ, သီမံ အဗန္ဓိတွာဝ ကေဝလာယ ဂါမသီမာယ ဥပသမ္ပဒါဒိသံဃကမ္မဉ္စ ကာတုမ္ပိ လဘတိ.

ດ້ວຍຄຳເວົ້າໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 144) ວ່າ "ກໍແຕ່ເມື່ອຮູ້ດີແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຖອນ ແລະ ຄວນຜູກ" ດັ່ງນີ້, ຜູ້ທີ່ຮູ້ສີມາເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະສາມາດຖອນໄດ້, ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈະຖອນໄດ້ແນວໃດ? ໃນອະທິການວ່າດ້ວຍການຖອນສີມານີ້, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ສີມາ ຫຼື ຮູ້ກຳນົດຂອບເຂດສີມາ ບໍ່ແມ່ນອົງປະກອບ, ແຕ່ຄວາມເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາ ແລະ ການສວດກຳມະວາຈາວ່າ "ພວກເຮົາຈະຖອນສີມາ" ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນອົງປະກອບ 2 ປະການ. ເພາະສະນັ້ນ, ເມື່ອພ້ອມດ້ວຍອົງປະກອບ 2 ປະການນີ້ແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຮູ້ສີມານີ້ ກໍຍັງສາມາດຖອນໄດ້. ເມື່ອພ້ອມດ້ວຍອົງປະກອບ 2 ປະການນີ້ແລ້ວ, ຄວາມສາມາດໃນການຖອນສີມາຂອງຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ສີມານັ້ນ ຈະເພິ່ງຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ "ແຕ່ເມື່ອຮູ້ຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຮູ້ອະວິບປະວາສະສີມາ ກໍຈະສາມາດຖອນ ແລະ ຜູກໄດ້" ດັ່ງນີ້, ເມື່ອມີການກ່າວເຖິງການຖອນສີມາ ເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຮູ້ກຳນົດຂອບເຂດຂອງມະຫາສີມາ, ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ໃນການຖອນສີມານີ້, ການຮູ້ສີມາ ຫຼື ການຮູ້ກຳນົດຂອບເຂດຂອງສີມານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນອົງປະກອບ, ແຕ່ການຢືນຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາ ແລະ ການສວດກຳມະວາຈາວ່າ 'ພວກເຮົາຈະຖອນສີມາ' ເປັນອົງປະກອບ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 144) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ແຕ່ເມື່ອຮູ້ຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຮູ້ອະວິບປະວາສະສີມາ ກໍຈະສາມາດຖອນ ແລະ ຜູກໄດ້' ດັ່ງນີ້, ເມື່ອມີການກ່າວເຖິງການຖອນສີມາ ເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຮູ້ກຳນົດຂອບເຂດຂອງມະຫາສີມາ". ຈາກນັ້ນ, ເພາະສີມາເກົ່າທີ່ຜູກໄວ້ຖືກຖອນແລ້ວ, ກໍຈະເຫຼືອແຕ່ຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອຄາມະສີມານັ້ນເຫຼືອຢູ່, ຫຼັງຈາກນັ້ນຈະຕ້ອງເຮັດແນວໃດ? ເມື່ອຄາມະສີມາເຫຼືອຢູ່, ຫຼັງຈາກໄດ້ຊຳລະ ແລະ ຮັກສາຄາມະສີມານັ້ນຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງແລ້ວ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກຂັນທະສີມາ ແລະ ມະຫາສີມາໃນຄາມະສີມານັ້ນໄດ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ, ຫຼື ເຖິງແມ່ນບໍ່ຜູກສີມາ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດສັງຄະກຳມີການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ ໃນຄາມະສີມາລ້ວນໆນັ້ນໄດ້ເຊັ່ນກັນ.

ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) – ‘‘ဂါမသီမာယ ဧဝ စ အဝသိဋ္ဌာယ တတ္ထ ယထာရုစိ ဒုဝိဓမ္ပိ သီမံ ဗန္ဓိတုဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ. တသ္မာ ယဒိ သဋ္ဌိဟတ္ထာယာမံ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထာရံ ခဏ္ဍသီမမေဝ ကတ္တုကာမာ ဟောန္တိ, ဧတ္တကေ ပဒေသေ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တော ပမာဏယုတ္တကော မဉ္စောတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တော မဉ္စော. သော ဟိ ပကတိဝိဒတ္ထိယာ နဝဝိဒတ္ထိကော, အဋ္ဌဝိဒတ္ထိကော ဝါ ဟောတိ. တတော ခုဒ္ဒကော မဉ္စော သီသုပဓာနံ ဌပေတွာ ပါဒံ ပသာရေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ နပ္ပဟောတီတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမမဉ္စဿ အာယာမပ္ပမာဏဿ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ တတော အဓိကာယာမောပိ ဟောတိယေဝ. မဉ္စဿ ဝိတ္ထာရော ပန အာယာမဿ ဥပဍ္ဎော ဟောတိ, တသ္မာ မဉ္စပ္ပမာဏဋ္ဌာနံ အာယာမတော ပဉ္စဟတ္ထံ, ဝိတ္ထာရတော ပဉ္စဝိဒတ္ထိကန္တိ ဂဟေတွာ တေန [Pg.359] ပမာဏေန ဂဏှန္တော သဋ္ဌိဟတ္ထာယာမံ သီမဋ္ဌာနံ စတုဝီသတိမဉ္စကံ ဟောတိ, စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထာရံ အဋ္ဌမဉ္စကံ ဟောတိ. ဧဝံ ဂဏှန္တော ဒက္ခိဏုတ္တရာယာမော မဉ္စော ဟောတိ, သဋ္ဌိဟတ္ထာယာမံ သီမဋ္ဌာနံ ဒွါဒသမဉ္စကံ ဟောတိ, စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထာရံ သောဠသမဉ္စကံ ဟောတိ. ဧဝံ ဂဏှန္တော ပါစီနပစ္ဆိမာယာမော မဉ္စော ဟောတိ. ဒုဝိဓေပိ အာယာမံ ဝိတ္ထာရေန ဂုဏိတံ ကရောန္တော သကလံ အန္တောသီမဋ္ဌာနံ ဒွါနဟုတ္တရသတမဉ္စကံ ဟောတိ, ဗဟိသီမဋ္ဌာနမ္ပိ သမန္တတော ဧကမဉ္စကံ ဝါ ဒွိတိမဉ္စကံ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေန သဟ ဂဏနံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ပန ‘‘သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပန မဟာသီမာဗန္ဓနကာလေ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ ဗဟိဥပစာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သိယာ. ခဏ္ဍသီမာယပိ ဒူရတော သမူဟနနေ ဒေါသော နတ္ထိ, ဒုက္ကရတ္တာ ပန ကာရကာနံ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ကလျာဏိယံ နာမ သီမာယံ ပန အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ပဉ္စဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဌာနံ ဧကကောဋ္ဌာသံ ကတွာ သမူဟနတိ. တမ္ပိ ပစ္ဆိမမဉ္စပ္ပမာဏတော အဓိကမေဝါတိ ကတွာ ကတံ. ဣဒါနိ အမှေတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ ပန ပကရဏနယေန သံသန္ဒနတ္တာ ယုတ္တတရန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ກ່າວໄວ້ວ່າ "ເມື່ອຄາມະສີມາeຫຼືອຢູ່, ທ່ານກ່າວວ່າ ຄວນຜູກສີມາທັງສອງປະການຕາມຄວາມພໍໃຈໃນຄາມະສີມານັ້ນ ແລະ ຄວນເຮັດກຳມີການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າສົມຄວນຢູ່, ແຕ່ເພິ່ງພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ" ດັ່ງນີ້. ເພາະສະນັ້ນ, ຖ້າຫາກປາດຖະໜາຈະເຮັດຂັນທະສີມາທີ່ມີຄວາມຍາວ 60 ສອກ, ກວ້າງ 40 ສອກ, ເມື່ອຖືເອົາບ່ອນຕັ້ງຕຽງໃນພື້ນທີ່ປະມານເທົ່ານີ້, ຕຽງທີ່ມີຂະໜາດພໍດີ ຄືຕຽງທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍສຸດ. ດ້ວຍວ່າ ຕຽງນັ້ນ ໂດຍຄືບປົກກະຕິ ຍ່ອມມີຄວາມຍາວ 9 ຄືບ ຫຼື 8 ຄືບ. ເພາະຕຽງທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່ານັ້ນ ບໍ່ສາມາດວາງໝອນໜູນຫົວ ແລະ ຢຽດຕີນນອນໄດ້, ດັ່ງນີ້ ຄວາມຍາວຂອງຕຽງຂະໜາດນ້ອຍສຸດ ຈຶ່ງມີກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ, ແລະ ຕຽງທີ່ມີຄວາມຍາວກວ່ານັ້ນກໍມີຢູ່ແທ້. ສ່ວນຄວາມກວ້າງຂອງຕຽງ ຍ່ອມເປັນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄວາມຍາວ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອຖືເອົາບ່ອນຕັ້ງຕຽງໂດຍຄວາມຍາວ 5 ສອກ, ໂດຍຄວາມກວ້າງ 5 ຄືບ, ແລະ ຄຳນວນດ້ວຍກຳນົດນັ້ນ, ພື້ນທີ່ສີມາທີ່ມີຄວາມຍາວ 60 ສອກ ຈະເທົ່າກັບ 24 ຕຽງ, ທີ່ມີຄວາມກວ້າງ 40 ສອກ ຈະເທົ່າກັບ 8 ຕຽງ. ເມື່ອຄຳນວນຢ່າງນີ້ ຕຽງຈະມີຄວາມຍາວໃນທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ, ພື້ນທີ່ສີມາທີ່ມີຄວາມຍາວ 60 ສອກ ຈະເທົ່າກັບ 12 ຕຽງ, ທີ່ມີຄວາມກວ້າງ 40 ສອກ ຈະເທົ່າກັບ 16 ຕຽງ. ເມື່ອຄຳນວນຢ່າງນີ້ ຕຽງຈະມີຄວາມຍາວໃນທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກ. ເມື່ອຄູນຄວາມຍາວດ້ວຍຄວາມກວ້າງທັງສອງແບບແລ້ວ, ພື້ນທີ່ພາຍໃນສີມາທັງໝົດຈະເທົ່າກັບ 192 ຕຽງ, ແລະ ພື້ນທີ່ພາຍນອກສີມາໂດຍອ້ອມຮອບ ກໍຄວນຖືເອົາ 1 ຕຽງ ຫຼື 2 ຕຽງ. ຄວນເພີ່ມການຄຳນວນຮ່ວມກັບພື້ນທີ່ນັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຕົກດິນຈີ່ໂດຍອ້ອມຮອບ", ຄຳນັ້ນໜ້າຈະກ່າວໝາຍເຖິງບໍລິເວນພາຍນອກຂອງເຂດວິຫານ ໃນເວລາຜູກມະຫາສີມາ. ເຖິງແມ່ນໃນຂັນທະສີມາ, ການຖອນຈາກບ່ອນໄກກໍບໍ່ມີໂທດ, ແຕ່ເພາະເຮັດໄດ້ຍາກ ຜູ້ເຮັດຈຶ່ງຄວນຮູ້ກຳນົດຂະໜາດ. ສ່ວນໃນສີມາທີ່ຊື່ວ່າ ກັນຍານີ, ເພິ່ນແບ່ງພື້ນທີ່ທີ່ມີຂະໜາດ 5 ສອກ ທັງທາງຍາວແລະທາງກວ້າງ ອອກເປັນ 1 ສ່ວນ ແລ້ວຖອນ. ການເຮັດແບບນັ້ນ ກໍເພາະຖືເອົາວ່າ ມັນເກີນກວ່າຂະໜາດຂອງຕຽງນ້ອຍສຸດນັ້ນເອງ. ສ່ວນບ່ອນທີ່ພວກເຮົາກ່າວໄວ້ໃນຕອນນີ້ ເພິ່ງເຫັນວ່າ ມີຄວາມສົມຄວນກວ່າ ເພາະສອດຄ່ອງກັບແນວທາງໃນຄຳພີ.

သမူဟနနာကာရော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဣဒါနိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာယ သီမာယ နိမိတ္တာနံ အန္တော စ ဗဟိ စ ယထာဝုတ္တနယေန သမူဟနိတဗ္ဗသီမဋ္ဌာနံ အာဒါသတလံ ဝိယ သမံ သုဒ္ဓံ ဝိမလံ ကတွာ ယထာဝုတ္တမဉ္စပ္ပမာဏံ မဉ္စပ္ပမာဏံ ဌာနံ အဋ္ဌပဒကလေခံ ဝိယ ရဇ္ဇုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ လေခံ ကာရာပေတွာ လေခါနုသာရေန တမ္ဗမတ္တိကစုဏ္ဏေန ဝါ သေတမတ္တိကစုဏ္ဏေန ဝါ ဝဏ္ဏဝိသေသံ ကာရာပေတွာ ပန္တိ ပန္တိ ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ကာရာပေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အာရက္ခံ သောဓနဉ္စ ကာရာပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ သီမံ သမူဟနိဿာမာ’’တိ စတ္တာရော [Pg.360] ဝါ တဒုတ္တရိ ဝါ သမာနသံဝါသကဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ပဌမပန္တိယံ ပဌမကောဋ္ဌာသေ မဉ္စဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမူဟနနကမ္မဝါစံ, တတော သမာနသံဝါသကသီမာသမူဟနနကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ တသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေယေဝ အညမညဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ တိက္ခတ္တုံ ဝါ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝါ သမူဟနိတွာ တတော နိက္ခမိတွာ ပဌမပန္တိယံယေဝ ဒုတိယကောဋ္ဌာသေ ဌတွာ တထေဝ ကတွာ တတော ပဌမပန္တိယံယေဝ အနုလောမနယေန ယာဝ အန္တိမကောဋ္ဌာသာ ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ တထေဝ ကတွာ ပဌမပန္တိယာ ပရိက္ခီဏာယ ဒုတိယပန္တိယာ အန္တိမကောဋ္ဌာသေ ဌတွာ တထေဝ ကတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒုတိယပန္တိယံယေဝ ပဋိလောမနယေန ယာဝ အာဒိကောဋ္ဌာသာ တထေဝ ကတွာ ဧဝံ တတိယပန္တိအာဒီသုပိ ဧကဒါ အနုလောမတော ဧကဒါ ပဋိလောမတော ဂန္တွာ သဗ္ဗာသု ပန္တီသု သဗ္ဗသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပရိက္ခီဏေ ဣဒံ သီမာသမူဟနနကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ. ‘‘စတ္တာရော တဒုတ္တရိ ဝါ’’တိ ဣဒံ ပန ဣမဿ ကမ္မဿ စတုဝဂ္ဂကရဏီယတ္တာ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ပန ဘိက္ခူနံ ပကတတ္တဘာဝဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ လဇ္ဇီပေသလဘိက္ခူနဉ္စ ဒုလ္လဘတ္တာ ‘‘ဆပဉ္စမတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ສ່ວນວິທີການຖອນສີມາ ເພິ່ງຮູ້ດັ່ງນີ້: ໃຫ້ເຮັດພື້ນທີ່ສີມາທີ່ຈະຕ້ອງຖອນ ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກນິມິດຂອງສີມາທີ່ຈະຜູກໃນຕອນນີ້ ໃຫ້ຮາບພຽງ, ສະອາດ ແລະ ປາສະຈາກມົນທິນ ເໝືອນໜ້າແວ່ນ ຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແລ້ວໃຫ້ຂີດເສັ້ນຕາມຂະໜາດຕຽງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍເຊືອກ ຫຼື ດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນ ໃຫ້ເໝືອນຕາໝາກຮຸກ, ແລ້ວໃຫ້ໂຮຍຝຸ່ນດິນໜຽວແດງ ຫຼື ຝຸ່ນດິນໜຽວຂາວ ຕາມຮອຍຂີດນັ້ນໃຫ້ເຫັນເປັນສີຕ່າງກັນ, ແບ່ງອອກເປັນແຖວໆ ເປັນສ່ວນໆ, ແລ້ວໃຫ້ມີການຮັກສາ ແລະ ຊຳລະຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງ, ຈາກນັ້ນ ໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ມີສັງວາສດຽວກັນ 4 ຮູບ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ພວກເຮົາຈະຖອນສີມາໃນຕອນນີ້", ແລ້ວໄປຢືນຢູ່ໃນບ່ອນຕັ້ງຕຽງ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນທຳອິດໃນແຖວທຳອິດ, ສວດກຳມະວາຈาຖອນອະວິບປະວາສະສີມាក່ອນ, ຈາກນັ້ນ ສວດກຳມະວາຈาຖອນສະມານະສັງວາສະສີມາ, ແລ້ວປ່ຽນບ່ອນຢືນຂອງກັນແລະກັນໄປມາໃນສ່ວນນັ້ນເອງ ສວດຖອນ 3 ເທື່ອ ຫຼື 7 ເທື່ອ, ຈາກນັ້ນອອກໄປຢືນຢູ່ໃນສ່ວນທີສອງໃນແຖວທຳອິດນັ້ນເອງ ເຮັດຄືກັນນັ້ນ, ຈາກນັ້ນ ເຮັດຄືກັນນັ້ນໃນແຕ່ລະສ່ວນຕາມລຳດັບໃນແຖວທຳອິດນັ້ນເອງ ຈົນເຖິງສ່ວນສຸດທ້າຍ, ເມື່ອແຖວທຳອິດໝົດແລ້ວ ໃຫ້ໄປຢືນຢູ່ໃນສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງແຖວທີສອງ ເຮັດຄືກັນນັ້ນ, ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ໃຫ້ເຮັດຄືກັນນັ້ນໃນແຖວທີສອງຍ້ອນກັບມາ ຈົນເຖິງສ່ວນທຳອິດ, ເຮັດຢ່າງນີ້ແມ່ນແຕ່ໃນແຖວທີສາມເປັນຕົ້ນໄປ ໂດຍບາງເທື່ອໄປຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອຍ້ອນກັບ, ເມື່ອທຸກໆສ່ວນໃນທຸກໆແຖວໝົດແລ້ວ ການເຮັດກິດຖອນສີມານີ້ ກໍຊື່ວ່າສຳເລັດບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ "4 ຮູບ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະກຳນີ້ເປັນກິດທີ່ຄະນະສົງ 4 ຮູບ ພຶງເຮັດ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ປະມານ 5 ຫຼື 6 ຮູບ" ເພາະຄວາມເປັນພິກຂຸປົກກະຕັດຕະ (ຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດ) ນັ້ນຮູ້ໄດ້ຍາກ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍແລະຮັກສີລກໍຫາໄດ້ຍາກ.

ကလျာဏီသီမာယံ ပန သီဟဠဒီပတော အဘိနဝသိက္ခံ ဂဟေတွာ နိဝတ္တန္တေဟိ ဂရဟဝိဝါဒမတ္တမ္ပိ အလဘန္တေဟိ ဓမ္မစေတိယရညာ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတေဟိ စုဒ္ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ ကတန္တိ ပါသာဏလေခါယံ အာဂတံ. ရတနပူရနဂရေ ပန သိရီသုဓမ္မရာဇာဓိပတိနာမကဿ စူဠအဂ္ဂရာဇိနော ကာလေ မဟာသီဟဠပ္ပတ္တောတိ ဝိဿုတော သိရီသဒ္ဓမ္မကိတ္တိနာမကော မဟာထေရဝရော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနဿ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သီမံ ဗန္ဓန္တော အတ္တနော နိဿိတကေ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ [Pg.361] အဘိရုစိတေ လဇ္ဇိပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမဘူတေ အညေ မဟာထေရေ ဂဟေတွာ အတ္တစတုတ္ထောဝ ဟုတွာ ကမ္မံ ကရောတီတိ ဝဒန္တိ. တံ ဣမဿ ကမ္မဿ စတုဝဂ္ဂကရဏီယတ္တာ တေသဉ္စ ထေရာနံ ပကတတ္တဘာဝေ နိရာသင်္ကတ္တာ ကတံ ဘဝေယျ, ဧဝံ သန္တေပိ ဘိက္ခူနံ ပကတတ္တဘာဝဿ ဒုဗ္ဗိညေယျတ္တာ စတုဝဂ္ဂကရဏီယကမ္မဿ အတိရေကစတုဝဂ္ဂေန ကရဏေ ဒေါသာဘာဝတော အတိရေကဘိက္ခူဟိ ကတဘာဝေါ ပသတ္ထတရော ဟောတိ. တေနေဝ စ ကာရဏေန ဝိမတိဝိနောဒနီနာမိကာယံ ဝိနယဋီကာယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ‘‘ဆပဉ္စမတ္တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, ကလျာဏီသီမာယဉ္စ စုဒ္ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ နိဋ္ဌိတေပိ ပန သီမာသမူဟနနကမ္မေ နာနာဝါဒါနံ နာနာစရိယာနံ နာနာနိကာယာနံ နာနာဒေသဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာရာဓနတ္ထံ ဂရဟဝိဝါဒမောစနတ္ထဉ္စ ပုနပ္ပုနံ တေဟိပိ ဘိက္ခူဟိ တထေဝ ကာရာပေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၈၂-၄၈၃; ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၂၅၁) ‘‘ပုနပ္ပုနံ ပန ကာတဗ္ဗံ. တဉှိ ကုပ္ပဿ ကမ္မဿ ကမ္မံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, အကုပ္ပဿ ထိရကမ္မဘာဝါယ ဟောတီ’’တိ. တေနေဝ စ ကာရဏေန ဟံသာဝတီနဂရေ အနေကပဏ္ဍရဟတ္ထိသာမိမဟာဓမ္မရာဇာ သဟပုညကမ္မဘူတတော မဟာစေတိယတော စတူသု ဒိသာသု သီမာသမူဟနနကာလေ ရာမညဒေသဝါသီဟိ မဟာထေရေဟိ စ မရမ္မဒေသဝါသီဟိ မဟာထေရေဟိ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ကာရာပေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ສ່ວນໃນກັນຍານີສີມາ ມີປາກົດໃນຈາລຶກແຜ່ນຫີນວ່າ ເຮັດໂດຍພິກຂຸ 14 ຮູບ ທີ່ພະເຈົ້າທຳມະເຈດີຊົງຄັດເລືອກເອົາ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ກັບມາຈາກການຮັບເອົາອຸປະສົມບົດໃໝ່ຈາກສີຫົນທະວີບ ແລະ ບໍ່ໄດ້ຮັບແມ່ນແຕ່ການຕິຕຽນ ຫຼື ການໂຕ້ຖຽງໃດໆ. ສ່ວນໃນເມືອງລັດຕະນະປຸລະ ໃນລັດຊະການຂອງພະເຈົ້າສິຣິສຸທຳມະຣາຊາທິບໍດີ ຜູ້ເປັນພະມະຫາກະສັດອົງນ້ອຍ, ພະມະຫາເຖລະຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າ ສິຣິສັດທຳມະກິດຕິ ຜູ້ເດີນທາງໄປເຖິງສີຫົນທະວີບໃຫຍ່ ເມື່ອຈະຜູກສີມາເທິງຍອດເຂົາທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກບ່ອນຢູ່ຂອງຕົນ, ບໍ່ໄດ້ພາເອົາສິດທິວິຫານិកຂອງຕົນໄປ, ແຕ່ໄດ້ພາເອົາພະມະຫາເຖລະຮູບອື່ນໆ ທີ່ຕົນພໍໃຈ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຮັກສີລ, ເປັນພະຫູສູດ ແລະ ຮັກການສຶກສາ ໄປຮ່ວມກັນເປັນ 4 ຮູບ ລວມທັງຕົນເອງ ແລ້ວເຮັດກິດ, ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ການເຮັດແບບນັ້ນ ໜ້າຈະເປັນເພາະກິດນີ້ເປັນກິດທີ່ຄະນະສົງ 4 ຮູບ ພຶງເຮັດ ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນຄວາມເປັນພິກຂຸປົກກະຕັດຕະຂອງພະເຖລະເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນພິກຂຸປົກກະຕັດຕະນັ້ນຮູ້ໄດ້ຍາກ, ແລະ ເພາະບໍ່ມີໂທດໃນການເຮັດກິດທີ່ຄະນະສົງ 4 ຮູບ ພຶງເຮັດ ດ້ວຍຈຳນວນພິກຂຸທີ່ເກີນກວ່າ 4 ຮູບ, ການເຮັດດ້ວຍພິກຂຸທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດກວ່າ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ເຊິ່ງເປັນຄຳພີດີກາວິໄນ ຈຶ່ງ gກ່າວໄວ້ວ່າ "ພາເອົາພິກຂຸປະມານ 5 ຫຼື 6 ຮູບ", ແລະ ເພິ່ງເຫັນວ່າ ໃນກັນຍານີສີມາ ເຮັດດ້ວຍພິກຂຸ 14 ຮູບ. ເຖິງແມ່ນວ່າການຖອນສີມາຈະສຳເລັດລົງຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແຕ່ເພື່ອຄວາມພໍໃຈຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີວາດະຕ່າງກັນ, ມີອາຈານຕ່າງກັນ, ມີນິກາຍຕ່າງກັນ ແລະ ຢູ່ໃນທ້ອງຖິ່ນຕ່າງກັນ, ແລະ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການຕິຕຽນແລະການໂຕ້ຖຽງ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍຄວນໃຫ້ເຮັດການຖອນສີມາຄືກັນນັ້ນຊ້ຳໆອີກ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ "ແຕ່ຄວນເຮັດຊ້ຳໆ, ເພາະການເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ກຳທີ່ອາດກຳເລີບກັບຄືນມາເປັນກຳທີ່ຖືກຕ້ອງ, ແລະ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງກຳທີ່ບໍ່ກຳເລີບ" ດັ່ງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ເພິ່ງເຫັນວ່າ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ, ພະເຈົ້າມະຫາທຳມະຣາຊາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊ້າງເຜືອກຫຼາຍໂຕ, ໃນເວລາຖອນສີມາໃນທິດທັງສີ່ ຈາກພະມະຫາເຈດີ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນບຳເພັນບຸນຮ່ວມກັນ, ຈຶ່ງໄດ້ໂປດໃຫ້ພະມະຫາເຖລະຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນຣາມັນປະເທດ ແລະ ພະມະຫາເຖລະຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນມະລຳມະປະເທດ ເຮັດການຖອນສີມາແຍກກັນເປັນສ່ວນໆ.

ယဒိ ပန မဟာသီမံ ဗန္ဓိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဥသဘမတ္တံ ဝါ ဒွိဥသဘမတ္တံ ဝါ တဒုတ္တရိ ဝါ ပဒေသံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကရိဿာမာ’’တိ ပရိက္ခေပံ ကာရာပေတွာ တဿ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ သဗ္ဗတ္ထ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတဋ္ဌာနေ မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ [Pg.362] ဩကာသေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ပန္တိကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ကမ္မပ္ပတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နိရန္တရံ ဌတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ တတော သမာနသံဝါသကသီမာ စ သမူဟနိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သီမာယ သမုဂ္ဃာတေ ကတေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍသီမာယ မဟာသီမာယ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ အဝဿံ ဧကသ္မိံ မဉ္စဋ္ဌာနေ တာသံ မဇ္ဈဂတာ တေ ဘိက္ခူ တာ သမူဟနေယျုံ, တတော ဂါမသီမာ ဧဝ အဝသိဿေယျ, တဿံ ဂါမသီမာယံ ခဏ္ဍသီမာမဟာသီမာဝသေန ဒုဝိဓာ သီမာ ယထာရုစိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဗန္ဓနာကာရံ ပန ဥပရိ ဝက္ခာမ.

ແຕ່ຖ້າຫາກປາດຖະໜາຈະຜູກມະຫາສີມາ, ໃນເວລານັ້ນ ຄວນກຳນົດພື້ນທີ່ປະມານ 1 ອຸສຸພະ ຫຼື 2 ອຸສຸພະ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ພວກເຮົາຈະສ້າງວິຫານໃນບ່ອນເທົ່ານີ້", ແລ້ວໃຫ້ເຮັດຮົ້ວອ້ອມຮອບ, ຈາກນັ້ນ ໃຫ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທັງພາຍໃນຮົ້ວວິຫານນັ້ນ ແລະ ພາຍນອກໂດຍອ້ອມຮອບທັງໝົດໃນບໍລິເວນທີ່ຕົກດິນຈີ່ ອອກເປັນສ່ວນໆຕາມຂະໜາດຕຽງ ຕາມວິທີທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ, ແລ້ວຢືນຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມກິດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຖອນອະວິບປະວາສະສີມາກ່ອນ, ຈາກນັ້ນ ຖອນສະມານະສັງວາສະສີມາ. ເມື່ອເຮັດການຖອນສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອມີຂັນທະສີມາ ແລະ ມະຫາສີມາປາກົດຢູ່ໃນວິຫານນັ້ນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນລະຫວ່າງສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນບ່ອນຕັ້ງຕຽງບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ຍ່ອມຈະຖອນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ, ຈາກນັ້ນ ກໍຈະເຫຼືອແຕ່ຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ໃນຄາມະສີມານັ້ນ ຄວນຜູກສີມາທັງສອງປະການ ຄື ຂັນທະສີມາ ແລະ ມະຫາສີມາ ໄດ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ. ສ່ວນວິທີການຜູກ ພວກເຮົາຈະກ່າວໄວ້ໃນຂ້າງໜ້າ.

ကသ္မာ ပန နိမိတ္တာနံ ဗဟိပိ သီမာသမူဟနနံ ကတံ, နနု နိမိတ္တာနံ အန္တောယေဝ အဘိနဝသီမာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ တတ္ထေဝ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏဝိမောစနတ္ထံ ပေါရာဏကသီမာယ သမူဟနနံ ကာတဗ္ဗန္တိ? သစ္စံ, ဒုဝိညေယျတ္တာ ပန ဧဝံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုဝိညေယျော ဟိ ပေါရာဏကသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနဘာဝေါ, တသ္မာ ယဒိ နိမိတ္တာနံ အန္တောယေဝ သီမာသမူဟနနံ ကရေယျ, တတော ဗဟိ ပေါရာဏကသီမာ တိဋ္ဌေယျ, တတော အပ္ပမတ္တကံ ဌာနံ အန္တော ပဝိသေယျ, တံ ဌာနံ ကမ္မဝါစာပါဌကေန သဟ သီမာသမူဟနနကာရကသံဃဿ ပတိဋ္ဌဟနပ္ပဟောနကံ န ဘဝေယျ, ဧဝံ သန္တေ သာ ပေါရာဏကသီမာ အသမူဟတာဝ ဘဝေယျ. တံ သမူဟတသညာယ သီမာသမ္မန္နနကာလေ အန္တောနိမိတ္တဋ္ဌာနံ သမ္မန္နေယျုံ, တံ အသမူဟတပေါရာဏသီမာကောဋိပဝိဋ္ဌတ္တာ သီမာယ သီမံ သမ္ဘေဒဒေါသော, ယဒိ ပန တံ ဌာနံ စတုန္နံ နိသိန္နပ္ပဟောနကံ ဘဝေယျ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရဏဒေါသော, ယဒိပိ အန္တော န ပဝိသတိ, နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌမတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမ္ပိ သီမာသင်္ကရဒေါသောတိ ဣမသ္မာ ဒေါသတ္တယာ ဝိမောစနတ္ထံ နိမိတ္တာနံ ဗဟိပိ သီမာသမူဟနနံ ကတံ. တေနေဝ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ‘‘ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ກໍເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງມີການຖອນສີມາແມ່ນແຕ່ພາຍນອກນິມິດທັງຫຼາຍ? ບໍ່ແມ່ນວ່າ ເມື່ອຕ້ອງການຜູກສີມາໃໝ່ສະເພາະພາຍໃນນິມິດທັງຫຼາຍ ກໍຄວນຖອນສີມາເກົ່າໃນທີ່ນັ້ນນັ້ນ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດຄືການຄາບກ່ຽວ ແລະການທັບຊ້ອນຂອງສີມາ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ທີ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກໍເພາະວ່າຄວາມມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ຂອງສີມາເກົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ຂອງສີມາເກົ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ, ເພາະສະນັ້ນ ຖ້າຫາກຖອນສີມາສະເພາະພາຍໃນນິມິດທັງຫຼາຍ, ສີມາເກົ່າກໍຈະຍັງຄົງເຫຼືອຢູ່ພາຍນອກນັ້ນ, ຈາກນັ້ນ ພື້ນທີ່ພຽງເລັກນ້ອຍກໍອາດຈະລ່ວງລ້ຳເຂົ້າມາພາຍໃນ, ພື້ນທີ່ນັ້ນກໍຈະບໍ່ພຽງພໍໃຫ້ພະສົງຜູ້ເຮັດກຳຖອນສີມາ ພ້ອມທັງພະພິກຂຸຜູ້ສູດກຳມະວາຈາ ນັ່ງຢູ່ໄດ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ສີມາເກົ່ານັ້ນກໍຈະເປັນອັນບໍ່ໄດ້ຖອນເລີຍ. ເມື່ອພະສົງເຂົ້າໃຈວ່າຖອນແລ້ວ ແລະໄດ້ຜູກສີມາໃໝ່ໃນທີ່ພາຍໃນນິມິດ, ເພາະເຫດທີ່ພື້ນທີ່ນັ້ນລ່ວງລ້ຳເຂົ້າໄປໃນສ່ວນປາຍຂອງສີມາເກົ່າທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຖອນ, ຈຶ່ງເປັນໂທດຄື 'ສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ' (ສີມາສຳເບດ). ຖ້າຫາກພື້ນທີ່ນັ້ນພຽງພໍໃຫ້ພະສົງ 4 ຮູບນັ່ງໄດ້, ກໍຈະເປັນໂທດຄື 'ສີມາທັບຊ້ອນສີມາ' (ສີມາອັດໂຊດຖະຣະນະ). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ລ່ວງລ້ຳເຂົ້າມາພາຍໃນ ແຕ່ພຽງແຕ່ຖືກຕ້ອງກັນໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ, ກໍຍັງເປັນໂທດຄື 'ສີມາລະຄົນກັນ' (ສີມາສັງກະຣະ). ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຈາກໂທດ 3 ປະການນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ມີການຖອນສີມາແມ່ນແຕ່ພາຍນອກນິມິດທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ແລະພາຍນອກ ໂດຍຮອບ ຊົ່ວໄລຍະຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ຄວນຊາບດ້ວຍປະການສະນີ.

ကေစိ [Pg.363] ပန အာစရိယာ သမန္တာ နိမိတ္တာနံ အန္တော ရဇ္ဇုပသာရဏံ ကတွာ အန္တော ဌတွာ ရဇ္ဇုယာ ဟေဋ္ဌာ ပါဒေ ပဝေသေတွာ ရဇ္ဇုတော ဗဟိ ကိဉ္စိမတ္တံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ သီမာသမူဟနနံ ကရောန္တိ, တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ပါဒဂ္ဂဋ္ဌပနမတ္တေန ပေါရာဏသီမာသမုဂ္ဃာတော န ဟောတိ, အထ ခေါ ကမ္မဝါစာပါဌကေန သဟ ကမ္မပတ္တသံဃဿ ပတိဋ္ဌာနေန ကမ္မဝါစာယ ပါဌနေန စ သမုဂ္ဃာတော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိပ္ပကရဏေ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ‘‘သီမာယ ပန အန္တောဌာနံ, ‘သမူဟနိဿာမာ’တိ ကမ္မဝါစာယ ကရဏဉ္စေတ္ထ အင်္ဂ’’န္တိ, တသ္မာ ဧကဒေသေန အန္တောပဝိဋ္ဌာယ စ ဧကသမ္ဗန္ဓေန ဌိတာယ ပေါရာဏကဗဒ္ဓသီမာယ သမုဂ္ဃာတေ အကတေ ဝုတ္တနယေန ဒေါသတ္တယတော န မုစ္စေယျ, တသ္မာ နိမိတ္တတော ဗဟိပိ ဌတွာ သမူဟနနကရဏဘာဝေါဝ ပါသံသတရော ဟောတိ. အညေ ပန အာစရိယာ ကမ္မကာရကဘိက္ခူနံ ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သမူဟနန္တိ, တံ ဂရုကရဏဝသေန ကတန္တိ ဂယှမာနေ ဒေါသော နတ္ထိ. ဧကစ္စေ ပန ထေရာ ‘‘ကာရကသံဃဿ အက္ကန္တဋ္ဌာနေယေဝ သီမာ သမူဟတာ, န အနက္ကန္တဋ္ဌာနေတိ သညာယ ပဌမတရံ သာလံ ကရိတွာ ပစ္ဆာ သီမာယ သမူဟတာယ ထမ္ဘဋ္ဌာနေ အက္ကမိတုံ န လဘတိ, တသ္မာ အသမူဟတာ သီမာ’’တိ ဝဒန္တိ.

ສ່ວນອາຈານບາງພວກ ໄດ້ຂຶງເຊືອກໄວ້ພາຍໃນນິມິດໂດຍຮອບ ແລ້ວຢືນຢູ່ພາຍໃນ ຍື່ນຕີນເຂົ້າໄປໃຕ້ເຊືອກ ລ່ວງພົ້ນເຊືອກອອກໄປພາຍນອກໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວເຮັດການຖອນສີມາ, ຂໍ້ນີ້ຄວນພິຈາລະນາ. ການຖອນສີມາເກົ່າ ຈະບໍ່ມີໄດ້ພຽງແຕ່ການວາງປາຍຕີນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ການຖອນສີມາຈະມີໄດ້ ກໍດ້ວຍການຢືນຢູ່ຂອງພະສົງຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມສັງຄະກຳ ພ້ອມທັງພະພິກຂຸຜູ້ສູດກຳມະວາຈາ ແລະດ້ວຍການສູດກຳມະວາຈາ. ຈິງຢູ່, ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນພື້ນທີ່ພາຍໃນສີມາ ແລະການສູດກຳມະວາຈາວ່າ ເຮົາທັງຫຼາຍຈັກຖອນ ດັ່ງນີ້ ເປັນອົງຄະໃນການຖອນສີມານີ້'. ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຖອນສີມາເກົ່າທີ່ຜູກໄວ້ ເຊິ່ງລ່ວງລ້ຳເຂົ້າມາພາຍໃນພຽງບາງສ່ວນ ແລະເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນຜືນດຽວ, ກໍຈະບໍ່ພົ້ນຈາກໂທດ 3 ປະການ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ການຢືນຢູ່ແມ່ນແຕ່ພາຍນອກນິມິດ ແລ້ວເຮັດການຖອນສີມາ ຈຶ່ງເປັນວິທີທີ່ໜ້າສັນເສີນກວ່າ. ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນ ໄດ້ເຮັດການເຊື່ອມຕໍ່ຮອຍຕີນຂອງພະພິກຂຸຜູ້ເຮັດກຳ ແລ້ວຖອນສີມາ, ວິທີນັ້ນ ຫາກຖືວ່າເຮັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ກໍບໍ່ມີໂທດຫຍັງ. ແຕ່ພະເຖລະບາງຮູບກ່າວວ່າ 'ສີມາຈະຖືກຖອນສະເພາະໃນທີ່ທີ່ພະສົງຜູ້ເຮັດກຳຢຽບຢູ່ນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນໃນທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ຢຽບ' ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງສາລາຂຶ້ນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖອນສີມາພາຍຫຼັງ, ແຕ່ບໍ່ອາດຢຽບລົງໃນບ່ອນຕັ້ງເສົາໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ສີມານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍັງບໍ່ໄດ້ຖອນ.

ပုဗ္ဗေပိ သိရီခေတ္တနဂရေ မဟာသတ္တဓမ္မရာဇဿ ကာလေ တေန ရညာ ကတဿ နန္ဒနဝိဟာရဿ ပုရတော တဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သီမာယ ပတိဋ္ဌာပိတာယ ပဌမံ ဇေတဝနသာလံ ကတွာ ပစ္ဆာ သီမံ သမူဟနိံသု, တဒါ တသ္မိံ နဂရေ မဟာရုက္ခမူလိကော နာမ ဧကော ဂဏပါမောက္ခတ္ထေရော ‘‘သစေ ထမ္ဘံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပါဒေ ဌပေတုံ သက္ခိဿာမိ, ဧဝံ သန္တေ အဟံ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နာဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗေ ထေရာ ‘‘န ထမ္ဘမတ္တေန ပေါရာဏသီမာ တိဋ္ဌတိ, ထမ္ဘဿ သမန္တတော ဌတွာ [Pg.364] ကမ္မဝါစာယ ကတာယ သီမာ သမူဟတာ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ သမူဟနိံသု စေဝ ဗန္ဓိံသု စ. ဟံသာဝတီနဂရေ ဓမ္မစေတိယရညော ကလျာဏိယသီမာဗန္ဓနကာလေပိ ပဌမံ သာလံ ကရိတွာဝ ပစ္ဆာ သမူဟနိံသု, န စ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဒီသု ‘‘ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌော အတ္ထိ, ‘‘မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဌာနေ’’တိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ပန အတ္ထိ. ပေါရာဏသီမာယ အန္တော ဌတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာယ ကတာယ သကလာပိ သီမာ သမူဟတာဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သမူဟနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနံ ပဏ္ဍိတာ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ဤဒိသံ ပန ဝစနံ ဂရုကရဏဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဂယှမာနေ ကိဉ္စာပိ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာပိ သိဿာနုသိဿာနံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနကာရဏံ ဟောတိ. တေ ဟိ ‘‘အမှာကံ အာစရိယာ ဧဝံ ကထေန္တိ, ဧဝံ ကရောန္တီ’’တိ ဒဠှီကမ္မဝသေန ဂဟေတွာ တထာ အကတေ သီမာ သမူဟတာ န ဟောတီတိ မညန္တိ, တသ္မာ ပကရဏာဂတနယဝသေနေဝ ကရဏံ ဝရံ ပသတ္ထံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນອະດີດ ໃນລັດຊະການຂອງພະເຈົ້າມະຫາສັດຕະທຳມະລາດ ນະຄອນສີຣີເຂດ, ເມື່ອພະອັກຄະມະເຫສີຂອງພະອົງ ຈະສະຖາປະນາສີມາ ໄວ້ທາງໜ້າພະນັນທະນະວິຫານ ທີ່ພະຣາຊາຊົງສ້າງ, ພວກເພິ່ນໄດ້ສ້າງສາລາເຊຕະວັນຂຶ້ນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖອນສີມາພາຍຫຼັງ. ໃນເວລານັ້ນ ພະເຖລະຜູ້ເປັນຫົວໜ້າຄະນະຮູບໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ມະຫາຣຸກຂະມູລິກະ ໃນນະຄອນນັ້ນ ກ່າວວ່າ 'ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າສາມາດເຈາະເສົາ ແລ້ວວາງຕີນລົງໄປໄດ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະໄປ' ແລ້ວເພິ່ນກໍບໍ່ໄປ. ພະເຖລະທັງປວງກ່າວວ່າ 'ສີມາເກົ່າບໍ່ໄດ້ຄົງຢູ່ພຽງແຕ່ບ່ອນຕັ້ງເສົາເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອພະສົງຢືນຢູ່ໂດຍຮອບເສົາ ແລ້ວສູດກຳມະວາຈາ ສີມາກໍເປັນອັນຖອນແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວບໍ່ຮັບເອົາຄຳເວົ້າຂອງພະເຖລະຮູບນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ຖອນສີມາ ແລະຜູກສີມາໃໝ່. ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາຜູກກັນຍານີສີມາ ຂອງພະເຈົ້າທຳມະເຈດີ ນະຄອນຫົງສາວະດີ, ພວກເພິ່ນກໍໄດ້ສ້າງສາລາກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖອນສີມາພາຍຫຼັງ. ແລະໃນພະບາລີ ອັດຖະກະຖາ ແລະດີກາທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ຄວນເຊື່ອມຕໍ່ຮອຍຕີນ ແລ້ວຖອນສີມາ' ແຕ່ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ໃນທີ່ປະມານເທົ່າຕຽງ ໃນທີ່ປະມານເທົ່າຕຽງ' (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144). ເມື່ອພະສົງຢືນຢູ່ພາຍໃນສີມາເກົ່າ ແລ້ວສູດກຳມະວາຈາຖອນສີມາໃນທີ່ແຫ່ງດຽວ, ສີມາທັງໝົດກໍເປັນອັນຖອນແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ບັນດິດທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ຍອມຮັບຄຳກ່າວວ່າ 'ຄວນເຊື່ອມຕໍ່ຮອຍຕີນ ແລ້ວຖອນສີມາ'. ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄຳກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ຫາກຖືວ່າກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ກໍບໍ່ມີໂທດຫຍັງກໍຕາມ, ແຕ່ມັນກໍເປັນເຫດໃຫ້ສິດແລະອະນຸສິດຖືເອົາເປັນແບບຢ່າງທີ່ຜິດ. ດ້ວຍວ່າ ພວກເຂົາຈະຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງວ່າ 'ອາຈານຂອງພວກເຮົາກ່າວຢ່າງນີ້ ເຮັດຢ່າງນີ້' ແລ້ວເຂົ້າໃຈວ່າ ຖ້າບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ສີມາກໍຈະບໍ່ເປັນອັນຖອນ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ການເຮັດຕາມແນວທາງທີ່ມາໃນຄຳພີເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດ ແລະໜ້າສັນເສີນ.

အပရမ္ပိ ဣမသ္မိံ သီမာသမူဟနနာဓိကာရေ ဓမ္မဂါရဝေဟိ ဝိနယဓရေဟိ စိန္တေတဗ္ဗံ ဂမ္ဘီရံ ဒုဒ္ဒသံ ဌာနံ အတ္ထိ, တံ ကတမန္တိ စေ? ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တိယောဇနပရမံ သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၄၀) ဝစနတော နာနာဂါမက္ခေတ္တာနိ အဝတ္ထရိတွာ သမ္မတာ တိယောဇနိကာဒိကာယော မဟာသီမာယော ဘဂဝတာ အနုညာတာ အတ္ထိ, အထ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ သောဓေတွာ အာရက္ခံ ဒတွာ သီမာယ သမူဟတာယ ယဒိ တတော အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု ဘိက္ခူ သန္တိ, န ဂါမသီမာ ဗဒ္ဓသီမံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ တသ္မိံ ကမ္မေ ဝဂ္ဂံ ကရေယျုံ, ဧဝံ သတိ သီမာ သမူဟတာ န ဘဝေယျ, တာယ အသမူဟတာယ သတိ အဘိနဝသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ န ဘဝေယျ, ဣတိ ဣဒံ ဌာနံ ဒုဇ္ဇာနံ ဒုဒ္ဒသံ, တသ္မာ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဘဂဝတော [Pg.365] အာဏံ ဂရုံ ကရောန္တေဟိ လဇ္ဇိပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမဘူတေဟိ ဝိနယဝိဒူဟိ သုဋ္ဌု စိန္တေတဗ္ဗန္တိ.

ຍັງມີຂໍ້ອື່ນອີກ ໃນເລື່ອງການຖອນສີມານີ້ ທີ່ພະວິນັຍທອນຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພະທຳ ຄວນພິຈາລະນາ ເຊິ່ງເປັນຂໍ້ທີ່ເລິກເຊິ່ງ ແລະເຫັນໄດ້ຍາກ. ຂໍ້ນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຈາກພະດຳລັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຜູກສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ' (ມະຫາວະ. 140), ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜູກກວມເອົາເຂດບ້ານຕ່າງໆ ໄວ້. ບາດນີ້, ເມື່ອຊຳຮະເຂດບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ ແລ້ວຕັ້ງເວນຍາມຮັກສາ ແລະຖອນສີມາ, ຖ້າຫາກມີພະພິກຂຸທັງຫຼາຍຢູ່ໃນເຂດບ້ານອື່ນໆ ນອກຈາກນັ້ນ, ເຂດບ້ານກໍບໍ່ອາດຕັດຂາດຈາກສີມາທີ່ຜູກໄວ້ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍຈະເຮັດໃຫ້ສັງຄະກຳນັ້ນແຕກກັນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ສີມາກໍຈະບໍ່ເປັນອັນຖອນ, ແລະເມື່ອສີມານັ້ນຍັງບໍ່ໄດ້ຖອນ, ກໍຈະບໍ່ອາດຜູກສີມາໃໝ່ໄດ້. ຂໍ້ນີ້ເປັນຂໍ້ທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ແລະເຫັນໄດ້ຍາກ, ເພາະສະນັ້ນ ພະວິນັຍທອນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ໃນພະວິນັຍ ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ມີສີລາດິວັດອັນງົດງາມ, ເປັນພະພະຫູສູດ ແລະຮັກໃນການສຶກສາ ຜູ້ເຄົາລົບໃນພະບັນຍັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ປານປະໜຶ່ງຮັກສາຮົ່ມຫີນ, ຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ຖີ່ຖ້ວນເທີ້ນ.

ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ စိန္တေန္တော ဂဝေသန္တော ဝိစိနန္တော ဣဒံ ကာရဏံ ဒိဿတိ – တိယောဇနိကာဒိမဟာသီမာယော ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဓရမာနကာလေ သန္နိပတိတုံ ဝါ ဝိသောဓေတုံ ဝါ သက္ကုဏေယျဘာဝတော တမာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ အနုဇာနိတာ ဘဝေယျုံ. သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗသ္မိံ ပဒေသေ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ တာဒိသံ မဟာသီမံ သောဓေတုံ ဝါ သန္နိပတိတုံ ဝါ န သက္ကာ, န စ ဘဂဝါ အသက္ကုဏေယျံ အလဗ္ဘနေယျံ ကာရဏံ ဝဒေယျ. ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ ရာဇဂဟနဂရေ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိဟာရာ ဧကသီမာဝ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရေန သမ္မတာတိ. သီဟဠဒီပေ မဟာဝိဟာရသီမာ အနုရာဓပုရံ အန္တောကတွာ ပဝတ္တာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရေန သမ္မတာတိ စ ပကရဏေသု ဒိဿတိ, န တထာ ဣမသ္မိံ နာမ ဒေသေ ဒွိယောဇနိကာ ဝါ တိယောဇနိကာ ဝါ သီမာ အသုကေန ဘိက္ခုနာ သမ္မတာတိ ဒိဿတိ. ဣမသ္မိဉ္စ မရမ္မဒေသေ တာဒိသာနံ သီမာနံ နတ္ထိဘာဝေါ ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အနေကသတအနေကသဟဿဝဿကာလတော ဥပ္ပန္နာ ဗဒ္ဓသီမာ ပါသာဏထမ္ဘနိမိတ္တေန သဟ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ ဒိဿန္တိ. အရိမဒ္ဒနပုရေ စ အနုရုဒ္ဓမဟာရာဇေန သမ္မန္နာပိတာ ဒွါသဋ္ဌယာဓိကသတဟတ္ထာယာမာ သတ္တစတ္တာလီသာဓိကသတဟတ္ထဝိတ္ထာရာ မဟာသီမာ နိမိတ္တေန သဟ ဒိဿတိ. ရတနပူရနဂရေ စ နရပတိဇေယျသူရမဟာရာဇကာလေ အဋ္ဌသတ္တတာဓိကစတုသတကလိယုဂေ သမ္မန္နိတာ သီမာ ပါသာဏလေခါယ သဒ္ဓိံ ဒိဿတိ. ယဒိ တိယောဇနပရမာဒိမဟာသီမာယော အတ္ထိ, ပေါရာဏာစရိယာ နဝံ နဝံ ဗဒ္ဓသီမံ န ဗန္ဓေယျုံ, အထ စ ပန ဗန္ဓန္တိ, တာသု စ နဝသီမာသု ဥပသမ္ပဒါဒိသံဃကမ္မံ ကရောန္တိ, တတော ဧဝ စ ဂဏနပထမတိက္ကန္တာ ဘိက္ခူ ပရမ္ပရတော ဝဍ္ဎေန္တာ ယာဝဇ္ဇတနာ [Pg.366] သာသနံ ပတိဋ္ဌပေန္တိ. ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဣမသ္မိံ ပဒေသေ တိယောဇနာ သီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ.

ເມື່ອພິຈາລະນາ ຄົ້ນຄວ້າ ແລະໄຕ່ຕອງໃນເລື່ອງນີ້ ກໍຈະເຫັນເຫດຜົນນີ້ວ່າ: ມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຄົງຈະຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ໂດຍປາຣົບເຖິງສະໄໝທີ່ພະພິກຂຸຜູ້ມີລິດທິເດດຍັງມີຊີວິດຢູ່ ເພາະພວກເພິ່ນສາມາດປະຊຸມກັນ ຫຼື ຊຳຮະສີມາໄດ້. ໃນທຸກກາລະ ແລະໃນທຸກສະຖານທີ່ ພະພິກຂຸທັງປວງບໍ່ອາດຈະຊຳຮະ ຫຼື ປະຊຸມກັນໃນມະຫາສີມາປານນັ້ນໄດ້, ແລະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຈະບໍ່ຊົງບັນຍັດສິ່ງທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ຫຼື ສິ່ງທີ່ບໍ່ອາດຈະໄດ້ຮັບ. ໃນສະໄໝທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຍັງຊົງພະຊົນຢູ່, ມີປາກົດໃນຄຳພີທັງຫຼາຍວ່າ ພະມະຫາວິຫານ 18 ແຫ່ງ ໃນນະຄອນຣາຊະຄຶ ເປັນສີມາດຽວກັນ ທີ່ພະທຳມະເສນາບໍດີສາຣີບຸດຕະເຖລະໄດ້ຜູກໄວ້, ແລະໃນລັງກາທະວີບ ສີມາຂອງມະຫາວິຫານ ເຊິ່ງກວມເອົານະຄອນອະນຸຣາທະປຸຣະ ກໍເປັນສີມາທີ່ພະມະຫາມະຫິນທະເຖລະໄດ້ຜູກໄວ້, ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນທີ່ໃດເລີຍວ່າ ໃນປະເທດນີ້ມີສີມາ 2 ໂຍດ ຫຼື 3 ໂຍດ ທີ່ພະພິກຂຸຊື່ນັ້ນຊື່ນີ້ໄດ້ຜູກໄວ້. ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສີມາເຊັ່ນນັ້ນ ໃນປະເທດມຽນມານີ້ ຄວນກວດສອບແລະຊາບໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ພັນທະສີມາທັງຫຼາຍ ທີ່ເກີດຂຶ້ນມາເປັນເວລາຫຼາຍຮ້ອຍຫຼາຍພັນປີ ພ້ອມທັງເສົາຫີນນິມິດ ກໍຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນໃນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນໆ. ແລະໃນນະຄອນອະຣິມັດທະນະ, ມະຫາສີມາ ທີ່ພະເຈົ້າອະນຸຣຸດທະມະຫາຣາດ ຊົງໂປດໃຫ້ຜູກໄວ້ ເຊິ່ງມີຄວາມຍາວ 162 ສອກ ຄວາມກວ້າງ 147 ສອກ ກໍຍັງປາກົດຢູ່ພ້ອມທັງນິມິດ. ແລະໃນນະຄອນຣະຕະນະປຸຣະ, ສີມາທີ່ຜູກໄວ້ໃນລັດຊະການຂອງພະເຈົ້ານະຣະປະຕິເຊຍຍະສູຣະມະຫາຣາດ ໃນກະລີຍຸກ 478 ກໍຍັງປາກົດຢູ່ພ້ອມທັງຈາລຶກເທິງແຜ່ນຫີນ. ຖ້າຫາກວ່າມີມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງຢູ່ແທ້, ບູຮານາຈານທັງຫຼາຍກໍຄົງຈະບໍ່ຜູກພັນທະສີມາໃໝ່ໆ ເລື້ອຍໆ, ແຕ່ພວກເພິ່ນກໍຍັງຜູກຢູ່, ແລະໄດ້ເຮັດສັງຄະກຳມີການອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນໃນສີມາໃໝ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍເຫຼືອຈະຄະນາ ຈຶ່ງໄດ້ສືບທອດກັນມາ ແລະເຮັດໃຫ້ພະສາສະນາປະດິດສະຖານຢູ່ໄດ້ຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້. ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ໃນປະເທດນີ້ບໍ່ມີສີມາ 3 ໂຍດເລີຍ.

အထ ဝါ ‘‘ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ’’တိ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဝိဟာရူပစာရဘူတေ ဗဟိ လေဍ္ဍုပါတေ စ ဌာနေယေဝ သီမာသမူဟနနဿ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၄၄) ဝုတ္တတ္တာပိ တာဒိသာ မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ. ယဒိ အတ္ထိ, သီမာသမူဟနနံ ပကရဏာစရိယာ န ကထေယျုံ. ကထေန္တာပိ သမန္တာ တိယောဇနံ ဌာနံ သောဓေတွာ သီမာသမူဟနနံ ကရေယျုံ, တထာ ပန အကထေတွာ ဝိဟာရဝိဟာရူပစာရေသုယေဝ သီမာသမူဟနနဿ ကထိတတ္တာ တိယောဇနိကာဒယော မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ.

ຫຼືອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫດທີ່ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂနທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ 2.144) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພາຍໃນບໍລິເວນວິຫານ ແລະພາຍນອກ ໂດຍຮອບ ຊົ່ວໄລຍະຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນ' ຄື ກ່າວເຖິງການຖອນສີມາສະເພາະໃນພາຍໃນບໍລິເວນວິຫານ ແລະພາຍນອກຊົ່ວໄລຍະຕົກແຫ່ງກ້ອນດິນ ເຊິ່ງເປັນວິຫາຣູປະຈານເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ມະຫາສີມາເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ມີຢູ່. ຖ້າຫາກມີຢູ່, ພະຄັນຖະຣະຈະນາຈານທັງຫຼາຍກໍຄົງຈະບໍ່ກ່າວເຖິງການຖອນສີມາ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະgກ່າວ, ກໍຄົງຈະຕ້ອງໃຫ້ຊຳຮະພື້ນທີ່ 3 ໂຍດໂດຍຮອບ ແລ້ວຈຶ່ງຖອນສີມາ, ແຕ່ເພິ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ພັດກ່າວເຖິງການຖອນສີມາສະເພາະໃນວິຫານ ແລະວິຫາຣູປະຈານເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່.

အထ ဝါ ‘‘ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၄၄) ဝစနတောပိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု တိယောဇနိကာဒိကာယော မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ. ကထံ? ယဒိ တာဒိသာ သီမာယော အတ္ထိ, သကလမ္ပိ တံ သီမံ အသောဓေတွာ သီမာသမူဟနနံ အဋ္ဌကထာစရိယာ န ကထေယျုံ, အထ စ ပန ခဏ္ဍသီမံ ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သီမံ သမူဟနိတုံ ဗန္ဓိတုဉ္စ သမတ္ထဘာဝံ ကထေန္တိ, သာ ကထာ ခန္ဓသီမာယ သီမန္တရိကန္တရိတမတ္တာ ဟုတွာ တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဘဝေယျ, တသ္မာ တသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ သမူဟနိတုံ သမတ္ထဘာဝေန အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ကထီယတိ, န နာနာဂါမက္ခေတ္တာနိ အဝတ္ထရိတွာ သမ္မတာယ တိယောဇနိကာဒိဘေဒါယ သီမာယ အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု အညေသု ဘိက္ခူသု သန္တေသုပိ သမူဟနိတုံ သမတ္ထဘာဝေန, တေန ဉာယတိ ‘‘န [Pg.367] သဗ္ဗေသု ဌာနေသု တိယောဇနိကာဒိဘေဒါယော မဟာသီမာယော န သန္တီ’’တိ. ဤဒိသာနိ ကာရဏာနိ ဘဂဝတော အာဏံ ဂရုံ ကရောန္တေဟိ ဝိနယတ္ထဝိဒူဟိ ဝိနယဓရေဟိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေတဗ္ဗာနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ, ဣတော အညာနိပိ ကာရဏာနိ ဂဝေသိတဗ္ဗာနီတိ.

ຫຼືອີກປະການໜຶ່ງ, ແມ່ນແຕ່ຈາກຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 144) ວ່າ 'ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອຮູ້ຈັກຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຮູ້ຈັກອະວິບປະວາສະສີມາ ກໍຈະສາມາດຖອນ ແລະຜູກໄດ້' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ໃນຊົນນະບົດນັ້ນໆ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກມີສີມາເຊັ່ນນັ້ນຢູ່, ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກໍຄົງຈະບໍ່gກ່າວເຖິງການຖອນສີມາ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຊຳຮະສີມານັ້ນທັງໝົດ, ແຕ່ເພິ່ນກໍຍັງກ່າວເຖິງຄວາມສາມາດທີ່ຈະຖອນ ແລະຜູກສີມາໄດ້ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຮູ້ຈັກຂັນທະສີມາ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ຮູ້ຈັກອະວິບປະວາສະສີມາກໍຕາມ. ຄຳກ່າວນັ້ນ ໝາຍເຖິງອະວິບປະວາສະສີມາໃນເຂດບ້ານນັ້ນ ເຊິ່ງຖືກຄັ່ນໄວ້ພຽງແຕ່ລະຫວ່າງສີມາຂອງຂັນທະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມສາມາດທີ່ຈະຢືນຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນແລ້ວຖອນສີມາໄດ້, ບໍ່ແມ່ນກ່າວເຖິງຄວາມສາມາດທີ່ຈະຖອນສີມາໄດ້ ໃນເມື່ອມີພະພິກຂຸອື່ນໆ ຢູ່ໃນເຂດບ້ານອື່ນໆ ໃນສີມາທີ່ຜູກກວມເອົາເຂດບ້ານຕ່າງໆ ໄວ້ ເຊິ່ງມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ 'ມະຫາສີມາ ມີປະມານ 3 ໂຍດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ໃນທຸກສະຖານທີ່'. ເຫດຜົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ພະວິນັຍທອນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ໃນພະວິນັຍ ຜູ້ເຄົາລົບໃນພະບັນຍັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຄວນພິຈາລະນາ ແລະກວດສອບຄືນໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ, ແລະຄວນຄົ້ນຄວ້າຫາເຫດຜົນອື່ນໆ ນອກຈາກນີ້ອີກເທີ້ນ.

ဣတော ပရမ္ပိ ‘‘သစေ အညာနိပိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကာတုကာမာ, တေသု ဂါမေသု ယေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တေဟိပိ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ န ဗန္ဓန္တိ, အထ ခေါ အညာနိပိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကရိတွာပိ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ ဣဒါနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာယ သီမာယ နိဿယဘူတံ ပကတိဂါမက္ခေတ္တံ ဝါ ဝိသုံဂါမက္ခေတ္တံ ဝါ သောဓိတန္တိ မနသိ န ကာတဗ္ဗံ. ကင်္ခစ္ဆေဒနတ္ထံ သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာဘဏနသမယေ တေန ဂါမက္ခေတ္တေန သမ္ဗန္ဓေသု အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု ဝသန္တေ ဘိက္ခူပိ ယာစိတွာ တတော ဂါမက္ခေတ္တတော ဗဟိ ဒူရေ ဝါသာပေတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ကရောန္တေ အညာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကရိတွာ ပေါရာဏသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာယပိ တေ ဝဂ္ဂံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တတော သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာ သမ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧဝရူပေါ သုခုမော နိပုဏော အတ္ထော ဝိနယဓရေဟိ စိန္တေတဗ္ဗော. ဧဝံ သီမာသမူဟနနဝိဓာနေန သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာတိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ မုတ္တာ ဟောတိ.

ນອກຈາກນີ້ ຈາກພະດຳລັດໃນອັດຖະກະຖາມະຫາວັກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຫາກປາດຖະໜາຈະລວມເອົາເຂດບ້ານ (ຄາມະເຂດ) ອື່ນໆ ເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງມາຮ່ວມນຳ” ດັ່ງນີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ຜູກສີມາໃນເຂດບ້ານດຽວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຜູກໂດຍລວມເອົາເຂດບ້ານອື່ນໆ ເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນນຳອີກ. ເພາະສະນັ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນມົນສິການ (ຄິດ) ວ່າ ປົກກະຕິຄາມະເຂດ ຫຼື ວິສຸງຄາມະເຂດ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແກ່ສີມາທີ່ຈະສົມມຸດໃນບັດນີ້ ໄດ້ຮັບການຊຳລະສະສາງແລ້ວ. ເພື່ອຕັດຄວາມສົງໄສ ໃນເວລາສູດກຳມະວາຈາຖອນສີມາ, ຄວນຂໍຮ້ອງພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຂດບ້ານອື່ນໆ ທີ່ຕິດຕໍ່ກັບເຂດບ້ານນັ້ນ ໃຫ້ໄປພັກອາໄສຢູ່ຫ່າງໄກອອກໄປພາຍນອກເຂດບ້ານນັ້ນ. ເພາະເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີສີມາເກົ່າຄອບຄຸມເຂດບ້ານອື່ນໆ ຢູ່, ພວກເຂົາກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນນານາສັງວາສ (ແຍກກັນເປັນກຸ່ມ) ໄດ້. ຈາກນັ້ນ, ກຳມະວາຈາຖອນສີມາກໍຈະສຳເລັດຜົນ. ເພາະສະນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນ ແລະ ປານີດເຊັ່ນນີ້ ພະວິນັຍທອນທັງຫຼາຍຄວນພິຈາລະນາ. ດ້ວຍວິທີການຖອນສີມາຢ່າງນີ້, ສີມາທີ່ສົມມຸດຂຶ້ນຈຶ່ງພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດ ໒ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສົມມຸດສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ (ສີມາຍະ ສີມັງ ສັມພິນທັນເຕນະ ສັມມະຕາ)” ແລະ “ສົມມຸດສີມາທັບສີມາ (ສີມາຍະ ສີມັງ ອັດໂຊດຖະຣັນເຕນະ ສັມມະຕາ)”.

တတော ‘‘အတိခုဒ္ဒိကာ အတိမဟန္တီ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထံ သီမာယ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ကထံ? သီမာ နာမ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒိတုံ အပ္ပဟောန္တေ သတိ အတိခုဒ္ဒိကာ နာမ ဟောတိ, သမ္မတာပိ သီမာ န ဟောတိ. တိယောဇနတော ပရံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနံ အန္တော ကရောန္တေ သတိ အတိမဟတီ နာမ ဟောတိ, သမ္မတာပိ သီမာ န ဟောတိ[Pg.368], တသ္မာ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒနပ္ပဟောနကတော ပဋ္ဌာယ တိယောဇနံ အနတိက္ကမိတွာ ယတ္ထ ယံ ပမာဏံ သံဃော ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တံ ပမာဏံ ကတွာ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ‘‘တတ္ထ အတိခုဒ္ဒိကာ နာမ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တိ. အတိမဟန္တီ နာမ အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တေနပိ တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ သမ္မတာ’’တိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝစနတော ဝိညာယတိ. ဧဝံ သီမာယ ပမာဏဂ္ဂဟဏေန ‘‘အတိခုဒ္ဒိကာ အတိမဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဒေါသေဟိ မုတ္တာ ဟောတိ.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສີມາເລັກເກີນໄປ, ສີມາໃຫຍ່ເກີນໄປ” (ປະຣິວານ ໔໘໖), ຄວນຮູ້ກຳນົດຂະໜາດຂອງສີມາ. ຖາມວ່າ ແນວໃດ? ທີ່ຊື່ວ່າ ສີມາເລັກເກີນໄປ ນັ້ນ ຄື ເມື່ອບໍ່ພໍໃຫ້ພິກຂຸ ໒໑ ຮູບນັ່ງ, ເຖິງແມ່ນຈະສົມມຸດແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນສີມາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສີມາໃຫຍ່ເກີນໄປ ນັ້ນ ຄື ເມື່ອລວມເອົາພື້ນທີ່ເກີນກວ່າ ໓ ໂຍດ ໄປ ເຖິງແມ່ນພຽງປາຍຜົມດຽວ, ເຖິງແມ່ນຈະສົມມຸດແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນສີມາ. ເພາະສະນັ້ນ, ຕັ້ງແຕ່ຂະໜາດທີ່ພໍໃຫ້ພິກຂຸ ໒໑ ຮູບນັ່ງໄດ້ ໄປຈົນເຖິງບໍ່ໃຫ້ເກີນ ໓ ໂຍດ, ສົງປາດຖະໜາຂະໜາດໃດໃນທີ່ໃດ, ກໍຄວນກຳນົດຂະໜາດນັ້ນແລ້ວສົມມຸດສີມາໃນທີ່ນັ້ນ. ຫາກຖາມວ່າ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຮູ້ໄດ້ຈາກຄຳໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ (ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ, ນິທານະວັນນະນາ) ວ່າ “ໃນສີມານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ເລັກເກີນໄປ ຄື ບ່ອນທີ່ພິກຂຸ ໒໑ ຮູບ ບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ໃຫຍ່ເກີນໄປ ຄື ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍລ່ວງເກີນ ໓ ໂຍດ ໄປ ແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍຜົມດຽວ”. ດ້ວຍການກຳນົດຂະໜາດຂອງສີມາຢ່າງນີ້, ສີມາຈຶ່ງພົ້ນຈາກໂທດ ໒ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເລັກເກີນໄປ ແລະ ໃຫຍ່ເກີນໄປ”.

တတော ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဆာယာနိမိတ္တာ အနိမိတ္တာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထံ နိမိတ္တကိတ္တနံ ကာတဗ္ဗံ, တတ္ထ အသမ္ဗန္ဓကိတ္တနေန နိမိတ္တာ သီမာ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ. ကထံ? သီမာယ စတူသု ဒိသာသု ဌပိတနိမိတ္တေသု ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရဒိသာသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ပုန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ကတေ အခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ယဒိ ပန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရဒိသာသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဌပေတိ, ပုန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ န ကိတ္တေတိ, ဧဝံ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. အပရာပိ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ယာ အနိမိတ္တုပဂပါသာဏံ ဝါ ဗဟိသာရရုက္ခံ ဝါ ခါဏုကံ ဝါ ပံသုပုဉ္ဇံ ဝါ အန္တရာ ဧကံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ. ပဗ္ဗတစ္ဆာယာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ဆာယံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ ဆာယာနိမိတ္တာ နာမ. သဗ္ဗသော နိမိတ္တံ အကိတ္တေတွာ သမ္မတာ အနိမိတ္တာ နာမ. ဣမေဟိ တီဟိ ဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထာယ နိမိတ္တကိတ္တနံ ကာတဗ္ဗံ.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ນິມິດຂາດ (ຂັນທະນິມິດ), ນິມິດເງົາ (ສາຍານิມິດ), ບໍ່ມີນິມິດ (ອະນິມິດ)” (ປະຣິວານ ໔໘໖), ຄວນທຳການທັກນິມິດ. ໃນບັນດານິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສີມາທີ່ມີນິມິດທີ່ທັກໂດຍບໍ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ ຊື່ວ່າ ຂັນທະນິມິດ. ຖາມວ່າ ແນວໃດ? ໃນບັນດານິມິດທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນທິດທັງ ໔ ຂອງสີມາ, ເມື່ອທັກນິມິດໃນທິດຕາເວັນອອກ (ບູຣະພາທິດ) ແລ້ວ, ທັກນິມິດຕາມລຳດັບໃນທິດໃຕ້, ທິດຕາເວັນຕົກ, ທິດເໜືອ ແລ້ວ ຕ້ອງກັບມາທັກນິມິດໃນທິດຕາເວັນອອກຄືນອີກ, ເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະຂັນທະນິມິດ (ນິມິດບໍ່ຂາດ). ແຕ່ຫາກວ່າ ທັກນິມິດໃນທິດຕາເວັນອອກແລ້ວ, ທັກນິມິດຕາມລຳດັບໃນທິດໃຕ້, ທິດຕາເວັນຕົກ, ທິດເໜືອ ແລ້ວຢຸດໄວ້, ບໍ່ກັບມາທັກນິມິດໃນທິດຕາເວັນອອກຄືນອີກ, ຢ່າງນີ້ຊື່ວ່າ ຂັນທະນິມິດ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ຂັນທະນິມິດ ຄື ສີມາທີ່ສົມມຸດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໃຫ້ນິມິດອັນໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງ ເປັນຫີນທີ່ບໍ່ຄວນໃຊ້ເປັນນິມິດ, ຫຼື ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ບໍ່ມີແກ່ນ, ຫຼື ເປັນຫຼັກ, ຫຼື ເປັນກອງດິນ. ສີມາທີ່ສົມມຸດຂຶ້ນໂດຍກຳນົດເອົາເງົາໃດໜຶ່ງ ເຊັ່ນ ເງົາພູ ເປັນນິມິດ ຊື່ວ່າ ສາຍານິມິດ. ສີມາທີ່ສົມມຸດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ທັກນິມິດເລີຍ ຊື່ວ່າ ອະນິມິດ. ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກໂທດ ໓ ປະການນີ້ ຄວນທຳການທັກນິມິດ.

ကထံ? ကမ္မဝါစာယ ပေါရာဏသီမာသမူဟနနံ ကတွာ ပရိသုဒ္ဓါယ ကေဝလာယ ဂါမသီမာယ သံဃေန ယထာဇ္ဈာသယံ ဂဟိတပ္ပမာဏဿ [Pg.369] သီမမဏ္ဍလဿ စတူသု ဝါ ဒိသာသု အဋ္ဌသု ဝါ ဒိသာသု နိမိတ္တုပဂေ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏေ, ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ဦနပ္ပမာဏေ ပါသာဏေ ဌပေတွာ နိမိတ္တာနံ အန္တော ဌိတေန ကမ္မဝါစာပါဌကေန ဝိနယဓရေန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. အညေန ‘‘ပါသာဏော, ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုန ဝိနယဓရေန ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန သီမမဏ္ဍလံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တေန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ, ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ. ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ကိတ္တေတွာ ပုန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ. ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ကိတ္တေတွာ နိဋ္ဌပေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ အဃဋိတနိမိတ္တာ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ နိမိတ္တကိတ္တနေန ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဆာယာနိမိတ္တာ အနိမိတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုတ္တာ ဟောတိ.

ຖາມວ່າ ເຮັດແນວໃດ? ເມື່ອຖອນສີມາເກົ່າດ້ວຍກຳມະວາຈາແລ້ວ, ໃນຄາມະສີມາອັນບໍລິສຸດລ້ວນໆ, ສົງກຳນົດຂະໜາດມົນທົນສີມາຕາມຄວາມພໍໃຈ ແລ້ວວາງຫີນທີ່ຄວນໃຊ້ເປັນນິມິດໄວ້ໃນທິດທັງ ໔ ຫຼື ທິດທັງ ໘, ໂດຍມີຂະໜາດກຳນົດຢ່າງຕ່ຳເທົ່າກັບກ້ອນນ້ຳອ້ອຍໜັກ ໓໒ ພົນ (ປະມານ ໓໒ ບາດ), ກຳນົດຢ່າງສູງມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຂະໜາດຂອງຊ້າງ, ພະວິນັຍທອນຜູ້ສູດກຳມະວາຈາເຊິ່ງຢືນຢູ່ພາຍໃນນິມິດ ຄວນຖາມວ່າ “ປຸຣັດຖິມາຍະ ທິສາຍະ ກິງ ນິມິດຕັງ? (ໃນທິດຕາເວັນອອກ ມີຫຍັງເປັນນິມິດ?)” ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງຄວນຕອບວ່າ “ປາສາໂນ, ພັນເຕ (ຫີນ, ຂ້ານ້ອຍ)”. ພະວິນັຍທອນຄວນກ່າວທັກນິມິດອີກເທື່ອໜຶ່ງວ່າ “ເອໂສ ປາສາໂນ ນິມິດຕັງ (ຫີນນັ້ນເປັນນິມິດ)”. ດ້ວຍວິທີການນີ້, ເມື່ອອ້ອມຮອບມົນທົນສີມາໄປທາງຂວາ (ປະທັກສິນ), ຄວນຖາມ ແລະ ທັກນິມິດວ່າ “ປຸຣັດຖິມາຍະ ອະນຸທิສາຍະ, ທັກສິນາຍະ ທິສາຍະ, ທັກສິນາຍະ ອະນຸທິສາຍະ, ປັດຈິມາຍະ ທິສາຍະ, ປັດຈິມາຍະ ອະນຸທິສາຍະ, ອຸດຕະຣາຍະ ທິສາຍະ, ອຸດຕະຣາຍະ ອະນຸທິສາຍະ ກິງ ນິມິດຕັງ? ປາສາໂນ, ພັນເຕ. ເອໂສ ປາສາໂນ ນິມິດຕັງ” ແລ້ວຕ້ອງກັບມາຖາມ ແລະ ທັກນິມິດຄືນອີກວ່າ “ປຸຣັດຖິມາຍະ ທິສາຍະ ກິງ ນິມິດຕັງ? ປາສາໂນ, ພັນເຕ. ເອໂສ ປາສາໂນ ນິມິດຕັງ” ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ ວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ຂັນທະນິມິດ ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ນິມິດທີ່ບໍ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍການທັກນິມິດຢ່າງນີ້, ສີມາຈຶ່ງພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ນິມິດຂາດ, ນິມິດເງົາ, ບໍ່ມີນິມິດ”.

တတော ပရံ ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တဝိပတ္တိဒေါသတော ဝိမုစ္စနတ္ထံ သီမာသမ္မုတိကမ္မဝါစာပါဌကာလေ သံဃဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ကထံ? ယဒိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သံဃော နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမံ သမ္မန္နတိ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ နာမ ဟောတိ, သီမာ န ဟောတိ, တသ္မာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သံဃေန နိမိတ္တာနံ အန္တော ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ နာမ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌိတေန သမ္မတာ’’တိ. ဧဝံ သီမာသမ္မန္နနဋ္ဌာနနိယမေန ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တဝိပတ္တိဒေါသတော မုတ္တာ ဟောတိ.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ (ພະຫິສີເມ ຖິຕະສັມມະຕາ)” (ປະຣິວານ ໔໘໖), ຄວນຮູ້ບ່ອນຢືນຂອງສົງໃນເວລາສູດກຳມະວາຈາສົມມຸດສີມາ. ຖາມວ່າ ແນວໃດ? ຫາກທັກນິມິດແລ້ວ ສົງຢືນຢູ່ນອກນິມິດ ແລ້ວສົມມຸດສີມາດ້ວຍກຳມະວາຈາ, ຢ່າງນີ້ຊື່ວ່າ “ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ”, ຍ່ອມບໍ່ເປັນສີມາ. ເພາະສະນັ້ນ, ເມື່ອທັກນິມິດແລ້ວ ສົງຕ້ອງຢືນຢູ່ພາຍໃນນິມິດ ແລ້ວສົມມຸດສີມາດ້ວຍກຳມະວາຈາ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ ວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ ນັ້ນ ຄື ທັກນິມິດແລ້ວ ສົງຢືນຢູ່ນອກນິມິດ ແລ້ວສົມມຸດ”. ດ້ວຍການກຳນົດສະຖານທີ່ສົມມຸດສີມາຢ່າງນີ້, ສີມາຈຶ່ງພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ” (ປະຣິວານ ໔໘໖).

တတော [Pg.370] ပရံ ‘‘နဒိယံ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ စ ဝိမုစ္စနတ္ထံ ဧဝံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ, သဗ္ဗော သမုဒ္ဒေါ အသီမော, သဗ္ဗော ဇာတဿရော အသီမော’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၇) ဘဂဝတာ ဝစနတော နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေသု သမ္မတာ သီမာ န ဟောတိ, ပေါရာဏသီမဝိဂတာယ သုဒ္ဓါယ ဂါမသီမာယ သမ္မတာ ဧဝ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဂါမသီမာယမေဝ ဗဒ္ဓသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, န နဒီအာဒီသူတိ. ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘နဒိယာ သမုဒ္ဒေ ဇာတဿရေ သမ္မတာ နာမ ဧတေသု နဒီအာဒီသု သမ္မတာ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘အယံ သီမာ အတိခုဒ္ဒိကာ, အတိမဟန္တီ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ, ဆာယာနိမိတ္တာ, အနိမိတ္တာ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ, နဒိယံ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ ဒေါသေဟိ ဝိမုတ္တာ ဟုတွာ ‘‘အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူ’’တိ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ မုတ္တံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ, သူရိယမဏ္ဍလံ ဝိယ စ သုပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກວິບັດຕິໂທດ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ, ສົມມຸດໃນທະເລ, ສົມມຸດໃນບຶງເກີດເອງ (ຊາຕັດສະຣະ)” (ປະຣິວານ ໔໘໖), ຄວນມົນສິການຢ່າງນີ້ວ່າ— ຈາກພະດຳລັດທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແມ່ນ້ຳທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ທະເລທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ບຶງເກີດເອງທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ” (ມະຫາວັກ ໑໔໗), ສີມາທີ່ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ, ທະເລ ແລະ ບຶງເກີດເອງ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນສີມາ, ແຕ່ສີມາທີ່ສົມມຸດໃນຄາມະສີມາອັນບໍລິສຸດ ທີ່ປາສະຈາກສີມາເກົ່າແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສີມາ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄວນສົມມຸດພັດທະສີມາໃນຄາມະສີມາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ ວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ, ໃນທະເລ, ໃນບຶງເກີດເອງ ນັ້ນ ຄື ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້”. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້, ສີມານີ້ກໍຈະພົ້ນຈາກໂທດ ໑໑ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສີມານີ້ ເລັກເກີນໄປ, ໃຫຍ່ເກີນໄປ, ນິມິດຂາດ, ນິມິດເງົາ, ບໍ່ມີນິມິດ, ສົມມຸດໂດຍຢືນຢູ່ນອກສີມາ, ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ, ສົມມຸດໃນທະເລ, ສົມມຸດໃນບຶງເກີດເອງ, ສົມມຸດສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ, ສົມມຸດສີມາທັບສີມາ” (ປະຣິວານ ໔໘໖), ແລ້ວເປັນສີມາອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ປຽບເໝືອນດວງຈັນ ແລະ ດວງອາທິດ ທີ່ພົ້ນຈາກອຸປະ can ກິເລດ ໕ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໝອກ, ໝອກມົວ, ຄວັນ, ຂີ້ຝຸ່ນ, ຣາຫູ” ດັ່ງນັ້ນ.

တိဝိဓသမ္ပတ္တိ နာမ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိပရိသသမ္ပတ္တိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိယော. တာသု ‘‘ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ ပါသာဏနိမိတ္တံ ဝနနိမိတ္တံ ရုက္ခနိမိတ္တံ မဂ္ဂနိမိတ္တံ ဝမ္မိကနိမိတ္တံ နဒီနိမိတ္တံ ဥဒကနိမိတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၈) ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု တဿံ တဿံ ဒိသာယံ ယထာလဒ္ဓါနိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံနိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ. ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တန္တိအာဒိနာ နယေန ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ’’တိ. တေသု စ အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု ရုက္ခနိမိတ္တာဒီနံ ယထာဇ္ဈာသယဋ္ဌာနေသု ဒုလ္လဘဘာဝတော ဝဍ္ဎိတွာ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ သင်္ကရကရဏတော စ ပါသာဏနိမိတ္တဿ ပန တထာ [Pg.371] သင်္ကရကရဏာဘာဝတော ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အာဟရိတွာ ဌပေတုံ သုကရဘာဝတော စ သီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သီမမဏ္ဍလဿ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓန္တေဟိ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) ‘‘နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ယထာရုစိတဋ္ဌာနေ ရုက္ခနိမိတ္တာဒီနံ ဒုလ္လဘတာယာ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ပဌမင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ.

ທີ່ຊື່ວ່າ ຕິວິທະສັມປັດຕິ (ຄວາມເຖິງພ້ອມ ໓ ປະການ) ຄື ນິມິດຕະສັມປັດຕິ (ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງນິມິດ), ປະຣິສັສັມປັດຕິ (ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງບໍລິສັດ) ແລະ ກຳມະວາຈາສັມປັດຕິ (ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງກຳມະວາຈາ). ໃນບັນດາຄວາມເຖິງພ້ອມເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວນທັກນິມິດຕາມທີ່ໄດ້ມາໃນທິດນັ້ນໆ ໃນບັນດານິມິດ ໘ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ພູນິມິດ, ຫີນນິມິດ, ປ່ານິມິດ, ຕົ້ນໄມ້ນິມິດ, ທາງນິມິດ, ຈອມປວກນິມິດ, ແມ່ນ້ຳນິມິດ, ນ້ຳນິມິດ” (ມະຫາວັກ ໑໓໘) ແລ້ວສົມມຸດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ ວ່າ “ສົມມຸດໂດຍທັກນິມິດໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ປຸຣັດຖິມາຍະ ທິສາຍະ ກິງ ນິມິດຕັງ? ປາສາໂນ, ພັນເຕ. ເອໂສ ປາສາໂນ ນິມິດຕັງ’”. ແລະ ໃນບັນດານິມິດ ໘ ປະການນັ້ນ, ເພາະເຫດທີ່ຕົ້ນໄມ້ນິມິດເປັນຕົ້ນ ຫາໄດ້ຍາກໃນສະຖານທີ່ຕາມຄວາມພໍໃຈ ແລະ ເພາະເມື່ອມັນຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ ກໍຈະເຮັດໃຫ້ພັດທະສີມາທັງສອງຄາບກ່ຽວກັບສີມາ (ສັງກະຣະ), ສ່ວນຫີນນິມິດນັ້ນ ບໍ່ມີການຄາບກ່ຽວກັນເຊັ່ນນັ້ນ ແລະ ທັງງ່າຍຕໍ່ການນຳມາຕັ້ງໄວ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕ້ອງການ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຜູກສີມາ ຈຶ່ງຄວນວາງຫີນທີ່ຄວນໃຊ້ເປັນນິມິດໄວ້ໂດຍຮອບມົນທົນສີມາ. ເພາະສະນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຜູກສີມານັ້ນ ຄວນວາງຫີນທີ່ຄວນໃຊ້ເປັນນິມິດໄວ້ໂດຍຮອບ”. ແລະ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກໍກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ‘ຄວນວາງຫີນທີ່ຄວນໃຊ້ເປັນນິມິດໄວ້’ ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມຫາໄດ້ຍາກຂອງຕົ້ນໄມ້ນິມິດເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ຕາມຄວາມພໍໃຈ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້, ອົງປະກອບທຳອິດທີ່ເອີ້ນວ່າ ນິມິດຕະສັມປັດຕິ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີ.

တတော သီမာသမ္မုတိကရဏတ္ထံ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတ္တာရော ဘိက္ခူ သန္နိပတိတွာ ယာဝတာ တသ္မိံ ဂါမေ ဗဒ္ဓသီမံ ဝါ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေ ဝါ အနောက္ကမိတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ သန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကတွာ ဆန္ဒံ ဝါ အာဟရိတွာ ယာ သီမာ သမ္မတာ, သာ ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ သန္နိပတိတွာ’’တိအာဒိ. အထ တံ သီမံ ဗန္ဓန္တာ ဘိက္ခူ သာမန္တဝိဟာရေသု ဝသန္တေ ဘိက္ခူ တဿ တဿ ဝိဟာရဿ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိတွာ ယေ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ သီမာယ သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ, ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာ ဒိသာစာရိကဘိက္ခူနံ နိဿဉ္စာရသမယေ ယဒိ ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, တသ္မိံ ယေ ဘိက္ခူ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ ပေသေတဗ္ဗံ ‘‘အဇ္ဇ မယံ သီမံ ဗန္ဓိဿာမ, တုမှေ သကသကသီမာပရိစ္ဆေဒတော မာ နိက္ခမထာ’’တိ. ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေ သဗ္ဗေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတာပေတဗ္ဗာ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗော.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົມມຸດສີມາ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢ່າງໜ້ອຍທີ່ສຸດ ໔ ຮູບ ມາປະຊຸມກັນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ມີຢູ່ໃນບ້ານນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນພັດທະສີມາ ຫຼື ໃນແມ່ນ້ຳ, ທະເລ ແລະ ບຶງເກີດເອງ, ທັງໝົດນັ້ນ ຫາກໃຫ້ຢູ່ໃນຫັດຖະບາດ ຫຼື ນຳສັນທະມາແລ້ວ ສົມມຸດສີມາໃດ, ສີມານັ້ນຊື່ວ່າ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດ (ປະຣິສັສັມປັດຕິຍຸດຕະ). ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດ ນັ້ນ ຄື ໂດຍກຳນົດຢ່າງຕ່ຳສຸດ ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ມາປະຊຸມກັນ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຈະຜູກສີມານັ້ນ ຄວນຖາມກຳນົດເຂດສີມາຂອງວັດນັ້ນໆ ກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວັດໃກ້ຄຽງ, ແລ້ວເວັ້ນສີມັນຕະລິກະ (ຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງສີມາ) ແກ່ວັດທີ່ມີພັດທະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ເວັ້ນສີມູປະຈານ (ອຸປະຈານແຫ່ງສີມາ) ແກ່ວັດທີ່ບໍ່ມີພັດທະສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນເວລາທີ່ພິກຂຸຜູ້ສັນຈອນໄປມາໃນທິດຕ່າງໆ ບໍ່ມີການໄປມາ, ຫາກປາດຖະໜາຈະຜູກສີມາໃນເຂດບ້ານດຽວກັນ, ຄວນສົ່ງຂ່າວໄປເຖິງພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວັດທີ່ມີພັດທະສີມາໃນເຂດບ້ານນັ້ນວ່າ “ມື້ນີ້ ພວກຂ້ານ້ອຍຈະຜູກສີມາ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຢ່າໄດ້ອອກໄປນອກເຂດສີມາຂອງຕົນໆ ເລີຍ”. ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວັດທີ່ບໍ່ມີພັດທະສີມາ, ຄວນໃຫ້ມາປະຊຸມກັນທັງໝົດໃນທີ່ດຽວກັນ, ແລະ ຄວນນຳສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ການໃຫ້ສັນທະມາ.

ယဒိ အညံ ဂါမက္ခေတ္တမ္ပိ အန္တောကတ္တုကာမာ, တတ္ထ နိဝါသိနော ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကသီမာသမ္မန္နနကာလေ အာဂန္တုမ္ပိ [Pg.372] အနာဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ. အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မန္နနကာလေ ပန အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာဂန္တဗ္ဗံ, အနာဂစ္ဆန္တာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓိတုကာမေဟိ သာမန္တဝိဟာရေသု ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ဘိက္ခူသု သန္နိပတိတေသု ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒေ အာဟဋေ တေသု တေသု မဂ္ဂေသု နဒီတိတ္ထဂါမဒွါရာဒီသု စ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သီဃံ သီဃံ ဟတ္ထပါသာနယနတ္ထဉ္စ ဗဟိသီမကရဏတ္ထဉ္စ အာရာမိကသာမဏေရေ ဌပေတွာ ဘေရိသညံ ဝါ သင်္ခသညံ ဝါ ကာရာပေတွာ နိမိတ္တကိတ္တနာနန္တရံ ဝုတ္တာယ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော’’တိအာဒိကာယ (မဟာဝ. ၁၃၉) ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပန ဘိက္ခူသူ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာ ပရိသသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ဒုတိယင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ.

ຫາກປາດຖະໜາຈະລວມເອົາເຂດບ້ານອື່ນເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນ (ສີມາ) ນຳ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ໃນບ້ານນັ້ນ ຈະມາຫຼືບໍ່ມາກໍຄວນ ໃນເວລາສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາ. ແຕ່ໃນເວລາສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ພາຍໃນນິມິດ ຕ້ອງມາ, ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມາ ຕ້ອງນຳສັນທະມາ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໓໘) ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວິຫານໃກ້ຄຽງ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຜູກສີມານັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອນຳສັນທະຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະມາແລ້ວ, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການນຳພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງສູ່ຫັດຖະບາດຢ່າງຮີບດ່ວນ ແລະ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກັນໄວ້ພາຍນອກສີມາ ໃນຫົນທາງນັ້ນໆ, ທີ່ທ່າທ່ຽວແຫ່ງແມ່ນ້ຳ ແລະ ທີ່ປະຕູບ້ານເປັນຕົ້ນ, ຄວນຕັ້ງຄົນວັດ ແລະ ສາມະເນນໄວ້, ໃຫ້ສັນຍານກອງ ຫຼື ສັນຍານຫອຍສັງ, ພາຍຫຼັງການບອກນິມິດແລ້ວ ຄວນຜູກສີມາດ້ວຍກັມມະວາຈາທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສຸໂນຕຸ ເມ, ພັນເຕ, ສັງໂຄ...” ເປັນຕົ້ນ (ມະຫາວັກ ໑໓໙). ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໓໘) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ. ພຽງເທົ່ານີ້ ອົງປະກອບທີສອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ບໍລິສັດສົມບັດ (ຄວາມພ້ອມພຽງຂອງບໍລິສັດ) ກໍເປັນອັນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີ.

တတော ပရံ ကမ္မဝါစာပါဌသမယေ ‘‘သီမံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နန္တေန ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆာ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသော သမ္မန္နိတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၄) ဝစနတော ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, သမာနသံဝါသကကမ္မဝါစာပရိယောသာနေယေဝ နိမိတ္တာနိ ဗဟိ ကတွာ နိမိတ္တာနံ အန္တောပမာဏေနေဝ သမာနသံဝါသကသီမာ စတုနဟုတာဓိကဒွိလက္ခယောဇနပုထုလံ မဟာပထဝိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ ဂတာ. တေန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေယေဝ…ပေ… ဂတာ ဟောတီ’’တိ. အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ယဒိ အန္တောသီမာယ ဂါမော အတ္ထိ, ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ မုဉ္စိတွာ သမာနသံဝါသကသီမာယ ဂတပရိစ္ဆေဒေနေဝ ဂတာ. ဣတိ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ န အဝတ္ထရတိ, သမာနသံဝါသကသီမာဝ အဝတ္ထရတိ, သမာနသံဝါသကသီမာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ [Pg.373] ဂစ္ဆတိ. အဝိပ္ပဝါသသီမာ ပန ယတ္ထ သမာနသံဝါသကသီမာ, တတ္ထေဝ ဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘ဣတိ ဘိက္ခူနံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ…ပေ… ဂစ္ဆတီ’’တိ. တသ္မာ –

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນເວລາສູດກັມມະວາຈາ, ເພາະມີພຣະພຸດທະພົດ (ມະຫາວັກ ໑໔໔) ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເມື່ອຈະສົມມຸດສີມາ ຄວນສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາດ້ວຍໄຕຈີວອນ”, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ. ໃນເວລາສิ້ນສຸດກັມມະວາຈາແຫ່ງສາມານະສັງວາສະສີມານັ້ນເອງ, ສາມານະສັງວາສະສີມາ ໂດຍເວັ້ນນິມິດໄວ້ພາຍນອກ ຄືກຳນົດເອົາສະເພາະພາຍໃນຂອບເຂດຂອງນິມິດເທົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມຢັ່ງລົງຕະຫຼອດມະຫາປະຖະພີອັນກວ້າງຂວາງໄດ້ ໒ ແສນ ໔ ໝື່ນໂຍດ ໂດຍມີນ້ຳຮອງຮັບແຜ່ນດິນເປັນທີ່ສຸດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນເວລາສິ້ນສຸດກັມມະວາຈານັ້ນເອງ... ລະ... ຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປ”. ໃນເວລາສິ້ນສຸດກັມມະວາຈາແຫ່ງອະວິບປະວາສະສີມາ, ຫາກມີບ້ານຢູ່ພາຍໃນສີມາ, ອະວິບປະວາສະສີມານັ້ນ ຍ່ອມເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານເສຍ, ແລ້ວຢັ່ງລົງໄປຕາມກຳນົດທີ່ສາມານະສັງວາສະສີມາຢັ່ງລົງໄປແລ້ວນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ອະວິບປະວາສະສີມາດ້ວຍໄຕຈີວອນ ຍ່ອມບໍ່ແຜ່ຄຸມບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານ, ແຕ່ສາມານະສັງວາສະສີມາເທົ່ານັ້ນທີ່ແຜ່ຄຸມ, ສາມານະສັງວາສະສີມາຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປຕາມສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ສ່ວນອະວິບປະວາສະສີມາ ຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປໃນບ່ອນທີ່ສາມານະສັງວາສະສີມາຢັ່ງລົງໄປນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍເຫດນີ້ ອະວິບປະວາສະສີມາຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ... ລະ... ຍ່ອມຢັ່ງລົງໄປ”. ເພາະສະນັ້ນ —

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမံ သမ္မန္နေယျ သမာနသံဝါသံ ဧကူပေါသထံ, ဧသာ ဉတ္တိ.

“ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ນິມິດທັງຫຼາຍໂດຍຮອບມີກຳນົດພຽງໃດ ທີ່ໄດ້ບອກແລ້ວ. ຫາກຄວາມພ້ອມພຽງຂອງພຣະສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ, ພຣະສົງພຶງສົມມຸດສີມາ ໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ ດ້ວຍນິມິດເຫຼົ່ານີ້, ນີ້ເປັນຍັດຕິ.

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ, သံဃော ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမံ သမ္မန္နတိ သမာနသံဝါသံ ဧကူပေါသထံ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမာယ သမ္မုတိ သမာနသံဝါသာယ ဧကူပေါသထာယ, သော တုဏှဿ. ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျ. သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ. ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၉).

“ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ນິມິດທັງຫຼາຍໂດຍຮອບມີກຳນົດພຽງໃດ ທີ່ໄດ້ບອກແລ້ວ, ພຣະສົງຍ່ອມສົມມຸດສີມາ ໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ ດ້ວຍນິມິດເຫຼົ່ານີ້. ການສົມມຸດສີມາໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ ດ້ວຍນິມິດເຫຼົ່ານີ້ ຄວນແກ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທ່ານໃດ, ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທ່ານນັ້ນພຶງເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່. ບໍ່ຄວນແກ່ທ່ານໃດ, ທ່ານນັ້ນພຶງກ່າວທ້ວງຂຶ້ນ. ສີມານັ້ນ ພຣະສົງສົມມຸດແລ້ວ ໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ ດ້ວຍນິມິດເຫຼົ່ານີ້, ຄວນແກ່ພຣະສົງ, ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງນິ່ງຢູ່. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຈຳຂໍ້ຄວາມນີ້ໄວ້ຢ່າງນີ້” (ມະຫາວັກ ໑໓໙).

ဧသာ သမာနသံဝါသကကမ္မဝါစာ,

ນີ້ເປັນກັມມະວາຈາສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາ,

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာ သာ သံဃေန သီမာ သမ္မတာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော တံ သီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နေယျ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, ဧသာ ဉတ္တိ.

“ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສີມາໃດທີ່ພຣະສົງສົມມຸດແລ້ວ ໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ. ຫາກຄວາມພ້ອມພຽງຂອງພຣະສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ, ພຣະສົງພຶງສົມມຸດສີມານັ້ນ ໃຫ້ເປັນອະວິບປະວາສະສີມາດ້ວຍໄຕຈີວອນ ໂດຍເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານເສຍ, ນີ້ເປັນຍັດຕິ.

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာ သာ သံဃေန သီမာ သမ္မတာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ. သံဃော တံ သီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နတိ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဧတိဿာ သီမာယ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ ဌပေတွာ [Pg.374] ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, သော တုဏှဿ. ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျ. သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသာ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ. ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၄).

“ຂໍພຣະສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສີມາໃດທີ່ພຣະສົງສົມມຸດແລ້ວ ໃຫ້ມີສັງວາສາດຽວກັນ ມີອຸໂປສົດດຽວກັນ. ພຣະສົງຍ່ອມສົມມຸດສີມານັ້ນ ໃຫ້ເປັນອະວິບປະວາສະສີມາດ້ວຍໄຕຈີວອນ ໂດຍເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານເສຍ. ການສົມມຸດສີມານັ້ນ ໃຫ້ເປັນອະວິບປະວາສະສີມາด้วยໄຕຈີວອນ ໂດຍເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານເສຍ ຄວນແກ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທ່ານໃດ, ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທ່ານນັ້ນພຶງເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່. ບໍ່ຄວນແກ່ທ່ານໃດ, ທ່ານນັ້ນພຶງກ່າວທ້ວງຂຶ້ນ. ສີມານັ້ນ ພຣະສົງສົມມຸດແລ້ວ ໃຫ້ເປັນອະວິບປະວາສະສີມາດ້ວຍໄຕຈີວອນ ໂດຍເວັ້ນບ້ານ ແລະ ອຸປະຈານຂອງບ້ານເສຍ, ຄວນແກ່ພຣະສົງ, ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງນິ່ງຢູ່. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຈຳຂໍ້ຄວາມນີ້ໄວ້ຢ່າງນີ້” (ມະຫາວັກ ໑໔໔).

ဧသာ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ဉတ္တိဒေါသအနုဿာဝနာဒေါသေ အနုဋ္ဌပေတွာ သုဋ္ဌု ဘဏိတဗ္ဗာ. ဧတ္တာဝတာ ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ တတိယင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ.

ນີ້ເປັນກັມມະວາຈາສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມາ ທີ່ພຶງສູດໃຫ້ດີ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ເກີດໂທດແຫ່ງຍັດຕິ ແລະ ໂທດແຫ່ງການປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ). ພຽງເທົ່ານີ້ ອົງປະກອບທີສາມ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ກັມມະວາຈາສົມບັດ (ຄວາມສົມບູນແຫ່ງກັມມະວາຈາ) ກໍເປັນອັນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີ.

ဧဝမယံ သီမာ အန္တော မဏိဝိမာနံ ဗဟိ ရဇတပရိက္ခိတ္တံ ဝိမာနသာမိကဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ, အန္တော ကနကဝိမာနံ ဗဟိ ဖလိကပရိက္ခိတ္တံ ဝိမာနသာမိကဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နံ သူရိယမဏ္ဍလံ ဝိယ စ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိပရိသသမ္ပတ္တိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိသင်္ခါတေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နာ ဟုတွာ အတိဝိယ သောဘတိ ဝိရောစတိ, ဇိနသာသနဿ စိရဋ္ဌိတိကာရဏဘူတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကပါဠိယံ ‘‘သီမံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နန္တေန ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ.

ສີມານີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ງົດງາມ ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປະກອບດ້ວຍອົງປະກອບ ໓ ປະການ ຄື ນິມິດຕະສົມບັດ, ບໍລິສັດສົມບັດ ແລະ ກັມມະວາຈາສົມບັດ, ປຽບເໝືອນດວງຈັນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອົງປະກອບ ໓ ປະການ ຄື ພາຍໃນເປັນວິມານແກ້ວມະນີ ພາຍນອກແວດລ້ອມດ້ວຍເງິນ ແລະ ມີເທວະບຸດຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງວິມານ, ແລະ ປຽບເໝືອນດວງອາທິດ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອົງປະກອບ ໓ ປະການ ຄື ພາຍໃນເປັນວິມານຄຳ ພາຍນອກແວດລ້ອມດ້ວຍແກ້ວຜະລຶກ ແລະ ມີເທວະບຸດຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງວິມານ, ແລະ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ເພື່ອເປັນເຫດໃຫ້ພຣະຊິນະສາສະໜາດຳລົງຢູ່ສິ້ນກາລະນານ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີອຸໂປສົດຂັນທະກະ ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເມື່ອຈະສົມມຸດສີມາ ຄວນສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາກ່ອນ...” ເປັນຕົ້ນ.

‘‘နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ သမ္ဗန္ဓိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုရတ္ထိမဒိသတော ပဋ္ဌာယ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဥတ္တရာနုဒိသံ ပတွာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌပေတွာ ပုဗ္ဗေ ကိတ္တိတံ ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ပုန ကိတ္တေတွာ သမ္မတာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သမ္မတာ အယံ သီမာ ဧကာဒသဟိ ဝိပတ္တီဟိ မုတ္တာ, တီဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏကာလံ အပရိမာဏံ ဘိက္ခူနံ အပလောကနာဒိစတုဗ္ဗိဓကမ္မကရဏဋ္ဌာနဘူတာ ဗဒ္ဓသီမာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ “ເຊື່ອມຕໍ່ນິມິດດ້ວຍນິມິດ” ໃນທີ່ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວນັ້ນເອງ ຄືເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ທິດຕາເວັນອອກ ວຽນຂວა (ປະທັກສິນ) ບອກນິມິດທັງໝົດ ຈົນຮອດທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ (ອຸດຕະຣານຸທິດ) ແລ້ວຢຸດຢູ່ບ່ອນນັ້ນ, ແລ້ວບອກນິມິດໃນທິດຕາເວັນອອກທີ່ໄດ້ບອກໄວ້ກ່ອນແລ້ວນັ້ນຊ້ຳອີກ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມມຸດແລ້ວ. ພຶງເຫັນວ່າ ສີມາທີ່ສົມມຸດຢ່າງນີ້ ພົ້ນຈາກວິບັດ ໑໑ ປະການ, ປະກອບດ້ວຍສົມບັດ ໓ ປະການ, ເປັນສີມາທີ່ສົມບູນດ້ວຍປະການທັງປວງ, ເປັນພັດທະສີມາ (ສີມາທີ່ຜູກແລ້ວ) ອັນເປັນສະຖານທີ່ເຮັດສັງຄະກັມ ໔ ປະການ ມີອະປະໂລກະນະກັມເປັນຕົ້ນ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຢ່າງບໍ່ມີກຳນົດ ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາ ໕,໐໐໐ ປີ.

ယဒိ [Pg.375] ပန သခဏ္ဍသီမံ မဟာသီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သုဋ္ဌု သောဓေတွာ သမူဟနိတပေါရာဏသီမာယ ကေဝလာယ ပကတိဂါမသီမာယ ဝါ ဝိသုံဂါမသီမာယ ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တာသု စ ဒွီသု သီမာသုပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါဒီနံ သံဃကမ္မာနံ သုခကရဏတ္ထံ သီမာ ပဌမံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တံ ပန ဗန္ဓန္တေဟိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. သစေ ဟိ ဗောဓိစေတိယဘတ္တသာလာဒီနိ သဗ္ဗဝတ္ထူနိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တိ, ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဗဟူနံ သမောသရဏဋ္ဌာနေ အဗန္ဓိတွာ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. အကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တေဟိ ဗောဓိစေတိယာဒီနံ သဗ္ဗဝတ္ထူနံ ပတိဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ယထာ ပတိဋ္ဌိတေသု ဝတ္ထူသု ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဟောတိ, ဧဝံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘ဣမံ ပန သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နန္တေဟီ’’တိအာဒိ.

ແຕ່ຫາກປາດຖະໜາຈະຜູກມະຫາສີມາໃຫ້ມີຂັນທະສີມາ (ສີມາແຜ່ນນ້ອຍ) ຢູ່ຮ່ວມນຳ, ຄວນຊຳຮະລ້າງໃຫ້ດີຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ, ແລ້ວຜູກໃນເຂດສີມາເກົ່າທີ່ຖອນແລ້ວ ຫຼື ໃນຄາມະສີມາປົກກະຕິທັງໝົດ ຫຼື ໃນວິສຸງຄາມະສີມາ. ແລະ ໃນສີມາທັງສອງນັ້ນ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການເຮັດສັງຄະກັມທັງຫຼາຍ ມີການບັນພະຊາ ແລະ ອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນ, ຄວນຜູກຂັນທະສີມາກ່ອນ, ແຕ່ຜູ້ຈະຜູກຂັນທະສີມານັ້ນ ຄວນຮູ້ຈັກຂໍ້ວັດປະຕິບັດ. ຄື ຫາກຜູກໃນວັດທີ່ສ້າງສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍໄດ້ປະດິດສະຖານວັດຖຸທັງປວງ ມີຕົ້ນໂພ, ເຈດີ ແລະ ໂຮງສັນເປັນຕົ້ນໄວ້ແລ້ວ, ບໍ່ຄວນຜູກໃນທ່າມກາງວັດ ອັນເປັນບ່ອນປະຊຸມຂອງຄົນຈຳນວນຫຼາຍ, ແຕ່ຄວນຜູກໃນບ່ອນທີ່ສະຫງົບສະຫງັດ ທີ່ຂອບເຂດຊາຍແດນຂອງວັດ. ຫາກຜູກໃນວັດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສ້າງ, ຜູ້ຜູກຄວນກຳນົດບ່ອນປະດິດສະຖານວັດຖຸທັງປວງ ມີຕົ້ນໂພ ແລະ ເຈດີເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວຜູກໃຫ້ຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ສະຫງົບສະຫງັດ ທີ່ຂອບເຂດຊາຍແດນຂອງວັດ ຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ນັ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໓໘) ວ່າ “ແຕ່ເມື່ອຈະສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມານີ້...” ເປັນຕົ້ນ.

ကိတ္တကပ္ပမာဏာ ပန ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာတိ? ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန သစေ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ. ပရံ ဘိက္ခုသဟဿံ ဂဏှန္တီပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. ၁၃၈) ‘‘သာ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေနာ’’တိအာဒိ. ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူတိ စ နိသိန္နေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဣဒဉ္စ အဗ္ဘာနကရဏကာလေ ကမ္မာရဟဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဝီသတိဂဏဿ သံဃဿ နိသီဒနပ္ပဟောနကတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) ‘‘ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. တံ ခဏ္ဍသီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သီမမာဠကဿ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ. အန္တောခဏ္ဍသီမာယမေဝ ဌတွာ ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တဿာယေဝ သီမာယ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓန္တေဟီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ ဗဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ. သီမန္တရိကာ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဧကရတနပ္ပမာဏာ [Pg.376] ဝဋ္ဋတိ, ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏာပိ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, ဒွေပိ တိဿောပိ တတုတ္တရိပိ ခဏ္ဍသီမာယော ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သီမံ သမ္မန္နိတွာ’’တိအာဒိ.

ກໍຂັນທະສີມານັ້ນ ຄວນຜູກໃຫ້ມີຂະໜາດເທົ່າໃດ? ໂດຍກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳ ຫາກບັນຈຸພິກຂຸໄດ້ ໒໑ ຮູບ ກໍຄວນ, ຫາກໜ້ອຍກວ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນ. ຫາກບັນຈຸພິກຂຸໄດ້ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ຈົນເຖິງພັນຮູບ ກໍຄວນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວັກ ໑໓໘) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຂັນທະສີມານັ້ນ ໂດຍກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳ...” ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄຳວ່າ “ພິກຂຸ ໒໑ ຮູບ” ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ນັ່ງ, ແລະ ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອໃຫ້ພຽງພໍແກ່ການນັ່ງຂອງພຣະສົງໝູ່ ໒໐ ຮູບ ພ້ອມກັບພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ກັມ (ຜູ້ຖືກຮຽກເຂົ້າໝູ່) ໃນເວລາເຮັດອັບພານະກັມ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ວ່າ “ພິກຂຸ ໒໑ ຮູບ...” ເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຈະຜູກຂັນທະສີມານັ້ນ ຄວນວາງກ້ອນຫີນອັນສົມຄວນເປັນນิມິດໄວ້ໂດຍຮອບສີມາມາລົກ. ຄວນຢືນຢູ່ພາຍໃນຂັນທະສີມານັ້ນເອງ ແລ້ວຜູກຂັນທະສີມາ. ຄວນບອກນິມິດຢ່າງນີ້ວ່າ “ກ້ອນຫີນນີ້ເປັນນິມິດ” ແລ້ວຜູກສີມາດ້ວຍກັມມະວาຈາ, ແລະ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງແຫ່ງສີມານັ້ນເອງ ຄວນເຮັດກັມມະວາຈາສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມານຳດ້ວຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໓໘) ວ່າ “ເມື່ອຈະຜູກຂັນທະສີມານັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອສົມມຸດຂັນທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວນວາງກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ (ຫີນລະຫວ່າງສີມາ) ໄວ້ພາຍນອກ. ສີມັນຕະຣິກະນັ້ນ ໂດຍກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ຍາວ ໑ ສອກ ກໍຄວນ, ຍາວ ໑ ຄືບ ກໍຄວນ, ຍາວ ໔ ນິ້ວ ກໍຄວນ. ແຕ່ຫາກວ່າວັດມີຂະໜາດໃຫຍ່ ຄວນຜູກຂັນທະສີມາ ໒ ແຫ່ງ ຫຼື ໓ ແຫ່ງ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນກໍໄດ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ວ່າ “ເມື່ອສົມມຸດສີມາແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ.

ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ မဟာသီမာသမ္မုတိကာလေ ခဏ္ဍသီမတော နိက္ခမိတွာ မဟာသီမာယ ဌတွာ သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ, တတော အဝသေသနိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟန္တေဟိ ကမ္မဝါစာယ သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နိတွာ တဿ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာပိ ကာတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ’’တိအာဒိ.

ເມື່ອສົມມຸດຂັນທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໃນເວລາສົມມຸດມະຫາສີມາ ຄວນອອກຈາກຂັນທະສີມາ ແລ້ວຢືນຢູ່ໃນເຂດມະຫາສີມາ, ເມື່ອເດີນວຽນໄປໂດຍຮອບ ຄວນບອກກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຄວນບອກນິມິດທີ່ເຫຼືອ, ແລ້ວສົມມຸດສາມານະສັງວາສະສີມາດ້ວຍກັມມະວາຈາ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດຫັດຖະບາດ, ແລະ ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງແຫ່ງສີມານັ້ນ ຄວນເຮັດກັມມະວາຈາສົມມຸດອະວິບປະວາສະສີມານຳດ້ວຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໓໘) ວ່າ “ເມື່ອສົມມຸດຂັນທະສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ.

‘‘သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ကိတ္တေတဗ္ဗာတိ? ဒက္ခိဏတော အနုပရိယာယန္တေနေဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ခဏ္ဍသီမတော ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဥတ္တရာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ ပုန ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန ဌတွာ ပုရိမံ ကိတ္တိတံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုန ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဗဟူနမ္ပိ ခဏ္ဍသီမာနံ သီမန္တရိကပါသာဏာ ပစ္စေကံ ကိတ္တေတဗ္ဗာ, တတော ပစ္ဆာ အဝသေသနိမိတ္တာနီတိ မဟာသီမာယ ဗာဟိရဗန္ဓနေသု နိမိတ္တာနိ. ဧဝံ သီမန္တရိကပါသာဏာ မဟာသီမာယ အန္တော နိမိတ္တာနိ ဟောန္တိ ဒွိန္နံ သီမာနံ [Pg.377] သင်္ကရဒေါသာပဂမနတ္ထံ သီမန္တရိကပါသာဏာနံ ဌပေတဗ္ဗတ္တာ. ဧဝံ သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေန သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. တထာဟိ ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၃၈) ‘‘သီမန္တရိကပါသာဏာတိ သီမန္တရိကာယ ဌပိတနိမိတ္တပါသာဏာ, တေ ပန ကိတ္တေန္တေန ပဒက္ခိဏတော အနုပရိယာယန္တေနေဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ.

ຄຳວ່າ “ເມື່ອເດີນວຽນໄປໂດຍຮອບ ຄວນບອກກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ” ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ. ຄວນບອກແນວໃດ? ຄວນບອກໂດຍການເດີນວຽນໄປທາງຂວາ (ທັກສິນ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄື ຄວນຢືນຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງຂັນທະສີມາ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລ້ວຖາມວ່າ “ໃນທິດຕາເວັນອອກ ອັນໃດເປັນນິມິດ?” ແລ້ວບອກນິມິດທັງໝົດໃນທິດນັ້ນຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ຄວນຢືນຢູ່ທາງທິດເໜືອ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດໃຕ້ ແລ້ວຖາມວ່າ “ໃນທິດໃຕ້ ອັນໃດເປັນນິມິດ?” ແລ້ວບອກຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ຄວນຢືນຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ແລ້ວຖາມວ່າ “ໃນທິດຕາເວັນຕົກ ອັນໃດເປັນນິມິດ?” ແລ້ວບອກຕາມລຳດັບ, ຈາກນັ້ນ ຄວນຢືນຢູ່ທາງທິດໃຕ້ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດເໜືອ ແລ້ວຖາມວ່າ “ໃນທິດເໜືອ ອັນໃດເປັນນິມິດ?” ແລ້ວບອກນິມິດທັງໝົດໃນທິດນັ້ນຕາມລຳດັບ, ແລ້ວມາຢືນຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກ ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແລ້ວບອກນິມິດທີ່ໄດ້ບອກໄວ້ກ່ອນແລ້ວຊ້ຳອີກ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ. ຄວນບອກກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະຂອງຂັນທະສີມາທັງຫຼາຍ ແມ້ຈະມີຈຳນວນຫຼາຍ ແຍກກັນໄປແຕ່ລະແຫ່ງຢ່າງນີ້, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງບອກນິມິດທີ່ເຫຼືອ ຄືນິມິດທັງຫຼາຍໃນການຜູກພາຍນອກຂອງມະຫາສີມາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ ຈຶ່ງເປັນນິມິດພາຍໃນຂອງມະຫາສີມາ ເພາະກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະນັ້ນ ຄວນວາງໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນໂທດແຫ່ງການຄາບກ່ຽວກັນ (ສັງກະຣະໂທດ) ຂອງສີມາທັງສອງ. ຄວນບອກກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ ໂດຍການເດີນວຽນໄປໂດຍຮອບຢ່າງນີ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ວ່າ “ຄຳວ່າ ກ້ອນຫີນສີມັນຕະຣິກະ ໄດ້ແກ່ ກ້ອນຫີນນິມິດທີ່ວາງໄວ້ໃນລະຫວ່າງສີມາ, ແຕ່ຜູ້ຈະບອກກ້ອນຫີນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນບອກໂດຍການເດີນວຽນຂວາ (ປະທັກສິນ) ເທົ່ານັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ.

ကိံ ဣမိနာ အနုက္ကမေနေဝ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု အညေနပိ အနုက္ကမေန သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ? သစေ ပန ခဏ္ဍသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ တတော သီမန္တရိကာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ မဟာသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေန္တိ, ဧဝံ တီသု ဌာနေသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ယံ သီမံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ပဌမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာဝုတ္တနယေန ခဏ္ဍသီမတောဝ ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၃၈) ‘‘သစေ ပန ခဏ္ဍသီမာယ နိမိတ္တာနီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ခဏ္ဍသီမမဟာသီမဗန္ဓနေန ဘိက္ခူနံ ကော ဂုဏောတိ စေ? ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန သီမာသု ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတာ ဘိက္ခူ မဟာသီမာယံ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ, မဟာသီမာယ ဝါ ဌိတာ ခဏ္ဍသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ, သီမန္တရိကာယ ပန ဌိတာ ဥဘိန္နမ္ပိ န ကောပေန္တိ. ဂါမက္ခေတ္တေ ဌတွာ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ပန သီမန္တရိကာယ ဌိတာ ကောပေန္တိ. သီမန္တရိကာ ဟိ ဂါမက္ခေတ္တံ ဘဇတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန သီမာသူ’’တိအာဒိ, ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရေသု ဝသန္တာ ဘိက္ခူ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတေဟိ တိစီဝရေဟိ ဝိနာ ယထာရုစိ ဝသိတုံ လဘန္တိ. သစေ ပန ဂါမော အတ္ထိ, ဂါမဂါမူပစာရေသု န လဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຖ້າຖາມວ່າ ຄວນຜູກສີມາຕາມລຳດັບນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຫຼືວ່າຄວນຜູກຕາມລຳດັບອື່ນອີກ? ຫາກວ່າ ພວກເຂົາກຳນົດນິມິດແຫ່ງຂັນທະສີມາ ແລ້ວກຳນົດນິມິດແຫ່ງສີມັນຕະລິກາ ຈາກນັ້ນກໍກຳນົດນິມິດແຫ່ງມະຫາສີມາ, ເມື່ອກຳນົດນິມິດໃນສາມສະຖານທີ່ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ປາດຖະໜາສີມາໃດ ກໍຄວນຜູກສີມານັ້ນກ່ອນ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນຜູກຕັ້ງແຕ່ຂັນທະສີມາໄປຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 138) ວ່າ “ຫາກວ່າ ນິມິດທັງຫຼາຍແຫ່ງຂັນທະສີມາ...” ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ການຜູກຂັນທະສີມາ ແລະມະຫາສີມາຢ່າງນີ້ ມີຄຸນປະໂຫຍດແນວໃດແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ? ເມື່ອຜູກສີມາທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນຂັນທະສີມາ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳ (ສັງຄະກຳ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດກຳຢູ່ໃນມະຫາສີມາກຳເລີບ (ເສຍໄປ), ຫຼືຜູ້ຢືນຢູ່ໃນມະຫາສີມາ ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດກຳຢູ່ໃນຂັນທະສີມາກຳເລີບ, ສ່ວນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະລິກາ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ກຳຂອງພິກຂຸທັງສອງຝ່າຍກຳເລີບ. ແຕ່ຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະລິກາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນເຮັດກຳຢູ່ໃນຄາມະເຂດກຳເລີບ. ເພາະວ່າ ສີມັນຕະລິກາຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍຄາມະເຂດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ວ່າ “ເມື່ອຜູກສີມາທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວິຫານທີ່ຜູກສີມາແລ້ວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຢູ່ໄດ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ ໂດຍປາສະຈາກໄຕຈີວອນທີ່ໄດ້ອະທິຖານໄວ້ດ້ວຍໄຕຈີວອນອະທິຖານ. ແຕ່ຫາກວ່າມີບ້ານຢູ່, ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນບ້ານ ແລະອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນະຍະສັງຄະຫະນີ້

သီမာဗန္ဓနဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော.

การປະດັບປະດາດ້ວຍກະຖາວ່າດ້ວຍການວິນິດໄສການຜູກສີມາ (ຈົບແລ້ວ).

၂၅. ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໕. ກະຖາວ່າດ້ວຍການວິນິດໄສອຸໂປສົດ ແລະປະວາລະນາ

၁၆၈. ဧဝံ [Pg.378] သီမာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဥပေါသထပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပေါသထသဒ္ဒေါ တာဝ –

໑໖໘. ເມື່ອກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງສີມາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວວິນິດໄສເລື່ອງອຸໂປສົດ ແລະປະວາລະນາ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “uposathapavāraṇāti ettha” (ໃນຄຳວ່າ ອຸໂປສົດ ແລະປະວາລະນາ ນີ້). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ອຸໂປສົດ ກ່ອນອື່ນ -

‘‘ဥဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခဿ, ပဏ္ဏတ္တိယမုပေါသထော;

ဥပဝါသေ စ အဋ္ဌင်္ဂေ, ဥပေါသထဒိနေ သိယာ’’တိ. –

“ຄຳວ່າ ອຸໂປສົດ ຍ່ອມມີໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກ, ໃນບັນຍັດ, ໃນການຖືສິນອົດອາຫານ, ໃນສິນມີອົງແປດ ແລະໃນວັນອຸໂປສົດ”.

ဝစနတော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ပဏ္ဏတ္တိယံ ဥပဝါသေ အဋ္ဌင်္ဂသီလေ ဥပေါသထဒိနေ စ ဝတ္တတိ. တထာ ဟေသ ‘‘အာယာမာဝုသော ကပ္ပိန ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅၀; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၈၅) ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ အာဂတော, ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၆) ပဏ္ဏတ္တိယံ, ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖေဂ္ဂု, သုဒ္ဓဿ ဥပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၉) ဥပဝါသေ, ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ, ဝိသာခေ, ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၄၃) အဋ္ဌင်္ဂသီလေ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထေ သဘိက္ခုကာအာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၁၀၄၈) ဥပေါသထဒိနေ ဝတ္တတိ. ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အဓိဋ္ဌာနုပေါသထော’’တိအာဒီသု ပါရိသုဒ္ဓိအဓိဋ္ဌာနေသုပိ ဝတ္တတိ. တေ ပန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ အန္တောဂဓာတိ ကတွာ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပေါသထဒိနေ စ ဝတ္တတိ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပဝသနံ ဥပေါသထော, သီလေန ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသနန္တျတ္ထော. ဥပေါသထဒိနေ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော, ဧတသ္မိံ ဒိဝသေ သီလေန ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတျတ္ထော.

ຈາກພະດຳລັດນີ້ ຄຳວ່າ ອຸໂປສົດ ຍ່ອມໃຊ້ໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກ, ໃນບັນຍັດ, ໃນການຖືສິນອົດອາຫານ, ໃນອັດຖັງຄະສິນ (ສິນແປດ) ແລະໃນວັນອຸໂປສົດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ຄຳນີ້ ປາກົດໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອາວຸໂສ ກັບປິນະ ມາເຖີດ ພວກ ເຮົາຈະໄປສູ່ອຸໂປສົດ” (ທີ. ນິ. ອັດຖະ. 1.150; ມະ. ນິ. ອັດຖະ. 3.85), ປາກົດໃນບັນຍັດ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພະຍານາກຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ” (ທີ. ນິ. 2.246), ປາກົດໃນການຖືສິນອົດອາຫານ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ວັນອຸໂປສົດ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍລິສຸດສະເໝີ, ຜັກສະເດົາ (ຫຼື ຟືນ) ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍລິສຸດສະເໝີ” (ມະ. ນິ. 1.79), ປາກົດໃນອັດຖັງຄະສິນ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ດູກ່ອນວິສາຂາ ອຸໂປສົດທີ່ປະກອບດ້ວຍອົງແປດ ທີ່ບຸກຄົນເຂົ້າຢູ່ແລ້ວຢ່າງນີ້...” (ອັງ. ນິ. 8.43). ປາກົດໃນວັນອຸໂປສົດ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນວັນອຸໂປສົດ ອາວາດທີ່ມີພິກຂຸ ບໍ່ຄວນເປັນອາວາດທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸ” (ປາຈິ. 1048). ຍັງໃຊ້ໃນປາຣິສຸດທິ ແລະອະທິຖານ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ ອະທິຖານອຸໂປສົດ” ອີກດ້ວຍ. ແຕ່ເພາະອຸໂປສົດເຫຼົ່ານັ້ນ ລວມຢູ່ໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກ ແລະໃນວັນອຸໂປສົດ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ການເຂົ້າຢູ່ (ຖືສິນ) ໃນການສະແດງພະປະຕິໂມກ ຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຂົ້າຢູ່ໂດຍປະກອບດ້ວຍສິນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມເຂົ້າຢູ່ (ຖືສິນ) ໃນວັນນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ວັນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ, ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຂົ້າຢູ່ໂດຍປະກອບດ້ວຍສິນໃນວັນນັ້ນ.

ပဝါရဏာ-သဒ္ဒေါ ပန ‘‘ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပေ, ကထိတာဇ္ဈေသနာယ စာ’’တိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ဝစနတော ပဋိက္ခေပေ အဇ္ဈေသနေ စ ဝတ္တတိ. တတ္ထ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတော အနတိရိတ္တံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ [Pg.379] ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ. ၂၃၈) ပဋိက္ခေပေ, ‘‘သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၂၁၀) အဇ္ဈေသနေ, ‘‘အဇ္ဇပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၁၂) ပဝါရဏာဒိဝသေ. သော ပန အဇ္ဈေသနဒိဝသောယေဝါတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တော. ဣဓ ပန အဇ္ဈေသနေ ဝတ္တတိ, တသ္မာ ပဝါရီယတေ ပဝါရဏာ, ပကာရေန ဣစ္ဆီယတေတျတ္ထော. ပ-ပုဗ္ဗ ဝရဓာတု စုရာဒိဂဏိကာယံ.

ສ່ວນຄຳວ່າ ປະວາລະນາ ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫ້າມ ແລະການເຊື້ອເຊີນ ຕາມຄຳໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ວ່າ “ຄຳວ່າ ປະວາລະນາ ກ່າວໄວ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫ້າມ ແລະການເຊື້ອເຊີນ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ປະວາລະນາ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫ້າມ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ ສັນແລ້ວ ຫ້າມພັດແລ້ວ (ປະວາລະນາແລ້ວ) ຍ່ອມຂ້ຽວຄ້ຽວ ຫຼືສັນ ຂອງຂ້ຽວຄ້ຽວ ຫຼືຂອງສັນ ອັນບໍ່ເປັນເດນ, ເປັນປາຈິດຕີ” (ປາຈິ. 238), ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຊື້ອເຊີນ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສົງພຶງປະວາລະນາ” (ມະຫາວະ. 210), ໃຊ້ໃນວັນປະວາລະນາ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ວັນນີ້ເປັນວັນປະວາລະນາ ໑໔ ຄ່ຳ” (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 212). ແຕ່ວັນປະວາລະນານັ້ນ ກໍຄືວັນເຊື້ອເຊີນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຊື້ອເຊີນ, ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງທີ່ເຂົາເຊື້ອເຊີນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະວາລະນາ, ອະທິບາຍວ່າ ປາດຖະໜາໂດຍປະການຕ່າງໆ. ວະຣະທາດ ມີ ປະ-ອຸປະສັກຢູ່ຂ້າງໜ້າ ໃນຈຸຣາທິຄະນະ.

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကာနန္တရံ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကော, တဒနန္တရံ ပဝါရဏက္ခန္ဓကော သင်္ဂီတော, တထာပိ ဥပေါသထပဝါရဏကမ္မာနံ ယေဘုယျေန သမာနတ္တာ ယမကမိဝ ဘူတတ္တာ မိဿေတွာ ကထေန္တော သုဝိညေယျော ဟောတိ သလ္လဟုကဂန္ထော စာတိ မန္တွာ ခန္ဓကဒွယသင်္ဂဟိတံ အတ္ထံ ဧကေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတိ အာစရိယော. တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိကော ပန္နရသိကော သာမဂ္ဂီဥပေါသထောတိ ဒိဝသဝသေန တယော ဥပေါသထာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုဒ္ဒသိယံ နိယုတ္တော စာတုဒ္ဒသိကော, ဧဝံ ပန္နရသိကော. သာမဂ္ဂီဥပေါသထော နာမ သံဃသာမဂ္ဂိကဒိဝသေ ကာတဗ္ဗဥပေါသထော. ဟေမန္တဂိမှဝဿာနံ တိဏ္ဏံ ဥတူနန္တိ ဧတ္ထ ဟေမန္တဥတု နာမ အပရကတ္တိကကာဠပက္ခဿ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဖဂ္ဂုနပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ. ဂိမှဥတု နာမ ဖဂ္ဂုနဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ အာသာဠှိပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ. ဝဿာနဥတု နာမ အာသာဠှဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ. တတိယသတ္တမပက္ခေသု ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ စာတုဒ္ဒသိကာတိ ဟေမန္တဿ ဥတုနော တတိယေ စ သတ္တမေ စ ပက္ခေ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ, မိဂသိရမာသဿ ကာဠပက္ခေ, မာဃမာသဿ ကာဠပက္ခေ စာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဂိမှဿ ဥတုနော တတိယေ စိတ္တမာသဿ ကာဠပက္ခေ သတ္တမေ ဇေဋ္ဌမာသဿ [Pg.380] ကာဠပက္ခေ စ, ဝဿာနဿ ဥတုနော တတိယေ သာဝဏဿ ကာဠပက္ခေ စ သတ္တမေ အဿယုဇမာသဿ ကာဠပက္ခေ စာတိ အတ္ထော. သေသာ ပန္နရသိကာတိ သေသာ အဋ္ဌာရသ ပန္နရသိကာ.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພະບາລີ ຈະໄດ້ຮວບຮວມວັດສູປະນາຍິກາຂັນທະກະ ໄວ້ໃນລຳດັບຖັດຈາກອຸໂປສົດຂັນທະກະ ແລະຮວບຮວມປະວາລະນາຂັນທະກະ ໄວ້ໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພະອາຈານກໍຄິດວ່າ ເພາະກຳຄືອຸໂປສົດ ແລະປະວາລະນາ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍມີຄວາມສະ微ກັນ ເປັນຄືກັບຄູ່ກັນ, ເມື່ອກ່າວປົນກັນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈງ່າຍ ແລະເປັນຄຳພີທີ່ເບົາ (ບໍ່ໜາເກີນໄປ), ຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນທະກະທັງສອງ ດ້ວຍປະຣິເສດດຽວເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ອຸໂປສົດມີ ໓ ຢ່າງ ໂດຍກຳນົດວັນ ຄື ຈາຕຸດທະສິກະ (ອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ), ປັນນະຣະສິກະ (ອຸໂປສົດ ໑໕ ຄ່ຳ) ແລະສາມັກຄີອຸໂປສົດ. ອຸໂປສົດທີ່ປະກອບໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຊື່ວ່າ ຈາຕຸດທະສິກະ, ປັນນະຣະສິກະ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ສ່ວນສາມັກຄີອຸໂປສົດ ຄື ອຸໂປສົດທີ່ຄວນເຮັດໃນວັນທີ່ສົງສາມັກຄີກັນ. ໃນຄຳວ່າ “hemantagimhavassānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ” (ແຫ່ງລະດູທັງສາມ ຄື ເໝັນຕະ ຄິມຫະ ແລະວັດສານະ) ນີ້, ລະດູໜາວ (ເໝັນຕະລະດູ) ຄື ໄລຍະເວລາ ໔ ເດືອນ ຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ເດືອນສິບເອັດ (ກັດຕິກະ) ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນສີ່ (ຜັກຄຸນນະ). ລະດູຮ້ອນ (ຄິມຫະລະດູ) ຄື ໄລຍະເວລາ ໔ ເດືອນ ຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ເດືອນສີ່ ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນແປດ (ອາສາລະຫະ). ລະດູຝົນ (ວັດສານະລະດູ) ຄື ໄລຍະເວລາ ໔ ເດືອນ ຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ເດືອນແປດ ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນສິບເອັດ. ຄຳວ່າ “tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikā” (ໃນປັກທີສາມ ແລະປັກທີເຈັດ ເຮັດປັກລະ ໒ ວັນ ເປັນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ໖ ວັນ) ຄື ໃນປັກທີສາມ ແລະປັກທີເຈັດ ແຫ່ງລະດູໜາວ ມີວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ໒ ວັນ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນແຮມເດືອນຈຽງ (ມິຄະສິຣະ) ແລະແຮມເດືອນສາມ (ມາຄະ). ຢ່າງນີ້ ໃນປັກທີສາມ ແຫ່ງລະດູຮ້ອນ ຄື ແຮມເດືອນຫ້າ (ຈິດຕະ) ແລະໃນປັກທີເຈັດ ຄື ແຮມເດືອນເຈັດ (ເຊດຖະ), ແລະໃນປັກທີສາມ ແຫ່ງລະດູຝົນ ຄື ແຮມເດືອນເກົ້າ (ສາວະນະ) ແລະໃນປັກທີເຈັດ ຄື ແຮມເດືອນສິບເອັດ (ອັດສະຍຸຊະ). ຄຳວ່າ “sesā pannarasikā” (ປັກທີ່ເຫຼືອເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ) ຄື ປັກທີ່ເຫຼືອ ໑໘ ປັກ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ.

ဟောတိ စေတ္ထ –

ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້ -

‘‘ကတ္တိကဿ စ ကာဠမှာ;

ယာဝ ဖဂ္ဂုနပုဏ္ဏမာ;

ဟေမန္တကာလောတိ ဝိညေယျော;

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ.

“ພຶງຊາບວ່າ ຕັ້ງແຕ່ແຮມເດືອນສິບເອັດ ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນສີ່ ເປັນລະດູໜາວ, ໃນລະດູນັ້ນ ມີອຸໂປສົດ ໘ ຄັ້ງ.

‘‘ဖဂ္ဂုနဿ စ ကာဠမှာ;

ယာဝ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ;

ဂိမှကာလောတိ ဝိညေယျော;

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ.

“ພຶງຊາບວ່າ ຕັ້ງແຕ່ແຮມເດືອນສີ່ ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນແປດ ເປັນລະດູຮ້ອນ, ໃນລະດູນັ້ນ ມີອຸໂປສົດ ໘ ຄັ້ງ.

‘‘အာသာဠှဿ စ ကာဠမှာ;

ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ;

ဝဿကာလောတိ ဝိညေယျော;

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ.

“ພຶງຊາບວ່າ ຕັ້ງແຕ່ແຮມເດືອນແປດ ໄປຈົນເຖິງວັນເພັງເດືອນສິບເອັດ ເປັນລະດູຝົນ, ໃນລະດູນັ້ນ ມີອຸໂປສົດ ໘ ຄັ້ງ.

‘‘ဥတူနံ ပန တိဏ္ဏန္နံ, ပက္ခေ တတိယသတ္တမေ;

စတုဒ္ဒသောတိ ပါတိမောက္ခံ, ဥဒ္ဒိသန္တိ နယညုနော’’တိ. (ကင်္ခါ. အဘိ. ဋီ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ);

“ສ່ວນໃນປັກທີສາມ ແລະປັກທີເຈັດ ແຫ່ງລະດູທັງສາມ, ທ່ານຜູ້ຮູ້ແນວທາງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະແດງພະປະຕິໂມກ ໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ” (ກັງຂາ. ອະພິ. ຕີ. ນິທານະວັນນະນາ).

ဧဝံ ဧကသံဝစ္ဆရေ စတုဝီသတိ ဥပေါသထာတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန ဟေမန္တာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ ဧကေကသ္မိံ ဥတုမှိ ပစ္စေကံ အဋ္ဌအဋ္ဌဥပေါသထတ္တာ ဥတုတ္တယသမောဓာနဘူတေ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ စတုဝီသတိ ဥပေါသထာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဣဒံ တာဝ ပကတိစာရိတ္တန္တိ ဣဒံ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဆစာတုဒ္ဒသိကအဋ္ဌာရသပန္နရသိကဥပေါသထကရဏံ တာဝ ပဌမံ ပကတိယာ သဘာဝေန စာရိတ္တံ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဟောတိ, န ဗဟုတရာဝါသိကာဒိနာ ကာရဏေန ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ “evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathā” (ໃນປີໜຶ່ງ ມີອຸໂປສົດ ໒໔ ຄັ້ງ ຢ່າງນີ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາຢ່າງນີ້ ເພາະໃນລະດູໜຶ່ງໆ ແຫ່ງລະດູທັງສາມມີລະດູໜາວເປັນຕົ້ນ ມີອຸໂປສົດລະດູລະ ໘ ຄັ້ງ, ໃນປີໜຶ່ງອັນເປັນທີ່ປະຊຸມແຫ່ງສາມລະດູ ຈຶ່ງມີອຸໂປສົດ ໒໔ ຄັ້ງ. ຄຳວ່າ “idaṃ tāva pakaticārittaṃ” (ນີ້ເປັນປົກກະຕິຈະຣີດກ່ອນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ ໖ ຄັ້ງ ແລະ ໑໕ ຄ່ຳ ໑໘ ຄັ້ງ ໃນປີໜຶ່ງນີ້ ກ່ອນອື່ນ ຍ່ອມເປັນກິດຈະກຳທີ່ຄວນເຮັດຕາມຈະຣີດໂດຍສະພາວະປົກກະຕິ, ບໍ່ແມ່ນເຮັດເພາະເຫດມີພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຫຼາຍກວ່າເປັນຕົ້ນ.

တထာရူပပစ္စယေ [Pg.381] သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၆) ဝစနတော ‘‘ယော ပန အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. ၁၇၈) စ တထာရူပပစ္စယေ သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သကိန္တိ ဧကဝါရံ. အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကရိယမာနေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုံ, ကထံ မယံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၀) ဝစနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ စ ပဌမသုတ္တဿ ဧကေကဿ ဥတုနော တတိယသတ္တမပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ အဝသေသဿ ပန္နရသေ ဝါ သကိံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ. ပကတိစာရိတ္တဝသေနပိ အတ္ထသမ္ဘဝတော ‘‘အာဂန္တုကေဟီ’’တိအာဒီနိ သုတ္တာနိ ဒဿိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာရူပပစ္စယေ သတီတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ အနုရူပေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တီတိ ဧဝမာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ. အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေတိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ တတိယသတ္တမပက္ခစာတုဒ္ဒသတော အညသ္မိံ စာတုဒ္ဒသေ.

ຄຳວ່າ “tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati” (ເມື່ອມີປັດໄຈເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳອື່ນໄດ້ອີກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະມີພະດຳລັດວ່າ “ຄວນສະແດງພະປະຕິໂມກຄັ້ງໜຶ່ງ ໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຫຼື ໑໕ ຄ່ຳ ແຫ່ງປັກ” (ມະຫາວະ. 136) ແລະເພາະມີພະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະນຶ່ງ ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ” (ມະຫາວະ. 178), ເມື່ອມີປັດໄຈເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳອື່ນໄດ້ອີກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “sakiṃ” ຄື ຄັ້ງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ” (ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ) ຄື ເມື່ອພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນກຳລັງເຮັດບຸບພະກິດວ່າ “ວັນນີ້ເປັນວັນອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ”, ພຶງປະຕິບັດຕາມ, ບໍ່ພຶງຄັດຄ້ານ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາພະດຳລັດວ່າ “ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸອາຄັນຕຸກ” ແລະພະດຳລັດວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ ໒-໓ ຄັ້ງ ດ້ວຍຄິດວ່າ ເຮັດແນວໃດ ພວກ ເຮົາຈຶ່ງຈະປະວາລະນາກ່ອນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ” (ມະຫາວະ. 240). ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພະອາຈານສະແດງສູດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “āgantukehi” ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນໄປໄດ້ ເຖິງແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປົກກະຕິຈະຣີດ ວ່າ ພຶງສະແດງພະປະຕິໂມກຄັ້ງໜຶ່ງ ໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ແຫ່ງປັກທີສາມ ແລະປັກທີເຈັດ ແຫ່ງລະດູໜຶ່ງໆ ຫຼືໃນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ ທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ “tathārūpapaccaye sati” (ເມື່ອມີປັດໄຈເຊັ່ນນັ້ນ) ຄື ເມື່ອມີປັດໄຈອັນສົມຄວນ ເຊັ່ນ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນມີຫຼາຍກວ່າ ເພື່ອຈະເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳອື່ນ. ຄຳວ່າ “aññasmimpi cātuddase” (ໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳອື່ນອີກ) ຄື ໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳອື່ນ ນອກຈາກວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ແຫ່ງປັກທີສາມ ແລະປັກທີເຈັດ ແຫ່ງລະດູທັງສາມ.

တတြာယံ ပါဠိ (မဟာဝ. ၁၇၈) –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີພະບາລີ (ມະຫາວະ. 178) ດັ່ງນີ້ -

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော. သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ အာဂန္တုကာ [Pg.382] ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ.

“ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍໃນອາວາດນີ້ ວັນອຸໂປສົດຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ເປັນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ, ຂອງພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ. ຫາກວ່າ ມີຈຳນວນເທົ່າກັນ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸອາຄັນຕຸກມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸອາຄັນຕຸກ.

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပန္နရသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ စာတုဒ္ဒသော. သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ.

“ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍໃນອາວາດນີ້ ວັນອຸໂປສົດຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ, ຂອງພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ເປັນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ. ຫາກວ່າ ມີຈຳນວນເທົ່າກັນ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸອາຄັນຕຸກມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸອາຄັນຕຸກ.

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဋိပဒေါ ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော. သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဂန္တုကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဂန္တုကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ.

“ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍໃນອາວາດນີ້ ວັນອຸໂປສົດຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ເປັນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ, ຂອງພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີແກ່ພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ໂດຍທີ່ຕົນບໍ່ສະໝັກໃຈ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງອອກໄປນອກສີມາແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດ. ຫາກວ່າ ມີຈຳນວນເທົ່າກັນ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີແກ່ພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ໂດຍທີ່ຕົນບໍ່ສະໝັກໃຈ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງອອກໄປນອກສີມາແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸອາຄັນຕຸກມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ພຶງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີ ຫຼືບໍ່ກໍພຶງອອກໄປນອກສີມາ.

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပန္နရသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပါဋိပဒေါ. သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဝါသိကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ.

“ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍໃນອາວາດນີ້ ວັນອຸໂປສົດຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ, ຂອງພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ເປັນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີ ຫຼືບໍ່ກໍພຶງອອກໄປນອກສີມາ. ຫາກວ່າ ມີຈຳນວນເທົ່າກັນ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ພຶງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີ ຫຼືບໍ່ກໍພຶງອອກໄປນອກສີມາ. ຫາກວ່າ ພິກຂຸອາຄັນຕຸກມີຫຼາຍກວ່າ, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກທັງຫຼາຍ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສາມັກຄີແກ່ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ໂດຍທີ່ຕົນບໍ່ສະໝັກໃຈ, ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນທັງຫຼາຍ ພຶງອອກໄປນອກສີມາແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດ”.

တတြာယံ [Pg.383] အဋ္ဌကထာ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၇၈) –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 178) ດັ່ງນີ້ -

အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသောတိ ဧတ္ထ ယေသံ ပန္နရသော, တေ တိရောရဋ္ဌတော ဝါ အာဂတာ, အတီတံ ဝါ ဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိကံ အကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကရိယမာနေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ. နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာတိ န အနိစ္ဆာယ ဒါတဗ္ဗာတိ.

ໃນຄຳວ່າ “āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannaraso” (ວັນອຸໂປສົດຂອງພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ ເປັນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ, ຂອງພິກຂຸອາຄັນຕຸກ ເປັນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ) ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຝ່າຍທີ່ມີວັນ ໑໕ ຄ່ຳນັ້ນ ຄື ພິກຂຸຜູ້ເດີນທາງມາຈາກຕ່າງປະເທດ (ຕ່າງແຄວ້ນ) ຫຼືຜູ້ໄດ້ເຮັດອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ ທີ່ຜ່ານມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ “āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ” (ພຶງປະຕິບັດຕາມພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ) ຄື ເມື່ອພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນກຳລັງເຮັດບຸບພະກິດວ່າ “ວັນນີ້ເປັນວັນອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ”, ພຶງປະຕິບັດຕາມ, ບໍ່ພຶງຄັດຄ້ານ. ຄຳວ່າ “nākāmā dātabbā” (ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້ໂດຍບໍ່ສະໝັກໃຈ) ຄື ບໍ່ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ ກໍບໍ່ຕ້ອງໃຫ້.

‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမှိ အယံ ပဝါရဏက္ခန္ဓကာဂတာ ပါဠိ (မဟာဝ. ၂၄၀) – ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗဟုလာ သန္ဒိဋ္ဌာ သမ္ဘတ္တာ ဘိက္ခူ အညတရသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, တေသံ သာမန္တာ အညေ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနကာရကာ ကလဟကာရကာ ဝိဝါဒကာရကာ ဘဿကာရကာ သံဃေ အဓိကရဏကာရကာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိ ‘‘မယံ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝဿံဝုတ္ထာနံ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏံ ဌပေဿာမာ’’တိ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုံ, ကထံ မယံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ ပဝါရေယျာမာတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Anujānāmi bhikkhave” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດ) ເປັນຕົ້ນນີ້ ມີພຣະບາລີທີ່ມາໃນປະວາຣະນາຂັນທະກະ (ມະຫາວັກ. 240) ວ່າ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນອາວາດແຫ່ງໜຶ່ງໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ມີພິກຂຸຫຼາຍຮູບຜູ້ເປັນມິດສະຫາຍທີ່ຄຸ້ນເຄີຍກັນ ເຂົ້າຈຳພັນສາຢູ່. ໃກ້ໆ ກັບພວກເພິ່ນ ມີພິກຂຸຮູບອື່ນໆ ຜູ້ມັກກໍ່ຄວາມທະເລາະ ມັກວິວາດ ມັກໂຕ້ຖຽງ ມັກເວົ້າພ່າມເພີ້ ມັກກໍ່ອະທິກອນໃນສົງ ເຂົ້າຈຳພັນສາຢູ່ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ພວກເຮົາຈະງົດປະວາຣະນາຂອງພິກຂຸຜູ້ຈຳພັນສາຄົບສາມເດືອນເຫຼົ່ານັ້ນ". ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຫຼືສາມຄັ້ງ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະປະວາຣະນາກ່ອນພວກເພິ່ນໄດ້ແນວໃດ".'

တတြာယံ အဋ္ဌကထာ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၄၀) – ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုန္တိ ဧတ္ထ စတုတ္ထပဉ္စမာ ဒွေ, တတိယော ပန ပကတိယာပိ စာတုဒ္ဒသိကောယေဝါတိ, တသ္မာ တတိယစတုတ္ထာ ဝါ တတိယစတုတ္ထပဉ္စမာ ဝါ ဒွေ တယော စာတုဒ္ဒသိကာ ကာတဗ္ဗာ. အထ စတုတ္ထေ ကတေ သုဏန္တိ, ပဉ္စမော စာတုဒ္ဒသိကော ကာတဗ္ဗော, ဧဝမ္ပိ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တိ. ဧဝံ ကရောန္တာ ဘဏ္ဍနကာရကာနံ တေရသေ ဝါ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ဣမေ ပန္နရသီပဝါရဏံ ပဝါရေဿန္တီတိ.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ. 240) ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຫຼືສາມຄັ້ງ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດຄັ້ງທີ 4 ແລະ ທີ 5 ເປັນສອງຄັ້ງ, ສ່ວນຄັ້ງທີ 3 ໂດຍປົກກະຕິກໍເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳຢູ່ແລ້ວ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຫຼືສາມຄັ້ງ ຄື ຄັ້ງທີ 3 ແລະ ທີ 4 ຫຼື ຄັ້ງທີ 3, ທີ 4 ແລະ ທີ 5. ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຮັດອຸໂປສົດຄັ້ງທີ 4 ແລ້ວ ໄດ້ຍິນຂ່າວ (ວ່າພວກເຂົາຈະງົດປະວາຣະນາ) ກໍຄວນເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ຄັ້ງທີ 5 ອີກ, ເຖິງຢ່າງນີ້ ກໍເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຄັ້ງ. ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ພວກພິກຂຸຜູ້ມັກກໍ່ຄວາມທະເລາະວິວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປະວາຣະນາໃນວັນເພັງ 15 ຄ່ຳ ໃນຂະນະທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ (ຜູ້ເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ) ຈະປະວາຣະນາໃນວັນ 13 ຄ່ຳ ຫຼື 14 ຄ່ຳ.

တတ္ထ [Pg.384] အယံ သာရတ္ထဒီပနီပါဌော (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၂၄၀) – စတုတ္ထေ ကတေ သုဏန္တီတိ စတုတ္ထေ ပန္နရသိကုပေါသထေ ကတေ အမှာကံ ပဝါရဏံ ဌပေဿန္တီတိ သုဏန္တိ. ဧဝမ္ပိ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ တတိယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ.

ໃນຂໍ້ນັ້ນ ມີຂໍ້ຄວາມໃນສາລັດຖະທີປະນີ (ສາລັດຖະທີປະນີ ດີກາມະຫາວັກ 3.240) ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ເມື່ອເຮັດຄັ້ງທີ 4 ແລ້ວ ໄດ້ຍິນຂ່າວ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອເຮັດອຸໂປສົດ 15 ຄ່ຳ ຄັ້ງທີ 4 ແລ້ວ ໄດ້ຍິນຂ່າວວ່າ 'ພວກເຂົາຈະງົດປະວາຣະນາຂອງພວກເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'ເຖິງຢ່າງນີ້ ກໍເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຄັ້ງ' ໝາຍເຖິງ ເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຄັ້ງ ຮ່ວມກັບຄັ້ງທີ 3.

တတြာယံ ဝိမတိဝိနောဒနီပါဌော (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၄၀) – ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ တတိယပက္ခေ စာတုဒ္ဒသိယာ သဒ္ဓိံ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တိ. ဘဏ္ဍနကာရကာနံ တေရသေ ဝါ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ဣမေ ပန္နရသီပဝါရဏံ ပဝါရေဿန္တီတိ ဣမိနာ ယထာသကံ ဥပေါသထကရဏဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီဝေါဟာရော, န စန္ဒဂတိသိဒ္ဓိယာ တိထိယာ ဝသေနာတိ ဒဿေတိ. ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၈၆) ဝစနတော ပနေတ္ထ လောကိယာနံ တိထိံ အနုဝတ္တန္တေဟိပိ အတ္တနော ဥပေါသထက္ကမေန စာတုဒ္ဒသိံ ပန္နရသိံ ဝါ ပန္နရသိံ စာတုဒ္ဒသိံ ဝါ ကရောန္တေဟေဝ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပန သောဠသမဒိဝသံ ဝါ တေရသမဒိဝသံ ဝါ ဥပေါသထဒိဝသံ ကရောန္တေဟိ. တေနေဝ ပါဠိယမ္ပိ (မဟာဝ. ၂၄၀) ‘‘ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. အညထာ ‘‘ဒွါဒသိယံ, တေရသိယံ ဝါ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော. ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ (မဟာဝ. ၁၃၆) ဥပဝုတ္တက္ကမေနေဝ ဝုတ္တံ, န တိထိက္ကမေနာတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ.

ໃນຂໍ້ນັ້ນ ມີຂໍ້ຄວາມໃນວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິມະຕິວິໂນທະນີ ດີກາມະຫາວັກ 2.240) ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຄັ້ງ' ໝາຍເຖິງ ເປັນອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຄັ້ງ ຮ່ວມກັບວັນ 14 ຄ່ຳ ໃນປັກທີ 3. ຄຳວ່າ 'ພວກພິກຂຸຜູ້ມັກກໍ່ຄວາມທະເລາະວິວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປະວາຣະນາໃນວັນເພັງ 15 ຄ່ຳ ໃນຂະນະທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈະປະວາຣະນາໃນວັນ 13 ຄ່ຳ ຫຼື 14 ຄ່ຳ' ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເອີ້ນວັນ 14 ຄ່ຳ ຫຼື 15 ຄ່ຳ ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແມ່ນນັບເລີ່ມແຕ່ວັນທີ່ເຮັດອຸໂປສົດຂອງຕົນເອງເປັນເກນ, ບໍ່ແມ່ນນັບຕາມວັນທາງຈັນທະຣະຄະຕິ (ດິຖີ). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພຣະດຳລັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ' (ມະຫາວັກ. 186) ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ເຖິງວ່າຈະຄ້ອຍຕາມວັນທາງໂລກ, ກໍຕ້ອງຄ້ອຍຕາມໂດຍການເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ຫຼື 15 ຄ່ຳ, ຫຼື 15 ຄ່ຳ ຫຼື 14 ຄ່ຳ ຕາມລຳດັບອຸໂປສົດຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເຮັດວັນທີ 16 ຫຼື ວັນທີ 13 ເປັນວັນອຸໂປສົດ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວັກ. 240) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃຫ້ເຮັດອຸໂປສົດ 14 ຄ່ຳ ສອງຫຼືສາມຄັ້ງ'. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ຄວນເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ 12 ຄ່ຳ ຫຼື 13 ຄ່ຳ'. ແມ່ນແຕ່ພຣະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮັດອຸໂປສົດຄັ້ງໜຶ່ງໃນວັນ 14 ຄ່ຳ ຫຼື 15 ຄ່ຳ ແຫ່ງປັກ' (ມະຫາວັກ. 136) ກໍຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ເອງ, ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າ ບໍ່ໄດ້ຊົງກ່າວຕາມລຳດັບດິຖີ (ທາງຈັນທະຣະຄະຕິ).

န ကေဝလံ ဥပေါသထဒိဝသာယေဝ တယော ဟောန္တိ, အထ ခေါ ပဝါရဏာဒိဝသာပီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာနံ ပနာ’’တိအာဒိ. မာဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ တဿ ဂတိယာ ဒိဝသဿ မိနိတဗ္ဗတော, သော ဧတ္ထ သဗ္ဗကလာပပါရိပူရိယာ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ. ပုဗ္ဗကတ္တိကာယ ပုဏ္ဏမာ ပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမာ, အဿယုဇပုဏ္ဏမာ. သာ ဟိ ပစ္ဆိမကတ္တိကံ နိဝတ္တေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တာ. တေသံယေဝါတိ [Pg.385] ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာနံယေဝ. ဘဏ္ဍနကာရကေဟီတိ ကလဟကာရကေဟိ. ပစ္စုက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဥက္ကဍ္ဎန္တိ, ဘဏ္ဍနကာရကေ အနုဝါဒဝသေန အဿယုဇပုဏ္ဏမာဒိံ ပရိစ္စဇန္တာ ပဝါရဏံ ကာဠပက္ခံ ဇုဏှပက္ခန္တိ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော, ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တော အာဝါသိကာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ, ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တော အာဝါသိကာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၀) စ ဧဝံ ဉတ္တိယာ ပဝါရဏံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ບໍ່ພຽງແຕ່ວັນອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນທີ່ມີສາມວັນ, ແຕ່ວັນປະວາຣະນາກໍມີສາມວັນຄືກັນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນການຈຳພັນສາຕົ້ນ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມາ' (Mā) ໝາຍເຖິງ ພຣະຈັນ ເພາະວັນທັງຫຼາຍຖືກກຳນົດດ້ວຍການໂຄຈອນຂອງພຣະຈັນ, ພຣະຈັນນັ້ນເຕັມດວງດ້ວຍຄວາມບໍລິບູນແh່ງຣັດສະໝີທັງປວງໃນວັນນີ້ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ປຸນນະມີ' (ວັນເພັງ). ວັນເພັງແຫ່ງເດືອນກັດຕິກາຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ປຸບພະກັດຕິກະປຸນນະມີ' ຄື ວັນເພັງເດືອນອັດສະຍຸຊະ (ເດືອນ 11). ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ເພື່ອຈຳແນກອອກຈາກວັນເພັງເດືອນກັດຕິກາຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ຂອງພວກເພິ່ນນັ້ນເອງ' ໝາຍເຖິງ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ຈຳພັນສາຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍພວກພິກຂຸຜູ້ມັກgໍ່ຄວາມທະເລາະວິວາດ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມັກຜິດຖຽງກັນ. ຄຳວ່າ 'ເລື່ອນອອກໄປ' (Paccukkaḍḍhanti) ໝາຍເຖິງ ດຶງຂຶ້ນໄປ, ຄື ພວກພິກຂຸຜູ້ມັກກໍ່ຄວາມທະເລາະວິວາດ ລະເລີຍວັນເພັງເດືອນອັດສະຍຸຊະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການກ່າວຫາ ແລ້ວດຶງວັນປະວາຣະນາໃຫ້ເລື່ອນຂຶ້ນໄປສູ່ຂ້າງແຮມ (ກາລະປັກ) ຫຼື ຂ້າງຂຶ້ນ (ຊຸນຫະປັກ), ດັ່ງທີ່ມີຄຳປະກາດ (ຍັດຕິ) ວ່າ: 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ໃນອາວາດຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ, ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍເຖິງທີ່ແລ້ວ, ຕອນນີ້ພວກເຮົາຄວນເຮັດອຸໂປສົດ, ຄວນສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ແລະ ຄວນປະວາຣະນາໃນຂ້າງແຮມທີ່ຈະມາເຖິງ' ແລະ '...ຄວນປະວາຣະນາໃນຂ້າງຂຶ້ນທີ່ຈະມາເຖິງ' (ມະຫາວັກ. 240) ດັ່ງນີ້, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ເລື່ອນວັນປະວາຣະນາໃຫ້ສູງຂຶ້ນໄປດ້ວຍຍັດຕິ.

အထာတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော. စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏော စာတုဒ္ဒသော, ဒိဝသော. ယံ သန္ဓာယ ‘‘အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ ဉတ္တိံ ဌပယိံသု. ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဝါတိ ကောမုဒိစာတုမာသိနိပုဏ္ဏမဒိဝသော ဝါ. ယံ သန္ဓာယ ‘‘အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ ဉတ္တိံ ဌပယိံသု. တသ္မိံ ပန အာဂမေ ဇုဏှေ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာ အဝဿံ ပဝါရေတဗ္ဗံ. န ဟိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဝါရေတုံ လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘တေ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနကာရကာ ကလဟကာရကာ ဝိဝါဒကာရကာ ဘဿကာရကာ သံဃေ အဓိကရဏကာရကာ တမ္ပိ ဇုဏှံ အနုဝသေယျုံ. တေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အာဂမေ ဇုဏှေ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာ အကာမာ ပဝါရေတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၄၀). တေနေဝါဟ ‘‘ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနဉ္စ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဧဝ ဝါ’’တိ. ယဒိ ဟိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဝါရေယျ, ဒုက္ကဋာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျုံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, အပဝါရဏာယ ပဝါရေတဗ္ဗံ အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၃၃). ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာယောဂတော ပဝါရဏာဒိဝသာ. ပိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ ပဝါရဏာဒိဝသာဝ[Pg.386], အထ ခေါ တဒညေ ဥပေါသထဒိဝသာပိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဣဒမ္ပီတိ ပဝါရဏတ္တယမ္ပိ. တထာရူပပစ္စယေတိ ဗဟုတရာဝါသိကာဒိပစ္စယေ. ဒွိန္နံ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာနန္တိ ပုဗ္ဗကတ္တိကပစ္ဆိမကတ္တိကသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ အဿယုဇကောမုဒိပုဏ္ဏမာနံ.

ຄຳວ່າ 'ອະຖະ' (ຕໍ່ມາ) ເປັນນິບາດໃນອັດວ່າ 'ໃນລຳດັບນັ້ນ'. ວັນທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົບ 14 ຄື ວັນ 14 ຄ່ຳ, ເຊິ່ງໝາຍເຖິງວັນທີ່ພວກເພິ່ນຕັ້ງຍັດຕິໄວ້ວ່າ 'ພວກເຮົາຄວນປະວາຣະນາໃນຂ້າງແຮມທີ່ຈະມາເຖິງ'. ຄຳວ່າ 'ຫຼືວັນເພັງເດືອນກັດຕິກາຫຼັງ' ໝາຍເຖິງ ວັນເພັງໂກມຸດີຈະຕຸມາສິນີ (ວັນເພັງເດືອນ 12), ເຊິ່ງໝາຍເຖິງວັນທີ່ພວກເພິ່ນຕັ້ງຍັດຕິໄວ້ວ່າ 'ພວກເຮົາຄວນປະວາຣະນາໃນຂ້າງຂຶ້ນທີ່ຈະມາເຖິງ'. ແຕ່ໃນຂ້າງຂຶ້ນທີ່ຈະມາເຖິງນັ້ນ ຄືໃນວັນເພັງໂກມຸດີຈະຕຸມາສິນີ ຈະຕ້ອງປະວາຣະນາຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ເລີຍວັນນັ້ນໄປແລ້ວຈຶ່ງປະວາຣະນາ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຖ້າພິກຂຸຜູ້ມັກກໍ່ຄວາມທະເລາະ ມັກວິວາດ ມັກໂຕ້ຖຽງ ມັກເວົ້າພ່າມເພີ້ ມັກກໍ່ອະທິກອນໃນສົງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງຄົງຢູ່ຕະຫຼອດຂ້າງຂຶ້ນນັ້ນ, ພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະຕ້ອງປະວາຣະນາໃນຂ້າງຂຶ້ນທີ່ຈະມາເຖິງ ຄືໃນວັນເພັງໂກມຸດີຈະຕຸມາສິນີ ໂດຍບໍ່ມີທາງເລືອກ' (ມະຫາວັກ. 240). ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແລະ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ຈຳພັນສາຫຼັງ ຫຼື ວັນເພັງເດືອນກັດຕິກາຫຼັງນັ້ນເອງ'. ຖ້າຫາກປະວາຣະນາເລີຍວັນນັ້ນໄປ ກໍຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງປະວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປະວາຣະນາ ເວັ້ນເສຍແຕ່ສົງມີຄວາມພ້ອມພຽງກັນ' (ມະຫາວັກ. 233). ວັນປະວາຣະນາ ເອີ້ນວ່າຢ່າງນັ້ນ ເພາະປະກອບດ້ວຍວິສຸດທິປະວາຣະນາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປິ' (ກໍດີ) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ພຽງແຕ່ວັນປະວາຣະນາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ວັນອຸໂປສົດອື່ນໆ ນອກຈາກນັ້ນກໍມີຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນຂໍ້ນີ້' ໝາຍເຖິງ ປະວາຣະນາທັງສາມຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ໃນເມື່ອມີປັດໄຈເຊັ່ນນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອມີປັດໄຈ ເຊັ່ນ ມີພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຈຳນວນຫຼາຍກວ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງວັນເພັງເດືອນກັດຕິກາທັງສອງ' ໝາຍເຖິງ ວັນເພັງເດືອນອັດສະຍຸຊະ ແລະ ວັນເພັງເດືອນໂກມຸດີ ທັງສອງວັນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວັນເພັງກັດຕິກາຕົ້ນ ແລະ ວັນເພັງກັດຕິກາຫຼັງ.

ဣဒါနိ ယော သော သာမဂ္ဂိဥပေါသထဒိဝသော ဝုတ္တော, တဉ္စ တပ္ပသင်္ဂေန သာမဂ္ဂိပဝါရဏာဒိဝသဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘ယဒါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩသာရိတေ တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိန္တိ ဥက္ခိတ္တကေ ဘိက္ခုသ္မိံ ဩသာရိတေ, တံ ဂဟေတွာ သီမံ ဂန္တွာ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတွာ ကမ္မဝါစာယ ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ပဝေသိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ဝတ္ထုဿာတိ တဿ အဓိကရဏဿ. တဒါ ဌပေတွာ စုဒ္ဒသပန္နရသေ အညော ယော ကောစိ ဒိဝသော ဥပေါသထဒိဝသော နာမ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တာဝဒေဝ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. ‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’န္တိ ဝစနတော’’တိ. တတ္ထ တာဝဒေဝါတိ တံ ဒိဝသမေဝ. ဝစနတောတိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၄၇၅) ဝုတ္တတ္တာ. ယတြ ပန ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ အပ္ပမတ္တကေန ကာရဏေန ဝိဝဒန္တာ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဌပေန္တိ, တတ္ထ တသ္မိံ အဓိကရဏေ ဝိနိစ္ဆိတေ ‘‘သမဂ္ဂါ ဇာတမှာ’’တိ အန္တရာ သာမဂ္ဂိဥပေါသထံ ကာတုံ န လဘန္တိ, ကရောန္တေဟိ အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကတော နာမ ဟောတိ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວັນສາມັກຄີອຸໂປສົດທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ແລະ ວັນສາມັກຄີປະວາຣະນາ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກໍໃນເວລາໃດ...' ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ເມື່ອພິກຂຸຮູບນັ້ນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ແລ້ວ, ຄືການພາພິກຂຸຮູບນັ້ນໄປສູ່ສີມາ ໃຫ້ສະແດງອາບັດ ແລ້ວຮຽກເຂົ້າໝູ່ດ້ວຍກຳມະວາຈາ ໂດຍການລະງັບກຳນັ້ນເສຍ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງເລື່ອງນັ້ນ' ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອະທິກອນນັ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ວັນອື່ນໃດໜຶ່ງ ນອກຈາກວັນ 14 ຄ່ຳ ແລະ 15 ຄ່ຳ ກໍຊື່ວ່າເປັນວັນອຸໂປສົດໄດ້. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຈຶ່ງຕອບວ່າ 'ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ

ကတ္တိကမာသဗ္ဘန္တရေတိ ဧတ္ထ ကတ္တိကမာသော နာမ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမာ, တာဝ ဧကူနတိံသရတ္တိဒိဝါ, တဿ အဗ္ဘန္တရေ. တတော ပုရေ ဝါ ပန ပစ္ဆာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. အယမေဝါတိ ယော ကောစိ ဒိဝသောယေဝ. ဣဓာပိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ သာမဂ္ဂိယာ သဒိသာဝ သာမဂ္ဂီ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အပ္ပမတ္တကေ [Pg.387] ပဝါရဏံ ဌပေတွာ သမဂ္ဂါ ဟောန္တိ, တေဟိ ပဝါရဏာယမေဝ ပဝါရဏာ ကာတဗ္ဗာ, တာဝဒေဝ န ကာတဗ္ဗာ, ကရောန္တေဟိ အပဝါရဏာယ ပဝါရဏာ ကတာ နာမ ဟောတိ, ‘‘န ကာတဗ္ဗာယေဝါ’’တိ နိယမေန ယဒိ ကရောတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဟိ ဥပေါသထကရဏေ ဒုက္ကဋံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၃).

ຄຳວ່າ 'ພາຍໃນເດືອນກັດຕິກາ' ໃນຂໍ້ນີ້ ຄຳວ່າ ເດືອນກັດຕິກາ ໝາຍເຖິງ ໄລຍະເວລາ 29 ວັນ 29 ຄືນ ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ຂອງເດືອນກັດຕິກາຕົ້ນ ໄປຈົນຮອດວັນເພັງເດືອນກັດຕິກາຫຼັງ, ພາຍໃນໄລຍະເວລານັ້ນ. ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຫຼື ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍຄວນ (ເຮັດໄດ້). ຄຳວ່າ 'ວັນນີ້ເອງ' ໝາຍເຖິງ ວັນໃດວັນໜຶ່ງນັ້ນເອງ. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງເຂົ້າໃຈຄວາມສາມັກຄີ ວ່າຄືກັນກັບຄວາມສາມັກຄີໃນໂກສັມພິກະຂັນທະກະ. ສ່ວນພວກພິກຂຸທີ່ງົດປະວາຣະນາໄວ້ດ້ວຍເລື່ອງເລັກນ້ອຍບາງຢ່າງ ແລ້ວກັບມາສາມັກຄີກັນ, ພວກເພິ່ນຕ້ອງປະວາຣະນາໃນວັນປະວາຣະນາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນປະວາຣະນາໃນທັນທີ, ຫາກເຮັດ ກໍຊື່ວ່າປະວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປະວາຣະນາ, ຫາກເຮັດໂດຍຝ່າຝືນຂໍ້ຫ້າມທີ່ວ່າ 'ບໍ່ຄວນເຮັດຢ່າງເດັດຂາດ' ກໍຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ເພາະການເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດນັ້ນ ເປັນອາບັດທຸກກົດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ ເວັ້ນເສຍແຕ່ສົງມີຄວາມພ້ອມພຽງກັນ' (ມະຫາວັກ. 183).

၁၆၉. သံဃေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ သန္နိပတိတေန စတုဝဂ္ဂါဒိသံဃေန ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောယေဝ. ဂဏေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ သန္နိပတိတေဟိ ဒွီဟိ, တီဟိ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထောယေဝ. ပုဂ္ဂလေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ နိသိန္နေန ဧကေန ဘိက္ခုနာ ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထောယေဝ. တေနာဟ ‘‘ကာရကဝသေန အပရေပိ တယော ဥပေါသထာ’’တိ. ကတ္တဗ္ဗာကာရဝသေန ဝုတ္တေသု တီသု ဥပေါသထေသု သုတ္တုဒ္ဒေသော နာမ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. သော ဒုဝိဓော ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော စ အာဏာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော စ. တတြ ဩဝါဒေါဝ ပါတိမောက္ခံ, တဿ ဥဒ္ဒေသော သရူပေန ကထနံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. ‘‘ဣမသ္မိံ ဝီတိက္ကမေ အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိဝသေန အာဏာပနံ ပညာပနံ အာဏာ. သေသံ အနန္တရသဒိသမေဝ.

໑໖໙. ອຸໂປສົດໃນສົງ ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດທີ່ເຮັດໂດຍຄະນະສົງມີພິກຂຸ 4 ຮູບຂຶ້ນໄປ ທີ່ມາປະຊຸມກັນໃນສີມາດຽວກັນ, ແລະ ອຸໂປສົດນັ້ນຄືການສະແດງພຣະປາຕິໂມກເທົ່ານັ້ນ. ອຸໂປສົດໃນຄະນະ (ກັນ) ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດທີ່ເຮັດໂດຍພິກຂຸ 2 ຫຼື 3 ຮູບ ທີ່ມາປະຊຸມກັນໃນສີມາດຽວກັນ, ແລະ ອຸໂປສົດນັ້ນຄືປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ. ອຸໂປສົດໃນບຸກຄົນ ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດທີ່ເຮັດໂດຍພິກຂຸຮູບດຽວ ຜູ້ຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ, ແລະ ອຸໂປສົດນັ້ນຄືອະທິຖານອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໂດຍຈຳແນກຕາມຜູ້ເຮັດ ກໍມີອຸໂປສົດອີກສາມຢ່າງ'. ໃນອຸໂປສົດສາມຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຈຳແນກຕາມວິທີເຮັດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສູດອຸເທດ' (Suttuddeso) ໝາຍເຖິງ ການສະແດງພຣະປາຕິໂມກ. ການສະແດງພຣະປາຕິໂມກນັ້ນມີສອງຢ່າງ ຄື ໂອວາທະປາຕິໂມກອຸເທດ ແລະ ອານາປາຕິໂມກອຸເທດ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ພຣະໂອວາດນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ປາຕິໂມກ, ການສະແດງພຣະໂອວາດນັ້ນໂດຍກົງ ເອີ້ນວ່າ ໂອວາທະປາຕິໂມກອຸເທດ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ອານາ' (ຂໍ້ບັງຄັບ) ຄື ການສັ່ງ ຫຼື ການບັນຍັດໂດຍກຳນົດອາບັດໄວ້ ວ່າ 'ເມື່ອລ່ວງລະເມີດຂໍ້ນີ້ ຕ້ອງອາບັດຊື່ນີ້'. ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

တတ္ထ ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော နာမ –

ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ໂອວາທະປາຕິໂມກອຸເທດ ຄື:

‘‘ခန္တိ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ;

နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ;

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ;

န သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော.

“ຄວາມອົດທົນ ຄືຄວາມອົດກັ້ນ ເປັນຕະບົບຳເພັນພຽນຢ່າງຍິ່ງ; ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ພຣະນິບພານເປັນທຳຢ່າງຍິ່ງ; ຜູ້ຂ້າສັດອື່ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ; ຜູ້ບຽດບຽນສັດອື່ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສະມະນະເລີຍ.

‘‘သဗ္ဗပါပဿ [Pg.388] အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ.

“ການບໍ່ເຮັດບາບທັງປວງ, ການເຮັດກຸສົນໃຫ້ເຖິງພ້ອມ, ການເຮັດຈິດຂອງຕົນໃຫ້ຜ່ອງໃສ, ນີ້ຄືຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ.

‘‘အနုပဝါဒေါ အနုပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော;

မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ;

အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀;

ဓ. ပ. ၁၈၃-၁၈၅) –

“ການບໍ່ກ່າວຮ້າຍ, ການບໍ່ທຳຮ້າຍ, ການສຳຣວມໃນພຣະປາຕິໂມກ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນອາຫານ, ການນອນການນັ່ງໃນທີ່ສະຫງັດ, ແລະ ການປະກອບຄວາມພຽນໃນອະທິຈິດ, ນີ້ຄືຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ.” (ທີ. ນິ. 2.90; ທຳ. ປະ. 183-185) —

ဣမာ တိဿော ဂါထာ.

ພຣະຄາຖາສາມບົດນີ້.

တတ္ထ ခန္တိ ပရမံ တပေါတိ အဓိဝါသနခန္တိ နာမ ပရမံ တပေါ. တိတိက္ခာတိ ခန္တိယာ ဧဝ ဝေဝစနံ, တိတိက္ခာသင်္ခါတာ အဓိဝါသနခန္တိ ဥတ္တမံ တပေါတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တီတိ သဗ္ဗာကာရေန ပန နိဗ္ဗာနံ ပရမန္တိ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ. န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီတိ ယော အဓိဝါသနခန္တိဝိရဟိတတ္တာ ပရံ ဥပဃာတေတိ ဗာဓတိ ဝိဟိံသတိ, သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတိ. စတုတ္ထပါဒေါ ပန တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧတဿ ဟိ န သမဏော ဟောတီတိ ဝေဝစနံ. ‘‘ပရူပဃာတီ’’တိ ဧတဿ ပရံ ဝိဟေဌယန္တောတိ ဝေဝစနံ. အထ ဝါ ပရူပဃာတီတိ သီလူပဃာတီ. သီလဉှိ ဥတ္တမဋ္ဌေန ပရန္တိ ဝုစ္စတိ. ယော စ သမဏော ပရံ ယံ ကဉ္စိ သတ္တံ ဝိဟေဌယန္တော ပရူပဃာတီ ဟောတိ အတ္တနော သီလဝိနာသကော, သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယော အဓိဝါသနခန္တိယာ အဘာဝါ ပရူပဃာတီ ဟောတိ, ပရံ အန္တမသော ဍံသမကသမ္ပိ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, သော န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော. ကိံ ကာရဏာ? မလဿ အပဗ္ဗဇိတတ္တာ. ‘‘ပဗ္ဗာဇယမတ္တနော မလံ, တသ္မာ ‘ပဗ္ဗဇိတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၈၈) ဣဒဉှိ ပဗ္ဗဇိတလက္ခဏံ. ယောပိ န ဟေဝ ခေါ ဥပဃာတေတိ န မာရေတိ, အပိစ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ဝိဟေဌေတိ, သောပိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော န သမဏော ဟောတိ. ကိံကာရဏာ? ဝိဟေသာယ အသမိတတ္တာ. ‘‘သမိတတ္တာ ဟိ ပါပါနံ, သမဏောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၆၅) ဣဒဉှိ သမဏလက္ခဏံ.

ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຄວາມອົດທົນ ຄືຄວາມອົດກັ້ນ ເປັນຕະບົບຳເພັນພຽນຢ່າງຍິ່ງ' ໝາຍເຖິງ ອະທິວາສະນະຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນອົດກັ້ນ) ຊື່ວ່າເປັນຕະບົບຳເພັນພຽນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ຕิຕິກຂາ' (ຄວາມອົດກັ້ນ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຂັນຕິນັ້ນເອງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ອະທິວາສະນະຂັນຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕິຕິກຂາ ເປັນຕະບົບຳເພັນພຽນອັນປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ພຣະນິບພານເປັນທຳຢ່າງຍິ່ງ' ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ພຣະນິບພານເປັນທຳອັນປະເສີດສຸດໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຂ້າສັດອື່ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃດທີ່ຂາດອະທິວາສະນະຂັນຕິ ແລ້ວທຳຮ້າຍ ບີບບັງຄັບ ຫຼື ບຽດບຽນສັດອື່ນ, ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ. ສ່ວນບາດຄາຖາທີສີ່ ກໍເປັນຄຳໄວພົດຂອງບາດຄາຖາທີສາມນັ້ນເອງ. ຄື ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສະມະນະເລີຍ' ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ'. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບຽດບຽນສັດອື່ນ' ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ຜູ້ຂ້າສັດອື່ນ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຂ້າສັດອື່ນ' (Parūpaghātī) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທຳລາຍສີລ. ເພາະສີລ ເອີ້ນວ່າ 'ປະຣະ' (ສິ່ງອັນປະເສີດ) ໂດຍອັດວ່າເປັນສິ່ງອັນເລີດ. ສະມະນະໃດບຽດບຽນສັດອື່ນໃດໜຶ່ງ ແລ້ວເປັນຜູ້ທຳລາຍສີລ ຄືທຳລາຍສີລຂອງຕົນເອງ, ສະມະນະນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ໃດທີ່ຂາດອະທິວາສະນະຂັນຕິ ແລ້ວເປັນຜູ້ທຳຮ້າຍສັດອື່ນ, ຕັ້ງໃຈຂ້າສັດອື່ນໃຫ້ຕາຍ ໂດຍທີ່ສຸດແມ່ນແຕ່ເຫຼືອກແລະຍຸງ, ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ໄດ້ກຳຈັດມົນທິນຂອງຕົນ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳວ່າ 'ຜູ້ກຳຈັດມົນທິນຂອງຕົນເອງໄດ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ບັນພະຊິດ"' (ທຳ. ປະ. 388) ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງບັນພະຊິດ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ທຳຮ້າຍຫຼືຂ້າໃຫ້ຕາຍ, ແຕ່ບຽດບຽນດ້ວຍທ່ອນໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ນັ້ນເມື່ອບຽດບຽນສັດອື່ນ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສະມະນະເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ໄດ້ລະງັບຄວາມບຽດບຽນ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳວ່າ 'ເພາະລະງັບບາບທັງຫຼາຍໄດ້ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ສະມະນະ"' (ທຳ. ປະ. 265) ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງສະມະ.']

ဒုတိယဂါထာယ [Pg.389] သဗ္ဗပါပဿာတိ သဗ္ဗာကုသလဿ. အကရဏန္တိ အနုပ္ပာဒနံ. ကုသလဿာတိ စတုဘူမကကုသလဿ. ဥပသမ္ပဒါတိ ဥပသမ္ပာဒနံ ပဋိလာဘော. သစိတ္တပရိယောဒပနန္တိ အတ္တနော စိတ္တဿ ဝေါဒါပနံ ပဘဿရဘာဝကရဏံ သဗ္ဗသော ပရိသောဓနံ, တံ ပန အရဟတ္တေန ဟောတိ, ဣတိ သီလသံဝရေန သဗ္ဗပါပံ ပဟာယ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမထဝိပဿနာဟိ ကုသလံ သမ္ပာဒေတွာ အရဟတ္တဖလေန စိတ္တံ ပရိယောဒပေတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌိ.

ໃນຄາຖາທີສອງ ຄຳວ່າ "sabbapāpassa" (ການບໍ່ເຮັດບາບທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທັງປວງ. ຄຳວ່າ "akaraṇaṃ" (ການບໍ່ເຮັດ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "kusalassa" (ການເຮັດກຸສົນ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນໃນພູມທັງສີ່. ຄຳວ່າ "upasampadā" (ການຍັງກຸສົນໃຫ້ເຖິງພ້ອມ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດມີ, ການໄດ້ມາ. ຄຳວ່າ "sacittapariyodapanaṃ" (ການເຮັດຈິດຂອງຕົນໃຫ້ຜ່ອງໃສ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດຈິດຂອງຕົນໃຫ້ສະອາດ, ການເຮັດໃຫ້ຜ່ອງໃສ, ການຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດໂດຍປະການທັງປວງ, ກໍການຊຳລະນັ້ນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງພະອໍລະຫັດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ການລະບາບທັງປວງດ້ວຍສີລະສັງວອນ, ການຍັງກຸສົນໃຫ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະມະຖະແລະວິປັດສະນາທັງທີ່ເປັນໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ, ແລ້ວເຮັດຈິດໃຫ້ຜ່ອງໃສດ້ວຍອໍລະຫັດຕະຜົນ ນີ້ຄືຄຳສັ່ງສອນ, ຄຳໂອວາດ, ຄຳຕັກເຕືອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ.

တတိယဂါထာယ အနုပဝါဒေါတိ ဝါစာယ ကဿစိ အနုပဝဒနံ. အနုပဃာတောတိ ကာယေန ကဿစိ ဥပဃာတာကရဏံ. ပါတိမောက္ခေတိ ယံ တံ ပါတိမောက္ခံ ပအတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခံ ဥတ္တမသီလံ. ပါတိ ဝါ အဂတိဝိသေသေဟိ မောက္ခေတိ ဒုဂ္ဂတိဘယေဟိ, ယော ဝါ နံ ပါတိ, တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ပါတိမောက္ခေ စ. သံဝရောတိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမလက္ခဏော သံဝရော. မတ္တညုတာတိ ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝသေန ပမာဏညုတာ. ပန္တဉ္စ သယနာသနန္တိ ဇနသံဃဋ္ဋနဝိရဟိတံ နိဇ္ဇနသမ္ဗာဓံ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနဉ္စ. ဧတ္ထ စ ဒွီဟိယေဝ ပစ္စယေဟိ စတုပစ္စယသန္တောသော ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော ပစ္စယသန္တောသသာမညေန ဣတရဒွယဿပိ လက္ခဏဟာရနယေန ဇောတိတတ္တာ. အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါတိ ဝိပဿနာပါဒကံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ အဓိစိတ္တံ, တတောပိ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ, တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ အဓိစိတ္တေ အာယောဂေါ စ အနုယောဂေါ စာတိ အတ္ထော. ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဧတံ ပရဿ အနုပဝဒနံ, အနုပဃာတနံ, ပါတိမောက္ခသံဝရော, ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု မတ္တညုတာ[Pg.390], အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသိဘာဝါယ ဝိဝိတ္တသေနာသနသေဝနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌီတိ. ဣမာ ပန တိဿော ဂါထာယော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တံ ဗုဒ္ဓါ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န သာဝကာ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၃၄) နယေန ဝုတ္တံ အာဏာပါတိမောက္ခံ နာမ, တံ သာဝကာ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ. ဣဒမေဝ စ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ပါတိမောက္ခန္တိ အဓိပ္ပေတံ.

ໃນຄາຖາທີສາມ ຄຳວ່າ "anupavādo" (ການບໍ່ເຂົ້າໄປວ່າຮ້າຍ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເຂົ້າໄປວ່າຮ້າຍໃຜໆ ດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ "anupaghāto" (ການບໍ່ເຂົ້າໄປທຳຮ້າຍ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເຂົ້າໄປທຳຮ້າຍໃຜໆ ດ້ວຍກາຍ. ຄຳວ່າ "pātimokkhe" ໄດ້ແກ່ ພະປາຕິໂມກໃດ ທີ່ເປັນສິນອັນປະເສີດສຸດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳມະໃດຍ່ອມຮັກສາ (pāti) ຈາກອະຄະຕິຕ່າງໆ ແລະຍ່ອມປົດປ່ອຍ (mokkheti) ໃຫ້ພົ້ນຈາກໄພໃນທຸຄະຕິ, ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນໃດຮັກສາສິນນັ້ນ, ສິນນັ້ນຍ່ອມປົດປ່ອຍບຸກຄົນນັ້ນໃຫ້ພົ້ນໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ປາຕິໂມກ", ແລະໃນພະປາຕິໂມກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "saṃvaro" (ຄວາມສັງວອນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັງວອນທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ລ່ວງລະເມີດກອງອາບັດທັງເຈັດ. ຄຳວ່າ "mattaññutā" (ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຮັບແລະການບໍລິໂພກປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "pantañca sayanāsanaṃ" (ທີ່ນອນແລະທີ່ນັ່ງອັນສະຫງັດ) ໄດ້ແກ່ ເສນາສະນະອັນສະຫງັດ ປາສະຈາກການພົບພໍ້ກັບຝູງຊົນ ແລະບໍ່ແອອັດດ້ວຍຜູ້ຄົນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຄວາມສັນໂດດໃນປັດໄຈສີ່ ດ້ວຍປັດໄຈສອງຢ່າງເທົ່ານັ້ນ ເພາະປັດໄຈອີກສອງຢ່າງທີ່ເຫຼືອ ກໍຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວໂດຍນິຍາຍແຫ່ງລັກຂະນະຫາຣະ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ສັນໂດດໃນປັດໄຈໂດຍທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າ "adhicitte ca āyogo" (ການປະກອບຄວາມພຽນໃນອະທິຈິດ) ໄດ້ແກ່ ອະທິຈິດ ຄືຈິດໃນສະມາບັດແປດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງວິປັດສະນາ, ແລະຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຈິດໃນມັກແລະຜົນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າອະທິຈິດ, ຄວາມໝາຍວ່າ ການປະກອບເນືອງໆ ແລະການຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນອະທິຈິດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ. ຄຳວ່າ "etaṃ buddhāna sāsanaṃ" ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ວ່າຮ້າຍຄົນອື່ນ, ການບໍ່ທຳຮ້າຍຄົນອື່ນ, ຄວາມສັງວອນໃນພະປາຕິໂມກ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການຮັບແລະການບໍລິໂພກ, ແລະການເສບເສນາສະນະອັນສະຫງັດ ເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານໃນສະມາບັດແປດ ນີ້ຄືຄຳສັ່ງສອນ, ຄຳໂອວາດ, ຄຳຕັກເຕືອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ກໍພຶງຊາບວ່າ ພະຄາຖາທັງສາມນີ້ ເປັນພະຄາຖາສະແດງພະປາຕິໂມກ (ໂອວາທະປາຕິໂມກ) ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງ, ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຊົງສະແດງ, ພະສາວົກທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ສະແດງ. ສ່ວນພະປາຕິໂມກທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍນິຍາຍມີອາທິວ່າ "suṇātu me bhante saṅgho" (ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ) ຊື່ວ່າ ອາຄျາປາຕິໂມກ (ຫຼື ອານາປາຕິໂມກ), ພະສາວົກທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມສະແດງ, ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ສະແດງ. ແລະໃນເນື້ອຄວາມນີ້ ໝາຍເອົາພະປາຕິໂມກນີ້ເອງ.

အနုပဂတော နာမ တတ္ထေဝ ဥပသမ္ပန္နော, အသတိယာ ပုရိမိကာယ အနုပဂတော ဝါ. စာတုမာသိနိယန္တိ စတုမာသိယံ. သာ ဟိ စတုန္နံ မာသာနံ ပါရိပူရိဘူတာတိ စာတုမာသီ, သာ ဧဝ ‘‘စာတုမာသိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿံ စာတုမာသိနိယံ, ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယန္တိ အတ္ထော. ကာယသာမဂ္ဂိန္တိ ကာယေန သမဂ္ဂဘာဝံ, ဟတ္ထပါသူပဂမနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ບົດວ່າ "anupagato" (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າຈຳພັນສາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນທີ່ນັ້ນເອງ, ຫຼືວ່າ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດ (ປຸຣіມິກາ) ເພາະບໍ່ມີສະຕິ. ບົດວ່າ "cātumāsiniyaṃ" ໄດ້ແກ່ ໃນວັນຄົບສີ່ເດືອນ. ດ້ວຍວ່າ ວັນເພັງໃດເປັນວັນບໍລິບູນແຫ່ງສີ່ເດືອນ ວັນເພັງນັ້ນຊື່ວ່າ "ຈາຕຸມາສີ", ວັນເພັງນັ້ນເອງຊື່ວ່າ "ຈາຕຸມາສິນີ", ໃນວັນຈາຕຸມາສິນີນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນວັນເພັງເດືອນສິບສອງ (ກັດຕິກະ) ທາງຈັນທະຄະຕິ ພາຍຫຼັງ. ບົດວ່າ "kāyasāmaggiṃ" (ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນດ້ວຍກາຍ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ການເຂົ້າໄປສູ່ຫັດຖະບາດ.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – သစေ ပုရိမိကာယ ပဉ္စ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂတာ ပစ္ဆိမိကာယပိ ပဉ္စ, ပုရိမေဟိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရိတေ ပစ္ဆိမေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, န ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဒွေ ဉတ္တိယော ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ ဟောတိ, ဧသေဝ နယော. အထ ပုရိမိကာယ စတ္တာရော, ပစ္ဆိမိကာယပိ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ, ဧသေဝ နယော. အထ ပုရိမိကာယ တယော, ပစ္ဆိမိကာယ တယော ဒွေ ဧကော ဝါ, ဧသေဝ နယော. ဣဒဉှေတ္ထ လက္ခဏံ – သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတေဟိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ထောကတရာ စေဝ ဟောန္တိ သမသမာ စ, သံဃပဝါရဏာယ စ ဂဏံ ပူရေန္တိ, သံဃပဝါရဏာဝသေန ဉတ္တိ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ ပန [Pg.391] ပစ္ဆိမိကာယ ဧကော ဟောတိ, တေန သဒ္ဓိံ တေ စတ္တာရော ဟောန္တိ, စတုန္နံ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂဏဉတ္တိယာ ပန သော ဂဏပူရကော ဟောတိ, တသ္မာ ဂဏဝသေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပုရိမေဟိ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ဣတရေန တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပုရိမိကာယ ဒွေ, ပစ္ဆိမိကာယ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ, ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပုရိမိကာယပိ ဧကော, ပစ္ဆိမိကာယပိ ဧကော, ဧကေန ဧကဿ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ, ဧကေန ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပုရိမေဟိ ဝဿူပဂတေဟိ ပစ္ဆာ ဝဿူပဂတာ ဧကေနပိ အဓိကတရာ ဟောန္တိ, ပဌမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပစ္ဆာ ထောကတရေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ကတ္တိကစာတုမာသိနိပဝါရဏာယ ပန သစေ ပဌမဝဿူပဂတေဟိ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတေဟိ ပစ္ဆာ ဥပဂတာ အဓိကတရာ ဝါ သမသမာ ဝါ ဟောန္တိ, ပဝါရဏာဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ, တေဟိ ပဝါရိတေ ပစ္ဆာ ဣတရေဟိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. အထ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ဗဟူ ဟောန္တိ, ပစ္ဆာ ဝဿူပဂတာ ထောကာ ဝါ ဧကော ဝါ, ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ပစ္ဆာ တေသံ သန္တိကေ တေန ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ.

ການວິນິດໄສໃນເລື່ອງນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຖ້າຫາກພິກຂຸ 5 ຮູບ ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດ (ປຸຣິມິກາ) ແລະ 5 ຮູບ ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງ (ປັດສິມິກາ), ເມື່ອພິກຂຸພວກທຳອິດຕັ້ງຍັດຕິແລ້ວປະວໍລະນາ, ພິກຂຸພວກພາຍຫຼັງຕ້ອງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸພວກທຳອິດນັ້ນ, ບໍ່ຄວນຕັ້ງຍັດຕິສອງເທື່ອໃນໂຮງອຸໂປສົດດຽວກັນ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີ 4 ຮູບ, 3 ຮູບ, 2 ຮູບ ຫຼື 1 ຮູບ, ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດມີ 4 ຮູບ, ແລະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີ 4 ຮູບ, 3 ຮູບ, 2 ຮູບ ຫຼື 1 ຮູບ, ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດມີ 3 ຮູບ, ແລະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີ 3 ຮູບ, 2 ຮູບ ຫຼື 1 ຮູບ, ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ລັກສະນະໃນເລື່ອງນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີຈຳນວນໜ້ອຍກວ່າ ຫຼື ເທົ່າກັນກັບພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດ, ແລະເຮັດໃຫ້ຄົບອົງຄະນະເພື່ອການປະວໍລະນາຂອງສົງ, ກໍຄວນຕັ້ງຍັດຕິດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັງຄະປະວໍລະນາ. ແຕ່ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີພຽງ 1 ຮູບ, ເມື່ອລວມກັບພິກຂຸພວກທຳອິດແລ້ວເປັນ 4 ຮູບ, ການຕັ້ງສັງຄະຍັດຕິເພື່ອປະວໍລະນາແກ່ພິກຂຸທັງ 4 ຮູບນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດ. ແຕ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຄະນະດ້ວຍຄະນະຍັດຕິ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸພວກທຳອິດຈຶ່ງຄວນຕັ້ງຍັດຕິໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄະນະແລ້ວປະວໍລະນາ. ສ່ວນພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ (ຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງ) ຕ້ອງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸພວກທຳອິດນັ້ນ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດມີ 2 ຮູບ, ແລະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີ 2 ຮູບ ຫຼື 1 ຮູບ, ໃນກໍລະນີນີ້ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດມີ 1 ຮູບ, ແລະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີ 1 ຮູບ, ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງຕ້ອງປະວໍລະນາໃນສຳນັກຂອງອີກຮູບໜຶ່ງ, ແລະອີກຮູບໜຶ່ງຕ້ອງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ. ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດ ແມ້ແຕ່ຮູບດຽວ, ຄວນສະແດງພະປາຕິໂມກກ່ອນ, ແລ້ວພິກຂຸພວກທີ່ມີຈຳນວນໜ້ອຍກວ່າ (ພວກທຳອິດ) ຈຶ່ງປະວໍລະນາໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸພວກພາຍຫຼັງນັ້ນ. ແຕ່ໃນການປະວໍລະນາໃນວັນເພັງເດືອນສິບສອງ (ກັດຕິກະຈາຕຸມາສິນີ), ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ ຫຼື ເທົ່າກັນກັບພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດທີ່ໄດ້ປະວໍລະນາໃນວັນມະຫາປະວໍລະນາແລ້ວ, ກໍຄວນຕັ້ງຍັດຕິປະວໍລະນາແລ້ວປະວໍລະນາ, ເມື່ອພິກຂຸພວກພາຍຫຼັງນັ້ນປະວໍລະນາແລ້ວ, ພິກຂຸພວກທີ່ເຫຼືອ (ພວກທຳອິດ) ຕ້ອງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດໃນພາຍຫຼັງ. ແຕ່ຖ້າຫາກພິກຂຸຜູ້ປະວໍລະນາໃນວັນມະຫາປະວໍລະນາແລ້ວມີຈຳນວນຫຼາຍ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາພາຍຫຼັງມີຈຳນວນໜ້ອຍ ຫຼື ມີພຽງຮູບດຽວ, ເມື່ອສະແດງພະປາຕິໂມກແລ້ວ, ພິກຂຸພວກພາຍຫຼັງນັ້ນຕ້ອງປະວໍລະນາໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸພວກທຳອິດນັ້ນ.

ဌပေတွာ ပန ပဝါရဏာဒိဝသံ အညသ္မိံ ကာလေတိ အညသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေ ပါတိမောက္ခေတိ ‘‘ပရိယောသိတမတ္တေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ’’တိ အပရိယောသိတေ အာဂတေ သတိ အဝသေသဿ ပါတိမောက္ခဿ သောတဗ္ဗတ္တာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အဝုဋ္ဌိတာယာတိအာဒီနိပိ ပါတိမောက္ခဿ နိဋ္ဌိတကာလမေဝ ပရိသာယ ဝိသေသေတွာ ဝဒတိ. သမသမာ ဝါတိ ပုရိမေဟိ သမပရိမာဏာ. ထောကတရာ ဝါတိ ပုရိမေဟိ ထောကတရပရိမာဏာ. ဧတေန ဗဟုတရေသု အာဂတေသု ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ.

ບົດວ່າ "ṭhapetvā pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāle" (ເວັ້ນແຕ່ໃນວັນປະວໍລະນາ ໃນເວລາອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນວັນອຸໂປສົດອື່ນ. ບົດວ່າ "uddiṭṭhamatte pātimokkhe" (ເມື່ອພະປາຕິໂມກສະແດງຈົບແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ "ເມື່ອພະປາຕິໂມກທີ່ກຳລັງສະແດງຢູ່ນັ້ນຈົບລົງພໍດີ", ເພາະວ່າ ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍມາໃນຂະນະທີ່ພະປາຕິໂມກຍັງບໍ່ທັນຈົບ, ພວກເຂົາຕ້ອງຟັງພະປາຕິໂມກສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນັ້ນ ການເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດຈຶ່ງບໍ່ຄວນເຮັດ. ແມ້ແຕ່ຄຳວ່າ "avuṭṭhitāya" (ເມື່ອບໍລິສັດຍັງບໍ່ທັນລຸກໄປ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຊົງກ່າວໝາຍເຖິງເວລາທີ່ພະປາຕິໂມກຈົບລົງແລ້ວນັ້ນເອງ ໂດຍກຳນົດເອົາບໍລິສັດເປັນເກນ. ບົດວ່າ "samasamā vā" (ຫຼື ມີຈຳນວນເທົ່າກັນ) ໄດ້ແກ່ ມີຈຳນວນເທົ່າກັນກັບພິກຂຸພວກທຳອິດ. ບົດວ່າ "thokatarā vā" (ຫຼື ມີຈຳນວນໜ້ອຍກວ່າ) ໄດ້ແກ່ ມີຈຳນວນໜ້ອຍກວ່າພິກຂຸພວກທຳອິດ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວ່າ ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍມາເປັນຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ, ຕ້ອງສະແດງພະປາຕິໂມກຄືນໃໝ່, ບໍ່ຄວນເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ.

ဧကံသံ [Pg.392] ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာတိ ဧကသ္မိံ အံသေ သာဓုကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာတိ အတ္ထော. သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၄၅) ပန ‘‘ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ပန ပုန သဏ္ဌာပနေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧကံသန္တိ စ ဝါမံသံ ပါရုပိတွာ ဌိတဿေတံ အဓိဝစနံ. ယတော ယထာ ဝါမံသံ ပါရုပိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, တထာ စီဝရံ ကတွာတိ ဧဝမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ဥက္ခိပိတွာ. သစေ ပန တတ္ထ ပါရိဝါသိကောပိ အတ္ထိ, သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. ပါတိမောက္ခေ ပန ဥဒ္ဒိသိယမာနေ ပါဠိယာ အနိသီဒိတွာ ပါဠိံ ဝိဟာယ ဟတ္ထပါသံ အမုဉ္စန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော.

ບົດວ່າ "ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā" (ຫົ່ມຜ້າອຸຕະລາສົງສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຫົ່ມຜ້າອຸຕະລາສົງສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍດີ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາສຸຕຕະນິບາດ ກ່າວໄວ້ວ່າ: "ຄຳວ່າ \"ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā\" (ເຮັດຈີວອນສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງ) ໃນທີ່ນີ້ ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ດ້ວຍການຈັດແຈງຄືນໃໝ່. ແລະຄຳວ່າ \"ekaṃsaṃ\" ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງການຫົ່ມສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງຊ້າຍ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນວ່າ ເຮັດຈີວອນໃຫ້ເປັນຄືກັບການຫົ່ມສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງຊ້າຍໄວ້". ບົດວ່າ "añjaliṃ paggahetvā" (ປະນົມມື) ໄດ້ແກ່ ການຍົກມືຂຶ້ນປະນົມໃຫ້ປາຍນິ້ວມືທັງສິບສະເໝີກັນຢ່າງງົດງາມ. ແຕ່ຖ້າຫາກໃນທີ່ນັ້ນມີພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດນຳ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນຕ້ອງນັ່ງໃນອາສະນະຂອງພິກຂຸບວດໃໝ່ (ສັງຄະນະວະກະ) ແລ້ວນັ່ງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດຕາມລຳດັບ (ປາລິ) ຂອງຕົນໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ແຕ່ເມື່ອພະປາຕິໂມກກຳລັງສະແດງຢູ່, ບໍ່ຄວນນັ່ງຕາມລຳດັບ, ແຕ່ຄວນລະລຳດັບນັ້ນເສຍ ແລ້ວນັ່ງໂດຍບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກຫັດຖະບາດ. ແມ້ໃນການປະວໍລະນາກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကရဏီယန္တိ သမ္မဇ္ဇနာဒိနဝဝိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ. ဣမိနာ ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဥပေါသထဒိဝသေ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ န ဟောတိ, အထ ခေါ ဧကဿ ဝသနဋ္ဌာနေပိ ကာတဗ္ဗံယေဝါတိ ဒဿေတိ. ယထာ စ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော…ပေ… ပဋိကရိဿတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၇၁) ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတိ, ဧဝမေတ္ထာပိ တီဟိ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ, ဣမေ ဘိက္ခူ သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နာ, ယဒါ အညံ ဘိက္ခုံ သုဒ္ဓံ အနာပတ္တိကံ ပဿိဿန္တိ, တဒါ တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ, ဒွီဟိပိ ‘‘အညံ သုဒ္ဓံ ပဿိတွာ ပဋိကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကေနပိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓံ လဘိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ບົດວ່າ "sabbaṃ pubbakaraṇīyaṃ" (ບຸບພະກອນທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ບຸບພະກິດ 9 ປະການ ມີການກວາດວິຫານເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວ່າ ບຸບພະກິດໃນວັນອຸໂປສົດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງເຮັດສະເພາະໃນທີ່ຢູ່ຂອງພິກຂຸຫຼາຍຮູບເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນໃນທີ່ຢູ່ຂອງພິກຂຸຮູບດຽວ ກໍຕ້ອງເຮັດຄືກັນ. ແລະຄືກັນກັບການທີ່ສົງທັງປວງຕ້ອງສະພາຄາບັດ (ອາບັດຮ່ວມກັນ) ແລ້ວຕັ້ງຍັດຕິວ່າ "suṇātu me, bhante saṅgho... pe... paṭikarissati" (ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ... ລະ... ຈະສະແດງຄືນ) ແລ້ວໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດອຸໂປສົດໄດ້, ໃນກໍລະນີນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ, ພິກຂຸ 3 ຮູບ ຄວນຕັ້ງຄະນະຍັດຕິວ່າ "suṇantu me, āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissanti, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissantī" (ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຕ້ອງສະພາຄາບັດແລ້ວ, ເມື່ອໃດໄດ້ພົບພິກຂຸຮູບອື່ນຜູ້ບໍລິສຸດ ບໍ່ມີອາບັດ, ເມື່ອນັ້ນຈຶ່ງຈະສະແດງອາບັດນັ້ນໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນ), ແມ້ພິກຂຸ 2 ຮູບ ກໍຄວນກ່າວວ່າ "aññaṃ suddhaṃ passitvā paṭikarissāmā" (ເມື່ອພົບພິກຂຸຮູບອື່ນຜູ້ບໍລິສຸດແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອາບັດ) ແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດໄດ້. ແມ້ພິກຂຸຮູບດຽວ ກໍຄວນຕັ້ງໃຈ (ອາໂພຄະ) ວ່າ "parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī" (ເມື່ອໄດ້ພົບພິກຂຸຜູ້ບໍລິສຸດແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອາບັດ) ແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດໄດ້.

တဒဟူတိ တသ္မိံ အဟု, တသ္မိံ ဒိဝသေတိ အတ္ထော. နာနာသံဝါသကေဟီတိ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေဟိ. အနာဝါသော နာမ နဝကမ္မသာလာဒိကော ယော ကောစိ ပဒေသော[Pg.393]. အညတြ သံဃေနာတိ သံဃပ္ပဟောနကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိနာ. အညတြ အန္တရာယာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓမန္တရာယံ ဝိနာ. သဗ္ဗန္တိမေန ပန ပရိစ္ဆေဒေန အတ္တစတုတ္ထေ ဝါ အန္တရာယေ ဝါ သတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ စ အာဝါသာဒယော န ဂန္တဗ္ဗာ, ဧဝံ သစေ ဝိဟာရေ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနတ္ထံ သီမာပိ နဒီပိ န ဂန္တဗ္ဗာ. သစေ ပနေတ္ထ ကောစိ ဘိက္ခု ဟောတိ, တဿ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာပိ အာဝါသာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဂတော အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ လဘတိ. အာရညကေနပိ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထဒိဝသေ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အတ္တနော ဝိဟာရမေဝ အာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ အညံ ဝိဟာရံ ဩက္ကမတိ, တတ္ထ ဥပေါသထံ ကတွာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ, အကတွာ အာဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ယံ ဇညာ ‘‘အဇ္ဇေဝ တတ္ထ ဂန္တုံ သက္ကောမီ’’တိ ဧဝရူပေါ ပန အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော. တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောန္တေနပိ ဟိ ဣမိနာ နေဝ ဥပေါသထန္တရာယော ကတော ဘဝိဿတီတိ.

ບົດວ່າ "tadahū" ໄດ້ແກ່ ໃນວັນນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນວັນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "nānāsaṃvāsakehi" ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ມີລັດທິຕ່າງກັນ (ນານາສັງວາດ). ທີ່ຊື່ວ່າ "anāvāso" (ທີ່ບໍ່ແມ່ນອາວາດ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນໃດໜຶ່ງ ມີໂຮງນານະກຳ (ໂຮງກໍ່ສ້າງ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "aññatra saṅghena" (ເວັ້ນແຕ່ສົງ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຄົບອົງສົງ. ບົດວ່າ "aññatra antarāyā" (ເວັ້ນແຕ່ມີອັນຕະລາຍ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນແຕ່ອັນຕະລາຍ 10 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້. ແຕ່ໂດຍກຳນົດຂັ້ນຕ່ຳສຸດ ຖ້າຫາກມີພິກຂຸຄົບ 4 ຮູບ ລວມທັງຕົນເອງ ຫຼື ເມື່ອມີອັນຕະລາຍ ກໍຄວນໄປໄດ້. ແລະຄືກັນກັບການທີ່ບໍ່ຄວນໄປສູ່ອາວາດເປັນຕົ້ນ, ຖ້າຫາກພວກເຂົາເຮັດອຸໂປສົດໃນວິຫານ, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອະທິຖານອຸໂປສົດ ແມ້ແຕ່ສີມາ ຫຼື ແມ່ນ້ຳ ກໍບໍ່ຄວນໄປ. ແຕ່ຖ້າຫາກໃນທີ່ນັ້ນມີພິກຂຸບາງຮູບຢູ່, ກໍຄວນໄປສູ່ສຳນັກຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນໄດ້, ແມ້ອາວາດທີ່ປ່ອຍອຸໂປສົດແລ້ວ (vissaṭṭhauposathā) ກໍຄວນໄປໄດ້. ເມື່ອໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ອະທິຖານໄດ້. ແມ້ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປ່າ (ອາຣັນຍິກະ) ກໍຕ້ອງທ່ຽວບິນທະບາດໃນບ້ານໃນວັນອຸໂປສົດ ແລ້ວກັບຄືນສູ່ວິຫານຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າຫາກເຂົ້າໄປສູ່ວິຫານອື່ນ, ຕ້ອງເຮັດອຸໂປສົດໃນວິຫານນັ້ນກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງກັບມາ, ບໍ່ຄວນກັບມາໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດອຸໂປສົດ, ພິກຂຸພຶງຮູ້ວ່າ "ໃນມື້ນີ້ເອງ ເຮົາສາມາດໄປທີ່ນັ້ນໄດ້", ອາວາດທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຄວນໄປໄດ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຮູບນັ້ນເຮັດອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວິຫານນັ້ນ, ກໍຈະບໍ່ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດອຸໂປສົດຄັດຂ້ອງ (ອຸໂປສົດທັນຕະລາຍ) ເລີຍ.

၁၇၀. ဗဟိ ဥပေါသထံ ကတွာ အာဂတေနာတိ နဒိယာ ဝါ သီမာယ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပေါသထံ ကတွာ အာဂတေန ဆန္ဒော ဒါတဗ္ဗော, ‘‘ကတော မယာ ဥပေါသထော’’တိ အစ္ဆိတုံ န လဘတီတိ အဓိပ္ပာယော. ကိစ္စပသုတော ဝါတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာနာဒိကိစ္စပသုတော ဝါ. သံဃော နပ္ပဟောတီတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အန္တရာ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌာတုံ နပ္ပဟောတိ.

໑໗໐. ບົດວ່າ "bahi uposathaṃ katvā āgatena" (ໂດຍພິກຂຸຜູ້ເຮັດອຸໂປສົດພາຍນອກແລ້ວມາ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ເຮັດອຸໂປສົດໃນແມ່ນ້ຳ ຫຼື ໃນສີມາ ຫຼື ໃນທີ່ໃດໜຶ່ງພາຍນອກແລ້ວມາ ຕ້ອງມອບສັນທະ, ອະທິບາຍວ່າ ຈະນັ່ງຢູ່ເສີຍໆ ໂດຍຄິດວ່າ "ເຮົາເຮັດອຸໂປສົດແລ້ວ" ບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ "kiccapasuto vā" (ຫຼື ຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນກິດຈະການ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນກິດຈະການມີການອຸປະຖາກພິກຂຸໄຂ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "saṅgho nappahoti" (ສົງບໍ່ພຽງພໍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຽງພໍທີ່ຈະຢືນລຽງກັນຕາມລຳດັບໂດຍບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກຫັດຖະບາດໃນລະຫວ່າງພິກຂຸສອງຮູບໆ.

‘‘အဓမ္မေန ဝဂ္ဂ’’န္တိ ဧတ္ထ ဧကသီမာယ စတူသု ဘိက္ခူသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောဝ အနုညာတော, တီသု ဒွီသု စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထောဝ, ဣဓ ပန တထာ အကတတ္တာ ‘‘အဓမ္မေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ သံဃေ ဧဝ အာဂစ္ဆတိ, န ဂဏေ န ပုဂ္ဂလေ, တသ္မာ ‘‘ဝဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ဒွေ သံဃာ ဧကသီမာယံ အညမညံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဝိသုံ သံဃကမ္မံ ကရောန္တိ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? ကေစိ ပန ‘‘တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ဝဂ္ဂကမ္မတ္တာ. ဝဂ္ဂကမ္မံ ကရောန္တာနဉှိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ [Pg.394] အညတ္ထ န ဂစ္ဆတိ တထာ ဝစနာဘာဝါ, ဝိသုံ ဝိသုံ ကမ္မကရဏတ္ထမေဝ သီမာယ အနုညာတတ္တာ စာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရသီမာယ ပန သံဃေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကေနစိ ပစ္စယေန ခဏ္ဍသီမာယ တီသု, ဒွီသု ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တေသု ကမ္မံ ဓမ္မေန သမဂ္ဂမေဝ ဘိန္နသီမဋ္ဌတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "adhammena vaggaṃ" (ໂດຍບໍ່ເປັນທຳແລະເປັນພັກພວກ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອມີພິກຂຸ 4 ຮູບ ຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ສະແດງພະປາຕິໂມກເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອມີ 3 ຮູບ ຫຼື 2 ຮູບ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "adhammena" (ໂດຍບໍ່ເປັນທຳ). ແຕ່ເພາະວ່າ ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຍ່ອມມາສູ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ມາສູ່ຄະນະ ຫຼື ບຸກຄົນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "vaggaṃ" (ເປັນພັກພວກ). ຖ້າຫາກສົງສອງຝ່າຍຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ ນຳສັນທະມາໃຫ້ແກ່ກັນແລະກັນ ແລ້ວເຮັດສັງຄະກຳແຍກກັນໃນຂະນະດຽວກັນ, ໃນກໍລະນີນີ້ຈະເປັນແນວໃດ? ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ການເຮັດຢ່າງນັ້ນຄວນຢູ່", ແຕ່ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະເປັນວັກຄະກຳ (ກຳເປັນພັກພວກ). ດ້ວຍວ່າ ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດວັກຄະກຳ ຍ່ອມບໍ່ໄປສູ່ທີ່ອື່ນ ເພາະບໍ່ມີພະບາລີກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ, ແລະພຶງຖືເອົາວ່າ ເພາະສີມາຊົງອະນຸຍາດໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດກຳແຍກກັນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອສົງມີຢູ່ໃນວິຫາຣະສີມາ, ຖ້າຫາກພິກຂຸ 3 ຮູບ ຫຼື 2 ຮູບ ເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດໃນຂັນທະສີມາດ້ວຍປັດໄຈບາງຢ່າງ, ພຶງຊາບວ່າ ກຳນັ້ນເປັນທຳແລະພ້ອມພຽງກັນແທ້ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນສີມາທີ່ແຍກກັນ (ພິນທະສີມາ).

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တဒဟုပေါသထေ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေန္တေန ဆန္ဒမ္ပိ ဒါတုံ, သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၅) ဝုတ္တတ္တာ ဘဂဝတော အာဏံ ကရောန္တေန ‘‘ဆန္ဒံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆန္ဒဟာရကော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိန္နေ ဆန္ဒေ တတ္ထေဝ ပက္ကမတိ, အညဿ ဒါတဗ္ဗော ဆန္ဒော’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. ၁၆၅) ပုန အတ္တနော ဆန္ဒဒါနပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘ဆန္ဒံ မေ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆန္ဒဟာရကော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိန္နေ ဆန္ဒေ သံဃပ္ပတ္တော သဉ္စိစ္စ နာရောစေတိ, အာဟဋော ဟောတိ ဆန္ဒော, ဆန္ဒဟာရကဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋတော တံ မောစေတုံ ‘‘ဆန္ဒံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဥဘယေန ဝါ ဝိညာပေတဗ္ဗောတိ မနသာဝ အစိန္တေတွာ ကာယပ္ပယောဂံ ကရောန္တေန ယေန ကေနစိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေန ဝါ, ဝါစံ ပန နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တေန တထေဝ ဝါစာယ ဝါ, ဥဘယထာပိ သက္ကောန္တေန ကာယဝါစာဟိ ဝါ ဝိညာပေတဗ္ဗော, ဇာနာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ‘‘အယမတ္ထော’’တိဝစနတော ပန ယာယ ကာယစိပိ ဘာသာယ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ເພາະມີພຣະດຳຣັດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ມອບປາຣິສຸດທິໃນວັນອຸໂປສົດ ມອບສັນທະໄດ້ນຳ, ກິດຈະການຂອງສົງມີຢູ່' (ມະຫາວະ. ໑໖໕) ດັ່ງນີ້, ພິກຂຸຜູ້ປະຕິບັດຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າມອບສັນທະ'. ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ຖ້າພິກຂຸຜູ້ຮັກສາສັນທະ ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບສັນທະແລ້ວ ຫຼີກໜີໄປໃນທີ່ນັ້ນເອງ, ພຶງມອບສັນທະໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ' (ມະຫາວະ. ໑໖໕) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເພື່ອບັນເທົາຄວາມເມື່ອຍລ້າໃນການມອບສັນທະຂອງຕົນອີກ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂໍຈົ່ງນຳສັນທະຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ'. ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ຖ້າພິກຂຸຜູ້ຮັກສາສັນທະ ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບສັນທະແລ້ວ ເມື່ອເຖິງສົງແລ້ວ ຕັ້ງໃຈບໍ່ບອກ, ສັນທະຊື່ວ່າເປັນອັນນຳມາແລ້ວ, ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຮັກສາສັນທະຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' ດັ່ງນີ້, ເພື່ອປົດປ່ອຍພິກຂຸຜູ້ນັ້ນໃຫ້ພົ້ນຈາກອາບັດທຸກກົດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂໍຈົ່ງບອກສັນທະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ'. ຄຳວ່າ 'ພຶງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍ ຫຼືດ້ວຍວາຈາ ຫຼືດ້ວຍທັງສອງ' ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄິດໃນໃຈເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ພຶງໃຫ້ຮູ້ ໃຫ້ເຂົ້າໃຈ ດ້ວຍການສະແດງອອກທາງກາຍ ໂດຍອະໄວຍະວະສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງ, ຫຼືຫາກສາມາດເປັ່ງວາຈາໄດ້ ກໍພຶງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍວາຈາຢ່າງນັ້ນ, ຫຼືຫາກສາມາດທັງສອງຢ່າງ ກໍພຶງໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ. ແຕ່ເພາະມີຄຳວ່າ 'ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນເລື່ອງນີ້' ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍພາສາໃດພາສາໜຶ່ງກໍໄດ້.

ပါရိသုဒ္ဓိဒါနေပိ ဆန္ဒဒါနေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော, တံ ပန ဒေန္တေန ပဌမံ သန္တီ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. န ဟိ သာပတ္တိကော သမာနော ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒမ္မိ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ ဟရ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ ဝတ္တုမရဟတိ. ‘‘သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝစနဝိပလ္လာသေန ‘‘သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေသဉ္စ အတ္တနော စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ဆန္ဒော [Pg.395] စ ပါရိသုဒ္ဓိ စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ, တံ ဒေတီတိ သရူပေကသေသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရာတိ အညေသံ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ. ဗိဠာလသင်္ခလိကာ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓီတိ ဧတ္ထ ဗိဠာလသင်္ခလိကာ နာမ ဗိဠာလဗန္ဓနံ. တတ္ထ ဟိ သင်္ခလိကာယ ပဌမဝလယံ ဒုတိယဝလယံယေဝ ပါပုဏာတိ, န တတိယံ, ဧဝမယမ္ပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ ဒါယကေန ယဿ ဒိန္နာ, တတော အညတ္ထ န ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သာ ဗိဠာလသင်္ခလိကသဒိသတ္တာ ‘‘ဗိဠာလသင်္ခလိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဗိဠာလသင်္ခလိကာဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ယာသံ ကာသဉ္စိ သင်္ခလိကာနံ ဥပလက္ခဏမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນການມອບປາຣິສຸດທິ ກໍມີການຕັດສິນຄືກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນການມອບສັນທະ, ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ມອບປາຣິສຸດທິນັ້ນ ຕ້ອງສະແດງອາບັດທີ່ມີຢູ່ກ່ອນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີອາບັດຕິດຕົວ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າມອບປາຣິສຸດທິ, ຂໍຈົ່ງນຳປາຣິສຸດທິຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ, ຂໍຈົ່ງບອກປາຣິສຸດທິຂອງຂ້າພະເຈົ້າ'. ໃນຄຳທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'santi saṅghassa karaṇīyānī' (ກິດຈະການຂອງສົງມີຢູ່ຫຼາຍຢ່າງ) ແຕ່ກັບກ່າວປ່ຽນແປງຖ້ອຍຄຳເປັນ 'santi saṅghassa karaṇīyaṃ' (ກິດຈະການຂອງສົງມີຢູ່). ໃນຄຳວ່າ 'ມອບສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນແລະຂອງຕົນ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິ' ຄື ສັນທະດ້ວຍ ປາຣິສຸດທິດ້ວຍ ເປັນສັນທະປາຣິສຸດທິ, ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໂດຍວິທີ ສະຣູເປກະເສສະ (ການລະຄຳທີ່ມີຮູບຄືກັນໃຫ້ເຫຼືອພຽງຄຳດຽວ) ວ່າ 'ມອບສັນທະປາຣິສຸດທິນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'itarā' ໄດ້ແກ່ ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸອື່ນໆ. ໃນຄຳວ່າ 'ສັນທະປາຣິສຸດທິປຽບເໝືອນໂສ້ຜູກແມວ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'biḷālasaṅkhalikā' (ໂສ້ຜູກແມວ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກແມວ. ເພາະວ່າ ໃນໂສ້ນັ້ນ ຂໍ້ທຳອິດຍ່ອມຕໍ່ເຖິງພຽງຂໍ້ທີສອງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຖິງຂໍ້ທີສາມ, ສັນທະປາຣິສຸດທິນີ້ກໍເໝືອນກັນ ຜູ້ມອບມອບໃຫ້ແກ່ພິກຂຸໃດແລ້ວ ກໍບໍ່ໄປສູ່ພິກຂຸອື່ນຈາກພິກຂຸນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ສັນທະປາຣິສຸດທິນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ປຽບເໝືອນໂສ້ຜູກແມວ' ເພາະຄ້າຍຄືກັບໂສ້ຜູກແມວ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ການຖືເອົາຄຳວ່າ 'ໂສ້ຜູກແມວ' ໃນທີ່ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກຕົວຢ່າງຂອງໂສ້ຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ.

၁၇၃. ပဝါရဏာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ‘‘ဆန္ဒံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ, ဣဓ ပန ‘‘မမတ္ထာယ ပဝါရေဟီ’’တိ. တတ္ထ ဆန္ဒဟာရကေ သံဃဿ ဟတ္ထံ ဥပဂတမတ္တေယေဝ အာဂတာ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧဝံ ဒိန္နာယ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏာဟာရကေန သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ပဝါရေတဗ္ဗံ ‘‘တိဿော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု…ပေ… ပဋိကရိဿာမီ’’တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ‘‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမိ, သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟီတိ ဧတ္ထ ‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’တိ ဝတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါနံ, သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟိ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယဉှိ ဧဝမေဝ ဝုတ္တံ. သုတေနာတိ သုတပဒေန.

໑໗໓. ແມ່ນແຕ່ໃນການມອບປະວາຣະນາ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້: ໃນການມອບສັນທະນັ້ນ ກ່າວວ່າ 'ຂໍຈົ່ງບອກສັນທະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ', ແຕ່ໃນການມອບປະວາຣະນານີ້ ກ່າວວ່າ 'ຂໍຈົ່ງປະວາຣະນາແທນຂ້າພະເຈົ້າ'. ໃນການມອບສັນທະນັ້ນ ພຽງແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຮັກສາສັນທະໄປເຖິງຫັດຖະບາດຂອງສົງ ສັນທະກໍຊື່ວ່າເປັນອັນນຳມາແລ້ວ. ແຕ່ໃນການມອບປະວາຣະນານີ້ ເມື່ອມອບປະວາຣະນາໃຫ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ຮັກສາປະວາຣະນາຕ້ອງເຂົ້າໄປຫາສົງ ແລ້ວພຶງປະວາຣະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ພິກຂຸຊື່ຕິດສະ...ລະ... ຈັກເຮັດຄືນ'. ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ evametaṃ dhārayāmi, sutā kho panāyasmantehi ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຫຼັງຈາກກ່າວວ່າ evametaṃ dhārayāmi ແລ້ວ ພຶງກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ'. ເພາະໃນມາຕິກາອັດຖະກະຖາ ກໍກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'sutena' ຄື ດ້ວຍບົດວ່າ suta.

၁၇၄. နိဒါနုဒ္ဒေသေ အနိဋ္ဌိတေ ပါတိမောက္ခံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယာဒီသု ဥဒ္ဒေသေသူ’’တိအာဒိ.

໑໗໔. ເພາະເມື່ອການສະແດງນິທານອຸເທດຍັງບໍ່ແລ້ວເສັດ ຍັງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'dutiyādīsu uddesesū' (ໃນອຸເທດທັງຫຼາຍ ມີອຸເທດທີສອງເປັນຕົ້ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

၁၇၅. တီဟိပိ ဝိဓီဟီတိ ဩသာရဏကထနသရဘညေဟိ. ဧတ္ထ စ အတ္ထံ ဘဏိတုကာမတာယ ဝါ ဘဏာပေတုကာမတာယ ဝါ သုတ္တဿ ဩတာရဏံ ဩသာရဏံ နာမ. တဿေဝ အတ္ထပ္ပကာသနာ ကထနံ နာမ. ကေဝလံ ပါဌဿေဝ သရေန ဘဏနံ [Pg.396] သရဘညံ နာမ. သဇ္ဈာယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘သဇ္ဈာယံ ကရောမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ. ဩသာရေတွာ ပန ကထေန္တေနာတိ သယမေဝ ပါဌံ ဝတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ကထေန္တေန. နဝဝိဓန္တိ သံဃဂဏပုဂ္ဂလေသု တယော, သုတ္တုဒ္ဒေသပါရိသုဒ္ဓိအဓိဋ္ဌာနဝသေန တယော, စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီသာမဂ္ဂိဝသေန တယောတိ နဝဝိဓံ. စတုဗ္ဗိဓန္တိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒိ စတုဗ္ဗိဓံ. ဒုဝိဓန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ ပါတိမောက္ခဝသေန ဒုဝိဓံ ပါတိမောက္ခံ. နဝဝိဓန္တိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ, ဘိက္ခုနီနံ စတ္တာရောတိ နဝဝိဓံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ. ကတိမီတိ ကတိသဒ္ဒါပေက္ခံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໑໗໕. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍວິທີ ໓ ປະການ' ຄື ດ້ວຍການໂອສາຣະນະ (ການນຳສູດລົງ), ການກ່າວອະທິບາຍ ແລະການສວດສະຣະພັນຍະ. ໃນວິທີເຫຼົ່ານັ້ນ, ການນຳສູດລົງ ເພາະຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເນື້ອຄວາມເອງ ຫຼືປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ອື່ນກ່າວ ຊື່ວ່າ ໂອສາຣະນະ. ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງສູດນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ກະຖະນະ (ການກ່າວອະທິບາຍ). ການສວດສະເພາະພຣະບາລີດ້ວຍທຳນອງ ຊື່ວ່າ ສະຣະພັນຍະ. ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງຈິດສາທະຍາຍ' ຄື ການຕັ້ງຈິດວ່າ 'ເຮົາຈັກສາທະຍາຍ'. ຄຳວ່າ 'ແຕ່ນຳລົງແລ້ວກ່າວອະທິບາຍ' ຄື ຕົນເອງກ່າວພຣະບາລີກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ມີ ໙ ປະການ' ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສົງ, ຄະນະ ແລະບຸກຄົນ ມີ ໓, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງສູດ, ປາຣິສຸດທິ ແລະການອະທິຖານ ມີ ໓, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັນຈາຕຸດທະສີ (໑໔ ຄ່ຳ), ປັນນະຣະສີ (໑໕ ຄ່ຳ) ແລະສາມັກຄີ ມີ ໓, ລວມເປັນ ໙ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ມີ ໔ ປະການ' ຄື ມີ ໔ ປະການ ມີອະທັມມິກະວັກຄະ (ບໍ່ເປັນທຳແລະບໍ່ພ້ອມພຽງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີ ໖ ປະການ' ຄື ພຣະປາຕິໂມກຂ໌ ໖ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ຂອງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ. ຄຳວ່າ 'ມີ ໙ ປະການ' ຄື ອຸເທດແຫ່ງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ ໙ ປະການ ຄື ຂອງພິກຂຸ ໕ ປະການ, ຂອງພິກຂຸນີ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'katimī' ພຶງຊາບວ່າ ເປັນອິດຖີລີງ ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍສັບວ່າ kati.

ဥတုဝဿေယေဝါတိ ဟေမန္တဂိမှေသုယေဝ. ဝိညာပေတီတိ ဧတ္ထ မနသာ စိန္တေတွာ ကာယဝိကာရကရဏမေဝ ဝိညာပနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဠိယံ အညဿ ဒါတဗ္ဗာ ပါရိသုဒ္ဓီတိ ပါရိသုဒ္ဓိဒါယကေန ပုန အညဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ဘူတံ ဧဝ သာမဏေရဘာဝံ အာရောစေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဦနဝီသတိဝဿကာလေ ဥပသမ္ပန္နဿ, အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နသိက္ခာပစ္စက္ခာတကာဒီနံ ဝါ ယာဝ ဘိက္ခုပဋိညာ ဝဋ္ဋတိ, တာဝ တေဟိ အာဟဋာပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဂစ္ဆတိ. ယဒါ ပန တေ အတ္တနော သာမဏေရာဒိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ နာဂစ္ဆတီတိ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဠိယမ္ပိ (မဟာဝ. ၁၆၄) ဟိ ‘‘ဒိန္နာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ သံဃပ္ပတ္တော ဝိဗ္ဘမတိ…ပေ… ပဏ္ဍကော ပဋိဇာနာတိ, တိရစ္ဆာနဂတော ပဋိဇာနာတိ, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ပဋိဇာနာတိ, အာဟဋာ ဟောတိ ပါရိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကာဒီနံ ဘိက္ခုပဋိညာယ ဝတ္တမာနကာလေသု ပန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိယာဝ အာဂမနံ သိဒ္ဓမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ. ဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋာနံ ပန ပကတတ္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဥမ္မတ္တကာဒိဘာဝေ ပဋိညာတေပိ တေသံ သံဃပ္ပတ္တမတ္တေနေဝ ဆန္ဒာဒိ အာဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'ໃນລະດູແລະປີເທົ່ານັ້ນ' ຄື ໃນລະດູໜາວແລະລະດູຮ້ອນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ໃຫ້ຮູ້' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ການຄິດໃນໃຈແລ້ວສະແດງຄວາມເຄື່ອນໄຫວທາງກາຍ ນັ້ນເອງຄືການໃຫ້ຮູ້. ໃນພຣະບາລີ ຄຳວ່າ 'ພຶງມອບປາຣິສຸດທິໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ' ຄື ພິກຂຸຜູ້ມອບປາຣິສຸດທິ ພຶງມອບໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸອື່ນອີກ. ເພາະມີຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຍ່ອມບອກຄວາມເປັນສາມະເນນຕາມຄວາມເປັນຈິງ' ດັ່ງນັ້ນ ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິ ທີ່ນຳມາໂດຍພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດເມື່ອອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ ຫຼືໂດຍພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດປະຣາຊິກ (ອັນຕິມະວັດຖຸ) ຫຼືຜູ້ລຶກສິກຂາເປັນຕົ້ນ ຕາບໃດທີ່ການປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພິກຂຸຍັງດຳເນີນຢູ່ ຕາບນັ້ນສັນທະແລະປາຣິສຸດທິກໍຍັງໃຊ້ໄດ້. ແຕ່ເມື່ອໃດທີ່ພວກເຂົາປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນສາມະເນນເປັນຕົ້ນ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ສັນທະແລະປາຣິສຸດທິກໍໃຊ້ບໍ່ໄດ້, ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້. ເພາະໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວະ. ໑໖໔) ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອມອບປາຣິສຸດທິແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ເຖິງສົງສຶກສິກຂາໄປ...ລະ... ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນບັນເດາະ, ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນສັດເດຍຣະສານ, ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ, ປາຣິສຸດທິຊື່ວ່າເປັນອັນນຳມາແລ້ວ' ດັ່ງນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ພວກບັນເດາະເປັນຕົ້ນຍັງປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພິກຂຸຢູ່ ການມາເຖິງແຫ່ງສັນທະແລະປາຣິສຸດທິ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດແນ່ນອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນັຍນີ້ມີໃນທີ່ທັງປວງ'. ສ່ວນພວກຄົນບ້າ, ຄົນເສຍຈິດ ແລະຄົນກະວົນກະວາຍເພາະເວທະນາ ນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ໃນລະຫວ່າງທາງ ຫາກພວກເຂົາປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ ພຽງແຕ່ພວກເຂົາໄປເຖິງສົງ ສັນທະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າເປັນອັນມາເຖິງແລ້ວ, ພຣະອາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້.

ဘိက္ခူနံ [Pg.397] ဟတ္ထပါသန္တိ ဣမိနာ ဂဏပုဂ္ဂလေသု ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိယာ အနာဂမနံ ဒဿေတိ. ‘‘သံဃပ္ပတ္တော’’တိ ဟိ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၆၅) ဝုတ္တံ. သံဃသန္နိပါတတော ပဌမံ ကာတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကရဏံ သံဃသန္နိပါတေ ကာတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ‘‘နော စေ အဓိဋ္ဌဟေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတ္ထ အသဉ္စိစ္စ အဿတိယာ အနာပတ္တိ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥပရိပိ, ယတ္ထ ပန အစိတ္တကာပတ္တိ အတ္ထိ, တတ္ထ ဝက္ခာမ. ပညတ္တံ ဟောတီတိ ဣမိနာ န သာပတ္တိကေန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဝိသုံ ပဋိက္ခေပါဘာဝေပိ ယထာဝုတ္တသုတ္တသာမတ္ထိယတော ပညတ္တမေဝါတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ ဧဝ နယေန ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ တထာဂတော အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရေယျ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာ’’တိအာဒိသုတ္တနယတောဝ (အ. နိ. ၈.၂၀; ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၆) အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထကရဏမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ အလဇ္ဇီနိဂ္ဂဟတ္ထတ္တာ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါရိသုဒ္ဓိဒါနပညာပနေနာတိ ဣမိနာ သာပတ္တိကေန ပါရိသုဒ္ဓိပိ န ဒါတဗ္ဗာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ 'ຫັດຖະບາດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ' ນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມາເຖິງແຫ່ງສັນທະແລະປາຣິສຸດທິ ໃນຄະນະແລະບຸກຄົນ. ເພາະໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວະ. ໑໖໕) ກ່າວວ່າ 'saṅghappatto' (ເຖິງສົງແລ້ວ). ພຶງຊາບວ່າ ບຸບພະກອນ ຄື ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດກ່ອນການປະຊຸມສົງ, ບຸບພະກິດ ຄື ສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດໃນເວລາປະຊຸມສົງ. ໃນພຣະບາລີ ຄຳວ່າ 'ຖ້າບໍ່ອະທິຖານ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' ນີ້ ຫາກບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ຫຼືບໍ່ມີສະຕິ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນທີ່ນີ້ເປັນຢ່າງໃດ ໃນຫົວຂໍ້ຕໍ່ໆໄປກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ໃນຫົວຂໍ້ໃດທີ່ມີອາບັດທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາ (ອະຈິດຕະກະ) ພວກເຮົາຈັກກ່າວໃນຫົວຂໍ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຊື່ວ່າຊົງບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ' ນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີການຫ້າມໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີອາບັດບໍ່ພຶງເຮັດອຸໂປສົດ ກໍຊື່ວ່າຊົງບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະສູດຕາມທີ່ກ່າວມາ. ໂດຍນັຍນີ້ເອງ ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ການເຮັດອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພວກພິກຂຸອະລັດຊີ ກໍຊື່ວ່າຊົງຫ້າມໄວ້ແລ້ວ ໂດຍນັຍແຫ່ງພຣະສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ຂໍ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ທີ່ຕະຖາຄົດຈັກເຮັດອຸໂປສົດ ສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ ແກ່ບໍລິສັດທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ' (ອັງ. ນິ. ໘.໒໐; ອຸທານ. ໔໕; ຈູລະວະ. ໓໘໖) ເພາະພຣະສິກຂາບົດທັງໝົດມີໄວ້ເພື່ອຂົ່ມພວກອະລັດຊີ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍການບັນຍັດໃຫ້ມອບປາຣິສຸດທິ' ນີ້ ເປັນການສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີອາບັດກໍບໍ່ຄວນມອບປາຣິສຸດທິຄືກັນ.

၁၇၆. ဥဘောပိ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ သဘာဂါပတ္တိဘာဝံ အဇာနိတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိနာမေနေဝ ဒေသေန္တဿ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ စ အစိတ္တကမေဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. ယထာ သံဃော သဘာဂါပတ္တိံ အာပန္နောတိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတိ, ဧဝံ တယောပိ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ, ဣမေ ဘိက္ခူ သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဒွီဟိ အညမညံ အာရောစေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကေန ပန သာပတ္တိကေန ဒူရံ ဂန္တွာပိ ပဋိကာတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အသမ္ပာပုဏန္တေန ‘‘ဘိက္ခူ လဘိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ပဋိကရိတွာ စ ပုန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော[Pg.398]. ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာတိ သီမာပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိဘူတံ ဂါမံ ဝါ အရညံ ဝါ ဂန္တွာတိ အတ္ထော. ဧတေနေဝ ဥပေါသထဉတ္တိယာ ဌပနကာလေ သမဂ္ဂါ ဧဝ တေ ဉတ္တိံ ဌပေသုန္တိ သိဒ္ဓံ. တေနေဝ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၇၂) ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ သုဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ သဗ္ဗပန္နရသကေသုပိ ဝုတ္တံ.

໑໗໖. ຄຳວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດທັງສອງຮູບ' ນີ້ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ສະແດງແລະຜູ້ຮັບ ໂດຍບໍ່ຮູ້ວ່າເປັນອາບັດສະພາກ (ອາບັດປະເພດດຽວກັນ) ແຕ່ສະແດງແລະຮັບດ້ວຍຊື່ຂອງອາບັດເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ (ອະຈິດຕະກະ). ສົງຜູ້ຕ້ອງອາບັດສະພາກ ຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຕັ້ງຍັດຕິແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດໄດ້ຢ່າງໃດ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸ ໓ ຮູບ ກໍຄວນຕັ້ງຄະນະຍັດຕິ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຕ້ອງອາບັດສະພາກແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວບອກແກ່ກັນແລະກັນ ໒ ຮູບ ແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດໄດ້ຢ່າງນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ມີອາບັດຮູບດຽວ ຄວນໄປແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ໄກເພື່ອສະແດງຄືນ (ປົງອາບັດ), ຫາກໄປບໍ່ເຖິງ ກໍພຶງເຮັດອຸໂປສົດໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເມື່ອໄດ້ພົບພິກຂຸແລ້ວ ຈັກເຮັດຄືນ' ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດອຸໂປສົດ, ແລະເມື່ອເຮັດຄືນແລ້ວ ກໍພຶງເຮັດອຸໂປສົດຄືນອີກ. ຄຳວ່າ 'ໄປດ້ວຍກິດຈະການບາງຢ່າງ' ຄວາມວ່າ ໄປສູ່ບ້ານ ຫຼືປ່າ ທີ່ຢູ່ນອກເຂດສີມາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດວ່າ ໃນເວລາຕັ້ງຍັດຕິອຸໂປສົດ ພວກເຂົາເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນຕັ້ງຍັດຕິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວະ. ໑໗໒) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນວັນປັນນະຣະສີທັງປວງວ່າ 'uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭhaṃ' (ສະແດງແລ້ວ ສະແດງດີແລ້ວ).

သစေ ပန ဝုဍ္ဎတရော ဟောတီတိ ပဝါရဏဒါယကော ဘိက္ခု ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ. ဧဝဉှိ တေန တဿတ္ထာယ ပဝါရိတံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ တေန အပ္ပဝါရိတေပိ တဿ သံဃပ္ပတ္တမတ္တေန သံဃဿ ပဝါရဏာကမ္မံ သမဂ္ဂကမ္မမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန စ ဘိက္ခုနာတိ ပဝါရဏဒါယကေန ဘိက္ခုနာ. ဗဟူပိ သမာနဝဿိကာ ဧကတော ပဝါရေတုံ လဘန္တီတိ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ လဒ္ဓုပသမ္ပဒတာယ သမာနုပသမ္ပဒဝဿာ သဗ္ဗေ ဧကတော ပဝါရေတုံ လဘန္တီတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ 'ແຕ່ຖ້າເປັນຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ' ຄື ພິກຂຸຜູ້ມອບປະວາຣະນາເປັນຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ. ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຊື່ວ່າພິກຂຸນັ້ນປະວາຣະນາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ນັ້ນ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າພິກຂຸນັ້ນຈະບໍ່ໄດ້ປະວາຣະນາໃຫ້ຢ່າງນີ້ ແຕ່ພຽງແຕ່ຜູ້ນັ້ນໄປເຖິງສົງ ການປະວາຣະນາກຳຂອງສົງ ກໍຊື່ວ່າເປັນສາມັກຄີກຳ (ກຳທີ່ພ້ອມພຽງກັນ) ແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ 'ແລະໂດຍພິກຂຸນັ້ນ' ຄື ໂດຍພິກຂຸຜູ້ຮັກສາປະວາຣະນາ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຫຼາຍຮູບທີ່ມີພັນສາເທົ່າກັນ ກໍໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ປະວາຣະນາຮ່ວມກັນໄດ້' ຄວາມວ່າ ພິກຂຸທັງໝົດທີ່ມີພັນສາເທົ່າກັນ ເພາະໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດໃນປີດຽວກັນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ປະວາຣະນາຮ່ວມກັນໄດ້.

ဧတ္ထ ပန ပဏ္ဍိတေဟိ စိန္တေတဗ္ဗံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ ကာရဏံ အတ္ထိ, ကိံ ပန တန္တိ? ဣဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကာလေ –

ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ມີເຫດຜົນທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຄວນຄິດຄວນພິຈາລະນາຢູ່, ເຫດຜົນນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ໃນເວລາສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ໃນບັດນີ້ —

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

“ການກວາດ, การໄຕ້ໄຟ, ນ້ຳ ແລະອາສະນະ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກອນ ແຫ່ງອຸໂປສົດ.

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ.

“ການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິມາ, ການບອກລະດູ, ການນັບຈຳນວນພິກຂຸ ແລະການໂອວາດ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກິດ ແຫ່ງອຸໂປສົດ.

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ;

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ;

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ;

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈) –

“ອຸໂປສົດ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີຈຳນວນເທົ່າໃດ ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມກຳ, ອາບັດສະພາກທັງຫຼາຍບໍ່ມີ, ແລະບຸກຄົນຜູ້ຄວນເວັ້ນບໍ່ມີໃນອຸໂປສົດນັ້ນ; ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ຄວາມພ້ອມພຽງ (ປັດຕະກັນລະ)” ດັ່ງນີ້. (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. ໑໖໘) —

ဣမာ ဂါထာယော ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ပါဌံယေဝ ဘဏာပေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော အတ္ထံ ကထေတိ. တတော ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဒေသိတာပတ္တိကဿ သမဂ္ဂဿ [Pg.399] ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ ကရောမာ’’တိ ဣမံ ဝါကျံ ပါဌမေဝ အဇ္ဈေသကေန ဘဏာပေတွာ အတ္ထံ အဝတွာဝ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ပဝါရဏာယ ဧတာနီ’’တိ စ ‘‘ပဝါရဏံ ကာတု’’န္တိ စ ဣမာနိ ပဒါနိယေဝ ဝိသိဋ္ဌာနိ.

ພຣະຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ ຍ່ອມກ່າວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ ໂດຍໃຫ້ພຣະຜູ້ອາຣາດທະນາທັມ (ຜູ້ອັນເຊີນ) ສວດສະເພາະຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອເຮັດບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດໃຫ້ສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວ ກໍໃຫ້ພຣະຜູ້ອາຣາດທະນາສວດສະເພາະຂໍ້ຄວາມນີ້ວ່າ 'desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karoma' (ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍຂໍອາຣາດທະນາ ເພື່ອສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີຂອງພິກຂຸສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ຜູ້ມີອາບັດສະແດງແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງກ່າວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ, ແລ້ວຮັບວ່າ 'sādhū' (ສາທຸ) ແລ້ວຈຶ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌. ແມ່ນແຕ່ໃນການປະວາຣະນາ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແຕ່ມີບົດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຄື ບົດວ່າ 'pavāraṇāya etāni' (ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ແຫ່ງການປະວາຣະນາ) ແລະບົດວ່າ 'pavāraṇaṃ kātuṃ' (ເພື່ອເຮັດການປະວາຣະນາ) ເທົ່ານັ້ນ.

ကိံ ဣမာနိ ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝစနာနိ, ဥဒါဟု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝစနာနိ, ဧဝံ သတိ ဂါထာတ္တယံ ဝတွာ တာသံ အတ္ထမ္ပိ သော ဧဝ ကထေတွာ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ စ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ စ သံဃေန ကတာနိ, ဣဒဉ္စ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သမာနီတံ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ပါတိမောက္ခ’’န္တိ တေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. အထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿ ဝစနာနိ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ယာဝတတိယံ အဇ္ဈောသာပေတွာ ‘‘သမ္မဇ္ဇနီ…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ …ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥပေါသထော…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တံ ဣဒံ ပတ္တကလ္လံ သမာနီတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ပတ္တကလ္လေ သမာနီတေ သမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ မယံ ကရောမာ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ သတိ အဇ္ဈေသကအဇ္ဈေသိတဗ္ဗာနံ ဝစနံ အသင်္ကရတော ဇာနိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄຳຂອງຜູ້ອາຣາດທະນາທັມ ຫຼືວ່າເປັນຄຳຂອງຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ? ໃນຂໍ້ນີ້ມີອະທິບາຍວ່າ—ຖ້າເປັນຄຳຂອງຜູ້ອາຣາດທະນາທັມ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຫຼັງຈາກກ່າວຄາຖາທັງສາມແລ້ວ, ຜູ້ນັ້ນເອງກໍຄວນບອກເນື້ອຄວາມຂອງຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະກ່າວວ່າ 'ບຸບພະກອນເຫຼົ່ານີ້ ແລະບຸບພະກິດເຫຼົ່ານີ້ ສົງໄດ້ເຮັດແລ້ວ, ແລະຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງນີ້ກໍນຳມາພ້ອມແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຂໍພຣະຄຸນເຈົ້າຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ' ດັ່ງນີ້. ແຕ່ຖ້າເປັນຄຳຂອງຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຫຼັງຈາກຜູ້ອາຣາດທະນາທັມໄດ້ອ້ອນວອນຕະຫຼອດສາມເທື່ອວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສົງຂໍອາຣາດທະນາພຣະເຖຣะຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ຂໍພຣະເຖຣະຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກ່າວຄາຖາວ່າ 'ສັມມັດຊະນີ...ເປ... ວຸດຈະຕິ' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ບຸບພະກອນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ ເຮັດແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ກ່າວຄາຖາວ່າ 'ສັນທະປາຣິສຸດທິ...ເປ... ວຸດຈະຕິ' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ບຸບພະກິດເຫຼົ່ານີ້ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານg່າວໄວ້ ເຮັດແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ກ່າວຄາຖາວ່າ 'ອຸໂປສະໂຖ...ເປ... ວຸດຈະຕິ' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ຄວາມພ້ອມພຽງນີ້ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ ນຳມາພ້ອມແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກໍຄວນກ່າວວ່າ 'ເມື່ອບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວ, ເມື່ອຄວາມພ້ອມພຽງນຳມາແລ້ວ, ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍອາຣາດທະນາເພື່ອສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີຂອງພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ' ດັ່ງນີ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ອາຣາດທະນາແລະຜູ້ຖືກອາຣາດທະນາ ກໍຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ໂດຍບໍ່ປົນເປກັນ.

ဧတ္ထ [Pg.400] စ ဂါထာတ္တယဿ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တဘာဝေါ အဋ္ဌကထာယမေဝ အာဂတော. ပစ္ဆိမဝါကျံ ပန နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ, န ဋီကာဒီသု ဒိဿတိ. ခုဒ္ဒသိက္ခာပကရဏေပိ –

ແລະໃນຂໍ້ນີ້, ຄວາມທີ່ຄາຖາທັງສາມເປັນຄຳທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ ກໍມີມາໃນອັດຖະກະຖາເອງ. ສ່ວນປະໂຫຍກສຸດທ້າຍ ບໍ່ປາກົດທັງໃນພຣະບາລີ, ທັງໃນອັດຖະກະຖາ, ແລະທັງໃນຄຳພີດີກາເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີຂຸດທະສິກຂາປາກອນກໍກ່າວວ່າ—

‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စေ စ ကရဏေ;

ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေ;

သုတ္တံ ဥဒ္ဒိသတိ သံဃော;

ပဉ္စဓာ သော ဝိဘာဝိတော’’တိ စ.

'ເມື່ອບຸບພະກິດແລະບຸບພະກອນ ແລະຄວາມພ້ອມພຽງນຳມາແລ້ວ, ສົງຍ່ອມສະແດງພຣະສູດ (ປາຕິໂມກ), ພຣະສູດນັ້ນແບ່ງອອກເປັນ ໕ ພາກ' ດັ່ງນີ້ ແລະ

‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စေ စ ကရဏေ;

ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေ;

ဉတ္တိံ ဝတွာန သံဃေန;

ကတ္တဗ္ဗေဝံ ပဝါရဏာ’’တိ စ. –

'ເມື່ອບຸບພະກິດແລະບຸບພະກອນ ແລະຄວາມພ້ອມພຽງນຳມາແລ້ວ, ສົງກ່າວຍັດຕິແລ້ວ ຄວນເຮັດການປະວາຣະນາຢ່າງນີ້' ດັ່ງນີ້.

ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ တထာ. မူလသိက္ခာပကရဏေယေဝ တထာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အာစရိယာနံ အတ္တနောမတိ ဘဝေယျ.

ກ່າວໄວ້, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ໃນຄຳພີມູລະສິກຂາປາກອນເທົ່ານັ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ນັ້ນຄົງເປັນມະຕິສ່ວນຕົວຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ.

တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဣမိနာ ပုရိမဂါထာဒွယဿ အတ္ထမေဝ ကထေတွာ တတိယဂါထာယ အတ္ထော န ကထိတော. ‘‘ဒေသိတာပတ္တိကဿာ’’တိ ဣမိနာ စ အာပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေါယေဝ ကထိတော, န သဗ္ဗံ ပတ္တကလ္လံ. အာပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေ စ သဘာဂါပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေါယေဝ ပတ္တကလ္လသ္မိံ အန္တောဂဓော, န ဣတရော. ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဧတာသု ဟိ သဘာဂါပတ္တီသု အဝိဇ္ဇမာနာသု, ဝိသဘာဂါပတ္တီသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ ပတ္တကလ္လံ ဟောတိယေဝါ’’တိ. ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ဒေသိတာပတ္တိကဿ သမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ ကရောမာ’’တိ ဧတ္တကေယေဝ ဝုတ္တေ အဝသေသာနိ တီဏိ ပတ္တကလ္လင်္ဂါနိ. သေယျထိဒံ – ဥပေါသထော, ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တီတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈). တေသု အသန္တေသုပိ ဥပေါသထော [Pg.401] ကာတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ, န ပန ကာတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ယော ကရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၃) စ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, စတုန္နံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၈) စ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သဂဟဋ္ဌာယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ (မဟာဝ. ၁၅၄) စ, တသ္မာ ဥပေါသထဒိဝသေသု သံဃေ သန္နိပတိတေ သစေ ပုဗ္ဗေဝ သမ္မတော ဓမ္မဇ္ဈေသကော အတ္ထိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ, ဧကံ ဗျတ္တံ ပဋိဗလံ ဘိက္ခုံ သံဃေန သမ္မန္နာပေတွာ တေန ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု ထေရော ပါတိမောက္ခံ. ဒုတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃော…ပေ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃော…ပေ… ဥဒ္ဒိသတု ထေရော ပါတိမောက္ခန္တိ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ တတော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເມື່ອບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງຄາຖາສອງບົດທຳອິດເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມຂອງຄາຖາບົດທີສາມບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ. ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ມີອາບັດສະແດງແລ້ວ' ນີ້ ກໍກ່າວເຖິງສະເພາະຄວາມທີ່ອາບັດໄດ້ສະແດງແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມພ້ອມພຽງທັງໝົດ. ແລະໃນບັນດາຄວາມທີ່ອາບັດໄດ້ສະແດງແລ້ວນັ້ນ, ສະເພາະຄວາມທີ່ສະພາຄາບັດໄດ້ສະແດງແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ທີ່ນັບເຂົ້າໃນຄວາມພ້ອມພຽງ, ບໍ່ແມ່ນຢ່າງອື່ນ. ເພາະວ່າໃນຄຳພີກັງຂາວິຕະຣະນີ (ອັດຖະກະຖາອະທິບາຍນິທານ) ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະວ່າ ເມື່ອສະພາຄາບັດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີຢູ່, ເຖິງແມ່ນວ່າວິສະພາຄາບັດຈະມີຢູ່, ຄວາມພ້ອມພຽງກໍຍ່ອມມີຢູ່ແທ້' ດັ່ງນີ້. ເມື່ອກ່າວພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ເມື່ອບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວ, ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍອາຣາດທະນາເພື່ອສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ຂອງພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ຜູ້ມີອາບັດສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີ' ດັ່ງນີ້, ອົງປະກອບຂອງຄວາມພ້ອມພຽງ ໓ ຢ່າງທີ່ເຫຼືອ ກໍຄື: ວັນອຸໂປສົດ, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມີຈຳນວນເທົ່າໃດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມສັງຄະກັມໄດ້, ແລະບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນບໍ່ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໖໘). ເມື່ອອົງປະກອບເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີຢູ່, ກໍຈະກາຍເປັນວ່າ ຕ້ອງເຮັດອຸໂປສົດ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ບໍ່ຄວນເຮັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບໍ່ເພິ່ງເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ, ພິກຂຸໃດເຮັດ, ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' (ມະຫາວັກ ໑໘໓) ແລະວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະພິກຂຸ ໔ ຮູບ ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ' (ມະຫາວັກ ໑໖໘) ແລະວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບໍ່ເພິ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກໃນບໍລິສັດທີ່ມີຄະລຶຫັດປົນຢູ່' ເປັນຕົ້ນ (ມະຫາວັກ ໑໕໔), ເພາະສະນັ້ນ ໃນວັນອຸໂປສົດ ເມື່ອສົງປະຊຸມກັນແລ້ວ ຖ້າມີຜູ້ອາຣາດທະນາທັມທີ່ສົມມຸດໄວ້ກ່ອນແລ້ວ, ນັ້ນກໍເປັນການດີ. ຖ້າບໍ່ມີ, ສົງຄວນສົມມຸດພຣະພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດສາມາດຮູບໜຶ່ງ, ໃຫ້ຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຮູບນັ້ນ ເຂົ້າໄປຫາຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ຫົ່ມຜ້າສະບຽງບ່ຽງບ່າ, ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້, ປະນົມມື ແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສົງຂໍອາຣາດທະນາພຣະເຖຣະຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ຂໍພຣະເຖຣະຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ. ແມ່ນແຕ່ເທື່ອທີສອງ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສົງ...ເປ... ແມ່ນແຕ່ເທື່ອທີສາມ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສົງ...ເປ... ຂໍພຣະເຖຣະຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ' ໃຫ້ອ້ອນວອນສາມເທື່ອຢ່າງນີ້, ຈາກນັ້ນ ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ—

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈;

ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

'ການກວາດ, ການໄຕ້ໄຟ, ນ້ຳ ແລະອາສະນະ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກອນ ຂອງອຸໂປສົດ' ດັ່ງນີ້. (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໖໘; อັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ ອະທິບາຍນິທານ) —

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ, ကိံ တာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

ເມື່ອຖາມວ່າ 'ບຸບພະກອນ ໔ ຢ່າງ ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເຮັດແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກໍຖາມອີກວ່າ—

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈;

ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

'ການນຳສັນທະ, ການນຳປາຣິສຸດທິ, ການບອກລະດູ, ການນັບພຣະພິກຂຸ ແລະການໂອວາດ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກິດ ຂອງອຸໂປສົດ' ດັ່ງນີ້. (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໖໘; ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ ອະທິບາຍນິທານ) —

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ပဉ္စ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ, ကိံ တာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

ເມື່ອຖາມວ່າ 'ບຸບພະກິດ ໕ ຢ່າງ ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເຮັດແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກໍຖາມອີກວ່າ—

‘‘ဥပေါသထော [Pg.402] ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ;

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ;

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ;

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈;

ကင်္ခါ အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

'ວັນອຸໂປສົດ, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມີຈຳນວນເທົ່າໃດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມສັງຄະກັມໄດ້, ສະພາຄາບັດທັງຫຼາຍບໍ່ມີຢູ່, ແລະບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນບໍ່ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ; ສິ່ງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ຄວາມພ້ອມພຽງ' ດັ່ງນີ້. (ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ ໑໖໘; ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ ອະທິບາຍນິທານ) —

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပတ္တကလ္လင်္ဂါနိ, ကိံ တာနိ သမာနီတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ပတ္တကလ္လင်္ဂေ သမာနီတေ သံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဘိက္ခုသံဃေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော’’တိအာဒိနာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတီတိ အယမမှာကံ ခန္တိ.

ເມື່ອຖາມວ່າ 'ອົງປະກອບຂອງຄວາມພ້ອມພຽງ ໔ ຢ່າງ ທີ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນຳມາພ້ອມແລ້ວຫຼືບໍ່?' ເມື່ອຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕອບວ່າ 'ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກ່າວອີກວ່າ 'ເມື່ອບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍດີແລ້ວ, ເມື່ອອົງປະກອບຂອງຄວາມພ້ອມພຽງນຳມາແລ້ວ, ພວກຂ້ານ້ອຍຈະສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີຂອງສົງ' ດັ່ງນີ້, ເມື່ອພຣະພິກຂຸສົງຮັບວ່າ 'ສາທຸ ສາທຸ' ແລ້ວ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກກໍສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸນາຕຸ ເມ, ພັນເຕ, ສັງໂຄ' ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຂອງພວກຂ້ານ້ອຍ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မဇ္ဈေသကေန…ပေ… ဧဝမဿ ဝစနီယော’’တိ ဝုတ္တံ, သော ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ဝစနီယဘာဝေါ ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သံဃမဇ္ဈေ အနဇ္ဈိဋ္ဌေန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ယော ဥဒ္ဒိသေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၅၄) ဝစနတောတိ. ‘‘သံဃေန သမ္မန္နာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ? ‘‘အဇ္ဈေသနာ စေတ္ထ သံဃေန သမ္မတဓမ္မဇ္ဈေသကာယတ္တာ ဝါ သံဃတ္ထေရာယတ္တာ ဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အယံ အဇ္ဈေသနာကာရော ကုတော လဗ္ဘတီတိ? ပါဠိတော. ပါဠိယဉှိ (မဟာဝ. ၁၅၅) ‘‘တေ ထေရံ အဇ္ဈေသန္တိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အာဂတော.

ແລະໃນຂໍ້ນີ້, ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຜູ້ອາຣາດທະນາທັມ...ເペ... ຄວນກ່າວແກ່ຜູ້ນັ້ນຢ່າງນີ້', ຄວາມທີ່ຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕ້ອງກ່າວຢ່າງນັ້ນ ຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ແນວໃດ? ຊາບໄດ້ຈາກພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ທີ່ສົງບໍ່ໄດ້ອາຣາດທະນາ ບໍ່ເພິ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກໃນທ່າມກາງສົງ, ພິກຂຸໃດສະແດງ, ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ' (ມະຫາວັກ ໑໕໔). ທີ່ກ່າວວ່າ 'ໃຫ້ສົງສົມມຸດ' ນັ້ນ, ເປັນແນວໃດ? ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການອາຣາດທະນາໃນຂໍ້ນີ້ ຂຶ້ນຢູ່ກັບຜູ້ອາຣາດທະນາທັມທີ່ສົງສົມມຸດ ຫຼືຂຶ້ນຢູ່ກັບພຣະສັງຄະເຖຣະ'. ສ່ວນຮູບແບບການອາຣາດທະນາວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສົງຂໍອາຣາດທະນາພຣະເຖຣະຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ຂໍພຣະເຖຣະຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ' ນີ້ ໄດ້ມາຈາກໃສ? ໄດ້ມາຈາກພຣະບາລີ. ເພາະໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວັກ ໑໕໕) ມີມາວ່າ 'ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມອາຣາດທະນາພຣະເຖຣະວ່າ ຂໍພຣະເຖຣະຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ'.

သစေ ပန ဓမ္မဇ္ဈေသကော ဝုဍ္ဎတရော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော နဝကော, ‘‘သံဃော, အာဝုသော, အာယသ္မန္တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု အာယသ္မာ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တံ ကုတော လဗ္ဘတိ? ပါဠိတောယေဝ. ပါဠိယဉှိ [Pg.403] (မဟာဝ. ၁၅၅) ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေန ယာဝ သံဃနဝကံ အဇ္ဈေသန္တိ ဥဒ္ဒိသတု အာယသ္မာ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အာဂတော. တတော ‘‘ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန သမ္မဇ္ဇနီ…ပေ… ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘အာမ, ဘန္တေ’တိ ဝုတ္တေ’’တိ ဣဒံ ကုတော လဗ္ဘတီတိ? ပါဠိတော အဋ္ဌကထာတော စ. နိဒါနပါဠိယမ္ပိ ဟိ ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ အာဂတံ, အဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာတိ…ပေ… ဧဝံ ဒွီဟိ နာမေဟိ နဝဝိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ဒဿိတံ, ကိံ တံ ကတန္တိ ပုစ္ဆတီ’’တိ အာဂတန္တိ.

ແຕ່ຖ້າຜູ້ອາຣາດທະນາທັມມີພັນສາແກ່ກວ່າ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກມີພັນສາອ່ອນກວ່າ, ຄວນກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ສົງຂໍອາຣາດທະນາທ່ານຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ, ຂໍທ່ານຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ'. ຂໍ້ນັ້ນໄດ້ມາຈາກໃສ? ໄດ້ມາຈາກພຣະບາລີເອງ. ເພາະໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວັກ ໑໕໕) ມີມາວ່າ 'ດ້ວຍອຸບາຍນີ້ ຍ່ອມອາຣາດທະນາຈົນເຖິງພຣະພິກຂຸບວດໃໝ່ໃນສົງວ່າ ຂໍທ່ານຈົ່ງສະແດງພຣະປາຕິໂມກເຖີ້ນ'. ຈາກນັ້ນ, ຂໍ້ທີ່ວ່າ 'ເມື່ອຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກຖາມເຖິງການກວາດ...ເペ... ແລ້ວ ຜູ້ອາຣາດທະນາທັມຕອບວ່າ ໂດຍ, ຂ້ານ້ອຍ' ນີ້ ໄດ້ມາຈາກໃສ? ໄດ້ມາຈາກພຣະບາລີແລະອັດຖະກະຖາ. ເພາະແມ່ນແຕ່ໃນນິທານະບາລີກໍມີມາວ່າ 'ອັນໃດເປັນບຸບພະກິດຂອງສົງ?' ແລະໃນອັດຖະກະຖາ (ອັດຖະກະຖາກັງຂາວິຕະຣະນີ ອະທິບາຍນິທານ) ກໍມີມາວ່າ 'ທີ່ຖາມວ່າ ອັນໃດເປັນບຸບພະກິດຂອງສົງ ເພື່ອໃຫ້ສົງເຮັດອຸໂປສົດ...ເປ... ບຸບພະກິດ ໙ ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍຊື່ສອງຢ່າງຢ່າງນີ້ ຖາມວ່າ ສິ່ງນັ້ນເຮັດແລ້ວຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.

နနု စေတံ အန္တောနိဒါနေယေဝ အာဂတံ, အထ ကသ္မာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? သစ္စံ, တထာပိ တဒနုလောမတော ဇာနိတဗ္ဗတော ဝတ္တဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာယဉှိ ဣမာ ဂါထာယော သမ္မဇ္ဇနာဒီနံ ပုဗ္ဗကရဏာဒိဘာဝဉာပကဘာဝေနေဝ ဝုတ္တာ, န ပါတိမောက္ခာရမ္ဘကာလေ ဘဏိတဗ္ဗဘာဝေန. အထ စ ပန ဣဒါနိ ဘဏန္တိ, ဧဝံ သန္တေ ကိမတ္ထံ ဘဏန္တီတိ စိန္တာယံ အန္တောနိဒါနေ ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တပုစ္ဆာနုလောမေန ပုဗ္ဗကရဏာဒီနံ နိဋ္ဌဘာဝပုစ္ဆနတ္ထံ ဘဏန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကရဏံ ကတွာဝ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၁၇၇), တသ္မာ ပါဠိအဋ္ဌကထာနုလောမတော ဣမိနာ အနုက္ကမေန ကတေ သတိ ဓမ္မဇ္ဈေသကော ပညာယတိ, တဿ အဇ္ဈေသနာကာရော ပညာယတိ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ပညာယတိ, တဿ ပုဗ္ဗကရဏာဒီနံ နိဋ္ဌဘာဝပုစ္ဆနံ ပညာယတိ, ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ပညာယတိ, တာနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ ပဋိညာ ပညာယတိ, ဧဝံ ဣမေသံ ဂါထာဝါကျာနံ ဝစနေ ပယောဇနံ ပညာယတီတိ ကတွာ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝိနယညူဟိ စိရပဋိစ္ဆန္နော အယံ ကထာမဂ္ဂေါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော.

ຖາມວ່າ: ຂໍ້ນີ້ມີມາໃນພາຍໃນນິທານເອງບໍ່ແມ່ນບໍ, ແລ້ວເປັນຫຍັງຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກຈຶ່ງຕ້ອງກ່າວໃນເບື້ອງຕົ້ນ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຄວນກ່າວ ເພາະເພິ່ງຊາບໄດ້ໂດຍອະນຸໂລມຕາມຂໍ້ນັ້ນ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ພຽງເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ ການກວາດເປັນຕົ້ນເປັນບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອໃຫ້ກ່າວໃນເວລາເລີ່ມຕົ້ນສະແດງພຣະປາຕິໂມກ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ໃນປັດຈຸບັນກໍຍັງກ່າວກັນຢູ່, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອພິຈາຣະນາວ່າ ກ່າວເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພິ່ງຊາບວ່າ ກ່າວເພື່ອຖາມເຖິງຄວາມສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍຂອງບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນ ໂດຍອະນຸໂລມຕາມຄຳຖາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາຍໃນນິທານວ່າ 'ອັນໃດເປັນບຸບພະກິດຂອງສົງ'. ເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສົງຄວນເຮັດອຸໂປສົດ ຫຼັງຈາກເຮັດບຸບພະກອນ ໔ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ' (ອັດຖະກະຖາວິນັຍສັງຄະຫະ ໑໘໗), ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອເຮັດຕາມລຳດັບນີ້ໂດຍອະນຸໂລມຕາມພຣະບາລີແລະອັດຖະກະຖາ, ຜູ້ອາຣາດທະນາທັມກໍປາກົດ, ຮູບແບບການອາຣາດທະນາຂອງຜູ້ນັ້ນກໍປາກົດ, ຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກgໍປາກົດ, ການຖາມເຖິງຄວາມສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍຂອງບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ນັ້ນກໍປາກົດ, ການຕອບຂອງຜູ້ອາຣາດທະນາທັມກໍປາກົດ, ແລະຄຳປະຕິຍານເພື່ອສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂອງຜູ້ສະແດງພຣະປາຕິໂມກ ຫຼັງຈາກເຮັດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນສຳເລັດແລ້ວກໍປາກົດ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ປະໂຫຍດໃນການg່າວຄຳຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ກໍປາກົດ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະບັນດິດຜູ້ຮູ້ພຣະວິນັຍ ຄວນປະຕິບັດຕາມແນວທາງການອະທິບາຍນີ້ ທີ່ປິດບັງມາເປັນເວລາດົນນານ. ແມ່ນແຕ່ໃນການປະວາຣະນາກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ.

ပါဠိယဋ္ဌကထာဒီနဉှိ[Pg.404], အနုရူပံ ဣမံ နယံ;

ပုနပ္ပုနံ စိန္တယန္တု, ပဏ္ဍိတာ ဝိနယညုနော.

ຂໍພຣະບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ຮູ້ພຣະວິນັຍ ຈົ່ງພິຈາຣະນາແນວທາງນີ້ ທີ່ສົມຄວນແກ່ພຣະບາລີແລະອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນ ເນືອງໆ ເຖີ້ນ.

ပုနပ္ပုနံ စိန္တယိတွာ, ယုတ္တံ စေ ဓာရယန္တု တံ;

နော စေ ယုတ္တံ ဆဍ္ဍယန္တု, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကာတိ.

ເມື່ອພິຈາຣະນາເນືອງໆ ແລ້ວ, ຖ້າເຫັນວ່າສົມຄວນ ກໍຈົ່ງຊົງຈຳແນວທາງນັ້ນໄວ້; ຖ້າເຫັນວ່າບໍ່ສົມຄວນ, ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນສາວົກຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ກໍຈົ່ງລະຖິ້ມເສຍເຖີ້ນ.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະ ດັ່ງນີ້

ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ມີຊື່ວ່າ ອຸໂປສະຖະປະວາຣະນາວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ

ပဉ္စဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນປະຣິດເສດ ທີ ໒໕.

၂၆. ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယကထာ

໒໖. ວັດສູປະນາຍິກາວິນິດໄສກະຖາ

၁၇၉. ဧဝံ ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဝဿူပနာယိကာတိ ဧတ္ထ’’တျာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝသနံ ဝဿံ. ကိံ တံ? ဝသနကိရိယာ ဘာဝတ္ထေ ဏျ-ပစ္စယဝသေန. ဥပနယနံ ဥပနယော. ကော သော? ဥပဂမနကိရိယာ, ဝဿဿ ဥပနယော ဝဿူပနယော, သော ဧတိဿာ ပညတ္တိယာ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝဿူပနာယိကာ. ကာ သာ? ဝဿူပနာယိကပညတ္တိ. အထ ဝါ ဥပနယတိ ဧတာယာတိ ဥပနာယိကာ မဇ္ဈေ ဒီဃဝသေန. ဝဿဿ ဥပနာယိကာ ဝဿူပနာယိကာ, သာ ဧဝ ပုရေ ဘဝါ ပုရိမာ ဘဝတ္ထေ ဣမ-ပစ္စယဝသေန, သာ ဧဝ ပုရိမိကာ သကတ္ထေ က-ပစ္စယဝသေန, တသ္မိံ ပရေ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ အ-ကာရဿ ဣ-ကာရာဒေသော. ပစ္ဆာ ဘဝါ ပစ္ဆိမာ, သာဝ ပစ္ဆိမိကာ.

໑໗໙. ຫຼັງຈາກg່າວວິນິດໄສກ່ຽວກັບອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະg່າວວິນິດໄສກ່ຽວກັບການເຂົ້າພັນສາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ວັດສູປະນາຍິກາຕິ ເອັດຖະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ວັດສະ' ໝາຍເຖິງ ການຢູ່. ການຢູ່ນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ກິຣິຍາຄືການຢູ່ ໂດຍອຳນາດຂອງປັດໄຈ 'ນຍະ' ໃນພາວະອັດ. ຄຳວ່າ 'ອຸປະນາຍະ' ໝາຍເຖິງ ການນຳເຂົ້າໄປໃກ້. ການນຳເຂົ້າໄປໃກ້ນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ກິຣິຍາຄືການເຂົ້າໄປໃກ້, ການນຳເຂົ້າໄປໃກ້ເຊິ່ງພັນສາ ຊື່ວ່າ 'ວັດສູປະນາຍະ', ການນຳເຂົ້າໄປໃກ້ເຊິ່ງພັນສານັ້ນ ມີຢູ່ໃນພຣະບັນຍັດນີ້ ຫຼືມີຢູ່ໃນຂໍ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວັດສູປະນາຍິກາ'. ວັດສູປະນາຍິການັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ພຣະບັນຍັດກ່ຽວກັບການເຂົ້າພັນສາ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພຣະພິກຂຸຍ່ອມນຳເຂົ້າໄປໃກ້ດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸປະນາຍິກາ' ໂດຍການເຮັດໃຫ້ສຽງຍາວໃນທ່າມກາງ. ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ນຳເຂົ້າໄປໃກ້ເຊິ່ງພັນສາ ຊື່ວ່າ 'ວັດສູປະນາຍິກາ', ວັດສູປະນາຍິການັ້ນເອງ ທີ່ປາກົດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ปຸຣິມາ' ໂດຍອຳນາດຂອງປັດໄຈ 'ອິມະ' ໃນອັດແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ປຸຣິມານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ປຸຣິມິກາ' ໂດຍອຳນາດຂອງປັດໄຈ 'ກະ' ໃນສະgັດຖະ, ເມື່ອປັດໄຈນັ້ນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໃນອິດຖີລີງ ຈຶ່ງແປງອັກສອນ 'ອະ' ເປັນ 'ອິ'. ພັນສາທີ່ປາກົດໃນພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ 'ປັດສິມາ', ປັດສິມານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ປັດສິມິກາ'.

အဿတိယာ ပန ဝဿံ န ဥပေတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ န ဥပေတိ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, ယော ဥပဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝဿူပဂမနံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ, န အာလယကရဏဝသေန ဥပဂမနံ [Pg.405] သန္ဓာယာတိ ဝဒန္တိ. ပါဠိယံ ပန အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဒုတိယပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၈၄) ‘‘ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဟိ နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနပိ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆန္နေယေဝ သဒွါရဗန္ဓေ သေနာသနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ဝဿကာလေ သစေ သေနာသနံ လဘတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ လဘတိ, ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသိတွာပိ ကာတဗ္ဗံ. ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တေန သာမမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ, န တွေဝ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အသေနာသနိကဿ နာဝါဒိံ ဝိနာ အညတ္ထ အာလယမတ္တေန ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အမှာကံ ခန္တိ. နာဝါသတ္ထဝဇေသုယေဝ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, နာဝါယ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၀၃) သတိ, အသတိ ဝါ သေနာသနေ ဝဿူပဂမနဿ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) အယံ ပဋိက္ခေပေါ. တတ္ထ န လဘတီတိ အသတိ သေနာသနေ အာလယဝသေနပိ နာဝါဒီသု ဥပဂမနံ ဝုတ္တံ. စတူသု ဟိ သေနာသနေသု ဝိဟာရသေနာသနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, န ဣတရတ္တယံ.

ສ່ວນຄຳວ່າ “Assatiyā pana vassaṃ na upeti” (ແຕ່ເພາະບໍ່ມີສະຕິ ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າຈຳພັນສາ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເຂົ້າຈຳພັນສາໂດຍການເປັ່ງວາຈາວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຂົ້າຈຳພັນສາໃນວິຫານນີ້ ຕະຫຼອດໄຕມາດນີ້”. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພຣະດຳລັດທີ່ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີເສນາສະນະ ບໍ່ພຶງເຂົ້າຈຳພັນສາ ພິກຂຸໃດເຂົ້າຈຳພັນສາ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ” (ມະຫາວະ. ໒໐໔) ນີ້ ເປັນການຫ້າມໂດຍໝາຍເຖິງການເຂົ້າຈຳພັນສາດ້ວຍການເປັ່ງວາຈາ ບໍ່ແມ່ນໝາຍເຖິງການເຂົ້າຈຳພັນສາໂດຍການເຮັດທີ່ພັກອາໄສ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກໃນພຣະບາລີກ່າວໄວ້ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດພິເສດ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ ອະທິບາຍປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ ໒ (ປາຣາ. ອັດຖະ. ໑.໘໔) ກ່າວໄວ້ຢ່າງໜັກແໜ້ນວ່າ “ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຈະເຂົ້າຈຳພັນສາ ແມ້ຈະປະຕິບັດຕາມນານັກກະປະຕິປະທາ ກໍຕ້ອງເຂົ້າຈຳພັນສາໃນເສນາສະນະທີ່ມີປະຕູປິດມິດຊິດ ມຸງດ້ວຍເຄື່ອງມຸງ ໕ ຊະນິດ ຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນລະດູຝົນ ຖ້າໄດ້ເສນາສະນະ ກໍເປັນການດີ. ຖ້າບໍ່ໄດ້ ແມ້ຕ້ອງສະແຫວງຫາແຮງງານກໍຕ້ອງເຮັດ. ຖ້າບໍ່ໄດ້ແຮງງານ ແມ້ຕົນເອງກໍຕ້ອງເຮັດ, ແຕ່ບໍ່ພຶງເຂົ້າຈຳພັນສາໂດຍບໍ່ມີເສນາສະນະເລີຍ” (ມະຫາວະ. ໒໐໔). ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ (ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ) ຈຶ່ງມີວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີເສນາສະນະ ບໍ່ຄວນເຂົ້າຈຳພັນສາໃນທີ່ອື່ນ ນອກຈາກເຮືອເປັນຕົ້ນ ພຽງແຕ່ເຮັດທີ່ພັກອາໄສເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນເຮືອ, ກອງກວຽນ ແລະຄອກສັດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີພຣະພຸດທະອະນຸຍາດໄວ້ຕ່າງຫາກ ດ້ວຍພຣະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຂົ້າຈຳພັນສາໃນເຮືອໄດ້” (ມະຫາວະ. ໒໐໓) ບໍ່ວ່າຈະມີ ຫຼືບໍ່ມີເສນາສະນະກົຕາມ, ຂໍ້ຫ້າມທີ່ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີເສນາສະນະ ບໍ່ພຶງເຂົ້າຈຳພັນສາ” (ມະຫາວະ. ໒໐໔) ນີ້ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງຂໍ້ຫ້າມນັ້ນ. ໃນຄຳວ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ “ບໍ່ໄດ້” ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີເສນາສະນະ ກໍຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເຂົ້າຈຳພັນສາໃນເຮືອເປັນຕົ້ນ ແມ້ດ້ວຍການເຮັດທີ່ພັກອາໄສ. ເພາະວ່າ ໃນບັນດາເສນາສະນະ ໔ ຊະນິດນັ້ນ ວິຫານເສນາສະນະ ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ແມ່ນເສນາສະນະ ໓ ຊະນິດທີ່ເຫຼືອ.

ဋင်္ကိတမဉ္စာဒိဘေဒါ ကုဋီတိ ဧတ္ထ ဋင်္ကိတမဉ္စော နာမ ဒီဃေ မဉ္စပါဒေ မဇ္ဈေ ဝိဇ္ဈိတွာ အဋနိယော ပဝေသေတွာ ကတော မဉ္စော, တဿ ဣဒံ ဥပရိ, ဣဒံ ဟေဋ္ဌာတိ နတ္ထိ. ပရိဝတ္တေတွာ အတ္ထတောပိ တာဒိသောဝ ဟောတိ, တံ သုသာနေ ဒေဝဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တိ, စတုန္နံ ပါသာဏာနံ ဥပရိ ပါသာဏံ အတ္ထရိတွာ ကတံ ဂေဟမ္ပိ ‘‘ဋင်္ကိတမဉ္စော’’တိ ဝုစ္စတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭī” (ກຸຕິມີປະເພດຕຽງຕອກສະຫຼັກເປັນຕົ້ນ) ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ຕຽງຕອກສະຫຼັກ” (ຕຽງສະຫຼັກລີດ) ໄດ້ແກ່ ຕຽງທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍການເຈາະຮູເຄິ່ງກາງຂາຕຽງທີ່ຍາວ ແລ້ວສອດແມ່ແຄງເຂົ້າໄປ, ຕຽງນັ້ນບໍ່ມີກຳນົດວ່າ ນີ້ເປັນເບື້ອງເທິງ ນີ້ເປັນເບື້ອງລຸ່ມ. ແມ້ຈະປີ້ນກັບແລ້ວປູລາດ ກໍເປັນຄືກັນນັ້ນ, ເຂົາມັກຕັ້ງຕຽງນັ້ນໄວ້ໃນປ່າຊ້າ ແລະສານເທວະດາ, ແມ້ແຕ່ເຮືອນທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍການປູແຜ່ນຫີນໄວ້ເທິງເສົາຫີນ ໔ ເສົາ ກໍເອີ້ນວ່າ “ຕຽງຕອກສະຫຼັກ” ຄືກັນ.

‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သတ္ထဿ အဝိဟာရတ္တာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. သတ္ထေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ကုဋိကာဒီနံ အဘာဝေန ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာလယကရဏမတ္တေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိပ္ပကိရတီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂစ္ဆတိ. တီသု [Pg.406] ဌာနေသု နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ နတ္ထိ အာပတ္တိ, တေဟိ ဝိယုဇ္ဇိတွာ ဂမနေ ပန အာပတ္တိယေဝ, ပဝါရေတုဉ္စ န လဘတိ.

ຄຳວ່າ “ພຶງກ່າວວ່າ Idha vassaṃ upemi (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຂົ້າຈຳພັນສາໃນທີ່ນີ້) ໓ ເທື່ອ” ນັ້ນ ເພາະວ່າກອງກວຽນບໍ່ແມ່ນວິຫານ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງກ່າວວ່າ “imasmiṃ vihāre” (ໃນວິຫານນີ້) ແຕ່ພຶງກ່າວພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “idha vassaṃ upemi” (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຂົ້າຈຳພັນສາໃນທີ່ນີ້). ສ່ວນຄຳວ່າ “ແຕ່ບໍ່ຄວນເຂົ້າຈຳພັນສາໃນກອງກວຽນ” ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະບໍ່ມີກຸຕິເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເຂົ້າຈຳພັນສາໂດຍການເປັ່ງວາຈາວ່າ “idha vassaṃ upemi”, ແຕ່ຄວນເຂົ້າຈຳພັນສາພຽງແຕ່ການເຮັດທີ່ພັກອາໄສເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vippakirati” ໝາຍເຖິງ ແຍກຍ້າຍກັນໄປຄົນລະທິດລະທາງ. ຄຳວ່າ “ໃນຖານະ ໓ ປະການ ບໍ່ມີອາບັດໃນເພາະການຂາດພັນສາ” ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ມີອາບັດແກ່ຜູ້ທີ່ເດີນທາງໄປຮ່ວມກັບພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຫາກເດີນທາງແຍກຈາກພວກເຂົາໄປ ກໍຕ້ອງອາບັດແທ້ ແລະບໍ່ມີສິດປໍວໍຣະນາ.

ပဝိသနဒွါရံ ယောဇေတွာတိ သကဝါဋဗဒ္ဓမေဝ ယောဇေတွာ. ပုရိမိကာယ…ပေ… န ပက္ကမိတဗ္ဗာတိ ဣမိနာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပုရိမဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဝဿာနဥတုနော စတူသု မာသေသု သဗ္ဗပစ္ဆိမမာသံ ဌပေတွာ ပုရိမံ တေမာသံ ဝသိတဗ္ဗံ. သာဝဏပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပစ္ဆိမဝဿံ ဥပဂန္တွာ သဗ္ဗပဌမမာသံ ဌပေတွာ ပစ္ဆိမံ တေမာသံ ဝသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ အဝသိတွာ ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂတေန ဘိက္ခုနာ မဟာပဝါရဏာယ အန္တော အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတေန စာတုမာသိနိပဝါရဏာယ အန္တော အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ အန္တရာ စာရိကံ ပက္ကမေယျ, ဥပစာရသီမာတိက္ကမေယေဝ တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဣမမတ္ထံ ပါဠိယာ သမတ္ထေတုံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဝစနတော’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ သတိ ကရဏီယေ ပက္ကမန္တဿ သဗ္ဗထာပိ အာပတ္တိယေဝ သိယာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿေဝ အနာပတ္တိ သိယာ, န ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာ ပက္ကမန္တဿာတိ အာဟ ‘‘ကော ပန ဝါဒေါ’’တိအာဒိ.

ຄຳວ່າ “Pavisanadvāraṃ yojetvā” (ປະກອບປະຕູທາງເຂົ້າ) ໝາຍເຖິງ ປະກອບບານປະຕູໃຫ້ຕິດແໜ້ນ. ຄຳວ່າ “Purimikāya...pe... na pakkamitabbā” (ບໍ່ພຶງຫຼີກໄປໃນພັນສາທຳອິດ...ລະ...) ນີ້ ສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນ ໘ (ອາສາລະຫະ) ຕ້ອງຢູ່ຈຳພັນສາຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນຕົ້ນ ໂດຍເວັ້ນເດືອນສຸດທ້າຍຂອງລະດູຝົນ ໔ ເດືອນ. ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາຫຼັງໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນ ໙ (ສາວະນະ) ຕ້ອງຢູ່ຈຳພັນສາຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນຫຼັງ ໂດຍເວັ້ນເດືອນທຳອິດ. ຫາກບໍ່ຢູ່ຈຳພັນສາເຊັ່ນນີ້ ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາທຳອິດ ຫຼີກຈາຣິກໄປໃນລະຫວ່າງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນພາຍໃນເຂດວັດໃນວັນມະຫາປໍວໍຣະນາ ຫຼືພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາຫຼັງ ຫຼີກຈາຣິກໄປໃນລະຫວ່າງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນພາຍໃນເຂດວັດໃນວັນປໍວໍຣະນາທ້າຍໄຕມາດ (ວັນເພັງເດືອນ ໑໒), ພຽງແຕ່ກ້າວລ່ວງອຸປະຈາຣະສີມາໄປ ພິກຂຸນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ເພື່ອສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມນີ້ໃນພຣະບາລີ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “na bhikkhave...pe... vacanato” (ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ...ລະ...). ເພື່ອຕອບຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງທີ່ວ່າ “ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວ ແມ້ມີກິດຈະທຸລະຫຼີກໄປ ກໍຕ້ອງອາບັດໂດຍປະການທັງປວງຫຼື?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “vassaṃ upagantvā panā” (ກໍແລ້ວ ເມື່ອເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວ...). ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະມີອະນາບັດສະເພາະຜູ້ທີ່ຫຼີກໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະໃນວັນນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນມີອະນາບັດແກ່ຜູ້ທີ່ຢູ່ ໒-໓ ວັນແລ້ວຫຼີກໄປ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ko pana vādo” (ຈະກ່າວໄປໃຍ...).

၁၈၀. ဣဒါနိ သတ္တာဟကရဏီယလက္ခဏံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေန ပဟိတေ ဂန္တုံ, န တွေဝ အပ္ပဟိတေ, ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ ဥပါသကဿ ဥပါသိကာယာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၇) ဧကံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ ပဟိတေ, ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ [Pg.407] သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ မာတုယာ စ ပိတုဿ စာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၉၈) ဧကံ, ‘‘သစေ ပန ဘိက္ခုနော ဘာတာ ဝါ အညော ဝါ ဉာတကော ဂိလာနော ဟောတီ’’တိ ဧကံ, ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသန္တော ဘိက္ခုဘတ္တိကော’’တိ ဧကံ, ‘‘သစေ ဘိက္ခုဿ…ပေ… အနဘိရတိ ဝါ ကုက္ကုစ္စံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ ဧကံ, ‘‘ကောစိ ဘိက္ခု ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ ပရိဝါသာရဟော’’တိ ဧကံ, ‘‘ဘိက္ခုနိယာပိ မာနတ္တာရဟာယာ’’တိ ဧကံ, ‘‘သာမဏေရော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမော…ပေ… သိက္ခမာနာ ဝါ…ပေ… သာမဏေရီ ဝါ’’တိ ဧကံ, ‘‘ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သံဃော ကမ္မံ ကတ္တုကာမော တဇ္ဇနီယံ ဝါ’’တိ ဧကံ, ‘‘သစေပိ ကတံယေဝ ဟောတိ ကမ္မ’’န္တိ ဧကံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃကရဏီယေန ဂန္တု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၉၉) ဧကန္တိ ဧကာဒသ ဌာနာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ပဌမတတိယစတုတ္ထဝသေန တီသု ဌာနေသု ပဟိတေ ဧဝ ဂန္တဗ္ဗံ, နော အပ္ပဟိတေ. သေသေသု အဋ္ဌသု အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တဗ္ဗံ, ပဂေဝ ပဟိတေ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၉၉) ‘‘ဂန္တဗ္ဗန္တိ သံဃကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ အနုပါသကေဟိပိ သာသနဘာဝံ ဉာတုကာမေဟိ ပဟိတေ တေသံ ပသာဒဝဍ္ဎိသမ္ပတ္တေဟိပိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုဘတ္တိကောတိ ဘိက္ခုနိဿိတကော. သော ပန ယသ္မာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသန္တော’’တိ.

໑໘໐. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລັກສະນະຂອງສັດຕາຫະກະຣະນີຍະໂດຍລະອຽດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “anujānāmi bhikkhave” (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໑໑ ສະຖານະ ຄື: ໑. “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະແກ່ບຸກຄົນ ໗ ຈຳພວກ ທີ່ສົ່ງຄົນມາສະກົດ (ນິມົນ), ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເມື່ອບໍ່ໄດ້ສົ່ງມາ, ຄື ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ສິກຂະມານາ, ສາມະເນນ, ສາມະເນຣີ, ອຸປາສົກ, ອຸປາສິກາ” (ມະຫາວະ. ໑໘໗). ໒. “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະແກ່ບຸກຄົນ ໗ ຈຳພວກ ແມ້ບໍ່ໄດ້ສົ່ງຄົນມາສະກົດ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເມື່ອສົ່ງມາ, ຄື ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ສິກຂະມານາ, ສາມະເນນ, ສາມະເນຣີ, ມານດາ ແລະບິດາ” (ມະຫາວະ. ໑໑໘). ໓. “ກໍຖ້າວ່າ ພີ່ຊາຍ ນ້ອງຊາຍ ຫຼືຍາດຄົນອື່ນຂອງພິກຂຸ ເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍ”. ໔. “ຜູ້ບຳລຸງພິກຂຸ ຜູ້ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນວິຫານດຽວກັນ”. ໕. “ຖ້າວ່າ ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອະນາພິຣົມ) ຫຼືຄວາມສົງໄສ (ກຸກກຸດຈະ) ຫຼືທິດຖິ ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸ...ລະ...”. ໖. “ພິກຂຸບາງຮູບຕ້ອງຄະລຸທຳ ຄວນແກ່ປະຣິວາດ”. ໗. “ແມ້ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ຄວນແກ່ມານັດ”. ໘. “ສາມະເນນຜູ້ໃຜ່ຈະອຸປະສົມບົດ...ລະ... ຫຼືສິກຂະມານາ...ລະ... ຫຼືສາມະເນຣີ”. ໙. “ສົງໃຜ່ຈະເຮັດກຳ ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ແກ່ພິກຂຸ ຫຼືພິກຂຸນີ”. ໑໐. “ແມ້ຖ້າວ່າກຳນັ້ນເຮັດແລ້ວ”. ໑໑. “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ໄປດ້ວຍສັງຄະກະຣະນີຍະ” (ມະຫາວະ. ໑໙໙). ໃນສະຖານະເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍປະເພດທີ ໑, ໓ ແລະ ໔ ໃນ ໓ ສະຖານະນີ້ ຕ້ອງໄປເມື່ອເຂົາສົ່ງຄົນມາສະກົດ (ນິມົນ) ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເມື່ອບໍ່ໄດ້ສົ່ງມາ. ສ່ວນໃນ ໘ ສະຖານະທີ່ເຫຼືອ ແມ້ບໍ່ໄດ້ສົ່ງຄົນມາສະກົດກໍໄປໄດ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເມື່ອສົ່ງມາ. ເພາະໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ ໒.໑໙໙) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ gantabbaṃ (ພຶງໄປ) ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ້ບໍ່ໄດ້ສົ່ງຄົນມາສະກົດ ກໍພຶງໄປດ້ວຍສັງຄະກະຣະນີຍະໄດ້”. ແລະໃນທີ່ນີ້ ແມ້ແຕ່ຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນອຸປາສົກ ແຕ່ໃຜ່ຈະຮູ້ຈັກຄວາມເປັນພຣະສາສະໜາ ສົ່ງຄົນມາສະກົດ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງພວກເຂົາ ກໍຄວນຖືວ່າ ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະໄດ້. ຄຳວ່າ “Bhikkhubhattiko” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອາໄສພິກຂຸ. ແຕ່ເພາະຜູ້ນັ້ນອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຜູ້ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ”.

၁၈၁. အပိစေတ္ထာတိ အပိစ ဧတ္ထာတိ ဆေဒေါ, ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ သတ္တာဟကရဏီယဝိနိစ္ဆယေ အပိစ အပရော အယံ ဤဒိသော ပါဠိမုတ္တကနယော ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကပါဠိတော မုတ္တော နယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၉၉) ပန ‘‘ပါဠိမုတ္တကရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဒိဿတိ. တထာ [Pg.408] ဟိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၉၉) ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယောတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရုဏုဋ္ဌာပနသင်္ခါတဿ ရတ္တိစ္ဆေဒဿ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ. သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၉၉) ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရုဏုဋ္ဌာပနံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ’’တိ. အနိမန္တိတေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ အနိမန္တိတတ္တာ သတ္တာဟကိစ္စံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ ဝဿစ္ဆေဒေါ စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တဉှိ ရတ္တိစ္ဆေဒကာရဏံ ဝိနာ တိရောဝိဟာရေ ဝသိတွာ အာဂမိဿာမီတိ ဂစ္ဆတော ဝဿစ္ဆေဒံ ဝဒန္တိ. ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အန္တောဥပစာရသီမာယံ ဌိတေနေဝ သတ္တာဟကရဏီယနိမိတ္တံ သလ္လက္ခေတွာ ဣမိနာ နိမိတ္တေန ဂန္တွာ ‘‘သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုရိမက္ခဏေ အာဘောဂံ ကတွာ ဂမနက္ခဏေ ဝိသရိတွာ ဂတေပိ ဒေါသော နတ္ထိ, ‘‘သကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၀၇) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗထာ အာဘောဂံ အကတွာ ဂတဿ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ ဝဒန္တိ. ယော ပန သတ္တာဟကရဏီယနိမိတ္တာဘာဝေပိ ‘‘သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂမိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂန္တွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂစ္ဆတိ, တဿ အာပတ္တိယေဝ, ဝဿစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ သတ္တာဟဿ သန္နိဝတ္တတ္တာတိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

໑໘໑. ຄຳວ່າ “Apicettha” ແຍກບົດເປັນ “api ca ettha”. ການປະກອບຄວາມມີດັ່ງນີ້: “apica” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) “ettha” (ໃນການວິນິດໄສສັດຕາຫະກະຣະນີຍະນີ້) ພຶງຊາບວ່າ “aparo ayaṃ īdiso pāḷimuttakanayo” (ນີ້ເປັນໄນອື່ນທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ ຄື ໄນທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີວັດສູປະນາຍິກາຂັນທົກ). ແຕ່ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. ໑໙໙) ພົບຄຳວ່າ “pāḷimuttakaratticchedavinicchayo” (ການວິນິດໄສການຂາດລາຕີທີ່ພົ້ນຈາກພຣະບາລີ). ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ ໒.໑໙໙) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ ratticchedavinicchayo ໄດ້ແກ່ ການວິນິດໄສການຂາດລາຕີ ອັນໄດ້ແກ່ການໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນພາຍນອກ”. ແມ້ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ຕີ. ມະຫາວັກຄະ ໓.໑໙໙) ກ່າວໄວ້ວ່າ “ການໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນພາຍນອກ ຊື່ວ່າ ການຂາດລາຕີ”. ໃນຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບນິມົນ” ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບນິມົນ ແມ້ພິກຂຸຜູ້ອະທິຖານສັດຕາຫະກິດແລ້ວຫຼີກໄປ ກໍຕ້ອງຂາດພັນສາ ແລະຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ເພາະພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈະພັກຢູ່ໃນວິຫານອື່ນ ແລ້ວຈະກັບມາ” ໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນການຂາດລາຕີຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ ພັນສາຍ່ອມຂາດ. ຄຳວ່າ “ຄວນໄປ” ໝາຍຄວາມວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ພາຍໃນອຸປະຈາຣະສີມານັ້ນເອງ ກຳນົດນິມິດແຫ່ງສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ ແລ້ວມົນສິການ (ຕັ້ງໃຈ) ວ່າ “ເຮົາຈະໄປດ້ວຍນິມິດນີ້ ແລ້ວຈະກັບມາພາຍໃນ ໗ ວັນ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຄວນໄປ. ແມ້ໃນຂະນະກ່ອນຈະຫຼີກໄປ ໄດ້ມົນສິການໄວ້ ແຕ່ໃນຂະນະຫຼີກໄປພັດຫຼົງລືມ ກໍບໍ່ມີໂທດ, ແຕ່ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ມົນສິການເລີຍ ພັນສາຍ່ອມຂາດ ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ “ພິກຂຸຜູ້ມີກິດຈະທຸລະ ຫຼີກໄປ” (ມະຫາວະ. ໒໐໗). ສ່ວນພິກຂຸໃດ ແມ້ບໍ່ມີນິມິດແຫ່ງສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ ແຕ່ມົນສິການວ່າ “ເຮົາຈະກັບມາພາຍໃນ ໗ ວັນ” ແລ້ວຫຼີກໄປ ແລະກັບມາພາຍໃນ ໗ ວັນ, ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພິກຂຸນັ້ນຕ້ອງອາບັດແທ້ ແຕ່ພັນສາບໍ່ຂາດ ເພາະກັບມາພາຍໃນ ໗ ວັນ, ເລື່ອງນີ້ພຶງພິຈາລະນາໃຫ້ດີກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.

ဘဏ္ဍကန္တိ စီဝရဘဏ္ဍံ. ပဟိဏန္တီတိ စီဝရဓောဝနာဒိကမ္မေန ပဟိဏန္တိ. သမ္ပာပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဇ္ဇေဝ အာဂမိဿာမီ’’တိ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပုန အာဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ သစေ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဟောတိ, ဝဿစ္ဆေဒေါပိ န ဟောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒဒုက္ကဋဉ္စ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ, တဒဟေဝ အာဂမနေ သဥဿာဟတ္တာ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝါ အာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အာစရိယံ ပဿိဿာမီတိ ပန ဂန္တုံ လဘတီတိ ‘‘အဂိလာနမ္ပိ အာစရိယံ, ဥပဇ္ဈာယံ ဝါ ပဿိဿာမီ’’တိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ လဘတိ, နိဿယာစရိယံ ဓမ္မာစရိယဉ္စ, ပဂေဝ [Pg.409] ဥပသမ္ပဒါစရိယဥပဇ္ဈာယေ. သစေ နံ အာစရိယော ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ သတ္တာဟကရဏီယေန အာဂတာနံ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပုန အာဂစ္ဆန္တံ သစေ အာစရိယော, ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝဿစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သတ္တာဟဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမိတတ္တာ.

ຄຳວ່າ “Bhaṇḍakaṃ” ໄດ້ແກ່ ບໍລິຂານຈີວອນ. ຄຳວ່າ “Pahiṇanti” ໝາຍເຖິງ ສົ່ງໄປດ້ວຍກິດຈະກຳມີການຊັກຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “ບໍ່ສາມາດຈະເຖິງໄດ້, ຄວນຢູ່” ນີ້ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ວິຫານໃກ້ຄຽງດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈະກັບມາໃນວັນນີ້ເອງ” ແລ້ວຂາກັບ ຫາກອະລຸນຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງທາງ ພັນສາກໍບໍ່ຂາດ ແລະອາບັດທຸກກົດເພາະການຂາດລາຕີກໍບໍ່ມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະມີຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະກັບມາໃນວັນນັ້ນເອງ ພັນສາຂາດ ຫຼືອາບັດ ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ຄວນໄປເພື່ອຈະພົບອາຈານ” ນັ້ນ ໝາຍຄວາມວ່າ ພິກຂຸຄວນໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະວ່າ “ເຮົາຈະໄປພົບອາຈານ ຫຼືພຣະອຸປັດຊາ ແມ້ຜູ້ບໍ່ເຈັບໄຂ້”, ໝາຍເຖິງນິສໄສຍາຈານ ແລະທັມມາຈານ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງອຸປະສຳປະທາຈານ ແລະພຣະອຸປັດຊາ. ໃນຄຳວ່າ “ຖ້າອາຈານກ່າວກັບເພິ່ນວ່າ ມື້ນີ້ຢ່າຟ້າວໄປ, ຄວນຢູ່” ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຖ້າອາຈານ ຫຼືພຣະອຸປັດຊາ ກ່າວກັບພິກຂຸຜູ້ມາດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະເຊັ່ນນັ້ນ ເຊິ່ງກຳລັງຈະກັບໄປພາຍໃນ ໗ ວັນວ່າ “ມື້ນີ້ຢ່າຟ້າວໄປ” ກໍຄວນຢູ່, ແມ້ຈະກາຍ ໗ ວັນໄປ ກໍບໍ່ມີອາບັດ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ພັນສາຍ່ອມຂາດແທ້ ເພາະຢູ່ພາຍນອກກາຍ ໗ ວັນ.

သစေ ဒူရံ ဂတော သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ ဝဿစ္ဆေဒကာရဏေ သတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ဧတ္ထ ဆ ဒိဝသာနိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပုရာရုဏာ ဧဝ အန္တောဥပစာရသီမာယံ ပဝိသိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ပုနဒိဝသေ သတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကေစိ ပန ‘‘သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဂန္တွာ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ ဒိဝသဘာဂေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ အရုဏုဋ္ဌာပနမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၉၉) ‘‘သတ္တာဟံ သန္နိဝတ္တော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂစ္ဆန္တော စ အန္တော အပ္ပဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေန္တော စ သမုစ္ဆိန္နဝဿော ဧဝ ဘဝိဿတိ အရုဏဿ ဗဟိ ဧဝ ဥဋ္ဌာပိတတ္တာ. ဣတရထာ ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ. ‘‘သတ္တာဟဝါရေန အန္တောဝိဟာရေ ပဝိသိတွာ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော အညေသု စ ဌာနေသု အရုဏုဋ္ဌာပနမေဝ ဝုစ္စတိ. ဝက္ခတိ ဟိ စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၆၄) ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဣတရသ္မိံ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏမေဝ ဥဋ္ဌာပေတီ’’တိ.

ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຖ້າໄປໄກ ພຶງໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໂດຍກຳນົດ ໗ ວັນ” ນີ້ ສະແດງວ່າ ເມື່ອມີເຫດຜົນການຂາດພັນສາ ແມ້ການໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະກໍຄວນຢູ່. ໃນຄຳນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຢູ່ພາຍນອກ ໖ ວັນ ແລ້ວໃນວັນທີ ໗ ກ່ອນອະລຸນຂຶ້ນ ຕ້ອງເຂົ້າມາພາຍໃນອຸປະຈາຣະສີມາ ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ (ໃນວັດ) ແລ້ວໃນວັນຖັດໄປ ຈຶ່ງອະທິຖານສັດຕາຫະແລ້ວຫຼີກໄປ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ “ເມື່ອມາໃນວັນທີ ໗ ບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ (ໃນວັດ) ແລ້ວຫຼີກໄປໃນສ່ວນແຫ່ງວັນນັ້ນເອງ ກໍຄວນຢູ່” ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “aruṇo uṭṭhāpetbo” (ພຶງໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ). ເພາະໃນພຣະບາລີ (ມະຫາວະ. ໑໙໙) ໝາຍເຖິງການໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນໃນວັນທີ ໗ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sattāhaṃ sannivatto kātabbo” (ພຶງກັບມາພາຍໃນ ໗ ວັນ). ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ (ໃນວັດ) ແລະຜູ້ບໍ່ເຂົ້າມາພາຍໃນ ແຕ່ຢູ່ພາຍນອກຕະຫຼອດ ໗ ວັນ ພັນສາຍ່ອມຂາດແທ້ ເພາະອະລຸນຂຶ້ນໃນພາຍນອກເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄຳວ່າ “aruṇo uṭṭhāpetbo” (ພຶງໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ) ກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະຄວນກ່າວວ່າ “ພຶງເຂົ້າມາພາຍໃນວິຫານໂດຍກຳນົດ ໗ ວັນ ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວຈຶ່ງໄປ” ແລະໃນທີ່ອື່ນໆ ກໍກ່າວເຖິງການໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານຈະກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣະຂັນທົກ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. ໓໖໔) ວ່າ “ພິກຂຸຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວິຫານໜຶ່ງ ຍ່ອມໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນວິຫານອີກຫຼັງໜຶ່ງ ໂດຍກຳນົດ ໗ ວັນ”.

အထာပိ [Pg.410] ယံ တေ ဝဒေယျုံ ‘‘သတ္တမေ ဒိဝသေ ယဒါ ကဒါစိ ပဝိဋ္ဌေန တံဒိဝသနိဿိတော အတီတာရုဏော ဥဋ္ဌာပိတော နာမ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ, တံ သဒ္ဒဂတိယာပိ န သမေတိ. န ဟိ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ ပစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော တဿ ပယောဇကော ဥဋ္ဌာပကော ဘဝိတုမရဟတိ. ယဒိ ဘဝေယျ, ‘‘ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပန အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿာ’’ပီတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၀၇) ဧတ္ထ ‘‘အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. တေနပိ တံဒိဝသနိဿိတဿ အရုဏဿ ဥဋ္ဌာပိတတ္တာ အာရညကဿပိ ဘိက္ခုနော သာယနှသမယေ အင်္ဂယုတ္တံ အရညံ ဂန္တွာ တဒါ ဧဝ နိဝတ္တန္တဿ အရုဏော ဥဋ္ဌာပိတော ဓုတင်္ဂဉ္စ ဝိသောဓိတံ သိယာ, န စေတံ ယုတ္တံ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဧဝ အရုဏုဋ္ဌာပနဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ကာလဿေဝ ပန နိက္ခမိတွာ အင်္ဂယုတ္တေ ဌာနေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. သစေ အရုဏုဋ္ဌာနဝေလာယံ တေသံ အာဗာဓော ဝဍ္ဎတိ, တေသံ ဧဝ ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, န ဓုတင်္ဂဝိသုဒ္ဓိကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁). တထာ ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပိ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပန္တာနံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော. ‘‘ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ နိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇) ဟိ ဝုတ္တံ. သဟသေယျသိက္ခာပဒေပိ အနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟ နိဝုတ္ထဘာဝပရိမောစနတ္ထံ ‘‘ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၅၄) ဝုတ္တံ. ဧဝံ စီဝရဝိပ္ပဝါသာဒီသု စ သဗ္ဗတ္ထ ရတ္တိပရိယောသာနေ အာဂါမိအရုဏဝသေနေဝ အရုဏုဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ, န အတီတာရုဏဝသေန, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အရုဏုဋ္ဌာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အညထာ ဝဿစ္ဆေဒတ္တာ.

ອະນຶ່ງອີກ, ຫາກມີຜູ້ກ່າວວ່າ "ໃນວັນທີເຈັດ, ເມື່ອພິກຂຸເຂົ້າໄປໃນເວລາໃດເວລາໜຶ່ງ, ອະລຸນທີ່ຜ່ານໄປແລ້ວເຊິ່ງອາໄສວັນນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນອະລຸນທີ່ພິກຂຸໃຫ້ຂຶ້ນແລ້ວ, ອັດຖະກະຖາກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້", ຄຳກ່າວນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບທາງແຫ່ງເຫດຜົນເລີຍ. ເພາະວ່າ ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ, ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປພາຍຫຼັງ ບໍ່ຄວນຈະເປັນຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ໃຫ້ອະລຸນນັ້ນຂຶ້ນໄດ້. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນໄດ້, ຄຳວ່າ "ກໍພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວ ບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ ແລ້ວຫຼີກໄປດ້ວຍກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດພາຍໃນເຈັດວັນໃນວັນນັ້ນເອງ" (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. 207) ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ" ກໍຈະຂັດກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເພາະອະລຸນທີ່ອາໄສວັນນັ້ນ ເປັນອະລຸນທີ່ໃຫ້ຂຶ້ນແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປ່າ ຜູ້ໄປສູ່ປ່າອັນປະກອບດ້ວຍອົງໃນເວລາແລງ ແລ້ວກັບຄືນມາໃນເວລານັ້ນເອງ, ອະລຸນກໍຊື່ວ່າໃຫ້ຂຶ້ນແລ້ວ ແລະທຸດົງກໍຊື່ວ່າຜຸດຜ່ອງແລ້ວ, ແຕ່ຂໍ້ນີ້ບໍ່ສົມຄວນ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ການໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນນັ້ນ ຕ້ອງເຮັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່, ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ແຕ່ຄວນອອກໄປແຕ່ເຊົ້າຕູ່ ແລ້ວໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ອັນປະກອບດ້ວຍອົງ. ຫາກວ່າໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ຄວາມເຈັບໄຂ້ຂອງພວກເພິ່ນກຳເລີບຂຶ້ນ, ກໍຄວນເຮັດກິດຈະຂອງພວກເພິ່ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ມຸ່ງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງທຸດົງ" (ວິສຸດທິ. 1.31). ເຊັ່ນດຽວກັນ, ແມ່ນແຕ່ພວກພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເກັບວັດໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ, ທ່ານກໍກ່າວວ່າເປັນການຂາດລາຕີ. ຈິງຢູ່, ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄວນເກັບວັດເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນແລ້ວ" (ຈູລະວະ. ອັດຖະ. 97). ແມ່ນແຕ່ໃນສະຫະເສຍຍະສິກຂາບົດ, ເພື່ອພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ຮ່ວມກັບອະນຸປະສຳບັນ, ທ່ານກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ອອກໄປກ່ອນອະລຸນຂຶ້ນ" ເປັນຕົ້ນ (ປາຈິ. 54). ດ້ວຍເຫດນີ້, ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງການຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ໃນທຸກໆບ່ອນ ເມື່ອສິ້ນສຸດລາຕີ ທ່ານກໍສະແດງການຂຶ້ນແຫ່ງອະລຸນ ໂດຍອາໄສອະລຸນທີ່ຈະມາເຖິງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍອາໄສອະລຸນທີ່ຜ່ານໄປແລ້ວ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄວນຊາບການໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນທີ່ນີ້ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ພັນສາກໍຈະຂາດ.

ယံ ပန ဝဿံ ဥပဂတဿ တဒဟေဝ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ သကရဏီယဿ ပက္ကမနဝစနံ, တံ ဝဿံ ဥပဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယဒါ ကဒါစိ နိမိတ္တေ သတိ ဂမနဿ အနုညာတတ္တာ ယုတ္တံ, န ပန သတ္တာဟဝါရေန ဂတဿ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝဂမနံ [Pg.411] ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ယထာ ဝါ ‘‘သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ, အာဂစ္ဆေယျ ဝါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တံ အာဝါသံ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၀၇) ပစ္ဆိမသတ္တာဟေ အနာဂမနေ အနုညာတေပိ အညသတ္တာဟေသု တံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ပဌမသတ္တာဟေ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂမနေ အနုညာတေပိ တတော ပရေသု သတ္တာဟေသု အာဂတဿ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂမနံ န ဝဋ္ဋတိ ဧဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ສ່ວນຄຳກ່າວເຖິງການຫຼີກໄປຂອງພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນວັນນັ້ນເອງ ເພາະມີກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດນັ້ນ, ຍ່ອມສົມຄວນ ເພາະຊົງອະນຸຍາດການໄປໃນເວລາໃດເວລາໜຶ່ງ ເມື່ອມີເຫດຈຳເປັນ ນັບແຕ່ເວລາເຂົ້າຈຳພັນສາເປັນຕົ້ນໄປ, ແຕ່ການຫຼີກໄປໃນວັນນັ້ນເອງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ໄປດ້ວຍກຳນົດເຈັດວັນນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄວນໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ". ຫຼືປຽບເໝືອນວ່າ "ເມື່ອວັນປະວໍຣະນາເຫຼືອອີກເຈັດວັນ ພິກຂຸມີກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດ ກໍຫຼີກໄປ, ພິກຂຸນັ້ນ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈະກັບມາສູ່ອາວາດນັ້ນ ຫຼືບໍ່ກັບມາທັງສອງຢ່າງ" ເປັນຕົ້ນ (ມະຫາວະ. 207) ເຖິງແມ່ນຊົງອະນຸຍາດການບໍ່ກັບມາໃນເຈັດວັນສຸດທ້າຍ, ແຕ່ໃນເຈັດວັນອື່ນໆ ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນກໍບໍ່ຄວນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເຖິງແມ່ນຊົງອະນຸຍາດການຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນເຈັດວັນທຳອິດ, ແຕ່ການຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ກັບມາແລ້ວໃນເຈັດວັນຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນຢ່າງແທ້ຈິງ, ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນເຖິງຄວາມຕົກລົງໃຈຢ່າງນີ້.

သစေ ပဝါရိတကာလေ ဝဿာဝါသိကံ ဒေန္တီတိအာဒိနာ ဝဿာဝါသိကစီဝရမ္ပိ ကထိနစီဝရံ ဝိယ ဝဿံဝုတ္ထဝိဟာရပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝိညာယတိ. ‘‘ယဒိ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏံ ဥဋ္ဌာပယိံသု, ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂတာ လဘန္တိ. ကထိနာနိသံသစီဝရံ ပန သံဃံ အနာပုစ္ဆာ တေ န လဘန္တိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာပိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ လဘန္တူတိ ဝါ ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၁၈၂). ဣဓ အာဟဋန္တိ ဝိဟာရတော ဗဟိ အာဂတဋ္ဌာနေ အာနီတံ.

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຫາກໃນເວລາປະວໍຣະນາແລ້ວ ພວກເຂົາຖວາຍຜ້າວັດສາວາສິກະ" ຍ່ອມເປັນທີ່ຊາບກັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜ້າວັດສາວາສິກະ ກໍເປັນຜ້າຜູກພັນກັບວິຫານທີ່ຢູ່ຈຳພັນສາ ເໝືອນກັບຜ້າກະຖິນ. ແຕ່ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຫາກພວກເພິ່ນໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນດ້ວຍກຳນົດເຈັດວັນ, ກໍຄວນຮັບເອົາ", ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ໄປດ້ວຍກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດພາຍໃນເຈັດວັນ ແລ້ວກັບມາພາຍໃນເຈັດວັນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບ. ສ່ວນຜ້າອານິສົງກະຖິນນັ້ນ ຫາກພວກເພິ່ນບໍ່ໄດ້ບອກລາສົງ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບ. ຈິງຢູ່, ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ "ບໍ່ຄວນຕັ້ງກະຕິກາອັນບໍ່ເປັນທຳ ເຊັ່ນວ່າ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ໄປດ້ວຍກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດພາຍໃນເຈັດວັນ ກໍຂໍໃຫ້ໄດ້ຮັບສິ່ງຂອງທີ່ຈະຕ້ອງແຈກຢາຍ" (ວິ. ສັງຄະ. ອັດຖະ. 182). ຄຳວ່າ "ນຳມາໃນທີ່ນີ້" ໝາຍເຖິງ ນຳມາສູ່ສະຖານທີ່ພາຍນອກວິຫານ.

ဝါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဟောန္တိ, ဂဏှန္တိပိ ပရိပါတေန္တိပီတိ ဧတ္ထ ဂဏှန္တီတိ ဂဟေတွာ ခါဒန္တိ. ပရိပါတေန္တီတိ ပလာပေန္တိ, အနုဗန္ဓန္တီတိ အတ္ထော. ဣမေသု ‘‘ဂါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု သံဃဘေဒပရိယန္တေသု ဝတ္ထူသု ကေဝလံ အနာပတ္တိ ဟောတိ, ပဝါရေတုံ ပန န လဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သစေ ပနာတိအာဒီသု ယသ္မာ နာနာသီမာယံ ဒွီသု အာဝါသေသု ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တဿ ‘‘ဒုတိယေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဥပစာရတော နိက္ခန္တမတ္တေ ပဌမော သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, တသ္မာ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၂၀၇) ‘‘တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတီ’’တိ ပဌမံ သေနာသနဂ္ဂါဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒုတိယသေနာသနဂ္ဂါဟေ ပန ပုရိမိကာ ပညာယတေဝ, တတ္ထေဝ တေမာသံ ဝသန္တော [Pg.412] ပုရိမဝဿံဝုတ္ထော ဧဝ ဟောတိ. တတော ဝါ ပန ဒုတိယဒိဝသာဒီသု ‘‘ပဌမသေနာသနေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဥပစာရာတိက္ကမေ ပုရိမိကာပိ န ပညာယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ "ຖືກສັດຮ້າຍບຽດບຽນ, ຍ່ອມຈັບບາງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕົກໄປບາງ" ນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ຍ່ອມຈັບ" ໝາຍເຖິງ ຈັບgັດກິນ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕົກໄປ" ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ໜີໄປ, ຄືໄລ່ຕິດຕາມ ບົດວິເຄາະເປັນຢ່າງນີ້. ໃນເລື່ອງທັງຫຼາຍ ມີ "ຖືກສັດຮ້າຍບຽດບຽນ" ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ "ການແຕກແຍກແຫ່ງສົງ" ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ເປັນພຽງແຕ່ບໍ່ມີອາບັດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອປະວໍຣະນາ. ສ່ວນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ກໍຫາກວ່າ" ນັ້ນ, ເພາະເຫດທີ່ເມື່ອພິກຂຸເຂົ້າຈຳພັນສາໃນອາວາດສອງແຫ່ງທີ່ມີສີມາຕ່າງກັນ ພຽງແຕ່ກ້າວອອກໄປຈາກອຸປະຈານດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ຈະຢູ່ຈຳພັນສາໃນອາວາດທີສອງ", ການຖືເສນາສະນະຄັ້ງທຳອິດຍ່ອມລະງັບໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນພະບານີ (ມະຫາວະ. 207) ທີ່ກ່າວວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພັນສາທຳອິດຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ" ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງການຖືເສນາສະນະຄັ້ງທຳອິດ. ສ່ວນໃນການຖືເສນາສະນະຄັ້ງທີສອງ ພັນສາທຳອິດຍ່ອມປາກົດຢູ່ແທ້, ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ຈຳພັນສາໃນອາວາດນັ້ນຕະຫຼອດສາມເດືອນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຢູ່ຈຳປຸຣິມພັນສາແທ້. ແຕ່ຈາກນັ້ນ ຫຼືໃນວັນທີສອງເປັນຕົ້ນໄປ ເມື່ອກ້າວລ່ວງອຸປະຈານໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ຈະຢູ່ຈຳພັນສາໃນເສນາສະນະທຳອິດ", ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ພັນສາທຳອິດກໍບໍ່ປາກົດ.

ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ ဟောန္တမ္ပိ ဒုက္ကဋံ သတိယေဝ ပဋိဿဝေ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တဿ တဿ ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တဉ္စ ခေါ…ပေ… ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ’’တိ. ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၂၀၇) ‘‘သော သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာဒိဝသေပိ သတ္တာဟကရဏီယံ ဝိနာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘နဝမိတော ပဋ္ဌာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ကစ္စိ ဥပေါသထဒိဝသတော ဥပနိဓာယ နဝမီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု လောကိယတိထိဝသေနာတိ အာသင်္ကန္တိ. တတြေဝံ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပုရိမဘဒ္ဒပဒမာသကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသံ ဥပနိဓာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, န လောကိယတိထိဝသေန. ဘဒ္ဒပဒမာသဿ ဟိ ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသံ မရိယာဒံ ကတွာ တဒနန္တရပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂဏိယမာနေ သတိ ယော ဒိဝသော နဝမော ဟောတိ, တတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တိထိပေက္ခာယ ပန ဣတ္ထိလိင်္ဂဝေါဟာရော, တတော နဝမိတော ပဋ္ဌာယ အနာဂတသတ္တာဟေ ပဝါရဏာ ဟောတိ.

ເພາະອາບັດທຸກກົດ ແມ້ທີ່ມີເພາະປັດໄຈຄືການຜິດຄຳໝັ້ນສັນຍາ ຍ່ອມມີໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອມີການຮັບຄຳສັນຍາເທົ່ານັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເມື່ອຜິດຄຳໝັ້ນສັນຍານັ້ນໆ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ". ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ກໍແລ້ວຄຳສັນຍານັ້ນ...ລະ... ເພາະປັດໄຈຄືການຜິດສັນຍາ". ເພາະໃນພະບານີ (ມະຫາວະ. 207) ກ່າວໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອວັນປະວໍຣະນາເຫຼືອອີກເຈັດວັນ ມີກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດ ກໍຫຼີກໄປ", ຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນວັນປະວໍຣະນາ ກໍບໍ່ຄວນຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ມີກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດພາຍໃນເຈັດວັນ. ໃນທີ່ນີ້, ມີຜູ້ສົງໄສວ່າ ຄຳອັດຖະກະຖາທີ່ວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ວັນທີເກົ້າເປັນຕົ້ນໄປ ຄວນໄປໄດ້" ນັ້ນ ຄວນກຳນົດເອົາວັນທີເກົ້າໂດຍທຽບຈາກວັນອຸໂປສົດ ຫຼືວ່າໂດຍກຳນົດຕາມດິຖີທາງໂລກ? ໃນຂໍ້ນັ້ນ ຄວນຕັດສິນຢ່າງນີ້ວ່າ: ຄວນກຳນົດເອົາໂດຍທຽບຈາກວັນອຸໂປສົດແຮມ ໑໕ ຄ່ຳ ແຫ່ງເດືອນພັດທະຣະບົດທຳອິດ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍກຳນົດຕາມດິຖີທາງໂລກ. ຈິງຢູ່, ເມື່ອເຮັດວັນອຸໂປສົດແຮມ ໑໕ ຄ່ຳ ແຫ່ງເດືອນພັດທະຣະບົດໃຫ້ເປັນຂອບເຂດ ແລ້ວນັບຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກນັ້ນໄປ, ວັນໃດເປັນວັນທີເກົ້າ, ຄຳວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ວັນນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ" ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງວັນນັ້ນ. ສ່ວນການໃຊ້ຄຳອິຖີລີງ (ນະວະມີ) ເພາະເພັ່ງເຖິງດິຖີ, ຕັ້ງແຕ່ວັນທີເກົ້ານັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ເມື່ອເຫຼືອອີກເຈັດວັນ ກໍຈະເຖິງວັນປະວໍຣະນາ.

သတ္တာဟံ အနာဂတာယ အဿာတိ သတ္တာဟာနာဂတာ. ကာ သာ? ပဝါရဏာ. အဿယုဇမာသဿ သုက္ကပက္ခနဝမိယံ သတ္တာဟကရဏီယံ အဓိဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခု အန္တောဝဿဿ သတ္တာဟမတ္တာဝသိဋ္ဌတ္တာ သတ္တမအရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေ ဝုတ္ထဝဿော ဟောတိ, ဒသမိယံ ဆာဟမတ္တံ, ဧကာဒသမိယံ ပဉ္စာဟမတ္တံ, ဒွါဒသိယံ စတုရာဟမတ္တံ, တေရသိယံ တီဟမတ္တံ, စုဒ္ဒသိယံ ဒွီဟမတ္တံ, ပန္နရသိယံ ဧကာဟမတ္တံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, တသ္မာ ပဝါရဏာဒိဝသဿ ပရိယောသာနဘူတအရုဏသ္မိံ ဥဂ္ဂတေ ဝုတ္ထဝဿော ဟောတိ, တသ္မာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ [Pg.413] ဘဂဝါ ဓမ္မဿာမီ ‘‘သော သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ, အာဂစ္ဆေယျ ဝါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တံ အာဝါသံ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၀၇) အာဟ. သတ္တာဟာနာဂတာယ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာတိ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ. သာ ဟိ ကုမုဒါနံ အတ္ထိတာယ ကောမုဒီ, စတုန္နံ ဝဿိကမာသာနံ ပရိယောသာနတ္တာ စာတုမာသိနီတိ ဝုစ္စတိ. တဒါ ဟိ ကုမုဒါနိ သုပုပ္ဖိတာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ကုမုဒါ ဧတ္ထ ပုပ္ဖန္တီတိ ကောမုဒီတိ ဝုစ္စတိ, ကုမုဒဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "ມີວັນເຫຼືອອີກເຈັດວັນຈຶ່ງຈະເຖິງ" ໝາຍເຖິງ ມີວັນເຫຼືອອີກເຈັດວັນ. ວັນນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄືວັນປະວໍຣະນາ. ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປໂດຍອະທິສຖານກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດພາຍໃນເຈັດວັນ ໃນວັນຂຶ້ນ ໙ ຄ່ຳ ແຫ່ງເດືອນອັດສະຍຸຊະ (ເດືອນ ໑໑), ເພາະພາຍໃນພັນສາຍັງເຫຼືອເວລາພຽງເຈັດວັນ, ພໍອະລຸນທີເຈັດຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຢູ່ຈຳພັນສາສົມບູນແລ້ວ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໐ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງຫົກວັນ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໑ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງຫ້າວັນ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໒ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງສີ່ວັນ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໓ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງສາມວັນ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໔ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງສອງວັນ, ໃນວັນຂຶ້ນ ໑໕ ຄ່ຳ ເຫຼືອເວລາພຽງວັນດຽວ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອອະລຸນອັນເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງວັນປະວໍຣະນາຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຢູ່ຈຳພັນສາສົມບູນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເພື່ອບັນເທົາຄວາມຮ້ອນໃຈຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງທຳ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອວັນປະວໍຣະນາເຫຼືອອີກເຈັດວັນ ມີກິດຈະຈະຕ້ອງເຮັດ ກໍຫຼີກໄປ, ພິກຂຸນັ້ນ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈະກັບມາສູ່ອາວາດນັ້ນ ຫຼືບໍ່ກັບມາທັງສອງຢ່າງ, ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພັນສາທຳອິດຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດ ແລະບໍ່ມີອາບັດໃນຄຳສັນຍາ" (ມະຫາວະ. 207). ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ "ເມື່ອວັນໂກມຸທີອັນເປັນວັນຄົບສີ່ເດືອນເຫຼືອອີກເຈັດວັນ" ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ວັນໂກມຸທີອັນເປັນວັນຄົບສີ່ເດືອນ" ໝາຍເຖິງ ວັນເພັງເດືອນສิບສອງ (ກັດຕິກະ) ຫຼັງ. ຈິງຢູ່, ວັນເພັງນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ໂກມຸທີ" ເພາະມີດອກບົວຫຼວງ (ກຸມຸດ), ຊື່ວ່າ "ຈາຕຸມາສິນີ" ເພາະເປັນວັນສິ້ນສຸດແຫ່ງເດືອນລະດູຝົນທັງສີ່. ເພາະໃນເວລານັ້ນ ດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍຍ່ອມເບັ່ງບານດີ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ໂກມຸທີ" ເພາະດອກບົວຫຼວງບານໃນວັນນີ້, ຄຳວ່າ "ກຸມຸດະວະຕີ" (ມີດອກບົວຫຼວງ) ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၁၈၂. အန္တောဝဿဝတ္တကထာယံ နိဗဒ္ဓဝတ္တံ ဌပေတွာတိ သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒီသု နိရန္တရကရဏီယေသု ကတ္တဗ္ဗံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ. ကသာဝပရိဘဏ္ဍန္တိ ကသာဝေဟိ ဘူမိပရိကမ္မံ. ဝတ္တန္တိ ကတိကဝတ္တံ.

໑໘໒. ໃນເລື່ອງວັດປະຕິບັດພາຍໃນພັນສາ, ຄຳວ່າ "ເວັ້ນວັດປະຕິບັດທີ່ປະຈຳ" ໝາຍເຖິງ ເຮັດກະຕິກາວັດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດໃນກິດຈະອັນຄວນເຮັດເປັນປະຈຳ ມີການສາທະຍາຍ ແລະການເຮັດໃນໃຈເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ການທາດ້ວຍນ້ຳຝາດ" ໝາຍເຖິງ ການຕົກແຕ່ງພື້ນດ້ວຍນ້ຳຝາດ. ຄຳວ່າ "ວັດ" ໝາຍເຖິງ ກະຕິກາວັດ.

ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗန္တိ နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဟိ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ, တတ္ထ ကေစိ ဒုဗ္ဗလာ အပ္ပထာမာ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ အနုပါလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဣဓ အာဂတဉ္စ စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၂၇) အာဂတံ အာဝါသံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ သီမံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ယော ဣမမှာ အာဝါသာ ပဌမံ ပက္ကမိဿတိ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမာ’’တိ ကတာယ ကတိကာယ ယော ‘‘မံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနန္တူ’’တိ တမှာ ဌာနာ ပဌမံ ပက္ကမတိ, ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယော ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကိစ္စေန မာတာပိတူနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ အတ္ထာယ အညေန ဝါ တာဒိသေန ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ. သစေပိဿ ဧဝံ ဂတဿ ပစ္ဆာ ဣစ္ဆာစာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ [Pg.414] ‘‘န ဒါနာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ, ဧဝံ မံ အရဟာတိ သမ္ဘာဝေဿန္တီ’’တိ, အနာပတ္တိယေဝ.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ຄວນຕັ້ງກະຕິກາອັນບໍ່ເປັນທຳເຖິງປານນີ້" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມາຈາກຕ່າງຖິ່ນຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ, ໃນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງຮູບອ່ອນແອ ມີກຳລັງນ້ອຍ ບໍ່ສາມາດຈະຮັກສາວັດປະຕິບັດເຊັ່ນນັ້ນໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ຂໍ້ຄວາມທີ່ມາໃນທີ່ນີ້ ແລະທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາປາຣາຊິກຂໍ້ທີສີ່ (ປາຣາ. ອັດຖະ. 2.227) ວ່າ: ເມື່ອສົງກຳນົດອາວາດ ຫຼືມົນທົບ ຫຼືສີມາ ຫຼືສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງ ແລ້ວຕັ້ງກະຕິກາວ່າ "ຜູ້ໃດຫຼີກໄປຈາກອາວາດນີ້ກ່ອນ, ເຮົາຈະຮູ້ວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ", ພິກຂຸໃດຫຼີກໄປຈາກສະຖານທີ່ນັ້ນກ່ອນດ້ວຍຄິດວ່າ "ຂໍໃຫ້ພວກເຂົາຮູ້ວ່າເຮົາເປັນພະອໍຣະຫັນ", ພິກຂຸນັ້ນຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ສ່ວນພິກຂຸໃດກ້າວລ່ວງສະຖານທີ່ນັ້ນໄປ ເພາະກິດຈະຂອງອາຈານ ແລະອຸປັດຊາ ຫຼືຂອງບິດາມານດາ ຫຼືເພາະກິດຈະຈຳເປັນບາງຢ່າງ ເພື່ອວັດປະຕິບັດໃນການທ່ຽວບິນທະບາດ ຫຼືເພື່ອການສະແດງທຳ ແລະການສອບຖາມເປັນຕົ້ນ ຫຼືເພາະກິດຈະຈຳເປັນອື່ນໆ ທີ່ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນ, ບໍ່ມີອາບັດ. ແມ່ນແຕ່ຫາກພິກຂຸນັ້ນໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ ພາຍຫຼັງເກີດຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຮ້າຍຂຶ້ນວ່າ "ບັດນີ້ ເຮົາຈະບໍ່ໄປໃນທີ່ນັ້ນ, ດ້ວຍວິທີນີ້ ພວກເຂົາຈະຍົກຍ້ອງເຮົາວ່າເປັນພະອໍຣະຫັນ", ກໍບໍ່ມີອາບັດຄືກັນ.

ယောပိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ ပတွာ သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒိဝသေန အညဝိဟိတော ဝါ ဟုတွာ စောရာဒီဟိ ဝါ အနုဗဒ္ဓေါ မေဃံ ဝါ ဥဋ္ဌိတံ ဒိသွာ အနောဝဿကံ ပဝိသိတုကာမော တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ, အနာပတ္တိ, ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောပိ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတိ, ပဒဂမနေနေဝ အာပဇ္ဇတိ. တမ္ပိ ယေဟိ သဟ ကတိကာ ကတာ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဂစ္ဆန္တော နာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ဟိ သဗ္ဗေပိ အညမညံ ရက္ခန္တိ. သစေပိ မဏ္ဍပရုက္ခမူလာဒီသု ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တိ ‘‘ယော ဧတ္ထ နိသီဒတိ ဝါ စင်္ကမတိ ဝါ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမ’’, ပုပ္ဖာနိ ဝါ ဌပေတွာ, ‘‘ယော ဣမာနိ ဂဟေတွာ ပူဇံ ကရိဿတိ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကတိကာ ကတာ ဟောတိ, တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန တထာ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ. သစေပိ ဥပါသကေန အန္တရာမဂ္ဂေ ဝိဟာရော ဝါ ကတော ဟောတိ, စီဝရာဒီနိ ဝါ ဌပိတာနိ ဟောန္တိ ‘‘ယေ အရဟန္တော, တေ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တု, စီဝရာဒီနိ ဝါ ဂဏှန္တူ’’တိ, တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန ဝသန္တဿ ဝါ တာနိ ဝါ ဂဏှန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ, ဧတံ ပန အဓမ္မိကကတိကဝတ္တံ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗံ, အညံ ဝါ ဧဝရူပံ ‘‘ဣမသ္မိံ တေမာသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေဝ အာရညကာ ဟောန္တု ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂါဒိအဝသေသဓုတင်္ဂဓရာ ဝါ, အထ ဝါ သဗ္ဗေဝ ခီဏာသဝါ ဟောန္တူ’’တိ ဧဝမာဒိ. နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဟိ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ. တတ္ထ ကေစိ ဒုဗ္ဗလာ အပ္ပထာမာ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ အနုပါလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဧဝရူပမ္ပိ ဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ဣမံ တေမာသံ သဗ္ဗေဟေဝ န ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ, မူဂဗ္ဗတံ ဂဏှိတဗ္ဗံ, ဗဟိသီမဋ္ဌဿပိ သံဃလာဘော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧဝမာဒိကမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗမေဝ.

ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸໃດ ໄປເຖິງສະຖານທີ່ນັ້ນດ້ວຍກິດຈະຈຳເປັນບາງຢ່າງ ແລ້ວເປັນຜູ້ມີໃຈຂວາຍຂວາຍໃນສິ່ງອື່ນ ດ້ວຍອຳນາດການສາທະຍາຍ ແລະການເຮັດໃນໃຈເປັນຕົ້ນ ຫຼືຖືກພວກໂຈນເປັນຕົ້ນໄລ່ຕິດຕາມມາ ຫຼືເຫັນເມກຕັ້ງເຄົ້າຂຶ້ນແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະເຂົ້າໄປສູ່ບ່ອນກຳບັງຝົນ ຈຶ່ງກ້າວລ່ວງສະຖານທີ່ນັ້ນໄປ, ກໍບໍ່ມີອາບັດ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ໄປດ້ວຍຍານພາຫະນະ ຫຼືດ້ວຍລິດ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ຈະຕ້ອງອາບັດກໍເພາະການໄປດ້ວຍຕີນເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ການໄປດ້ວຍຕີນນັ້ນ ຫາກໄປພ້ອມໆກັນກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຮ່ວມຕັ້ງກະຕິກາ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງກັນ, ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ເພາະເມື່ອໄປຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ທຸກໆຮູບກໍຍ່ອມຮັກສາເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຫາກວ່າພວກເພິ່ນກຳນົດສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງ ມີມົນທົບ ແລະໂຄນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ວ່າ "ຜູ້ໃດນັ່ງ ຫຼືເດີນຈົງກົມໃນທີ່ນີ້, ເຮົາຈະຮູ້ວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ", ຫຼືວາງດອກໄມ້ໄວ້ ແລ້ວຕັ້ງກະຕິກາໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ໃດຖືເອົາດອກໄມ້ເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວເຮັດການບູຊາ, ເຮົາຈະຮູ້ວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ", ໃນຂໍ້ນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ເຮັດຢ່າງນັ້ນດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຮ້າຍ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແທ້ໆ. ຫາກວ່າອຸປາສົກໄດ້ສ້າງວິຫານໄວ້ໃນລະຫວ່າງທາງ ຫຼືວາງຈີວອນເປັນຕົ້ນໄວ້ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍຈົ່ງຢູ່ໃນວິຫານນີ້ ຫຼືຈົ່ງຮັບຈີວອນເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້", ໃນຂໍ້ນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ ຫຼືຜູ້ຮັບສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຮ້າຍ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແທ້ໆ, ແຕ່ກະຕິກາວັດນີ້ເປັນອະທັມມິກະກະຕິກາວັດ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດ, ຫຼືກະຕິກາວັດອື່ນໆ ທີ່ມີສະພາບເຊັ່ນນີ້ ເປັນຕົ້ນວ່າ "ພາຍໃນສາມເດືອນນີ້ ຂໍໃຫ້ທຸກໆຮູບຈົ່ງເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າ, ເປັນຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ ຫຼືເປັນຜູ້ຊົງທຸດົງທີ່ເຫຼືອ, ຫຼືວ່າຂໍໃຫ້ທຸກໆຮູບຈົ່ງເປັນພະຂີນາສົບ". ເພາະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມາຈາກຕ່າງຖິ່ນຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ. ໃນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງຮູບອ່ອນແອ ມີກຳລັງນ້ອຍ ບໍ່ສາມາດຈະຮັກສາວັດປະຕິບັດເຊັ່ນນັ້ນໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ວັດປະຕິບັດເຊັ່ນນັ້ນກໍບໍ່ຄວນເຮັດ. ແມ່ນແຕ່ກະຕິກາວັດເປັນຕົ້ນວ່າ "ຕະຫຼອດສາມເດືອນນີ້ ທຸກໆຮູບບໍ່ຄວນສະແດງທຳ, ບໍ່ຄວນສອບຖາມ, ບໍ່ຄວນໃຫ້ບວດ, ຄວນສະມາດມູຄະວັດ, ຄວນຖວາຍລາບຂອງສົງແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ນອກສີມານຳ" ກໍບໍ່ຄວນເຮັດແທ້ໆ.

တိဝိဓမ္ပီတိ [Pg.415] ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဝသေန တိဝိဓမ္ပိ. သောဓေတွာ ပဗ္ဗာဇေထာတိ ဘဗ္ဗေ အာစာရကုလပုတ္တေ ဥပပရိက္ခိတွာ ပဗ္ဗာဇေထ. ဘဿေ မတ္တံ ဇာနိတွာတိ ဝစနေ ပမာဏံ ဉတွာ. ဒသကထာဝတ္ထု နာမ အပ္ပိစ္ဆာကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာတိ.

ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ສາມຢ່າງ" ໝាយເຖິງ ແມ່ນແຕ່ສາມຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຣິຍັດ, ປະຕິບັດ ແລະປະຕິເວດ. ຄຳວ່າ "ຈົ່ງຊຳຮະແລ້ວໃຫ້ບວດ" ໝាយເຖິງ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງກຸນລະບຸດຜູ້ສົມຄວນ ຜູ້ມີອາດຈະຣະດີ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບວດ. ຄຳວ່າ "ຮູ້ປະມານໃນຄຳເວົ້າ" ໝាយເຖິງ ຮູ້ປະມານໃນວາຈາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກະຖາທຳ ໑໐ ປະການ ຄື: ອັບປິດສະກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງຄວາມມັກນ້ອຍ), ສັນຕຸດຖິກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງຄວາມສັນໂດດ), ປະວິເວກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງຄວາມສະຫງົບສະຫງັດ), ອະສັງສັກຄະກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງການບໍ່ຄລຸກຄລີ), ວິຣິຍາຣັມພະກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງການປາຣົບຄວາມພຽນ), ສີລະກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງສີລ), ສະມາທິກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງສະມາທິ), ປັນຍາກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງປັນຍາ), ວິມຸດຕິກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງວິມຸດ), ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະກະຖາ (ຄຳເວົ້າເລື່ອງວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ).

ဝိဂ္ဂဟသံဝတ္တနိကံ ဝစနံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ. စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ မေတ္တာ အသုဘံ မရဏာနုဿတီတိ ဣမံ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာ. ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ – ယော ဒေဝသိကံ သံဃမဇ္ဈေ ဩသရတိ, တေန သာမဏေရာဒီဟိ အာဟရိတွာ ဘိက္ခူနံ ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ နိက္ခိတ္တေသု ဒန္တကဋ္ဌေသု ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကမေဝ ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ဒေဝသိကံ န ဩသရတိ, ပဓာနဃရေ ဝသိတွာ ဓမ္မဿဝနေ ဝါ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဝါ ဒိဿတိ, တေန ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ. တေသု ခီဏေသု သစေ ပုနပိ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ ဗဟူနိ ဟောန္တိယေဝ, ပုနပိ အာဟရိတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ. ယဒိ ပန ပမာဏံ အသလ္လက္ခေတွာ အာဟရတိ, တေသု အခီဏေသုယေဝ မာဠကေ ခီယတိ, တတော ကေစိ ထေရာ ‘‘ယေဟိ ဂဟိတာနိ, တေ ပဋိဟရန္တူ’’တိ ဝဒေယျုံ, ကေစိ ‘‘ခါဒန္တု, ပုန သာမဏေရာ အာဟရိဿန္တီ’’တိ, တသ္မာ ဝိဝါဒပရိဟာရတ္ထံ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ, ဂဟဏေ ပန ဒေါသော နတ္ထိ. မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေနပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ. ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ပိဏ္ဍပါတိကဝတ္တေ အာဝိဘဝိဿတိ.

ຄຳເວົ້າທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມທະເລາະວິວາດ ຊື່ວ່າ ວິຄາຫິກະ (ຄຳເວົ້າຂັດແຍ້ງ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ໃຫ້ເສື່ອມເສຍຈາກຈະຕຸຣາຣັກ' ຄື ບໍ່ໃຫ້ເສື່ອມເສຍຈາກຈະຕຸຣາຣັກ (ທຳເປັນເຄື່ອງຮັກສາ 4 ປະການ) ນີ້ ຄື ພຸດທານຸສສະຕິ, ເມດຕາ, ອະສຸພະ ແລະ ມະຣະນານຸສສະຕິ. ຄຳວ່າ 'ພຶງບອກວັດປະຕິບັດໃນການຄ້ຽວໄມ້ສີຟັນ' ໃນຄຳນັ້ນ ມີວັດປະຕິບັດໃນການຄ້ຽວໄມ້ສີຟັນດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງສົງທຸກໆ ວັນ, ພິກຂຸນັ້ນ ພຶງຖືເອົາໄມ້ສີຟັນພຽງວັນລະອັນດຽວເທົ່ານັ້ນ ໃນບັນດາໄມ້ສີຟັນທີ່ພວກສາມະເນນເປັນຕົ້ນນຳມາໄວ້ໃນໂຮງໄມ້ສີຟັນ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ໃຊ້ຕາມສະດວກ. ສ່ວນພິກຂຸໃດບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງສົງທຸກໆ ວັນ, ແຕ່ອາໄສຢູ່ໃນໂຮງປະທານ (ເຮືອນກຳມະຖານ) ຫຼື ປາກົດຕົວໃນໂຮງຟັງທຳ ຫຼື ໃນໂຮງອຸໂປສົດ, ພິກຂຸນັ້ນກຳນົດປະລິມານແລ້ວ ພຶງນຳໄມ້ສີຟັນ 4-5 ອັນ ໄປເກັບໄວ້ໃນທີ່ຢູ່ຂອງຕົນແລ້ວຄ້ຽວ (ໃຊ້). ເມື່ອໄມ້ສີຟັນເຫຼົ່ານັ້ນໝົດໄປ ຫາກໃນໂຮງໄມ້ສີຟັນຍັງມີຢູ່ຫຼາຍ, ກໍພຶງນຳມາຄ້ຽວໄດ້ອີກ. ແຕ່ຫາກບໍ່ກຳນົດປະລິມານແລ້ວນຳມາ, ເມື່ອໄມ້ສີຟັນເຫຼົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ທັນໝົດ ແຕ່ໃນໂຮງໄມ້ສີຟັນໝົດເສຍກ່ອນ, ເມື່ອນັ້ນ ພະເຖຣະບາງຮູບກໍຈະກ່າວວ່າ 'ຜູ້ໃດເອົາໄປ ຂໍໃຫ້ນຳກັບຄືນມາ', ບາງຮູບກໍຈະກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງໃຊ້ໄປເຖີດ ດຽວພວກສາມະເນນກໍຈະນຳມາຖວາຍອີກ', ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມທະເລາະວິວາດ ພຶງກຳນົດປະລິມານໃຫ້ດີ, ແຕ່ໃນການຖືເອົານັ້ນບໍ່ມີໂທດ (ອາບັດ) ດອກ. ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ເດີນທາງ ກໍພຶງໃສ່ໄມ້ສີຟັນ 1 ຫຼື 2 ອັນ ໄວ້ໃນຖົງຍ່າມແລ້ວເດີນທາງໄປ. ສ່ວນພິກຂາຈາຣະວັດ (ວັດປະຕິບັດໃນການທ່ຽວບິນທະບາດ) ຈະປາກົດແຈ້ງໃນປິນທະປາຕິກະວັດ.

အန္တောဂါမေ…ပေ… န ကထေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု စီဝရေ စ ပိဏ္ဍပါတေ စ ဝိညတ္တိပိ န ဝဋ္ဋတိ နိမိတ္တောဘာသပရိကထာပိ. သေနာသနေ ဝိညတ္တိမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သေသာနိ တီဏိ [Pg.416] ဝဋ္ဋန္တိ. ဂိလာနပစ္စယေ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အာဇီဝံ သောဓေန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သုဋ္ဌု ရက္ခိတဗ္ဗာတိ. ဣမိနာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဒဿိတံ. ရက္ခိတိန္ဒြိယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ. ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ သေခိယဝတ္တဉ္စ ပူရေတဗ္ဗန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ. ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပန တီဟိပိ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတံ. ဣတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလပဋိသံယုတ္တာ ဧဝရူပါ နိယျာနိကကထာ ဗဟုကာပိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນຄຳວ່າ 'ໃນລະຫວ່າງບ້ານ... ບໍ່ພຶງກ່າວ' ນີ້, ໃນປັດໄຈ 4 ນັ້ນ, ໃນຈີວອນ ແລະ ບິນທະບາດ ແມ່ນແຕ່ການອອກປາກຂໍ (ວິນຍັດ) ກໍບໍ່ຄວນ, ແມ່ນແຕ່ການເຮັດນิມິດ (ສະແດງທ່າທາງ) ແລະ ການເວົ້າລຽບຄຽງ (ໂອພາສປະຣິກະຖາ) ກໍບໍ່ຄວນ. ໃນເສນາສະນະ, ພຽງແຕ່ການອອກປາກຂໍເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ, ສ່ວນ 3 ປະການທີ່ເຫຼືອ (ຄື ນິມິດ, ໂອພາສ ແລະ ປະຣິກະຖາ) ແມ່ນຄວນຢູ່. ໃນຄິລານະປັດໄຈ (ຢາຮັກສາໂລກ), ແມ່ນແຕ່ທັງໝົດ (ທັງການຂໍ, ນິມິດ, ໂອພາສ ແລະ ປະຣິກະຖາ) ກໍຄວນທັງນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຊຳຮຳອາຊີວະໃຫ້ບໍລິສຸດ ກໍພຶງຮັກສາໄວ້ໃຫ້ດີ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ສະແດງເຖິງ ອາຊີວະປາຣິສຸດທິສີລ. ຄຳວ່າ 'ພຶງເປັນຜູ້ມີອິນຊີອັນຮັກສາແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ອິນທຣີຍະສັງວອນສີລ. ຄຳວ່າ 'ພຶງບຳເພັນຂັນທະກະວັດ ແລະ ເສຂິຍະວັດໃຫ້ບໍລິບູນ' ໝາຍເຖິງ ປາຕิໂມກຂະສັງວອນສີລ. ສ່ວນ ປັດຈະຍະສັນນິສສິຕະສີລ ນັ້ນ ພະອົງໄດ້ສະແດງໄວ້ດ້ວຍສາມາດແຫ່ງສີລທັງ 3 ນັ້ນແລ້ວ. ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງກ່າວວາຈາທີ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ນິຍານິກະກະຖາ) ອັນປະກອບດ້ວຍຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ແມ່ນຈະມີຫຼາຍກໍຕາມ.

ဣမသ္မိံ ဝဿူပနာယိကဝိသယေ တေသု တေသု နဂရေသု တသ္မိံ တသ္မိံ ရာဇကာလေ အပရိယန္တာ ဝိဝါဒကထာ ဟောတိ. ကထံ? ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၈၆) ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎိတုကာမော ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဒူတံ ပါဟေသိ ‘ယဒိ ပနာယျာ အာဂမေ ဇုဏှေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆေယျု’န္တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ, ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’’န္တိ ဝစနံ နိဿာယ ဘဂဝတာ အဓိမာသံ ပညတ္တန္တိ မညမာနာ ဝေဒသမယေန သံသန္ဒိတွာ ဂယှမာနာ အနေကဝိဟိတံ ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ. ဝေဒသမယေ ကိရ ဒွေ အဓိမာသာနိ ယာစာဓိမာသဉ္စ ပတ္တာဓိမာသဉ္စ. တတ္ထ ကလိယုဂဂဏနေ ဧကူနဝီသတိဂဏနေန ဘာဇိတေ ဒွေပဉ္စဋ္ဌဒသတေရသသောဠသဋ္ဌာရသဝသေန သတ္တဓာ သေသော ဟောတိ, တေသံ ဝသေန စမ္မာဓိမာသ ပဉ္စာဓိမာသ ပသွာဓိမာသ ဒသာဓိမာသ တေရသာဓိမာသ သောဠသာဓိမာသ အဋ္ဌာရသာဓိမာသာတိ ဝေါဟရန္တိ. အဋ္ဌာရသာဓိမာသံ ပန အဝသာနာဓိမာသန္တိပိ ဝေါဟရန္တိ. တေသု ပသုသောဠသာနိ အပတ္တေယေဝ အဓိမာသပတနကလိယုဂေ သံဝစ္ဆရမာသာဒိဝိသမဘယေန ယာစိတွာ မာသဿ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗတော ယာစာဓိမာသန္တိ ဝေါဟရန္တိ, သေသာနိ ပန ပဉ္စမတ္တေယေဝ အဓိမာသပတနကလိယုဂေ မာသဿ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗတော ပတ္တာဓိမာသန္တိ. တတြေတံ ယာစာဓိမာသလက္ခဏံ – တထတော [Pg.417] အဇာနန္တာ ပါဠိယာ သံသန္ဒိတွာ ဗိမ္ဗိသာရရညာ ဘဂဝတော ယာစိတာဓိမာသတ္တာ ယာစာဓိမာသံ နာမ ဘဝတိ, တသ္မာ ဒွီသု ဧဝ ယာစာဓိမာသေသု ဒိဝသေန သဟ မာသော အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော, န ဣတရေသူတိ ဝဒန္တိ, အညေ ပန ပဉ္စသု ပတ္တာဓိမာသေသု ဧဝ သဟ ဒိဝသေန မာသော အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော, န ယာစာဓိမာသေသူတိ.

ໃນເລື່ອງການເຂົ້າພັນສານີ້, ໃນເມືອງນັ້ນໆ ແລະ ໃນລັດຊະການນັ້ນໆ ໄດ້ມີຖ້ອຍຄຳໂຕ້ຖຽງກັນຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ. ຢ່າງໃດ? ຄື ອາໄສພະດຳລັດໃນວັດສູປະນາຍິກະຂັນທະກະ ວ່າ 'ໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ພະເຈົ້າພິມພິສານ ຈອມເສນາແຫ່ງມະຄົດ ປະສົງຈະເລື່ອນການເຂົ້າພັນສາອອກໄປ ຈຶ່ງສົ່ງທູດໄປສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ "ຖ້າພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ພຶງເຂົ້າພັນສາໃນເດືອນເພັງຖັດໄປ (ເດືອນເພັງໜ້າ) ຈະດີຫຼືບໍ່". ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງນຳເນື້ອຄວາມນັ້ນໄປຂາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ"'. ພວກເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດອະທິການມາດ (ເດືອນເກີນ) ໄວ້ ຈຶ່ງນຳໄປປຽບທຽບກັບຕຳລາພະເວດ ແລ້ວຢຶດຖືເອົາ ຈົນເກີດການໂຕ້ຖຽງກັນເປັນຫຼາຍປະການ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນຕຳລາພະເວດ ມີອະທິການມາດ 2 ຢ່າງ ຄື ຍาຈາທິມາດ (ເດືອນທີ່ຂໍຮ້ອງ) ແລະ ປັດຕາທິມາດ (ເດືອນທີ່ຕົກເຖິງ). ໃນອະທິການມາດນັ້ນ, ໃນການຄຳນວນຍຸກກະລີ (ກະລີຍຸກ) ເມື່ອຫານດ້ວຍ 19 ແລ້ວ ຈະມີເສດ 7 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເລກ 2, 5, 8, 10, 13, 16, 18. ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເສດເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຮຽກວ່າ ຈັມມາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 2), ປັນຈະທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 5), ປັສວາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 8), ທະສາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 10), ເտຣະສາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 13), ໂສລະສາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 16), ອັດຖາຣະສາທິມາດ (ອະທິການມາດທີ 18). ສ່ວນອັດຖາຣະສາທິມາດນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຮຽກວ່າ ອະວະສານาທິມາດ (ອະທິການມາດສຸດທ້າຍ) ຄືກັນ. ໃນອະທິການມາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະທິການມາດທີ 8 (ປັສວະ) ແລະ ທີ 16 (ໂສລະສະ) ຍັງບໍ່ທັນຕົກເຖິງໃນກະລີຍຸກທີ່ມີອະທິການມາດຕົກ, ແຕ່ເພາະຢ້ານຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງປີ ແລະ ເດືອນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຂໍຮ້ອງແລ້ວດຶງເດືອນເຂົ້າມາ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ຍາຈາທິມາດ. ສ່ວນອະທິການມາດທີ່ເຫຼືອ 5 ຢ່າງນັ້ນ ຕົກເຖິງໃນກະລີຍຸກທີ່ມີອະທິການມາດຕົກ ຈຶ່ງຕ້ອງດຶງເດືອນເຂົ້າມา, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ປັດຕາທິມາດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງຍາຈາທິມາດ: ພວກທີ່ບໍ່ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໄດ້ປຽບທຽບກັບພະບາລີ ແລ້ວກ່າວວ່າ ເພາະພະເຈົ້າພິມພິສານທູນຂໍອະທິການມາດຕໍ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍາຈາທິມາດ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຍາຈາທິມາດທັງ 2 ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນດຶງເດືອນເຂົ້າມາພ້ອມກັບວັນ, ບໍ່ແມ່ນໃນອະທິການມາດອື່ນໆ. ສ່ວນພວກອື່ນກ່າວວ່າ ໃນປັດຕາທິມາດທັງ 5 ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນດຶງເດືອນເຂົ້າມາພ້ອມກັບວັນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຍາຈາທິມາດ.

အပရေ ပန – ‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿူပနာယိကာ ပုရိမိကာ ပစ္ဆိမိကာတိ, အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၈၄) အာဂတာယ ပါဠိယာ အတ္ထံ အယောနိသော ဂဟေတွာ တိထိနက္ခတ္တယောဂေ ဧဝ ဝဿူပဂမနံ ဘဂဝတာ အနုညာတံ, တသ္မာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ အနန္တရဘူတော ပါဋိပဒဒိဝသော ပုဏ္ဏာတိထိယာ စ ယုတ္တော ဟောတု, ပုဗ္ဗာသာဠှဥတ္တရာသာဠှသင်္ခါတေသု ဒွီသု နက္ခတ္တေသု ဧကေကေန ယုတ္တော စ, ဧဝံဘူတော ကာလော ယဒိ ဝိနာ ဒိဝသေန မာသကဍ္ဎနေ သမ္ပဇ္ဇတိ, တထာ စ သတိ မာသမတ္တာကဍ္ဎနမေဝ ကာတဗ္ဗံ, ယဒိ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သဟ ဒိဝသေန မာသာကဍ္ဎနံ, အယံ ပိဋကေန စ ဝေဒေန စ အနုလောမော ဝိနိစ္ဆယောတိ ဝဒန္တိ.

ສ່ວນພວກອື່ນກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຖືເອົາເນື້ອຄວາມໂດຍບໍ່ແຍບຄາຍ ໃນພະບາລີທີ່ມາໃນວັດສູປະນາຍິກະຂັນທະກະນັ້ນເອງ ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ການເຂົ້າພັນສານີ້ມີ 2 ຢ່າງ ຄື ປຸຣິມິກາ (ພັນສາຕົ້ນ) ແລະ ປັດສິມິກາ (ພັນສາຫຼັງ), ພຶງເຂົ້າພັນສາຕົ້ນໃນວັນຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນ 8 (ອາສາລະຫະ), ພຶງເຂົ້າພັນສາຫຼັງເມື່ອເດືອນໜຶ່ງຜ່ານໄປແລ້ວຈາກວັນເພັງເດືອນ 8'. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດການເຂົ້າພັນສາໃນເວລາທີ່ປະກອບດ້ວຍດິຖີ ແລະ ນັກຂັດຕະຣຶກເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ທີ່ຖັດຈາກວັນເພັງເດືອນ 8 ພຶງປະກອບດ້ວຍປຸນນະດິຖີ (ດິຖີເຕັມ) ແລະ ປະກອບດ້ວຍນັກຂັດຕະຣຶກຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນ 2 ນັກຂັດຕະຣຶກ ຄື ປຸບພະອາສາລະຫະ ແລະ ອຸດຕະຣະອາສາລະຫະ, ຫາກເວລາເຊັ່ນນັ້ນສຳເລັດໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງດຶງວັນເຂົ້າມາໃນການດຶງເດືອນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍພຶງເຮັດພຽງແຕ່ການດຶງເດືອນເທົ່ານັ້ນ, ຫາກບໍ່ສຳເລັດ ກໍພຶງດຶງເດືອນເຂົ້າມາພ້ອມກັບວັນ, ນີ້ຄືການຕັດສິນທີ່ຄ້ອຍຕາມພະໄຕປິໂດກ ແລະ ພະເວດ.

တတြာပျေကေ ဝဒန္တိ – ‘‘မာ ဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ တဿ ဂတိယာ ဒိဝသဿ မိနိတဗ္ဗတော, သော ဧတ္ထ သဗ္ဗကလာပါရိပူရိယာ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ’’တိအာဒိနာ ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာဒီသု (ကင်္ခါ. အဘိ. ဋီ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) အာဂမနတော ပုဏ္ဏာတိထိယောဂေါပိ ပုဏ္ဏမိယာ ဧဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ပါဋိပဒေ, တထာ နက္ခတ္တယောဂေါပိ အာသာဠှိသုက္ကပက္ခဿ ပန္နရသေ ဥပေါသထေ ‘‘ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေ, ဧဝံ ဓာတု ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ မဟာဝံသေ ဝစနတောတိ. တတ္ထ ပုရိမာ ဝဒန္တိ – ဧဝံ သန္တေ ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော စ သူရိယဂ္ဂါဟော [Pg.418] စ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ ပန ကာဠပက္ခပါဋိပဒါဒီသုယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော, သုက္ကပက္ခပါဋိပဒါဒီသုယေဝ သူရိယဂ္ဂါဟော ပညာယတိ, တသ္မာ ပါဋိပဒေယေဝ တိထိနက္ခတ္တယောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ. ပစ္ဆိမာပိ ဝဒန္တိ – တုမှာဒိသာနံ ဝါဒီနံ ဝစနေန ပုဗ္ဗေ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗဒိဝသာနံ အနာကဍ္ဎိတတ္တာ ဒိဝသပုဉ္ဇဘာဝေန ဧဝံ ဟောတိ, သစ္စတော ပန ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော သူရိယဂ္ဂါဟော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ. ဟောတု, ယထာ ဣစ္ဆထ, တထာ ဝဒထ, ဧဝံ ဘူတပုဗ္ဗော သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ. ဂန္ဓာရဇာတကေ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၃.၇.၇၅ ဂန္ဓာရဇာတကဝဏ္ဏနာ) ဟိ ဥပေါသထဒိဝသေ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဒွိက္ခတ္တုံ အာဂတော. တဉှိ ဇာတကံ တီသု ပိဋကေသု သုတ္တပရိယာပန္နံ, ပဉ္စသု နိကာယေသု ခုဒ္ဒကနိကာယပရိယာပန္နံ, နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဇာတကပရိယာပန္နန္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပုရိမကာ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ န သက္ကုဏေယျုန္တိ.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ບາງພວກກໍກ່າວວ່າ: ເພາະມີຄຳມາໃນຄຳພີວິນະຍັດຖະມັນຊູສາເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄຳວ່າ ມາ ໝາຍເຖິງ ພະຈັນ ເພາະວັນຖືກກຳນົດດ້ວຍການໂຄຈອນຂອງພະຈັນນັ້ນ, ພະຈັນນັ້ນຊື່ວ່າ ປຸນນະມະ (ເພັງ) ເພາະເຕັມໄປດ້ວຍລັດສະໝີທັງປວງໃນວັນນີ້', ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ການປະກອບດ້ວຍປຸນນະດິຖີ ກໍພຶງປາດຖະໜາໃນວັນເພັງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ການປະກອບດ້ວຍນັກຂັດຕະຣຶກ ກໍພຶງປາດຖະໜາໃນວັນອຸໂປສົດ 15 ຄ່ຳ ແຫ່ງສຸກກະປັກ (ຂ້າງຂຶ້ນ) ເດືອນ 8 ດັ່ງມີຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີມະຫາວົງວ່າ 'ພະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ ປະດິດສະຖານໃນອຸດຕະຣະອາສາລະຫະນັກຂັດຕະຣຶກ'. ໃນວາດນັ້ນ, ພວກທຳອິດກ່າວວ່າ: ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈັນທະຄາດ ແລະ ສຸຣິຍະຄາດ ກໍພຶງມີໃນວັນອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ຈັນທະຄາດປາກົດໃນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳເປັນຕົ້ນແຫ່ງກັນຫະປັກ (ຂ້າງແຮມ), ສຸຣິຍະຄາດປາກົດໃນວັນຂຶ້ນ 1 ຄ່ຳເປັນຕົ້ນແຫ່ງສຸກກະປັກ (ຂ้างຂຶ້ນ), ເພາະສະນັ້ນ ການປະກອບດ້ວຍດິຖີ ແລະ ນັກຂັດຕະຣຶກ ພຶງປາດຖະໜາໃນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳເທົ່ານັ້ນ. ພວກຫຼັງກໍກ່າວວ່າ: ເພາະຄຳເວົ້າຂອງພວກທ່ານທີ່ບໍ່ໄດ້ດຶງວັນທີ່ຄວນດຶງເຂົ້າມາໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີວັນສະສົມກັນຫຼາຍ ຈຶ່ງເກີດເປັນຢ່າງນີ້, ແຕ່ໂດຍຄວາມຈິງແລ້ວ ຈັນທະຄາດ ແລະ ສຸຣິຍະຄາດ ພຶງປາດຖະໜາໃນວັນອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ. ເອົາເຖີດ, ພວກທ່ານປາດຖະໜາຢ່າງໃດ ກໍຈົ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ເລື່ອງທີ່ເຄີຍມີມາຢ່າງນີ້ ມີປາກົດໃນພະພຸດທະພົດໃນພະໄຕປິໂດກພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາຫຼືບໍ່? ມີຢູ່. ເພາະໃນຄັນທາຣະຊາດົກ ມີເລື່ອງຈັນທະຄາດໃນວັນອຸໂປສົດປາກົດເຖິງ 2 ເທື່ອ. ເພາະຊາດົກນັ້ນ ຈັດຢູ່ໃນພະສູດໃນບັນດາພະໄຕປິໂດກ, ຈັດຢູ່ໃນຂຸດທະກະນິກາຍໃນບັນດານິກາຍ 5, ແລະ ຈັດຢູ່ໃນຊາດົກໃນບັນດາອົງຄະແຫ່ງພະສາສະໜา 9 ປະການ. ເມື່ອຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກທຳອິດກໍບໍ່ສາມາດຈະໂຕ້ຕອບໄດ້.

အထေကစ္စေ ‘‘ပိဋကတ္တယေ အဓိကမာသာယေဝ သန္တိ, န အဓိကဒိဝသာ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၀၄) ‘ယံ ပန ဝုတ္တံ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဋ္ဌာရသန္နံယေဝ ဝဿာနံ အဓိကမာသေ ဂဟေတွာ ဂဏိတတ္တာ သေသဝဿဒွယဿပိ အဓိကာနိ ဒိဝသာနိ ဟောန္တေဝ, တာနိ အဓိကဒိဝသာနိ သန္ဓာယ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာတိ ဝုတ္တန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ ဒွီသု ဝဿေသု အဓိကဒိဝသာ နာမ ဝိသုံ ဥပလဗ္ဘန္တိ တတိယေ ဝဿေ ဝဿုက္ကဍ္ဎနဝသေန အဓိကမာသေ ပရိစ္စတ္တေယေဝ အဓိကမာသသမ္ဘဝတော, တသ္မာ ဒွီသု ဝဿေသု အတိရေကဒိဝသာ နာမ ဝိသုံ န သမ္ဘဝန္တီ’တိ ဝစနတော’’တိ ဝဒန္တိ. အထညေ ဝဒန္တိ – ပိဋကတ္တယေ အဓိကဒိဝသာတိ အာဂတာ အတ္ထိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၄၀၄) ‘‘အဝသေသာနံ ဒွိန္နံ ဝဿာနံ အဓိကဒိဝသာနိ ဟောန္တေဝ, တသ္မာ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ ဝစနတောတိ. ဣတော ပရမ္ပိ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ကထေန္တိ. သုဒ္ဓဝေဒိကာပိ [Pg.419] ဧဝံ ဝဒန္တိ, ဝိနယဓရာ ဘိက္ခူ ဝိနယသမယဝသေန ဝဒန္တိ. အမှာကံ ပန ဝေဒသမယေ ဟတ္ထဂတဂဏနဝသေနေဝ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အလမတိပပဉ္စေန. အတ္ထိကေဟိ တိဝဿာဓိကသဟဿကလိယုဂေ ဓမ္မရာဇေန ပုစ္ဆိတတ္တာ ကတံ အဓိမာသပကရဏံ ဩလောကေတွာ ဇာနိတဗ္ဗံ.

ບາງພວກກ່າວວ່າ: 'ໃນພະໄຕປິໂດກມີແຕ່ອະທິການມາດ (ເດືອນເກີນ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີອະທິການວານ (ວັນເກີນ), ດັ່ງມີຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີວ່າ "ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງ 3 ວ່າ ເພາະຖືເອົາອະທິການມາດຄຳນວນພຽງ 18 ປີເທົ່ານັ້ນ ວັນເກີນໃນ 2 ປີທີ່ເຫຼືອກໍຍັງມີຢູ່ແທ້, ຄຳທີ່ກ່າວໝາຍເຖິງວັນເກີນເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສແລ້ວ ດັ່ງນີ້, ຄຳນັ້ນບໍ່ພຶງຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ວັນເກີນໃນ 2 ປີ ຈະບໍ່ປາກົດແຍກຕ່າງຫາກ, ເພາະອະທິການມາດຈະມີຂຶ້ນໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອມີການກຳນົດອະທິການມາດໂດຍການເລື່ອນພັນສາໃນປີທີ 3 ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ວັນເກີນໃນ 2 ປີ ຈຶ່ງບໍ່ມີແຍກຕ່າງຫາກ" ດັ່ງນີ້'. ສ່ວນພວກອື່ນກ່າວວ່າ: ໃນພະໄຕປິໂດກມີຄຳວ່າ ອະທິການວານ (ວັນເກີນ) ປາກົດຢູ່ ດັ່ງມີຂໍ້ຄວາມໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິທິກາວ່າ 'ວັນເກີນແຫ່ງ 2 ປີທີ່ເຫຼືອຍັງມີຢູ່ແທ້, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງໝົດຄວາມສົງໄສແລ້ວໃຫ້ອຸປະສົມບົດ' ດັ່ງນີ້. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພວກເຂົາກໍກ່າວໂດຍປະການຕ່າງໆ ອີກ. ແມ່ນແຕ່ພວກຖືພະເວດລ້ວນໆ ກໍກ່າວຢ່າງນີ້, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍ ກໍກ່າວໄປຕາມພະວິນັຍຍະທຳ. ແຕ່ສຳລັບພວກເຮົາ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄຳນວນທີ່ຢູ່ໃນມືໃນຕຳລາພະເວດເທົ່ານັ້ນ, ພໍແລ້ວດ້ວຍການເວົ້າຫຼິ້ນຫຼາຍເກີນໄປ. ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາ ພຶງເບິ່ງຄຳພີອະທິມາດປະກອນ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເພາະພະທຳມະຣາຊາຊົງຖາມ ໃນກະລີຍຸກທີ່ເກີນ 1000 ປີ ໄປແລ້ວ 3 ປີ ແລ້ວພຶງຊາບເຖີດ.

ဣဓ ပန အဓိပ္ပေတဝိနိစ္ဆယမေဝ ကထယာမ. ပဌမဒုတိယဝါဒေသု န ဗိမ္ဗိသာရရာဇာ ဘဂဝန္တံ အဓိမာသပညာပနံ ယာစတိ, န စ ဘဂဝါ ပညပေတိ, န ‘‘တသ္မိံ ဝဿေ ဣဒံ နာမ အဓိမာသံ ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘မာသမတ္တံ ဝါ သဟဒိဝသံ ဝါ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာဋီကာသု စ အတ္ထိ, ရာဇာ ပန ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဝေဒသမယေ ဝဿုက္ကဍ္ဎနသမ္ဘဝတော ဘိက္ခူနံ ပဌမအာသာဠှမာသေ ဝဿံ အနုပဂန္တွာ ဒုတိယအာသာဠှမာသေ ဥပဂမနတ္ထံ ‘‘ယဒိ ပနာယျာ အာဂမေ ဇုဏှေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆေယျု’’န္တိ ဒူတံ ပါဟေသိ. ယဒိ ပန ဥပဂစ္ဆေယျုံ, သာဓု ဝတာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူ ပန ရညော ပဟိတသာသနံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ပန ဝဿုက္ကဍ္ဎနေ ဘိက္ခူနံ ဂုဏပရိဟာနိယာ အဘာဝတော ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၈၆) အဝေါစ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၈၅) ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုန္တိ ဧတ္ထ ဝဿုက္ကဍ္ဎနဘိက္ခူနံ ကာစိ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထီတိအနုဝတ္တိတုံ အနုညာတ’’န္တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၈၅) ဝုတ္တံ ‘‘ပရိဟာနီတိ ဂုဏပရိဟာနီ’’တိ, တသ္မာ ယာစာဓိမာသော ဝါ ဟောတု ပတ္တာဓိမာသော ဝါ, ယသ္မိံ ယသ္မိံ ကာလေ အနုဝတ္တနေန ဘိက္ခူနံ သီလာဒိဂုဏမ္ပိ ပရိဟာနိ နတ္ထိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວສະເພາະຄຳຕັດສິນທີ່ປະສົງເທົ່ານັ້ນ. ໃນວາດທີ 1 ແລະ ທີ 2 ນັ້ນ, ພະເຈົ້າພິມພິສານບໍ່ໄດ້ທູນຂໍໃຫ້ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດອະທິການມາດ, ແລະ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍບໍ່ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້, ທັງບໍ່ມີປາກົດໃນພະບາລີ, ອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາ ວ່າ 'ໃນປີນັ້ນ ມີອະທິການມາດຊື່ນີ້' ຫຼື ວ່າ 'ພຶງดຶງເດືອນ ຫຼື ດຶງວັນຮ່ວມກັບເດືອນເຂົ້າມາ', ແຕ່ເພາະເມື່ອໃກ້ຈະເຂົ້າພັນສາ ຈະມີການເລື່ອນພັນສາຕາມຕຳລາພະເວດ, ພະເຈົ້າພິມພິສານຈຶ່ງສົ່ງທູດໄປເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍບໍ່ເຂົ້າພັນສາໃນເດືອນ 8 ທຳອິດ (ປະຖົມມາສາລະຫະ) ແຕ່ໃຫ້ເຂົ້າພັນສາໃນເດືອນ 8 ຫຼັງ (ທຸຕິຍາສາລະຫະ) ວ່າ 'ຖ້າພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ພຶງເຂົ້າພັນສາໃນເດືອນເພັງຖັດໄປ (ເດືອນເພັງໜ້າ) ຈະດີຫຼືບໍ່'. ພຶງເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ຫາກພິກຂຸທັງຫຼາຍພຶງເຂົ້າພັນສາ (ໃນເດືອນເພັງໜ້າ) ກໍຈະເປັນການດີແທ້'. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງນຳຂ່າວສານທີ່ພະລາຊາສົ່ງມາໄປຂາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງເຫັນວ່າ ໃນການເລື່ອນພັນສານັ້ນ ບໍ່ມີການເສື່ອມເສຍຄຸນທຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນການເລື່ອນພັນສານັ້ນ ບໍ່ມີການເສື່ອມເສຍໃດໆ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມ'. ແລະ ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີກໍກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ຄວາມເສື່ອມເສຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເສື່ອມເສຍຄຸນທຳ', ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຍາຈາທິມາດ ຫຼື ປັດຕາທິມາດກໍຕາມ, ໃນການຄ້ອຍຕາມໃນການໃດ ທີ່ບໍ່ມີການເສື່ອມເສຍຄຸນທຳມີສີລເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍພຶງຄ້ອຍຕາມໃນການນັ້ນໆ.

ကထံ ပန အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကထံ န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ? ယဒိ အနုဝတ္တန္တေ ပုဗ္ဗေ ဥပဝုတ္ထဒိဝသတော ဣဒါနိ ဥပဝသိတဗ္ဗဥပေါသထဒိဝသော စာတုဒ္ဒသော ဝါ ပန္နရသော ဝါ ဟောတိ, တထာ [Pg.420] သတိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. ယဒိ ပန တေရသမော ဝါ သောဠသမော ဝါ ဟောတိ, န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. အနုဝတ္တန္တော ဟိ အနုပေါသထေ ဥပေါသထကတော ဟောတိ, တတော ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ယော ကရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၃) ဝုတ္တဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သီလဂုဏပရိဟာနိသမ္ဘဝတော န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၂၄၀) ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုန္တိ ဝစနတော ပနေတ္ထ လောကိယာနံ တိထိံ အနုဝတ္တန္တေဟိပိ အတ္တနော ဥပေါသထက္ကမေန စာတုဒ္ဒသိံ ပန္နရသိံ ဝါ, ပန္နရသိံ စာတုဒ္ဒသိံ ဝါ ကရောန္တေဟေဝ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပန သောဠသမဒိဝသံ ဝါ တေရသမဒိဝသံ ဝါ ဥပေါသထဒိဝသံ ကရောန္တေဟီ’’တိ.

ກໍຈະພຶງຄ້ອຍຕາມຢ່າງໃດ ແລະ ບໍ່ພຶງຄ້ອຍຕາມຢ່າງໃດ? ຫາກເມື່ອຄ້ອຍຕາມແລ້ວ ວັນອຸໂປສົດທີ່ພຶງຢູ່ຈຳສີລໃນບັດນີ້ ຖັດຈາກວັນທີ່ເຄີຍຢູ່ຈຳສີລໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ເປັນວັນ 14 ຄ່ຳ ຫຼື 15 ຄ່ຳ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍພຶງຄ້ອຍຕາມ. ແຕ່ຫາກເປັນວັນ 13 ຄ່ຳ ຫຼື 16 ຄ່ຳ, ກໍບໍ່ພຶງຄ້ອຍຕາມ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຄ້ອຍຕາມ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ, ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ, ຮູບໃດເຮັດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ', ເພາະສະນັ້ນ ເພາະອາດຈະເກີດຄວາມເສື່ອມເສຍຄຸນທຳຄືສີລ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຄ້ອຍຕາມ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີວ່າ 'ຄຳວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຄ້ອຍຕາມດິຖີຂອງຊາວໂລກ ກໍພຶງຄ້ອຍຕາມໂດຍການເຮັດວັນ 14 ຄ່ຳ ຫຼື 15 ຄ່ຳ, ຫຼື ວັນ 15 ຄ່ຳ ຫຼື 14 ຄ່ຳ ຕາມລຳດັບອຸໂປສົດຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເຮັດວັນທີ 16 ຫຼື ວັນທີ 13 ໃຫ້ເປັນວັນອຸໂປສົດແລ້ວຄ້ອຍຕາມ' ດັ່ງນີ້.

တတိယစတုတ္ထဝါဒေပိ ‘‘ကတိ ဝဿူပနာယိကာ’’တိ သံသယန္တာနံ သံသယဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿူပနာယိကာ ပုရိမိကာ ပစ္ဆိမိကာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၄) ဘဂဝါ အဝေါစ. တတော တာသံ ဒွိန္နံ ဝဿူပနာယိကာနံ ဥပဂမနကာလံ ဒဿေတုံ ‘‘အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, သာဝဏပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာတိ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၈၄) ‘‘တသ္မာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ, အာသာဠှိပုဏ္ဏမိတော ဝါ အပရာယ ပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေယေဝ ဝိဟာရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ သဗ္ဗံ စေတိယဝန္ဒနာဒိသာမီစိကမ္မံ နိဋ္ဌာပေတွာ ‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’တိ သကိံ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ[Pg.421], သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၈၄) ‘‘အပရဇ္ဇူတိ အာသာဠှိတော အပရံ ဒိနံ, ပါဋိပဒန္တိ အတ္ထော’’တိ, ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၁၈၄) ‘‘အပရသ္မိံ ဒိဝသေတိ ဒုတိယေ ပါဋိပဒဒိဝသေ’’တိ ဧဝံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာသု ပါဋိပဒဒိဝသေယေဝ ဝဿူပဂမနံ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘အမုကတိထိယောဂေ’’တိ ဝါ ‘‘အမုကနက္ခတ္တယောဂေ’’တိ ဝါ, တသ္မာ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပါတော အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ သကလဒိဝသံ သကလရတ္တိ ယာဝ ဒုတိယအရုဏုဂ္ဂမနာ ယထာရုစိတေ ကာလေ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတော ဧဝ ဝဿူပနာယိကကာလေ ပုဏ္ဏာတိထိယာ ယောဂေါ, ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ယောဂေါ ဟောတူတိ ဝဒန္တာနံ ဝစနံ ဝိနယဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, တံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပုဏ္ဏာတိထိယောဂံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂဉ္စ အာဂမေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တွာပိ တထာဂတေန အပညတ္တံ ပညပေတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນວາລະທີສາມແລະທີສີ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ວັນເຂົ້າພັນສານີ້ມີສອງຢ່າງ ຄື ວັນເຂົ້າພັນສາຕົ້ນ (ປຸຣິມິກາ) ແລະ ວັນເຂົ້າພັນສາຫຼັງ (ປັດສິມິກາ)” (ມະຫາວະ. ໑໘໔) ເພື່ອບັນເທົາຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ທີ່ສົງໄສວ່າ “ວັນເຂົ້າພັນສາມີເທົ່າໃດ?”. ຈາກນັ້ນ ເພື່ອສະແດງກຳນົດເວລາເຂົ້າພັນສາທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງມີພຣະດຳຣັດວ່າ “ເມື່ອວັນອາສາລະຫະຜ່ານໄປມື້ໜຶ່ງ ຄວນເຂົ້າພັນສາຕົ້ນ, ເມື່ອວັນອາສາລະຫະຜ່ານໄປເດືອນໜຶ່ງ ຄວນເຂົ້າພັນສາຫຼັງ”. ໃນຄຳນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ຄວນເຂົ້າພັນສາຕົ້ນໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງອາສາລະຫະ (ເດືອນ ໘), ຄວນເຂົ້າພັນສາຫຼັງໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງສາວະນະ (ເດືອນ ໙). ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາ (ມະຫາວະ. ອັດຖະ. ໑໘໔) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະສະນັ້ນ ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງອາສາລະຫະ ຫຼື ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ຖັດຈາກວັນເພັງຖັດໄປຈາກວັນເພັງອາສາລະຫະນັ້ນເອງ ພິກຂຸຄວນປັດກວາດເສນາສະນະ, ຈັດຕັ້ງນ້ຳສັນນ້ຳໃຊ້, ບຳເພັນສາມີຈິກຳທັງປວງມີການໄຫວ້ພຣະເຈດີເປັນຕົ້ນໃຫ້ສຳເລັດ ແລ້ວເປັ່ງວາຈາເທື່ອໜຶ່ງ ຫຼື ສອງສາມເທື່ອວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຂົ້າຈຳພັນສາຕະຫຼອດໄຕມາດນີ້ ໃນວິຫານນີ້’ ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າພັນສາ”, ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີກາ. ມະຫາວັກຄະ ໓.໑໘໔) ກໍກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ອະປະຣັດຊຸ ໄດ້ແກ່ ວັນຖັດຈາກວັນອາສາລະຫະ, ອະທິບາຍວ່າ ວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ”, ໃນຄຳພີວິມະຕິວິໂນທະນີ (ວິ. ວິ. ດີກາ. ມະຫາວັກຄະ ໒.໑໘໔) ກໍກ່າວວ່າ “ໃນວັນຖັດໄປ ໄດ້ແກ່ ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ທີສອງ” ດັ່ງນີ້ ໃນພຣະບາລີ ອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາ ທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງການເຂົ້າພັນສາໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ໃນການປະກອບຂອງດິຖີຊື່ນັ້ນ” ຫຼື “ໃນການປະກອບຂອງນັກຂັດຕະຊື່ນັ້ນ” ເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ນັບແຕ່ເວລາຮຸ່ງອະລຸນໃນຕອນເຊົ້າ ຕະຫຼອດທັງເວັນທັງຄືນ ຈົນຮອດເວລາຮຸ່ງອະລຸນຂອງມື້ທີສອງ ຄວນເຂົ້າພັນສາໃນເວລາໃດກໍໄດ້ຕາມທີ່ພໍໃຈ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ ໃນເວລາເຂົ້າພັນສາ ຕ້ອງມີການປະກອບຂອງດິຖີທີ່ເຕັມ (ປຸນນະດິຖີ) ຫຼື ຕ້ອງມີການປະກອບຂອງອຸດຕະຣາສາລະຫະນັກຂັດ ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງເປັນຄຳເວົ້າທີ່ຂັດຕໍ່ພຣະວິນັຍ, ພຶງຊາບວ່າ ຜູ້ທີ່ຖືເອົາຄຳເວົ້ານັ້ນ ແລ້ວລໍຖ້າການປະກອບຂອງດິຖີທີ່ເຕັມ ແລະ ການປະກອບຂອງອຸດຕະຣາສາລະຫະນັກຂັດ ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າພັນສານັ້ນ ຊື່ວ່າບັນຍັດສິ່ງທີ່ພຣະຕຖาຄົດບໍ່ໄດ້ບັນຍັດໄວ້.

ဧဝံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာသု စ ပုဏ္ဏာတိထိယောဂေ ဧဝ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, န ဧကာယ တိထိယာ ယုတ္တေတိ ဝါ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂေယေဝ, န သာဝဏနက္ခတ္တယောဂေတိ ဝါ အနာဂတမေဝ ဆာယံ ဂဟေတွာ တထာဂတေန ပညတ္တံ ဝိယ ပေါတ္ထကေသု လိခိတွာ ကေဟိစိ ဌပိတတ္တာ သကလံ ဝိနယပိဋကံ အပဿန္တာ ဝေဒသာမယိကာ တံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဝဿူပဂမနကာလေ ပုဏ္ဏာတိထိဥတ္တရာသာဠှယောဂမေဝ ဂဝေသန္တာ မာသဒိဝသေန သဟ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗကာလေပိ မာသမတ္တမေဝ အာကဍ္ဎန္တိ, မာသမတ္တမေဝ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗကာလေပိ သဟ ဒိဝသေန အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဧဝံဝါဒိနော ဘိက္ခူ ‘‘အပညတ္တံ တထာဂတေန ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဒီပေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝတိ ဂါရဝသဟိတာ လဇ္ဇိနော ပဏ္ဍိတာ ဧဝံ န ဂဏှန္တီတိ. တိထိနက္ခတ္တယောဂေါ ပန ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ ဗဟုဓာ ပိဋကတ္တယေ အာဂတော, ပေါရာဏဝေဒဂန္ထေသု [Pg.422] စ ပသံသိတော, ကဒါစိ ပန ဝေါဟာရကာလော တိထိယာ နက္ခတ္တေန စ ဝိသမော ဟောတိ, တသ္မာ တံ သမေတုံ အဓိမာသပတနကာလေ မာသမ္ပိ ဒိဝသမ္ပိ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ အညသ္မိံ ကာလေ ဝိသမေပိ အာကဍ္ဎနကာလေ သမာပေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတိ မာသဥတုသံဝစ္ဆရာနံ သမဘာဝေါ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ໃນພຣະບາລີ ອັດຖະກະຖາ ແລະ ດີກາ ທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເລີຍວ່າ ຄວນເຂົ້າພັນສາໃນເວລາທີ່ປະກອບດ້ວຍດິຖີທີ່ເຕັມເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນປະກອບດ້ວຍດິຖີດຽວ ຫຼື ຄວນເຂົ້າພັນສາໃນເວລາທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດຕະຣາສາລະຫະນັກຂັດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນປະກອບດ້ວຍສາວະນະນັກຂັດ, ແຕ່ເພາະມີບາງຄົນຖືເອົາເງົາທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ແລ້ວຂຽນໄວ້ໃນຕຳລາທັງຫຼາຍຄືກັບວ່າເປັນສິ່ງທີ່ພຣະຕຖາຄົດບັນຍັດໄວ້, ພວກທີ່ຖືຕາມຄຳພີພຣະເວດ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ ຈຶ່ງເຊື່ອຄຳເວົ້ານັ້ນ ແລ້ວສະແຫວງຫາແຕ່ການປະກອບຂອງດິຖີທີ່ເຕັມ ແລະ ອຸດຕະຣາສາລະຫະນັກຂັດໃນເວລາເຂົ້າພັນສາ, ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາທີ່ຄວນຊັກເດືອນແລະວັນເຂົ້າມານຳກັນ ກໍຊັກມາແຕ່ເດືອນເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາທີ່ຄວນຊັກມາແຕ່ເດືອນເທົ່ານັ້ນ ກໍຊັກມາວັນນຳດ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີວາທະເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເຖິງຖານະທີ່ຄວນຖືກກ່າວຫາວ່າ “ສະແດງສິ່ງທີ່ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ໄດ້ບັນຍັດໄວ້ ວ່າພຣະຕຖາຄົດບັນຍັດໄວ້”, ເພາະເຫດນັ້ນ ບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມລະອາຍແລະມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ. ສ່ວນການປະກອບຂອງດິຖີແລະນັກຂັດນັ້ນ ປາກົດຢູ່ຫຼາຍບ່ອນໃນພຣະໄຕປິດົກ ສະເພາະໃນວັນອຸໂປສົດເທົ່ານັ້ນ ແລະເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການສັນເສີນໃນຄຳພີພຣະເວດບູຮານ, ແຕ່ບາງຄັ້ງ ເວລາທາງໂວຫານກໍບໍ່ກົງກັບດິຖີແລະນັກຂັດ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ກົງກັນ ໃນເວລາທີ່ຕົກອະທິມາດ ເພິ່ນຈຶ່ງຊັກທັງເດືອນແລະວັນເຂົ້າມາ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາອື່ນທີ່ບໍ່ກົງກັນ ກໍຄວນເຮັດໃຫ້ສະເໝີກັນໃນເວລາທີ່ຊັກເຂົ້າມາ. ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງເດືອນ, ລະດູ ແລະ ປີ ຈຶ່ງມີໄດ້.

ပဉ္စမဆဋ္ဌဝါဒေသု အဓိမာသောတိ အဋ္ဌာရသဝဿတော အဓိကမာသံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘အဓိကော မာသော အဓိမာသော’’တိ ကမ္မဓာရယသမာသတ္တာ ပုလ္လိင်္ဂံ ကတွာ ဝုတ္တော. ပုဗ္ဗေ ပန မာသပုဉ္ဇတော အဓိကဃဋိယော ဂဟေတွာ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘မာသတော အဓိကံ အဓိမာသ’’န္တိ အဗျယီဘာဝသမာသတ္တာ နပုံသကလိင်္ဂံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ‘‘ပေါရာဏကတ္ထေရာ ဧကူနဝီသတိဝဿံ သာမဏေရံ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, တံ ကသ္မာတိ? ဝုစ္စတေ – ဧကသ္မိံ ဝဿေ ဆ စာတုဒ္ဒသိကဥပေါသထဒိဝသာ ဟောန္တိ, ဣတိ ဝီသတိယာ ဝဿေသု စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တိ, ရာဇာနော တတိယေ တတိယေ ဝဿေ ဝဿံ ဥပကဍ္ဎန္တိ, ဣတိ အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တိ, တတော ဥပေါသထဝသေန ပရိဟီနေ စတ္တာရော မာသေ အပနေတွာ ဒွေ မာသာ အဝသေသာ ဟောန္တိ, တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ ဝီသတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီတိ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၄၀၄) ‘‘နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာတိ အဓိကမာသေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿတ္တာ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟုတွာ’’တိ အတ္ထော သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၀၄) ဝုတ္တော.

ໃນວາລະທີຫ້າແລະທີຫົກ ຄຳວ່າ ອະທິມາດ (adhimāso) ນີ້ ກ່າວໂດຍຖືເອົາເດືອນທີ່ເກີນຈາກສິບແປດປີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໃຫ້ເປັນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ເພາະເປັນກຳມະທາຣະຍະສະມາດ ວິເຄາະວ່າ “adhiko māso adhimāso” (ເດືອນທີ່ເກີນ ຊື່ວ່າ ອະທິມາດ). ແຕ່ໃນກ່ອນ ກ່າວໂດຍຖືເອົາໂມງ (ຄະຕິ) ທີ່ເກີນຈາກກອງແຫ່ງເດືອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໃຫ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ) ເພາະເປັນອັບພະຍະຍີພາວະສະມາດ ວິເຄາະວ່າ “māsato adhikaṃ adhimāsa”nti (ສິ່ງທີ່ເກີນກວ່າເດືອນ ຊື່ວ່າ ອະທິມາດ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳໃນອັດຖະກະຖາ (ປາຈິ. ອັດຖະ. ໔໐໔) ວ່າ “ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ຍ່ອມໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ສາມະເນນທີ່ມີອາຍຸ ໑໙ ປີ ໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ໂດຍລ່ວງເລີຍວັນເພັງທີ່ຄວນອອກ (ນິກຂະມະນີຍະປຸນນະມາສີ) ໄປ, ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ—ໃນປີໜຶ່ງໆ ຍ່ອມມີວັນອຸໂປສົດ ໑໔ ຄ່ຳ ໖ ວັນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນເວລາ ໒໐ ປີ ເດືອນຈຶ່ງຂາດໄປ ໔ ເດືອນ, ພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍຍ່ອມຊັກເດືອນເຂົ້າພັນສາໃນທຸກໆ ປີທີສາມ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນເວລາ ໑໘ ປີ ເດືອນຈຶ່ງເພີ່ມຂຶ້ນ ໖ ເດືອນ, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຫັກເດືອນທີ່ຂາດໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸໂປສົດ ໔ ເດືອນອອກແລ້ວ ກໍຍັງເຫຼືອ ໒ ເດືອນ, ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍຖືເອົາ ໒ ເດືອນນັ້ນ ແລ້ວເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສວ່າ ‘ອາຍຸຄົບ ໒໐ ປີບໍລິບູນແລ້ວ’ ຈຶ່ງໃຫ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ ໂດຍລ່ວງເລີຍວັນເພັງທີ່ຄວນອອກໄປ” ດັ່ງນີ້, ເຊິ່ງໃນຄຳພີສາຣັດຖະທີປະນີ (ສາຣັດຖະ. ດີກາ. ປາຈິດຕິຍະ ໓.໔໐໔) ໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ nikkaṅkhā hutvā (ເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສ) ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມລັງເລໃຈ ເພາະມີອາຍຸຄົບ ໒໐ ປີບໍລິບູນ ພ້ອມທັງອະທິມາດທັງຫຼາຍ”.

တတြ နနု စ ‘‘တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဋ္ဌာရသန္နံ…ပေ… ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ပန ဝုတ္တံ…ပေ… တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, တထာပိ တံ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တဝစနံ န [Pg.423] ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော, ကသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ဟိ ယသ္မာ န ဥပလဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘တတိယေ’’တိအာဒိ. ပရိစ္စတ္တေယေဝ သမ္ဘဝတော, အပရိစ္စတ္တေ အသမ္ဘဝတော န ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ဗျတိရေကဝသေန ဟေတုဖလယောဇနာ. တသ္မာတိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏံ.

ໃນຄຳນັ້ນ ຫາກມີຄຳຖາມສອດເຂົ້າມາວ່າ “ກໍໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງສາມກໍກ່າວໄວ້ວ່າ ‘ແຫ່ງສິບແປດ... ປຽນ...’ ດັ່ງນີ້, ຄຳນັ້ນຈະວ່າຢ່າງໃດ?” ເພື່ອໝາຍເຖິງຄຳໂຈດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ... ປຽນ... ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ” ດັ່ງນີ້ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ເນື້ອຄວາມກໍຄື ບໍ່ຄວນຖືເອົາຄຳເວົ້າທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະທັງຫຼາຍນັ້ນ, ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “na hī” (ເພາະວ່າບໍ່...) ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເພາະ (hi) ບໍ່ປາກົດ (na upalabbhanti) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tatiye” (ໃນປີທີສາມ) ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ເປັນການປະກອບເຫດແລະຜົນໂດຍທາງປະຕິເສດ (ວະຕິເຣກະ) ວ່າ ເພາະມີໄດ້ສະເພາະໃນເວລາທີ່ສະຫຼະແລ້ວເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ສະຫຼະກໍມີບໍ່ໄດ້ ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ປາກົດ. ຄຳວ່າ tasmā ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳສະແດງຄຸນປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ຮັບ.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. ဧတာနိ ဝစနာနိ သာမဏေရာနံ ဝီသတိဝဿပရိပုဏ္ဏဘာဝသာဓကာနိယေဝ ဟောန္တိ, န အဓိမာသပတနဝါရေသု သဒိဝသမာသာကဍ္ဎနဘာဝသာဓကာနိ, တသ္မာ ဣမာနိ အာဟရိတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဘိက္ခူ ပန ဗဟူနံ သန္နိပါတေ ကိဉ္စိ ပါဌံ အာဟရိတွာ ကထေတုံ သမတ္ထော သောဘတီတိ ကတွာ ဤဒိသံ ပါဌံ အာဟရန္တိ. သုတသန္နိစယပဏ္ဍိတာ ပန ဣစ္ဆိတတ္ထဿ အသာဓကတ္တာ ဧဝရူပံ န အာဟရန္တိ. သုဒ္ဓဝေဒိကာနမ္ပိ ဝစနေ ဝိနယဓရာ ဝိနယမေဝ ဇာနန္တိ, န ဗာဟိရသမယံ. အယံ ပန ကထာ ဗာဟိရသမယေ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ဝိနယဓရာနံ အဝိသယောတိ မညန္တာ ဝဒန္တိ.

ສ່ວນໃນຄຳພີວະຊິຣະພຸດທິຕີກາ ກ່າວໂດຍຖືເອົາຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຄັນຖິປະທະນັ້ນເອງ. ຄຳເວົ້າເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງພິສູດຄວາມມີອາຍຸຄົບ ໒໐ ປີບໍລິບູນຂອງສາມະເນນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງພິສູດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການຊັກວັນແລະເດືອນໃນວາລະທີ່ຕົກອະທິມາດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດນຳເອົາຄຳເຫຼົ່ານີ້ມາຕັດສິນອະທິການນັ້ນໄດ້. ແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມນຳເອົາພຣະບາລີເຊັ່ນນີ້ມາອ້າງ ເພາະຄິດວ່າ ‘ໃນທີ່ປະຊຸມໃຫຍ່ ຜູ້ທີ່ສາມາດນຳເອົາພຣະບາລີບາງບົດມາສະແດງແລະກ່າວໄດ້ ຍ່ອມສະຫງ່າງາມ’. ສ່ວນບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ຍ່ອມບໍ່ນຳເອົາພຣະບາລີມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ມາອ້າງ ເພາະບໍ່ສາມາດພິສູດເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການໄດ້. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳເວົ້າຂອງພວກທີ່ຖືຕາມພຣະເວດລ້ວນໆ ພຣະວິນັຍທອນທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມຮູ້ສະເພາະພຣະວິນັຍເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຮູ້ລັດທິພາຍນອກ. ແຕ່ເລື່ອງນີ້ ເປັນເລື່ອງທີ່ເປັນໄປໃນລັດທິພາຍນອກ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງກ່າວໂດຍຄິດວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງພຣະວິນັຍທອນທັງຫຼາຍ.

ဝိနယဓရာ ပန ဧကစ္စေ ဝိနယမေဝ ဇာနန္တိ, ဧကစ္စေ သကလံ ပိဋကတ္တယံ ဇာနန္တိ, ဧကစ္စေ သဗာဟိရသမယံ ပိဋကတ္တယံ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ကထေတုံ သမတ္ထဘာဝေါယေဝ ပမာဏံ. ဝေဒိကာနမ္ပိ ဝစနံ ဝေဒပ္ပကရဏာဂတမေဝ ပမာဏံ. န ယံ ကိဉ္စိ ဟတ္ထဂတဂဏနမတ္တံ, တသ္မာ ယဒါ ပထဝိဿရော ရာဇာ သဒိဝသံ မာသံ အာကဍ္ဎိတုကာမော ‘‘ဇေဋ္ဌမာသကာဠပက္ခဥပေါသထံ ပန္နရသိယံ ကရောန္တူ’’တိ ယာစိဿတိ, တဒါ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိ ဝစနတော ပန္နရသိယံ ဥပေါသထကရဏေ ဒေါသော နတ္ထိ, ယဒါ သုဒ္ဓမာသမေဝ အာကဍ္ဎိတုကာမော ‘‘စာတုဒ္ဒသိယံ ကရောန္တူ’’တိ ယာစိဿတိ, ဧဝံ သတိ ပကတိယာပိ ဇေဋ္ဌမာသကာဠပက္ခုပေါသထော စာတုဒ္ဒသောယေဝါတိ ကတွာ ဒေါသော နတ္ထိ, ဥဘယထာပိ ဥပေါသထော [Pg.424] သုကတောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ အနုဝတ္တိတဗ္ဗော. တတော ပရံ ပဌမာသာဠှမာသဿ ဇုဏှပက္ခေပိ ကာဠပက္ခေပိ ဒုတိယာသာဠှမာသဿ ဇုဏှပက္ခေပိ ပန္နရသီဥပေါသထံ ကတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ တိထိယောဂံ ဝါ နက္ခတ္တယောဂံ ဝါ အနောလောကေတွာ ပါတော အရုဏုဂ္ဂမနာနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပုန အရုဏုဂ္ဂမနာ သကလဒိဝသရတ္တိယံ ယထာဇ္ဈာသယံ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တော သူပဂတောဝ ဟောတိ, နတ္ထိ ကောစိ ဒေါသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘဝတွေဝံ, ပါတောဝ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တော အတ္ထီတိ? အတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၁၈) ‘‘သစေ ပါတောဝ ဂါဟိတေ သေနာသနေ အညော ဝိတက္ကစာရိကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ သေနာသနံ ယာစတိ, ‘ဂဟိတံ, ဘန္တေ, သေနာသနံ, ဝဿူပဂတော သံဃော, ရမဏီယော ဝိဟာရော, ရုက္ခမူလာဒီသု ယတ္ထ ဣစ္ဆထ, တတ္ထ ဝသထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ.

ສ່ວນພຣະວິນັຍທອນທັງຫຼາຍ ບາງຮູບກໍຮູ້ສະເພາະພຣະວິນັຍ, ບາງຮູບກໍຮູ້ພຣະໄຕປິດົກທັງໝົດ, ບາງຮູບກໍຮູ້ພຣະໄຕປິດົກພ້ອມທັງລັດທິພາຍນອກ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມສາມາດໃນການກ່າວສະແດງນັ້ນເອງເປັນປະມານ (ເຄື່ອງຕັດສິນ). ແມ່ນແຕ່ຄຳເວົ້າຂອງພວກທີ່ຖືຕາມພຣະເວດ ກໍມີແຕ່ຄຳທີ່ມາໃນຄຳພີພຣະເວດເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານ, ບໍ່ແມ່ນການຄຳນວນໃດໆ ທີ່ມີຢູ່ໃນມືເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຜ່ນດິນ ປາດຖະໜາຈະຊັກເດືອນແລະວັນເຂົ້າມາ ແລ້ວຂໍຮ້ອງວ່າ “ຂໍຈົ່ງເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນເພັງ (໑໕ ຄ່ຳ) ແຫ່ງກາລະປັກໃນເດືອນເຊດ”, ໃນເວລານັ້ນ ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ “ເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຫຼື ໑໕ ຄ່ຳ ແຫ່ງປັກ ເທື່ອໜຶ່ງ” ດັ່ງນີ້ ການເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໕ ຄ່ຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດ, ເມື່ອພຣະຣາຊາປາດຖະໜາຈະຊັກແຕ່ເດືອນລ້ວນໆ ເຂົ້າມາ ແລ້ວຂໍຮ້ອງວ່າ “ຂໍຈົ່ງເຮັດອຸໂປສົດໃນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ”, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ອຸໂປສົດໃນກາລະປັກແຫ່ງເດືອນເຊດກໍເປັນວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຢູ່ແລ້ວ ການເຮັດເຊັ່ນນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດ, ບໍ່ວ່າຈະໂດຍວິທີໃດ ອຸໂປສົດກໍເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວ ເພາະສະນັ້ນ ຄວນປະຕິບັດຕາມ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເຮັດອຸໂປສົດ ໑໕ ຄ່ຳ ໃນຊຸນຫະປັກ (ຂ້າງຂຶ້ນ) ຫຼື ກາລະປັກ (ຂ້າງແຮມ) ແຫ່ງເດືອນປະຖົມມະສາລະຫະ ຫຼື ໃນຊຸນຫະປັກແຫ່ງເດືອນທຸຕິຍາສາລະຫະກໍຕາມ ແລ້ວບໍ່ຕ້ອງແນມເບິ່ງການປະກອບຂອງດິຖີ ຫຼື ການປະກອບຂອງນັກຂັດໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ, ພິຈາລະນາເຂົ້າພັນສາໃນເວລາໃດກໍໄດ້ຕາມອັດທະຍາໄສ ຕະຫຼອດທັງເວັນທັງຄືນ ນັບແຕ່ເວລາຫຼັງຮຸ່ງອະລຸນໃນຕອນເຊົ້າ ຈົນຮອດເວລາຮຸ່ງອະລຸນອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມເປັນການເຂົ້າພັນສາທີ່ດີແທ້, ບໍ່ມີໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ທີ່ເຂົ້າພັນສາແຕ່ເຊົ້າໆ ມີຢູ່ບໍ? ມີຢູ່. ເພາະຄຳນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນອະທິບາຍເສນາສະນະຂັນທະກະ (ຈູລະວະ. ອັດຖະ. ໓໑໘) ວ່າ “ຖ້າຫາກວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຖືເອົາເສນາສະນະແຕ່ເຊົ້າໆ ແລ້ວ ມີພິກຂຸຜູ້ຈາຣິກໄປມາຮູບອື່ນມາຮ້ອງຂໍເສນາສະນະ, ຄວນບອກແກ່ພິກຂຸນັ້ນວ່າ ‘ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເສນາສະນະຖືກຖືເອົາແລ້ວ, ສົງເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວ, ວິຫານນີ້ເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ, ທ່ານປາດຖະໜາໃນທີ່ໃດ ມີໂຄນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍຈົ່ງຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນເຖີດ’”.

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີວິນັຍອາລັງການ ອັນເປັນຄຳອະທິບາຍຄຳພີວິນັຍສັງຄະຫະ ດັ່ງນີ້

ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ຊື່ວ່າ ວັດສູປະນາຍິກາວິນິດໄສກະຖາອາລັງການ

ဆဗ္ဗီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິດເສດທີ ໒໖.

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ພາກທີໜຶ່ງ ຈົບບໍລິບູນ.