නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

විනයපිටකෙ

The Vinaya Piṭaka

විමතිවිනොදනී-ටීකා (පඨමො භාගො)

The Dispeller of Doubt: A Sub-commentary (Part One)

ගන්ථාරම්භකථා

Introduction to the Text

කරුණාපුණ්ණහදයං[Pg.1], සුගතං හිතදායකං;

නත්වා ධම්මඤ්ච විමලං, සඞ්ඝඤ්ච ගුණසම්පදං.

Having paid homage to the Sugata, whose heart is full of compassion, the giver of welfare; and to the stainless Dhamma; and to the Sangha, endowed with virtues.

වණ්ණනා නිපුණාහෙසුං, විනයට්ඨකථාය යා;

පුබ්බකෙහි කතා නෙකා, නානානයසමාකුලා.

Although there were many subtle explanations of the Vinaya commentary, made by the ancients and filled with various methods,

තත්ථ කාචි සුවිත්ථිණ්ණා, දුක්ඛොගාහා ච ගන්ථතො;

විරද්ධා අත්ථතො චාපි, සද්දතො චාපි කත්ථචි.

Among them, some are very extensive and difficult to grasp in terms of composition; and some are erroneous in meaning and also, occasionally, in wording.

කාචි කත්ථචි අපුණ්ණා, කාචි සම්මොහකාරිනී;

තස්මා තාහි සමාදාය, සාරං සඞ්ඛෙපරූපතො.

Some are incomplete in some places, and some cause confusion; therefore, having extracted the essence from them in a concise form,

ලීනත්ථඤ්ච පකාසෙන්තො, විරද්ධඤ්ච විසොධයං;

උපට්ඨිතනයඤ්චාපි, තත්ථ තත්ථ පකාසයං.

Explaining the hidden meaning, purifying what is erroneous, and also making clear the established method in various places,

විනයෙ විමතිං ඡෙතුං, භික්ඛූනං ලහුවුත්තිනං;

සඞ්ඛෙපෙන ලිඛිස්සාමි, තස්සා ලීනත්ථවණ්ණනං.

To cut off doubt concerning the Vinaya for monks of simple living, I will write a concise explanation of its hidden meaning.

ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Introduction

විනයසංවණ්ණනාරම්භෙ රතනත්තයං නමස්සිතුකාමො තස්ස විසිට්ඨගුණයොගසන්දස්සනත්ථං යො කප්පකොටීහිපීතිආදිමාහ. විසිට්ඨගුණයොගෙන හි වන්දනාරහභාවො, වන්දනාරහෙ ච කතා වන්දනා යථාධිප්පෙතමත්ථං සාධෙති[Pg.2]. එත්ථ ච සංවණ්ණනාරම්භෙ රතනත්තයපණාමකරණප්පයොජනං තත්ථ තත්ථ බහුධා පපඤ්චෙන්ති ආචරියා, මයං පන ඉධාධිප්පෙතමෙව පයොජනං දස්සයිස්සාම. තස්මා සංවණ්ණනාරම්භෙ රතනත්තයපණාමකරණං යථාපටිඤ්ඤාතසංවණ්ණනාය අනන්තරායෙන පරිසමාපනත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. තථා හි වුත්තං ‘‘තස්සානුභාවෙන හතන්තරායො’’ති. රතනත්තයපණාමකරණෙන හි රාගාදිදොසවිගමතො පඤ්ඤාදිගුණපාටවතො ආයුආදිවඩ්ඪනතො පුඤ්ඤාතිසයභාවාදිතො ච හොතෙව යථාපටිඤ්ඤාතසංවණ්ණනාය අනන්තරායෙන පරිසමාපනං.

At the beginning of the Vinaya commentary, wishing to pay homage to the Triple Gem, the author spoke the verses beginning 'yo kappakoṭīhipi' in order to show its connection with distinguished qualities. For it is through connection with distinguished qualities that one becomes worthy of homage, and homage paid to one who is worthy accomplishes the intended purpose. And here, at the start of the commentary, the teachers explain in many ways the purpose of paying homage to the Triple Gem; we, however, will show here only the intended purpose. Therefore, it should be understood that paying homage to the Triple Gem at the beginning of the commentary is for the purpose of completing the commentary as undertaken, without obstacles. For so it was said by the Commentator: 'By its power, with obstacles destroyed.' Indeed, by making homage to the Triple Gem—through the removal of faults such as passion, through the sharpening of qualities such as wisdom, through the increase of lifespan and so forth, and through the state of exceeding merit—the completion of the commentary as undertaken, without obstacles, certainly comes to be.

තත්ථ පඨමං තාව භගවතො වන්දනං කත්තුකාමො ‘‘යො කප්පකොටීහිපි…පෙ… තස්සා’’ති ආහ. ඉමිස්සා පන විනයදෙසනාය කරුණාප්පධානඤාණසමුට්ඨිතතාය කරුණාප්පධානමෙව ථොමනං ආරද්ධං. එසා හි ආචරියස්ස පකති, යදිදං ආරම්භානුරූපථොමනා. කරුණාග්ගහණෙන චෙත්ථ අපරිමෙය්‍යප්පභාවා සබ්බෙපි බුද්ධගුණා නයතො සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා තංමූලකත්තා සෙසබුද්ධගුණානං. තත්ථ යොති ඉමස්ස අනියමවචනස්ස නාථොති ඉමිනා සම්බන්ධො. කප්පකොටීහිපි අප්පමෙය්‍යං කාලන්ති කප්පකොටිගණනාවසෙනපි ‘‘එත්තකා කප්පකොටියො’’ති පමෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං කාලං. අපි-සද්දෙන පගෙව වස්සගණනායාති දස්සෙති. අප්පමෙය්‍යං කාලන්ති ච අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං, තෙන කප්පකොටිගණනාවසෙන පරිච්ඡින්දිතුමසක්කුණෙය්‍යමපි, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවසෙන පන පරිච්ඡින්දිතබ්බතො සලක්ඛං චතුරසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පකාලං අච්චන්තමෙව නිරන්තරං පඤ්චමහාපඅච්චාගාදිඅතිදුක්කරානි කරොන්තො ඛෙදං කායිකං පරිස්සමං පත්තොති දස්සෙති.

Therein, firstly, wishing to pay homage to the Blessed One, he spoke the verse, 'yo kappakoṭīhipi…pe…tassa.' Now, since this Vinaya teaching arose from knowledge of which compassion is the chief element, the praise is commenced with compassion as the principal focus. For this is the teacher’s nature, namely, praise appropriate to the undertaking. And herein, it should be understood that by the taking up of 'compassion,' all the Buddha's immeasurable and powerful qualities are included by way of principle, as the remaining Buddha-qualities are rooted in it. Therein, the indefinite pronoun 'yo' is connected with 'nātho.' 'For an immeasurable time, even for tens of millions of eons' means a period of time that cannot be measured even by counting tens of millions of eons. The word 'api' shows that it is all the more impossible to measure by counting years. And 'appameyyaṃ kālaṃ' is an accusative of duration. By this it is shown that although it cannot be delimited by counting tens of millions of eons, it can be delimited by way of incalculables—that is, for a period of four incalculables and one hundred thousand eons, he, constantly and without interruption, while performing extremely difficult acts such as the five great relinquishments, reached a state of fatigue and physical exhaustion.

ලොකහිතායාති සත්තලොකස්ස හිතාය. නාථතීති නාථො, වෙනෙය්‍යානං හිතසුඛං ආසීසතීති අත්ථො. අථ වා නාථති වෙනෙය්‍යගතෙ කිලෙසෙ උපතාපෙති, නාථති වා යාචති වෙනෙය්‍යෙ අත්තනො හිතකරණෙ යාචිත්වාපි නියොජෙතීති නාථො, ලොකපටිසරණො ලොකසාමී ලොකනායකොති වුත්තං හොති. මහාකාරුණිකස්සාති යො කරුණාය කම්පිතහදයත්තා ලොකහිතත්ථං අතිදුක්කරකිරියාය අනෙකප්පකාරං තාදිසං දුක්ඛං අනුභවිත්වා ආගතො, තස්ස මහාකාරුණිකස්සාති අත්ථො. තත්ථ කිරතීති කරුණා, පරදුක්ඛං වික්ඛිපති අපනෙතීති අත්ථො. දුක්ඛිතෙසු වා කිරියති පසාරියතීති කරුණා. අථ වා කිණාතීති කරුණා, පරදුක්ඛෙ සති කාරුණිකං [Pg.3] හිංසති විබාධෙති, විනාසෙති වා පරස්ස දුක්ඛන්ති අත්ථො. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං කම්පනං හදයඛෙදං කරොතීති වා කරුණා. අථ වා කමිති සුඛං, තං රුන්ධතීති කරුණා. එසා හි පරදුක්ඛාපනයනකාමතාලක්ඛණා අත්තසුඛනිරපෙක්ඛතාය කාරුණිකානං සුඛං රුන්ධති විබාධෙති. කරුණාය නියුත්තො කාරුණිකො, මහන්තො කාරුණිකො මහාකාරුණිකො, තස්ස නමො අත්ථූති පාඨසෙසො.

‘For the welfare of the world’ (lokahitāya) means for the welfare of the world of beings. ‘He protects’ (nāthati), hence he is a ‘Protector’ (nātho); the meaning is that he desires the welfare and happiness of those who are to be trained. Alternatively, he torments (nāthati) the defilements present in those to be trained. Or, he requests (nāthati) or exhorts those to be trained to act for their own welfare; therefore he is a ‘Protector.’ This is to say he is the refuge of the world, the lord of the world, the leader of the world. ‘Of the one with great compassion’ (mahākāruṇikassa) means: of that Protector who, because his heart was moved by compassion, came to be, having experienced such suffering of many kinds through extremely difficult deeds for the welfare of the world. Therein, the etymology is explained. It is ‘compassion’ (karuṇā) because it scatters (kirati); meaning, it dispels and removes the suffering of others. Or, it is so called because it is extended (kiriyati) towards those who are suffering. Alternatively, it is ‘karuṇā’ because it injures (kiṇāti); for when the suffering of others exists, it harms and afflicts the compassionate person. Or, it means it destroys (vināseti) the suffering of another. Or, it is ‘karuṇā’ because when the suffering of others exists, it causes (karoti) trembling and mental fatigue in the virtuous. Alternatively, ‘kam’ is a name for happiness (sukha); ‘karuṇā’ is that which obstructs (rundhati) it. For this compassion, which is characterized by the desire to remove the suffering of others, obstructs the happiness of compassionate beings due to their disregard for their own happiness. One endowed with compassion is ‘compassionate’ (kāruṇiko); one who is greatly compassionate is ‘greatly compassionate’ (mahākāruṇiko). ‘To him may there be homage’ (tassa namo atthu) is the completion of the text.

එවං කරුණාමුඛෙන සඞ්ඛෙපතො සකලසබ්බඤ්ඤුගුණෙහි භගවන්තං ථොමෙත්වා ඉදානි සද්ධම්මං ථොමෙතුං අසම්බුධන්තිආදිමාහ. තත්ථ බුද්ධනිසෙවිතං යං අසම්බුධං ජීවලොකො භවා භවං ගච්ඡති, තස්ස ධම්මවරස්ස නමොති සම්බන්ධො. තත්ථ අසම්බුධන්ති අසම්බුජ්ඣන්තො, යථාසභාවං අප්පටිවිජ්ඣනතොති වුත්තං හොති. හෙතුඅත්ථො හෙත්ථ අන්තපච්චයො. යන්ති අනියමතො සපරියත්තිකො නවලොකුත්තරධම්මො කම්මභාවෙන නිද්දිට්ඨො. බුද්ධනිසෙවිතන්ති තස්සෙව විසෙසනං, සම්මාසම්බුද්ධෙන, පච්චෙකබුද්ධසාවකබුද්ධෙහිපි වා ගොචරාසෙවනභාවනාසෙවනාහි යථාරහං නිසෙවිතං, අජහිතන්ති අත්ථො. තත්ථ පරියත්තිඵලනිබ්බානානි ගොචරාසෙවනවසෙනෙව නිසෙවිතානි, මග්ගො පන භාවනාසෙවනවසෙනාපි පච්චවෙක්ඛණඤාණාදිවසෙන ගොචරාසෙවනවසෙනාපි නිසෙවිතො. භවාභවන්ති භවතො භවං. අථ වා හීනපණීතාදිවසෙන ඛුද්දකං මහන්තඤ්ච භවන්ති අත්ථො. වුඩ්ඪත්ථොපි හි අ-කාරො දිස්සති අසෙක්ඛා ධම්මාතිආදීසු (ධ. ස. තිකමාතිකා 11) විය. අථ වා භවොති වුඩ්ඪි, අභවොති හානි. භවොති වා සස්සතදිට්ඨි, අභවොති උච්ඡෙදදිට්ඨි. වුත්තප්පකාරො භවො ච අභවො ච භවාභවො, තං භවාභවං. ගච්ඡතීති උපගච්ඡති. ජීවලොකොති සත්තලොකො. අවිජ්ජාදිකිලෙසජාලවිද්ධංසිනොති ධම්මවිසෙසනං. තත්ථ න විදති ධම්මානං යථාසභාවං න විජානාතීති අවිජ්ජා, අඤ්ඤාණං. සා ආදි යෙසං තණ්හාදීනං, තෙයෙව කිලිස්සන්ති එතෙහි සත්තාති කිලෙසා, තෙයෙව ච සත්තානං විබාධනට්ඨෙන ජාලසදිසාති ජාලං, තං විද්ධංසෙති සබ්බසො විනාසෙති සීලෙනාති අවිජ්ජාදිකිලෙසජාලවිද්ධංසී, තස්ස.

Thus, having briefly praised the Blessed One with all the qualities of the Omniscient One, with compassion as the basis, he now speaks the verse beginning with 'asambudhaṃ' in order to praise the good Dhamma. Therein, the connection is: 'Homage to that excellent Dhamma, resorted to by the Buddhas, due to not knowing which the world of beings goes from existence to existence.' Therein, 'asambudhaṃ' means not knowing, that is, not penetrating it according to its true nature; this is what is meant. Here, the '-anta' suffix has the meaning of cause. By 'yaṃ', the nine supramundane Dhammas together with the scriptural teaching are indicated indefinitely as the object. 'Buddhanisevitaṃ' is its attribute, meaning: resorted to according to their capability by the Perfectly Enlightened Buddha, or by Paccekabuddhas and Disciple-Buddhas, through resorting to as an object and resorting to through cultivation; not abandoned. Therein, the scriptural teaching, fruition, and Nibbāna are resorted to only by way of resorting to as an object. The path, however, is resorted to by way of resorting to through cultivation, and also by way of resorting to as an object through reviewing knowledge and so on. 'Bhavābhavaṃ' means from a previous existence to a new existence. Or, it means to a small and great existence, by way of being inferior, superior, and so on. Indeed, the letter 'a-' is also seen to have the meaning of augmentation, as in 'asekkhā dhammā', etc. Or, 'bhava' is growth, 'abhava' is decline. Or, 'bhava' is the view of eternalism, 'abhava' is the view of annihilationism. The aforementioned 'bhava' and 'abhava' are 'bhavābhava'; [the verse refers] to that 'bhavābhava'. 'Gacchati' means to reach. 'Jīvaloko' means the world of beings. 'Avijjādikilesajālaviddhaṃsino' is an attribute of the Dhamma. Therein, the analysis is: that which does not know, does not understand the true nature of things, is 'avijjā', ignorance. That (ignorance) is the beginning of those (defilements) such as craving; and because beings are defiled by these, they are 'kilesā' (defilements); and those very things, because they oppress beings, are like a net, thus it is 'jālaṃ' (a net); that which by nature completely destroys that net of defilements beginning with ignorance is 'avijjādikilesajālaviddhaṃsī'; of that.

නනු චෙත්ථ සපරියත්තිකො නවලොකුත්තරධම්මො අධිප්පෙතො, තත්ථ ච මග්ගොයෙව කිලෙසෙ විද්ධංසෙති, නෙතරෙති චෙ? වුච්චතෙ – මග්ගස්සාපි නිබ්බානමාගම්ම [Pg.4] කිලෙසවිද්ධංසනතො නිබ්බානම්පි කිලෙසෙ විද්ධංසෙති නාම, මග්ගස්ස කිලෙසවිද්ධංසනකිච්චං ඵලෙන නිට්ඨිතන්ති ඵලම්පි ‘‘කිලෙසවිද්ධංසී’’ති වුච්චති, පරියත්තිධම්මොපි කිලෙසවිද්ධංසනස්ස උපනිස්සයපච්චයත්තා ‘‘කිලෙසවිද්ධංසී’’ති වත්තුං අරහතීති න කොචි දොසො. ධම්මවරස්ස තස්සාති පුබ්බෙ අනියමිතස්ස නියාමකවචනං. තත්ථ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ චතූසු අපායෙසු සංසාරදුක්ඛෙ ච අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො. වුත්තප්පකාරො ධම්මො එව අත්තනො උත්තරිතරාභාවෙන වරො පවරො අනුත්තරොති ධම්මවරො, තස්ස ධම්මවරස්ස නමො අත්ථූති අත්ථො.

Is it not that the nine supramundane Dhammas together with the scriptural teaching are intended here? And among them, does not only the path destroy the defilements, and not the others? If so, the answer is stated: Because the path also destroys defilements by taking Nibbāna as its object, Nibbāna too is said to destroy defilements. Since the path's function of destroying defilements is completed by the fruition, fruition too is called a 'destroyer of defilements'. The scriptural Dhamma also, because it is a strong supporting condition for the destruction of defilements, deserves to be called a 'destroyer of defilements'. Therefore, there is no fault. 'Tassa dhammavarassa' (Of that excellent Dhamma) is a definite expression for what was previously indefinite. Therein, it is called 'Dhamma' because it holds those who practice as instructed, preventing them from falling into the four states of deprivation and the suffering of saṃsāra. The Dhamma of the aforementioned kind, because there is nothing superior to itself, is excellent, supreme, unsurpassed; thus, it is the 'excellent Dhamma' (dhammavaro). The meaning is: 'May there be homage to that excellent Dhamma.'

එවං සඞ්ඛෙපනයෙනෙව සබ්බධම්මගුණෙහි සද්ධම්මං ථොමෙත්වා ඉදානි අරියසඞ්ඝං ථොමෙතුං ගුණෙහීතිආදිමාහ. තත්ථ ගුණෙහි යො යුත්තො, තමරියසඞ්ඝං නමාමීති සම්බන්ධො. සීලාදයො ගුණා චෙත්ථ ලොකියලොකුත්තරා අධිප්පෙතා. ‘‘විමුත්තිවිමුත්තිඤාණ’’න්ති වත්තබ්බෙ එකදෙසසරූපෙකසෙසනයෙන ‘‘විමුත්තිඤාණ’’න්ති වුත්තං, ආදිසද්දපරියායෙන පභුතිසද්දෙන වා විමුත්තිග්ගහණං වෙදිතබ්බං. තත්ථ විමුත්තීති ඵලං. විමුත්තිඤාණන්ති පච්චවෙක්ඛණඤාණං. පභුති-සද්දෙන ඡළභිඤ්ඤාචතුපටිසම්භිදාදයො ගුණා සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා. කුසලත්ථිකානං ජනානං පුඤ්ඤාතිසයවුඩ්ඪියා ඛෙත්තසදිසත්තා ඛෙත්තන්ති ආහ ‘‘ඛෙත්තං ජනානං කුසලත්ථිකාන’’න්ති. ඛිත්තං බීජං මහප්ඵලභාවකරණෙන තායතීති හි ඛෙත්තං. අරියසඞ්ඝන්ති එත්ථ ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො, සදෙවකෙන ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති අරණීයතො උපගන්තබ්බතො, උපගතානඤ්ච තදත්ථසිද්ධිතො අරියා, අට්ඨ අරියපුග්ගලා, අරියානං සඞ්ඝො සමූහොති අරියසඞ්ඝො, තං අරියසඞ්ඝං.

Thus, having praised the good Dhamma with all the qualities of the Dhamma only by the concise method, he now speaks the third verse beginning with 'guṇehi' in order to praise the Noble Saṅgha. Therein, the connection is: 'I pay homage to that Noble Saṅgha who is endowed with qualities.' Here, qualities beginning with virtue, which are both mundane and supramundane, are intended. Although it should be said 'vimutti-vimuttiñāṇa' (liberation and knowledge of liberation), it is stated as 'vimuttiñāṇa' by the method of leaving one of two similar parts. Or, the inclusion of 'vimutti' should be understood by the word 'pabhuti', which is a synonym for 'ādi' (etc.). Therein, 'vimutti' is fruition. 'Vimuttiñāṇa' is reviewing knowledge. It should be seen that by the word 'pabhuti', qualities such as the six higher knowledges, the four analytical knowledges, and so on, are included. Because it is like a field for the exceeding growth of merit for people who desire what is wholesome, he said, 'a field for people who desire what is wholesome.' Indeed, a field is so called because it protects a sown seed by making it bear great fruit. In the word 'ariyasaṅghaṃ': they are called 'ariyā' (noble) because they are far from defilements, because they do not proceed towards what is unbeneficial, because they proceed towards what is beneficial, because they are to be approached as a refuge by the world with its devas, and because they bring about the accomplishment of the aims of those who approach them. These are the eight noble individuals. The community or group of noble ones is the 'ariyasaṅgha'. To that Noble Saṅgha.

ඉදානි රතනත්තයපණාමජනිතං කුසලාභිසන්දං යථාධිප්පෙතෙ පයොජනෙ නියොජෙත්වා අත්තනා සංවණ්ණියමානස්ස විනයස්ස සකලසාසනමූලභාවදස්සනමුඛෙන සංවණ්ණනාකරණස්සාපි සාසනමූලතං දස්සෙතුං ඉච්චෙවමිච්චාදිගාථාද්වයමාහ. පුඤ්ඤාභිසන්දන්ති පුඤ්ඤොඝං, පුඤ්ඤප්පවාහං පුඤ්ඤරාසින්ති අත්ථො. තස්සානුභාවෙනාති තස්ස යථාවුත්තස්ස පුඤ්ඤප්පවාහස්ස ආනුභාවෙන බලෙන හතන්තරායො විනයං වණ්ණයිස්සන්ති සම්බන්ධො.

Now, having applied the stream of merit generated by the homage to the Triple Gem to its intended purpose, in order to show—by means of demonstrating that the Vinaya, which he is about to comment upon, is the root of the entire Dispensation—that the making of the commentary is also the root of the Dispensation, he spoke the pair of verses beginning with 'iccevaṃ'. 'Puññābhisandaṃ' (stream of merit) means a flood of merit, a flow of merit, a heap of merit. 'Tassānubhāvena' (by its power) connects thus: By the power, the strength, of that aforementioned stream of merit, having had my obstacles destroyed, I will comment on the Vinaya.

අට්ඨිතස්ස සුසණ්ඨිතස්ස භගවතො සාසනං යස්මිං ඨිතෙ පතිට්ඨිතං හොතීති යොජෙතබ්බං. තත්ථ යස්මින්ති යස්මිං විනයපිටකෙ. ඨිතෙති පාළිතො ච අත්ථතො ච අනූනං හුත්වා ලජ්ජීපුග්ගලෙසු පවත්තනට්ඨෙන ඨිතෙ. සාසනන්ති [Pg.5] සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං සාසනං. අට්ඨිතස්සාති කාමසුඛල්ලිකත්තකිලමථානුයොගසඞ්ඛාතෙ අන්තද්වයෙ අට්ඨිතස්ස, ‘‘පරිනිබ්බුතස්සපි භගවතො’’තිපි වදන්ති. සුසණ්ඨිතස්සාති අන්තද්වයවිරහිතාය මජ්ඣිමාය පටිපදාය සුට්ඨු ඨිතස්ස. අමිස්සන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, නිකායන්තරලද්ධීහි අසම්මිස්සං කත්වා අනාකුලං කත්වා වණ්ණයිස්සන්ති වුත්තං හොති. නිස්සාය පුබ්බාචරියානුභාවන්ති පුබ්බාචරියෙහි සංවණ්ණිතං අට්ඨකථං නිස්සාය, න අත්තනො බලෙනාති අධිප්පායො.

The phrase 'the Dispensation of the Blessed One, not established (in extremes) and well-established, is established in that (Vinaya) which is established' should be construed thus. Herein, 'in which' means in which Vinaya Piṭaka. 'Established' means established by way of its prevalence among conscientious individuals, being not deficient in both the Pāḷi text and the meaning. 'Dispensation' means the Dispensation which is comprised of the threefold training. 'Not established' means not established in the two extremes known as the practice of indulgence in sensual pleasures and the practice of self-mortification; some also say 'of the Blessed One who has attained Parinibbāna.' 'Well-established' means well-established in the Middle Way, which is devoid of the two extremes. The word 'amissaṃ' (unmixed) is a neuter noun indicating a state; it is said thus: 'I shall explain it, having made it unmixed with the views of other schools, having made it unconfused.' The phrase 'nissāya pubbācariyānubhāvaṃ' means relying on the commentary explained by the former teachers. The intention is: 'I shall not explain by my own power.'

අථ පොරාණට්ඨකථාසු විජ්ජමානාසු පුන විනයසංවණ්ණනා කිංපයොජනාති? ආහ කාමඤ්චාතිආදි. තත්ථ කාමන්ති එකන්තෙන, යථිච්ඡකං වා, සබ්බසොති වුත්තං හොති, තස්ස සංවණ්ණිතොයං විනයොති ඉමිනා සම්බන්ධො. පුබ්බාචරියාසභෙහීති මහාකස්සපත්ථෙරාදයො පුබ්බාචරියා එව අකම්පියට්ඨෙන උත්තමට්ඨෙන ච ආසභා, තෙහි පුබ්බාචරියවරෙහීති වුත්තං හොති. කීදිසා පන තෙ පුබ්බාචරියාති? ආහ ඤාණම්බූතිආදි. අග්ගමග්ගඤාණසඞ්ඛාතෙන අම්බුනා සලිලෙන නිද්ධොතානි නිස්සෙසතො ආයතිං අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනෙන ධොතානි විසොධිතානි රාගාදීනි තීණි මලානි කාමාසවාදයො ච චත්තාරො ආසවා යෙහි තෙ ඤාණම්බුනිද්ධොතමලාසවා, තෙහි ඛීණාසවෙහීති අත්ථො. ඛීණාසවභාවෙපි න එතෙ සුක්ඛවිපස්සකාති ආහ ‘‘විසුද්ධවිජ්ජාපටිසම්භිදෙහී’’ති. තත්ථ විජ්ජාති තිස්සො විජ්ජා, අට්ඨ විජ්ජා වා. පටිසම්භිදාප්පත්තෙසුපි මහාකස්සපත්ථෙරාදීනං උච්චිනිත්වා ගහිතතාය තෙසං සද්ධම්මසංවණ්ණනෙ සාමත්ථියං සාතිසයන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සද්ධම්මසංවණ්ණනකොවිදෙහී’’ති.

Now, while the ancient commentaries exist, of what benefit is a commentary on the Vinaya again? He replied, beginning with 'kāmañca'. Therein, 'kāmaṃ' is said to mean 'certainly', 'as one wishes', or 'completely'; it is connected with the phrase 'this Vinaya was explained'. 'Pubbācariyāsabhehi' (by the bull-like former teachers) means: the former teachers, such as the Elder Mahākassapa and others, are indeed called 'āsabha' (bulls) because of their unshakable nature and their supreme nature; thus, it means 'by those excellent former teachers'. But what kind of former teachers were they? He replied, beginning with 'ñāṇambu...'. They by whom the three stains beginning with passion and the four cankers beginning with the canker of sensual pleasure have been washed away, washed away without remainder, and purified by the water, that is, the liquid, called the knowledge of the highest path, by bringing them to a state of non-arising in the future, are called 'ñāṇambuniddhotamalāsavā' (those whose stains and cankers are washed away by the water of knowledge). The meaning is: by them, the destroyers of the cankers. Even though they were destroyers of the cankers, they were not dry-insight practitioners; to show this, he said 'visuddhavijjāpaṭisambhidehī' (by those with purified knowledge and analytical knowledges). Therein, 'vijjā' (knowledge) means the three knowledges or the eight knowledges. To show that even among those who had attained the analytical knowledges, because it was undertaken by selecting Mahākassapa and others, their ability in explaining the good Dhamma was exceedingly great, he said 'saddhammasaṃvaṇṇanakovidehī' (by those skilled in explaining the good Dhamma).

කිලෙසජාතං, පරික්ඛාරබාහුල්ලං වා සල්ලිඛති තනුං කරොතීති සල්ලෙඛො, අප්පිච්ඡතාදිගුණසමූහො, ඉධ පන ඛීණාසවාධිකාරත්තා පරික්ඛාරබාහුල්ලස්ස සල්ලිඛනවසෙනෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො. සල්ලෙඛෙන නිබ්බත්තං සල්ලෙඛියං, තස්මිං සල්ලෙඛියෙ, ධුතඞ්ගපරිහරණාදිසල්ලෙඛපඅපත්තියන්ති වුත්තං හොති. නොසුලභූපමෙහීති සල්ලෙඛපටිපත්තියා ‘‘අසුකසදිසා’’ති නත්ථි සුලභා උපමා එතෙසන්ති නොසුලභූපමා, තෙහි. මහාවිහාරස්සාති ඉමිනා නිකායන්තරං පටික්ඛිපති. විහාරසීසෙන හෙත්ථ තත්ථ නිවාසීනඤ්චෙව තෙහි සමලද්ධිකානඤ්ච සබ්බෙසං භික්ඛූනං ගහණං දට්ඨබ්බං. තස්මා තෙසං මහාවිහාරවාසීනං දිට්ඨිසීලවිසුද්ධියා පභවත්තෙන සඤ්ඤාණභූතත්තා [Pg.6] ධම්මසඞ්ගාහකා මහාකස්සපත්ථෙරාදයො ‘‘මහාවිහාරස්ස ධජූපමා’’ති වුත්තා, තෙහි අයං විනයො සංවණ්ණිතො සම්මා අනූනං කත්වා වණ්ණිතො. කථන්ති ආහ ‘‘චිත්තෙහි නයෙහී’’ති. විචිත්තෙහි නයෙහි සම්බුද්ධවරන්වයෙහි සබ්බඤ්ඤුබුද්ධවරං අනුගතෙහි, භගවතො අධිප්පායානුගතෙහි නයෙහීති වුත්තං හොති.

It scrapes away or makes thin the mass of defilements, or the abundance of requisites; therefore, it is called 'sallekha' (effacement). It is the collection of virtues such as fewness of wishes. But here, because the topic is the destroyers of the cankers, the meaning should be taken only by way of effacing the abundance of requisites. What is produced by effacement is 'sallekhiyaṃ'. 'In that sallekhiyaṃ' means in the practice of effacement such as observing the ascetic practices (dhutaṅga); thus it is said. 'Nosulabhūpamehī' (by those for whom a comparison is not easily found) means: for them, in their practice of effacement, an easily found comparison, saying 'they are like so-and-so,' does not exist; therefore, they are called 'nosulabhūpamā'. By them. By 'mahāvihārassa' (of the Great Monastery), he rejects other schools. Here, by the heading 'monastery', the inclusion of both the residents there and all the monks who have the same views as them should be understood. Therefore, because they are the source of purity in view and virtue and are a standard, the compilers of the Dhamma, the Elder Mahākassapa and others, are called 'the banner of the Great Monastery'. By them, this Vinaya was explained, well explained without deficiency. How? He said, 'cittehi nayehī' (by diverse methods). It is said to mean: by diverse methods that follow the excellent lineage of the Perfectly Enlightened One, that follow the excellent All-knowing Buddha, that follow the intention of the Blessed One.

එවං පොරාණට්ඨකථාය අනූනභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනො සංවණ්ණනාය පයොජනවිසෙසං අජ්ඣෙසකඤ්ච දස්සෙතුං සංවණ්ණනාතිආදිමාහ. තත්ථ සඞ්ඛතත්තාති රචිතත්තා. න කඤ්චි අත්ථං අභිසම්භුණාතීති න කඤ්චි අත්ථං සාධෙති.

Thus, having shown the completeness of the ancient commentary, now, in order to show the special purpose of his own commentary and the one who requested it, he spoke the verse beginning with 'saṃvaṇṇanā'. Therein, 'abhisaṅkhatattā' (because of being composed) means because of being constructed. 'Na kañci atthaṃ abhisambhuṇāti' (it does not accomplish any purpose) means it does not achieve any purpose.

සංවණ්ණනං තඤ්චාතිආදිනා අත්තනො සංවණ්ණනාය කරණප්පකාරං දස්සෙති. තත්ථ තඤ්ච ඉදානි වුච්චමානං සංවණ්ණනං සමාරභන්තො සකලායපි මහාඅට්ඨකථාය ඉධ ගහෙතබ්බතො මහාඅට්ඨකථං තස්සා ඉදානි වුච්චමානාය සංවණ්ණනාය සරීරං කත්වා මහාපච්චරියං යො විනිච්ඡයො වුත්තො, තථෙව කුරුන්දීනාමාදීසු විස්සුතාසු අට්ඨකථාසු යො විනිච්ඡයො වුත්තො, තතොපි විනිච්ඡයතො යුත්තමත්ථං අපරිච්චජන්තො අන්තොගධත්ථෙරවාදං කත්වා සංවණ්ණනං සම්මා සමාරභිස්සන්ති පදත්ථසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච අත්ථො කථීයති එතායාති අට්ඨකථා ත්ථ-කාරස්ස ට්ඨ-කාරං කත්වා. මහාපච්චරියන්ති මහාපච්චරීනාමිකං. එත්ථ ච පච්චරීති උළුම්පං වුච්චති, තස්මිං නිසීදිත්වා කතත්තා තමෙව නාමං ජාතං. ‘‘කුරුන්දීවල්ලිවිහාරො නාම අත්ථි, තත්ථ කතත්තා ‘කුරුන්දී’ති නාමං ජාත’’න්ති වදන්ති. ආදිසද්දෙන අන්ධකට්ඨකථං සඞ්ඛෙපට්ඨකථඤ්ච සඞ්ගණ්හාති.

By the verse beginning with 'Saṃvaṇṇanaṃ tañca', he shows the manner of composing his own commentary. Therein, the connection of the words should be understood thus: Having made the Mahā-aṭṭhakathā the substance of this commentary now being spoken—since the entire Mahā-aṭṭhakathā is to be included herein—and not abandoning the suitable meaning from the decision stated in the Mahāpaccarī, and likewise from the decision stated in the famous commentaries such as the Kurundī and others, and having incorporated the Theravāda, I shall rightly begin the commentary. And here, because the meaning (attho) is told (kathīyati) by it, it is an 'aṭṭhakathā', having changed the character 'ttha' to 'ṭṭha'. 'Mahāpaccariyaṃ' means in the commentary named Mahāpaccarī. And here, a raft is called 'paccarī'; because it was composed while sitting on it, that very name arose. They say: 'There is a monastery named Kurundīvalli; because it was composed there, the name 'Kurundī' arose.' By the word 'ādi' (etc.), he includes the Andhakaṭṭhakathā and the Saṅkhepaṭṭhakathā.

යුත්තමත්ථන්ති මහාඅට්ඨකථානයෙන, චතුබ්බිධවිනයයුත්තියා වා යුත්තමත්ථං. ‘‘අට්ඨකථංයෙව ගහෙත්වා සංවණ්ණනං කරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ අට්ඨකථාසු වුත්තත්ථෙරවාදානං බාහිරභාවො සියාති තෙපි අන්තොකත්තුකාමො ‘‘අන්තොගධථෙරවාද’’න්ති ආහ, ථෙරවාදෙපි අන්තොකත්වාති වුත්තං හොති.

The phrase 'appropriate meaning' refers to the meaning that is suitable according to the method of the Great Commentary or according to the fourfold suitability of the Vinaya. If it were said, 'I will compose an explanation taking only the commentaries,' there might be an exclusion of the Theravāda views stated in the commentaries. Therefore, wishing to include those views as well, he said, 'antogadhattheravādaṃ' (incorporating the Theravāda), meaning that the Theravāda views are also included.

තං මෙති ගාථාය සොතූහි පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං දස්සෙති. තත්ථ ධම්මප්පදීපස්සාති ධම්මො එව මොහන්ධකාරවිද්ධංසනතො පදීපසදිසත්තා පදීපො අස්සාති ධම්මප්පදීපො, භගවා, තස්ස. පතිමානයන්තාති පූජෙන්තා මනසා ගරුං කරොන්තා නිසාමෙන්තු සුණන්තු.

By the verse beginning with 'Taṃ me,' he shows the method to be practiced by the listeners. Therein, as for 'dhammadīpassa': for that Blessed One, the Dhamma itself is a lamp, being like a lamp in that it destroys the darkness of delusion; thus, that Blessed One is the 'Dhamma-lamp'. Of him (tassa). As for 'patimānayanta': honoring, revering with the mind, let them listen attentively, let them hear.

බුද්ධෙනාතිආදිනා [Pg.7] අත්තනො සංවණ්ණනාය ආගමනසුද්ධිදස්සනමුඛෙන පමාණභාවං දස්සෙත්වා අනුසික්ඛිතබ්බතං දස්සෙති. තත්ථ යථෙව බුද්ධෙන යො ධම්මො විනයො ච වුත්තො, සො තස්ස බුද්ධස්ස යෙහි පුත්තෙහි මහාකස්සපත්ථෙරාදීහි තථෙව ඤාතො, තෙසං බුද්ධපුත්තානං මතිමච්චජන්තා සීහළට්ඨකථාචරියා යස්මා පුරෙ අට්ඨකථා අකංසූති සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ ධම්මොති සුත්තාභිධම්මෙ සඞ්ගණ්හාති. විනයොති සකලං විනයපිටකං. වුත්තොති පාළිතො ච අත්ථතො ච බුද්ධෙන භගවතා වුත්තො. න හි භගවතා අබ්‍යාකතං නාම තන්තිපදං අත්ථි, තත්ථ තත්ථ භගවතා පවත්තිතපකිණ්ණකදෙසනායෙව හි අට්ඨකථා. තථෙව ඤාතොති යථෙව බුද්ධෙන වුත්තො, තථෙව එකපදම්පි එකක්ඛරම්පි අවිනාසෙත්වා අධිප්පායඤ්ච අවිකොපෙත්වා ඤාතො විදිතොති අත්ථො. තෙසං මතිමච්චජන්තාති තෙසං බුද්ධපුත්තානං මතිසඞ්ඛාතං ථෙරපරම්පරාය උග්ගහෙත්වා ආභතං අබ්බොච්ඡින්නං පාළිවණ්ණනාවසෙන චෙව පාළිමුත්තකවසෙන ච පවත්තං සබ්බං අට්ඨකථාවිනිච්ඡයං අපරිච්චජන්තා. අට්ඨකථා අකංසූති මහාඅට්ඨකථාමහාපච්චරිආදිකා සීහළට්ඨකථායො අකංසු. ‘‘අට්ඨකථාමකංසූ’’තිපි පාඨො, තත්ථාපි සොයෙවත්ථො.

By the phrase beginning with 'Buddhena,' by way of showing the purity of the source of his own commentary, having demonstrated its authoritativeness, he shows that it should be repeatedly studied. Therein, the connection should be understood thus: Because the teachers of the Sinhala commentaries, not transgressing the view of those sons of the Buddha—the great elders beginning with Mahākassapa, by whom the Dhamma and Vinaya spoken by the Buddha were known in that very same way—composed the commentaries in former times. Therein, by 'Dhamma' he includes the Suttas and the Abhidhamma. By 'Vinaya,' the entire Vinayapiṭaka. 'Spoken' (vutto) means spoken by the Buddha, the Blessed One, both in terms of the Pāḷi text and in terms of the meaning. For there is no textual term that was left unexplained by the Blessed One; indeed, the commentary is simply the scattered teachings set forth by the Blessed One in various places. 'Known in that very way' (tatheva ñāto) means: known, understood, just as it was spoken by the Buddha, without destroying a single word or a single letter, and without distorting the intention; this is the meaning. 'Not transgressing their view' (tesaṃ matimaccajantā) means: not abandoning the entire corpus of commentarial decisions—which is reckoned as the 'view' of those sons of the Buddha, which has been learned and brought down through the lineage of elders, unbroken, and which proceeds by way of Pāḷi explanation and by way of that which is independent of the Pāḷi. 'They composed the commentaries' (aṭṭhakathā akaṃsu) means: they composed the Sinhala commentaries, such as the Mahā-aṭṭhakathā, the Mahāpaccarī, and others. There is also the reading 'aṭṭhakathāmakaṃsū'; there too, the meaning is the very same.

තස්මාති යස්මා තෙසං බුද්ධපුත්තානං අධිප්පායං අවිකොපෙත්වා පුරෙ අට්ඨකථා අකංසු, තස්මා. යං අට්ඨකථාසු වුත්තං, තං සබ්බම්පි පමාණන්ති යොජනා. හීති නිපාතමත්තං හෙතුඅත්ථස්ස තස්මාති ඉමිනායෙව පකාසිතත්තා, අවධාරණත්ථො වා, පමාණමෙවාති. යදි අට්ඨකථාසු වුත්තං සබ්බම්පි පමාණං, එවං සති තත්ථ පමාදලෙඛාපි පමාණං සියාති ආහ ‘‘වජ්ජයිත්වාන පමාදලෙඛ’’න්ති, අපරාපරං ලිඛන්තෙහි පමාදෙන සතිං අපච්චුපට්ඨපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ලිඛිතබ්බං අඤ්ඤත්ථ ලිඛනාදිවසෙන පවත්තිතා පමාදලෙඛා නාම, සා ච සමන්තපාසාදිකායං තත්ථ තත්ථ සයමෙව ආවිභවිස්සති. පුන යස්මාති පදස්ස සම්බන්ධදස්සනවසෙන අයං අත්ථයොජනා – යස්මා අට්ඨකථාසු වුත්තං ඉධ ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛාසු සගාරවානං පණ්ඩිතානං පමාණමෙව, යස්මා ච අයං වණ්ණනාපි භාසන්තරපරිච්චාගාදිමත්තවිසිට්ඨතාය අත්ථතො අභින්නා, තතො එව පමාණභූතාව හෙස්සති, තස්මා අනුසික්ඛිතබ්බාති.

'Tasmā' (Therefore) means: because in former times they composed the commentaries without distorting the intention of those sons of the Buddha, therefore. The connection (yojanā) is: whatever is said in the commentaries, all of that is authoritative. 'Hī' is merely a particle, as the causal meaning is already expressed by 'tasmā'; or, it has an emphatic sense, meaning 'authoritative indeed'. If all that is said in the commentaries were authoritative, in that case even careless writing therein would be authoritative; therefore, he said, 'excepting careless writing'. 'Careless writing' (pamādalekhā) is that which has arisen through successive scribes, out of negligence and failure to establish mindfulness, writing in one place what ought to be written in another, and so on; and this will become evident by itself here and there in the Samantapāsādikā. Again, showing the connection of the word 'yasmā' (because), this is the explanation of the meaning: because what is said in the commentaries is indeed authoritative for the wise who are respectful toward the trainings here in this Dispensation, and because this new commentary is also not different in meaning—being distinguished merely by the abandonment of another language and so forth—it will therefore indeed be authoritative. For that reason, it should be repeatedly studied.

තතොති තාහි අට්ඨකථාහි. භාසන්තරමෙව හිත්වාති සීහළභාසංයෙව අපනෙත්වා. විත්ථාරමග්ගඤ්ච සමාසයිත්වාති පොරාණට්ඨකථාසු යථාඨානෙ [Pg.8] වත්තබ්බම්පි පදත්ථවිනිච්ඡයාදිකං අතිවිත්ථිණ්ණෙන වචනක්කමෙන චෙව වුත්තමෙව අත්ථනයං අප්පමත්තකවිසෙසෙන පුනප්පුනං කථනෙන ච තත්ථ තත්ථ පපඤ්චිතං තාදිසං විත්ථාරමග්ගං පහාය සල්ලහුකෙන අත්ථවිඤ්ඤාපකෙන පදක්කමෙන චෙව වුත්තනයසදිසං වත්තබ්බං අතිදිසිත්වා ච සඞ්ඛෙපනයෙනෙව වණ්ණයිස්සාමාති අධිප්පායො. සාරත්ථදීපනියං පන විනයටීකායං ‘‘පොරාණට්ඨකථාසු උපරි වුච්චමානම්පි ආනෙත්වා තත්ථ තත්ථ පපඤ්චිතං ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන…පෙ… උපසම්පන්නොති භික්ඛූති එත්ථ අපලොකනාදීනං චතුන්නම්පි කම්මානං විත්ථාරකථා විය තාදිසං විත්ථාරමග්ගං සඞ්ඛිපිත්වා’’ති වුත්තං, තං තන්තික්කමං කඤ්චි අවොක්කමිත්වාති එත්ථෙව වත්තුං යුත්තං. අඤ්ඤත්ථ පාළියා වත්තබ්බං අඤ්ඤත්ථ කථනඤ්හි තන්තික්කමං වොක්කමිත්වා කථනං නාම. තථා හි වුත්තං ‘‘තථෙව වණ්ණිතුං යුත්තරූපං හුත්වා අනුක්කමෙන ආගතං පාළිං පරිච්චජිත්වා සංවණ්ණනතො සීහළට්ඨකථාසු අයුත්තට්ඨානෙ වණ්ණිතං යථාඨානෙයෙව වණ්ණනතො ච වුත්තං ‘තන්තික්කමං කඤ්චි අවොක්කමිත්වා’’’ති. තස්මා යථාවුත්තනයෙනෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො. කථං පන විත්ථාරමග්ගස්ස සඞ්ඛිපනෙ විනිච්ඡයො න හීයතීති? ආහ ‘‘විනිච්ඡයං සබ්බමසෙසයිත්වා’’ති. සඞ්ඛිපන්තොපි පුනප්පුනං වචනාදිමෙව සඞ්ඛිපන්තො, විනිච්ඡයං පන අට්ඨකථාසු සබ්බාසුපි වුත්තං සබ්බම්පි අසෙසයිත්වා, කිඤ්චිමත්තම්පි අපරිහාපෙත්වාති වුත්තං හොති. තන්තික්කමං කඤ්චි අවොක්කමිත්වාති කඤ්චි පාළික්කමං අනතික්කමිත්වා, අනුක්කමෙනෙව පාළිං වණ්ණයිස්සාමාති අත්ථො.

'Tato' means: from those commentaries. 'Having abandoned only the other language' (bhāsantarameva hitvā) means: having set aside only the Sinhala language. And 'having condensed the extensive path' (vitthāramaggañca samāsayitvā) means: in the ancient commentaries, matters such as the determination of word meanings, which should be stated in their proper place, were elaborated upon here and there with an excessively detailed sequence of statements and by repeatedly explaining the same method of meaning with slight distinctions; abandoning such an extensive path, we will explain with a light, meaning-conveying sequence of words, and by referring to what should be said in a manner similar to the stated method, and also by a concise method—this is the intention. In the Sāratthadīpanī, the Vinaya sub-commentary, however, it is said: 'In the ancient commentaries, bringing forward even what is to be spoken of later and elaborating on it in various places—like the extensive discussion of the four kinds of formal acts beginning with proclamation, in the context of the phrase “a monk is one who is fully ordained”—such an extensive path is condensed.' That statement is appropriate to be made right here in connection with 'without transgressing any textual sequence' (tantikkamaṃ kiñci avokkamitvā). For to state in one place what ought to be stated in another part of the Pāḷi is indeed called 'speaking by transgressing the textual sequence.' Thus it is said in that very text: 'It is said “without transgressing any textual sequence” because of commenting without abandoning the Pāḷi text that has come down in proper sequence, it being appropriate to comment on it, and because of commenting in the proper place on what was commented on in unsuitable places in the Sinhala commentaries.' Therefore, the meaning should be understood in the way just stated. But how, when condensing the extensive path, is the decision not diminished? He said: 'retaining the entire decision without omission' (vinicchayaṃ sabbamasesayitvā). Even when condensing, one condenses only repeated statements and so on; but as for the decision, it is said that one retains the entirety of what is stated in all the commentaries, without leaving anything out, not omitting even the slightest bit. 'Without transgressing any textual sequence' (tantikkamaṃ kiñci avokkamitvā) means: not bypassing any sequence of the Pāḷi, we will explain the Pāḷi in its proper order—this is the meaning.

සුත්තන්තිකානං වචනානමත්ථන්ති වෙරඤ්ජකණ්ඩාදීසු ආගතානං ඣානකථාදීනං සුත්තන්තවචනානං සීහළට්ඨකථාසු ‘‘සුත්තන්තිකානං භාරො’’ති වත්වා අවණ්ණිතබ්බට්ඨානං අත්ථං තංතංසුත්තානුරූපං සබ්බසො පරිදීපයිස්සාමාති අධිප්පායො. හෙස්සතීති භවිස්සති, කරීයිස්සතීති වා අත්ථො. එත්ථ ච පඨමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ ‘‘භාසන්තරපරිච්චාගාදිකං චතුබ්බිධං කිච්චං නිප්ඵාදෙත්වා සුත්තන්තිකානං වචනානමත්ථං පරිදීපයන්තී අයං වණ්ණනා භවිස්සතී’’ති වණ්ණනාවසෙන සමානකත්තුකතා වෙදිතබ්බා. පච්ඡිමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ පන ‘‘හෙට්ඨා වුත්තභාසන්තරපරිච්චාගාදිකං කත්වා සුත්තන්තිකානං වචනානමත්ථං පරිදීපයන්තී අයං වණ්ණනා අම්හෙහි කරීයිස්සතී’’ති එවං ආචරියවසෙන සමානකත්තුකතා වෙදිතබ්බා.

As for 'the meaning of the words of the Suttantikas': The intention is this: In the Sinhala commentaries, having stated, 'It is the burden of the Suttantikas,' regarding the Sutta texts, such as the discussion on jhāna, that appear in the Verañjakaṇḍa and so on, we will completely explain, in accordance with each respective Sutta, the meaning of that which was not commented upon. As for 'hessati', it means 'it will be'; or, the meaning is 'it will be done'. And here, in the first alternative meaning, the fact of having the same agent should be understood by way of the commentary, thus: 'Having accomplished the fourfold task beginning with the abandonment of other languages, this commentary, while elucidating the meaning of the words of the Suttas, will come to be.' In the latter alternative meaning, however, the fact of having the same agent should be understood by way of the teacher, thus: 'Having performed the abandonment of other languages, etc., mentioned below, this commentary, which elucidates the meaning of the words of the Suttas, will be done by us.'

ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the introductory discourse of the work is concluded.

බාහිරනිදානකථා

The External Narrative

ඉදානි [Pg.9] සංවරවිනයපහානවිනයාදීසු බහූසු විනයෙසු අත්තනා ‘‘තං වණ්ණයිස්සං විනය’’න්ති එවං සංවණ්ණෙතබ්බභාවෙන පටිඤ්ඤාතං විනයං දස්සෙන්තො ආහ තත්ථාතිආදි. තත්ථ තත්ථාති යථාවුත්තාසු ගාථාසු. තාව-සද්දො පඨමන්ති ඉමස්මිං අත්ථෙ දට්ඨබ්බො, තෙන පඨමං විනයං වවත්ථපෙත්වා පච්ඡා තස්ස වණ්ණනං කරිස්සාමාති දීපෙති. වවත්ථපෙතබ්බොති නියමෙතබ්බො. තෙනෙතං වුච්චතීති යස්මා වවත්ථපෙතබ්බො, තෙන හෙතුනා එතං විනයො නාමාතිආදිකං නියාමකවචනං වුච්චතීති අත්ථො. අස්සාති විනයස්ස. මාතිකාති උද්දෙසො. සො හි නිද්දෙසපදානං ජනනීඨානෙ ඨිතත්තා මාතා වියාති ‘‘මාතිකා’’ති වුච්චති.

Now, wishing to show the Vinaya that he himself had pledged to be commented upon thus, 'I will comment on that Vinaya,' from among the many Vinayas such as the Vinaya of restraint and the Vinaya of abandoning, he said the words beginning with 'tattha'. Therein, as for 'tattha', it means 'in the aforesaid verses'. The word 'tāva' should be understood in this sense: 'first'. By that, it shows thus: 'First, having established the Vinaya, afterwards I will make its commentary.' As for 'vavatthapetabbo', it means 'to be established'. As for 'tenetaṃ vuccati', the meaning is this: because it is to be established, for that reason this defining statement beginning with 'vinayo nāma' is spoken. As for 'assā', it means 'of the Vinaya'. As for 'mātikā', it is an outline. Indeed, because that outline stands in the position of a progenitor for the terms of the detailed explanation, it is like a mother; therefore, it is called 'mātikā'.

ඉදානි සංවණ්ණෙතබ්බමත්ථං මාතිකං පට්ඨපෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ වුත්තං යෙනාතිආදි. ඉදං වුත්තං හොති – එතං තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතීතිආදිනිදානවචනපටිමණ්ඩිතං විනයපිටකං යෙන පුග්ගලෙන වුත්තං, යස්මිං කාලෙ වුත්තං, යස්මා කාරණා වුත්තං, යෙන ධාරිතං, යෙන ච ආභතං, යෙසු පතිට්ඨිතං, එතං යථාවුත්තවිධානං වත්වා තතො තෙන සමයෙනාතිආදිපාඨස්ස අත්ථං අනෙකප්පකාරතො දස්සෙන්තො විනයස්ස අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාමීති.

Now, wishing to show the meaning to be commented upon by setting down the mātikā, he said the words beginning with 'vuttaṃ yena'. This is what is said: Having spoken of this arrangement with its aforesaid divisions—namely, by which person this Vinaya Piṭaka, adorned with the introductory words beginning with 'tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati', was spoken; at which time it was spoken; for which reason it was spoken; by whom it was borne in mind; by whom it was brought; and in whom it was established—thereafter, while showing the meaning of the text beginning with 'tena samayena' in many various ways, 'I will make the commentary on the meaning of the Vinaya.'

එත්ථ ච වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉදං වචනං තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාතිආදිනිදානවචනමත්තං අපෙක්ඛිත්වා වත්තුකාමොපි විසුං අවත්වා ‘‘නිදානෙන ආදිකල්‍යාණං, ඉදමවොචාති නිගමනෙන පරියොසානකල්‍යාණ’’න්ති වචනතො නිදානනිගමනානිපි සත්ථුදෙසනාය අනුවිධානත්තා තදන්තොගධානෙවාති නිදානස්සාපි විනයපාළියංයෙව අන්තොගධත්තා වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉදම්පි විනයපිටකසම්බන්ධංයෙව කත්වා මාතිකං ඨපෙති. මාතිකාය හි එතන්ති වුත්තං විනයපිටකංයෙව සාමඤ්ඤතො සබ්බත්ථ සම්බන්ධමුපගච්ඡති.

And here, even though one might wish to speak of this statement, 'vuttaṃ yena yadā yasmā' ('by whom, when, for what reason it was spoken'), in consideration of only the introductory words beginning with 'tena samayena buddho bhagavā', without stating it separately—because of the saying, 'Good in the beginning with the introduction, good in the end with the conclusion "idamavoca"', the introduction and conclusion are also in conformity with the Teacher's discourse and are thus included right within it. Therefore, because the introduction is also included right within the Vinaya Pāḷi, he establishes the mātikā by making this statement, 'vuttaṃ yena yadā yasmā', connected only with the Vinaya Piṭaka. Indeed, in the mātikā, the Vinaya Piṭaka referred to as 'etaṃ' ('this') generally connects with all terms.

ඉදානි පන තං විසුං නීහරිත්වා දස්සෙන්තො තත්ථ වුත්තං යෙනාතිආදිමාහ. තත්ථාති තෙසු මාතිකාපදෙසු. ඉදන්ති තෙන සමයෙනාතිආදිනිදානවචනං. හි-සද්දො යස්මාති අත්ථො දට්ඨබ්බො, යස්මා බුද්ධස්ස භගවතො අත්තපච්චක්ඛවචනං න හොති, තස්මාති වුත්තං හොති. අත්තපච්චක්ඛවචනං න හොතීති අත්තනා පච්චක්ඛං කත්වා වුත්තවචනං න හොති. අථ [Pg.10] වා අත්තනො පච්චක්ඛකාලෙ ධරමානකාලෙ වුත්තවචනං න හොති. තදුභයෙනාපි භගවතො වුත්තවචනං න හොතීති අත්ථො.

Now, however, wishing to show that introduction by extracting it separately, he said the words beginning with 'tattha vuttaṃ yena'. As for 'tattha', it means 'among those mātikā terms'. As for 'idaṃ', it is the introductory statement beginning with 'tena samayena'. The word 'hi' should be understood in the sense of 'yasmā' (because). It is said thus: 'Because it is not the directly witnessed statement of the Buddha, the Blessed One, therefore...'. As for 'it is not a directly witnessed statement', it means it is not a statement spoken by himself having directly witnessed it. Alternatively, it is not a statement spoken during his own time of being present. By both of these, the meaning is that it is not a statement spoken by the Blessed One.

පඨමමහාසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනා

The Commentary on the Account of the First Great Council

පඨමමහාසඞ්ගීති නාම චෙසාති එත්ථ ච-සද්දො වත්තබ්බසම්පිණ්ඩනත්ථො, උපඤ්ඤාසත්ථො වා, උපඤ්ඤාසොති ච වාක්‍යාරම්භො වුච්චති. එසා හි ගන්ථකාරානං පකති, යදිදං කිඤ්චි වත්වා පුන අපරං වත්තුමාරභන්තානං ච-සද්දප්පයොගො. යථාපච්චයං තත්ථ තත්ථ දෙසිතත්තා විප්පකිණ්ණානං ධම්මවිනයානං සභාගත්ථවසෙන සඞ්ගහෙත්වා ගායනං කථනං සඞ්ගීති, මහාවිසයත්තා පූජනීයත්තා ච මහතී සඞ්ගීති මහාසඞ්ගීති. දුතියාදිං උපාදාය චෙසා ‘‘පඨමමහාසඞ්ගීතී’’ති වුත්තා. නිදදාති දෙසනං දෙසකාලාදිවසෙන අවිදිතං විදිතං කත්වා නිදස්සෙතීති නිදානං, තත්ථ කොසල්ලත්ථං.

Here, in 'paṭhamamahāsaṅgīti nāma cesā,' the particle 'ca' has the meaning of gathering what is to be said, or it has the meaning of a preface; and 'upaññāsa' is said to be the beginning of a statement. For this is the nature of authors, namely, the use of the particle 'ca' when, having said something, they begin to say something else again. Because the Dhamma and Vinaya, which were taught here and there according to conditions and were thus scattered, were collected by way of their similar nature, the chanting or speaking of them is 'saṅgīti.' And because of its great scope and its venerability, it is a great saṅgīti, a 'mahāsaṅgīti.' With reference to the second council and so on, this is called the 'First Great Saṅgīti.' Because it lays down (nidadāti) and points out (nidessati) the teaching—making known what was unknown by way of place, time, and so on—it is called a 'nidāna' (introduction), for the purpose of skillfulness therein.

වෙනෙය්‍යානං මග්ගඵලුප්පත්තිහෙතුභූතාව කිරියා නිප්පරියායෙන බුද්ධකිච්චන්ති ආහ ‘‘ධම්මචක්කප්පවත්තනඤ්හි ආදිං කත්වා’’ති. තත්ථ සතිපට්ඨානාදිධම්මො එව පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං, චක්කන්ති වා ආණා, තං ධම්මතො අනපෙතත්තා ධම්මචක්කං, ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. කතබුද්ධකිච්චෙති නිට්ඨිතබුද්ධකිච්චෙ භගවති ලොකනාථෙති සම්බන්ධො. කුසිනාරායන්ති සමීපත්ථෙ එතං භුම්මවචනං. උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙති තස්ස නගරස්ස උපවත්තනභූතං මල්ලරාජූනං සාලවනුය්‍යානං දස්සෙති. තත්ථ නගරං පවිසන්තා උය්‍යානතො උපෙච්ච වත්තන්ති ගච්ඡන්ති එතෙනාති ‘‘උපවත්තන’’න්ති උය්‍යානස්ස ච නගරස්ස ච මජ්ඣෙ සාලවනං වුච්චති. කුසිනාරාය හි දක්ඛිණපච්ඡිමදිසාය තං උය්‍යානං හොති, තතො උය්‍යානතො සාලවනරාජිවිරාජිතො මග්ගො පාචීනාභිමුඛො ගන්ත්වා නගරස්ස දක්ඛිණද්වාරාභිමුඛො උත්තරෙන නිවත්තො, තෙන මග්ගෙන මනුස්සා නගරං පවිසන්ති, තස්මා තං ‘‘උපවත්තන’’න්ති වුච්චති. තත්ථ කිර උපවත්තනෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසංසට්ඨවිටපානං සම්පන්නඡායානං සාලපන්තීනමන්තරෙ භගවතො පරිනිබ්බානමඤ්චො පඤ්ඤත්තො, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘යමකසාලානමන්තරෙ’’ති. උපාදීයති කම්මකිලෙසෙහීති උපාදි, විපාකක්ඛන්ධා කටත්තා ච රූපං. තදෙව කම්මකිලෙසෙහි සම්මා අප්පහීනතාය සෙසො, නත්ථි එත්ථ උපාදිසෙසොති අනුපාදිසෙසා, නිබ්බානධාතු, තාය. ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ [Pg.11] චායං කරණනිද්දෙසො. පරිනිබ්බානෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, පරිනිබ්බානහෙතු තස්මිං ඨානෙ සන්නිපතිතානන්ති අත්ථො. සඞ්ඝස්ස ථෙරො ජෙට්ඨො සඞ්ඝත්ථෙරො. එත්ථ ච සඞ්ඝසද්දස්ස භික්ඛුසතසහස්සසද්දසාපෙක්ඛත්තෙපි ගමකත්තා ථෙරසද්දෙන සමාසො යථා දෙවදත්තස්ස ගරුකුලන්ති. ආයස්මා මහාකස්සපො ධම්මවිනයසඞ්ගායනත්ථං භික්ඛූනං උස්සාහං ජනෙසීති සම්බන්ධො.

The action that is the cause for the arising of the path and fruit in those to be trained is, in the direct sense, the Buddha's duty. Therefore, he said: 'beginning with the turning of the wheel of Dhamma.' Herein, the Dhamma itself, such as the foundations of mindfulness, is the 'wheel' (cakka) in the sense of 'turning' (pavattana); hence, 'dhammacakka.' Or, 'cakka' is authority (āṇā), and because it is not separate from the Dhamma, it is 'dhammacakka.' Also, because it is an authority that proceeds rightly through the Dhamma, it is 'dhammacakka.' The connection is: 'when the Buddha's duty was accomplished' means when the Blessed One, the Lord of the World, had completed the Buddha's duty. 'In Kusinārā' is a locative expression in the sense of proximity. 'In the sāla-grove of the Mallas at Upavattana' indicates the sāla-tree park of the Malla kings, which is the turning-place of that city. There, those entering the city, having approached from the park, proceed by this path; therefore, the sāla-grove between the park and the city is called 'Upavattana.' For that park is in the south-westerly direction from Kusinārā. From that park, a road adorned with rows of sāla-trees, going eastwards, turns north towards the southern gate of the city. People enter the city by that road; therefore, it is called 'Upavattana.' There, it is said, in Upavattana, between the rows of sāla-trees with intertwined branches and abundant shade, the Blessed One's couch for the parinibbāna was prepared. Referring to that, it was said, 'between the twin sāla-trees.' It is grasped by kamma and defilements, thus it is 'upādi'; this refers to the resultant aggregates and form produced by kamma. That very thing, because it is not yet fully abandoned together with kamma and defilements, is the 'remainder' (sesa). Herein, there is no remainder of upādi, thus it is 'anupādisesā,' the Nibbāna-element. By that element. And this is an instrumental designation in the sense of indicating a particular state. 'At the parinibbāna' is a locative in the sense of a cause; the meaning is: on account of the parinibbāna, for those gathered in that place. The elder (thero), the senior (jeṭṭho) of the Saṅgha is 'saṅghatthero.' And here, although the word 'saṅgha' has reference to the term 'hundreds of thousands of bhikkhus,' because it is understood, there is a compound with the word 'thera,' just as in 'devadattassa garukulaṃ' (Devadatta's teacher's family). The connection is: The Venerable Mahākassapa aroused the effort of the bhikkhus for the purpose of the recitation of the Dhamma and Vinaya.

තථා උස්සාහං ජනනස්ස කාරණමාහ සත්තාහපරිනිබ්බුතෙතිආදි. සත්ත අහානි සමාහටානි සත්තාහං, සත්තාහං පරිනිබ්බුතස්ස අස්සාති සත්තාහපරිනිබ්බුතො, සත්තාහපරිනිබ්බුතෙ සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන වුත්තවචනමනුස්සරන්තොති සම්බන්ධො. අලං, ආවුසොතිආදිනා තෙන වුත්තවචනං දස්සෙති. තත්ථ අලන්ති පටික්ඛෙපවචනං. තෙන මහාසමණෙනාති නිස්සක්කෙ කරණවචනං, තතො මහාසමණතො සුට්ඨු මුත්තා මයන්ති අත්ථො, උපද්දුතා ච හොම තදාති අධිප්පායො, හොමාති වා අතීතත්ථෙ වත්තමානවචනං, අහුම්හාති අත්ථො. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජතීති තිට්ඨති එත්ථ ඵලං තදායත්තවුත්තිතායාති ඨානං, හෙතු. ඛොති අවධාරණෙ, එතං කාරණං විජ්ජතෙව, නො න විජ්ජතීති අත්ථො. කිං තං කාරණන්ති? ආහ යං පාපභික්ඛූතිආදි. එත්ථ යන්ති නිපාතමත්තං, කාරණනිද්දෙසො වා, යෙන කාරණෙන අන්තරධාපෙය්‍යුං, තදෙතං කාරණං විජ්ජතීති අත්ථො. අතීතො අතික්කන්තො සත්ථා එත්ථ, එතස්සාති වා අතීතසත්ථුකං, පාවචනං. පධානං වචනං පාවචනං, ධම්මවිනයන්ති වුත්තං හොති. පක්ඛං ලභිත්වාති අලජ්ජීපක්ඛං ලභිත්වා. න චිරස්සෙවාති න චිරෙනෙව. යාව ච ධම්මවිනයො තිට්ඨතීති යත්තකං කාලං ධම්මො ච විනයො ච ලජ්ජීපුග්ගලෙසු තිට්ඨති.

To show the reason for arousing such effort, he said, 'when he had been in parinibbāna for seven days,' and so on. Seven days collected together is 'sattāhaṃ'. He for whom seven days have passed since his parinibbāna is 'sattāhaparinibbuto'. The connection is: while remembering the words spoken by Subhadda, who had gone forth in old age, when the Blessed One had been in parinibbāna for seven days. With 'Enough, friends,' and so on, he shows the words spoken by him. Therein, 'alaṃ' is a word of rejection. In 'by that great ascetic,' the instrumental is used in the sense of separation; the meaning is, 'we are well freed from that great ascetic.' The intention is, 'and we were oppressed then.' Or, 'homa' is a present tense word in a past sense; the meaning is 'ahumhā' (we were). Regarding 'But this ground exists': the result stands (tiṭṭhati) here (ettha), its occurrence being dependent on that cause, thus it is a 'ground' (ṭhāna), meaning a cause. 'Kho' is for emphasis; the meaning is, 'this cause certainly exists; it is not that it does not exist.' What is that cause? He says, 'which the wicked bhikkhus,' and so on. Here, 'yaṃ' is merely a particle, or it is an indicator of a cause. The meaning is: that cause, by which they might cause the Dhamma-Vinaya to disappear, exists. The Teacher (satthā) is past (atīto), gone beyond (atikkanto) for this teaching; therefore, the teaching (pāvacanaṃ) is one whose Teacher is past ('atītasatthukaṃ'). The principal word (padhānaṃ vacanaṃ) is 'pāvacanaṃ'; this is said to be the Dhamma and Vinaya. 'Having gained a faction' means having gained the faction of the shameless. 'Not long after' means not long after. 'As long as the Dhamma and Vinaya endure' means for whatever period of time the Dhamma and Vinaya endure among scrupulous persons.

වුත්තඤ්හෙතං භගවතාති පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නෙන භගවතා වුත්තන්ති අත්ථො. දෙසිතො පඤ්ඤත්තොති සුත්තාභිධම්මපිටකසඞ්ගහිතස්ස ධම්මස්ස චෙව විනයපිටකසඞ්ගහිතස්ස විනයස්ස ච අතිසජ්ජනං පබොධනං දෙසනා. තස්සෙව පකාරතො ඤාපනං අසඞ්කරතො ඨපනං පඤ්ඤාපනං. සො වො මමච්චයෙන සත්ථාති සො ධම්මවිනයො තුම්හාකං මමච්චයෙන සත්ථා මයි පරිනිබ්බුතෙ සත්ථුකිච්චං සාධෙස්සති. සාසනන්ති පරියත්තිපටිපත්තිපටිවෙධවසෙන තිවිධං සාසනං, නිප්පරියායතො පන සත්තත්තිංස බොධිපක්ඛියධම්මා. අද්ධනියන්ති අද්ධානක්ඛමං, තදෙව චිරට්ඨිතිකං අස්ස භවෙය්‍යාති සම්බන්ධො.

'This was spoken by the Blessed One' means it was spoken by the Blessed One while lying on the couch of parinibbāna. Regarding 'taught and laid down': 'desanā' is the instruction, the awakening concerning the Dhamma included in the Sutta and Abhidhamma Piṭakas, and the Vinaya included in the Vinaya Piṭaka. 'Paññāpanaṃ' is making that very Dhamma and Vinaya known according to its various aspects and establishing it without confusion. 'He will be your teacher after my passing' means: that Dhamma and Vinaya will be your teacher after my passing; when I have attained parinibbāna, it will accomplish the Teacher's duty. 'The Teaching' ('sāsanaṃ') is the threefold teaching by way of study, practice, and penetration. But in the direct sense, it is the thirty-seven factors of enlightenment. 'Long-lasting' ('addhaniyaṃ') means able to endure for a long time. The connection is: that it might be long-enduring.

ඉදානි [Pg.12] සම්මාසම්බුද්ධෙන අත්තනො කතං අනුග්ගහවිසෙසං විභාවෙන්තො ආහ යඤ්චාහං භගවතාතිආදි. තත්ථ යඤ්චාහන්ති එතස්ස අනුග්ගහිතොති එතෙන සම්බන්ධො. තත්ථ යන්ති යස්මා, යෙන කාරණෙනාති වුත්තං හොති. කිරියාපරාමසනං වා එතං, තෙන අනුග්ගහිතොති එත්ථ අනුග්ගහණං පරාමසති. ධාරෙස්සසීතිආදිකං භගවතා මහාකස්සපත්ථෙරෙන සද්ධිං චීවරපරිවත්තනං කාතුකාමෙන වුත්තවචනං. ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං කස්සපාති ‘‘කස්සප, ත්වං ඉමානි පරිභොගජිණ්ණානි පංසුකූලානි පාරුපිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති වදති, තඤ්ච ඛො න කායබලං සන්ධාය, පටිපත්තිපූරණං පන සන්ධාය එවමාහ. සාණානි පංසුකූලානීති මතකළෙවරං පලිවෙඨෙත්වා ඡඩ්ඩිතානි තුම්බමත්තෙ කිමයො පප්ඵොටෙත්වා ගහිතානි සාණවාකමයානි පංසුකූලචීවරානි. රථිකාදීනං යත්ථ කත්ථචි පංසූනං උපරි ඨිතත්තා අබ්භුග්ගතට්ඨෙන තෙසු කූලමිවාති පංසුකූලං. අථ වා පංසු විය කුච්ඡිතභාවං උලති ගච්ඡතීති පංසුකූලන්ති පංසුකූලසද්දස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො. නිබ්බසනානීති නිට්ඨිතවසනකිච්චානි, පරිභොගජිණ්ණානීති අත්ථො. එකමෙව තං චීවරං අනෙකාවයවත්තා බහුවචනං කතං. සාධාරණපරිභොගෙනාති අත්තනා සමානපරිභොගෙන, සාධාරණපරිභොගෙන ච සමසමට්ඨපනෙන ච අනුග්ගහිතොති සම්බන්ධො.

Now, wishing to explain the special favor done to him by the Perfectly Self-Enlightened One, he spoke the words beginning with, “That with which I, by that Blessed One…”. Therein, the word “yañcāhaṃ” is connected with the word “anuggahito”. Therein, “yaṃ” means “because” or “for which reason”; thus it is said. Or, this is a reference to the action; by it, in the word “favored”, the act of favoring is referred to. The words beginning with “Will you wear?” were spoken by the Blessed One when he wished to exchange robes with the Elder Mahākassapa. The words “But, Kassapa, will you wear [it] for me?” mean, “Kassapa, will you be able to wear these rag-robes that are worn out from use?” And this he said not with reference to physical strength, but rather with reference to the fulfillment of the practice. “Hemp rag-robes” means rag-robes made of hemp fiber, which were taken after being discarded from wrapping a corpse and after shaking off worms the size of a gourd. Because they lie on top of dust anywhere in streets and so on, by being raised up on it, they are like a bank (kūla) of dust (paṃsu), hence “paṃsukūla”. Or, the meaning of the word “paṃsukūla” should be understood thus: because it goes (ulati) to a vile state like dust (paṃsu). “Nibbasanāni” means their function as clothing is finished; the meaning is “worn out from use”. That robe was only one; the plural is used because it has many parts. “With shared usage” means with usage equal to his own; the connection is: “favored with shared usage and with equal establishment”.

ඉදානි නවානුපුබ්බවිහාරඡළභිඤ්ඤාප්පභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ අත්තනා සමසමට්ඨපනත්ථාය භගවතා වුත්තං කස්සපසංයුත්තෙ (සං. නි. 2.152) ආගතං පාළිං පෙය්‍යාලමුඛෙන ආදිග්ගහණෙන ච සඞ්ඛිපිත්වා දස්සෙන්තො ආහ අහං, භික්ඛවෙතිආදි. තත්ථ යාවදෙ ආකඞ්ඛාමීති යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි, යත්තකං කාලං ඉච්ඡාමීති අත්ථො, ‘‘යාවදෙවා’’තිපි පාඨො. නවානුපුබ්බවිහාරඡළභිඤ්ඤාප්පභෙදෙති එත්ථ නවානුපුබ්බවිහාරො නාම අනුපටිපාටියා සමාපජ්ජිතබ්බභාවතො එවංසඤ්ඤිතා නිරොධසමාපත්තියා සහ අට්ඨ රූපාරූපසමාපත්තියො. ඡළභිඤ්ඤා නාම ආසවක්ඛයඤාණෙන සද්ධිං පඤ්චාභිඤ්ඤායො. අත්තනා සමසමට්ඨපනෙනාති ‘‘අහං යත්තකං කාලං යත්තකෙ සමාපත්තිවිහාරෙ අභිඤ්ඤායො ච වළඤ්ජෙමි, තථා කස්සපොපී’’ති එවං යථාවුත්තඋත්තරිමනුස්සධම්මෙ අත්තනා සමසමං කත්වා ඨපනෙන, ඉදඤ්ච උත්තරිමනුස්සධම්මසාමඤ්ඤෙන ථෙරස්ස පසංසාමත්තෙන වුත්තං, න [Pg.13] භගවතා සද්ධිං සබ්බථා සමතාය. භගවතො හි ගුණවිසෙසං උපාදාය සාවකා පච්චෙකබුද්ධා ච කලම්පි කලභාගම්පි න උපෙන්ති, තස්ස කිමඤ්ඤං ආණණ්‍යං භවිස්සති අඤ්ඤත්‍ර ධම්මවිනයසඞ්ගායනාති අධිප්පායො. තත්ථ තස්සාති තස්ස අනුග්ගහස්ස, තස්ස මෙති වා අත්ථො ගහෙතබ්බො. පොත්ථකෙසු හි කෙසුචි ‘‘තස්ස මෙ’’ති පාඨො දිස්සති. ආණණ්‍යං අණණභාවො. සකකවචඉස්සරියානුප්පදානෙනාති එත්ථ චීවරස්ස නිදස්සනවසෙන කවචස්සෙව ගහණං කතං, සමාපත්තියා නිදස්සනවසෙන ඉස්සරියං ගහිතං.

Now, wishing to show the Pāḷi text that comes in the Kassapa Saṃyutta, spoken by the Blessed One for the purpose of establishing Kassapa as equal with himself in the higher human states—divided into the nine successive abidings and the six supernormal knowledges—by summarizing it through abbreviation and by taking the beginning, he said the words beginning with, “I, O monks…”. Therein, “as long as I wish” means “just as long as I desire, for whatever length of time I choose”; “yāvadevā” is also a reading. Herein, in “the divisions of the nine successive abidings and the six supernormal knowledges”, the “nine successive abidings” are so-called because they are to be attained in sequence; they are the eight form and formless attainments together with the attainment of cessation. The “six supernormal knowledges” are the five supernormal knowledges together with the knowledge of the destruction of the taints. “By establishing as equal with himself” means by establishing him as equal with himself in the aforementioned higher human states, as in: “For whatever length of time I make use of whatever attainments and supernormal knowledges, so too does Kassapa.” And this was said merely as a praise for the Elder due to the commonality of higher human states, not due to equality with the Blessed One in all respects. For, in comparison to the Blessed One’s special qualities, disciples and Paccekabuddhas do not approach even a fraction or a fractional part. What other freedom from debt could there be for him, apart from the chanting of the Dhamma and Vinaya? This is the intention. Therein, “tassa” means “of that favor”, or the meaning should be taken as “of that favor to me”. Indeed, in some manuscripts the reading “tassa me” is seen. “Āṇaṇyaṃ” is the state of being free from debt. Herein, in the phrase “by the bestowal of his own armor and mastery”, “armor” is taken as an illustration for the robe, and “mastery” is taken as an illustration for the attainments.

ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං පාළියා විභාවෙන්තො ආහ යථාහාතිආදි. තත්ථ එකමිදාහන්ති එත්ථ ඉදන්ති නිපාතමත්තං. එකං සමයන්ති එකස්මිං සමයෙති අත්ථො. පාවායාති පාවානගරතො. අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නොති දීඝමග්ගප්පටිපන්නො. දීඝපරියායො හෙත්ථ අද්ධානසද්දො. සබ්බං සුභද්දකණ්ඩං විත්ථාරතො වෙදිතබ්බන්ති පඤ්චසතිකක්ඛන්ධකෙ ආගතං සුභද්දකණ්ඩං ඉධ ආනෙත්වා විත්ථාරෙතබ්බං.

Now, wishing to explain the aforementioned meaning by means of the Pāḷi, he said the words beginning with, “As he said…”. Therein, in “ekamidāhaṃ”, “idaṃ” is merely a particle. “Ekaṃ samayaṃ” means “at one time”. “Pāvāyā” means “from the city of Pāvā”. “Addhānamaggappaṭipanno” means “one who has undertaken a long journey”. Here, the word “addhāna” is a synonym for “long”. “The entire Subhadda section should be understood in detail” means that the Subhadda section that comes in the Pañcasatikakkhandhaka should be brought here and elaborated upon.

තතො පරන්ති සුභද්දකණ්ඩතො පරං. සබ්බං සුභද්දකණ්ඩං විත්ථාරතො වෙදිතබ්බන්ති ඉමිනා ‘‘යං න ඉච්ඡිස්සාම, න තං කරිස්සාමා’’ති එතං පරියන්තං සුභද්දකණ්ඩපාළිං දස්සෙත්වා ඉදානි අවසෙසං උස්සාහජනනප්පකාරප්පවත්තං පාළිමෙව දස්සෙන්තො හන්ද මයං ආවුසොතිආදිමාහ. තත්ථ පුරෙ අධම්මො දිප්පතීති එත්ථ ‘‘අධම්මො නාම දසකුසලකම්මපථපටිපක්ඛභූතො අධම්මො’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 1.පඨමමහාසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනා) වුත්තං. ධම්මසඞ්ගහණත්ථං උස්සාහජනනප්පසඞ්ගත්තා පන ධම්මවිනයානං අසඞ්ගායනහෙතුදොසගණො සම්භවති, සො එව එත්ථ අධම්මො දිප්පති තප්පටිපක්ඛො ධම්මො ච පටිබාහීයතීති වත්තබ්බං. අපි ච ‘‘අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති වුච්චමානත්තා යෙන අධම්මෙන තෙ සුභද්දවජ්ජිපුත්තකාදයො අධම්මවාදිනො, යෙන ච ධම්මෙන ඉතරෙ ධම්මවාදිනොව හොන්ති. තෙයෙව ඉධ ‘‘අධම්මො’’ ‘‘ධම්මො’’ති ච වත්තබ්බා. තස්මා සීලවිපත්තිආදිහෙතුකො පාපිච්ඡතාදිදොසගණො අධම්මො, තප්පටිපක්ඛො සීලසම්පදාදිහෙතුකො අප්පිච්ඡතාදිගුණසමූහො ධම්මොති ච ගහෙතබ්බං. පුරෙ දිප්පතීති අපි නාම දිප්පති. අථ වා යාව අධම්මො ධම්මං පටිබාහිතුං සමත්ථො හොති, තතො පුරෙතරමෙවාති [Pg.14] අත්ථො. දිප්පතීති දිප්පිස්සති. පුරෙසද්දයොගෙන හි අනාගතත්ථෙ අයං වත්තමානප්පයොගො, යථා පුරා වස්සති දෙවොති. අවිනයොති පහානවිනයාදීනං පටිපක්ඛභූතො අවිනයො.

‘Tato paraṃ’ means after the Subhaddakaṇḍa. Having shown the Pāḷi of the Subhaddakaṇḍa up to the end point, ‘What we do not wish, we shall not do,’ by this text, ‘The entire Subhaddakaṇḍa should be known in detail,’ and now wishing to show only the remaining Pāḷi which proceeds by way of generating effort, he said, ‘Come now, friends,’ and so on. Therein, in the phrase ‘pure adhammo dippati,’ it is said in the Sāratthadīpanī: ‘Adhamma, it is said, is that which is the opposite of the ten wholesome courses of action.’ However, because of the context of generating effort for the compilation of the Dhamma, it should be said that the collection of faults which is the cause for not compiling the Dhamma and Vinaya arises; that very thing is the adhammo that shines forth here, and the dhammo, its opposite, is obstructed. Moreover, because it will be said, ‘Those who advocate adhammo become powerful, and those who advocate dhammo become weak,’ that adhammo by which Subhadda, the Vajjian sons, and others are advocates of adhammo, and that dhammo by which the others are advocates of dhammo, those very things should be called ‘adhammo’ and ‘dhammo’ here. Therefore, it should be understood that adhammo is the collection of faults, such as evil desire, which is the cause of corruption of virtue, etc., and dhammo is the collection of virtues, such as fewness of wishes, which is the cause of accomplishment in virtue, etc., and is the opposite of that. ‘Pure dippati’ means: perhaps it will shine. Alternatively, the meaning is: even before the time when adhammo is able to obstruct the dhammo. ‘Dippati’ means ‘dippissati’ (it will shine). Indeed, due to the connection with the word ‘pure,’ this is a present tense usage with a future meaning, just as in ‘purā vassati devo’ (the sky will rain beforehand). ‘Avinayo’ is that which is the opposite of the discipline of abandoning and so on.

තෙන හීති උය්‍යොජනත්ථෙ නිපාතො. සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනපරියත්තිධරෙති සකලං සුත්තගෙය්‍යාදිනවඞ්ගං එත්ථ, එතස්ස වා අත්ථීති සකලනවඞ්ගං, සත්ථුසාසනං. අත්ථකාමෙන පරියාපුණිතබ්බතො දිට්ඨධම්මිකාදිපුරිසත්ථපරියත්තිභාවතො ච ‘‘පරියත්තී’’ති තීණි පිටකානි වුච්චන්ති, තං සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනසඞ්ඛාතං පරියත්තිං ධාරෙන්තීති සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනපඅයත්තිධරා, තාදිසෙති අත්ථො. සමථභාවනාසිනෙහාභාවෙන සුක්ඛා ලූඛා අසිනිද්ධා විපස්සනා එතෙසන්ති සුක්ඛවිපස්සකා. තිපිටකසබ්බපරියත්තිප්පභෙදධරෙති තිණ්ණං පිටකානං සමාහාරො තිපිටකං, තදෙව නවඞ්ගාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නං සබ්බං පරියත්තිප්පභෙදං ධාරෙන්තීති තිපිටකසබ්බපරියත්තිප්පභෙදධරා.

‘Tena hi’ is a particle in the sense of prompting. Regarding ‘sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidhare’ (bearers of the scriptural learning of the Teacher's entire ninefold Dispensation): Herein, or for this, the entire ninefold division, such as Sutta, Geyya, and so on, exists; therefore, it is the ‘sakalanavaṅgaṃ,’ the Teacher's Dispensation. Because they should be learned by one who desires his welfare, and because they constitute the scriptural learning (pariyatti) related to the welfare of beings, such as in this present life, the three Piṭakas are called ‘pariyatti.’ They bear that pariyatti, which is known as the Teacher's Dispensation consisting of the entire ninefold division; therefore, they are ‘sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidharā.’ The meaning is: those of such a nature who bear the pariyatti. ‘Sukkhavipassakā’ (dry-insight meditators): For these arahants, because of the absence of the moisture of serenity meditation, their insight (vipassanā) is dry, arid, and not moist; therefore, they are called ‘sukkhavipassakā’. Regarding ‘tipiṭakasabbapariyattippabhedadhare’ (bearers of all the divisions of the scriptural learning of the Tipiṭaka): The collection of the three Piṭakas is the ‘tipiṭakaṃ’. They bear all of that very division of the scriptural learning, which is divided into many divisions by way of the ninefold division and so on; therefore, they are ‘tipiṭakasabbapariyattippabhedadharā.’

කිස්ස පනාති කස්මා පන. සික්ඛතීති සෙක්ඛො. තමෙවාහ ‘‘සකරණීයො’’ති. උපරිමග්ගත්තයකිච්චස්ස අපරියොසිතත්තා සකිච්චොති අත්ථො. අස්සාති අනෙන. බහුකාරත්තාති බහුපකාරත්තා. අස්සාති භවෙය්‍ය. අතිවිය විස්සත්ථොති අතිවිය විස්සාසිකො. නන්ති ආනන්දත්ථෙරං ඔවදතීති සම්බන්ධො. ආනන්දත්ථෙරස්ස කදාචි අසඤ්ඤතාය නවකාය සද්ධිවිහාරිකපරිසාය ජනපදචාරිකාචරණං, තෙසඤ්ච සද්ධිවිහාරිකානං එකක්ඛණෙ උප්පබ්බජ්ජනඤ්ච පටිච්ච මහාකස්සපත්ථෙරො තං නිග්ගණ්හන්තො එවමාහ ‘‘න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’’ති. එත්ථ ච වා-සද්දො පදපූරණො, අයං කුමාරො අත්තනො පමාණං න පටිජානාතීති ථෙරං තජ්ජෙන්තො ආහ. තත්‍රාති එවං සති.

‘Kissa pana’ means ‘kasmā pana’ (why then?). Because ‘sikkhati’ (he trains), he is a ‘sekkho’ (trainee). He calls that very one a ‘sakaraṇīyo’ (one with something to be done). The meaning is that he is ‘sakicco’ (one with a task) because the task of the three higher paths is not yet finished. ‘Assa’ means ‘by this one.’ ‘Bahukārattā’ means ‘bahupakārattā’ (because of being very helpful). ‘Assa’ means ‘bhaveyya’ (it should be). ‘Ativiya vissattho’ means ‘ativiya vissāsiko’ (excessively familiar). The connection is that ‘naṃ’ (him) refers to his admonishing the Elder Ānanda. On account of the Elder Ānanda's occasional lack of restraint, his wandering through the countryside with a large retinue of new co-residents, and the simultaneous disrobing of those co-residents, the Elder Mahākassapa, wishing to subdue him, spoke thus: ‘na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī’ (This boy does not know his measure). And here, the word ‘vā’ is a mere particle for filling the verse. He spoke, wishing to intimidate the Elder, saying, ‘This boy does not acknowledge his own measure.’ ‘Tatra’ means ‘evaṃ sati’ (this being so).

කිඤ්චාපි සෙක්ඛොති ඉදං න සෙක්ඛානං අගතිගමනසබ්භාවෙන වුත්තං, අසෙක්ඛානඤ්ඤෙව පන උච්චිනිත්වා ගහිතත්තාති දට්ඨබ්බං. තස්මා ‘‘කිඤ්චාපි සෙක්ඛො, තථාපි ථෙරො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනතූ’’ති එවමෙත්ථ සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො, න පන කිඤ්චාපි සෙක්ඛො, තථාපි අභබ්බො අගතිං ගන්තුන්ති යොජෙතබ්බං. අභබ්බොතිආදි පනස්ස සභාවකථනං. තත්ථ [Pg.15] ඡන්දාති ඡන්දෙන සිනෙහෙන. අගතිං ගන්තුන්ති අකත්තබ්බං කාතුං. පරියත්තොති අධීතො උග්ගහිතො.

This statement, ‘Although he is a trainee,’ is not said on the grounds that trainees have a nature of going to a wrong course; rather, it should be seen that it is said because only non-trainees (arahants) were selected and chosen. Therefore, the connection here should be understood thus: ‘Although he is a trainee, nevertheless, let the Elder also select the Venerable Ānanda.’ But it should not be connected thus: ‘Although he is a trainee, nevertheless, he is incapable of going to a wrong course.’ The statement beginning with ‘abhabbo’ (incapable), however, is a declaration of his intrinsic nature. Therein, ‘chandā’ means through desire, through affection. ‘Agatiṃ gantuṃ’ (to go to a wrong course) means to do what should not be done. ‘Pariyatto’ means studied, grasped.

රාජගහං ඛො මහාගොචරන්ති එත්ථ ගාවො චරන්ති එත්ථාති ගොචරො, ගුන්නං ගොචරට්ඨානං. ගොචරො වියාති ගොචරො, භික්ඛාචරණට්ඨානං. සො මහන්තො අස්සාති මහාගොචරං, රාජගහං. උක්කොටෙය්‍යාති නිවාරෙය්‍ය.

Herein, regarding ‘Rājagahaṃ kho mahāgocaraṃ’ (Rājagaha is indeed a great resort): ‘Gāvo caranti ettha’ (cows wander here), thus it is a ‘gocaro’ (pasture), a wandering place for cattle. Like a pasture, it is a ‘gocaro,’ meaning a place for wandering for alms. For it, that resort for alms is large, thus it is ‘mahāgocaraṃ,’ referring to Rājagaha. ‘Ukkoṭeyya’ means ‘nivāreyya’ (he should prevent).

සත්තසු සාධුකීළනදිවසෙසූති එත්ථ සංවෙගවත්ථුං කිත්තෙත්වා කිත්තෙත්වා සාධුකං එව පූජාවසෙන කීළනතො සාධුකීළනං. උපකට්ඨාති ආසන්නා. වස්සං උපනෙති උපගච්ඡති එත්ථාති වස්සූපනායිකා.

Regarding ‘sattasu sādhukīḷanadivasesu’ (on the seven days of proper festivity): Because of playing well by way of worship, having repeatedly proclaimed a basis for spiritual urgency, it is called ‘sādhukīḷanaṃ’ (proper festivity). ‘Upakaṭṭhā’ means ‘āsannā’ (near). ‘Vassaṃ upaneti upagacchati ettha’ (one enters upon or approaches the rains-residence herein), thus it is ‘vassūpanāyikā’ (the time for entering the rains-residence).

තත්‍ර සුදන්ති තස්සං සාවත්ථියං, සුදන්ති නිපාතමත්තං. උස්සන්නධාතුකන්ති උපචිතපිත්තසෙම්හාදිධාතුකං. සමස්සාසෙතුන්ති සන්තප්පෙතුං. දුතියදිවසෙති ජෙතවනවිහාරං පවිට්ඨදිවසතො දුතියදිවසෙති වදන්ති. විරිච්චති එතෙනාති විරෙචනං. ඔසධපරිභාවිතං ඛීරමෙව විරෙචනන්ති ඛීරවිරෙචනං. යං සන්ධායාති යං භෙසජ්ජපානං සන්ධාය වුත්තං. භෙසජ්ජමත්තාති අප්පමත්තකං භෙසජ්ජං. අප්පත්ථො හි අයං මත්තා-සද්දො මත්තා සුඛපරිච්චාගාතිආදීසු (ධ. ප. 290) විය.

‘Tatra sudaṃ’ means in that Sāvatthī; ‘sudaṃ’ is merely a particle. ‘Ussannadhātukaṃ’ means having abundant bodily elements such as bile, phlegm, and so on. ‘Samassāsetuṃ’ means ‘santappetuṃ’ (to pacify). ‘Dutiyadivase’ (on the second day): they say this means on the second day from the day of entering the Jetavana monastery. ‘Viriccati etena’ (one is purged by this), thus it is ‘virecanaṃ’ (a purgative). Milk itself, medicated with medicine, is the purgative, thus it is ‘khīravirecanaṃ’ (a milk-purgative). ‘Yaṃ sandhāya’ means referring to which drinking of medicine. ‘Bhesajjamattā’ means a small amount of medicine. Indeed, this word ‘mattā’ has the meaning of ‘a small amount,’ as in such cases as ‘mattā sukhapariccāgā’ (a small measure of giving up of pleasure).

ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණන්ති එත්ථ ඛණ්ඩන්ති ඡින්නං, ඵුල්ලන්ති භින්නං, තෙසං පටිසඞ්ඛරණං අභිනවකරණං.

Regarding ‘khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ’ (the repairing of the broken and split): herein, ‘khaṇḍaṃ’ means what is broken; ‘phullaṃ’ means what is split; their ‘paṭisaṅkharaṇaṃ’ is the making of them new.

පරිච්ඡෙදවසෙන වෙදියති දිස්සතීති පරිවෙණං. තත්ථාති තෙසු විහාරෙසු ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණන්ති සම්බන්ධො. පඨමං මාසන්ති වස්සානස්ස පඨමං මාසං, අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. සෙනාසනවත්තානං බහූනං පඤ්ඤත්තත්තා, සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 294 ආදයො) සෙනාසනපටිබද්ධානං බහූනං කම්මානං විහිතත්තා ‘‘භගවතා…පෙ… වණ්ණිත’’න්ති වුත්තං.

It is called a 'pariveṇa' because it is known or seen by way of division. 'Tattha' (therein) refers to those monasteries, and the phrase 'repairing what is broken and dilapidated' is connected to this. 'Paṭhamaṃ māsaṃ' (the first month) means the first month of the rains retreat, and this is a term in the accusative case denoting continuous connection. Because many duties regarding lodgings were prescribed, and because in the Senāsanakkhandhaka (the chapter on lodgings, e.g., Cūḷavagga 294 ff.) many procedures connected to lodgings were established, it is said: 'by the Blessed One... praised.'

දුතියදිවසෙති ‘‘ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොමා’’ති චින්තිතදිවසතො දුතියදිවසෙ. වස්සූපනායිකදිවසෙයෙව තෙ එවං චින්තෙසුං. සිරියා නිකෙතනමිවාති සිරියා නිවාසනට්ඨානං විය. එකස්මිං පානීයතිත්ථෙ සන්නිපතන්තා පක්ඛිනො විය සබ්බෙසං ජනානං චක්ඛූනි මණ්ඩපෙයෙව නිපතන්තීති වුත්තං ‘එකනිපාතතිත්ථමිව ච දෙවමනුස්සනයනවිහඞ්ගාන’’න්ති. ලොකරාමණෙය්‍යකන්ති ලොකෙ රමණීයභාවං, රමණං අරහතීති වා ලොකරාමණෙය්‍යකං[Pg.16]. දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩන්ති දට්ඨබ්බෙසු සාරං දට්ඨබ්බසාරං, තතො විප්පසන්නන්ති දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩං. අථ වා දට්ඨබ්බො සාරභූතො විසිට්ඨතරො මණ්ඩො මණ්ඩනං අලඞ්කාරො එතස්සාති දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩො, මණ්ඩපො. මණ්ඩං සූරියරස්මිං පාති නිවාරෙතීති මණ්ඩපො. විවිධානි කුසුමදාමානි චෙව මුත්තොලම්බකානි ච විනිග්ගලන්තං වමෙන්තං නික්ඛාමෙන්තමිව චාරු සොභනං විතානං එත්ථාති විවිධකුසුමදාමොලම්බකවිනිග්ගලන්තචාරුවිතානො. නානාපුප්ඵූපහාරවිචිත්තසුපරිනිට්ඨිතභූමිකම්මත්තා එව ‘‘රතනවිචිත්තමණිකොට්ටිමතලමිවා’’ති වුත්තං. එත්ථ ච මණියො කොට්ටෙත්වා කතතලං මණිකොට්ටිමතලං නාම, තමිවාති වුත්තං හොති. ආසනාරහන්ති නිසීදනාරහං. දන්තඛචිතන්ති දන්තෙහි ඛචිතං.

‘Dutiyadivase’ (on the second day) means on the second day from the day they thought, “Let us repair what is broken and dilapidated.” On the very day of entering the rains retreat, they thought thus. ‘Siriyā niketanamiva’ (like the abode of Sirī) means like the dwelling place of glory. Just as birds gathering at a single watering place, the eyes of all people fall upon the pavilion—thus it is said, ‘ekanipātatitthamiva ca devamanussanayanavihaṅgānaṃ’ (like a single gathering place for the bird-like eyes of gods and humans). ‘Lokarāmaṇeyyakaṃ’ means the state of being delightful in the world, or that which is worthy of delight. ‘Daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ’ means the essence among things to be seen; because of that, it is exceedingly clear, thus ‘daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ’. Alternatively, ‘daṭṭhabbasāramaṇḍo’ (pavilion) is so called because it has an adornment—a decoration—that is to be seen, is essential, and is most excellent. A ‘maṇḍapo’ (pavilion) is so called because it wards off or prevents the sun’s rays. It is called ‘vividhakusumadāmolambakaviniggalantacāruvitāno’ because it has a beautiful and splendid canopy from which various flower garlands and hanging festoons seem to be pouring forth, emitting, and issuing. Precisely because the groundwork was well-finished and made variegated with offerings of various flowers, it is said, “like a floor inlaid with various jewels.” And here, a surface made by cutting and setting jewels is called a ‘maṇikoṭṭimatalaṃ’ (jewel-inlaid floor); it is said to be like that. ‘Āsanārahaṃ’ means worthy of a seat, fit for sitting. ‘Dantakhacitaṃ’ means inlaid with ivory.

ආවජ්ජෙසීති උපනාමෙසි. අනුපාදායාති තණ්හාදිට්ඨිවසෙන කඤ්චි ධම්මං අග්ගහෙත්වා. කථාදොසොති කථාය අසච්චං නාම නත්ථි.

‘Āvajjesi’ means he adverted. ‘Anupādāya’ means without grasping any phenomenon by way of craving and views. ‘Kathādoso’ (fault in speech) means there is no such thing as untruth in the speech.

යථාවුඩ්ඪන්ති වුඩ්ඪපටිපාටිං අනතික්කමිත්වා. එකෙති මජ්ඣිමභාණකානංයෙව එකෙ. පුබ්බෙ වුත්තම්පි හි සබ්බං මජ්ඣිමභාණකා වදන්තියෙවාති වෙදිතබ්බං. දීඝභාණකා පන ‘‘පදසාව ථෙරො සන්නිපාතමාගතො’’ති වදන්ති. තෙසු කෙචි ‘‘ආකාසෙනා’’ති, ‘‘තෙ සබ්බෙපි තථා තථා ආගතදිවසානම්පි අත්ථිතාය එකමෙකං ගහෙත්වා තථා තථා වදිංසූ’’ති වදන්ති.

‘Yathāvuḍḍhaṃ’ means without transgressing the order of seniority. ‘Eke’ (some) refers to some among the Majjhimabhāṇakas themselves. For it should be known that the Majjhimabhāṇakas indeed say everything that was said before. The Dīghabhāṇakas, however, say, “The Elder came to the assembly on foot.” Among them, some say, “by air,” and they explain: “Because there were indeed days when he arrived in these various ways, all of them took up one account or another and spoke accordingly.”

කං ධුරං කත්වාති කං ජෙට්ඨකං කත්වා. බීජනිං ගහෙත්වාති එත්ථ බීජනීගහණං පරිසාය ධම්මකථිකානං හත්ථකුක්කුච්චවිනොදනමුඛවිකාරපටිච්ඡාදනත්ථං ධම්මතාවසෙන ආචිණ්ණන්ති වෙදිතබ්බං. තෙනෙව හි අච්චන්තසඤ්ඤතප්පත්තා බුද්ධාපි සාවකාපි ධම්මකථිකානං ධම්මතාදස්සනත්ථමෙව චිත්තබීජනිං ගණ්හන්ති. පඨමං, ආවුසො උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්තන්ති එත්ථ කථං සඞ්ගීතියා පුබ්බෙ පඨමභාවො සිද්ධොති? පාතිමොක්ඛුද්දෙසානුක්කමාදිනා පුබ්බෙ පඨමභාවස්ස සිද්ධත්තා. යෙභුය්‍යෙන හි තීණි පිටකානි භගවතො ධරමානකාලෙයෙව ඉමිනා අනුක්කමෙන සජ්ඣායිතානි, තෙනෙව කමෙන පච්ඡාපි සඞ්ගීතානි විසෙසතො විනයාභිධම්මපිටකානීති දට්ඨබ්බං. කිස්මිං වත්ථුස්මින්ති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං. අන්තරා ච, භන්තෙ, රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දන්ති රාජගහස්ස ච නාළන්දාය ච අන්තරා, විවරෙ මජ්ඣෙති අත්ථො. අන්තරා-සද්දෙන පන යුත්තත්තා [Pg.17] උපයොගවචනං කතං. රාජාගාරකෙති රඤ්ඤො කීළනත්ථාය කතෙ අගාරකෙ. අම්බලට්ඨිකායන්ති රඤ්ඤො එවංනාමකං උය්‍යානං. කෙන සද්ධින්ති ඉධ කස්මා වුත්තන්ති? යස්මා පනෙතං න භගවතා එව වුත්තං, රඤ්ඤාපි කිඤ්චි කිඤ්චි වුත්තමත්ථි, තස්මා ‘‘කමාරබ්භා’’ති අවත්වා එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. වෙදෙහිපුත්තෙනාති අයං කොසලරඤ්ඤො ධීතාය පුත්තො, න විදෙහරඤ්ඤො ධීතාය. යස්මා මාතා පනස්ස පණ්ඩිතා, තස්මා සා වෙදෙන ඤාණෙන ඊහති ඝටති වායමතීති ‘‘වෙදෙහී’’ති පාකටනාමා ජාතාති වෙදිතබ්බා.

‘Kaṃ dhuraṃ katvā’ means having made whom the chief. Regarding ‘bījaniṃ gahetvā’ (having taken a fan), it should be understood that the taking of a fan is a customary practice for the purpose of dispelling hand-restlessness and concealing the facial contortions of Dhamma-speakers in the assembly. For that very reason, even the Buddhas and their disciples, who have attained perfect self-control, take up an ornate fan merely for the purpose of showing the custom for Dhamma-speakers. Regarding ‘Paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññattaṃ’ (The first pārājika, friend Upāli, where was it laid down?), how was its status as ‘first’ established before the council? It was established because its status as ‘first’ was already established beforehand by the sequence of the Pātimokkha recitation and so on. For, for the most part, the three Piṭakas were recited in this sequence even during the lifetime of the Blessed One, and in that same order they were later compiled, especially the Vinaya and Abhidhamma Piṭakas—this should be understood. Regarding ‘kismiṃ vatthusmiṃ’ (on what ground?), the locative case is used in the sense of cause. Regarding ‘Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ’ (Between Rājagaha and Nālandā), the meaning is: in the interval, in the middle of Rājagaha and Nālandā. Because of the connection with the word ‘antarā’, the accusative case is used. ‘Rājāgārake’ means in a house made for the king’s recreation. ‘Ambalaṭṭhikāyaṃ’ is a park of the king with this name. Why is it said here ‘Kena saddhiṃ’ (With whom)? Because this was not spoken by the Blessed One alone—there is also something said by the king—therefore, instead of saying ‘kamārabbha’ (concerning whom?), it was said thus. This should be understood. Regarding ‘Vedehiputtena’ (by the son of the Vedehī): this one was the son of the daughter of the Kosalan king, not the son of the daughter of the Videhan king. Because his mother was wise, therefore, with ‘veda’, that is, with knowledge, she strives, exerts, and endeavors; due to this etymology, she became one with the well-known name ‘Vedehī’. Thus it should be known.

එවං නිමිත්තපයොජනකාලදෙසදෙසකකාරකකරණප්පකාරෙහි පඨමමහාසඞ්ගීතිං දස්සෙත්වා ඉදානි තත්ථ වවත්ථාපිතෙසු ධම්මවිනයෙසු නානප්පකාරකොසල්ලත්ථං එකවිධාදිභෙදෙ දස්සෙතුං තදෙතං සබ්බම්පීතිආදිමාහ. තත්ථ අනුත්තරං සම්මාසම්බොධින්ති එත්ථ අනාවරණඤාණපදට්ඨානං මග්ගඤාණං, මග්ගඤාණපදට්ඨානඤ්ච අනාවරණඤාණං ‘‘සම්මාසම්බොධී’’ති වුච්චති. පච්චවෙක්ඛන්තෙන වාති උදානාදිවසෙන පවත්තධම්මං සන්ධායාහ. විමුත්තිරසන්ති අරහත්තඵලස්සාදං, විමුත්තිසම්පත්තිකං වා අග්ගඵලනිප්ඵාදනතො, විමුත්තිකිච්චං වා කිලෙසානං අච්චන්තවිමුත්තිසම්පාදනතො. අවසෙසං බුද්ධවචනං ධම්මොති එත්ථ යදිපි ධම්මො එව විනයොපි පරියත්තියාදිභාවතො, තථාපි විනයසද්දසන්නිධානෙන භින්නාධිකරණභාවෙන පයුත්තො ධම්ම-සද්දො විනයතන්තිවිරහිතං තන්තිං දීපෙති, යථා පුඤ්ඤඤාණසම්භාරො ගොබලිබද්දන්තිආදි.

Thus, having shown the First Great Council by way of its cause, purpose, time, place, speaker, agent, instrument, and modes, now, in order to show the singlefold and other divisions for the purpose of skill in various ways regarding the Dhamma and Vinaya established therein, he said that which begins with ‘tadetaṃ sabbaṃpi’. Therein, regarding ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ’ (unsurpassed perfect enlightenment), the path-knowledge which has unobstructed knowledge as its proximate cause, and the unobstructed knowledge which has path-knowledge as its proximate cause, are called ‘sammāsambodhi’. Or, regarding ‘paccavekkhantena’ (by one who is reviewing), he said this referring to the Dhamma that arose by way of inspired utterances and so on. ‘Vimuttirasaṃ’ (the taste of liberation) means the flavor of the fruit of Arahantship; or, because it accomplishes the highest fruit, it is the attainment of liberation; or, because it accomplishes complete freedom from the defilements, it has the function of liberation. Regarding ‘avasesaṃ buddhavacanaṃ dhammo’ (the remaining word of the Buddha is Dhamma): although the Vinaya is also Dhamma because it is scripture and so on, nevertheless, due to the proximity of the word ‘Vinaya’ and because it has a different subject matter, the word ‘Dhamma’ when used in this context indicates the textual tradition (i.e., the Sutta and Abhidhamma) that is devoid of the Vinaya Piṭaka, just as in ‘puññañāṇasambhāro’ (the accumulation of merit and knowledge) or ‘gobalibadda’ (an ox and a bull).

අනෙකජාතිසංසාරන්ති ඉමිස්සා ගාථාය අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – අහං ඉමස්ස අත්තභාවගෙහස්ස කාරකං තණ්හාවඩ්ඪකිං ගවෙසන්තො යෙන ඤාණෙන තං දට්ඨුං සක්කා, තං බොධිඤාණං අනිබ්බිසං අලභන්තො එව අභිනීහාරතො පභුති එත්තකං කාලං අනෙකජාතිසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යං ඉමං සංසාරවට්ටං සන්ධාවිස්සං සංසරිං, යස්මා ජරාබ්‍යාධිමරණමිස්සතාය ජාති නාමෙසා පුනප්පුනං උපගන්තුං දුක්ඛා, න ච සා තස්මිං අදිට්ඨෙ නිවත්තති, තස්මා තං ගවෙසන්තො සන්ධාවිස්සන්ති අත්ථො. දිට්ඨොසීති ඉදානි මයා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣන්තෙන දිට්ඨො අසි. පුන ගෙහන්ති පුන ඉමං අත්තභාවසඞ්ඛාතං මම ගෙහං. න කාහසීති න කරිස්සසි. කාරණමාහ සබ්බා තෙතිආදි. තව සබ්බා අවසෙසකිලෙසඵාසුකා මයා භග්ගා. ඉමස්ස තයා කතස්ස අත්තභාවගෙහස්ස අවිජ්ජාසඞ්ඛාතං කූටං කණ්ණිකමණ්ඩලං [Pg.18] විසඞ්ඛතං විද්ධංසිතං. විසඞ්ඛාරං නිබ්බානං ආරම්මණකරණවසෙන ගතං මම චිත්තං. අහඤ්ච තණ්හානං ඛයසඞ්ඛාතං අරහත්තමග්ගඵලං අජ්ඣගා පත්තොස්මීති අත්ථො. කෙචි පන ‘‘විසඞ්ඛාරගතං චිත්තමෙව තණ්හානං ඛයං අජ්ඣගා’’ති එවම්පි අත්ථං වදන්ති.

Of the verse beginning 'anekajātisaṃsāraṃ,' this is the concise meaning: I, seeking the maker of this house of existence, the craving-carpenter, and not obtaining that knowledge of enlightenment by which it is possible to see him, have wandered through this cycle of saṃsāra for such a long time from the time of the aspiration onwards, numbering many hundreds of thousands of births. Because this so-called birth, being mixed with aging, sickness, and death, is suffering to undergo again and again, and it does not cease as long as that maker is unseen, therefore, seeking him, I have wandered—this is the meaning. 'You are seen': Now, by me, having penetrated the knowledge of omniscience, you are seen. 'Again a house': Again this my house, which is reckoned as existence. 'You shall not make': You shall not make it. To state the reason, he said, 'All your,' etc. All your remaining rafters of defilements have been broken by me. Of this house of existence made by you, the peak and pinnacle-circle, which is reckoned as ignorance, has been dismantled and destroyed. My mind has gone to the unconditioned, Nibbāna, by way of taking it as an object. And I have reached and attained the path and fruit of Arahantship, which is reckoned as the destruction of cravings—this is the meaning. Some, however, also state the meaning thus: 'The mind that has gone to the unconditioned has itself reached the destruction of cravings.'

කෙචීති ඛන්ධකභාණකා. පාටිපදදිවසෙති ඉදං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පන්නාති එතෙන සම්බන්ධිතබ්බං, න සබ්බඤ්ඤුභාවප්පත්තස්සාති එතෙන. සොමනස්සමයඤාණෙනාති සොමනස්සසම්පයුත්තඤාණෙන. ආමන්තයාමීති නිවෙදයාමි, බොධෙමීති අත්ථො. අන්තරෙති අන්තරාළෙ, වෙමජ්ඣෙති අත්ථො.

'Keci' means the reciters of the Khandhaka. The phrase 'pāṭipadadivase' should be connected with 'arises for one who reflects,' not with 'for one who has attained the state of omniscience.' 'Somanassamayañāṇena' means with knowledge associated with joy. 'Āmantayāmi' means I inform, I make known; this is the meaning. 'Antare' means in the interval, in the middle; this is the meaning.

සුත්තන්තපිටකන්ති යථා කම්මමෙව කම්මන්තං, එවං සුත්තමෙව සුත්තන්තන්ති වෙදිතබ්බං. අසඞ්ගීතන්ති සඞ්ගීතික්ඛන්ධක (චූළව. 437 ආදයො) කථාවත්ථුප්පකරණාදිකං. සොළසහි වාරෙහි උපලක්ඛිතත්තා ‘‘සොළස පරිවාරා’’ති වුත්තං. තථා හි පරිවාරපාළියං (පරි. 1 ආදයො) පඨමං පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්තන්තිආදිනා වුත්තං. පඤ්ඤත්තිවාරො කථාපත්තිවාරො විපත්තිවාරො සඞ්ගහවාරො සමුට්ඨානවාරො අධිකරණවාරො සමථවාරො සමුච්චයවාරොති ඉමෙ අට්ඨ වාරා, තදනන්තරං ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවනපච්චයා පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති (පරි. 188) එවං පච්චයමත්තවිසෙසෙන පුන වුත්තා තෙයෙව අට්ඨ වාරා චාති ඉමෙසං සොළසන්නං වාරානං වසෙන භික්ඛුවිභඞ්ගස්ස ච භික්ඛුනීවිභඞ්ගස්ස ච පකාසිතත්තා සොළසහි වාරෙහි උපලක්ඛිතො පරිවාරො ‘‘සොළසපරිවාරො’’ති වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

As for the Suttantapiṭaka: just as `kamma` itself is `kammanta`, so `sutta` itself is `suttanta`; thus it should be known. 'Asaṅgīta' refers to the Saṅgītikkhandhaka, the Kathāvatthuppakaraṇa, and so on. Because it is marked by sixteen sections (`vāra`), it is called the 'Sixteenfold Parivāra.' Indeed, in the Parivārapāḷi, it is stated, beginning with, 'Where was the first Pārājika promulgated?' These are the eight sections: the section on promulgation, the section on discussion of offenses, the section on downfalls, the section on inclusion, the section on origination, the section on legal issues, the section on settlements, and the section on summaries. After that, with only the distinction of the condition, it is again stated, 'The Pārājika for the reason of engaging in sexual intercourse—where was it promulgated?' and so on, and those same eight sections are repeated. Because the Bhikkhuvibhaṅga and the Bhikkhunīvibhaṅga are explained by means of these sixteen sections, the Parivāra, being marked by sixteen sections, is called the 'Sixteenfold Parivāra'; thus it should be understood.

දළ්හීකම්මසිථිලකරණප්පයොජනාති ඉදං ලොකවජ්ජපණ්ණත්තිවජ්ජෙසු යථාක්කමං යොජෙතබ්බං. සඤ්ඤමවෙලං අභිභවිත්වා පවත්තො ආචාරො අජ්ඣාචාරො, වීතික්කමො. තෙනාති විවිධනයත්තාදිහෙතුනා. එතන්ති විවිධවිසෙසනයත්තාතිආදිගාථාවචනං. එතස්සාති විනයස්ස.

'The purpose of making firm and making slack'—this should be applied respectively to offenses censured by the world and offenses by precept. Conduct that occurs having overcome the boundary of restraint is `ajjhācāra` (misconduct); it is a transgression. 'Tena' means due to the reason of having various methods, etc. 'Etaṃ' means the statement in the verse beginning 'vividhavisesanayattā,' etc. 'Etassa' means of the Vinaya.

ඉතරං පනාති සුත්තං. අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙති එත්ථ ආදි-සද්දෙන දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථෙ ලොකියලොකුත්තරාදිඅත්ථෙ ච සඞ්ගණ්හාති. වෙනෙයජ්ඣාසයානුලොමෙන වුත්තත්තාති විනයං විය ඉස්සරභාවතො ආණාපතිට්ඨාපනවසෙන අදෙසෙත්වා වෙනෙය්‍යානං අජ්ඣාසයානුලොමෙන චරිතානුරූපං වුත්තත්තා. අනුපුබ්බසික්ඛාදිවසෙන අදෙසෙත්වා වෙනෙය්‍යානං [Pg.19] කාලන්තරෙ අභිනිබ්බත්තිං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සස්සමිව ඵල’’න්ති. උපායසමඞ්ගීනංයෙව නිප්පජ්ජනභාවං දස්සෙන්තො ‘‘ධෙනු විය ඛීර’’න්ති ආහ. න හි ධෙනුං විසාණාදීසු, අකාලෙ වා අවිජාතං වා දොහන්තො ඛීරං පටිලභති.

'Itaraṃ pana' means the Sutta. Here, in the phrase 'divided into self-benefit, others' benefit, etc.,' the word 'ādi' (etc.) includes benefits in the present life and future lives, and worldly and supramundane benefits, etc. As for 'because it was spoken in accordance with the disposition of those to be trained': it means that, unlike the Vinaya, it was not taught by way of establishing commands from a position of authority, but was spoken in accordance with the disposition of those to be trained and suitable to their conduct. Showing the special development of those to be trained at another time by way of gradual training, etc., he said, 'like fruit from a crop.' Showing that it is accomplished only for those endowed with skillful means, he said, 'like milk from a cow.' Indeed, one does not obtain milk by milking a cow on its horns, etc., or at the wrong time, or if it has not given birth.

යන්ති යස්මා. එත්ථාති අභිධම්මෙ. අභිධම්මෙති සුපිනන්තෙන සුක්කවිස්සට්ඨියා අනාපත්තිභාවෙපි අකුසලචෙතනා උපලබ්භතීතිආදිනා විනයපඤ්ඤත්තියා සඞ්කරවිරහිතෙ ධම්මෙ, ‘‘පුබ්බාපරවිරොධාභාවතො සඞ්කරවිරහිතෙ ධම්මෙ’’තිපි වදන්ති. ආරම්මණාදීහීති ආරම්මණසම්පයුත්තකම්මද්වාරපටිපදාදීහි. ලක්ඛණීයත්තාති සඤ්ජානිතබ්බත්තා. යං පනෙත්ථ අවිසිට්ඨන්ති එත්ථ විනයපිටකන්තිආදීසු තීසු සද්දෙසු යං අවිසිට්ඨං සමානං, තං පිටකසද්දන්ති අත්ථො. මා පිටකසම්පදානෙනාති පාළිසම්පදානවසෙන මා ගණ්හිත්ථාති වුත්තං හොති. යථාවුත්තෙනාති එවං දුවිධත්ථෙනාතිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන.

'Yaṃ' means 'yasmā' (because). 'Ettha' means in the Abhidhamma. 'Abhidhamme' means in the Dhamma that is free from confusion with the Vinaya teaching, as when it is said, 'Even though there is no offense in a seminal emission during a dream, unwholesome volition is found,' etc. They also say, 'in the Dhamma free from confusion because there is no contradiction between what precedes and what follows.' 'Ārammaṇādīhi' means by object, associated states, kamma, door, practice, etc. 'Lakkhaṇīyattā' means because it is to be recognized. As for 'yaṃ panettha avisiṭṭhaṃ': among these three terms, 'Vinayapiṭaka,' etc., that which is not distinct, which is common, is the term 'piṭaka'—this is the meaning. As for 'mā piṭakasampadānena': it means 'do not take it merely by way of mastering the Pāḷi text.' 'Yathāvuttena' means in the manner stated, beginning with 'thus with a twofold meaning,' etc.

දෙසනාසාසනකථාභෙදන්ති එත්ථ දෙසනාභෙදං සාසනභෙදං කථාභෙදන්ති භෙදසද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. භෙදන්ති ච නානත්තන්ති අත්ථො. තෙසූති පිටකෙසු. සික්ඛා ච පහානානි ච ගම්භීරභාවො ච සික්ඛාපහානගම්භීරභාවො, තඤ්ච යථාරහං පරිදීපයෙති අත්ථො. පරියත්තිභෙදන්ති පරියාපුණනභෙදං විභාවයෙති සම්බන්ධො. යහිං යස්මිං විනයාදිකෙ යං සම්පත්තිඤ්ච විපත්තිඤ්ච යථා පාපුණාති, තම්පි සබ්බං විභාවයෙති සම්බන්ධො. අථ වා යං පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං විපත්තිඤ්ච යහිං යථා පාපුණාති, තම්පි සබ්බං විභාවයෙති යොජෙතබ්බං. පරිදීපනා විභාවනා චාති හෙට්ඨා ගාථාසු වුත්තස්ස අනුරූපතො වුත්තං, අත්ථතො පන එකමෙව.

'Desanāsāsanakathābhedaṃ': here, the word 'bheda' should be applied individually as 'the variety of teaching,' 'the variety of dispensation,' and 'the variety of discussion.' And 'bheda' means diversity. 'Tesu' means in the Piṭakas. 'Sikkhā ca pahānāni ca gambhīrabhāvo' is training, abandonments, and profundity, and the meaning is that one should illuminate this appropriately. 'Pariyattibhedaṃ': the connection is 'it should clarify the variety of learning.' The connection is: in whatever Vinaya, etc., whatever attainment and failure one reaches, and in whatever way, all that too it should clarify. Alternatively, it should be construed thus: whatever variety of learning, attainment, and failure one reaches in whatever Piṭaka and in whatever way, all that too it should clarify. 'Illumination' (`paridīpanā`) and 'clarification' (`vibhāvanā`) are stated in accordance with what was said in the verses below, but in meaning, they are one and the same.

ආණාරහෙනාති ආණං පණෙතුං අරහතීති ආණාරහො, භගවා සම්මාසම්බුද්ධත්තා. සො හි මහාකාරුණිකතාය ච අවිපරීතතො දෙසකභාවෙන පමාණවචනත්තා ච ආණං පණෙතුං අරහති. වොහාරපරමත්ථානම්පි සම්භවතො ආහ ‘‘ආණාබාහුල්ලතො’’ති. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. පඨමන්ති විනයපිටකං. පචුරාපරාධා සෙය්‍යසකත්ථෙරාදයො. තෙ හි දොසබාහුල්ලතො ‘‘පචුරාපරාධා’’ති වුත්තා[Pg.20]. පචුරො බහුකො බහුලො අපරාධො දොසො වීතික්කමො යෙසන්තෙ පචුරාපරාධා. අනෙකජ්ඣාසයාතිආදීසු ආසයොව අජ්ඣාසයො, සො ච අත්ථතො දිට්ඨි ඤාණඤ්ච. චරියාති රාගචරියාදිකා ඡ මූලචරියා. අථ වා චරියාති චරිතං, තං සුචරිතදුච්චරිතවසෙන දුවිධං. අධිමුත්ති නාම සත්තානං පුබ්බපරිචයවසෙන අභිරුචි, සා දුවිධා හීනපණීතභෙදෙන. යථානුලොමන්ති අජ්ඣාසයාදීනං අනුරූපං. යථාධම්මන්ති ධම්මසභාවානුරූපං.

By 'āṇārahena' is meant: 'one who is worthy to issue a command' (āṇaṃ paṇetuṃ arahati), hence 'āṇāraho'. This refers to the Blessed One, on account of being Perfectly Self-Enlightened. Indeed, due to His great compassion, His unerring nature as a teacher, and His authoritative speech, He is worthy to issue a command. Because of the suitability of both conventional and ultimate realities in the Vinaya, it is said, 'due to the abundance of commands.' The same method applies to what follows. By 'the first' is meant the Vinaya Piṭaka. 'Those with many offenses' refers to elders such as Seyyasaka and others. Indeed, because of their abundance of faults, they are called 'those with many offenses.' 'Those with many offenses' (pacurāparādhā) are those for whom offenses, faults, and transgressions are many (pacuro), numerous (bahuko), and abundant (bahulo). In passages such as 'of various inclinations' (anekajjhāsayāti), inclination (āsaya) itself is disposition (ajjhāsayo); and that, in terms of meaning, is both view and knowledge. By 'conduct' (cariyā) are meant the six root conducts, such as conduct rooted in lust, etc. Alternatively, 'conduct' (cariyā) means character (caritaṃ), and that is twofold by way of good conduct and misconduct. 'Conviction' (adhimutti) is the strong inclination of beings by the power of past familiarity; it is twofold, distinguished as inferior and superior. By 'in conformity' (yathānulomaṃ) is meant: in conformity with disposition, etc. By 'in accordance with the Dhamma' (yathādhammaṃ) is meant: in conformity with the intrinsic nature of the Dhamma.

සංවරාසංවරොති එත්ථ ඛුද්දකො මහන්තො ච සංවරොති අත්ථො. වුඩ්ඪිඅත්ථො හෙත්ථ අ-කාරො. දිට්ඨිවිනිවෙඨනාති දිට්ඨියා විමොචනං. සුත්තන්තපාළියං විවිච්චෙව කාමෙහීතිආදිනා (දී. නි. 1.226; සං. නි. 2.152) සමාධිදෙසනාබාහුල්ලතො සුත්තන්තපිටකෙ ‘‘අධිචිත්තසික්ඛා’’ති වුත්තං. වීතික්කමප්පහානං කිලෙසානන්ති සංකිලෙසධම්මානං, කම්මකිලෙසානං වා යො කායවචීද්වාරෙහි වීතික්කමො, තස්ස පහානං. අනුසයවසෙන සන්තානමනුවත්තන්තා කිලෙසා පරියුට්ඨිතාපි සීලභෙදවසෙන වීතික්කමිතුං න ලභන්තීති ආහ ‘‘වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්සා’’ති. පරියුට්ඨානප්පහානන්ති ඔකාසදානවසෙන චිත්තෙ කුසලප්පවත්තිං පරියාදියිත්වා සමුප්පත්තිවසෙන ඨානං පරියුට්ඨානං, තස්ස පහානං. අනුසයප්පහානන්ති අරියමග්ගෙන අප්පහීනභාවෙන සන්තානෙ කාරණලාභෙ උප්පජ්ජනාරහා ථාමගතා කාමරාගාදයො සත්ත කිලෙසා සන්තානෙ අනු අනු සයනතො අනුසයා නාම, තෙසං පහානං.

In 'saṃvarāsaṃvaro', the meaning is 'minor and major restraint'. Here, the letter 'a' has the meaning of increase. By 'diṭṭhiviniveṭhana' (the unravelling of views) is meant liberation from views. In the Sutta Piṭaka, due to the abundance of teachings on concentration, beginning with 'quite secluded from sensual pleasures,' it is called 'the training in higher mind.' By 'the abandonment of the transgression of defilements' is meant the abandonment of that transgression of corrupting phenomena—or of defilements of action—which occurs through the doors of body and speech. It is said, 'because of virtue's opposition to transgression,' because defilements, though they persist in the continuum by way of latent tendency and even arise as obsessions, do not get to transgress by way of breaking moral virtue. By 'the abandonment of obsession' is meant: obsession (pariyuṭṭhāna) is the arising by way of occurrence after having overpowered the process of the wholesome in the mind by way of giving opportunity; its abandonment is 'pariyuṭṭhānappahānaṃ'. By 'the abandonment of latent tendencies' is meant the abandonment of the seven defilements, such as sensual desire, which—because they have not been abandoned by the noble path, have gained strength, and are fit to arise in the mental continuum when they find a cause—are called 'latent tendencies' (anusayā) because they lie down (sayanato) again and again (anu anu) in the continuum.

තදඞ්ගප්පහානන්ති තෙන තෙන දානසීලාදිකුසලඞ්ගෙන තස්ස තස්ස අකුසලඞ්ගස්ස පහානං තදඞ්ගප්පහානං. දුච්චරිතසංකිලෙසස්ස පහානන්ති කායවචීදුච්චරිතමෙව යත්ථ උප්පජ්ජති, තං සන්තානං සම්මා කිලෙසෙති උපතාපෙතීති සංකිලෙසො, තස්ස තදඞ්ගවසෙන පහානං. සමාධිස්ස කාමච්ඡන්දපටිපක්ඛත්තා සුත්තන්තපිටකෙ තණ්හාසංකිලෙසස්ස පහානං වුත්තං. අත්තාදිසුඤ්ඤසභාවධම්මප්පකාසනතො අභිධම්මපිටකෙ දිට්ඨිසංකිලෙසස්ස පහානං වුත්තං.

By 'tadaṅgappahānaṃ' (abandonment by specific means) is meant the abandonment of each unwholesome factor by means of each wholesome factor, such as generosity and virtue; this is abandonment by specific means. By 'duccaritasaṃkilesassa pahānaṃ' (the abandonment of the defilement of misconduct) is meant the abandonment by specific means of the defilement (saṃkilesa), which is bodily and verbal misconduct itself, and which, wherever it arises, thoroughly defiles and torments that continuum. In the Sutta Piṭaka, the abandonment of the defilement of craving is stated, because concentration is the opponent of sensual desire. In the Abhidhamma Piṭaka, the abandonment of the defilement of wrong view is stated, because it reveals the nature of phenomena as being empty of self, etc.

එකමෙකස්මිඤ්චෙත්ථාති එත්ථ එතෙසු තීසු පිටකෙසු එකෙකස්මිං පිටකෙති අත්ථො. ධම්මොති පාළීති එත්ථ ධම්මස්ස සීලාදිවිසිට්ඨත්ථයොගතො, බුද්ධානං සභාවනිරුත්තිභාවතො ච පකට්ඨානං උක්කට්ඨානං වචනප්පබන්ධානං [Pg.21] ආළි පන්තීති පාළි, පරියත්තිධම්මො. සම්මුතිපරමත්ථභෙදස්ස අත්ථස්ස අනුරූපවාචකභාවෙන පරමත්ථසද්දෙසු එකන්තෙන භගවතා මනසා වවත්ථාපිතො නාමපඤ්ඤත්තිප්පබන්ධො පාළිධම්මො නාම. දෙසනාය ධම්මස්ස ච කො විසෙසොති චෙ? යථාවුත්තනයෙන මනසා වවත්ථාපිතධම්මස්ස පරෙසං බොධනභාවෙන අතිසජ්ජනා වාචාය පකාසනා ‘‘දෙසනා’’ති වෙදිතබ්බා. තෙනාහ – ‘‘දෙසනාති තස්සා මනසා වවත්ථාපිතාය පාළියා දෙසනා’’ති. තදුභයම්පි පන පරමත්ථතො සද්දො එව පරමත්ථවිනිමුත්තාය සම්මුතියා අභාවා. ඉමමෙව නයං ගහෙත්වා කෙචි ආචරියා ‘‘ධම්මො ච දෙසනා ච පරමත්ථතො සද්දො එවා’’ති වොහරන්ති, තෙපි අනුපවජ්ජායෙව. යථා ‘‘කාමාවචරපටිසන්ධිවිපාකා පරිත්තාරම්මණා’’ති වුච්චන්ති, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. න හි ‘‘කාමාවචරපටිසන්ධිවිපාකා නිබ්බත්තිතපරමත්ථවිසයායෙවා’’ති සක්කා වත්තුං ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරපරිවිතක්කපුබ්බකානං රාගාදිඅකුසලානං මෙත්තාදිකුසලානඤ්ච ආරම්මණං ගහෙත්වාපි සමුප්පජ්ජනතො. පරමත්ථධම්මමූලකත්තා පනස්ස පරිකප්පස්ස පරමත්ථවිසයතා සක්කා පඤ්ඤපෙතුං, එවමිධාපීති දට්ඨබ්බං. තීසුපි චෙතෙසු එතෙ ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධා ගම්භීරාති සම්බන්ධො. එත්ථ ච පිටකාවයවානං ධම්මාදීනං වුච්චමානො ගම්භීරභාවො තංසමුදායස්ස පිටකස්සාපි වුත්තො යෙවාති දට්ඨබ්බො. දුක්ඛෙන ඔගය්හන්ති, දුක්ඛො වා ඔගාහො ඔගාහනං අන්තොපවිසනමෙතෙසූති දුක්ඛොගාහා. එත්ථාති එතෙසු පිටකෙසු, නිද්ධාරණෙ චෙතං භුම්මවචනං.

Regarding 'in each one here' (ekamekasmiñcettha), the meaning is: in each one Piṭaka among these three Piṭakas. Regarding 'Dhamma is Pāḷi': because it conveys the Dhamma, which has the distinct meaning of virtue, etc., and because it is the natural expression of the Buddhas, a line or series of excellent and pre-eminent compositions of speech is called 'Pāḷi'; it is the scriptural Dhamma. The composition of name-concepts, established entirely by the Blessed One with His mind as a suitable expression for the meaning that is divided into conventional and ultimate, is called the Dhamma which is the Pāḷi. If it is asked, 'What is the difference between the Dhamma and the teaching?' It should be understood that the 'teaching' is the pointing out and making clear with speech for the purpose of causing others to understand the Dhamma that was established in the mind in the way already stated. Therefore, it is said: 'Teaching is the teaching of that Pāḷi established in the mind.' Both of these, however, are ultimately just sound, because there is no conventional reality separate from ultimate reality. Taking this very method, some teachers declare, 'Both Dhamma and teaching are ultimately just sound,' and they too are blameless. This matter should be seen as being similar to how it is said, 'Sense-sphere rebirth-linking resultants have limited objects.' For it cannot be said, 'Sense-sphere rebirth-linking resultants have only pure ultimate reality as their object,' because they also arise taking as their object things preceded by reflection on the forms of men, women, etc., which are unwholesome, such as lust, or wholesome, such as loving-kindness. However, because this conceptualization is rooted in ultimate Dhamma, it is possible to designate its object as ultimate; so it should be seen here too. The connection is thus: In all three of these Piṭakas, these—Dhamma, meaning, teaching, and penetration—are profound. And here it should be understood that when the profundity of the components of the Piṭakas—Dhamma, etc.—is spoken of, the profundity of the Piṭaka, which is their collection, is also spoken of indeed. They are 'difficult to fathom' (dukkhogāhā) because they are fathomed (ogayhanti) with difficulty (dukkhena), or because in them there is a difficult (dukkho) fathoming (ogāho), an immersion (ogāhanaṃ), an entering within (antopavisanaṃ). 'Here' (ettha) means 'in these Piṭakas'; and this is a locative expression in the sense of specification.

හෙතුනො ඵලං හෙතුඵලං. ධම්මාභිලාපොති අත්ථබ්‍යඤ්ජනකො අවිපරීතාභිලාපො. විසයතො අසම්මොහතො චාති ලොකියලොකුත්තරානං යථාක්කමං අවබොධප්පකාරදස්සනං, එතස්ස අවබොධොති ඉමිනා සම්බන්ධො. ලොකියො හි ධම්මත්ථාදිං ආලම්බිත්වාව පවත්තනතො විසයතො අවබොධොති වුච්චති. ලොකුත්තරො පන නිබ්බානාරම්මණතාය තං අනාලම්බමානොපි තබ්බිසයමොහවිද්ධංසනෙන ධම්මාදීසු පවත්තනතො අසම්මොහතො අවබොධොති වුච්චති. අත්ථානුරූපං ධම්මෙසූති කාරියානුරූපං කාරණෙසූති අත්ථො. පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසූති ඡබ්බිධනාමපඤ්ඤත්තියා පථො පඤ්ඤත්තිපථො, තස්ස අනුරූපං පඤ්ඤත්තීසූති අත්ථො.

The fruit of a cause is a cause-fruit. An expression of Dhamma is an undistorted expression that reveals the meaning. The phrase 'by way of the object and by way of non-delusion' shows the manner of understanding, in due order, of the worldly and the supramundane; of this phrase, there is a connection with the word 'understanding'. Indeed, the worldly penetration, because it proceeds only by taking the Dhamma, meaning, etc., as its object, is called 'understanding by way of the object'. The supramundane, however, due to having Nibbāna as its object, although not taking the Dhamma, meaning, etc., as its object, is called 'understanding by way of non-delusion' because it proceeds in regard to the Dhamma, etc., by destroying the delusion that has them as its object. 'In accordance with the meaning in the dhammas' means in accordance with the effect in the causes; this is the meaning. 'In accordance with the path of designation in designations' means: the path of the sixfold name-designation is the 'path of designation'; in accordance with that path in the designations; this is the meaning.

ධම්මජාතන්ති [Pg.22] කාරණප්පභෙදො කාරණමෙව වා. අත්ථජාතන්ති කාරියප්පභෙදො, කාරියමෙව වා. යා චායං දෙසනාති සම්බන්ධො. යො චෙත්ථාති එතාසු ධම්මත්ථදෙසනාසු යො පටිවෙධොති අත්ථො. එත්ථාති එතෙසු තීසු පිටකෙසු.

`Dhammajāta` means a collection of causes, or the cause itself. `Atthajāta` means a collection of effects, or the effect itself. The connection is: 'And this teaching...'. 'And what is here' means: whatever penetration there is in these teachings of Dhamma and meaning; this is the meaning. 'Here' means in these three Piṭakas.

අලගද්දූපමාති එත්ථ අලගද්දසද්දෙන අලගද්දග්ගහණං වුච්චති වීණාවාදනං වීණාතිආදීසු විය, ගහණඤ්චෙත්ථ යථා ඩංසති, තථා දුග්ගහණං දට්ඨබ්බං, ඉතරග්ගහණෙ විරොධාභාවා. තස්මා අලගද්දස්ස ගහණං උපමා එතිස්සාති අලගද්දූපමා. අලගද්දොති චෙත්ථ ආසිවිසො වුච්චති. සො හි අලං පරියත්තො, ජීවිතහරණසමත්ථො වා විසසඞ්ඛාතො ගදො අස්සාති ‘‘අලංගදො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘අලගද්දො’’ති වුච්චති.

Here, in the term `Alagaddūpama`, by the word `alagadda` is meant the grasping of a snake, just as in phrases like 'playing the vīṇā is called vīṇā'. And here, 'grasping' should be understood as a wrong grasping, in such a way that it bites, because in another kind of grasping there is no opposition. Therefore, because this teaching has the simile of grasping a snake, it is called `Alagaddūpamā`. And here, `alagadda` refers to a venomous snake. For it has a poison (`gado`) known as `visa` that is sufficient (`alaṃ`), capable (`pariyatto`), or able to take life. Therefore, while it should be said as `alaṃgado`, it is said as `alagaddo`.

වට්ටතො නිස්සරණං අත්ථො පයොජනං එතිස්සාති නිස්සරණත්ථා. භණ්ඩාගාරිකො වියාති භණ්ඩාගාරිකො, ධම්මරතනානුපාලකො, තස්ස අත්ථනිරපෙක්ඛස්ස පරියත්ති භණ්ඩාගාරිකපරියත්ති. දුග්ගහිතානීති දුට්ඨු ගහිතානි. තෙනාහ ‘‘උපාරම්භාදිහෙතු පරියාපුටා’’ති. එත්ථ ච උපාරම්භො නාම පරියත්තිං නිස්සාය පරවම්භනං. ආදි-සද්දෙන ඉතිවාදප්පමොක්ඛලාභසක්කාරාදිං සඞ්ගණ්හාති. යං සන්ධායාති යං පරියත්තිදුග්ගහණං සන්ධාය. වුත්තන්ති අලගද්දූපමසුත්තෙ (ම. නි. 1.238) වුත්තං. තඤ්චස්ස අත්ථං නානුභොන්තීති තඤ්ච අස්ස ධම්මස්ස සීලපරිපූරණාදිසඞ්ඛාතං අත්ථං එතෙ දුග්ගහිතගාහිනො නානුභොන්ති න වින්දන්ති. පටිවිද්ධාකුප්පොති පටිවිද්ධඅරහත්තඵලො.

Because its meaning and purpose is escape from the round of existence, it is called `nissaraṇatthā`. 'Like a treasurer' refers to an Arahant who is a guardian of the Dhamma-jewel; the learning of that Arahant, who is unconcerned for himself, is called 'the learning of a treasurer'. `Duggahitāni` means badly learned. Therefore, he said: 'Learned for reasons such as disparagement.' And here, `upārambha` is disparaging others based on one's learning. By the word `ādi`, it includes freedom from blame in debate, gain, honor, and so on. 'Referring to which' means referring to that bad learning of the texts. 'It was said' means it was said in the Alagaddūpama Sutta. 'And they do not experience its benefit' means: these who have learned badly do not obtain that benefit of this Dhamma which is called the fulfillment of virtue, and so on. `Paṭividdhākuppo` means one who has penetrated the fruit of Arahantship.

ඉදානි තීසු පිටකෙසු යථාරහං සම්පත්තිවිපත්තියො නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ විනයෙ පනාතිආදි. තත්ථ තාසංයෙවාති අවධාරණං ඡළභිඤ්ඤාචතුපටිසම්භිදානං විනයෙ පභෙදවචනාභාවං සන්ධාය වුත්තං. වෙරඤ්ජකණ්ඩෙ (පාරා. 12) හි තිස්සො විජ්ජාව විභත්තා. දුතියෙ තාසංයෙවාති අවධාරණං චතස්සො පටිසම්භිදා අපෙක්ඛිත්වා කතං තිස්සන්නම්පි විජ්ජානං ඡසු අභිඤ්ඤාසු අන්තොපවිට්ඨත්තා. තාසඤ්චාති එත්ථ ච-සද්දෙන සෙසානම්පි තත්ථ අත්ථිභාවං දීපෙති. අභිධම්මපිටකෙ හි තිස්සො විජ්ජා ඡ අභිඤ්ඤා චතස්සො පටිසම්භිදා ච වුත්තා එව. පටිසම්භිදානං තත්ථෙව සම්මා විභත්තභාවං දීපෙතුං තත්ථෙවාති අවධාරණං කතං. උපාදින්නඵස්සොති මග්ගෙන මග්ගපටිපාදනඵස්සො. තෙසන්ති තෙසං පිටකානං. එතන්ති එතං බුද්ධවචනං.

Now, wishing to show the accomplishments and failures in the three Piṭakas as is appropriate, having determined them, he said, 'In the Vinaya, however,' etc. Therein, the emphasis 'of those very' was stated referring to the absence of a differentiated teaching in the Vinaya regarding the six higher knowledges and the four analytical knowledges. Indeed, in the Verañja section, only the three knowledges are analyzed. In the second Piṭaka, the emphasis 'of those very' was made with reference to the four analytical knowledges, because the three knowledges are included within the six higher knowledges. Here, in the word `tāsañca`, by the particle `ca`, it indicates the existence of the remaining ones there as well. Indeed, in the Abhidhamma Piṭaka, the three knowledges, the six higher knowledges, and the four analytical knowledges are certainly taught. To show that the analytical knowledges are well analyzed only there, the emphasis 'only there' was made. `Upādinnaphasso` means the contact of attainment of the path by means of the path. `Tesaṃ` means of those Piṭakas. `Etaṃ` means this word of the Buddha.

චතුත්තිංසෙව [Pg.23] සුත්තන්තාති ගාථාය අයමත්ථයොජනා – යස්ස නිකායස්ස සුත්තගණනතො චතුත්තිංසෙව සුත්තන්තා වග්ගසඞ්ගහවසෙන තයො වග්ගා යස්ස සඞ්ගහස්සාති තිවග්ගො සඞ්ගහො, එස පඨමො නිකායො ඉධ දීඝනිකායොති. අනුලොමිකොති අපච්චනීකො, අත්ථානුලොමනතො අන්වත්ථනාමොති වුත්තං හොති. එකනිකායම්පීති එකසමූහම්පි. එවං චිත්තන්ති එවං විචිත්තං. යථයිදන්ති යථා ඉමෙ. පොණිකචික්ඛල්ලිකා ඛත්තියා, තෙසං නිවාසො ‘‘පොණිකනිකායො චික්ඛල්ලිකනිකායො’’ති වුච්චති. පඤ්චදසවග්ගපරිග්ගහොති පඤ්චදසහි වග්ගෙහි පරිග්ගහිතො. සුත්තන්තානං සහස්සානි සත්ත සුත්තසතානි චාති පාඨෙ සුත්තන්තානං සත්තසහස්සානි සත්ත සුත්තසතානි චාති යොජෙතබ්බං. කත්ථචි පන ‘‘සත්ත සුත්තසහස්සානි, සත්ත සුත්තසතානි චා’’ති පාඨො. පුබ්බෙ නිදස්සිතාති සුත්තන්තපිටකනිද්දෙසෙ නිදස්සිතා.

Of the verse 'Thirty-four suttas indeed', this is the explanation of the meaning: That Nikāya which, by count of suttas, has thirty-four suttas indeed, and that collection which has three vaggas, is therefore called the 'three-vagga collection'. This first Nikāya among these is the Dīgha Nikāya. `Anulomiko` means not contrary; because it accords with the meaning, it is a name with a corresponding meaning, so it is said. `Ekanikāyampi` means even a single collection. `Evaṃ cittaṃ` means thus variegated. `Yathayidaṃ` means just as these. The Poṇikas and Cikkhallikas are khattiyas; their dwelling place is called the 'Poṇikanikāya' and 'Cikkhallikanikāya'. `Pañcadasavaggapariggaho` means encompassed by fifteen vaggas. In the reading `suttantānaṃ sahassāni satta suttasatāni ca`, it should be construed as: seven thousand suttas and seven hundred suttas. In some readings, however, the reading is `satta suttasahassāni, satta suttasatāni cā`. `Pubbe nidassitā` means shown in the exposition of the Suttanta Piṭaka.

වෙදන්ති ඤාණං. තුට්ඨින්ති පීතිං. ධම්මක්ඛන්ධවසෙනාති ධම්මරාසිවසෙන. ද්වාසීතිසහස්සානි බුද්ධතො ගණ්හින්ති සම්බන්ධො. ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතොති ධම්මසෙනාපතිආදීනං භික්ඛූනං සන්තිකා තෙහියෙව දෙසිතානි ද්වෙ සහස්සානි ගණ්හිං. මෙති මම හදයෙ, ඉති ආනන්දත්ථෙරො අත්තානං නිද්දිසති. යෙ ධම්මා මම හදයෙ පවත්තිනො, තෙ චතුරාසීතිසහස්සානීති යොජනා. ඉදඤ්ච භගවතො ධරමානකාලෙ උග්ගහිතධම්මක්ඛන්ධවසෙන වුත්තං, පරිනිබ්බුතෙ පන භගවති ආනන්දත්ථෙරෙන දෙසිතානං සුභසුත්ත(දඊ. නි. 1.444 ආදයො) ගොපකමොග්ගල්ලානසුත්තානං (ම. නි. 3.79 ආදයො), තතියසඞ්ගීතියං මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථිතකථාවත්ථුප්පකරණස්ස ච වසෙන ධම්මක්ඛන්ධානං චතුරාසීතිසහස්සතොපි අධිකතා වෙදිතබ්බා.

`Vedaṃ` means knowledge. `Tuṭṭhiṃ` means joy. `Dhammakkhandhavasena` means by way of the mass of Dhamma. The connection is: 'I learned eighty-two thousand from the Buddha.' 'Two thousand from the bhikkhus' means: I learned two thousand taught by those very bhikkhus, such as the General of the Dhamma, from their presence. `Me` means 'in my heart'. The construction is: 'Those dhammas that are present in my heart, they are eighty-four thousand.' And this was said by way of the dhammakkhandhas learned during the time the Blessed One was living. However, after the Blessed One had attained Parinibbāna, it should be known that the number of dhammakkhandhas is greater than eighty-four thousand, by way of the Subha Sutta, Gopaka Moggallāna Sutta, etc., which were taught by the Elder Ānanda, and of the Kathāvatthu treatise, which was spoken by the Elder Moggaliputtatissa at the Third Council.

එකානුසන්ධිකං සුත්තන්ති සතිපට්ඨානාදි (දී. නි. 2.372 ආදයො; ම. නි. 1.105 ආදයො). අනෙකානුසන්ධිකන්ති පරිනිබ්බානසුත්තාදි (දී. නි. 2.134 ආදයො). තඤ්හි නානාඨානෙසු නානාධම්මදෙසනානං වසෙන පවත්තං. තිකදුකභාජනං ධම්මසඞ්ගණියං නික්ඛෙපකණ්ඩ(ධ. ස. 985 ආදයො) අට්ඨකථාකණ්ඩවසෙන (ධ. ස. 1384 ආදයො) ගහෙතබ්බං. චිත්තවාරභාජනන්ති ඉදං චිත්තුප්පාදකණ්ඩවසෙන (ධ. ස. 1 ආදයො) වුත්තං. අත්ථි වත්ථූතිආදීසු වත්ථු නාම සුදින්නකණ්ඩාදි (පාරා. 24 ආදයො). මාතිකාති සික්ඛාපදං. අන්තරාපත්තීති සික්ඛාපදන්තරෙසු අඤ්ඤස්මිං වත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තා ආපත්ති. තිකච්ඡෙදොති තිකපාචිත්තියාදිතිකපරිච්ඡෙදො[Pg.24]. බුද්ධවචනං සඞ්ගහිතන්ති සම්බන්ධො. අස්සාති බුද්ධවචනස්ස. සඞ්ගීතිපරියොසානෙ සාධුකාරං දදමානා වියාති සම්බන්ධො. අච්ඡරං පහරිතුං යුත්තානි අච්ඡරියානි, පුප්ඵවස්සචෙලුක්ඛෙපාදීනි. යා ‘‘පඤ්චසතා’’ති ච ‘‘ථෙරිකා’’ති ච පවුච්චති, අයං පඨමමහාසඞ්ගීති නාමාති සම්බන්ධො.

A sutta with one connection is the Satipaṭṭhāna Sutta, etc. A sutta with many connections is the Parinibbāna Sutta, etc. Indeed, that sutta occurred by way of various Dhamma teachings in various places. The classification of triads and dyads in the Dhammasaṅgaṇī should be taken by way of the Nikkhepakaṇḍa and the Aṭṭhakathākaṇḍa. This phrase 'Cittavārabhājana' is spoken by way of the Cittuppādakaṇḍa. In texts such as 'atthi vatthu,' 'vatthu' refers to the Sudinnakaṇḍa, etc. Mātikā means the training rule. Antarāpatti is an offense prescribed on account of another matter in between the training rules. Tikaccheda is the division of the triads, such as the Tikapācittiya, etc. The connection is thus: 'The word of the Buddha has been compiled.' 'Assa' refers to the word of the Buddha. The connection is thus: 'as if giving approval at the conclusion of the Saṅgīti.' Acchariyāni are things worthy of snapping the fingers; it refers to the showering of flowers, the tossing up of robes, etc. The connection is thus: That which is called 'the five hundred' and 'of the Theras' is named the First Great Saṅgīti.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī on the Samantapāsādikā, the Vinaya Commentary.

පඨමමහාසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method for explaining the account of the First Great Saṅgīti is concluded.

දුතියසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Account of the Second Saṅgīti

එවං පඨමමහාසඞ්ගීතිං දස්සෙත්වා යදත්ථං සා ඉධ දස්සිතා, තං නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො ඉමිස්සාතිආදිමාහ. තත්‍රායං ආචරියපරම්පරාති තස්මිං ජම්බුදීපෙ අයං ආචරියානං පවෙණී පටිපාටි. විජිතාවිනොති විජිතසබ්බකිලෙසපටිපක්ඛත්තා විජිතවන්තො. ජම්බුසිරිව්හයෙති ජම්බුසදිසො සිරිමන්තො අව්හයො නාමං යස්ස දීපස්ස, තස්මිං ජම්බුදීපෙති වුත්තං හොති. මහන්තෙන හි ජම්බුරුක්ඛෙන අභිලක්ඛිතත්තා දීපොපි ‘‘ජම්බූ’’ති වුච්චති. අච්ඡිජ්ජමානං අවිනස්සමානං කත්වා. විනයවංසන්තිආදීහි තීහි විනයපාළියෙව කථිතා පරියායවචනත්තා තෙසං. පකතඤ්ඤුතන්ති වෙය්‍යත්තියං, පටුභාවන්ති වුත්තං හොති. ධුරග්ගාහොති පධානග්ගාහී, සබ්බෙසං පාමොක්ඛො හුත්වා ගණ්හීති වුත්තං හොති. භික්ඛූනං සමුදායො සමූහො භික්ඛුසමුදායො.

Thus, having shown the First Great Saṅgīti, and wishing to show by way of conclusion the purpose for which it was shown here, he said 'imissā,' etc. 'Tatrāyaṃ ācariyaparamparā' means: in that Jambudīpa, this is the lineage, the succession of teachers. 'Vijitāvino' means victorious ones, because of having conquered all defilements which are the opposing forces. 'Jambusirivhaye' means: in that Jambudīpa, the island which has a glorious name like the Jambu tree; thus it is said. Indeed, because it is marked by a great Jambu tree, the island too is called 'Jambū.' 'Acchijjamānaṃ avinassamānaṃ katvā' means having made it so it is not cut off and not destroyed. By the three terms 'Vinayavaṃsa,' etc., only the Vinaya Pāḷi is spoken of, because they are synonymous terms. 'Pakataññutaṃ' means expertise, skillfulness; thus it is said. 'Dhuraggāho' means one who takes up the primary role; having become the chief of all, he takes it up; thus it is said. The community of bhikkhus, the group, is the bhikkhusamudāya.

යදාති නිබ්බායිංසූති සම්බන්ධො. ජොතයිත්වා ච සබ්බධීති තමෙව සද්ධම්මං සබ්බත්ථ පකාසයිත්වා. ජුතිමන්තොති පඤ්ඤාජුතියා යුත්තා, තෙජවන්තො වා, මහානුභාවාති අත්ථො. නිබ්බායිංසූති අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා නිබ්බායිංසු. අනාලයාති අසඞ්ගා.

The connection is thus: 'When they attained parinibbāna.' 'Jotayitvā ca sabbadhī' means: having illuminated that very Saddhamma everywhere. 'Jutimanto' means: endowed with the radiance of wisdom, or powerful, of great spiritual power; this is the meaning. 'Nibbāyiṃsu' means: they were extinguished by the Nibbāna-element without residue remaining. 'Anālayā' means unattached.

අථාති පච්ඡා, යදා පරිනිබ්බායිංසු, තතො පරන්ති අත්ථො. කප්පති සිඞ්ගීලොණකප්පොති එත්ථ කප්ප-සද්දො විකප්පත්ථො, තෙන සිඞ්ගීලොණවිකප්පොපි කප්පති. ඉදම්පි පක්ඛන්තරං කප්පතීති අත්ථො, එවං සබ්බත්ථ. තත්ථ සිඞ්ගෙන ලොණං පරිහරිත්වා අලොණකපිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං භුඤ්ජිතුං කප්පති[Pg.25], සන්නිධිං න කරොතීති අධිප්පායො. කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පොති ද්වඞ්ගුලං අතික්කන්තාය ඡායාය විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජිතුං කප්පතීති අත්ථො. කප්පති ගාමන්තරකප්පොති ‘‘ගාමන්තරං ගමිස්සාමී’’ති පවාරිතෙන අනතිරිත්තභොජනං භුඤ්ජිතුං කප්පතීති අත්ථො. කප්පති ආවාසකප්පොති එකසීමාය නානාසෙනාසනෙසු විසුං විසුං උපොසථාදීනි සඞ්ඝකම්මානි කාතුං වට්ටතීති අත්ථො. කප්පති අනුමතිකප්පොති ‘‘අනාගතානං ආගතකාලෙ අනුමතිං ගහෙස්සාමා’’ති තෙසු අනාගතෙසුයෙව වග්ගෙන සඞ්ඝෙන කම්මං කත්වා පච්ඡා අනුමතිං ගහෙතුං කප්පති, වග්ගකම්මං න හොතීති අධිප්පායො. කප්පති ආචිණ්ණකප්පොති ආචරියුපජ්ඣායෙහි ආචිණ්ණො කප්පතීති අත්ථො. සො පන එකච්චො කප්පති ධම්මිකො, එකච්චො න කප්පති අධම්මිකොති වෙදිතබ්බො. කප්පති අමථිතකප්පොති යං ඛීරං ඛීරභාවං විජහිතං දධිභාවං අසම්පත්තං, තං භුත්තාවිනා පවාරිතෙන අනතිරිත්තං භුඤ්ජිතුං කප්පතීති අත්ථො. කප්පති ජළොගිං පාතුන්ති එත්ථ ජළොගීති තරුණසුරා, යං මජ්ජසම්භාරං එකතො කතං මජ්ජභාවමසම්පත්තං, තං පාතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. ජාතරූපරජතන්ති එත්ථ සරසතො විකාරං අනාපජ්ජිත්වා සබ්බදා ජාතරූපමෙව හොතීති ජාතං රූපං එතස්සාති ජාතරූපං, සුවණ්ණං. ධවලසභාවතාය රාජතීති රජතං, රූපියං. සුසුනාගපුත්තොති සුසුනාගස්ස පුත්තො. කාකණ්ඩකපුත්තොති කාකණ්ඩකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො. වජ්ජීසූති ජනපදනාමත්තා බහුවචනං කතං.

'Atha' means afterwards; that is, after they had attained parinibbāna; this is the meaning. Regarding 'kappati siṅgīloṇakappo' (the allowance for salt in a horn), the word 'kappa' here has the meaning of an alternative; therefore, the alternative of salt in a horn is permissible. The meaning is that this alternative practice is also permissible; and so it is in all cases. Here, the intention of the Vajjiputtakas is that it is permissible to carry salt in a horn and eat it together with almsfood that has no salt; one does not store it. 'Kappati dvaṅgulakappo' (the two-finger allowance) means: it is permissible to eat food at the wrong time when the shadow has passed by two fingers' breadth. 'Kappati gāmantarakappo' (the village-interval allowance) means: it is permissible for a bhikkhu who has been formally refused more food to eat non-leftover food, having declared, 'I will go to another village.' 'Kappati āvāsakappo' (the residence allowance) means: it is allowable to perform Saṅgha acts, such as the Uposatha, separately in different residences that are situated within a single boundary. 'Kappati anumatikappo' (the consent allowance) means: the intention of the Vajjiputtaka bhikkhus is that it is permissible for an incomplete group of the Saṅgha to perform an act before the other bhikkhus have arrived, thinking, 'We will get the consent of those who have not yet come when they arrive,' and to get their consent afterwards; it does not become an invalid act. 'Kappati āciṇṇakappo' (the customary allowance) means: what has been practiced by one’s teachers and preceptors is permissible. However, it should be understood that a certain practice is permissible, being lawful, while another is not permissible, being unlawful. 'Kappati amathitakappo' (the unchurned allowance) means: milk that has left its state as milk but has not yet reached the state of curd—it is permissible for a bhikkhu who has finished eating and has been formally refused more food to eat that, it not being a leftover. Regarding 'kappati jaḷogiṃ pātuṃ' (it is permissible to drink jaḷogi), 'jaḷogi' is young toddy; the intention of the Vajjiputtaka bhikkhus is that it is allowable to drink that which is made from the ingredients of intoxicants put together, but has not yet reached the state of being an intoxicant. Regarding 'jātarūparajataṃ' (gold and silver): because it does not undergo alteration from its own nature and always has its native form, it is called 'jātarūpa'; this refers to gold. Because it shines with a white nature, it is called 'rajata'; this refers to silver. 'Susunāgaputto' means the son of Susunāga. 'Kākaṇḍakaputto' means the son of the brahmin Kākaṇḍaka. 'Vajjīsū' is in the plural because it is the name of a country.

තදහුපොසථෙති එත්ථ තදහූති තස්මිං අහනි. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො, උපවසන්තීති ච සීලසමාදානෙන වා අනසනාදිනා වා උපෙතා හුත්වා වසන්තීති අත්ථො. කංසපාතින්ති සුවණ්ණපාතිං. මාසකරූපන්ති මාසකො එව. සබ්බං තාව වත්තබ්බන්ති ඉමිනා සත්තසතිකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 446 ආදයො) ආගතා සබ්බාපි පාළි ඉධ ආනෙත්වා වත්තබ්බාති දස්සෙති. සඞ්ගායිතසදිසමෙව සඞ්ගායිංසූති සම්බන්ධො.

In the phrase 'tadahuposathe', 'tadahu' means 'on that day'. It is called 'uposatha' because 'they observe' (upavasanti) on it. And 'upavasanti' means: they dwell, being endowed with the undertaking of virtue or with fasting, etc. This is the meaning. 'Kaṃsapāti' means a golden bowl. 'Māsakarūpa' is just a māsaka. By the phrase 'sabbaṃ tāva vattabbaṃ' ('all should be stated thus far'), it is shown that the entire Pāḷi text that comes in the Sattasatikakkhandhaka should be brought here and stated. The connection is thus: 'They recited it just as it had been recited'.

සා පනායං සඞ්ගීතීති සම්බන්ධො. තෙසූති තෙසු සඞ්ගීතිකාරකෙසු ථෙරෙසු. විස්සුතා එතෙ සද්ධිවිහාරිකා ඤෙය්‍යාති සම්බන්ධො. සාණසම්භූතොති සාණදෙසවාසී සම්භූතත්ථෙරො. දුතියො සඞ්ගහොති සම්බන්ධිතබ්බං. පන්නභාරාති පතිතක්ඛන්ධභාරා.

That recitation—thus it is connected. `Tesū` means: among those elders who were the compilers of the recitation. These well-known co-resident disciples should be known—thus it is connected. `Sāṇasambhūto` means: the Elder Sambhūta, a resident of the Sāṇa country. The second compilation—thus it should be connected. `Pannabhārā` means: those who have laid down the burden of the aggregates.

අබ්බුදන්ති [Pg.26] උපද්දවං වදන්ති. ‘‘භගවතො වචනං ථෙනෙත්වා අත්තනො වචනස්ස දීපනතො අබ්බුදන්ති චොරකම්ම’’න්ති එකෙ. ඉදන්ති වක්ඛමානනිදස්සනං. සන්දිස්සමානා මුඛා සම්මුඛා. භාවිතමග්ගන්ති උප්පාදිතජ්ඣානං. සාධු සප්පුරිසාති එත්ථ සාධූති ආයාචනත්ථෙ නිපාතො, තං යාචාමීති අත්ථො. හට්ඨපහට්ඨොති පුනප්පුනං සන්තුට්ඨො. උදග්ගුදග්ගොති සරීරවිකාරුප්පාදනපීතිවසෙන උදග්ගුදග්ගො, පීතිමා හි පුග්ගලො කායචිත්තානං උග්ගතත්තා ‘‘උදග්ගුදග්ගො’’ති වුච්චති.

`Abbuda` means calamity, they say. Some say: 'Because of stealing the Blessed One's word and displaying one's own word, `abbuda` means a thievish act.' `Idaṃ` is an indicator of what is about to be said. `Sammukhā` (face-to-face) means a visible face. `Bhāvitamagga` means: one who has brought jhāna into being. In `sādhu sappurisā`, `sādhu` here is a particle in the sense of entreaty; the meaning is 'I entreat you.' `Haṭṭhapahaṭṭho` means: again and again well pleased. `Udaggudaggo` means: one with uplifted body and mind by the power of rapture that causes bodily alteration; indeed, a person with rapture is called `udaggudaggo` because of the uplifted state of body and mind.

තෙන ඛො පන සමයෙනාති යස්මිං සමයෙ දුතියං සඞ්ගීතිං අකරිංසු, තස්මිං සමයෙති අත්ථො. තං අධිකරණං න සම්පාපුණිංසූති තං වජ්ජිපුත්තකෙහි උප්පාදිතං අධිකරණං විනිච්ඡිනිතුං න සම්පාපුණිංසු නාගමිංසු. නො අහුවත්ථාති සම්බන්ධො. යාවතායුකං ඨත්වා පරිනිබ්බුතාති සම්බන්ධො. කිං පන කත්වා ථෙරා පරිනිබ්බුතාති? ආහ දුතියං සඞ්ගහං කත්වාතිආදි. අනිච්චතාවසන්ති අනිච්චතාධීනතං. ජම්මින්ති ලාමකං. දුරභිසම්භවං අනභිභවනීයං අතික්කමිතුං අසක්කුණෙය්‍යං අනිච්චතං එවං ඤත්වාති සම්බන්ධො.

`Tena kho pana samayena` means: at the time when they held the second recitation, at that time. `Taṃ adhikaraṇaṃ na sampāpuṇiṃsu` means: they did not get to decide that legal question which was raised by the Vajjiputtakas; they did not arrive. They were not—thus it is connected. Having remained for the extent of their lifespan, they attained parinibbāna—thus it is connected. Due to the question, 'Having done what, then, did the elders attain parinibbāna?', he said, 'Having made the second compilation,' and so on. `Aniccatāvasa` means: being under the sway of impermanence. `Jammi` means: base. `Durabhisambhavaṃ`: unconquerable, impossible to overcome—having thus known impermanence, thus it is connected.

දුතියසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition for the account of the Second Recitation is concluded.

තතියසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Account of the Third Recitation

සත්ත වස්සානීති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. අතිච්ඡථාති අතික්කමිත්වා ඉච්ඡථ, ඉතො අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා භික්ඛං පරියෙසථාති අත්ථො. භත්තවිස්සග්ගකරණත්ථායාති භත්තස්ස අජ්ඣොහරණකිච්චත්ථාය, භුඤ්ජනත්ථායාති අත්ථො. ‘‘සොළසවස්සො’’ති උද්දෙසො කථනං අස්ස අත්ථීති සොළසවස්සුද්දෙසිකො, ‘‘සොළසවස්සිකො’’ති අත්ථො.

The phrase `satta vassāni` is a term in the accusative case in the sense of continuous connection. `Aticchathā` means: having gone beyond, you should desire; the meaning is: 'Go from here to another place and seek alms.' `Bhattavissaggakaraṇatthāya` means: for the purpose of the act of consuming the meal, that is, for the purpose of eating. For him, there is the designation or statement 'sixteen years old,' therefore he is called `soḷasavassuddesiko`; the meaning is 'one who is sixteen years old.'

තීසු වෙදෙසූතිආදීසු ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදසඞ්ඛාතෙසු තීසු වෙදෙසු. තයො එව කිර වෙදා අට්ඨකාදීහි ධම්මිකෙහි ඉසීහි ලොකස්ස සග්ගමග්ගවිභාවනත්ථාය කතා. තෙනෙව හි තෙ තෙහි වුච්චන්ති. ආථබ්බණවෙදො පන පච්ඡා අධම්මිකෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි පාණවධාදිඅත්ථාය කතො. පුරිමෙසු ච තීසු වෙදෙසු තෙහෙව ධම්මිකසාඛායො අපනෙත්වා යාගවධාදිදීපිකා අධම්මිකසාඛා පක්ඛිත්තාති වෙදිතබ්බා. නිඝණ්ඩූති රුක්ඛාදීනං වෙවචනප්පකාසකං පරියායනාමානුරූපං සත්ථං. තඤ්හි ලොකෙ ‘‘නිඝණ්ඩූ’’ති [Pg.27] වුච්චති. කෙටුභන්ති කිටති ගමෙති කිරියාදිවිභාගන්ති කෙටුභං, කිරියාකප්පවිකප්පො කවීනං උපකාරසත්ථං. එත්ථ ච කිරියාකප්පවිකප්පොති වචීභෙදාදිලක්ඛණා කිරියා කප්පීයති විකප්පීයති එතෙනාති කිරියාකප්පො, සො පන වණ්ණපදබන්ධපදත්ථාදිවිභාගතො බහුවිකප්පොති ‘‘කිරියාකප්පවිකප්පො’’ති වුච්චති. ඉදඤ්ච මූලකිරියාකප්පගන්ථං සන්ධාය වුත්තං. සහ නිඝණ්ඩුනා කෙටුභෙන ච සනිඝණ්ඩුකෙටුභා, තයො වෙදා, තෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු. ඨානකරණාදිවිභාගතො ච නිබ්බචනවිභාගතො ච අක්ඛරා පභෙදීයන්ති එතෙනාති අක්ඛරප්පභෙදො, සික්ඛා ච නිරුත්ති ච. සහ අක්ඛරප්පභෙදෙනාති සාක්ඛරප්පභෙදා, තෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු. ආථබ්බණවෙදං චතුත්ථං කත්වා ‘‘ඉතිහ ආස ඉතිහ ආසා’’ති ඊදිසවචනපටිසංයුත්තො පොරාණකථාසඞ්ඛාතො ඉතිහාසො පඤ්චමො එතෙසන්ති ඉතිහාසපඤ්චමා, තයො වෙදා, තෙසු ඉතිහාසපඤ්චමෙසු.

In `tīsu vedesu` and so on: in the three Vedas known as the Ṛgveda, Yajurveda, and Sāmaveda. It is said that only three Vedas were made by righteous seers such as Aṭṭhaka and others for the purpose of showing the world the path to heaven. For this reason, they are taught by them. The Āthabbaṇaveda, however, was later made by unrighteous brahmins for the purpose of killing living beings and so on. And it should be known that in the first three Vedas, those same unrighteous brahmins removed the righteous branches and inserted unrighteous branches that explain sacrificial slaughter and so on. `Nighaṇḍu` is a treatise that explains the synonyms of trees and so on, corresponding to their various names. Indeed, in the world it is called `Nighaṇḍu`. `Keṭubha` is so called because it makes known (`kiṭati gameti`) the division of action (`kiriyā`) and so on; it is the `kiriyākappavikappo`, a treatise useful to poets. And here, `kiriyākappavikappo` is explained: that by which action (`kiriyā`), characterized by distinctions of speech and so on, is arranged (`kappīyati`) and varied (`vikappīyati`) is called `kiriyākappo`. And since that has many variations (`bahuvikappo`) due to its divisions of letters, words, composition, word-meanings, and so on, it is called `kiriyākappavikappo`. This is said with reference to the root text on `kiriyākappo`. Together with the Nighaṇḍu and the Keṭubha, they are `sanighaṇḍukeṭubhā`; the three Vedas, among these with the Nighaṇḍu and Keṭubha. `Akkharappabhedo` is that by which letters (`akkharā`) are distinguished (`pabhedīyanti`) through the division of place and instrument of articulation, and through the division of etymological analysis; this refers to phonetics (`sikkhā`) and etymology (`nirutti`). Together with the `akkharappabhedo`, they are `sākkharappabhedā`; the three Vedas, among these with the `akkharappabhedo`. Making the Āthabbaṇaveda the fourth, history (`itihāsa`)—which is known as ancient lore connected with such sayings as 'thus it was, thus it was'—is the fifth of these Vedas, hence they are called `itihāsapañcamā`; the three Vedas, among these with history as the fifth.

යස්ස චිත්තන්තිආදි පඤ්හද්වයං ඛීණාසවානං චුතිචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණං සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ පඨමපඤ්හෙ උප්පජ්ජතීති උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගිතාය උප්පජ්ජති. න නිරුජ්ඣතීති නිරොධක්ඛණං අප්පත්තතාය න නිරුජ්ඣති. තස්ස චිත්තන්ති තස්ස පුග්ගලස්ස තං චිත්තං කිං නිරුජ්ඣිස්සති ආයතිඤ්ච නුප්පජ්ජිස්සතීති පුච්ඡා, තස්සා ච විභජ්ජබ්‍යාකරණීයතාය එවමෙත්ථ විස්සජ්ජනං වෙදිතබ්බං. අරහතො පච්ඡිමචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණෙ තස්ස චිත්තං උප්පජ්ජති, න නිරුජ්ඣති, ආයතිඤ්ච නුප්පජ්ජිස්සති, අවස්සමෙව නිරොධක්ඛණං පත්වා නිරුජ්ඣිස්සති, තතො අප්පටිසන්ධිකත්තා අඤ්ඤං නුප්පජ්ජිස්සති. ඨපෙත්වා පන පච්ඡිමචිත්තසමඞ්ගිං ඛීණාසවං ඉතරෙසං උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගිචිත්තං උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගිතාය උප්පජ්ජති භඞ්ගං අප්පත්තතාය න නිරුජ්ඣති, භඞ්ගං පන පත්වා නිරුජ්ඣිස්සතෙව, අඤ්ඤං පන තස්මිං වා අඤ්ඤස්මිං වා අත්තභාවෙ උප්පජ්ජිස්සති චෙව නිරුජ්ඣිස්සති චාති. යස්ස වා පනාතිආදි දුතියපඤ්හෙ පන නිරුජ්ඣිස්සති නුප්පජ්ජිස්සතීති යස්ස චිත්තං උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගිතාය භඞ්ගක්ඛණං පත්වා නිරුජ්ඣිස්සති අප්පටිසන්ධිකතාය නුප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ඛීණාසවස්ස තං චිත්තං කිං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣතීති පුච්ඡා, තස්සා එකංසබ්‍යාකරණීයතාය ‘‘ආමන්තා’’ති විස්සජ්ජනං වෙදිතබ්බං. උද්ධං වා අධො වා හරිතුං අසක්කොන්තොති උපරිමපදෙ වා හෙට්ඨිමපදං හෙට්ඨිමපදෙ වා උපරිමපදං අත්ථතො සමන්නාහරිතුං ඝටෙතුං පුබ්බෙනාපරං යොජෙත්වා අත්ථං පරිච්ඡින්දිතුං අසක්කොන්තොති අත්ථො.

The two questions beginning with 'Yassa cittaṃ' were spoken with reference to the arising-moment of the death-consciousness of those whose taints are destroyed. Therein, in the first question, 'uppajjati' means it is arising because it is endowed with the arising-moment. 'Na nirujjhati' means it is not ceasing because it has not yet reached the moment of cessation. 'Tassa cittaṃ' means the mind of that person; the question is, 'Will that mind cease and not arise in the future?' And because this is a question to be answered analytically, the answer here should be understood thus: At the arising-moment of an Arahant's final consciousness, that person's mind is arising and is not ceasing; it will inevitably reach the moment of cessation and will cease. Thereafter, because there is no rebirth-linking, another mind will not arise. Setting aside, however, the Arahant endowed with the final consciousness, for others, a mind endowed with the arising-moment is arising because it is endowed with the arising-moment, and it is not ceasing because it has not reached dissolution. But upon reaching dissolution, it will indeed cease, and another mind will arise and will cease in this or another existence. In the second question, beginning with 'Yassa vā pana', 'nirujjhissati nuppajjissati' (it will cease and will not arise) refers to one whose mind, being endowed with the arising-moment, will cease upon reaching the moment of dissolution, and will not arise again due to the absence of rebirth-linking. The question is: 'For that one whose taints are destroyed, is that mind arising and not ceasing?' Because this is a question to be answered categorically, the answer should be understood as 'Āmantā' (Yes). 'Uddhaṃ vā adho vā harituṃ asakkonto' means being unable to connect the lower term to the upper term, or the upper term to the lower term in meaning; unable to combine them, to join the former with the latter, and to determine the meaning; this is the meaning.

සොතාපන්නානං [Pg.28] සීලෙසු පරිපූරකාරිතාය සමාදින්නසීලතො නත්ථි පරිහානීති ආහ ‘‘අභබ්බො දානි සාසනතො නිවත්තිතු’’න්ති. වඩ්ඪෙත්වාති උපරිමග්ගත්ථාය කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා. දන්තෙ පුනන්ති විසොධෙන්ති එතෙනාති දන්තපොනං වුච්චති දන්තකට්ඨං. අභිනවානං ආගන්තුකානං ලජ්ජීසභාවං ඛන්තිමෙත්තාදිගුණසමඞ්ගිතඤ්ච කතිපාහං සුට්ඨු වීමංසිත්වාව හත්ථකම්මාදිසම්පටිච්ඡනං සඞ්ගහකරණඤ්ච යුත්තන්ති සාමණෙරස්ස චෙව අඤ්ඤෙසඤ්ච භික්ඛූනං දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්තානං ඤාපනත්ථං ථෙරො තස්ස භබ්බරූපතං අභිඤ්ඤාය ඤත්වාපි පුන සම්මජ්ජනාදිං අකාසි. ‘‘තස්ස චිත්තදමනත්ථ’’න්තිපි වදන්ති. බුද්ධවචනං පට්ඨපෙසීති බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාපෙතුං ආරභි. සකලවිනයාචාරපටිපත්ති උපසම්පන්නානමෙව විහිතාති තප්පරියාපුණනමපි තෙසඤ්ඤෙව අනුරූපන්ති ආහ ‘‘ඨපෙත්වා විනයපිටක’’න්ති. තස්ස චිත්තෙ ඨපිතම්පි බුද්ධවචනං සඞ්ගොපනත්ථාය නිය්‍යාතිතභාවං දස්සෙතුං ‘‘හත්ථෙ පතිට්ඨාපෙත්වා’’ති වුත්තං.

For Stream-enterers, because of their practice of fulfilling the virtues, there is no decline from the virtue they have undertaken; therefore, it was said, 'He is now incapable of turning back from the Dispensation.' 'Vaḍḍhetvā' means having developed the meditation subject for the sake of the higher paths. Because they cleanse or purify the teeth with it, a tooth-stick is called a 'dantapona' (tooth-cleanser). It is proper that for new and visiting monks, only after thoroughly investigating for some days their conscientious nature and their endowment with qualities such as patience and loving-kindness, should the acceptance of manual tasks and the offering of support be done. To make this known to the novice and to other monks who follow the example they see, the elder, although he knew through direct knowledge that the novice was suitable for liberation, again performed tasks such as sweeping. They also say, 'He did it for the purpose of taming his mind.' 'Buddhavacanaṃ paṭṭhapesī' means he began to have him learn the Buddha's word. Because the entire practice and conduct of the Vinaya is prescribed for the fully ordained only, the study of it is also suitable for them alone; therefore, he said, 'excluding the Vinaya Piṭaka.' To show the fact that the Buddha's word, even when established in his mind, was handed over for the sake of its preservation, it was said, 'having established it in his hand.'

එකරජ්ජාභිසෙකන්ති සකලජම්බුදීපෙ එකාධිපච්චවසෙන කරියමානං අභිසෙකං. රාජිද්ධියොති රාජානුභාවානුගතප්පභාවා. යතොති යතො සොළසඝටතො. දෙවතා එව දිවසෙ දිවසෙ ආහරන්තීති සම්බන්ධො. දෙවසිකන්ති දිවසෙ දිවසෙ. අගදාමලකන්ති අප්පකෙනෙව සරීරසොධනාදිසමත්ථං සබ්බදොසහරං ඔසධාමලකං. ඡද්දන්තදහතොති ඡද්දන්තදහසමීපෙ ඨිතදෙවවිමානතො, කප්පරුක්ඛතො වා, තත්ථ තාදිසා කප්පරුක්ඛවිසෙසා සන්ති, තතො වා ආහරන්තීති අත්ථො. අසුත්තමයිකන්ති සුත්තෙහි අබද්ධං දිබ්බසුමනපුප්ඵෙහෙව කතං සුමනපුප්ඵපටං. උට්ඨිතස්ස සාලිනොති සයංජාතසාලිනො, සමුදායාපෙක්ඛඤ්චෙත්ථ එකවචනං, සාලීනන්ති අත්ථො. නව වාහසහස්සානීති එත්ථ චතස්සො මුට්ඨියො එකො කුඩුවො, චත්තාරො කුඩුවා එකො පත්ථො, චත්තාරො පත්ථා එකො ආළ්හකො, චත්තාරො ආළ්හකා එකං දොණං, චත්තාරි දොණානි එකා මානිකා, චතස්සො මානිකා එකා ඛාරී, වීසති ඛාරිකා එකො වාහො, තදෙව ‘‘එකං සකට’’න්ති සුත්තනිපාතට්ඨකථාදීසු (සු. නි. අට්ඨ. 2.කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා) වුත්තං. නිත්ථුසකණෙ කරොන්තීති ථුසකුණ්ඩකරහිතෙ කරොන්ති. තෙන නිම්මිතං බුද්ධරූපං පස්සන්තොති සම්බන්ධො. පුඤ්ඤප්පභාවනිබ්බත්තග්ගහණං නාගරාජනිම්මිතානං පුඤ්ඤප්පභාවනිබ්බත්තෙහි සදිසතාය කතං. විමලකෙතුමාලාති එත්ථ කෙතුමාලා නාම සීසතො නික්ඛමිත්වා උපරිමුද්ධනි පුඤ්ජො හුත්වා දිස්සමානරස්මිරාසීති වදන්ති.

'Ekarajjābhisekaṃ' refers to the consecration performed with sole sovereignty over the entire Jambudīpa. 'Rājiddhiyo' means splendors that follow upon a king's majesty. 'Yato' means from which sixteen jars; the connection is that the deities themselves bring it day by day. 'Devasikaṃ' means day by day. 'Agadāmalakaṃ' means a medicinal myrobalan which, with only a small amount, is capable of purifying the body and so forth, and removes all defects. 'Chaddantadahatoti' means from the divine mansion situated near the Chaddanta lake, or from a wish-fulfilling tree—for there are special wish-fulfilling trees of that kind there—or they bring it from there; this is the meaning. 'Asuttamayikaṃ' means a cloth of jasmine flowers made only of divine jasmine flowers, not bound with threads. 'Uṭṭhitassa sālino' means of self-grown rice; here the singular is used with reference to the collective, the meaning being 'of the rices' (sālīnaṃ). Regarding 'nava vāhasahassāni' (nine thousand loads): here, four handfuls are one kuḍuva; four kuḍuvas are one pattha; four patthas are one āḷhaka; four āḷhakas are one doṇa; four doṇas are one mānikā; four mānikās are one khārī; twenty khārīs are one vāha. That same vāha is called 'ekaṃ sakaṭaṃ' (one cartload) in the Suttanipāta commentary and other texts. 'Nitthusakaṇe karonti' means they make them free of husk and broken grains. The connection is 'seeing the Buddha-image created by him (the Nāga king).' The use of the term 'puññappabhāvanibbatta' (produced by the power of merit) is made because of the similarity of the creations of the Nāga king to things produced by the power of merit. Regarding 'Vimalaketumālā': here, 'ketumālā', they say, is a mass of rays that, having issued from the head, becomes a cluster and is seen on the top of the crown.

බාහිරකපාසණ්ඩන්ති [Pg.29] බාහිරකප්පවෙදිතං සමයවාදං. පරිග්ගණ්හීති වීමංසමානො පරිග්ගහෙසි. භද්දපීඨකෙසූති වෙත්තමයපීඨෙසු. සාරොති ගුණසාරො. සීහපඤ්ජරෙති මහාවාතපානසමීපෙ. කිලෙසවිප්ඵන්දරහිතචිත්තතාය දන්තං. නිච්චං පච්චුපට්ඨිතසතාරක්ඛතාය ගුත්තං. ඛුරග්ගෙයෙවාති කෙසොරොපනාවසානෙ. අතිවිය සොභතීති සම්බන්ධො. වාණිජකො අහොසීති මධුවාණිජකො අහොසි.

'Bāhirakapāsaṇḍaṃ' means a doctrine proclaimed by those outside the Dispensation. 'Pariggaṇhi' means, while investigating, he grasped it. 'Bhaddapīṭhesu' means on seats made of cane. 'Sāro' means the essence of virtue. 'Sīhapañjare' means near a large window. 'Dantaṃ' (tamed) is due to having a mind free from the agitation of defilements. 'Guttaṃ' (guarded) is due to having the protection of constantly established mindfulness. 'Khuraggeyeva' means at the very end of the shaving of the hair. The connection is 'ativiya sobhati' (it shines exceedingly). 'Vāṇijako ahosi' means he was a honey merchant.

පුබ්බෙ ව සන්නිවාසෙනාති පුබ්බෙ වා පුබ්බජාතියං වා සහවාසෙනාති අත්ථො. පච්චුප්පන්නහිතෙන වාති වත්තමානභවෙ හිතචරණෙන වා. එවං ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි තං සිනෙහසඞ්ඛාතං පෙමං ජායතෙ. කිං වියාති? ආහ ‘‘උප්පලං ව යථොදකෙ’’ති. උප්පලං වාති රස්සකතො වා-සද්දො අවුත්තසම්පිණ්ඩනත්ථො. යථා-සද්දො උපමායං. ඉදං වුත්තං හොති – යථා උප්පලඤ්ච සෙසඤ්ච පදුමාදි උදකෙ ජායමානං ද්වෙ කාරණානි නිස්සාය ජායති උදකඤ්චෙව කලලඤ්ච, එවං පෙමම්පීති (ජා. අට්ඨ. 2.2.174).

'Pubbe va sannivāsena': This means by having lived together in a previous existence. 'Paccuppannahitena vā': This means or by beneficial conduct in the present existence. Thus, through these two causes, that love called 'sineha' arises. Like what? It is said, 'like a water lily in the water.' In 'Uppalaṃ vā', the word 'vā' is shortened and has the meaning of including the unstated, such as the paduma lotus. The word 'yathā' is in the sense of a simile. This is what is meant: just as the water lily (uppala) and the remaining lotuses such as the paduma, being born in water, arise depending on two causes—water and mud—so too does love arise.

ධුවභත්තානීති නිච්චභත්තානි. වජ්ජාවජ්ජන්ති ඛුද්දකං මහන්තඤ්ච වජ්ජං. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස භාරමකාසීති ථෙරස්ස මහානුභාවතං, තදා සාසනකිච්චස්ස නායකභාවෙන සඞ්ඝපරිණායකතඤ්ච රඤ්ඤො ඤාපෙතුං සඞ්ඝො තස්ස භාරමකාසීති වෙදිතබ්බං, න අඤ්ඤෙසං අජානනතාය. සාසනස්ස දායාදොති සාසනස්ස අබ්භන්තරො ඤාතකො හොමි න හොමීති අත්ථො. යෙ සාසනෙ පබ්බජිතුං පුත්තධීතරො පරිච්චජන්ති, තෙ බුද්ධසාසනෙ සාලොහිතඤාතකා නාම හොන්ති, සකලසාසනධාරණෙ සමත්ථානං අත්තනො ඔරසපුත්තානං පරිච්චත්තත්තා න පච්චයමත්තදායකාති ඉමමත්ථං සන්ධාය ථෙරො ‘‘න ඛො, මහාරාජ, එත්තාවතා සාසනස්ස දායාදො හොතී’’ති ආහ. කථඤ්චරහීති එත්ථ චරහීති නිපාතො අක්ඛන්තිං දීපෙති. තිස්සකුමාරස්සාති රඤ්ඤො එකමාතුකස්ස කනිට්ඨස්ස. සක්ඛසීති සක්ඛිස්සසි. සික්ඛාය පතිට්ඨාපෙසුන්ති පාණාතිපාතා වෙරමණිආදීසු විකාලභොජනා වෙරමණිපරියොසානාසු ඡසු සික්ඛාසු පාණාතිපාතා වෙරමණිං ද්වෙ වස්සානි අවීතික්කම්ම සමාදානං සමාදියාමීතිආදිනා (පාචි. 1079) සමාදානවසෙන සික්ඛාසම්මුතිදානානන්තරං සික්ඛාය පතිට්ඨාපෙසුං. ඡ වස්සානි අභිසෙකස්ස අස්සාති ඡවස්සාභිසෙකො.

'Dhuvabhattāni' means constant meals. 'Vajjāvajjaṃ' means a minor and a major offense. 'Moggaliputtatissattherassa bhāramakāsi': It should be understood that in order to inform the king of the Elder's great power and his leadership of the Saṅgha as a guide for the affairs of the Dispensation, the Saṅgha made it his burden; this was not done because of the ignorance of others. 'Sāsanassa dāyādo' means: 'Am I an internal kinsman of the Dispensation or not?' Those who renounce their sons and daughters to go forth in the Dispensation are called blood-kinsmen in the Buddha's Dispensation, because they have renounced their own true-born sons who are capable of upholding the entire Dispensation; mere donors of requisites are not kinsmen. With reference to this meaning, the Elder said, 'Indeed, great king, one is not an heir of the Dispensation by this much alone.' In 'Kathañcarahi', the particle 'carahi' indicates displeasure. 'Tissakumārassa' refers to the king's younger brother, born of the same mother. 'Sakkhasi' means 'will you be able?' 'Sikkhāya patiṭṭhāpesuṃ': Immediately after the granting of the formal training rules, by way of causing him to undertake them—by the method beginning with 'I undertake the training rule of abstaining from taking life, without transgressing it for two years'—they established him in the six trainings, which begin with abstinence from taking life and end with abstinence from eating at the wrong time. 'Chavassābhiseko': For him, six years have been completed since his consecration.

සබ්බං [Pg.30] ථෙරවාදන්ති ද්වෙ සඞ්ගීතියො ආරුළ්හා පාළි. සා හි මහාසඞ්ඝිකාදිභින්නලද්ධිකාහි විවෙචෙතුං ‘‘ථෙරවාදො’’ති වුත්තා. අයඤ්හි විභජ්ජවාදො මහාකස්සපත්ථෙරාදීහි අසඞ්කරතො රක්ඛිතො ආනීතො චාති ‘‘ථෙරවාදො’’ති වුච්චති, ‘‘සථෙරවාද’’න්තිපි ලිඛන්ති. තත්ථ ‘‘අට්ඨකථාසු ආගතථෙරවාදසහිතං සාට්ඨකථං තිපිටකසඞ්ගහිතං බුද්ධවචන’’න්ති ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං. තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වාති තෙජොකසිණාරම්මණං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා.

'Sabbaṃ theravādaṃ' means the Pāḷi that was established in the two Councils. Indeed, it is called 'Theravāda' in order to distinguish it from the different doctrines of the Mahāsaṅghikas and others. Indeed, this Vibhajjavāda was protected and handed down unadulterated by Mahākassapa Thera and others; therefore, it is called 'Theravāda'. They also write 'satheravādaṃ'. Therein, it should be connected thus: 'the word of the Buddha, which is included in the Tipiṭaka, together with its commentary, and together with the Theravāda that has come down in the commentaries.' 'Tejodhātuṃ samāpajjitvā' means: having entered the jhāna that has the fire-kasiṇa as its object.

සභායන්ති නගරමජ්ඣෙ විනිච්ඡයසාලායං. දිට්ඨිගතානීති දිට්ඨියොව. න ඛො පනෙතං සක්කා ඉමෙසං මජ්ඣෙ වසන්තෙන වූපසමෙතුන්ති තෙසඤ්හි මජ්ඣෙ වසන්තො තෙසුයෙව අන්තොගධත්තා ආදෙය්‍යවචනො න හොති, තස්මා එවං චින්තෙසි. අහොගඞ්ගපබ්බතන්ති එවංනාමකං පබ්බතං. ‘‘අධොගඞ්ගාපබ්බත’’න්තිපි ලිඛන්ති, තං න සුන්දරං. පඤ්චාතපෙන තප්පෙන්තීති චතූසු ඨානෙසු අග්ගිං ජාලෙත්වා මජ්ඣෙ ඨත්වා සූරියමණ්ඩලං උල්ලොකෙන්තා සූරියාතපෙන තප්පෙන්ති. ආදිච්චං අනුපරිවත්තන්තීති උදයකාලතො පභුති සූරියං ඔලොකයමානා යාව අත්ථඞ්ගමනා සූරියාභිමුඛාව පරිවත්තන්ති. වොභින්දිස්සාමාති පග්ගණ්හිංසූති විනාසෙස්සාමාති උස්සාහමකංසු.

'Sabhāyaṃ': In the hall of justice in the middle of the city. 'Diṭṭhigatāni': Views themselves. 'Na kho panetaṃ sakkā imesaṃ majjhe vasantena vūpasametuṃ': Indeed, while living in their midst, because of being included among them, one's word is not heeded; therefore, he thought thus. 'Ahogaṅgapabbataṃ': To the mountain so named. They also write 'Adhogaṅgāpabbata', but that is not good. 'Pañcātapena tappenti': Having lit fires in the four directions, standing in the middle and looking up at the orb of the sun, they practice austerities with the heat of the sun. 'Ādiccaṃ anuparivattanti': From sunrise onwards, watching the sun, they turn to face the sun until sunset. 'Vo bhindissāmāti paggaṇhiṃsu': 'We will destroy,' thus they made an effort.

විස්සට්ඨොති මරණසඞ්කාරහිතො, නිබ්භයොති අත්ථො. මිගවං නික්ඛමිත්වාති අරඤ්ඤෙ විචරිත්වා මිගමාරණකීළා මිගවං, තං උද්දිස්ස නික්ඛමිත්වා මිගවධත්ථං නික්ඛමිත්වාති අත්ථො. අහිනාගාදිතො විසෙසනත්ථං ‘‘හත්ථිනාගෙනා’’ති වුත්තං. තස්ස පස්සන්තස්සෙවාති අනාදරෙ සාමිවචනං, තස්මිං පස්සන්තෙයෙවාති අත්ථො. ආකාසෙ උප්පතිත්වාති එත්ථ අයං විකුබ්බනිද්ධි න හොතීති ගිහිස්සාපි ඉමං ඉද්ධිං දස්සෙසි අධිට්ඨානිද්ධියා අප්පටික්ඛිත්තත්තා. පකතිවණ්ණඤ්හි විජහිත්වා නාගවණ්ණාදිදස්සනං විකුබ්බනිද්ධි. ඡණවෙසන්ති උස්සවවෙසං. පධානඝරන්ති භාවනානුයොගවසෙන වීරියාරම්භස්ස අනුරූපං විවිත්තසෙනාසනං. සොපීති රඤ්ඤො භාගිනෙය්‍යං සන්ධාය වුත්තං.

'Vissaṭṭho' means: free from thoughts of death; that is, fearless. 'Migavaṃ nikkhamitvā': The sport of killing deer after wandering in the forest is 'migavaṃ'; setting out for that means setting out for the purpose of killing deer. 'Hatthināgena' is said in order to distinguish it from a nāga that is a snake. 'Tassa passantasseva' is a genitive in the sense of disregard; the meaning is 'even while he was watching.' In 'Ākāse uppatitvā': Herein, this is not the psychic power of transformation (vikubbaniddhi); therefore, he showed this psychic power to a layperson as well, because the psychic power of determination (adhiṭṭhāniddhi) is not prohibited. Indeed, abandoning one's natural form and showing the form of a nāga, etc., is the psychic power of transformation. 'Chaṇavesaṃ' means festive attire. 'Padhānagharaṃ' means a secluded dwelling suitable for the exertion of energy by way of application to meditation. 'So pi' is said with reference to the king's nephew.

කුසලාධිප්පායොති මනාපජ්ඣාසයො. ද්වෙළ්හකජාතොති සංසයමාපන්නො. එකෙකං භික්ඛුසහස්සපරිවාරන්ති එත්ථ ‘‘ගණ්හිත්වා ආගච්ඡථා’’ති ආණාකාරෙන වුත්තෙපි ථෙරා භික්ඛූ සාසනහිතත්තා ගතා. කප්පියසාසනඤ්හෙතං, න ගිහීනං ගිහිකම්මපටිසංයුත්තං. ථෙරො නාගච්ඡීති කිඤ්චාපි ‘‘රාජා [Pg.31] පක්කොසතී’’ති වුත්තෙපි ධම්මකම්මත්ථාය ආගන්තුං වට්ටති, ද්වික්ඛත්තුං පන පෙසිතෙපි ‘‘අනනුරූපා යාචනා’’ති නාගතො, ‘‘මහානුභාවො ථෙරො යථානුසිට්ඨං පටිපත්තිකො පමාණභූතො’’ති රඤ්ඤො චෙව උභයපක්ඛිකානඤ්ච අත්තනි බහුමානුප්පාදනවසෙන උද්ධං කත්තබ්බකම්මසිද්ධිං ආකඞ්ඛන්තො අසාරුප්පවචනලෙසෙන නාගච්ඡි. එකතො සඞ්ඝටිතා නාවා නාවාසඞ්ඝාටං. සාසනපච්චත්ථිකානං බහුභාවතො ආහ ‘‘ආරක්ඛං සංවිධායා’’ති. යන්ති යස්මා. අබ්බාහිංසූති ආකඩ්ඪිංසු. බාහිරතොති උය්‍යානස්ස බාහිරතො. පස්සන්තානං අතිදුක්කරභාවෙන උපට්ඨානං සන්ධාය ‘‘පදෙසපථවීකම්පනං දුක්කර’’න්ති ආහ. අධිට්ඨානෙ පනෙත්ථ විසුං දුක්කරතා නාම නත්ථි.

Kusalādhippāyo means having a pleasing inclination. Dveḷhakajāto means having fallen into doubt. Regarding 'each with a retinue of a thousand monks,' even when it was said in the manner of a command, 'Take them and come,' the elder monks went for the welfare of the Dispensation. For this is an allowable message, not something connected with the household affairs of laypeople. The elder did not come: although it was proper to come for the sake of a Dhamma act when it was said, 'The king summons,' yet even when sent for twice, he did not come, thinking, 'The request is unsuitable.' Desiring the success of the task to be performed later, and by way of producing much esteem for himself in both the king and the members of both factions—thinking, 'The elder is of great power, one who practices as instructed, a standard-bearer'—he did not come on the pretext of an unsuitable statement. Boats joined together are a fleet of boats. Because of the great number of enemies of the Dispensation, he said, 'Having arranged for protection.' Yanti means 'because' (yasmā). Abbāhiṃsu means they dragged out (ākaḍḍhiṃsu). Bāhirato means outside the park. With reference to its appearing as extremely difficult to those watching, he said, 'Shaking a region of the earth is difficult.' But in an act of resolve, there is no such thing as a separate difficulty in this.

දීපකතිත්තිරොති සාකුණිකෙහි සමජාතිකානං ගහණත්ථාය පොසෙත්වා සික්ඛෙත්වා පාසට්ඨානෙ ඨපනකතිත්තිරො. න පටිච්ච කම්මං ඵුසතීති ගාථාය යදි තව පාපකිරියාය මනො නප්පදුස්සති, ලුද්දෙන තං නිස්සාය කතම්පි පාපකම්මං තං න ඵුසති. පාපකිරියාය හි අප්පොස්සුක්කස්ස නිරාලයස්ස භද්‍රස්ස සතො තව තං පාපං න උපලිම්පති, තව චිත්තං න අල්ලීයතීති අත්ථො.

A dīpakatittira is a partridge that has been nurtured and trained by fowlers for the purpose of catching others of its own kind and is placed in the location of a snare. Regarding the verse, 'An action done in dependence does not affect one': If your mind is not corrupted by an evil action, then even the evil kamma done by a hunter in dependence on you does not affect you. For indeed, regarding an evil action, that evil does not stain you, who are unconcerned, detached, and virtuous; it does not cling to your mind. This is the meaning.

කිං වදති සීලෙනාති කිංවාදී. අථ වා කො කතමො වාදො කිංවාදො, සො එතස්ස අත්ථීති කිංවාදී. අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච සස්සතොති වාදො එතෙසන්ති සස්සතවාදිනො. සත්තෙසු සඞ්ඛාරෙසු වා එකච්චං සස්සතන්ති පවත්තො වාදො එකච්චසස්සතො, තස්මිං නියුත්තා එකච්චසස්සතිකා. ‘‘අන්තො, අනන්තො, අන්තානන්තො, නෙවන්තො නානන්තො’’ති එවං අන්තානන්තං ආරබ්භ පවත්තා චත්තාරො වාදා අන්තානන්තා, තෙසු නියුත්තා අන්තානන්තිකා. න මරති න උපච්ඡිජ්ජතීති අමරා, එවන්තිපි මෙ නො, තථාතිපි මෙ නොතිආදිනා (දී. නි. 1.62) පවත්තා දිට්ඨි චෙව වාචා ච, තස්සා වික්ඛෙපො එතෙසන්ති අමරාවික්ඛෙපිකා. අථ වා අමරා නාම මච්ඡජාති දුග්ගහා හොති, තස්සා අමරාය විය වික්ඛෙපො එතෙසන්ති අමරාවික්ඛෙපිකා. අධිච්ච යදිච්ඡකං යං කිඤ්චි කාරණං අනපෙක්ඛිත්වා සමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො චාති වාදෙ නියුත්තා අධිච්චසමුප්පන්නිකා. සඤ්ඤී අත්තාති වාදො යෙසන්තෙ සඤ්ඤීවාදා. එවං අසඤ්ඤීවාදා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදාති එත්ථාපි. ‘‘කායස්ස භෙදා සත්තො උච්ඡිජ්ජතී’’ති (දී. නි. 1.85-86) එවං [Pg.32] උච්ඡෙදං වදන්තීති උච්ඡෙදවාදා. දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛො යථාසකං අත්තභාවො, තස්මිංයෙව යථාකාමං පඤ්චකාමගුණපරිභොගෙන නිබ්බානං දුක්ඛූපසමං වදන්තීති දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදා. විභජිත්වා වාදො එතස්සාති විභජ්ජවාදී, භගවා. සබ්බං එකරූපෙන අවත්වා යථාධම්මං විභජිත්වා නිජ්ජටං නිගුම්බං කත්වා යථා දිට්ඨිසන්දෙහාදයො විගච්ඡන්ති, සම්මුතිපරමත්ථා ච ධම්මා අසඞ්කරා පටිභන්ති, එවං එකන්තවිභජනසීලොති වුත්තං හොති. පරප්පවාදං මද්දමානොති තස්මිං කාලෙ උප්පන්නං, ආයතිං උප්පජ්ජනකඤ්ච සබ්බං පරවාදං කථාවත්ථුමාතිකාවිවරණමුඛෙන නිම්මද්දනං කරොන්තොති අත්ථො.

Kiṃvādī means: What does he habitually say? Or else: What kind of doctrine is it? What doctrine? He has that doctrine, therefore he is a kiṃvādī. Their doctrine is 'The self and the world are eternal,' therefore they are sassatavādino (eternalists). The doctrine that proceeds as 'Among beings or conditioned things, a certain part is eternal' is partial eternalism; those devoted to it are ekaccasassatikā (partial eternalists). 'Finite, infinite, finite-and-infinite, neither-finite-nor-infinite'—these four doctrines that proceed concerning the finite and infinite are antānantā; those devoted to them are antānantikā. Amarā means it does not die, it is not cut off; this refers to the view and speech that proceeds as 'This is not my view, that is not my view either,' and so on. Their evasion by means of that unending speech is why they are called amarāvikkhepikā (eel-wrigglers). Or else, a species of fish called amarā is difficult to catch; their evasion is like that of the amarā fish, therefore they are amarāvikkhepikā. Those devoted to the doctrine, 'The self and the world have arisen by chance, spontaneously, without regard to any cause,' are adhiccasamuppannikā (proponents of fortuitous origination). Those for whom the doctrine is 'The self is percipient' are saññīvādā (proponents of a percipient self). The same applies to asaññīvādā (proponents of a non-percipient self) and nevasaññīnāsaññīvādā (proponents of a neither-percipient-nor-non-percipient self). They say, 'After the breakup of the body, a being is annihilated,' thus they are ucchedavādā (annihilationists). Diṭṭhadhamma means the directly visible, one's own individual existence; they say that Nibbāna, the stilling of suffering, is found in that very state through the enjoyment of the five strands of sensual pleasure as they wish, thus they are diṭṭhadhammanibbānavādā (proponents of Nibbāna in this very life). He has a doctrine of analysis, therefore he is a vibhajjavādī (analyst); this refers to the Blessed One. Not speaking of everything in a single way, but analyzing it according to its nature, making it untangled and free of thickets, so that wrong views, doubts, and so on disappear, and conventional and ultimate realities appear unconfused—it is said that he is one whose nature is to speak in this way. Parappavādaṃ maddamāno (crushing the doctrines of others) means that he crushes all other doctrines—those that had arisen at that time and those that were to arise in the future—by means of the exposition of the matrix of the Kathāvatthu. This is the meaning.

තතියසඞ්ගීතිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method for the explanation of the account of the Third Council is concluded.

ආචරියපරම්පරකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Account of the Lineage of Teachers

කෙනාභතන්ති ඉමං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තෙන ජම්බුදීපෙ තාව යාව තතියසඞ්ගීති, තාව දස්සෙත්වා ඉදානි සීහළදීපෙ ආචරියපරම්පරං දස්සෙතුං තතියසඞ්ගහතො පන උද්ධන්තිආදි ආරද්ධං. ඉමං දීපන්ති තම්බපණ්ණිදීපං. තස්මිං දීපෙ නිසීදිත්වා ආචරියෙන අට්ඨකථාය කතත්තා ‘‘ඉමං දීප’’න්ති වුත්තං. කඤ්චි කාලන්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං, කිස්මිඤ්චි කාලෙති අත්ථො. පොරාණාති සීහළදීපෙ සීහළට්ඨකථාකාරකා. භද්දනාමොති භද්දසාලත්ථෙරො. ආගුං පාපං න කරොන්තීති නාගා. විනයපිටකං වාචයිංසූති සම්බන්ධො. තම්බපණ්ණියාති භුම්මවචනං. නිකායෙ පඤ්චාති විනයාභිධම්මානං විසුං ගහිතත්තා තබ්බිනිමුත්තා පඤ්ච නිකායා ගහෙතබ්බා. පකරණෙති අභිධම්මපකරණෙ වාචෙසුන්ති යොජනා. තීණි පිටකානි ස්වාගතානි අස්සාති ‘‘තෙපිටකො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘තිපෙටකො’’ති ඡන්දානුරක්ඛණත්ථං වුත්තං. තාරකරාජාති චන්දිමා. පුප්ඵනාමොති එත්ථ මහාපදුමත්ථෙරො සුමනත්ථෙරො ච ඤාතබ්බොති ද්වික්ඛත්තුං ‘‘පුප්ඵනාමො’’ති වුත්තං.

Wishing to answer this question, 'By whom was it brought?', the commentator, having first shown the succession of teachers in Jambudīpa as far as the Third Council, has now commenced the passage beginning 'From the Third Council onwards...' in order to show the succession of teachers on the island of Sīhaḷa. 'This island' means the island of Tambapaṇṇi. Because the commentary was composed by the teacher while dwelling on that island, it is said, 'this island.' In 'kañci kālaṃ,' it is the accusative case in the sense of continuous connection; the meaning is 'for some time.' 'The ancients' are the composers of the Sīhaḷa commentary on the island of Sīhaḷa. 'Bhaddanāma' is the Elder Bhaddasāla. Because they do no evil (na āguṃ), they are called Nāgas. The connection is: 'They taught the Vinaya Piṭaka.' 'Tambapaṇṇiyā' is a locative expression. Regarding 'the five Nikāyas,' since the Vinaya and Abhidhamma are taken separately, the five Nikāyas apart from them are to be understood. Regarding 'pakaraṇe,' the construction is: 'they taught the Abhidhamma treatises.' Although it should be said 'tepiṭako' because the three Piṭakas are well-mastered by him, it is said 'tipeṭako' in order to preserve the meter. 'Tārakarāja' is the moon. Here, regarding 'Pupphanāma,' the Elder Mahāpaduma and the Elder Sumana are to be understood; therefore, 'Pupphanāma' is said twice.

වනවාසින්ති වනවාසීරට්ඨං. කරකවස්සන්ති හිමපාතනකවස්සං, කරකධාරාසදිසං වා වස්සං. හරාපෙත්වාති උදකොඝෙන හරාපෙත්වා. ඡින්නභින්නපටධරොති සත්ථකෙන ඡින්නං රඞ්ගෙන භින්නං පටං ධාරණකො. භණ්ඩූති මුණ්ඩකො. මක්ඛං අසහමානොති ථෙරස්ස ආනුභාවං පටිච්ච අත්තනො [Pg.33] උප්පන්නං පරෙසං ගුණමක්ඛනලක්ඛණං මක්ඛං තථා පවත්තං කොධං අසහමානො. අසනියො ඵලන්තීති ගජ්ජන්තා පතන්ති. මෙ මම භයභෙරවං ජනෙතුං පටිබලො න අස්ස න භවෙය්‍යාති යොජනා. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන. කස්මීරගන්ධාරාති කස්මීරගන්ධාරරට්ඨවාසිනො. ඉසිවාතපටිවාතාති භික්ඛූනං චීවරචලනකායචලනෙහි සඤ්ජනිතවාතෙහි පරිතො සමන්තතො බීජයමානා අහෙසුං. ධම්මචක්ඛුන්ති හෙට්ඨාමග්ගත්තයෙ ඤාණං. අනමතග්ගියන්ති අනමතග්ගසංයුත්තං (සං. නි. 2.124 ආදයො). සමධිකානීති සාධිකානි. පඤ්ච රට්ඨානීති පඤ්ච චිනරට්ඨානි. වෙගසාති වෙගෙන. සමන්තතො රක්ඛං ඨපෙසීති තෙසං අප්පවෙසනත්ථාය අධිට්ඨානවසෙන රක්ඛං ඨපෙසි. අඩ්ඪුඩ්ඪානි සහස්සානීති අඩ්ඪෙන චතුත්ථානි අඩ්ඪුඩ්ඪානි, අතිරෙකපඤ්චසතානි තීණි සහස්සානීති අත්ථො. දියඩ්ඪසහස්සන්ති අඩ්ඪෙන දුතියං දියඩ්ඪං, අතිරෙකපඤ්චසතිකං සහස්සන්ති අත්ථො. නිද්ධමෙත්වානාති පලාපෙත්වා.

‘Vanavāsi’ means the Vanavāsī country. ‘Karakavassaṃ’ refers to rain that falls like snow, or rain resembling a stream of hail. ‘Harāpetvā’ means having been swept away by a flood. ‘Chinnabhinnapaṭadharo’ is one who wears a cloth cut with a knife and discolored by dye. ‘Bhaṇḍu’ means a bald person. ‘Makkhaṃ asahamāno’ means being unable to endure the disparagement—which has the characteristic of denigrating the virtues of others and arose in himself on account of the Elder's power—and the anger that arose in such a way. ‘Asaniyo phalanti’ means they fall while thundering. The construction is: ‘me’ means ‘mama’; ‘na assa’ means ‘na bhaveyya’, ‘he would not be.’ Thus, ‘He would not be capable of causing fear and terror in me.’ ‘Aññadatthu’ means certainly. ‘Kasmīra-Gandhārā’ refers to the inhabitants of the Kasmīra and Gandhāra countries. ‘Isivātapaṭivātā’ means they were fanned all around by winds generated by the movement of the monks’ robes and bodies. ‘Dhammacakkhu’ means the knowledge in the three lower paths. ‘Anamataggiyaṃ’ refers to the Anamatagga Saṃyutta. ‘Samadhikāni’ means more than. ‘Pañca raṭṭhāni’ refers to the five countries of Cina. ‘Vegasā’ means swiftly. ‘Samantato rakkhaṃ ṭhapesi’ means he established a protection by the power of his determination in order to prevent their entry. ‘Aḍḍhuḍḍhāni sahassāni’ means three thousand five hundred. ‘Diyaḍḍhasahassaṃ’ means one thousand five hundred. ‘Niddhametvāna’ means having driven away.

රාජගහනගරපරිවත්තකෙනාති රාජගහනගරං පරිවත්තෙත්වා තතො බහි තං පදක්ඛිණං කත්වා ගතමග්ගෙන, ගමනෙන වා. ආරොපෙසීති පටිපාදෙසි. පළිනාති ආකාසං පක්ඛන්දිංසු. නගුත්තමෙති චෙතියගිරිමාහ. පුරතොති පාචීනදිසාභාගෙ. පුරසෙට්ඨස්සාති සෙට්ඨස්ස අනුරාධපුරස්ස. සිලකූටම්හීති එවංනාමකෙ පබ්බතකූටෙ. සීහකුමාරස්ස පුත්තොති එත්ථ ‘‘කලිඞ්ගරාජධීතු කුච්ඡිස්මිං සීහස්ස ජාතො සීහකුමාරො’’ති වදන්ති. ජෙට්ඨමාසස්ස පුණ්ණමියං ජෙට්ඨනක්ඛත්තං වා මූලනක්ඛත්තං වා හොතීති ආහ ‘‘ජෙට්ඨමූලනක්ඛත්තං නාම හොතී’’ති. මිගානං වානතො හිංසනතො බාධනතො මිගවං, මිගවිජ්ඣනකීළා. රොහිතමිගරූපන්ති ගොකණ්ණමිගවෙසං. රථයට්ඨිප්පමාණාති රථපතොදප්පමාණා. එකා ලතායට්ඨි නාමාති එකා රජතමයා කඤ්චනලතාය පටිමණ්ඩිතත්තා එවං ලද්ධනාමා. පුප්ඵයට්ඨියං නීලාදීනි පුප්ඵානි, සකුණයට්ඨියං නානප්පකාරා මිගපක්ඛිනො විචිත්තකම්මකතා විය ඛායන්තීති දට්ඨබ්බං. රාජකකුධභණ්ඩානීති රාජාරහඋත්තමභණ්ඩානි. සඞ්ඛන්ති දක්ඛිණාවට්ටං අභිසෙකසඞ්ඛං. වඩ්ඪමානන්ති අලඞ්කාරචුණ්ණං, ‘‘නහානචුණ්ණ’’න්ති කෙචි. වටංසකන්ති කණ්ණපිළන්ධනං වටංසකන්ති වුත්තං හොති. නන්දියාවට්ටන්ති නන්දියාවට්ටපුප්ඵාකාරෙන මඞ්ගලත්ථං සුවණ්ණෙන කතං. කඤ්ඤන්ති ඛත්තියකුමාරිං. හත්ථපුඤ්ඡනන්ති පීතවණ්ණං මහග්ඝහත්ථපුඤ්ඡනවත්ථං. අරුණවණ්ණමත්තිකන්ති නාගභවනසම්භවං. වත්ථකොටිකන්ති වත්ථයුගමෙව. නාගමාහටන්ති නාගෙහි [Pg.34] ආහටං. අමතොසධන්ති එවංනාමිකා ගුළිකජාති. අමතසදිසකිච්චත්තා එවං වුච්චති. භූමත්ථරණසඞ්ඛෙපෙනාති භූමත්ථරණාකාරෙන. උප්පාතපාඨකාති නිමිත්තපාඨකා. අලං ගච්ඡාමාති ‘‘පුරස්ස අච්චාසන්නත්තා සාරුප්පං න හොතී’’ති පටික්ඛිපන්තො ආහ. අඩ්ඪනවමානං පාණසහස්සානන්ති (අ. නි. 6.53) පඤ්චසතාධිකානං අට්ඨන්නං පාණසහස්සානං. අප්පමාදසුත්තන්ති අඞ්ගුත්තරනිකායෙ මහාඅප්පමාදසුත්තං, රාජොවාදසුත්තන්ති වුත්තං හොති.

‘Rājagahanagaraparivattakena’ means by the path taken, or by the going, having encircled the city of Rājagaha, gone outside it, and circumambulated it rightwise. ‘Āropesi’ means he prepared. ‘Paḷinā’ means they sprang into the sky. ‘Naguttame’ refers to Cetiyagiri. ‘Purato’ means in the eastern direction. ‘Puraseṭṭhassa’ refers to the excellent city of Anurādhapura. ‘Silakūṭamhi’ means on the mountain peak so named. Here, regarding ‘sīhakumārassa putto,’ they say: ‘Sīhakumāra was born from a lion in the womb of the Kaliṅga king’s daughter.’ Because on the full moon day of the month of Jeṭṭha, the Jeṭṭha constellation or the Mūla constellation occurs, he said, ‘There is what is called the Jeṭṭhamūla constellation.’ ‘Migavaṃ’ is so called from the harming, hurting, and harassing of deer; it is the sport of shooting deer. ‘Rohitamigarūpaṃ’ means the guise of a gokaṇṇa deer. ‘Rathayaṭṭhippamāṇā’ means the size of a chariot goad. ‘Ekā latāyaṭṭhi nāma’ means a single silver staff adorned with a golden creeper, thus it obtained this name. It should be understood that on the flower-staff there are blue and other flowers, and on the bird-staff various kinds of beasts and birds appear as if intricately crafted. ‘Rājakakudhabhaṇḍāni’ means excellent articles suitable for a king. ‘Saṅkha’ means the right-turning conch for anointing. ‘Vaḍḍhamānaṃ’ means decorative powder; some say ‘bathing powder.’ ‘Vaṭaṃsakaṃ’ is said to be an ear ornament. ‘Nandiyāvaṭṭaṃ’ means a flower made of gold in the shape of a Nandiyāvaṭṭa flower for auspicious purposes. ‘Kaññaṃ’ means a khattiya maiden. ‘Hatthapuñchanaṃ’ means a yellow-colored, valuable hand-wiping cloth. ‘Aruṇavaṇṇamattikaṃ’ means dawn-colored earth originating from the abode of nāgas. ‘Vatthakoṭikaṃ’ means just a pair of cloths. ‘Nāgamāhaṭaṃ’ means brought by nāgas. ‘Amatosadhaṃ’ is a type of pill so named; it is so called because its function is like that of the deathless elixir. ‘Bhūmattharaṇasaṅkhepena’ means in the manner of a ground covering. ‘Uppātapāṭhakā’ means readers of omens. He said, ‘Enough, let us go,’ thereby rejecting the place, saying: ‘Because it is too close to the city, it is not suitable.’ ‘Aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānaṃ’ means for eight thousand five hundred beings. ‘Appamāda Sutta’ is said to be the Mahā-appamāda Sutta in the Aṅguttara Nikāya, also called the Rājovāda Sutta.

මහච්චාති මහතා. උපසඞ්කමන්තොති අතිවිය කිලන්තරූපො හුත්වා උපසඞ්කමීති අත්ථො. තුම්හෙ ජානනත්ථන්ති සම්බන්ධො. පඤ්චපණ්ණාසායාති එත්ථ ‘‘චතුපඤ්ඤාසායාති වත්තබ්බං. එවඤ්හි සති උපරි වුච්චමානං ද්වාසට්ඨි අරහන්තොති වචනං සමෙතී’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 1.ආචරියපරම්පරකථාවණ්ණනා) වුත්තං. දසභාතිකසමාකුලන්ති මුටසිවස්ස පුත්තෙහි දෙවානංපියතිස්සාදීහි දසහි භාතිකෙහි සමාකිණ්ණං. චිරදිට්ඨො සම්මාසම්බුද්ධොති ධාතුයො සන්ධායාහ. සබ්බතාළාවචරෙති සබ්බානි තුරියභණ්ඩානි, තංසහචරිතෙ වා වාදකෙ. උපට්ඨාපෙත්වාති උපහාරකාරාපනවසෙන සන්නිපාතෙත්වා. වඩ්ඪමානකච්ඡායායාති පච්ඡාභත්තං. පොක්ඛරවස්සන්ති පොක්ඛරපත්තෙ විය අතෙමිතුකාමානං උපරි අතෙමෙත්වා පවත්තනකවස්සං. මහාවීරොති සත්ථුවොහාරෙන ධාතු එව වුත්තා. පච්ඡිමදිසාභිමුඛොව හුත්වා අපසක්කන්තොති එත්ථ පුරත්ථාභිමුඛො ඨිතොව පිට්ඨිතො අපසක්කනෙන පච්ඡිමදිසාය ගච්ඡන්තො තාදිසොපසඞ්කමනං සන්ධාය ‘‘පච්ඡිමදිසාභිමුඛො’’ති වුත්තො. ‘‘මහෙජවත්ථු නාම එවංනාමකං දෙවට්ඨාන’’න්ති වදන්ති.

“Mahacca” means great. “Upasaṅkamanto” means: he approached, having become extremely weary; this is the meaning. “Tumhe jānanatthaṃ” is the connection: “for the purpose of your knowing.” Regarding “Pañcapaññāsāya,” here it should be said “catupaññāsāya.” For if it is said thus, the statement “sixty-two Arahants” mentioned above is consistent; thus it is stated in the Sāratthadīpanī. “Dasabhātikasamākula” means filled with the ten brothers, sons of King Muṭasiva, beginning with Devānaṃpiyatissa. The statement “The Perfectly Enlightened One, seen after a long time” was said with reference to the relics. “Sabbatāḷāvacara” means all musical instruments, or alternatively, the musicians associated with them. “Upaṭṭhāpetvā” means having gathered them by way of causing offerings to be made. “Vaḍḍhamānakacchāyāya” means in the afternoon. “Pokkharavassa” means a rain that, like on a lotus leaf, falls without wetting those above who do not wish to be wet. “Mahāvīro”: by this designation of the Teacher, the relic alone is spoken of. Regarding “having faced the western direction, he retreated,” here, while standing facing the east, he went in the western direction by retreating backwards. With reference to such an approach, he is called “facing the western direction.” They say: “Mahejavatthu is the name of a celestial abode so-named.”

පජ්ජරකෙනාති අමනුස්සසමුට්ඨාපිතෙන පජ්ජරකරොගෙන. දෙවොති මෙඝො. අනුප්පවෙච්ඡීති විමුච්චි. විවාදො හොතීති එත්ථ කිරියාකාලමපෙක්ඛිත්වා වත්තමානප්පයොගො දට්ඨබ්බො. එවං ඊදිසෙසු සබ්බත්ථ. තදෙතන්ති ඨානං තිට්ඨතීති සම්බන්ධො. ‘‘ඡන්නං වණ්ණානං සම්බන්ධභූතානං රංසියො චා’’ති අජ්ඣාහරිතබ්බං, ‘‘ඡන්නං වණ්ණානං උදකධාරා චා’’ති එවම්පෙත්ථ සම්බන්ධං වදන්ති. පරිනිබ්බුතෙපි භගවති තස්සානුභාවෙන එවරූපං පාටිහාරියං අහොසි එවාති දස්සෙතුං එවං අචින්තියාතිආදිගාථමාහ. රක්ඛං කරොන්තොති අත්තනා උපායෙන පලාපිතානං යක්ඛානං පුන අප්පවිසනත්ථාය පරිත්තානං කරොන්තො. ආවිජ්ජීති පරියායි.

“Pajjarakena” means by the great rajaka disease caused by non-humans. “Devo” means a cloud. “Anuppavecchī” means it rained (vimucci). Regarding “Vivādo hoti,” here the present tense usage should be understood without regard to the time of the action. It is the same in all such cases. The word “Tadetaṃ” is connected with “ṭhānaṃ tiṭṭhati.” It should be supplied: “and the rays of the six connected colors.” They also state the connection here thus: “and the streams of water of the six colors.” To show that “even though the Blessed One had attained Parinibbāna, by his power such a miracle indeed occurred,” he spoke the verse beginning with “evaṃ acintiyā.” “Rakkhaṃ karonto” means making a protection for the purpose of not allowing the yakkhas, who had been made to flee by his stratagem, to enter again. “Āvijjī” means it went around (pariyāyi).

රඤ්ඤො [Pg.35] භාතාති රඤ්ඤො කනිට්ඨභාතා. අනුළාදෙවී නාම රඤ්ඤො ජෙට්ඨභාතු ජායා. සරසරංසිජාලවිස්සජ්ජනකෙනාති සිනිද්ධතාය රසවන්තං ඔජවන්තං රංසිජාලං විස්සජ්ජෙන්තෙන. එකදිවසෙන අගමාසීති සම්බන්ධො. අප්පෙසීති ලෙඛසාසනං පතිට්ඨාපෙසි. උදික්ඛතීති අපෙක්ඛති පත්ථෙති. භාරියන්ති ගරුකං, අනතික්කමනීයන්ති අත්ථො. මං පටිමානෙතීති මං උදික්ඛති. කම්මාරවණ්ණන්ති රඤ්ඤො පකතිසුවණ්ණකාරවණ්ණං. තිහත්ථවික්ඛම්භන්ති තිහත්ථවිත්ථාරං. සකලජම්බුදීපරජ්ජෙනාති එත්ථ රඤ්ඤො ඉදන්ති රජ්ජං, සකලජම්බුදීපතො උප්පජ්ජනකආයො චෙව ආණාදයො ච, තෙන පූජෙමීති අත්ථො, න සකලපථවීපාසාදාදිවත්ථුනා තස්ස සත්තාහං දෙමීතිආදිනා කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා දාතුං අයුත්තත්තා. එවඤ්හි දෙන්තො තාවකාලිකං දෙති නාම වත්ථුපරිච්චාගලක්ඛණත්තා දානස්ස, පථවාදිවත්ථුපරිච්චාගෙන ච පුන ගහණස්ස අයුත්තත්තා. නියමිතකාලෙ පන ආයාදයො පරිච්චත්තා එවාති තතො පරං අපරිච්චත්තත්තා ගහෙතුං වට්ටති. තස්මා වුත්තනයෙනෙත්ථ ඉතො පරම්පි ආයාදිදානවසෙනෙව රජ්ජදානං වෙදිතබ්බං. පුප්ඵුළකා හුත්වාති කෙතකීපාරොහඞ්කුරා විය උදකපුප්ඵුළකාකාරා හුත්වා. ගවක්ඛජාලසදිසන්ති භාවනපුංසකං, වාතපානෙසු ජාලාකාරෙන ඨපිතදාරුපටසදිසන්ති අත්ථො, ගවක්ඛෙන ච සුත්තාදිමයජාලෙන ච සදිසන්ති වා අත්ථො.

“Rañño bhātā” means the king's younger brother. Anuḷādevī is the name of the wife of the king's elder brother. “Sarasaraṃsijālavissajjanakena” means by that which emits a net of rays that is succulent and nutritious on account of its smoothness. The connection is: “he went in a single day.” “Appesi” means he established a written message. “Udikkhati” means he expects or desires. “Bhāriyaṃ” means heavy; the meaning is “untransgressable.” “Maṃ paṭimāneti” means he expects me. “Kammāravaṇṇaṃ” means the king's natural appearance of a goldsmith. “Tihatthavikkhambhaṃ” means three cubits in width. Regarding “sakalajambudīparajjena”: here, rajja means the king's property; it refers to the revenue and authority arising from the entire Jambudīpa. The meaning is, “I make an offering with that.” It does not mean with the object of the entire earth, palaces, and so on, because it is improper to give such things after setting a time limit, such as, “I give for seven days.” For one who gives thus gives only for a time, because the characteristic of a gift is the relinquishment of the object, and after relinquishing the earth and other such objects, it is improper to take them again. But in a specified time, when revenue and so on are relinquished, they are truly relinquished. Therefore, after that time, since they are not relinquished, it is proper to take them. Therefore, by the method stated, here and hereafter the gift of a kingdom should be understood only by way of the gift of revenue and so on. “Pupphuḷakā hutvā” means having become like water-bubbles, like the shoots of the aerial roots of the ketakī plant. “Gavakkhajālasadisaṃ” is a neuter noun of state. The meaning is: like a wooden plank placed in the manner of a lattice in a window. Or alternatively, the meaning is: like a gavakkha and a net made of thread and so on.

දෙවදුන්දුභියොති එත්ථ දෙවොති මෙඝො, තස්ස අච්ඡසුක්ඛතාය ආකාසමිව ඛායමානස්ස අනිමිත්තගජ්ජිතං දෙවදුන්දුභි නාම, යං ‘‘ආකාසදුන්දුභී’’තිපි වදන්ති. ඵලිංසූති ථනිංසු. පබ්බතානං නච්චෙහීති පථවීකම්පෙන ඉතො චිතො ච භමන්තානං පබ්බතානං නච්චෙහි. විම්හයජාතා යක්ඛා ‘‘හි’’න්තිසද්දං නිච්ඡාරෙන්තීති ආහ ‘‘යක්ඛානං හිඞ්කාරෙහී’’ති. සකසකපටිභානෙහීති අත්තනො අත්තනො සිප්පකොසල්ලෙහි. අභිසෙකං දත්වාති අනොතත්තදහොදකෙන අභිසෙකං දත්වා.

Regarding “devadundubhiyo,” here devo means a cloud. Of that cloud, which appears like the sky on account of its clarity and whiteness, the causeless rumbling is called devadundubhi. This they also call ākāsadundubhī. “Phaliṃsu” means they thundered (thaniṃsu). “Pabbatānaṃ naccehi” means by the dancing of the mountains, which were spinning here and there due to the earth's trembling. Because the astonished yakkhas utter the sound “hiṃ,” he said, “by the hiṅkāra-cries of the yakkhas.” “Sakasakapaṭibhānehi” means by their own respective skills and expertise. “Abhisekaṃ datvā” means having given the consecration with water from Lake Anotatta.

දෙවතාකුලානීති මහාබොධිං පරිවාරෙත්වා ඨිතනාගයක්ඛාදිදෙවතාකුලානි දත්වාති සම්බන්ධො. ගොපකරාජකම්මිනො තථා ‘‘තරච්ඡා’’ති වදන්ති. ඉමිනා පරිවාරෙනාති සහත්ථෙ කරණවචනං, ඉමිනා පරිවාරෙන සහාති අත්ථො. තාමලිත්තින්ති එවංනාමකං සමුද්දතීරෙ පට්ටනං. ඉදමස්ස තතියන්ති සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතසාඛාබොධියා රජ්ජසම්පදානං සන්ධාය වුත්තං. තතො පන පුබ්බෙ එකවාරං රජ්ජසම්පදානං අච්ඡින්නාය සාඛාය මහාබොධියා එව කතං, තෙන [Pg.36] සද්ධිං චතුක්ඛත්තුං රාජා රජ්ජෙන පූජෙසි. රජ්ජෙන පූජිතදිවසෙසු කිර සකලදීපතො උප්පන්නං ආයං ගහෙත්වා මහාබොධිමෙව පූජෙසි.

“Devatākulāni”: the connection is with “having given” the families of devas, such as nāgas and yakkhas, who stood surrounding the Mahābodhi. The guardian royal officials likewise say, “Hyenas.” Regarding “iminā parivārena,” the instrumental case is in the sense of “with”; the meaning is “together with this retinue.” “Tāmalitti” is a port so-named on the sea-shore. The statement “this is his third” was said with reference to the offering of the kingdom to the Bodhi-branch established in the golden bowl. But before that, the offering of the kingdom was made once to the great Bodhi tree itself, while the branch was uncut. Together with that, the king offered the kingdom four times. It is said that on the days he offered the kingdom, he took the revenue that arose from the entire island and offered it only to the great Bodhi tree.

පඨමපාටිපදදිවසෙති සුක්කපක්ඛපාටිපදදිවසෙ. තඤ්හි කණ්හපක්ඛපාටිපදදිවසං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘පඨමපාටිපදදිවස’’න්ති වුත්තං, ඉදඤ්ච තස්මිං තම්බපණ්ණිදීපෙ වොහාරං ගහෙත්වා වුත්තං, ඉධ පන පුණ්ණමිතො පට්ඨාය යාව අපරා පුණ්ණමී, තාව එකො මාසොති වොහාරො. තස්මා ඉමිනා වොහාරෙන ‘‘දුතියපාටිපදදිවසෙ’’ති වත්තබ්බං සියා කණ්හපක්ඛපාටිපදස්ස ඉධ පඨමපාටිපදත්තා. ගච්ඡති වතරෙති එත්ථ අරෙති ඛෙදෙ. සමන්තායොජනන්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං, යොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ සබ්බත්ථාති අත්ථො. සුපණ්ණරූපෙනාති මහාබොධිං බලක්කාරෙන ගහෙත්වා නාගභවනං නෙතුකාමානි නාගරාජකුලානි ඉද්ධියා ගහිතෙන ගරුළරූපෙන සන්තාසෙති. තං විභූතිං පස්සිත්වාති දෙවතාදීහි කරීයමානං පූජාමහත්තං, මහාබොධියා ච ආනුභාවමහත්තං දිස්වා සයම්පි තථා පූජෙතුකාමා ථෙරිං යාචිත්වාති යොජනා. සමුද්දසාලවත්ථුස්මින්ති යස්මිං පදෙසෙ ඨත්වා රාජා සමුද්දෙ ආගච්ඡන්තං බොධිං ථෙරානුභාවෙන අද්දස, යත්ථ ච පච්ඡා සමුද්දස්ස දිට්ඨට්ඨානන්ති පකාසෙතුං සමුද්දසාලං නාම සාලං අකංසු, තස්මිං සමුද්දසාලාය වත්ථුභූතෙ පදෙසෙ. ථෙරස්සාති මහාමහින්දත්ථෙරස්ස. පුප්ඵඅග්ඝියානීති කූටාගාරසදිසානි පුප්ඵචෙතියානි. ආගතො වතරෙති එත්ථ අරෙති පමොදෙ. අට්ඨහි අමච්චකුලෙහි අට්ඨහි බ්‍රාහ්මණකුලෙහි චාති සොළසහි ජාතිසම්පන්නකුලෙහි. රජ්ජං විචාරෙසීති රජ්ජං විචාරෙතුං විස්සජ්ජෙසි. රාජවත්ථුද්වාරකොට්ඨකට්ඨානෙති රාජුය්‍යානස්ස ද්වාරකොට්ඨකට්ඨානෙ. අනුපුබ්බවිපස්සනන්ති උදයබ්බයාදිඅනුපුබ්බවිපස්සනං. ‘‘සහ බොධිපතිට්ඨානෙනා’’ති කරණවචනෙන වත්තබ්බෙ විභත්තිපරිණාමෙන ‘‘සහ බොධිපතිට්ඨානා’’ති නිස්සක්කවචනං කතං. සති හි සහසද්දප්පයොගෙ කරණවචනෙනෙව භවිතබ්බං. දස්සිංසූති පඤ්ඤායිංසු. මහාආසනට්ඨානෙති පුබ්බපස්සෙ මහාසිලාසනෙන පතිට්ඨිතට්ඨානෙ. පූජෙත්වා වන්දීති ආගාමිනං මහාචෙතියං වන්දි. පුරිමෙ පන මහාවිහාරට්ඨානෙ පූජාමත්තස්සෙව කතත්තා අනාගතෙ සඞ්ඝස්සපි නවකතා අවන්දිතබ්බතා ච පකාසිතාති වෙදිතබ්බා. අනාගතෙ පන මෙත්තෙය්‍යාදිබුද්ධා පච්චෙකබුද්ධා ච බුද්ධභාවක්ඛණං උද්දිස්ස වන්දිතබ්බාව සභාවෙන විසිට්ඨපුග්ගලත්තාති ගහෙතබ්බං.

On the first pāṭipada day: on the first pāṭipada day of the waxing fortnight. Indeed, that is called the “first pāṭipada day” in consideration of the first pāṭipada day of the waning fortnight. And this was said having adopted the usage in the island of Tambapaṇṇi. Here, however, the usage is that from one full moon until the next full moon is one month. Therefore, according to this usage, it should be said “on the second pāṭipada day,” because here the first pāṭipada day is that of the waning fortnight. In the phrase “Gacchati vata re,” the particle “are” is used in the sense of weariness. “Samantāyojanaṃ” is a term in the accusative case in the sense of continuous connection; the meaning is: everywhere in a place the measure of a yojana. By the form of a Supaṇṇa: he terrifies, with a Garuḷa form created by psychic power, the Nāga royal families who desired to seize the Mahābodhi by force and take it to the Nāga realm. Having seen that glory: having seen the greatness of the worship being performed by deities and others, and the greatness of the power of the Mahābodhi, they themselves, desiring to worship in the same way, requested the Thera—this is the construction. In the grounds of the Samuddasāla: in the place where the king, standing, saw the Bodhi tree coming across the ocean through the Thera’s power, and where later, to indicate the place from which the ocean was seen, they built a hall named “Samuddasāla”; in that place which was the site of the Samuddasāla. Of the Thera: of the Great Mahinda Thera. Flower-offerings: flower-shrines resembling gabled mansions. In the phrase “Āgato vata re,” the particle “are” is used in the sense of joy. With eight families of ministers and with eight families of brahmins: thus, with sixteen families endowed with high birth. He administered the kingdom: he handed over the kingdom to be administered. At the site of the gatehouse of the royal grounds: at the site of the gatehouse of the royal park. Gradual insight: the gradual insight beginning with arising and passing away. When it should be said with the instrumental case as “saha bodhipatiṭṭhānena,” by a change of case ending, the ablative case “saha bodhipatiṭṭhānā” was used. Indeed, when the word “saha” is used, it must be with the instrumental case. They were seen: they appeared. At the site of the great seat: at the place on the eastern side established with the great stone seat. Having worshipped, he paid homage: he paid homage to the future Great Cetiya. However, because only worship was performed at the former site of the Mahāvihāra, it is shown that in the future, the newness of the Saṅgha and their not-to-be-worshipped status is revealed; thus it should be understood. However, in the future, Buddhas such as Metteyya and Paccekabuddhas should indeed be worshipped with reference to the moment of their attainment of Buddhahood, because they are distinguished individuals by nature; thus it should be understood.

මහාඅරිට්ඨොති [Pg.37] පඤ්චපඤ්ඤාසාය භාතුකෙහි සද්ධිං චෙතියගිරිම්හි පබ්බජිතං සන්ධාය වුත්තං. මෙඝවණ්ණාභයඅමච්චස්ස පරිවෙණට්ඨානෙති මෙඝවණ්ණඅභයස්ස රඤ්ඤො අමච්චෙන කත්තබ්බස්ස පරිවෙණස්ස වත්ථුභූතෙ ඨානෙ. මඞ්ගලනිමිත්තභාවෙන ආකාසෙ සමුප්පන්නො මනොහරසද්දො ආකාසස්ස රවො විය හොතීති වුත්තං ‘‘ආකාසං මහාවිරවං රවී’’ති. න හි ආකාසො නාම කොචි ධම්මො අත්ථි, යො සද්දං සමුට්ඨාපෙය්‍ය, ආකාසගතඋතුවිසෙසසමුට්ඨිතොව සො සද්දොති ගහෙතබ්බො. පඨමකත්තිකපවාරණදිවසෙ…පෙ… විනයපිටකං පකාසෙසීති ඉදං විනයං වාචෙතුං ආරද්ධදිවසං සන්ධාය වුත්තං. අනුසිට්ඨිකරානන්ති අනුසාසනීකරානං. රාජිනොති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, දෙවානංපියතිස්සරාජානන්ති අත්ථො. අඤ්ඤෙපීති මහින්දාදීහි අට්ඨසට්ඨිමහාථෙරෙහි අඤ්ඤෙපි, තෙසං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ තෙසං ථෙරානන්තිආදි. තත්ථ තෙසං ථෙරානං අන්තෙවාසිකාති මහින්දත්ථෙරාදීනං අට්ඨසට්ඨිමහාථෙරානං අරිට්ඨාදයො අන්තෙවාසිකා ච මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස අන්තෙවාසිකා තිස්සදත්තකාළසුමනාදයො චාති යොජෙතබ්බං. අන්තෙවාසිකානං අන්තෙවාසිකාති උභයත්ථ වුත්තඅන්තෙවාසිකානං අන්තෙවාසිකපරම්පරා චාති අත්ථො. පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරාති මහින්දො ඉට්ටියො උත්තියොතිආදිගාථාහි (පාරා. අට්ඨ. 1.තතියසඞ්ගීතිකථා) පකාසිතා ආචරියපරම්පරා.

Mahāariṭṭha: this was said referring to the one who went forth on Cetiyagiri together with fifty-five brothers. At the site of the pariveṇa of the minister Meghavaṇṇābhaya: at the site that was the ground for the pariveṇa to be built by the minister of King Meghavaṇṇābhaya. The delightful sound that arose in the sky as an auspicious sign was like a roar of the sky; therefore it was said, “The sky roared a great roar.” Indeed, there is no thing called ‘sky’ that could produce a sound; that sound should be understood as having arisen from a specific atmospheric condition present in the sky. On the first Pavāraṇā day of Kattika… he expounded the Vinayapiṭaka: this was said referring to the day on which the recitation of the Vinaya was begun. Of those who carry out the instruction: of those who act according to the admonition. In the word “rājino”: this is the genitive case used in the sense of the accusative; the meaning is King Devānaṃpiyatissa. Others too: others besides the sixty-eight Mahātheras beginning with Mahinda. Specifying their identity, he says, “of those theras,” and so on. Therein, “the disciples of those Theras” should be construed thus: the disciples, such as Ariṭṭha and others, of the sixty-eight Mahātheras beginning with Mahinda Thera, and the disciples of Mahāariṭṭha Thera, such as Tissadatta, Kāḷasumana, and others. The disciples of the disciples: the meaning is the succession of disciples of the afore-mentioned disciples in both cases. Of the kind previously mentioned: the succession of teachers explained by the verses beginning, “Mahindo, Iṭṭiyo, Uttiyo,” and so on.

න පග්ඝරතීති න ගළති, න පමුස්සතීති අත්ථො. සතිගතිධිතිමන්තෙසූති එත්ථ සතීති උග්ගහධාරණෙ සති. ගතීති සද්දත්ථවිභාගග්ගහණෙ ඤාණං. ධිතීති උග්ගහපරිහරණාදීසු වීරියං. කුක්කුච්චකෙසූති ‘‘කප්පති න කප්පතී’’ති වීමංසකුක්කුච්චකාරීසු. මාතාපිතුට්ඨානියොති වත්වා තමෙවත්ථං සමත්ථෙතුං ආහ තදායත්තාහීතිආදි. විනයපරියත්තිං නිස්සායාති විනයපිටකපරියාපුණනං නිස්සාය. අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තොති ලජ්ජිනො විනයධාරණස්ස අලජ්ජිඅඤ්ඤාණතාදීහි ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තියා අනාපජ්ජනතො අත්තනො සීලක්ඛන්ධො ඛණ්ඩාදිදොසවිරහිතො සුගුත්තො සුරක්ඛිතො හොති. කුක්කුච්චපකතානන්ති කප්පියාකප්පියං නිස්සාය උප්පන්නෙන කුක්කුච්චෙන පකතානං උපද්දුතානං අභිභූතානං යථාවිනයං කුක්කුච්චං විනොදෙත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාපනෙන පටිසරණං හොති. විගතො සාරදො භයමෙතස්සාති විසාරදො. ‘‘එවං කථෙන්තස්ස දොසො එවං න දොසො’’ති ඤත්වාව කථනතො නිබ්භයොව සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරති [Pg.38]. පච්චත්ථිකෙති අත්තපච්චත්ථිකෙ චෙව වජ්ජිපුත්තකාදිසාසනපච්චත්ථිකෙ ච. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන වචනෙන සික්ඛාපදං දස්සෙත්වා යථා තෙ අසද්ධම්මං පතිට්ඨාපෙතුං න සක්කොන්ති, එවං සුනිග්ගහිතං කත්වා නිග්ගණ්හාති. සද්ධම්මට්ඨිතියාති පරියත්තිපටිපත්තිපටිවෙධසඞ්ඛාතස්ස තිවිධස්සාපි සද්ධම්මස්ස ඨිතියා, පවත්තියාති අත්ථො.

‘It does not flow out’ means it does not leak; the meaning is ‘it does not slip away.’ Herein, in ‘in those possessing mindfulness, understanding, and fortitude’: ‘mindfulness’ (sati) is mindfulness in learning and retaining. ‘Understanding’ (gati) is the knowledge in grasping the division of words and meanings. ‘Fortitude’ (dhiti) is the energy in learning, attending to, and so on. ‘Among the scrupulous’ means among those who are accustomed to scrupulous inquiry, thinking, “Is this allowable? Is this not allowable?” Having said, ‘in the position of mother and father,’ to establish that very meaning, he says, ‘dependent on them,’ and so on. ‘Relying on the learning of the Vinaya’ means relying on learning the Vinaya Piṭaka. ‘One’s own aggregate of virtue is well-guarded’ means: for a conscientious bearer of the Vinaya, because of not falling into an offense through the six modes beginning with shamelessness and ignorance, one’s own aggregate of virtue is free from faults such as being broken, and is thus well-guarded, well-protected. ‘For those affected by scrupulosity’ means: for those who are troubled, distressed, and overwhelmed by scrupulosity that has arisen based on what is allowable and not allowable, he becomes a refuge by dispelling their scrupulosity according to the Vinaya and establishing them in purity. He is ‘fearless’ (visārada) because fear (sārada) has departed from him. Because he speaks only after knowing, “Speaking thus is a fault; speaking thus is not a fault,” he gives his ruling in the midst of the Saṅgha without fear. ‘Adversaries’ means both personal adversaries and adversaries of the Teaching, such as the Vajjiputtakas. ‘With the Dhamma’ means: with reasoned speech, showing the training rule, he subdues them, having restrained them well so that they are unable to establish the false Dhamma. ‘For the stability of the true Dhamma’ means for the stability and continuation of the true Dhamma, which is threefold, designated as learning, practice, and penetration; this is the meaning.

විනයො සංවරත්ථායාතිආදීසු විනයපරියාපුණනං විනයො, විනයපඤ්ඤත්ති වා කායවචීද්වාරසංවරත්ථාය. අවිප්පටිසාරොති කතාකතං නිස්සාය විප්පටිසාරාභාවො සන්තාපාභාවො. පාමොජ්ජං තරුණපීති. පීති නාම බලවපීති. පස්සද්ධීති කායචිත්තපස්සද්ධි. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති සප්පච්චයනාමරූපපරිග්ගහො. නිබ්බිදාති විපස්සනා. විරාගොති අරියමග්ගො. විමුත්තීති අග්ගඵලං. විමුත්තිඤාණදස්සනන්ති පච්චවෙක්ඛණඤාණං. අනුපාදාති කඤ්චි ධම්මං අනුපාදියිත්වා පරිච්චජිත්වා. පරිනිබ්බානත්ථායාති පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ අනුප්පන්නෙ අන්තරා පරිනිබ්බානාභාවෙන තංපරිනිබ්බානත්ථායාති පච්චයත්තෙන වුත්තං අනන්තරාදිපච්චයත්තා. එතදත්ථා කථාති අයං විනයකථා නාම එතස්ස අනුපාදාපරිනිබ්බානස්ස අත්ථායාති අත්ථො. මන්තනාති විනයමන්තනායෙව, භික්ඛූනං ‘‘එවං කරිස්සාම, එවං න කරිස්සාමා’’ති විනයපටිබද්ධමන්තනා. උපනිසාති උපනිසීදති එත්ථ ඵලන්ති උපනිසා, කාරණං. විනයො සංවරත්ථායාතිආදිකාරණපරම්පරාපි එතදත්ථාති අත්ථො. සොතාවධානන්ති ඉමිස්සා පරම්පරපච්චයකථාය අත්තානං සමනත්ථාය සොතාවධානං, තම්පි එතමත්ථං. යදිදන්ති නිපාතො. යො අයං චතූහි උපාදානෙහි අනුපාදියිත්වා චිත්තස්ස අරහත්තමග්ගසඞ්ඛාතො, තප්ඵලසඞ්ඛාතො වා විමොක්ඛො, සොපි එතදත්ථාය අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය. අථ වා යො අයං කඤ්චි ධම්මං අනුපාදාචිත්තස්ස විමොක්ඛො විමුච්චනං විගමො පරිනිබ්බානං එතදත්ථා කථාති එවං උපසංහරණවසෙන යොජෙතුම්පි වට්ටති මග්ගඵලවිමොක්ඛස්ස පුබ්බෙ වුත්තත්තා. ආයොගොති උග්ගහණාදිවසෙන පුනප්පුනං අභියොගො.

In passages such as ‘The Vinaya is for the sake of restraint,’ the Vinaya—that is, the learning of the Vinaya, or the regulation of the Vinaya—is for the sake of restraint of the doors of body and speech. ‘Without remorse’ is the absence of remorse, the absence of distress, based on what was done and not done. ‘Joy’ is tender rapture. ‘Rapture’ is strong rapture. ‘Tranquility’ is the tranquility of body and mind. ‘Knowledge and vision of things as they really are’ is the comprehension of name-and-form together with its causes. ‘Disenchantment’ is insight. ‘Dispassion’ is the noble path. ‘Liberation’ is the supreme fruit. ‘Knowledge and vision of liberation’ is the reviewing knowledge. ‘Without clinging’ means not clinging to any phenomenon, having relinquished it. As for ‘for the sake of final Nibbāna’: because final Nibbāna does not occur in the interim before the reviewing knowledge has arisen, that reviewing knowledge is said to be ‘for the sake of final Nibbāna’ in the sense of being a condition, as it is an immediate condition, etc. ‘The talk is for this purpose’ means this talk on the Vinaya is for the sake of this final Nibbāna without clinging. ‘Deliberation’ is just the deliberation on the Vinaya; it is the deliberation connected with the Vinaya among the monks, thinking, “We will do this; we will not do this.” ‘Proximate cause’ is so called because the fruit ‘sits down near’ it; it means cause. The sequence of causes beginning with ‘The Vinaya is for the sake of restraint’ is also for this purpose; this is the meaning. ‘Attentive listening’ is listening for the sake of knowing oneself through this discourse on the succession of conditions; that too is for this purpose. ‘That is’ is a particle. That liberation of the mind—designated as the path to Arahantship or its fruit—which comes from not clinging by the four kinds of clinging, that too is for the sake of this final Nibbāna without clinging. Or alternatively: that liberation, release, departure, and final Nibbāna of the mind that does not cling to any phenomenon—the talk is for this purpose. It is also proper to connect it thus by way of summary, because the liberation of the path and fruit has been mentioned before. ‘Application’ is repeated effort by way of learning and so on.

ආචරියපරම්පරකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the discourse on the lineage of teachers is concluded.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus, in the Vimativinodanī, the commentary on the Vinaya Aṭṭhakathā named Samantapāsādikā.

බාහිරනිදානකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the discourse on the external introduction is concluded.

වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා

Commentary on the Verañja Section

සෙය්‍යථිදන්ති [Pg.39] තං කතමං, තං කථන්ති වා අත්ථො. අනියමනිද්දෙසවචනන්ති අත්තනො අත්ථං සරූපෙන නියමෙත්වා නිද්දිසතීති නියමනිද්දෙසො, න නියමනිද්දෙසො අනියමනිද්දෙසො. සොව වුච්චතෙ අනෙනාති වචනන්ති අනියමනිද්දෙසවචනං. තස්සාති තෙනාතිපදස්ස. පරිවිතක්කොති ‘‘කතමෙසානං ඛො බුද්ධානං භගවන්තානං බ්‍රහ්මචරියං න චිරට්ඨිතිකං අහොසී’’තිආදිනා (පාරා. 18) පවත්තො. පුබ්බෙ වා පච්ඡා වාති තෙනාතිපදතො හෙට්ඨා වුත්තපාඨෙ වා උපරි වක්ඛමානපාඨෙ වාති අත්ථො. අත්ථතො සිද්ධෙනාති සාමත්ථියතො සිද්ධෙන. තත්‍රිදං මුඛමත්තනිදස්සනන්ති තස්සා යථාවුත්තයුත්තියා පරිදීපනෙ ඉදං උපායමත්තනිදස්සනං. මුඛං ද්වාරං උපායොති හි අත්ථතො එකං.

The meaning of `seyyathidaṃ` is ‘What is that?’ or ‘How is that?’ ‘A word of indeterminate exposition’ (`aniyamaniddesavacana`) means: a `determinate exposition` (`niyamaniddeso`) is so called because it defines and expounds its own meaning in its specific form; an `indeterminate exposition` is not a determinate exposition. That by which this is expressed is called a `word`, hence `a word of indeterminate exposition`. `Of that` refers to the word `tena`. `Reflection` refers to the deliberation that occurs beginning with, ‘For which of the Blessed Buddhas did the holy life not last long?’ `Before or after` means either in the passage stated below the word `tena` or in the passage to be explained above. `Established by meaning` means established by its capacity. `Here, this is a mere indication of the approach` means: in clarifying the aforesaid reasoning, this is a mere indication of the method. Indeed, `mukha` (approach), `dvāra` (door), and `upāya` (means) are one in meaning.

සමයසද්දො දිස්සතීති සම්බන්ධො. අස්සාති සමයසද්දස්ස සමවායො අත්ථොති සම්බන්ධො. කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායාති එත්ථ කාලො නාම උපසඞ්කමනස්ස යුත්තකාලො, සමයො නාම සරීරබලාදිකාරණසමවායො, තෙ උපාදාය පටිච්චාති අත්ථො. ඛණොති ඔකාසො. බුද්ධුප්පාදාදයො හි මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ඔකාසො. සො එව සමයො. තෙනෙව ‘‘එකොවා’’ති වුත්තං. මහාසමයොති මහාසමූහො. පවනස්මින්ති වනසණ්ඩෙ. සමයොපි ඛො තෙ භද්දාලීති එත්ථ සමයොති සික්ඛාපදාවිලඞ්ඝනස්ස හෙතු, කො සො? අත්තනො විප්පටිපත්තියා භගවතො ජානනං, සො සමයසඞ්ඛාතො හෙතු තස්සා අප්පටිවිද්ධොති අත්ථො. භගවාතිආදි තස්ස පටිවිජ්ඣනාකාරදස්සනං. උග්ගහමානොති කිඤ්චි කිඤ්චි උග්ගහෙතුං සමත්ථතාය උග්ගහමානො, සුමනපරිබ්බාජකස්සෙවෙතං නාමං. සමයං දිට්ඨිං පවදන්ති එත්ථාති සමයප්පවාදකො, මල්ලිකාය ආරාමො. ස්වෙව තින්දුකාචීරසඞ්ඛාතාය තිම්බරුරුක්ඛපන්තියා පරික්ඛිත්තත්තා ‘‘තින්දුකාචීර’’න්ති ච, එකාව නිවාසා සාලා එත්ථාති ‘‘එකසාලකො’’ති ච වුච්චති. අත්ථාභිසමයාති යථාවුත්තස්ස දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකස්ස අත්ථස්ස හිතස්ස පටිලාභතො. මානාභිසමයාති මානප්පහානා. පීළනට්ඨොති පීළනං තංසමඞ්ගිනො හිංසනං, අවිප්ඵාරිකතාකරණං, පීළනමෙව අත්ථො පීළනට්ඨො[Pg.40]. සන්තාපොති දුක්ඛදුක්ඛතාදිවසෙන සන්තාපනං. විපරිණාමොති ජරාය මරණෙන චාති ද්විධා විපරිණාමෙතබ්බතා අභිසමෙතබ්බො පටිවිජ්ඣිතබ්බොති අභිසමයො, සොව අභිසමයට්ඨො, පීළනාදීනි.

The word `samaya` appears; this is the connection. `Assa` means: for the word `samaya`, the meaning is `samavāyo` (conjunction); this is the connection. In `Kālañca samayañca upādāya`, `kālo` refers to the suitable time for approaching, and `samayo` refers to the conjunction of causes such as bodily strength; 'depending on them' is the meaning. `Khaṇo` means opportunity. The arising of a Buddha and so forth is an opportunity for the holy life of the path. That very opportunity is `samayo`. Therefore, it is said, `ekovā`. `Mahāsamayo` means a great assembly of devas. `Pavanasmim` means in a grove. In `Samayopi kho te bhaddāli`, `samayo` means the cause for not transgressing the training rule. What is that cause? The Blessed One's knowing of one's own misconduct. The meaning is that this cause, designated as `samaya`, was not penetrated by him. The words beginning with `Bhagavā` show the manner of his not penetrating it. `Uggahamāno` is so called because of the ability to learn a little something; this is the name of Sumana the wanderer. `Samayappavādako` means a place where they proclaim a view (`samayaṃ`); it is the park of Mallikā. It is called `Tindukācīra` because it is surrounded by a row of Tinduka trees, and it is called `Ekasālako` because there is only one rest hall there. `Atthābhisamaya` is due to the attainment of the aforesaid benefit and welfare, visible in this life and pertaining to the future. `Mānābhisamaya` is due to the abandonment of conceit. `Pīḷanaṭṭho` means oppression: for one endowed with that (suffering), it is harming, the causing of non-proliferation. Oppression itself is the meaning, hence `pīḷanaṭṭho`. `Santāpo` is tormenting by way of suffering as suffering, etc. `Vipariṇāmo` is the state of being subject to change in two ways: by aging and by death. `Abhisamayo` is so called because it is to be fully understood, to be penetrated. That itself is the meaning of realization (`abhisamayaṭṭho`). These are oppression and so forth.

එත්ථ ච උපසග්ගානං ජොතකමත්තත්තා සමයසද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙපි සඋපසග්ගො අභිසමයසද්දො උද්ධටො. තත්ථ සඞ්ගමවසෙන පච්චයානං ඵලුප්පාදනං පටි අයනං එකතො පවත්ති එත්ථාති සමයො, සමවායො. විවට්ටූපනිස්සයසඞ්ගමෙ සති එන්ති එත්ථ සත්තා පවත්තන්තීති සමයො, ඛණො. සමෙති එත්ථ සඞ්ඛතධම්මො, සයං වා එති ආගච්ඡති විගච්ඡති චාති සමයො, කාලො. සමෙන්ති අවයවා එතස්මිං, සයං වා තෙසූති සමයො, සමූහො. පච්චයන්තරසඞ්ගමෙ එති ආගච්ඡති එතස්මා ඵලන්ති සමයො, හෙතු. සඤ්ඤාවසෙන විපල්ලාසතො ධම්මෙසු එති අභිනිවිසතීති සමයො, දිට්ඨි. සමීපං අයනං උපගමනං සමයො, පටිලාභො. සම්මදෙව සහිතානං වාචානං අයනං විගමොති සමයො, පහානං. සම්මදෙව, සහිතානං වා සච්චානං අයනං ජානනන්ති සමයො, පටිවෙධො. එවං තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ සමයසද්දස්ස පවත්ති වෙදිතබ්බා.

Here, because prefixes are merely illustrative, even in the extraction of the meaning of the word `samaya`, the word `abhisamaya` with its prefix has been extracted. Therein, `samayo` means `samavāyo` (conjunction) because here, by way of convergence, there is a proceeding together towards the production of a result from conditions. When there is a convergence of supporting conditions for the rolling back of saṃsāra, beings proceed here, hence `samayo` means `khaṇo` (opportunity). A conditioned phenomenon comes together here, or it itself comes, arrives, and goes away, hence `samayo` means `kālo` (time). The parts come together in this, or it (the whole) comes together in them, hence `samayo` means `samūho` (collection). When there is a convergence of other conditions, the result comes from this, hence `samayo` means `hetu` (cause). By way of perception, through perversion, one adheres to phenomena, hence `samayo` means `diṭṭhi` (view). A going near, an approaching, is `samayo`, meaning `paṭilābho` (attainment). The complete departure of co-arisen states, rightly, is `samayo`, meaning `pahānaṃ` (abandonment). The knowing of the co-arisen truths, rightly, is `samayo`, meaning `paṭivedho` (penetration). Thus, the occurrence of the word `samaya` in these various meanings should be understood.

එත්ථ ච සමයසද්දස්ස සාමඤ්ඤෙන අනෙකත්ථතා වුත්තා. න හි එකස්මිං අත්ථවිසෙසෙ වත්තමානො සද්දො තදඤ්ඤෙපි වත්තති. තස්මා අත්ථා විය තංතංවාචකා සමයසද්දාපි භින්නා එවාති ගහෙතබ්බා. එවං සබ්බත්ථ අත්ථුද්ධාරෙසු.

Here, the polysemy of the word `samaya` has been stated in a general way. For a word that occurs in one specific meaning does not occur in another. Therefore, just as the meanings are different, so too the `samaya`-words that express those respective meanings should be taken as being different indeed. So it is everywhere in the extractions of meanings.

තත්ථ තථාති තෙසු සුත්තාභිධම්මෙසු උපයොගභුම්මවචනෙහි. ඉධාති විනයෙ, අඤ්ඤථාති කරණවචනෙන. අච්චන්තමෙවාති නිරන්තරමෙව. භාවො නාම කිරියා, කිරියාය කිරියන්තරූපලක්ඛණං භාවෙනභාවලක්ඛණං, යථා උදයෙ සති චන්දෙ ජාතො රාජපුත්තොති. අධිකරණඤ්හීතිආදි අභිධම්මෙ සමයසද්දො කාලසමූහඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතෙසු පඤ්චසු අත්ථෙසු වත්තති, න විනයෙ විය කාලෙ එව, තෙසු ච කාලසමූහත්ථා ද්වෙ තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං අධිකරණභාවෙන නිද්දිසිතුං යුත්තා. ඛණසමවායහෙතුඅත්ථා පන තයොපි අත්තනො භාවෙන ඵස්සාදීනං භාවස්ස උපලක්ඛණභාවෙන [Pg.41] නිද්දිසිතුං යුත්තාති විභාවනමුඛෙන යථාවුත්තමත්ථං සමත්ථෙතුං වුත්තං. තත්ථ යස්මිඤ්හි කාලෙ, ධම්මසමූහෙ වා සමයෙ අධිකරණභූතෙ කුසලං උප්පන්නං, තස්මිඤ්ඤෙව කාලෙ, ධම්මසමූහෙ වා සමයෙ ඵස්සාදයො හොන්තීති එවං අධිකරණත්ථයොජනා, යස්මිං පන ඛණෙ, සමවායෙ හෙතුම්හි වා සමයෙ සති විජ්ජමානෙ කුසලං උප්පන්නං, තස්මිඤ්ඤෙව ඛණාදිම්හි සමයෙපි විජ්ජමානෙ ඵස්සාදයො හොන්තීති භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථයොජනා ච වෙදිතබ්බා.

`Tattha tathā` refers to those Suttas and Abhidhamma by way of the accusative and locative cases. `Idha` refers to the Vinaya, while `aññathā` refers to the instrumental case. `Accantameva` means uninterruptedly. `Bhāvo` (state) means `kiriyā` (action); the marking of one action by means of another action is `bhāvenabhāvalakkhaṇaṃ` (the characteristic of state by means of state), just as in the saying, 'When the moon is rising, the prince was born.' Regarding `Adhikaraṇañhi` and so forth: in the Abhidhamma, the word `samaya` occurs in five meanings—time, collection, opportunity, conjunction, and cause—not merely in the sense of time as in the Vinaya. And among these, the two meanings of time and collection are suitable to be indicated as the locus for the phenomena of contact and so forth, mentioned therein. The three meanings of opportunity, conjunction, and cause, however, are suitable to be indicated as marking the state of contact and so forth by means of their own state. Thus, this is stated to establish the aforesaid meaning by way of clarification. Therein, the application of the meaning of locus should be understood in this way: 'At whichever time or in whichever collection of phenomena, serving as the locus, a wholesome state has arisen, at that very time or in that very collection of phenomena, contact and so forth exist.' And the application of the meaning of the characteristic of state by means of state should be understood in this way: 'When a wholesome state has arisen, there being a moment, conjunction, or cause as the `samaya`, at that very moment, etc., as the `samaya`, there being such, contact and so forth exist.'

හොති චෙත්ථාති එත්ථ යථාවුත්තඅත්ථවිසයෙ සඞ්ගහගාථා හොති. අඤ්ඤත්‍රාති සුත්තාභිධම්මෙසු. අභිලාපමත්තභෙදොති දෙසනාවිලාසතො සද්දමත්තෙනෙව භෙදො, න අත්ථතො.

The phrase `hoti cettha` means: in this context regarding the aforesaid meaning, there is a summary verse. The phrase `aññatra` means: in the Suttas and Abhidhamma. The phrase `abhilāpamattabhedo` means: the distinction is merely in sound due to the elegance of the teaching; there is no distinction in meaning.

අවිසෙසෙනාති සාමඤ්ඤෙන. ඉරියාපථොතිආදීසු ඉරියාය සබ්බද්වාරිකකිරියාය පථො පවත්තනට්ඨානං තබ්බිනිමුත්තකම්මස්ස අභාවාති ඨානාදයො ඉරියාපථො, සොව විහාරො. බ්‍රහ්මභූතා සෙට්ඨභූතා පරහිතචිත්තාදිවසප්පවත්තිතො මෙත්තාදයො බ්‍රහ්මවිහාරො නාම. තදවසෙසා පන මහග්ගතා සබ්බනීවරණවිගමනාදිසිද්ධෙන ජොතනාදිඅත්ථෙන දිබ්බවිහාරො නාම. බ්‍රහ්මවිහාරභාවෙන විසුං ගහිතත්තා මෙත්තාදයො ඉධ අසඞ්ගහිතා. අරියානමෙව විහාරොති ඵලසමාපත්තියො අරියවිහාරො නාම.

The phrase 'avisesena' means: generally. In 'iriyāpatha', etc.: because there is no action apart from that posture, 'patha' is the place of occurrence for the action 'iriyā' which occurs at all doors; therefore, standing and so forth are 'iriyāpatha'. That itself is 'vihāra' (abiding). Because they arise through the power of a mind devoted to the welfare of others and so forth, loving-kindness and the like, which have become sublime and supreme, are called 'brahmavihāra'. The remaining exalted states, due to the meaning of radiance and so forth established by the removal of all hindrances, are called 'dibbavihāra'. Because loving-kindness and the like are taken separately as 'brahmavihāra', they are not included here. Because it is the abiding of the noble ones only, the fruition attainments are called 'ariyavihāra'.

රුක්ඛාදිමූලෙයෙව මූලසද්දස්ස නිරුළ්හභාවං දස්සෙතුං අපරෙන මූලසද්දෙන විසෙසෙත්වා ‘‘මූලමූලෙ’’ති වුත්තං, යථා දුක්ඛදුක්ඛන්ති (විභ. අට්ඨ. 190). ලොභාදීනං දොසමූලාදිචිත්තාසාධාරණත්තා ‘‘අසාධාරණහෙතුම්හී’’ති වුත්තං.

In order to show that the established meaning of the word 'mūla' is specifically at the root of trees and the like, it is specified with another word 'mūla', and thus it is said 'mūlamūle', just as in 'dukkhadukkha'. Because greed and the like are not common to mind-states rooted in hatred and so forth, it is stated 'asādhāraṇahetumhi'.

තත්ථ සියාති තත්ථ වෙරඤ්ජායන්තිආදීසු පදෙසු කස්සචි චොදනා සියාති අත්ථො. උභයථා නිදානකිත්තනස්ස පන කිං පයොජනන්ති? ආහ ගොචරගාමනිදස්සනත්ථන්තිආදි. තත්ථ අස්සාති භගවතො.

The phrase 'tattha siyā' means: in those passages such as 'verañjāyaṃ', an objection by someone might arise; this is the meaning. What, then, is the purpose of stating the introduction in two ways? He said, 'for the purpose of indicating the alms-resort village,' and so forth. Therein, 'assa' means: of the Blessed One.

කිලමොව කිලමථො, අත්තනො අත්තභාවස්ස කිලමථො අත්තකිලමථො, තස්ස අනු අනු යොගො පුනප්පුනං පවත්තනං අත්තකිලමථානුයොගො. වත්ථුකාමාරම්මණෙ සුඛෙ සම්පයොගවසෙන ලීනා යුත්තා, කාමතණ්හා[Pg.42], තංසහචරිතෙ කාමෙ සුඛෙ වා ආරම්මණභූතෙ අල්ලීනා පවත්තතීති කාමසුඛල්ලිකා තණ්හා, තස්සා කාමසුඛල්ලිකාය අනු අනු යොගො කාමසුඛල්ලිකානුයොගො. ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවන්ති ආමිසොපභොගෙන සංවඩ්ඪිතභාවං. උප්පජ්ජමානො බහුජනහිතාදිඅත්ථායෙව උප්පජ්ජතීති යොජනා.

Weariness itself is 'kilamatha'. The weariness of one's own being is 'attakilamatha'. Repeated engagement with that, its repeated occurrence, is 'attakilamathānuyoga'. Craving that is attached and connected by way of association with pleasure that has material sensuality as its object, or that occurs while being attached to sensual pleasure which has become its co-existent object, is 'kāmasukhallikā' craving. Repeated engagement with that 'kāmasukhallikā' craving is 'kāmasukhallikānuyoga'. The phrase 'loke saṃvaḍḍhabhāvaṃ' means: the state of having grown through the enjoyment of material things. The construing is: when arising, it arises only for the welfare of many people and so forth.

දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සංහතත්තා සඞ්ඝොති ඉමමත්ථං විභාවෙන්තො ආහ දිට්ඨීතිආදි. එත්ථ ච ‘‘යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරතී’’ති (දී. නි. 3.324, 356; ම. නි. 1.492; 3.54; අ. නි. 6.12; පරි. 274) එවං වුත්තාය දිට්ඨියා. ‘‘යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි, තථාරූපෙසු සීලෙසු සීලසාමඤ්ඤගතො විහරතී’’ති (දී. නි. 3.324, 356; ම. නි. 1.492; 3.54; අ. නි. 6.12; පරි. 274) එවං වුත්තානඤ්ච සීලානං සාමඤ්ඤසඞ්ඛාතෙන සඞ්ඝාතො සඞ්ඝටිතො සමණගණො, තෙනාති අත්ථො. ‘‘දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසඞ්ඝාතසඞ්ඝාතෙනා’’ති වා පාඨෙනෙත්ථ භවිතබ්බං, තස්ස දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤභූතෙන සංහනනෙන සඞ්ඝාතො සමණගණො, තෙනාති අත්ථො. එවඤ්හි පාඨෙ සද්දතො අත්ථො යුත්තතරො හොති. අස්සාති මහතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස.

Elucidating this meaning—'the Saṅgha is so-called because it is united by a commonality of view and virtue'—he said the words 'view,' and so forth. Herein, this is by the view spoken of thus: 'That view which is noble, leading to release, which leads one who practices it to the complete destruction of suffering; with such a view he dwells, having attained to commonality of view.' And by the virtues spoken of thus: 'Those virtues which are unbroken... conducive to concentration; with such virtues he dwells, having attained to commonality of virtue.' The community of ascetics is united, brought together, by the union designated as commonality; 'with that' is the meaning. Or, the reading here should be 'diṭṭhisīlasāmaññasaṅghātasaṅghātena'. The meaning of that is: the community of ascetics is united by the cohesion that is the commonality of view and virtue; 'with that' is the meaning. For with this reading, the meaning is more fitting in terms of the words. 'Assa' means: of the great community of bhikkhus.

බ්‍රහ්මං අණතීති එත්ථ බ්‍රහ්ම-සද්දෙන වෙදො වුච්චති, සො මන්තබ්‍රහ්මකප්පවසෙන තිවිධො. තත්ථ ඉරුවෙදාදයො තයො වෙදා මන්තා, තෙ ච පධානා, ඉතරෙ පන සන්නිස්සිතා, තෙන පධානස්සෙව ගහණං. මන්තෙ සජ්ඣායතීති ඉරුවෙදාදිකෙ මන්තසත්ථෙ සජ්ඣායතීති අත්ථො. ඉරුවෙදාදයො හි ගුත්තභාසිතබ්බතාය ‘‘මන්තා’’ති වුච්චන්ති. ‘‘බාහිතපාපත්තා බ්‍රාහ්මණො, සමිතපාපත්තා සමණො’’ති යථාවුත්තමත්ථද්වයං උදාහරණද්වයෙන විභාවෙතුං වුත්තඤ්හෙතන්තිආදි වුත්තං. ‘‘සමිතත්තා හි පාපානං ‘සමණො’ති පවුච්චතී’’ති හි ඉදං වචනං ගහෙත්වා ‘‘සමිතපාපත්තා ‘සමණො’ති වුච්චතී’’ති වුත්තං, බාහිතපාපොති ඉදං පන අඤ්ඤස්මිං ගාථාබන්ධෙ වුත්තවචනං. යථාභුච්චගුණාධිගතන්ති යථාභූතගුණාධිගතං. සකිඤ්චනොති සදොසො.

In the phrase 'brahmaṃ aṇati', by the word 'brahma' the Veda is meant. That is threefold by way of mantra, brahma, and kappa. Therein, the three Vedas beginning with the Iruveda are the 'mantā', and they are primary, while the others are dependent on them. Therefore, only the primary one is taken. The phrase 'mante sajjhāyati' means: he recites the mantra-scriptures such as the Iruveda; this is the meaning. Indeed, the Vedas beginning with the Iruveda are called 'mantā' because they are to be spoken secretly. In order to clarify the two meanings as stated—'A brāhmaṇa because he has barred out evil, a samaṇa because he has pacified evil'—with two examples, the words 'vuttaṃ hetaṃ', etc., were said. Indeed, having taken the statement, 'For because of the pacification of evils, he is called a "samaṇa",' it was said, 'because he has pacified evil, he is called a "samaṇa"'. But this 'bāhitapāpo' is a statement made in another verse composition. The phrase 'yathābhuccaguṇādhigataṃ' means: acquired through qualities as they really are. The phrase 'sakiñcano' means: with defilement.

ගොත්තවසෙනාති එත්ථ ගං තායතීති ගොත්තං, ගො-සද්දෙන චෙත්ථ අභිධානං බුද්ධි ච වුච්චති. කෙනචි පාරිජුඤ්ඤෙනාති ඤාතිපාරිජුඤ්ඤාදිනා කෙනචි පාරිජුඤ්ඤෙන[Pg.43], පරිහානියාති අත්ථො. තතො පරන්ති වෙරඤ්ජායන්තිආදිවචනං. ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ උපයොගවචනන්ති ඉත්ථං ඉමං පකාරං භූතො ආපන්නොති ඉත්ථම්භූතො, තස්ස ආඛ්‍යානං ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානං, සොයෙවත්ථො ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථො. අථ වා ‘‘ඉත්ථං එවංපකාරො භූතො ජාතො’’ති එවං කථනත්ථො ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථො, තස්මිං උපයොගවචනන්ති අත්ථො. එත්ථ ච අබ්භුග්ගතොති එත්ථ අභි-සද්දො ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථජොතකො අභිභවිත්වා උග්ගමනප්පකාරස්ස දීපනතො, තෙන යොගතො තං ඛො පන භවන්තං ගොතමන්ති ඉදං උපයොගවචනං සාමිඅත්ථෙපි සමානෙ ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානදීපනතො ‘‘ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ’’ති වුත්තං, තෙනෙවාහ ‘‘තස්ස ඛො පන භොතො ගොතමස්සාති අත්ථො’’ති.

In the term 'gottavasena': 'gotta' is so-called because it protects 'gaṃ'. And here, by the word 'go', both word and knowledge are meant. The phrase 'kenaci pārijuññena' means: by some kind of decay, such as the decay of relatives; that is, by decline. The phrase 'tato paraṃ' refers to the words 'verañjāyaṃ', etc. Regarding the accusative case in the sense of 'itthambhūtākhyāna' (denoting a particular state): 'itthambhūta' means one who has become, who has attained, this state; the telling of that is 'itthambhūtākhyāna'; that very meaning is 'itthambhūtākhyānattha'. Or alternatively, 'itthambhūtākhyānattha' is the meaning of stating, 'thus, in this manner, he has become, he was born'; in that sense, it is the accusative case; this is the meaning. And here, in the word 'abbhuggato', the prefix 'abhi-' illuminates the meaning of 'itthambhūtākhyāna' because it shows the manner of rising up after having overcome. Due to its connection with that prefix, although this accusative phrase 'taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ' is also in the possessive sense, because it indicates the 'itthambhūtākhyāna', it is said to be 'in the sense of itthambhūtākhyāna'. For that very reason, he says, 'the meaning is: "tassa kho pana bhoto gotamassa" (of that venerable Gotama)'.

ඉදං වුත්තං හොති – යථා සාධු දෙවදත්තො මාතරමභීති එත්ථ අභිසද්දයොගතො ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානෙ උපයොගවචනං කතං, එවමිධාපි තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං අභි එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො උග්ගතොති අභිසද්දයොගතො ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානෙ උපයොගවචනන්ති. සාධු දෙවදත්තො මාතරමභීති එත්ථ හි ‘‘දෙවදත්තො මාතරමභි මාතරි විසයෙ මාතුයා වා සාධූ’’ති එවං අධිකරණත්ථෙ වා සාමිඅත්ථෙ වා භුම්මවචනස්ස සාමිවචනස්ස වා පසඞ්ගෙ ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථජොතකෙන අභිසද්දෙන යොගෙ උපයොගවචනං කතං, යථා චෙත්ථ දෙවදත්තො මාතුවිසයෙ මාතුසම්බන්ධී වා සො වුත්තප්පකාරප්පත්තොති අයමත්ථො විඤ්ඤායති, එවමිධාපි භොතො ගොතමස්ස සම්බන්ධී කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො අභිභවිත්වා උග්ගමනපකාරප්පත්තොති අයමත්ථො විඤ්ඤායති. තත්ථ හි දෙවදත්තග්ගහණං විය ඉධ කිත්තිසද්දග්ගහණං, තත්ථ මාතරන්ති වචනං විය ඉධ තං ඛො පන භවන්තං ගොතමන්ති වචනං, තත්ථ සාධුසද්දග්ගහණං විය ඉධ උග්ගතසද්දග්ගහණං වෙදිතබ්බං. කිත්තිසද්දොති කිත්තිභූතො සද්දො, න කෙවලොති දස්සනත්ථං විසෙසිතන්ති ආහ ‘‘කිත්ති එවා’’ති. තතො කිත්තීති ථුති, තස්සා පකාසකො සද්දො කිත්තිසද්දොති දස්සෙතුං ‘‘ථුතිඝොසො වා’’ති වුත්තං.

This is the meaning: Just as in the text 'sādhu devadatto mātaramabhi' (Devadatta is good towards his mother), the accusative case is used due to its connection with the word 'abhi' in the sense of 'a statement of being thus' (itthambhūtākhyāna), so too here in 'Regarding that venerable Gotama, such a good report of fame has arisen,' the accusative case is used due to its connection with the word 'abhi' in the sense of 'a statement of being thus.' For in the text 'sādhu devadatto mātaramabhi,' when there is an occasion for the locative sense ('in the matter of his mother') or the genitive sense ('of his mother'), the accusative case is used in connection with the word 'abhi,' which illuminates the meaning of 'a statement of being thus.' And just as it is understood there that 'Devadatta has attained that aforementioned state in the matter of his mother, or in relation to his mother,' so too here it is understood that 'the report of fame related to the venerable Gotama has arisen, having attained a state of arising that surpasses.' For there, the taking up of 'Devadatta' is like the taking up of 'kittisadda' here; the word 'mātaram' there is like the phrase 'taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ' here; and the taking up of the word 'sādhu' there is like the taking up of the word 'uggata' here, it should be understood. 'Kittisaddo' means a sound that has become fame, not a mere sound; to show this, it is specified. Therefore, it is said, 'fame indeed' (kitti eva). Then, to show that 'kitti' is praise (thuti), and the sound that proclaims it is 'kittisaddo,' it is said, 'or the sound of praise' (thutighoso vā).

සො භගවාති එත්ථ සොති පසිද්ධියං, යො සො සමත්තිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා දසසහස්සිලොකධාතුං කම්පෙන්තො අනුත්තරං [Pg.44] සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, සො ලොකෙ අතිපාකටොති ‘‘සො භගවා’’ති වුත්තං. භගවාති ච ඉදං සත්ථු නාමකිත්තනං, න ගුණකිත්තනං. පරතො පන භගවාති ගුණකිත්තනමෙව. ඉමිනා ච ඉමිනා චාති එතෙන අරහන්තිආදිපදානං පච්චෙකං අනෙකගුණගණං පටිච්ච පවත්තභාවං දස්සෙති.

Here, in 'so bhagavā,' 'so' is used in the sense of being well-known. He who, having fulfilled the thirty perfections, having destroyed all defilements, and, while shaking the ten-thousandfold world-system, fully awakened to the unsurpassed perfect enlightenment—that Blessed One is extremely well-known in the world; therefore, it is said, 'so bhagavā.' And this 'Bhagavā' is a mention of the Teacher's name, not a mention of his qualities. But later on, 'Bhagavā' is indeed a mention of his qualities. By this phrase 'by this and by this,' it shows that the terms such as 'Araham' arise individually in dependence on a collection of many qualities.

සුවිදූරවිදූරෙති ද්වීහි සද්දෙහි අතිවිය දූරෙති දස්සෙති, සුවිදූරතා එව හි විදූරතා. සවාසනානං කිලෙසානං විද්ධංසිතත්තාති ඉමිනා පච්චෙකබුද්ධාදීහි අසාධාරණං භගවතො අරහත්තන්ති දස්සෙති තෙසං වාසනාය අප්පහීනත්තා, වාසනා ච නාම නික්කිලෙසස්සාපි සකලඤෙය්‍යානවබොධාදිද්වාරත්තයප්පයොගවිගුණතාහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො ආකාරො චිරනිගළිතපාදානං නිගළමොක්ඛෙපි සඞ්කුචිතතාගමනහෙතුකො නිගළනිහිතො ආකාරො විය. යාය පිලින්දවච්ඡාදීනං වසලවොහාරාදිවිගුණතා හොති, අයං වාසනාති ගහෙතබ්බා. ආරකාති එත්ථ ආකාරස්ස රස්සත්තං ක-කාරස්ස ච හ-කාරං සානුස්සරං කත්වා නිරුත්තිනයෙන ‘‘අරහ’’න්ති පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. එවං උපරිපි යථාරහං නිරුත්තිනයෙන පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. යඤ්චෙතං සංසාරචක්කන්ති සම්බන්ධො. පුඤ්ඤාදීති ආදි-සද්දෙන අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරෙ සඞ්ගණ්හාති. ආසවා එව අවිජ්ජාදීනං කාරණත්තා සමුදයොති ආහ ‘‘ආසවසමුදයමයෙනා’’ති. ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති (ම. නි. 1.103) හි වුත්තං. විපාකකටත්තාරූපප්පභෙදො තිභවො එව රථො, තස්මිං තිභවරථෙ. සංසාරචක්කන්ති යථාවුත්තකිලෙසකම්මවිපාකසමුදයො.

By the two words 'suvidūra' and 'vidūra,' it shows 'extremely far'; for being very far is indeed being far. 'Because the defilements with their latent tendencies have been completely destroyed'—by this, it shows that the Arahantship of the Blessed One is not shared with Paccekabuddhas and others, since for them, the latent tendencies are not abandoned. And 'latent tendency' (vāsanā) is a disposition established by defilements, which is the cause for deficiency in the application of the three doors—such as not knowing all that is knowable—even for one who is free of defilements; it is like the disposition established by shackles for those whose feet were shackled for a long time, which is the cause for walking with a limp even after the shackles are removed. That by which there is the deficiency, such as the habit of addressing others as 'outcaste' (vasala), for elders like Pilindavaccha—this should be understood as 'latent tendency.' Here in 'ārakā,' by shortening the 'ā' vowel and changing the 'k' consonant to an 'h' with a nasal, the formation of the word 'arahaṃ' should be understood according to the method of etymology. Likewise, further on as well, the formation of words should be understood according to the method of etymology as is appropriate. The connection is to 'and this wheel of saṃsāra.' In 'puññādi' (merit, etc.), by the word 'ādi' (etc.), it includes demeritorious formations and imperturbable formations. Because the taints themselves are the cause of ignorance and so on, they are the origin; therefore, he said 'by that which consists of the origin of the taints' (āsavasamudayamayena). For it is said, 'From the arising of the taints, there is the arising of ignorance.' The three realms of existence, distinguished by resultants and kamma-born matter, are the chariot; in that chariot of the three realms. 'The wheel of saṃsāra' is the collection of the aforementioned defilements, kamma, and resultants.

‘‘ඛන්ධානඤ්ච පටිපාටි, ධාතුආයතනාන ච;

අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා, ‘සංසාරො’ති පවුච්චතී’’ති. (විසුද්ධි. 2.618;

දී. නි. අට්ඨ. 2.95 අපසාදනාවණ්ණනා;

සං. නි. අට්ඨ. 2.2.60;

අ. නි. අට්ඨ. 2.4.199;

ධ. ස. අට්ඨ. නිදානකථා;

විභ. අට්ඨ. 226 සඞ්ඛාරපදනිද්දෙස;

සු. නි. අට්ඨ. 2.523;

උදා. අට්ඨ. 39;

ඉතිවු. අට්ඨ. 14, 58;

ථෙරගා. අට්ඨ. 1.67, 99;

බු. වං. අට්ඨ. 58;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.117;

චූළනි. අට්ඨ. 6) –

The succession of the aggregates, and of the elements and sense-bases, occurring uninterruptedly, is called 'saṃsāra.'

එවං වුත්තො සංසාරොව චක්කං විය පරිබ්භමනතො චක්කං, තස්ස චක්කස්ස සබ්බෙ අරා හතාති සම්බන්ධො. අනෙනාති භගවතා. බොධීති ඤාණං, තං [Pg.45] එත්ථ මණ්ඩං පසන්නං ජාතන්ති බොධිමණ්ඩො. කම්මක්ඛයකරං ඤාණඵරසුන්ති අරහත්තමග්ගඤාණං වුත්තං, තං ඡින්දිතබ්බං අභිසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතං කම්මං පරිච්ඡින්දතීති දස්සෙතුං කම්මක්ඛයකරවිසෙසනවිසිට්ඨං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

The saṃsāra thus spoken of is itself a wheel (cakka) because it revolves (paribbhamanato) like a wheel. 'All the spokes of that wheel are destroyed'—this is the connection. 'By this' (anena) means by the Blessed One. 'Bodhi' is knowledge; because here that knowledge arose as the essence (maṇḍa), pure (pasanna), it is called the 'bodhimaṇḍa' (seat of awakening). 'The knowledge-axe that brings about the destruction of kamma' refers to the knowledge of the path of Arahantship. To show that it cuts off kamma—that which is to be cut and is designated as volitional formation (abhisaṅkhāra)—it should be understood that this is said, specified by the qualifier 'kamma-destroying'.

එවං කතිපයඞ්ගෙහි සංසාරචක්කං තදවසෙසඞ්ගෙහි ඵලභූතනාමරූපධම්මෙහි තිභවරථඤ්ච තස්මිං රථෙ යොජිතසංසාරචක්කාරානං හනනප්පකාරඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි සබ්බෙහිපි ද්වාදසහි පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙහි රථවිරහිතමෙව කෙවලං සංසාරචක්කං, තස්ස අරඝාතනප්පකාරභෙදඤ්ච දස්සෙතුං අථවාතිආදි වුත්තං. තත්ථ අනමතග්ගන්ති අනු අනු අමතග්ගං, සබ්බථා අනුගච්ඡන්තෙහිපි අවිඤ්ඤාතකොටිකන්ති අත්ථො. අවිජ්ජාමූලකත්තා ජරාමරණපරියොසානත්තාති ඉදං සඞ්ඛාරාදීනං දසන්නං අරභාවෙන එකත්තං සමාරොපෙත්වාති වුත්තං. න හි තෙසං පච්චෙකං අවිජ්ජාමූලකතා ජරාමරණපරියොසානතා ච අත්ථි තථා පටිච්චසමුප්පාදපාළියං අවුත්තත්තා. අථ වා තෙසම්පි යථාරහං අත්ථතො අවිජ්ජාමූලකත්තං, අත්තනො අත්තනො ලක්ඛණභූතඛණිකජරාමරණවසෙන තප්පරියොසානතඤ්ච සන්ධායෙතං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එවඤ්ච තෙසං පච්චෙකං අරභාවො සිද්ධො හොති.

Having thus shown the wheel of saṃsāra with a few factors, the chariot of the three realms of existence with the remaining factors that are resultant name-and-form phenomena, and the manner of breaking the spokes of the wheel of saṃsāra yoked in that chariot, now, in order to demonstrate solely the wheel of saṃsāra devoid of the chariot with all twelve factors of dependent origination, and the different ways of destroying its spokes, the words beginning with 'atha vā' are stated. Therein, 'anamatagga' means a repeatedly unknown beginning; the meaning is that it has a limit not known even by knowledges that follow along in every way. 'Because of having ignorance as its root and aging-and-death as its end'—this is said by having attributed unity to the ten factors beginning with formations, as being spokes. Indeed, for each of them individually, there is no state of having ignorance as a root and aging-and-death as an end, because it is not stated thus in the Pāli text on Dependent Origination. Alternatively, it should be known that this was said with reference to their state of having ignorance as a root in terms of meaning, as is appropriate, and their state of having that as an end by way of the momentary aging-and-death which is their own characteristic. And thus, for each of them, the state of being a spoke is established.

එවං සබ්බාකාරං සංසාරචක්කමෙව දස්සෙත්වා ඉදානි යෙන ඤාණෙන ඉමස්ස සංසාරචක්කස්ස අරානං ඡෙදො භගවතො සිද්ධො, තස්ස ධම්මට්ඨිතිඤාණස්ස ‘‘පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 4; 1.45) මාතිකා වුත්තත්තා භවචක්කාවයවෙසු අවිජ්ජාදීසු පච්චයපච්චයුප්පන්නත්තා පරිග්ගහවසෙන පවත්තිආකාරං දස්සෙත්වා පරතො තස්ස අත්ථස්ස නිගමනවසෙන වුත්තෙන එවමයං අවිජ්ජාහෙතූතිආදිකෙන පටිසම්භිදාපාළිසහිතෙන (පටි. ම. 1.45) පාඨෙන සරූපතො ධම්මට්ඨිතිඤාණං, තස්ස ච තෙසුයෙව අවිජ්ජාදීසු චතුසඞ්ඛෙපාදිවසෙන පවත්තිවිභාගඤ්ච දස්සෙත්වා තතො පරං ඉති භගවාතිආදිපාඨෙන භගවතො තෙන ධම්මට්ඨිතිඤාණෙන පටිච්චසමුප්පාදස්ස සබ්බාකාරතො පටිවිද්ධභාවං දස්සෙත්වා පුන ඉමිනා ධම්මට්ඨිතිඤාණෙනාතිආදිනා භගවතො තෙන ඤාණෙන සංසාරචක්කාරානං විද්ධංසිතභාවං දස්සෙතුං තත්ථ දුක්ඛාදීසු අඤ්ඤාණං අවිජ්ජාතිආදි වුත්තං. තත්ථ තිණ්ණං ආයතනානන්ති චක්ඛුසොතමනායතනානං තිණ්ණං. එස නයො තිණ්ණං ඵස්සානන්තිආදීසුපි. රූපතණ්හාදිවසෙන ඡ තණ්හාකායා එව වෙදිතබ්බා.

Having thus shown only the wheel of saṃsāra in all its aspects, now, concerning the knowledge by which the cutting of the spokes of this wheel of saṃsāra was accomplished for the Blessed One—the knowledge of the stability of phenomena: since the mātikā 'wisdom in the comprehension of conditions is the knowledge of the stability of phenomena' is stated, first the manner of occurrence was shown by way of comprehending the state of being condition and conditioned phenomenon in ignorance and the other components of the wheel of existence. Then, with the text from the Paṭisambhidāmagga beginning 'Thus, this is on account of ignorance,' etc., which was stated by way of concluding that meaning, the knowledge of the stability of phenomena was shown in its essential nature, as well as the analysis of its occurrence in that very ignorance, etc., by way of the four summaries and so on. After that, with the text beginning 'Thus, the Blessed One,' the state of dependent origination having been penetrated in all aspects by the Blessed One with that knowledge of the stability of phenomena was shown. Again, with the text beginning 'By this knowledge of the stability of phenomena,' in order to show the state of the spokes of the wheel of saṃsāra having been shattered by the Blessed One with that knowledge, the words beginning 'Therein, non-knowledge regarding suffering, etc., is ignorance' are stated. Therein, 'of the three sense bases' means of the three sense bases of eye, ear, and mind. This is the method also in 'of the three contacts,' etc. By way of craving for forms, etc., only the six bodies of craving should be known.

සග්ගසම්පත්තින්ති [Pg.46] කාමසුගතීසු සම්පත්තිං. තථෙවාති කාමුපාදානපච්චයා එව. බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තින්ති රූපීබ්‍රහ්මලොකසම්පත්තිං. තෙභූමකධම්මවිසයස්ස සබ්බස්සාපි රාගස්ස කිලෙසකාමභාවතො භවරාගොපි කාමුපාදානමෙවාති ආහ ‘‘කාමුපාදානපච්චයායෙව මෙත්තං භාවෙතී’’ති. සෙසුපාදානමූලිකාසුපීති දිට්ඨුපාදානසීලබ්බතුපාදානඅත්තවාදුපාදානමූලිකාසුපි යොජනාසු. තත්‍රායං යොජනානයො – ඉධෙකච්චො ‘‘නත්ථි පරලොකො උච්ඡිජ්ජති අත්තා’’ති (දී. නි. 1.85-86 අත්ථතො සමානං) දිට්ඨිං ගණ්හාති, සො දිට්ඨුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදිනා, අපරො ‘‘අසුකස්මිං භවෙ අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති දිට්ඨිං ගහෙත්වා කාමරූපාරූපභවූපපත්තියා තං තං කුසලං කරොතීතිආදිනා ච දිට්ඨුපාදානමූලිකා යොජනා, ඉමිනාව නයෙන අත්තවාදුපාදානමූලිකා යොජනා වෙදිතබ්බා. අපරො ‘‘සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධී’’ති අසුද්ධිමග්ගං ‘‘සුද්ධිමග්ගො’’ති පරාමසන්තො සීලබ්බතුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදිනා සබ්බභවෙසු සීලබ්බතුපාදානමූලිකා යොජනා වෙදිතබ්බා.

The attainment of heaven means attainment in the sensual happy destinations. 'Likewise' means it is conditioned only by clinging to sensual pleasures. The attainment of the Brahma world means attainment in the form-Brahma world. Because all lust which has as its object the phenomena of the three planes is a form of sensual defilement, craving for existence is also just clinging to sensual pleasures; therefore, it is said: 'One develops loving-kindness conditioned only by clinging to sensual pleasures.' 'Also in those rooted in the remaining clingings' refers to applications rooted in clinging to views, clinging to rites and rituals, and clinging to the doctrine of self. Therein, this is the method of application: here, a certain person takes up the view, 'There is no other world, the self is annihilated,' and so, conditioned by clinging to views, he practices bodily misconduct, and so on. And another, having taken up the view, 'The self is annihilated in such-and-such an existence,' performs this or that wholesome action for arising in the sensual, form, or formless realms of existence, and so on—this is the application rooted in clinging to views. By this very method, the application rooted in clinging to the doctrine of self should also be known. Another, misapprehending the impure path as 'the path to purity' while thinking, 'Through morality there is purity; through observance there is purity,' practices bodily misconduct conditioned by clinging to rites and rituals, and so on—thus, the application rooted in clinging to rites and rituals in all existences should be known.

ඉදානි යස්ස සංසාරචක්කාරානං ඝාතනසමත්ථස්ස ධම්මට්ඨිතිඤාණස්ස අවිජ්ජාදිපච්චයපඅග්ගහාකාරං දස්සෙතුං කාමභවෙ ච අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොතීතිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවො දස්සිතො, තමෙව ඤාණං අවිජ්ජාදීසු පවත්තිආකාරෙන සද්ධිං පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං ආනෙත්වා නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො එවමයන්තිආදිමාහ. විසුද්ධිමග්ගටීකායං පන ‘‘ඉදානි ය්වායං සංසාරචක්කං දස්සෙන්තෙන කාමභවෙ අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොතීතිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයභාවො සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයුප්පන්නභාවො දස්සිතො, තමෙව පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං ආනෙත්වා නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො එවමයන්තිආදිමාහා’’ති වුත්තං. සාරත්ථදීපනියා විනයටීකායපි අයමෙව පාඨො ලිඛිතො. තත්ථ ච කාමභවෙ ච අවිජ්ජාතිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවො සංසාරචක්කං දස්සෙන්තෙන වුත්තො න හොති තස්ස ච අවිජ්ජා නාභි, මූලත්තාතිආදිනා පුබ්බෙව දස්සිතත්තා උපරි චක්කරූපතො පයොගත්තෙන උපසංහාරාභාවා ච. ‘‘අපි ච තමෙව පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවං නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො’’ති ච වුත්තං, න චෙත්ථ පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවො නිගමනවසෙන පධානත්තෙන දස්සිතො, අථ ඛො පච්චයපරිග්ගහවසප්පවත්තං ධම්මට්ඨිතිඤාණමෙව [Pg.47] යථාවුත්තපච්චයපරිග්ගහාකාරස්ස නිගමනවසෙන දස්සිතං. තථා හි ‘‘එවමයං අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ ධම්මා හෙතුසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණං. අතීතම්පි අද්ධානං. අනාගතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජා හෙතු…පෙ… ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.46) ධම්මට්ඨිතිඤාණමෙව පධානත්තෙන දස්සිතං. ‘‘අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා’’තිආදි පන පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණන්ති (පටි. ම. මාතිකා 4; 1.45) වුච්චමානත්තා තස්ස පච්චයපරිග්ගහාකාරපරිදීපනත්ථං විසයත්තෙන වුත්තං, න පධානත්තෙන.

Now, in order to show the manner of grasping the conditions beginning with ignorance for the knowledge of the stability of phenomena, which is capable of destroying the spokes of the wheel of saṃsāra, the state of being a condition and a conditioned phenomenon for things beginning with ignorance was shown by the text beginning, 'In the kamma-existence, ignorance is a condition for formations in the kamma-existence.' The commentator, wishing to present that very knowledge together with its mode of occurrence in regard to things beginning with ignorance by way of conclusion, brought forth the Pāḷi text of the Paṭisambhidāmagga and said the words beginning, 'Thus this...' In the Visuddhimagga-ṭīkā, however, it is said: 'Now, by one showing the wheel of saṃsāra, the state of being a condition for things beginning with ignorance and the state of being a conditioned phenomenon for things beginning with formations were shown by the text beginning, "In the kamma-existence, ignorance is a condition for formations in the kamma-existence." Wishing to present that very state of being a condition and conditioned phenomenon by way of conclusion, he brought forth the Pāḷi text of the Paṭisambhidāmagga and said the words beginning, "Thus this..."' This same reading is also written in the Sāratthadīpanī, the Vinaya-ṭīkā. And there, the state of being a condition and conditioned phenomenon for things beginning with ignorance is not stated by the one showing the wheel of saṃsāra with the text beginning 'In the kamma-existence, ignorance...', because that was already shown before by the text beginning, 'Ignorance is the navel, the root...', and because there is no subsequent concluding summary by way of application as a wheel-simile. And it is said, 'Moreover, presenting that very state of being a condition and conditioned phenomenon by way of conclusion.' And here, the state of being a condition and conditioned phenomenon is not presented primarily by way of conclusion; but rather, only the knowledge of the stability of phenomena, which proceeds by way of grasping conditions, is presented by way of conclusion for the aforesaid manner of grasping conditions. For that very reason, it is only the knowledge of the stability of phenomena that is presented as primary: 'Thus this ignorance is a cause, formations are causally arisen; both these phenomena are causally arisen. Wisdom in grasping conditions is the knowledge of the stability of phenomena. In the past period as well... In the future period as well, ignorance is a cause... the knowledge of the stability of phenomena.' But the text beginning, 'Ignorance is a cause, formations are causally arisen,' is stated as the object for the purpose of clarifying the manner of grasping conditions for that knowledge, because it is said, 'Wisdom in grasping conditions is the knowledge of the stability of phenomena'; it is not stated as primary.

අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – එවන්ති අනන්තරෙ වුත්තනයෙන අයං අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං හෙතු, සඞ්ඛාරා ච තෙන හෙතුනා සමුප්පන්නා. උභොපෙතෙති යස්මා අයං අවිජ්ජා පරපරිකප්පිතපකතිඉස්සරාදි විය අහෙතුකා නිච්චා ධුවා න හොති, අථ ඛො ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති (ම. නි. 1.103) වචනතො සයම්පි සහෙතුකා සඞ්ඛතා අනිච්චායෙව හොති, තස්මා උභොපෙතෙ අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නායෙව. ඉතීති එවං යථාවුත්තනයෙන පච්චයපරිග්ගණ්හනෙ යා පඤ්ඤා, තං ධම්මානං ඨිතිසඞ්ඛාතෙ කාරණෙ යාථාවතො පවත්තත්තා ධම්මට්ඨිතිඤාණං නාමාති.

Herein, this is the meaning: 'Thus' (evaṃ) refers to the method stated immediately before: this ignorance is the cause of formations, and formations have arisen from that cause. As for 'Both these' (ubhopete), because this ignorance is not causeless, permanent, and constant like the nature (pakati), Īśvara, and so on, imagined by others—but rather, because of the teaching, 'From the arising of the taints, there is the arising of ignorance,' it itself also has a cause, is conditioned, and is indeed impermanent—therefore, both these, ignorance and formations, are indeed causally arisen. As for 'Thus' (iti), the wisdom in grasping conditions in the aforesaid manner, because it proceeds according to reality regarding the cause known as the stability of phenomena, is named the knowledge of the stability of phenomena.

එත්ථ හි ඤාණස්ස විසයවිභාවනවසෙනෙව අවිජ්ජාදීනං පච්චයාදිභාවො වුත්තො, න පධානත්තෙන, ඤාණමෙව පනෙත්ථ පධානතො වුත්තං, තස්මා එතස්ස ඤාණස්ස පච්චයපරිග්ගහාකාරදස්සනත්ථමෙව හෙට්ඨාපි කාමභවෙ ච අවිජ්ජාතිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයාදිභාවො වුත්තො, ඉධාපි නිගමනවසෙන උපසංහටො, න භවචක්කදස්සනත්ථන්ති අයමෙත්ථ අත්තනො මති.

Herein, indeed, the conditionality of ignorance and so forth is stated merely to clarify the object of knowledge, not as primary. Knowledge itself is stated as primary here. Therefore, for the purpose of showing the manner of grasping conditions for this knowledge, the conditionality of ignorance and so forth was stated previously with 'in the kamma-existence, ignorance...' and here too it is brought in by way of conclusion, not for the purpose of showing the wheel of becoming. This is my opinion here.

තත්ථ ච පච්චයුප්පන්නධම්මෙසු අදිට්ඨෙසු හෙතූනං පච්චයභාවොපි න සක්කා දට්ඨුන්ති ‘‘සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා’’ති පච්චයපරිග්ගහඤාණනිද්දෙසෙ (පටි. ම. 1.45) පච්චයුප්පන්නධම්මානම්පි ගහණං කතන්ති වෙදිතබ්බං. එතෙන නයෙනාති අවිජ්ජායං වුත්තනයෙන සඞ්ඛාරා හෙතු, විඤ්ඤාණං හෙතුසමුප්පන්නන්තිආදිනා සබ්බානි ජාතිපරියොසානානි පදානි විත්ථාරෙතබ්බානි.

And therein, when the conditioned phenomena are unseen, even the conditionality of causes cannot be seen. Thus, it should be understood that in the exposition of the knowledge that grasps conditions, with 'volitional formations are causally arisen,' the grasping of conditioned phenomena is also done. By 'in this way' it is meant that in the manner stated regarding ignorance, all the terms ending with birth, such as 'volitional formations are the cause, consciousness is causally arisen,' and so on, should be elaborated in detail.

එවං පටිසම්භිදාමග්ගපාළියා ධම්මට්ඨිතිඤාණස්ස අවිජ්ජාදීසු පවත්තිආකාරං දස්සෙත්වා ඉදානි තස්ස තෙසු පච්චයෙසු අඤ්ඤෙහිපි ආකාරෙහි පවත්තිආකාරං [Pg.48] දස්සෙතුං තත්ථාතිආදි වුත්තං. තත්ථ තත්ථාති තෙසු පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු. සඞ්ඛිප්පන්ති එත්ථ අවිජ්ජාදයො හෙතුසාමඤ්ඤෙන ඵලසාමඤ්ඤෙන වාති සඞ්ඛෙපො, සඞ්ගහො, කොට්ඨාසො රාසීති අත්ථො. සො පන ජාතිතො දුවිධොපි කාලභෙදවසෙන චතුබ්බිධො ජාතො. පච්චුප්පන්නො අද්ධාති අනුවත්තති. තණ්හුපාදානභවා ගහිතා කිලෙසකම්මසාමඤ්ඤතො තදවිනාභාවතො ච. අවිජ්ජාදිකිලෙසවට්ටම්පි විපාකධම්මධම්මතාසරික්ඛතාය ඉධ කම්මවට්ටමෙවාති ආහ ඉමෙ පඤ්ච ධම්මාතිආදි. විපාකා ධම්මාතිආදීසු කම්මජඅරූපක්ඛන්ධානමෙව විපාකසද්දවචනීයත්තෙපි නාමරූපාදිපදෙසු රූපමිස්සම්පි ඵලපඤ්චකං අරූපප්පධානතාය ච තබ්බහුලතාය ච ‘‘විපාකවට්ට’’න්ති වුත්තං. විපාකප්පධානං වට්ටං, විපාකබහුලං වා වට්ටන්ති අත්ථො. කම්මජපරියායො වා එත්ථ විපාක-සද්දො දට්ඨබ්බො. ජාතිජරාමරණාපදෙසෙනාති පරමත්ථධම්මවිනිමුත්තජාතිජරාමරණං නාම නත්ථීති තදපදෙසෙන තෙසං කථනෙන තංමුඛෙනාති අත්ථො. ආකිරීයන්ති පකාසීයන්තීති ආකාරා, අවිජ්ජාදිසරූපා, තතො පච්චයාකාරතොති අත්ථො. එකො සන්ධීති අවිච්ඡෙදප්පවත්තිහෙතුභූතො හෙතුඵලසන්ධි, දුතියො ඵලහෙතුසන්ධි, තතියො හෙතුඵලසන්ධීති දට්ඨබ්බං.

Thus, having shown by means of the Paṭisambhidāmagga-pāḷi the mode of occurrence of the knowledge of the stability of phenomena with regard to ignorance and so forth, now, to show its mode of occurrence in those conditions by other aspects as well, the passage beginning 'therein' was stated. Herein, 'therein' means among those factors of dependent origination. Ignorance and so forth are summarized herein by commonality of cause or by commonality of result; therefore, it is a 'summary.' The meaning is a collection, a portion, a heap. That summary, however, although twofold by way of category, becomes fourfold by way of the division of time. 'The present time' is carried forward. Craving, clinging, and becoming are included because of their commonality with defilements and kamma, and because of their inseparability. Although the cycle of defilements beginning with ignorance is the cycle of defilements, here, due to its similarity to the nature of being a resultant phenomenon, it is called only the cycle of kamma; therefore, he said, 'these five phenomena,' and so on. In 'resultant phenomena,' and so on, although the term 'result' is properly spoken only of the kamma-born formless aggregates, in the sections on 'name-and-form,' etc., the fivefold result, even though mixed with material form, is called the 'cycle of result' because of the predominance of the formless and its abundance. The meaning is: the cycle predominated by result, or the cycle abundant in result. Alternatively, the word 'result' should be understood here as a synonym for 'kamma-born.' 'By the designation of birth, aging, and death' means: because there is no such thing as birth, aging, and death apart from ultimate phenomena, it is spoken of by that designation, by that statement, by that means. This is the meaning. They are pointed out, they are made manifest; therefore, they are 'modes.' These modes have the intrinsic nature of ignorance and so forth. The meaning is 'from that, by the mode of condition.' 'One connection' should be understood as the cause-result connection, which is the cause for uninterrupted occurrence; the second is the result-cause connection; the third is the cause-result connection.

එවං ධම්මට්ඨිතිඤාණස්ස අවිජ්ජාදීසු අනෙකෙහි පකාරෙහි පවත්තිආකාරං දස්සෙත්වා ඉදානි තෙහි, අවුත්තෙහි ච සබ්බෙහි ආකාරෙහි භගවතො පටිච්චසමුප්පාදස්ස පටිවිද්ධභාවං, තස්ස ච ඤාණස්ස ධම්මට්ඨිතිඤාණසද්දප්පවත්තිනිමිත්තතං පටිසම්භිදාපාළිනයෙන දස්සෙතුං උපසංහාරවසෙන ඉති භගවාතිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං, තෙනාහ චතුසඞ්ඛෙපන්තිආදි. සබ්බාකාරතොති ඉධ කාමභවෙ ච අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයොතිආදිනා ඉධ වුත්තෙහි ච අවුත්තෙහි ච පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 225 ආදයො) ආගතෙහි සබ්බෙහි පකාරෙහි පටිවිජ්ඣති. තන්ති යෙන ඤාණෙන භගවා එවං ජානාති, තං ඤාණං. ඤාතට්ඨෙනාති ජානනට්ඨෙන. පජානනට්ඨෙනාති පටිවිජ්ඣනට්ඨෙන.

Thus, having shown the mode of occurrence of the knowledge of the stability of phenomena with regard to ignorance and so forth in many ways, now, to show, according to the method of the Paṭisambhidā-pāḷi, the Blessed One's penetration of dependent origination through all those aspects, both stated and unstated, and that this knowledge is the cause for the term 'knowledge of the stability of phenomena' to arise, the passage beginning 'Thus, the Blessed One...' was stated by way of conclusion. Herein, 'thus' is a reference to the manner already stated; therefore, he said, 'the four summaries,' and so on. 'In all aspects' means: he penetrates by all the methods—both those stated here in this commentary, such as 'In the sensual realm, ignorance is a condition for formations in the sensual realm,' and those unstated here but which have come down in the Paṭiccasamuppāda-vibhaṅga and so on. 'That' refers to that knowledge by which the Blessed One knows thus. 'In the sense of what is known' means in the sense of knowing. 'In the sense of what is clearly known' means in the sense of penetrating.

ඉදානි යමිදං ධම්මට්ඨිතිඤාණං පච්චයපරිග්ගහාකාරභෙදෙහි සද්ධිං පපඤ්චතො දස්සිතං, තස්මිං අරඝාතෙ එතස්ස උපයොගිතං දස්සෙතුං ඉමිනා ධම්මට්ඨිතිඤාණෙනාතිආදි වුත්තං. තත්ථ ධම්මට්ඨිතිඤාණෙන අරෙ හනීති සම්බන්ධො. කථන්ති? ආහ ‘‘තෙ ධම්මෙ’’තිආදි. තෙ අවිජ්ජාදිකෙ ධම්මෙ මහාවජිරඤාණාවුධෙන [Pg.49] තෙන ධම්මට්ඨිතිඤාණෙන යථාභූතං ඤත්වා තෙන බලවවිපස්සනාවුධෙන නිබ්බින්දන්තො අරියමග්ගාවුධෙන විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො අරෙ හනීති යොජනා. අරියමග්ගඤාණම්පි හි කිච්චතො සමුදයසච්චාදිබොධතො ‘‘ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති වුච්චති.

Now, this knowledge of the stability of phenomena has been shown in detail together with the various modes of grasping conditions. To show its utility in the destruction of the spokes of the wheel of existence, the passage beginning 'with this knowledge of the stability of phenomena' was stated. Therein, the connection is: 'He has cut the spokes with the knowledge of the stability of phenomena.' How? In response, he said, 'those phenomena,' and so on. The construction is as follows: Having known those phenomena beginning with ignorance as they truly are with that knowledge of the stability of phenomena, the weapon of the great diamond knowledge; then with that knowledge, the weapon of powerful insight, becoming disenchanted; and with that knowledge, the weapon of the noble path, becoming dispassionate and liberated, he destroyed the spokes. Indeed, even the knowledge of the noble path is called 'knowledge of the stability of phenomena' in terms of its function, because it understands the truth of origin and so on.

එකෙකං ධම්මක්ඛන්ධං එකෙකවිහාරෙන පූජෙමීති ධම්මක්ඛන්ධං ආරබ්භ පවත්තාපි විහාරකරණපූජා භගවති පෙමෙනෙව පවත්තත්තා සධාතුකාදිචෙතියපටිමණ්ඩිතත්තා ච භගවතොව පූජාති ආහ භගවන්තං උද්දිස්සාතිආදි. කිලෙසාරීන සො මුනීති එත්ථ නිග්ගහීතලොපො, කිලෙසාරීනං හතත්තාති අත්ථො. පච්චයාදීන චාරහොති එත්ථාපි නිග්ගහීතලොපො දට්ඨබ්බො.

With the thought, 'I will honor each and every Dhamma aggregate with a separate monastery,' although the offering of building a monastery arises in relation to the Dhamma aggregates, because it arises solely out of love for the Blessed One and because the monastery is adorned with cetiyas containing relics and so forth, it is an offering to the Blessed One alone. Therefore, he said, 'dedicated to the Blessed One,' and so on. In the phrase `Kilesārīna so munī`, there is an elision of the niggahīta. The meaning is: because he has destroyed the enemies that are the defilements. In `Paccayādīna cāraho` as well, the elision of the niggahīta should be noted.

සම්මාසම්බුද්ධොති එත්ථ සං-සද්දො සයන්ති අත්ථෙ පවත්තතීති ආහ ‘‘සාම’’න්ති, අපරනෙය්‍යො හුත්වාති අත්ථො. සබ්බධම්මානන්ති ඉදං කස්සචි විසයවිසෙසස්ස අග්ගහිතත්තා සිද්ධං. පදෙසග්ගහණෙ හි අසති ගහෙතබ්බස්ස නිප්පදෙසතාව විඤ්ඤායති, යථා දික්ඛිතො න දදාතීති. එවඤ්ච කත්වා අත්ථවිසෙසානපෙක්ඛා කත්තරියෙව බුද්ධ-සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා කම්මවචනිච්ඡාය අභාවතො. ‘‘සම්මා සාමං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධො’’ති එත්තකමෙව හි ඉධ සද්දතො ලබ්භති. සබ්බධම්මානන්ති ඉදං පන අත්ථතො ලබ්භමානං ගහෙත්වා වුත්තං, න හි බුජ්ඣනකිරියා අවිසයා යුජ්ජති. අභිඤ්ඤෙය්‍යෙති ලක්ඛණාදිතො අනිච්චාදිතො ච අභිවිසිට්ඨෙන ලොකියලොකුත්තරඤාණෙන ජානිතබ්බෙ චතුසච්චධම්මෙ. පරිඤ්ඤෙය්‍යෙති අනිච්චාදිවසෙන පරිච්ඡින්දිත්වා ජානිතබ්බං දුක්ඛං අරියසච්චමාහ. පහාතබ්බෙති සමුදයසච්චං. සච්ඡිකාතබ්බෙති නිරොධසච්චං. බහුවචනනිද්දෙසො පනෙත්ථ සොපාදිසෙසාදිකං පරියායසිද්ධං භෙදං අපෙක්ඛිත්වා කතො.

In 'Sammāsambuddho' (a Fully Enlightened One), the prefix 'saṃ-' occurs in the sense of 'by oneself' (sayaṃ); therefore, he said 'by oneself' (sāmaṃ), meaning 'not being led by another.' The phrase 'of all phenomena' is established because no specific domain of objects is taken. For when no part is taken, what is to be taken is understood as being without remainder, as in the saying, 'A consecrated person does not give.' And having done so, without regard for a specific meaning, the formation of the word 'buddha' should be understood as being solely in the agent sense, because there is no desire to express an object. For only this much, 'Because of having awakened rightly by oneself, he is a Sammāsambuddha,' is obtained here from the word itself. But the phrase 'of all phenomena' is stated by taking what is obtainable from the meaning, for the act of awakening is not tenable without an object. 'To be directly known' refers to the four true realities, which are to be known by the pre-eminent mundane and supramundane knowledge by way of their characteristics, impermanence, and so on. By 'to be fully understood,' he speaks of the noble truth of suffering, which is to be known by defining it by way of impermanence and so on. By 'to be abandoned,' he speaks of the truth of origin. By 'to be realized,' he speaks of the truth of cessation. The plural designation here is made with reference to the distinction established by convention, such as 'with residue,' and so on.

අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති ගාථාය පහාතබ්බභාවෙතබ්බානං සමුදයමග්ගසච්චානං හෙතුධම්මානං ගහණෙනෙව තප්ඵලානං දුක්ඛසච්චනිරොධසච්චානම්පි සිද්ධිතො පරිඤ්ඤාතබ්බඤ්ච පරිඤ්ඤාතං සච්ඡිකාතබ්බඤ්ච සච්ඡිකතන්ති ඉදම්පෙත්ථ සඞ්ගහිතමෙවාති දට්ඨබ්බං, තෙනාහ ‘‘තස්මා බුද්ධොස්මී’’ති. යස්මා චත්තාරිපි සච්චානි මයා බුද්ධානි, තස්මා සබ්බම්පි ඤෙය්‍යං බුද්ධොස්මි, අබ්භඤ්ඤාසින්ති අත්ථො.

In the verse beginning 'What is to be directly known,' it should be understood that by the very grasping of the causal phenomena—namely the truths of origin and path, which are to be abandoned and developed respectively—their results, the truths of suffering and cessation, are also established. Thus, this is also included herein: 'what was to be fully understood has been fully understood, and what was to be realized has been realized.' Therefore, he said, 'For that reason, I am a Buddha.' The meaning is: 'Because the four truths have been awakened to by me, therefore I am one who has awakened to all that is knowable; I have directly known it.'

විචිත්තවිසයපත්ථනාකාරප්පවත්තියා තණ්හා දුක්ඛවිචිත්තතාය පධානකාරණන්ති ආහ ‘‘මූලකාරණභාවෙනා’’ති. උභින්නන්ති චක්ඛුස්ස තංසමුදයස්ස ච. අප්පවත්තීති අප්පවත්තිනිමිත්තං, න අභාවමත්තං. තස්ස අවත්ථුත්තා [Pg.50] සප්පච්චයත්තාදිඅනෙකභෙදා සබ්බසඞ්ගහිතා. නිරොධප්පජානනාති සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිරොධස්ස පටිවිජ්ඣනා. එකෙකපදුද්ධාරෙනාපීති චක්ඛු චක්ඛුසමුදයොතිආදිනා එකෙකකොට්ඨාසනිද්ධාරණෙනාපි, න දුක්ඛසච්චාදිසාමඤ්ඤතො එවාති අධිප්පායො. තණ්හායපි සඞ්ඛාරදුක්ඛපරියාපන්නතාය පරිඤ්ඤෙය්‍යත්තා දුක්ඛසච්චභාවං දස්සෙතුං ‘‘ඡ තණ්හාකායා’’ති වුත්තං. යස්මිං පන අත්තභාවෙ සා උප්පජ්ජති, තස්ස මූලකාරණභාවෙන සමුට්ඨාපිකා පුරිමභවසිද්ධා තණ්හා සමුදයසච්චන්ති ගහෙතබ්බා. කසිණානීති කසිණාරම්මණානි ඣානානි. ද්වත්තිංසාකාරාති කෙසාදයො තදාරම්මණජ්ඣානානි ච. නව භවාති කාමභවාදයො තයො සඤ්ඤීභවාදයො තයො එකවොකාරභවාදයො තයො චාති නව භවා. චත්තාරි ඣානානීති ආරම්මණවිසෙසං අනපෙක්ඛිත්වා සාමඤ්ඤතො චත්තාරි ඣානානි වුත්තානි. විපාකකිරියානම්පි යථාරහං සබ්බත්ථ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. එත්ථ ච කුසලධම්මානං උපනිස්සයභූතා තණ්හාසමුට්ඨාපිකාති වෙදිතබ්බා, කිරියධම්මානං පන තස්ස අත්තභාවස්ස කාරණභූතා තණ්හා. අනුලොමතොති එත්ථ අවිජ්ජා දුක්ඛසච්චං, තංසමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හා ආසවා සමුදයසච්චන්ති යොජෙතබ්බං. සඞ්ඛාරාදීසු පන අවිජ්ජාදයොව සමුදයසච්චභාවෙන යොජෙතබ්බා. තෙනාති තස්මා.

Craving, because it occurs in the manner of desiring diverse objects, is the primary cause for the diversity of suffering; hence, it is said, 'as the root cause.' 'Of both' refers to the eye and its origin. 'Non-occurrence' refers to the cause of non-occurrence, not mere absence. Because of its not being an ultimate reality and its being conditioned, etc., many distinctions are all included. 'Knowing of cessation' means the penetration of cessation by way of realization and understanding. 'Even by the extraction of each term' means even by the determination of each individual part, such as 'the eye, the origin of the eye,' and so on, and not merely from a general sense of the truth of suffering, etc.—this is the intention. To show that craving has the nature of the truth of suffering, because it is included in the suffering of formations and is to be fully understood, it is said, 'the six bodies of craving.' However, in whatever individual existence that craving arises, the craving established in a previous existence, which is the originator by way of being the root cause of that existence, should be taken as the truth of the origin. 'Kasiṇas' means the meditative absorptions that have kasiṇas as their objects. 'Thirty-two aspects' means hair, etc., and the meditative absorptions that have those as their objects. 'Nine existences' are the three beginning with the sensuous existence, the three beginning with the percipient existence, and the three beginning with the one-constituent existence—thus there are nine existences. 'Four meditative absorptions' means the four meditative absorptions are spoken of generally, without regard to their specific objects. The inclusion of resultant and functional states should be understood as appropriate in all cases. And here, it should be known that craving, being a support condition for wholesome states, is the originator; for functional states, however, craving is the cause of that individual existence. In the section on 'in forward order,' ignorance is the truth of suffering; the previous craving or the taints that originate it should be connected as the truth of the origin. But in the case of formations and so on, ignorance and the like themselves should be connected as having the nature of the truth of the origin. `Tena` means `tasmā` (therefore).

විජ්ජාති අත්තනො විසයං විදිතං කරොතීති විජ්ජා. සම්පන්නත්තාති සමන්නාගතත්තා, සම්පුණ්ණත්තා වා. තත්‍රාති අම්බට්ඨසුත්තෙ. මනොමයිද්ධියාති එත්ථ ‘‘ඉධ භික්ඛු ඉමම්හා කායා අඤ්ඤං කායං අභිනිම්මිනාතී’’ති (දී. නි. 1.236) වුත්තත්තා සරීරබ්භන්තරඣානමනෙන අඤ්ඤස්ස සරීරස්ස නිබ්බත්තිවසෙන පවත්තා මනොමයිද්ධි නාම, සා අත්ථතො ඣානසම්පයුත්තා පඤ්ඤායෙව. සත්ත සද්ධම්මා නාම සද්ධා හිරී ඔත්තප්පං බාහුසච්චං වීරියං සති පඤ්ඤා ච. ගච්ඡති අමතං දිසන්ති දුක්ඛනිත්ථරණත්ථිකෙහි දට්ඨබ්බතො අමතං නිබ්බානමෙව දිසං ගච්ඡති, ඉමිනා ච චරණානං සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතඅරියමග්ගභාවතො නිබ්බානත්ථිකෙහි එකංසෙන ඉච්ඡිතබ්බතං දස්සෙති. ඉදානිස්සා විජ්ජාචරණසම්පදාය සාවකාදිඅසාධාරණතං දස්සෙතුං තත්ථ විජ්ජාසම්පදාතිආදි වුත්තං. තත්ථ ආසවක්ඛයවිජ්ජාවසෙන සබ්බඤ්ඤුතා සිජ්ඣති, චරණධම්මභූතෙසු ඣානෙසු [Pg.51] අන්තොගධාය මහාකරුණාසමාපත්තියා වසෙන මහාකාරුණිකතා සිජ්ඣතීති ආහ ‘‘විජ්ජා…පෙ… මහාකාරුණිකත’’න්ති. යථා තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං, යථා අඤ්ඤොපි විජ්ජාචරණසම්පන්නො බුද්ධො නියොජෙති, තථා අයම්පීති අත්ථො. තෙනාති අනත්ථපරිවජ්ජනඅත්ථනියොජනෙන. අත්තන්තපාදයොති ආදි-සද්දෙන පරන්තපඋභයන්තපා ගහිතා. අසජ්ජමානො භවෙසු අපච්චාගච්ඡන්තොති පහීනානං පුනානුප්පත්තිතො න පුන උපගච්ඡන්තො.

Knowledge is called `vijjā` because it makes its own domain known. `Sampannattā` means 'because of being endowed' or 'because of being fully perfected.' `Tatrā` refers to the Ambaṭṭha Sutta. Regarding `manomayiddhi` (mind-made psychic power), since it is stated, 'Here, a bhikkhu creates another body from this body,' it refers to the power that arises by way of producing another body through the mind of absorption from within one's own body; in essence, it is simply wisdom associated with absorption. The seven qualities of a good person are: faith, moral shame, moral dread, extensive learning, energy, mindfulness, and wisdom. The phrase 'he goes to the deathless direction' (`gacchati amataṃ disaṃ`) means that he goes to the direction that is the deathless, Nibbāna itself, because it is to be seen by those seeking liberation from suffering. And by this, it shows that because the conducts are the Noble Path comprised of the threefold training, they are to be wholeheartedly desired by those aiming for Nibbāna. Now, to show that this accomplishment in knowledge and conduct is not shared with disciples and others, the passage beginning with `tattha vijjāsampadā` (therein, the accomplishment in knowledge) was stated. Therein, omniscience is accomplished by way of the knowledge of the destruction of the taints, and great compassion is accomplished by way of the attainment of great compassion, which is included in the meditative absorptions that are the qualities of conduct; thus, it is said, 'knowledge... great compassion.' In the phrase `yathā taṃ`, `taṃ` is merely a particle; the meaning is: just as another Buddha endowed with knowledge and conduct directs, so too does this one. `Tena` means 'by avoiding what is unbeneficial and applying what is beneficial.' By `attantapādayo` (those who torment themselves, etc.), through the word `ādi` (etc.), those who torment others (`parantapa`) and those who torment both (`ubhayantapa`) are included. 'Not clinging to existences, not returning' means not approaching them again due to the non-re-arising of what has been abandoned.

තත්‍රාති යුත්තවාචාභාසනෙ සාධෙතබ්බෙ චෙතං භුම්මං. අභූතන්ති අභූතත්ථං. අතච්ඡන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අනත්ථසංහිතන්ති පිසුණාදිදොසයුත්තං. සම්මාගදත්තාති සුන්දරවචනත්තා, ගදනං ගදො, කථනන්ති අත්ථො. සුන්දරො ගදො වචනමස්සාති ‘‘සුගදො’’ති වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා ‘‘සුගතො’’ති වුත්තං.

`Tatra` (therein): this locative is used in the context of speaking suitable speech and in the context of what is to be proven. `Abhūtaṃ` means 'having an unreal meaning.' `Atacchaṃ` is a synonym for that. `Anatthasaṃhitaṃ` means 'connected with faults such as slander.' `Sammāgadattā` means 'because of being well-spoken,' that is, because of having beautiful speech; `gadanaṃ` (speaking) is `gado`, which means `kathanaṃ` (speaking). Because his speech is beautiful, he should be called `sugado`, but according to the method of etymology, by changing the letter `d` to `t`, `sugato` is said.

සභාවතොති දුක්ඛසභාවතො. ලොකන්ති ඛන්ධාදිලොකං. යථාවුත්තමත්ථං සුත්තතො ආහ යත්ථාතිආදි. තත්ථ යත්ථාති යස්මිං ලොකන්තසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ. තන්ති ලොකස්සන්තං, ඔකාසලොකෙ කායගමනෙන ඤාතබ්බං පත්තබ්බන්ති නාහං වදාමීති යොජනා. ඉදඤ්ච රොහිතදෙවපුත්තෙන ලොකස්ස කායගතිවසෙන අන්තගමනස්ස පුච්ඡිතත්තා වුත්තං. අප්පත්වා ලොකස්සන්තන්ති ඛන්ධාදිලොකං සන්ධාය වුත්තං.

'By nature' means 'by the nature of suffering.' 'World' refers to the world of aggregates and so on. He stated the meaning as it was said from the Sutta, beginning with 'where' and so on. There, 'where' means in Nibbāna, which is called the end of the world. 'That' refers to the end of the world. The interpretation is: 'I do not say that it is to be known or reached by bodily travel in the world of space.' And this was said because Rohitassa, the son of a deva, asked about going to the end of the world by way of bodily travel. 'Without having reached the end of the world' was said in reference to the world of aggregates and so on.

කින්තෙ පදසා ඔකාසලොකපරිබ්භමනෙන, පරිමිතට්ඨානෙ එව තං ඤාණගමනෙන ගච්ඡන්තානං දස්සෙමීති දස්සෙන්තො අපි චාතිආදිමාහ. තත්ථ බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙති සරීරෙ. තෙන රූපක්ඛන්ධං දස්සෙති. සසඤ්ඤිම්හීති සඤ්ඤාසීසෙන වෙදනාදයො තයො ඛන්ධෙ. සමනකෙති විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං. ලොකන්ති ඛන්ධාදිලොකං, දුක්ඛන්ති අත්ථො. ලොකනිරොධන්ති නිබ්බානෙන ලොකස්ස නිරුජ්ඣනං, නිබ්බානමෙව වා. අදෙසම්පි හි නිබ්බානං යෙසං නිරොධාය හොති, උපචාරතො තන්නිස්සිතං විය හොතීති ‘‘බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ ලොකනිරොධම්පි පඤ්ඤපෙමී’’ති වුත්තං, චක්ඛු ලොකෙ පියරූපං, සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣතීතිආදීසු (දී. නි. 2.401; විභ. 204) විය. කුදාචනන්ති කදාචිපි. අප්පත්වාති අග්ගමග්ගෙන අනධිගන්ත්වා. තස්මාති යස්මා තං ගමනෙන පත්තුං න සක්කා, තස්මා. හවෙති නිපාතමත්තං, එකංසත්ථෙ වා[Pg.52]. ලොකවිදූති සභාවාදිතො ඛන්ධාදිජානනකො. චතුසච්චධම්මානං අභිසමිතත්තා සමිතාවී, සමිතකිලෙසොති වා අත්ථො. නාසීසති න පත්ථෙති අප්පටිසන්ධිකත්තා.

What is the use to you of wandering through the world of space by foot? Desiring to show, 'I shall point out that end of the world to those who go by way of knowledge, right in this measured place,' he spoke the words beginning with 'And moreover.' Herein, 'in the fathom-long body' means in the physical body. By that, he indicates the aggregate of form. By the phrase 'with perception,' with perception as the chief, he indicates the three aggregates beginning with feeling. By the phrase 'with mind,' he indicates the aggregate of consciousness. 'The world' means the world of the aggregates, etc.; the meaning is suffering. 'The cessation of the world' means the cessation of the world by means of Nibbāna, or it is Nibbāna itself. For although Nibbāna is not a place, it is for the cessation of those aggregates and is figuratively as if dependent on them. Therefore, it is said, 'I make known the cessation of the world even in this fathom-long body,' just as in such passages as, 'The eye in the world is a pleasing form, a delightful form; here this craving, when it is ceasing, ceases,' and so on. 'At any time' means ever. 'Not having reached' means not having realized by the highest path. 'Therefore' means: because that end of the world cannot be reached by going, therefore... 'Have' is merely a particle, or it is in the sense of certainty. 'Knower of the world' means one who knows the aggregates, etc., by way of their intrinsic nature. 'One who is at peace' is so called because of having fully realized the dhammas of the Four Truths; or, the meaning is one who has pacified the defilements. 'He does not hope for' means he does not long for, due to the absence of relinking.

එවං සඞ්ඛෙපතො ලොකං දස්සෙත්වා ඉදානි විත්ථාරතො තං දස්සෙතුං අපි ච තයො ලොකාතිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉන්ද්‍රියබද්ධානං ඛන්ධානං සමූහසන්තානභූතො සත්තලොකො. සො හි රූපාදීසු සත්තවිසත්තතාය ‘‘සත්තො’’ති ච, ලොකියන්ති එත්ථ කම්මකිලෙසා තබ්බිපාකා චාති ‘‘ලොකො’’ති ච වුච්චති. අනින්ද්‍රියබද්ධානං උතුජරූපානං සමූහසන්තානභූතො ඔකාසලොකො. සො හි සත්තසඞ්ඛාරානං ආධාරතො ‘‘ඔකාසො’’ති ච, ලොකියන්ති එත්ථ තස්සාධාරා ච ආධෙය්‍යභූතාති ‘‘ලොකො’’ති ච පවුච්චති. ඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියබද්ධා පන සබ්බෙව උපාදානක්ඛන්ධා පච්චයෙහි සඞ්ඛතට්ඨෙන ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ච ‘‘සඞ්ඛාරලොකො’’ති ච වුච්චති. ආහරති අත්තනො ඵලන්ති ආහාරො, පච්චයො. තෙන තිට්ඨනසීලා උප්පජ්ජිත්වා යාව භඞ්ගා පවත්තනසීලාති ආහාරට්ඨිතිකා, සබ්බෙ සඞ්ඛතධම්මා. සබ්බෙ සත්තාති ච ඉමිනාපි වෙනෙය්‍යානුරූපතො පුග්ගලාධිට්ඨානත්තා දෙසනාය සඞ්ඛාරාව ගහිතා.

Having thus briefly shown the world, now, in order to show it in detail, the words beginning with 'Moreover, there are three worlds' were spoken. Herein, the world of beings (sattaloka) is the collective continuum of aggregates bound to the faculties. For that collection of aggregates is called a 'being' (satta) because of its extreme attachment to forms, etc., and it is called a 'world' (loka) because kamma, defilements, and their results are perceived therein. The world of space (okāsaloka) is the collective continuum of non-faculty-bound, temperature-produced matter. For because it is the basis for beings and formations, it is called 'space' (okāsa); and because moving and stationary beings, which are contained therein, are perceived in it, it is called 'world' (loka). All the aggregates of clinging, whether bound to faculties or not, are called the 'world of formations' (saṅkhāraloka) because they are conditioned by causes and because they are subject to dissolution and disintegration. 'It brings its own fruit' (āharati attano phalaṃ), thus it is 'nutriment' (āhāro); this means a condition. By that, they are of a nature to subsist; having arisen, they are of a nature to continue until dissolution. Thus they are 'sustained by nutriment' (āhāraṭṭhitikā); this refers to all conditioned phenomena. And by this phrase 'all beings' (sabbe sattā), in accordance with those to be trained and because the teaching is founded on the individual, only the formations are to be taken.

යාවතා චන්දිමසූරියා පරිහරන්තීති යත්තකෙ ඨානෙ චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති පවත්තන්ති. විරොචනාති තෙසං විරොචනහෙතු ඔභාසනහෙතූති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. දිසා භන්තීති සබ්බා දිසා යාවතා විගතන්ධකාරා පඤ්ඤායන්ති. අථ වා දිසාති උපයොගබහුවචනං. තස්මා විරොචමානා චන්දිමසූරියා යත්තකා දිසා භන්ති ඔභාසෙන්තීති අත්ථො. තාව සහස්සධා ලොකොති තත්තකෙන පමාණෙන සහස්සප්පකාරො ඔකාසලොකො, සහස්සචක්කවාළානීති අත්ථො. එත්ථාති සහස්සචක්කවාළෙ. වසොති ඉද්ධිසඞ්ඛාතො වසො වත්තතීති අත්ථො.

'As far as the moon and sun revolve' means in whatever place the moon and sun circle and move. 'Shining' is an ablative expression in the sense of cause, meaning: because of their shining, because of their illumination. 'The directions shine' means all directions appear, as far as they are free from darkness. Alternatively, 'directions' (disā) is an accusative plural. Therefore, the meaning is: the shining moon and sun illuminate as many directions as they shine upon. 'To that extent, a thousandfold world' means by that measure, the thousand-fold world of space; the meaning is a thousand world-systems. 'Herein' means in the thousand world-systems. 'Power' (vaso) means the ability called psychic power prevails; that is the meaning.

තම්පීති තිවිධම්පි ලොකං. අස්සාති අනෙන භගවතා සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතොති සම්බන්ධො. එකො ලොකොති ය්වායං හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සබ්බසඞ්ඛතානං පච්චයායත්තවුත්තිතො තෙන සාමඤ්ඤෙන සඞ්ඛාරලොකො එකො එකවිධො, එස නයො සෙසෙසුපි. සබ්බත්ථාපි ලොකියධම්මාව ලොකොති අධිප්පෙතා ලොකුත්තරානං පරිඤ්ඤෙය්‍යත්තාභාවා. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියොති [Pg.53] තථා තථා සමුප්පන්නා පජායෙව වුච්චන්ති. නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, හෙට්ඨිමා ච තයො ආරුප්පාති ඉමා සත්තවිධා පජායෙව විඤ්ඤාණං තිට්ඨති එත්ථාති විඤ්ඤාණට්ඨිතියො නාම. තත්ථ නානත්තං කායො එතෙසමත්ථීති නානත්තකායා. නානත්තං සඤ්ඤා එතෙසන්ති නානත්තසඤ්ඤිනො. සඤ්ඤාසීසෙනෙත්ථ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං ගහිතං, එස නයො සෙසෙසුපි.

'That too' refers to the threefold world. The connection is: by this Blessed One, even the world of formations is known in every way. 'One world' means that, by the method stated previously, due to the dependence of all conditioned things on conditions, the world of formations is one, of one kind, by way of commonality. This is the method in the remaining cases as well. In all instances, only worldly phenomena are intended by 'the world,' because supramundane phenomena do not have the nature of being something to be fully understood. The aggregates that have become the object of clinging are the aggregates of clinging. 'Seven stations of consciousness' refers only to beings who have arisen in such and such ways. Beings with diverse bodies and diverse perceptions, beings with diverse bodies and uniform perception, beings with uniform bodies and diverse perceptions, beings with uniform bodies and uniform perception, and the three lower immaterial realms—these seven kinds of beings are called 'stations of consciousness' because of the etymology 'consciousness abides herein' (viññāṇaṃ tiṭṭhati etthā). Therein, 'they have a diverse body,' thus they are 'of diverse bodies.' 'They have diverse perception,' thus they are 'of diverse perceptions.' Herein, rebirth-linking consciousness is taken with perception as the chief. This is the method in the remaining cases as well.

තත්ථ සබ්බමනුස්සා ච ඡ කාමාවචරදෙවා ච නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො නාම. තෙසඤ්හි අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසතාය නානා කායො, පටිසන්ධිසඤ්ඤා ච නවවිධතාය නානා. තීසු පඨමජ්ඣානභූමීසු බ්‍රහ්මකායිකා චෙව චතූසු අපායෙසු සත්තා ච නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො නාම. තෙසු හි බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදීනං තිණ්ණම්පි සරීරං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසං, පටිසන්ධිසඤ්ඤා පන පඨමජ්ඣානවිපාකවසෙන එකාව, තථා ආපායිකානම්පි, තෙසං පන සබ්බෙසං අකුසලවිපාකාහෙතුකාව පටිසන්ධිසඤ්ඤා. දුතියජ්ඣානභූමිකා ච පරිත්තාභ අප්පමාණාභ ආභස්සරා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො නාම. තෙසඤ්හි සබ්බෙසං එකප්පමාණොව කායො, පටිසන්ධිසඤ්ඤා පන දුතියතතියජ්ඣානවිපාකවසෙන නානා හොති. තතියජ්ඣානභූමියං පරිත්තසුභාදයො තයො, චතුත්ථජ්ඣානභූමියං අසඤ්ඤසත්තවජ්ජිතා වෙහප්ඵලා, පඤ්ච ච සුද්ධාවාසාති නවසු භූමීසු සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො නාම. ආභානානත්තෙන පන සබ්බත්ථ කායනානත්තං න ගය්හති, සණ්ඨානනානත්තෙනෙව ගය්හතීති. අසඤ්ඤසත්තා විඤ්ඤාණාභාවෙන විඤ්ඤාණට්ඨිතිසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡන්ති. නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනං පන යථා සඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්සාපි සුඛුමත්තා නෙවවිඤ්ඤාණං නාවිඤ්ඤාණං, තස්මා පරිබ්‍යත්තවිඤ්ඤාණකිච්චවන්තෙසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු න ගය්හති. තස්මා සෙසානි ආකාසානඤ්චායතනාදීනි තීණියෙව ගහිතානි, තෙහි සද්ධිං ඉමා සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියොති වෙදිතබ්බා.

Among those, all humans and the six sense-sphere deities are called 'diverse in body and diverse in perception.' For their bodies are diverse due to their dissimilarity to one another, and their rebirth-linking perception is diverse due to its ninefold variety. In the three planes of the first jhāna, the Brahmā hosts, and beings in the four states of deprivation, are called 'diverse in body and unified in perception.' For among them, the bodies of the three kinds, such as the Brahmā’s retinue, are dissimilar to one another, but their rebirth-linking perception is singular, being the result of the first jhāna. Similarly for those in the states of deprivation, the rebirth-linking perception of all of them is solely a rootless unwholesome resultant. And those of the second jhāna plane—the deities of limited radiance, immeasurable radiance, and radiant lustre—are called 'unified in body but diverse in perception.' For all of them have bodies of the same extent, but their rebirth-linking perception differs, being the result of the second and third jhānas. In the third jhāna plane, the three kinds of deities beginning with those of limited beauty; in the fourth jhāna plane, the Vehapphala deities, excluding the non-percipient beings, and the five Pure Abodes—beings in these nine planes are called 'unified in body and unified in perception.' However, diversity of body is not taken into account everywhere based on diversity of radiance, but is taken into account only based on diversity of configuration. The non-percipient beings are not included in the count of the stations of consciousness because of the absence of consciousness. As for the base of neither-perception-nor-non-perception, just as its perception is subtle, so too its consciousness is subtle, being neither consciousness nor non-consciousness; therefore, it is not included among the stations of consciousness, which have the function of manifest consciousness. Thus, only the remaining three, beginning with the base of infinite space, are included. Together with those, these should be known as the seven stations of consciousness.

අට්ඨ ලොකධම්මාති ලාභො අලාභො යසො අයසො නින්දා පසංසා සුඛං දුක්ඛන්ති ඉමෙ අට්ඨ ලොකස්ස සභාවත්තා ලොකධම්මා. ලාභාලාභාදිපච්චයා උප්පජ්ජනකා පනෙත්ථ අනුරොධවිරොධා වා ලාභාදිසද්දෙහි වුත්තාති වෙදිතබ්බා. නව සත්තාවාසාති හෙට්ඨා වුත්තා සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො [Pg.54] එව අසඤ්ඤසත්තචතුත්ථාරුප්පෙහි සද්ධිං ‘‘නව සත්තාවාසා’’ති වුච්චන්ති. සත්තා ආවසන්ති එත්ථාති සත්තාවාසා, සත්තනිකායො, අත්ථතො තථා පවත්තා පජා එව ඉධ සඞ්ඛාරලොකභාවෙන ගය්හන්තීති වෙදිතබ්බා. දසායතනානීති ධම්මායතනමනායතනවජ්ජිතානි දස.

The eight worldly conditions are: gain, loss, fame, disrepute, censure, praise, pleasure, and pain. These eight are called worldly conditions because they are the nature of the world. It should be understood that herein, it is only the attraction and repulsion that arise due to causes such as gain and loss that are spoken of by the terms 'gain' and so on. The nine abodes of beings: the seven stations of consciousness spoken of before, together with the non-percipient beings and the fourth formless sphere, are called the 'nine abodes of beings.' Beings (sattā) dwell (āvasanti) herein (ettha), thus they are abodes of beings (sattāvāsā); a group of beings. In essence, it is the beings who exist in such a way that are here taken as the world of formations. The ten sense bases are the ten excluding the mind-object base and the mind base.

එත්ථ ච තීසු භවෙසු අස්සාදදස්සනවසෙන තිස්සො වෙදනාව ලොකභාවෙන වුත්තා, තථා පච්චයදස්සනවසෙන චත්තාරොව ආහාරා. අත්තග්ගාහනිමිත්තදස්සනවසෙන ඡ අජ්ඣත්තිකානෙව ආයතනානි. ථූලසඤ්ඤීභවදස්සනවසෙන සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියොව, අනුරොධවිරොධදස්සනවසෙන අට්ඨ ලොකධම්මා වා, ථූලායතනදස්සනවසෙන දසායතනානෙව ලොකභාවෙන වුත්තානි. තෙසං ගහණෙනෙව තන්නිස්සයතප්පටිබද්ධා තදාරම්මණා සබ්බෙ තෙභූමකා නාමරූපධම්මා අත්ථතො ගහිතා එව හොන්ති. සෙසෙහි පන එකවිධාදිකොට්ඨාසෙහි සරූපෙනෙව තෙ ගහිතාති වෙදිතබ්බං.

And herein, with respect to the three planes of existence, by way of showing delight, only the three feelings are spoken of as 'world.' Similarly, by way of showing conditions, only the four nutriments; by way of showing the sign for grasping as 'self,' only the six internal sense bases; by way of showing existence with coarse perception, only the seven stations of consciousness; by way of showing attraction and repulsion, only the eight worldly conditions; and by way of showing the coarse sense bases, only the ten sense bases are spoken of as 'world.' By the very grasping of these, all phenomena of name-and-form of the three planes—which are dependent on them, connected with them, and have them as their object—are in essence grasped. But it should be understood that by the remaining sections, beginning with the onefold, they are grasped by their own intrinsic nature.

ආසයං ජානාතීතිආදීසු ආහච්ච චිත්තං එත්ථ සෙතීති ආසයො, අඤ්ඤස්මිං විසයෙ පවත්තිත්වාපි චිත්තං යත්ථ සරසෙන පවිසිත්වා තිට්ඨති, සො වට්ටාසයො විවට්ටාසයොති දුවිධො. තත්ථ වට්ටාසයොපි සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨිවසෙන දුවිධො. විවට්ටාසයො පන විපස්සනාසඞ්ඛාතා අනුලොමිකා ඛන්ති, මග්ගසඞ්ඛාතං යථාභූතඤාණඤ්චාති දුවිධො. යථාහ –

In passages such as 'one knows the inclination' (āsayaṃ jānāti), 'inclination' (āsaya) is so called because the mind, having arrived, lies down (seti) in it (ettha). It is where the mind, even after having been engaged in another object, enters by its own nature and abides. This is twofold: the inclination connected with the round of existence (vaṭṭāsaya) and the inclination free from the round of existence (vivaṭṭāsaya). Therein, the inclination connected with the round of existence is twofold, by way of eternalist and annihilationist views. The inclination free from the round of existence, however, is twofold: conformity acceptance (anulomikā khanti), which is called insight, and the knowledge of things as they are (yathābhūtañāṇa), which is called the path. As it is said:

‘‘සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨි ච, ඛන්ති චෙවානුලොමිකං;

යථාභූතඤ්ච යං ඤාණං, එතං ආසයසද්දිත’’න්ති. (සාරත්ථ. ටී. 1.වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා);

“Eternalist and annihilationist views, and conformity acceptance; and that which is the knowledge of things as they are—this is called inclination.”

එතං දුවිධම්පි ආසයං සත්තානං අප්පවත්තික්ඛණෙයෙව භගවා සබ්බථා ජානාති. අනුසයන්ති කාමරාගානුසයාදිවසෙන සත්තවිධං අනුසයං. චරිතන්ති ‘‘සුචරිතදුච්චරිත’’න්ති නිද්දෙසෙ වුත්තං. අථ වා චරිතන්ති චරියා, තෙ රාගාදයො ඡ මූලචරියා, සංසග්ගසන්නිපාතවසෙන අනෙකවිධා හොන්ති. අධිමුත්තින්ති අජ්ඣාසයධාතුං, තත්ථ තත්ථ චිත්තස්ස අභිරුචිවසෙන නින්නතා, සා දුවිධා හීනාධිමුත්ති පණීතාධිමුත්තීති. යාය දුස්සීලාදිකෙ හීනාධිමුත්තිකෙ [Pg.55] සෙවන්ති, සා හීනාධිමුත්ති. යාය පණීතාධිමුත්තිකෙ සෙවන්ති, සා පණීතාධිමුත්ති. තං දුවිධම්පි අධිමුත්තිං භගවා සබ්බාකාරතො ජානාති. අප්පං රාගාදිරජං එතෙසන්ති අප්පරජක්ඛා, අනුස්සදරාගාදිදොසා. උස්සදරාගාදිදොසා මහාරජක්ඛා. උපනිස්සයභූතෙහි තික්ඛෙහි සද්ධාදිඉන්ද්‍රියෙහි මුදුකෙහි ච සමන්නාගතා තික්ඛින්ද්‍රියා මුදින්ද්‍රියා ච. හෙට්ඨා වුත්තෙහි ආසයාදීහි සුන්දරෙහි අසුන්දරෙහි ච සමන්නාගතා ස්වාකාරා ද්වාකාරා ච වෙදිතබ්බා. සම්මත්තනියාමං විඤ්ඤාපෙතුං සුකරා සුවිඤ්ඤාපයා, විපරීතා දුවිඤ්ඤාපයා. මග්ගඵලපටිවෙධාය උපනිස්සයසම්පන්නා භබ්බා, විපරීතා අභබ්බා. එවං සත්තසන්තානගතධම්මවිසෙසජානනෙනෙව සත්තලොකොපි විදිතො ධම්මවිනිමුත්තස්ස සත්තස්ස අභාවාති වෙදිතබ්බං.

The Blessed One knows in every way both these kinds of inclination in beings, even at the moment they are not occurring. 'Latent tendency' refers to the sevenfold latent tendency by way of the latent tendency to sensual lust, and so on. 'Conduct' is spoken of in the Niddesa as 'good conduct and bad conduct.' Or alternatively, 'conduct' means dispositions; these are the six root dispositions, such as that of lust, etc., which become manifold through association and combination. 'Inclination' means the element of disposition, the leaning of the mind towards this or that due to strong liking. It is twofold: inferior inclination and superior inclination. That by which one associates with the immoral and others of inferior disposition is inferior inclination. That by which one associates with those of superior disposition is superior inclination. The Blessed One knows both kinds of inclination in all their aspects. 'Those with little dust' are so called because there is little dust of lust, etc., for them; they are those whose faults of lust, etc., are not abundant. Those whose faults of lust, etc., are abundant are 'those with much dust.' Those endowed with keen faculties of faith, etc., which are a strong supporting condition, are 'those with keen faculties'; and those endowed with soft faculties are 'those with soft faculties.' Those endowed with the beautiful and unbeautiful inclinations, etc., mentioned above, should be understood as 'those of good character' and 'those of bad character.' Those who are easy to make understand the fixed course of rightness are 'easy to instruct'; the opposite are 'difficult to instruct.' Those endowed with the supporting condition for the penetration of the path and fruit are 'capable'; the opposite are 'incapable.' Thus, it should be understood that by the very knowing of the particular qualities of the phenomena that have gone into the continuity of beings, the world of beings is also known, because there is no being that is separate from phenomena.

එකං චක්කවාළං…පෙ… පඤ්ඤාසඤ්ච යොජනානීති එත්ථ හොතීති සෙසො. පරික්ඛෙපතො පමාණං වුච්චතීති සෙසො. චක්කවාළස්ස සබ්බං පරිමණ්ඩලං ඡත්තිංස සතසහස්සානි…පෙ… සතානි ච හොන්තීති යොජෙතබ්බං. තත්ථාති චක්කවාළෙ, ද්වෙ සතසහස්සානි චත්තාරි නහුතානි ච යොජනානි යානි එත්තකං එත්තකප්පමාණං බහලත්තෙන අයං වසුන්ධරා සඞ්ඛාතාති යොජනා. තත්ථ එත්තකන්ති කිරියාවිසෙසනං දට්ඨබ්බං. සන්ධාරකං ජලං එත්තකං එත්තකප්පමාණං හුත්වා පතිට්ඨිතන්ති යොජනා. එත්ථාති චක්කවාළෙ. අජ්ඣොගාළ්හුග්ගතාති අජ්ඣොගාළ්හා ච උග්ගතා ච. බ්‍රහාති මහන්තා. යොජනානං සතානුච්චො, හිමවා පඤ්චාති යොජනානං පඤ්චසතානි උච්චො උබ්බෙධො. තිපඤ්චයොජනක්ඛන්ධපරික්ඛෙපාති පන්නරසයොජනප්පමාණක්ඛන්ධපරිණාහා. නගව්හයාති රුක්ඛාභිධානා ජම්බූති යොජනා. සමන්තතොති සබ්බසොභාගෙන, ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච සතයොජනවිත්ථාරාති අත්ථො. යස්සානුභාවෙනාති යස්සා මහන්තතාකප්පට්ඨායිකාදිප්පකාරෙන පභාවෙන. පරික්ඛිපිත්වා තං සබ්බං, ලොකධාතුමයං ඨිතොති හෙට්ඨා වුත්තං සබ්බම්පි තං පරික්ඛිපිත්වා චක්කවාළසිලුච්චයො ඨිතො, අයං එකා ලොකධාතු නාමාති අත්ථො, ම-කාරො පදසන්ධිවසෙන වුත්තො. අථ වා තං සබ්බං ලොකධාතුං පරික්ඛිපිත්වා අයං චක්කවාළසිලුච්චයො ඨිතොති යොජෙතබ්බං.

One world-system…etc.…and fifty yojanas—here, the word 'hoti' is the remainder of the text. The measure is spoken of in terms of circumference—this is the remainder to be supplied. The entire circumference of the world-system is three million, six hundred thousand…etc.…and three hundred and fifty; thus it should be connected. There, meaning in the world-system, the two hundred thousand and forty thousand yojanas that exist—by this much measure in thickness is this earth reckoned; this is the connection. Therein, 'ettakaṃ' should be understood as an adverb. The supporting water, having become of such a measure, is established; this is the connection. Here, meaning in the world-system. 'Submerged and emerged' means both submerged and emerged. 'Brahā' means great. 'Of a hundred yojanas in height, the Himavā five' means five hundred yojanas in height. 'With a trunk-circumference of three-by-five yojanas' means having a trunk-circumference measuring fifteen yojanas. 'Nagavhayā' means the tree named Jambu; this is the connection. 'All around' means in all parts; both in length and in breadth, it is one hundred yojanas wide—this is the meaning. 'By whose power' means by the influence of which, characterized by aspects such as its greatness and its lasting for an eon. 'Having encompassed all that, this world-system stands' means: encompassing all that which was stated below, the Cakkavāḷa mountain of rock stands; this is called one world-system—this is the meaning. The letter 'ma' is stated by means of word combination. Alternatively, it should be connected thus: 'Having encompassed that entire world-system, this Cakkavāḷa mountain of rock stands.'

තත්ථාති [Pg.56] තස්සං ලොකධාතුයං. තාවතිංසභවනන්ති තිදසපුරං. අසුරභවනන්ති අසුරපුරං. අවීචිමහානිරයො ච තථා දසසහස්සයොජනො, සො පන චතුන්නං ලොහභිත්තීනමන්තරා යොජනසතායාමවිත්ථාරොපි සමන්තා සොළසහි උස්සදනිරයෙහි සද්ධිං දසසහස්සයොජනො වුත්තොති වෙදිතබ්බො. තදනන්තරෙසූති තෙසං චක්කවාළානං අන්තරෙසු. ලොකානං චක්කවාළානං අන්තරෙ විවරෙ භවත්තා ලොකන්තරිකා. තිණ්ණඤ්හි සකටචක්කානං පත්තානං වා ආසන්නට්ඨපිතානං අන්තරසදිසෙ තිණ්ණං තිණ්ණං චක්කවාළානං අන්තරෙසු එකෙකො ලොකන්තරිකනිරයො අට්ඨයොජනසහස්සප්පමාණො සීතනරකො සත්තානං අකුසලවිපාකෙන නිබ්බත්තති. අනන්තානීති තිරියං අට්ඨසු දිසාසු චක්කවාළානි ආකාසො විය අනන්තානි. උද්ධං පන අධො ච අන්තානෙව. අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙනාති එත්ථ අනන්තඤෙය්‍යපටිවෙධසාමත්ථියයොගතොව ඤාණං ‘‘අනන්ත’’න්ති වෙදිතබ්බං.

There, meaning in that world-system. 'Tāvatiṃsa realm' means the city of the Tidasas. 'Asura realm' means the city of the Asuras. The Avīci great hell is likewise ten thousand yojanas; however, it should be known that although it is one hundred yojanas in length and breadth between the four iron walls, it is said to be ten thousand yojanas together with the sixteen surrounding Ussada hells. 'In the intervals between them' means in the intervals between those world-systems. Because they are in the interval, the gap, between the world-systems, they are called Lokantarikā hells. Indeed, in a space similar to the interval between three cart-wheels or bowls placed near one another, in the interval between every three world-systems, a single Lokantarika hell arises, measuring eight thousand yojanas, a cold hell, produced by the unwholesome kamma-result of beings. 'Endless' means that horizontally, in the eight directions, the world-systems are endless like space. But above and below, they are indeed finite. In the phrase 'by the endless knowledge of the Buddha', the knowledge should be understood as 'endless' because of its connection with the capacity to penetrate the endless knowable phenomena.

අත්තනොති නිස්සක්කෙ සාමිවචනමෙතං, අත්තතොති අත්ථො. ගුණෙහි අත්තනො විසිට්ඨතරස්සාති සම්බන්ධො, තරග්ගහණඤ්චෙත්ථ අනුත්තරොති පදස්ස අත්ථනිද්දෙසවසෙන කතං, න විසිට්ඨස්ස කස්සචි අත්ථිතාය. සදෙවකෙ හි ලොකෙ සදිසකප්පොපි නාම කොචි තථාගතස්ස නත්ථි, කුතො සදිසො, තෙනාහ සීලගුණෙනාපි අසමොතිආදි. තත්ථ අසමෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි සමො අසමසමො. නත්ථි පටිමා එතස්සාති අප්පටිමො. එස නයො සෙසෙසුපි. තත්ථ උපමාමත්තං පටිමා, සදිසූපමා පටිභාගො. යුගග්ගාහවසෙන ඨිතො පටිමො පුග්ගලොති වෙදිතබ්බො. අත්තනාති අත්තතො. පුරිසදම්මෙතිආදීසු දමිතබ්බා දම්මා, ‘‘දම්මපුරිසා’’ති වත්තබ්බෙ විසෙසනස්ස පරනිපාතං කත්වා ‘‘පුරිසදම්මා’’ති වුත්තං, පුරිසග්ගහණඤ්චෙත්ථ උක්කට්ඨවසෙන ඉත්ථීනම්පි දමෙතබ්බතො. නිබ්බිසා කතා දොසවිසස්ස විනොදනෙන. අත්ථපදන්ති අත්ථාභිබ්‍යඤ්ජනකං පදං, වාක්‍යන්ති අත්ථො. එකපදභාවෙන ච අනඤ්ඤසාධාරණො සත්ථු පුරිසදම්මසාරථිභාවො දස්සිතො හොති, තෙනාහ භගවා හීතිආදි. අට්ඨ දිසාති අට්ඨ සමාපත්තියො. අසජ්ජමානාති වසීභාවප්පත්තියා නිස්සඞ්ගචාරා.

'Attano' here is a genitive word used in the sense of the ablative, meaning 'than oneself'. The connection is: 'of one more distinguished than oneself by qualities.' And here, the inclusion of the suffix '-tara' is done by way of indicating the meaning of the word 'anuttara', not because of the existence of anyone who is equal. Indeed, in the world with its gods, there is no one who can even be conceived of as equal to the Tathāgata, so how could there be one who is equal? Therefore, he said: 'unequaled even in the quality of virtue,' etc. Therein, he is equal to the unequaled Perfectly Enlightened Ones, therefore he is 'asamasama' (equal to the unequaled). There is no counterpart to him, therefore he is 'appaṭima' (without counterpart). This is the method in the remaining cases as well. Therein, 'paṭimā' is a mere likeness; 'paṭibhāga' is a close likeness. A 'paṭima' should be understood as a rival person, one who stands as if yoked together. 'Attanā' means 'than oneself'. In phrases such as 'purisadamma', 'dammā' are those to be tamed. While it should be stated as 'dammapurisā', it is stated as 'purisadammā', having placed the adjective after the noun. And here, the inclusion of 'purisa' (person/man) is by way of pre-eminence, because women are also to be tamed. They are 'made poisonless' (nibbisā katā) by the removal of the poison of hatred. 'Atthapadaṃ' means a word or phrase expressive of meaning; this is the meaning. And by this single term, the Teacher's unique quality of being the charioteer of tamable persons, not shared with others, is shown. Therefore, he said: 'For the Blessed One...' etc. 'Eight directions' means the eight attainments. 'Not clinging' means moving without attachment due to having attained mastery.

දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවො, තත්ථ නියුත්තොති දිට්ඨධම්මිකො, ඉධලොකත්ථො. කම්මකිලෙසවසෙන සම්පරෙතබ්බතො සමාගන්තබ්බතො සම්පරායො[Pg.57], පරලොකො, තත්ථ නියුත්තොති සම්පරායිකො, පරලොකත්ථො. පරමො උත්තමො අත්ථො පරමත්ථො, නිබ්බානං. සහ අත්ථෙන වත්තතීති සත්ථො, භණ්ඩමූලෙන වාණිජ්ජාය දෙසන්තරං ගච්ඡන්තො ජනසමූහො. සො අස්ස අත්ථීති සත්ථා, සත්ථවාහොති නිරුත්තිනයෙන. සො විය භගවාති ආහ ‘‘සත්ථා, භගවා සත්ථවාහො’’ති. ඉදානි තමත්ථං නිද්දෙසපාළිනයෙන දස්සෙතුං යථා සත්ථවාහොතිආදි වුත්තං. තත්ථ සත්ථෙති සත්ථිකෙ ජනෙ. කං උදකං තාරෙන්ති එත්ථාති කන්තාරො, නිරුදකො අරඤ්ඤප්පදෙසො. චොරාදීහි අධිට්ඨිතඅරඤ්ඤප්පදෙසාපි දුග්ගමනට්ඨෙන තංසදිසතාය කන්තාරාත්වෙව නිරුළ්හාති සාමඤ්ඤතො ‘‘කන්තාරං තාරෙතී’’ති වත්වා තං විවරන්තො චොරකන්තාරන්තිආදිමාහ.

'Diṭṭhadhamma' is said of the directly visible existence; one engaged in that is called 'diṭṭhadhammika', one concerned with the benefit of this world. 'Samparāya' is the next world, because it is to be reached, to be arrived at, by the power of kamma and defilements; one engaged in that is called 'samparāyika', one concerned with the benefit of the next world. The highest, supreme benefit is the ultimate benefit, 'paramattha', which is Nibbāna. A 'sattha' (caravan) is so called because it proceeds together with goods (`saha atthena`), or it is a group of people journeying to another region for trade with merchandise. He for whom that (caravan) exists is a 'satthavāha' (caravan leader), and he is called a 'satthā' (leader) by way of etymology. The Blessed One is like him, therefore it is said: 'The Teacher, the Blessed One, is a caravan leader.' Now, to show that meaning according to the method of the Niddesa Pāḷi, the passage beginning 'just as a caravan leader...' was stated. Therein, 'satthe' means the people of the caravan. 'Kantāra' is so called because 'they cross over water (kaṃ) here'; it means a waterless forest region. Forest regions inhabited by thieves and so on are also conventionally called 'kantāra' because of their similarity, in that they are difficult to traverse. Therefore, having stated generally 'he leads them across the wilderness', he clarifies this by saying 'the wilderness of thieves,' etc.

භගවතොති නිස්සක්කෙ සාමිවචනං, භගවන්තතො ධම්මස්සවනෙනාති අත්ථො. යථා ‘‘උපජ්ඣායතො අජ්ඣෙතී’’ති, භගවතො සන්තිකෙති වා අත්ථො. සරෙ නිමිත්තං අග්ගහෙසීති පුබ්බබුද්ධුප්පාදෙසු සද්ධම්මස්සවනපරිචයෙන ‘‘ධම්මො එසො වුච්චතී’’ති සරෙ ආකාරං ගණ්හි. පුබ්බාභියොගවසෙනෙව හි ඊදිසානං තිරච්ඡානානං ධම්මස්සවනාදීසු පසාදො උප්පජ්ජති වග්ගුලිආදීනං විය. ඉතරථා සබ්බතිරච්ඡානානම්පි තථා පසාදුප්පත්තිප්පසඞ්ගතො. යදි හි උප්පජ්ජෙය්‍ය, භගවා අනන්තචක්කවාළෙසු සබ්බසත්තානම්පි එකක්ඛණෙ සප්පාටිහාරියධම්මං සාවෙතුං සක්කොතීති සබ්බසත්තානම්පි ඉතො පුබ්බෙව විමුත්තිප්පසඞ්ගො සියා. යෙ පන දෙවමනුස්සනාගසුපණ්ණාදයො පකතියාව කම්මස්සකතඤ්ඤාණාදියුත්තා හොන්ති, තෙයෙව පුබ්බෙ අනුපනිස්සයාපි භගවතො සද්ධම්මස්සවනාදිනා පඨමං විවට්ටූපනිස්සයං පසාදං උප්පාදෙතුං සක්කොන්ති, න ඉතරෙති ගහෙතබ්බං. අරෙ අහම්පි නාමාති එත්ථ ‘‘කුතොහං ඉධ නිබ්බත්තොති ඔලොකෙත්වා මණ්ඩූකභාවතොති ඤත්වා’’ති ඉදං එත්තකම්පි අරෙ අහම්පි නාමාති විම්හයවචනෙනෙව සිජ්ඣතීති අවුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ජලන්ති ජලන්තො විජ්ජොතමානො. මණ්ඩූකොහන්ති ගාථාය උදකෙති සඤ්ජාතට්ඨානදස්සනං, තෙන ථලමණ්ඩූකතා නිවත්තනං කතං හොති. උදකෙ ජාතානම්පි කච්ඡපාදීනං ථලගොචරතාපි අත්ථීති තං නිවත්තනත්ථං ‘‘වාරිගොචරො’’ති වුත්තං, උදකසඤ්චාරීති අත්ථො.

'Bhagavato' is a genitive used in the ablative sense, meaning 'from the Blessed One by hearing the Dhamma.' Just as in 'one learns from the preceptor,' or alternatively, it means 'in the presence of the Blessed One.' 'He grasped the sign in the sound' means: through familiarity with hearing the good Dhamma in the time of past Buddhas, he grasped the characteristic in the sound, thinking, 'This is called the Dhamma.' For it is only by the power of past practice that serene faith arises in such animals upon hearing the Dhamma and so forth, just as for the bats and others. Otherwise, it would logically follow that serene faith would arise similarly for all animals. For if it were to arise, the Blessed One is able to make all beings in infinite world-systems hear the Dhamma with its miracles in a single moment; thus, it would follow that all beings would have attained liberation long before now. But only those—such as devas, humans, nāgas, supaṇṇas, and others—who by nature possess knowledge of the ownership of kamma and so forth can, even without a prior supporting condition, first generate serene faith that is a supporting condition for turning away from the round of rebirth, through hearing the Blessed One’s good Dhamma. Others cannot—this should be understood. Regarding 'Alas, it is I!', it should be understood that the thought process, 'Having looked to see, "Where have I been reborn here?" and having known, "It is in the state of a frog,"' is unstated, as this much is accomplished by the exclamation of wonder alone. 'Jalaṃ' means shining, glowing. In the verse 'I am a frog,' the word 'in the water' shows the place of birth; by this, the state of being a land-frog is negated. Even for those born in water, like turtles and others, there is the state of moving on land; to negate that, 'vārigocaro' (water-ranging) was said, meaning 'one who moves about in water.'

විමොක්ඛන්තිකඤාණවසෙනාති එත්ථ සබ්බසො කිලෙසෙහි විමුච්චතීති විමොක්ඛො, අග්ගමග්ගො, තස්ස අන්තො, අග්ගඵලං, තත්ථ භවං විමොක්ඛන්තිකං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සබ්බම්පි බුද්ධඤාණං. ඉදානි සම්මාසම්බුද්ධපදතො බුද්ධපදස්ස [Pg.58] විසෙසං දස්සෙතුං යස්මා වාතිආදි වුත්තං. සම්මාසම්බුද්ධපදෙන හි සත්ථු පටිවෙධඤාණානුභාවො වුත්තො, ඉමිනා පන බුද්ධපදෙන දෙසනාඤාණානුභාවොපි, තෙනාහ අඤ්ඤෙපි සත්තෙ බොධෙසීතිආදි.

Here, regarding 'by the power of the knowledge that is at the end of liberation': 'vimokkha' is so called because one is completely liberated from the defilements; it is the supreme path. Its 'anta' (end) is the supreme fruit. 'Vimokkhantikaṃ' is what exists at that end, which is all the Buddha-knowledge together with omniscience. Now, to show the distinction of the term 'Buddha' from the term 'Sammāsambuddha,' the passage beginning 'Because...' was stated. For by the term 'Sammāsambuddha,' the power of the Teacher's knowledge of penetration is stated, but by this term 'Buddha,' the power of the knowledge of teaching is also stated. Therefore, he said, 'He awakens other beings...' and so on.

ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමගරුගාරවාධිවචනන්ති සබ්බෙහි සීලාදිගුණෙහි විසිට්ඨස්ස තතො එව සබ්බසත්තෙහි උත්තමස්ස ගරුනො ගාරවවසෙන වුච්චමානවචනමිදං භගවාති. සෙට්ඨන්ති සෙට්ඨවාචකං වචනං සෙට්ඨගුණසහචරණතො. අථ වා වුච්චතීති වචනං, අත්ථො, සො සෙට්ඨොති අත්ථො. උත්තමන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ගරුගාරවයුත්තොති එත්ථ ගරුභාවො ගාරවං, ගරුගුණයොගතො ගරුකරණං වා ගාරවං, තෙන සාවකාදීනං අසාධාරණතාය ගරුභූතෙන මහන්තෙන ගාරවෙන යුත්තොති ගරුගාරවයුත්තො. අථ වා ගරු ච සබ්බලොකස්ස සික්ඛකත්තා තෙනෙව ගාරවයුත්තො චාතිපි යොජෙතබ්බං.

'Guṇavisiṭṭhasattuttamagarugāravādhivacanaṃ' means this term 'Bhagavā' is a designation spoken with reverence for the Teacher who is distinguished by all virtues such as morality, and for that very reason is supreme among all beings. 'Seṭṭhaṃ' (most excellent) is a term signifying excellence due to its association with excellent qualities. Alternatively, 'vacanaṃ' is so called because it is spoken; it means 'meaning,' and that meaning is 'excellent.' The same method applies to 'uttamaṃ' (highest). Regarding 'garugāravayutto' (endowed with weighty reverence): the state of being weighty (`garubhāvo`) is reverence (`gāravaṃ`); or, reverence is the act of holding in high esteem (`garukaraṇaṃ`) due to connection with weighty qualities. He is 'garugāravayutto' because he is endowed with that great reverence which is weighty due to its being uncommon to disciples and others. Alternatively, it should also be construed thus: he is a teacher (`garu`) because he is the instructor of the whole world, and for that very reason he is endowed with reverence (`gāravayutto`).

අවත්ථාය විදිතං ආවත්ථිකං. එවං ලිඞ්ගිකං. නිමිත්තතො ආගතං නෙමිත්තිකං. අධිච්ච යංකිඤ්චි නිමිත්තං අධිවචනවසෙන අනපෙක්ඛිත්වා පවත්තං අධිච්චසමුප්පන්නං, තෙනාහ ‘‘වචනත්ථමනපෙක්ඛිත්වා’’ති. යදිච්ඡාය ආගතං යාදිච්ඡකං. එත්ථ ච බාහිරං දණ්ඩාදි ලිඞ්ගං, අබ්භන්තරං තෙවිජ්ජාදි නිමිත්තං. පචුරජනවිසයං වා දිස්සමානං ලිඞ්ගං, තබ්බිපරීතං නිමිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සච්ඡිකාපඤ්ඤත්තීති සබ්බධම්මානං සච්ඡිකිරියානිමිත්තා පඤ්ඤත්ති. අථ වා සච්ඡිකාපඤ්ඤත්තීති පච්චක්ඛසිද්ධා පඤ්ඤත්ති. යංගුණනිමිත්තා හි සා, තෙ ගුණා සත්ථු පච්චක්ඛභූතාති ගුණා විය සාපි සච්ඡිකතා එව නාම හොති, න පරෙසං, වොහාරමත්තෙනාති අධිප්පායො. යංගුණනෙමිත්තිකන්ති යෙහි ගුණෙහි නිමිත්තභූතෙහි එතං නාමං නෙමිත්තිකඤ්ච ජාතං. වදන්තීති ධම්මසෙනාපතිස්ස ගරුභාවතො බහුවචනෙනාහ, සඞ්ගීතිකාරෙහි වා කතමනුවාදං සන්ධාය.

What is known through an occasion is 'āvatthikaṃ' (occasional). Similarly for 'liṅgikaṃ' (based on a mark). What has come from a sign is 'nemittikaṃ' (caused by a sign). What has arisen by chance without regard for any sign or designation is 'adhiccasamuppannaṃ' (fortuitously arisen); therefore he said, 'without regard for the meaning of the word.' What has come about by mere wish is 'yādicchakaṃ' (spontaneous). Here, an external mark (`liṅga`) is something like a staff, while an internal sign (`nimitta`) is something like the threefold knowledge. Or, a visible object in the sphere of many people is a mark, while its opposite is a sign—this should be understood. 'Sacchikāpaññatti' (a designation through realization) is a designation caused by the realization of all dhammas. Alternatively, it is a designation established through direct experience. For it is based on certain qualities, and those qualities are directly experienced by the Teacher. Therefore, like the qualities, the designation itself is truly realized, not merely a convention of others—this is the intention. 'Caused by those qualities' means: this name has arisen as something caused by those qualities which have become its signs. 'Vadanti' (they say) is stated in the plural out of respect for the General of the Dhamma, or with reference to the repetition made by the council reciters.

ඉස්සරියාදිභෙදො භගො අස්ස අත්ථීති භගී. මග්ගඵලාදිඅරියගුණං අරඤ්ඤාදිවිවෙකට්ඨානඤ්ච භජි සෙවි සීලෙනාති භජී. චීවරාදිපච්චයානං අත්ථරසාදීනඤ්ච සීලාදිගුණානඤ්ච භාගී, දායාදොති අත්ථො. විභජි උද්දෙසනිද්දෙසාදිප්පකාරෙහි ධම්මරතනං පවිභජීති විභත්තවා. රාගාදිපාපධම්මං භග්ගං අකාසීති භගවාති වුච්චතීති සබ්බත්ථ සම්බන්ධො. ගරුපි ලොකෙ භගවාති වුච්චතීති ආහ ‘‘ගරූ’’ති, යස්මා ගරු, තස්මාපි භගවාති අත්ථො. පාරමිතාසඞ්ඛාතං [Pg.59] භග්‍යමස්ස අත්ථීති භග්‍යවා. බහූහි ඤායෙහීති කායභාවනාදිකෙහි අනෙකෙහි භාවනාක්කමෙහි. සුභාවිතත්තනොති පච්චත්තෙ එතං සාමිවචනං, තෙන සුභාවිතසභාවොති අත්ථො. භවානං අන්තං නිබ්බානං ගතොති භවන්තගො. තත්ථ තත්ථ භගවාති සද්දසිද්ධි නිරුත්තිනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

Because he has fortune (`bhaga`) distinguished as sovereignty and so forth, he is `bhagī`. Because he habitually resorted to (`bhaji`) noble qualities such as the path and fruition, and secluded places such as the forest, he is `bhajī`. He is a distributor (`bhāgī`) of requisites such as robes, of the essence of the teaching, and of qualities such as morality; the meaning is that he is an heir who bestows the inheritance. Because he analyzed (`vibhaji`) the jewel of the Dhamma by means of summaries, expositions, and other methods, he is `vibhattavā`. Because he broke (`bhaggaṃ akāsi`) evil states such as lust, he is called `bhagavā`—this connection applies in all cases. A teacher (`garu`) is also called `bhagavā` in the world; therefore, it was said 'garu.' Because he is a teacher, he is also `bhagavā`—this is the meaning. Because he has the good fortune (`bhagya`) known as the perfections, he is `bhagyavā`. 'By many methods' means by numerous practices of development, such as the development of the body. 'Subhāvitattano' (of one who is well-developed) is a genitive used in the sense of the nominative; therefore, the meaning is 'one whose nature is well-developed.' Because he has gone to the end of existences (`bhavānaṃ antaṃ`), Nibbāna, he is `bhavantago`. In each of these explanations, the formation of the word `bhagavā` should be understood according to the method of etymology.

ඉදානි භගී භජීති නිද්දෙසගාථාය නවහි පදෙහි දස්සිතමත්ථං භග්‍යවාති ගාථාය ඡහි පදෙහි සඞ්ගහෙත්වා පදසිද්ධිං අත්ථයොජනානයභෙදෙහි සද්ධිං දස්සෙතුං අයං පන අපරො නයොතිආදි වුත්තං. තත්ථ වණ්ණවිපරියයොති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, තෙනෙව වණ්ණවිකාරො වණ්ණලොපො ධාතුඅත්ථෙන නියොජනඤ්චාති ඉමං තිවිධං ලක්ඛණං සඞ්ගණ්හාති. සද්දනයෙනාති සද්දලක්ඛණනයෙන. පිසොදරාදීනං සද්දානං ආකතිගණභාවතො වුත්තං ‘‘පිසොදරාදිපක්ඛෙපලක්ඛණං ගහෙත්වා’’ති. පක්ඛිපනමෙව ලක්ඛණං. තප්පරියාපන්නතාකරණඤ්හි පක්ඛිපනං. භග්‍යන්ති කුසලං.

Now, in order to show the meaning presented by nine terms in the explanatory verse beginning 'bhagī bhajī', summarized by six terms in the verse beginning 'bhāgyavā', together with the method of word formation and the distinctions in the methods of applying the meaning, the words beginning 'ayaṃ pana aparo nayo' were spoken. Therein, in the phrase 'vaṇṇavipariyayo'ti, the word 'iti' has the meaning of 'and so forth'; by that, it encompasses this threefold characteristic: alteration of letters, elision of letters, and connection with the root meaning. 'Saddanayena' means by the method of word characteristics. Because words beginning with 'pisodara' belong to an irregular group (ākatigaṇa), it is said, 'having taken the characteristic of inclusion in the Pisodarādi group'. Inclusion itself is the characteristic. Indeed, the act of making something included in that group is called inclusion. 'Bhagyaṃ' is merit.

ලොභාදයො චත්තාරො දොසා එකකවසෙන ගහිතා. අහිරිකාදයො දුකවසෙන. අක්කොච්ඡිමන්තිආදිනා (ධ. ප. 3-4) පුනප්පුනං කුජ්ඣනවසෙන චිත්තපරියොනන්ධනො කොධොව උපනාහො. පරෙසං පුබ්බකාරිතාලක්ඛණස්ස ගුණස්ස නිපුඤ්ඡනො මක්ඛො නාම. බහුස්සුතාදීහි සද්ධිං යුගග්ගාහො අත්තනො සමකරණං පලාසො. අත්තනො විජ්ජමානදොසපටිච්ඡාදනා මායා. අවිජ්ජමානගුණප්පකාසනං සාඨෙය්‍යං. ගරූසුපි ථද්ධතා අනොනතතා ථම්භො. තදුත්තරිකරණලක්ඛණො සාරම්භො. ජාතිආදිං නිස්සාය උන්නතිලක්ඛණො මානො. අබ්භුන්නතිලක්ඛණො අතිමානො. ජාතිආදිං නිස්සාය මජ්ජනාකාරප්පත්තො මානොව මදො නාම. සො සත්තවීසතිවිධො. කාමගුණෙසු චිත්තස්ස වොස්සග්ගො පමාදො. කායදුච්චරිතාදීනි තිවිධදුච්චරිතානි. තණ්හාදිට්ඨිදුච්චරිතවසෙන තිවිධසංකිලෙසා. රාගදොසමොහාව මලානි. තෙයෙව කායදුච්චරිතාදයො ච තිවිධවිසමානි. කාමබ්‍යාපාදවිහිංසාසඤ්ඤා තිවිධසඤ්ඤා නාම. තෙයෙව විතක්කා. තණ්හාදිට්ඨිමානා පපඤ්චා. සුභසුඛනිච්චඅත්තවිපරියෙසා චතුබ්බිධවිපරියෙසා. ඡන්දාදයො අගති. චීවරාදීසු පච්චයෙසු ලොභා චත්තාරො තණ්හුපාදා. බුද්ධධම්මසඞ්ඝසික්ඛාසු කඞ්ඛා, සබ්‍රහ්මචාරීසු කොපො ච [Pg.60] පඤ්ච චෙතොඛීලා. කාමෙ කායෙ රූපෙ ච අවීතරාගතා, යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛාදිඅනුයොගො, අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියචරණඤ්ච පඤ්ච චෙතොවිනිබන්ධා. රූපාභිනන්දනාදයො පඤ්ච අභිනන්දනා. කොධමක්ඛඉස්සාසාඨෙය්‍යපාපිච්ඡතාසන්දිට්ඨිපරාමාසා ඡ විවාදමූලානි. රූපතණ්හාදයො ඡ තණ්හාකායා. මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො අට්ඨමග්ගඞ්ගපටිපක්ඛා මිච්ඡත්තා. තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, තං පටිච්ච ඡන්දරාගො, තං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, තං පටිච්ච පරිග්ගහො, තං පටිච්ච මච්ඡරියං, තං පටිච්ච ආරක්ඛා, ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදානාදිඅනෙකාකුසලරාසීති නව තණ්හාමූලකා ධම්මා. පාණාතිපාතාදයො දස අකුසලකම්මපථා. චත්තාරො සස්සතවාදා තථා එකච්චසස්සතවාදා අන්තානන්තිකා අමරාවික්ඛෙපිකා ද්වෙ අධිච්චසමුප්පන්නිකා සොළස සඤ්ඤීවාදා අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා සත්ත උච්ඡෙදවාදා පඤ්ච දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදාති එතානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි. රූපතණ්හාදිඡතණ්හා එව පච්චෙකං කාමතණ්හාභවතණ්හාවිභවතණ්හාවසෙන අට්ඨාරස හොන්ති, තා අජ්ඣත්තබහිද්ධරූපාදීසු පවත්තිවසෙන ඡත්තිංස, පුන කාලත්තයවසෙන අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතානි හොන්ති. පභෙද-සද්දං පච්චෙකං සම්බන්ධිත්වා ලොභප්පභෙදොතිආදිනා යොජෙතබ්බං. සබ්බදරථපරිළාහකිලෙසසතසහස්සානීති සබ්බානි සත්තානං දරථසඞ්ඛාතපරිළාහකරානි කිලෙසානං අනෙකානි සතසහස්සානි, ආරම්මණාදිවිභාගතො පවත්තිආකාරවිභාගතො ච නෙසං එවං පභෙදො වෙදිතබ්බො. පඤ්ච මාරෙ අභඤ්ජීති සම්බන්ධො. පරිස්සයානන්ති උපද්දවානං.

Greed and the other three faults are taken as a single unit. Shamelessness and the others are taken as a dyad. Resentment (upanāha) is anger that repeatedly entangles the mind, as in 'He abused me' and so forth. The effacing of others' previously performed virtuous qualities is called 'makkha' (denigration). 'Palāsa' (rivalry) is making oneself equal to the learned and others. 'Māyā' (deceit) is the concealment of one’s own existing faults. 'Sāṭheyya' (fraud) is the display of non-existent virtues. 'Thambha' (obstinacy) is stiffness and unbendingness even toward venerable ones. 'Sārambha' (presumption) is that which is characterized by seeking to surpass others. 'Māna' (conceit) is that which is characterized by exaltation based on birth and other factors. 'Atimāna' (arrogance) is that which is characterized by excessive exaltation. 'Mada' (intoxication) is conceit that has reached a state of infatuation based on birth and other factors; it is of twenty-seven kinds. 'Pamāda' (heedlessness) is the mind’s negligence regarding sensual pleasures. Bodily misconduct and so forth are the threefold misconduct. By way of misconduct rooted in craving and views, there are the threefold defilements. Lust, hatred, and delusion are the stains (malāni). Those very things, or bodily misconduct and so forth, are the threefold inequalities. Perceptions of sensuality, ill-will, and harmfulness are called the threefold perceptions. Those very things are also the threefold thoughts (vitakkā). Craving, views, and conceit are the proliferations (papañcā). The fourfold perversions are the perversions regarding the beautiful, pleasure, permanence, and self. Partiality and so forth are the wrong courses (agati). Greed for requisites such as robes and so forth are the four arisings of craving. Doubt regarding the Buddha, Dhamma, Sangha, and the training, and anger toward fellow practitioners are the five mental barbs (cetokhīlā). Lack of dispassion for sensual pleasures, the body, and forms; having eaten one's fill and indulging in the pleasure of lying down; and practicing the holy life with an aspiration for some group of devas—these are the five mental bonds (cetovinibandhā). Delight in forms and so forth are the five kinds of delight. Anger, denigration, envy, fraud, wicked desires, and adherence to one's own views are the six roots of dispute. Craving for forms and so forth are the six classes of craving. Wrong view and so forth, which are the opposites of the eight path factors, are the eight wrongnesses (micchattā). Dependent on craving, there is seeking; dependent on seeking, there is gain; dependent on gain, there is decision; dependent on that, there is desire and lust; dependent on that, there is attachment; dependent on that, there is possessiveness; dependent on that, there is stinginess; dependent on that, there is guarding; and because of guarding, a mass of many unwholesome states such as the taking up of weapons arises—thus, these are the nine phenomena rooted in craving. Killing living beings and so forth are the ten unwholesome courses of action. These sixty-two views are: four eternalist views, likewise four partial eternalist views, four views on the finite and infinite, four eel-wriggling views, two views of fortuitous origin, sixteen perceptionist views, eight non-perceptionist views, eight neither-perceptionist-nor-non-perceptionist views, seven annihilationist views, and five views of Nibbāna in this very life. The six kinds of craving, such as craving for forms, when taken individually, become eighteen kinds by way of sensual craving, craving for existence, and craving for non-existence. When occurring with regard to internal and external forms and so forth, they become thirty-six. Further, by way of the three periods of time, they become one hundred and eight modes of craving. The word 'division' should be connected to each, and construed as 'the division of greed' and so forth. Regarding 'all the hundreds of thousands of defilements that cause distress and feverishness': this refers to the many hundreds of thousands of defilements that cause all beings the feverishness known as distress; their division is to be understood in this way by the division of their objects and so forth, and by the division of their mode of occurrence. The connection is 'he broke the five Māras'. 'Parissayānaṃ' (of perils) means 'of calamities'.

එවං භග්‍යවා භග්ගවාති ද්වින්නං පදානං අත්ථං විභජිත්වා ඉදානි තෙහි ද්වීහි ගහිතමත්ථං දස්සෙතුං භග්‍යවන්තතාය චස්සාතිආදි වුත්තං. තත්ථ සතපුඤ්ඤජලක්ඛණධරස්සාති අනෙකසතපුඤ්ඤනිබ්බත්තමහාපුරිසලක්ඛණධරස්ස භගවතො. සකචිත්තෙ ඉස්සරියං නාම පටික්කූලාදීසු අප්පටික්කූලසඤ්ඤිතාදිවසප්පවත්තියා චෙව චෙතොසමාධිවසෙන ච අත්තනො චිත්තස්ස වසීභාවාපාදනමෙව. අණිමා ලඝිමාදිකන්ති ආදි-සද්දෙන මහිමා පත්ති පාකම්මං ඊසිතා වසිතා යත්ථකාමාවසායිතාති ඉමෙ ඡපි සඞ්ගහිතා. තත්ථ කායස්ස අණුභාවකරණං අණිමා. ආකාසෙ පදසා [Pg.61] ගමනාදිඅරහභාවෙන ලහුභාවො ලඝිමා. කායස්ස මහන්තතාපාදනං මහිමා. ඉට්ඨදෙසස්ස පාපුණනං පත්ති. අධිට්ඨානාදිවසෙන ඉච්ඡිතත්ථනිප්ඵාදනං පාකම්මං. සයංවසිතා ඉස්සරභාවො ඊසිතා. ඉද්ධිවිධෙ වසීභාවො වසිතා. ආකාසෙන වා ගච්ඡතො, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොතො යත්ථ කත්ථචි වොසානප්පත්ති යත්ථකාමාවසායිතා, ‘‘කුමාරකරූපාදිදස්සන’’න්තිපි වදන්ති. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගසිරීති සබ්බෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සොභා. අත්ථීති අනුවත්තති. ලහුසාධනං තං තං කාලිකං ඉච්ඡිතං, ගරුසාධනං චිරකාලිකං බුද්ධත්තාදිපත්ථිතං. භගා අස්ස සන්තීති භගවාති ඉදං සද්දසත්ථනයෙන සිද්ධං, සෙසං සබ්බං නිරුත්තිනයෙන සිද්ධන්ති වෙදිතබ්බං.

Thus, having analyzed the meaning of the two words 'bhagyavā' and 'bhaggavā', now, in order to show the meaning indicated by these two, the passage beginning 'due to his being fortunate' is stated. Herein, 'of one endowed with the marks produced by a hundred merits' means of the Blessed One who bears the marks of a great man produced by many hundreds of meritorious deeds. Sovereignty over one's own mind means precisely the bringing of one's own mind to a state of mastery, both by the power of the occurrence of perceiving disagreeable things as not disagreeable, and so forth, and by the power of mental concentration. In the phrase 'aṇimā, laghimā, and so forth,' by the word 'and so forth' (ādi), these six are also included: mahimā (becoming great), patti (attaining), pākammaṃ (accomplishing), īsitā (lordship), vasitā (mastery), and yatthakāmavasāyitā (the ability to bring to completion whatever is desired). Herein, aṇimā is making the body small. Laghimā is lightness, by being fit for walking on foot in the sky, and so forth. Mahimā is causing the body to attain a state of greatness. Patti is reaching a desired place. Pākammaṃ is accomplishing a desired result by the power of determination, and so forth. Īsitā is the state of making things follow one's own will, the state of being a lord. Vasitā is the state of mastery in the kinds of psychic power. Yatthakāmavasāyitā is the attainment of completion in any matter whatsoever, whether one is going through the sky or doing something else. They also say it is 'the showing of the form of a youth, and so forth.' 'Sabbaṅgapaccaṅgasirī' is the beauty of all major and minor limbs. The word 'atthi' (is) is carried forward. That which is easily accomplished, a temporary result, is 'icchitaṃ' (desired); that which is accomplished with difficulty, long-lasting, such as Buddhood, etc., is 'patthitaṃ' (aspired to). It should be known that this word 'bhagavā', from 'bhagā assa santi' (he has fortunes), is formed according to the grammatical method, and all the rest is formed according to the etymological method.

පීළනසඞ්ඛතසන්තාපවිපරිණාමට්ඨෙනාතිආදීසු පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨොතිආදිනා අත්ථ-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. තත්ථ අත්තනො සභාවෙන පීළනලක්ඛණං දුක්ඛං. තස්ස යො පීළනමෙව අත්ථො ‘‘පීළනට්ඨො’’ති වුච්චති, සො සභාවො. යස්මා පන තංසමුදයෙන සඞ්ඛතං, තස්මා සඞ්ඛතට්ඨො සමුදයදස්සනෙන ආවිභූතො. යස්මා ච මග්ගො කිලෙසසන්තාපහරත්තා සුසීතලො, තස්මාස්ස මග්ගදස්සනෙන සන්තාපට්ඨො ආවිභූතො තප්පටියොගත්තා. අවිපරිණාමධම්මස්ස පන නිරොධස්ස දස්සනෙන විපරිණාමට්ඨො ආවිභූතොති. එකස්සෙව සභාවධම්මස්ස සකභාවතො ඉතරසච්චත්තයනිවත්තිතො ච පරිකප්පෙතබ්බත්තා චත්තාරො අත්ථා වුත්තා. සමුදයස්ස පන රාසිකරණතො ආයූහනට්ඨො සභාවො, තස්සෙව දුක්ඛදස්සනෙන නිදානට්ඨො ආවිභූතො. විසංයොගභූතස්ස නිරොධස්ස දස්සනෙන සංයොගට්ඨො. නිය්‍යානභූතස්ස මග්ගස්ස දස්සනෙන පලිබොධට්ඨො ආවිභූතො.

In phrases such as 'in the sense of oppression, conditioned, burning, and change,' the word 'sense' (attha) should be connected with each term, as in 'the sense of oppression,' 'the sense of being conditioned,' and so forth. Therein, the truth of suffering, by its own nature, has the characteristic of oppression. Its meaning, which is just oppression, is called 'the sense of oppression'; that is its intrinsic nature. And because it is conditioned by the origin, its sense of being conditioned becomes manifest through seeing the origin. And because the path is very cool, as it removes the burning of the defilements, its (suffering's) sense of burning becomes manifest through seeing the path, due to being its counterpart. Through seeing cessation, which has an unchangeable nature, the sense of change becomes manifest. Thus, because for one single natural phenomenon, it must be conceived both from its own nature and by way of distinguishing it from the other three truths, four meanings are stated. As for the origin, its intrinsic nature is the sense of accumulation, because it creates a heap. For that very origin, through seeing suffering, the sense of being a source becomes manifest. Through seeing cessation, which is disengagement, the sense of engagement becomes manifest. Through seeing the path, which is the way of escape, the sense of obstruction becomes manifest.

නිරොධස්ස පන නිස්සරණට්ඨො සභාවො, තස්සෙව සමුදයදස්සනෙන විවෙකට්ඨො ආවිභූතො. සඞ්ඛතස්ස මග්ගස්ස දස්සනෙන අසඞ්ඛතට්ඨො, විසයභූතස්ස මරණධම්මස්ස වා දුක්ඛස්ස දස්සනෙන අමතට්ඨො. මග්ගස්ස පන නිය්‍යානට්ඨො සභාවො, තස්සෙව සමුදයදස්සනෙන දුක්ඛස්සෙවායං හෙතු, නිබ්බානප්පත්තියා පන අයමෙව හෙතූති හෙත්වට්ඨො, අතිසුඛුමනිරොධදස්සනෙන ඉධමෙව දස්සනන්ති දස්සනට්ඨො, අධිකපණස්ස දුක්ඛස්ස දස්සනෙන අධිපතෙය්‍යට්ඨො ආවිභූතො. එතෙ එව ච පීළනාදයො සොළස ආකාරාති වුච්චන්ති.

As for cessation, its intrinsic nature is the sense of escape. For that very cessation, through seeing the origin, the sense of seclusion becomes manifest. Through seeing the path, which is conditioned, the sense of the unconditioned becomes manifest. Or, through seeing suffering, which is of the nature of poison or has the nature of death, the sense of the deathless becomes manifest. As for the path, its intrinsic nature is the sense of leading out. For that very path, through seeing the origin, the sense of being a cause becomes manifest, thus: 'This origin is the cause only of suffering, but this very path is the cause for attaining Nibbāna.' Through seeing the extremely subtle cessation, the sense of being the seeing becomes manifest, thus: 'This very path is the seeing.' Through seeing suffering, which is exceedingly forlorn, the sense of sovereignty becomes manifest. And these very senses, beginning with oppression, are called the sixteen aspects.

කාමෙහි [Pg.62] විවෙකට්ඨකායතා කායවිවෙකො. නීවරණාදීහි විවිත්තා අට්ඨ සමාපත්තියො චිත්තවිවෙකො. උපධීයන්ති එත්ථ යථාසකං ඵලානීති උපධයො, පඤ්චකාමගුණසඞ්ඛාතකාමඛන්ධකිලෙසඅභිසඞ්ඛාරා, තෙහි චතූහි විවිත්තං නිබ්බානං උපධිවිවෙකො නාම.

The state of having a body secluded from sensual pleasures is bodily seclusion. The eight attainments, being secluded from the hindrances and so on, are mental seclusion. They are called 'substrates' (upadhi) because 'results are placed upon them according to their respective nature'; these are the five cords of sensual pleasure, the aggregates, the defilements, and the volitional formations. Nibbāna, being secluded from those four, is called seclusion from substrates.

අනත්තානුපස්සනාය පටිලද්ධො දුක්ඛානිච්චානුපස්සනාහි ච පටිලද්ධො අරියමග්ගො ආගමනවසෙන යථාක්කමං සුඤ්ඤතඅප්පණිහිතඅනිමිත්තවිමොක්ඛසඤ්ඤං පටිලභති, කිලෙසෙහි විමුත්තත්තා හි එස විමොක්ඛොති.

The noble path, attained through contemplation of not-self, and also attained through the contemplations of suffering and impermanence, obtains respectively, according to the way it is arrived at, the designations of the emptiness, wishless, and signless liberations. For indeed, because it is liberated from the defilements, it is a liberation.

යථා ලොකෙ එකෙකපදතො එකෙකමක්ඛරං ගහෙත්වා ‘‘මෙඛලා’’ති වුත්තං, එවමිධාපීති අත්ථො. මෙහනස්සාති ගුය්හප්පදෙසස්ස. ඛස්සාති ඔකාසස්ස.

Just as in the world, taking one letter from each word, the word 'mekhalā' is formed, so too here is the meaning. 'Mehanassa' means 'of the secret region.' 'Khassa' means 'of the space.'

සහ දෙවෙහීතිආදීසු සහ දෙවෙහි වත්තතීති සදෙවකො ලොකො. තං සදෙවකන්තිආදිනා යොජනා වෙදිතබ්බා. සදෙවකවචනෙනාති සදෙවක-සද්දෙ විසෙසනභාවෙන ඨිතදෙවවචනෙන. තස්සාපි සදෙවකපදෙ අන්තොභූතත්තා අවයවෙ සමුදායොපචාරවසෙන වොහාරො කතො. ඉතරථා තෙන දෙවවිසිට්ඨලොකස්සෙව ගහණතො පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං න සියා, එවං උපරිපි. සමාරකවචනෙන මාරසද්දෙන තෙන සහචරිතා සබ්බෙ වසවත්තිදෙවා ච ගහිතාති ආහ ‘‘ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණ’’න්ති. බ්‍රහ්මකායිකා නාම පඨමජ්ඣානභූමිකා. තෙ ආදි යෙසං ආරුප්පපරියන්තානං බ්‍රහ්මානං තෙසං බ්‍රහ්මානං ගහණං බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං. ලොක-සද්දස්ස ඔකාසලොකාදීනම්පි සාධාරණත්තා සත්තලොකාවෙණිකමෙව පජාගහණං කතන්ති ආහ ‘‘පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණ’’න්ති. සදෙවකාදිවචනෙන උපපත්තිදෙවානං, සස්සමණවචනෙන විසුද්ධිදෙවානඤ්ච ගහිතත්තා ආහ ‘‘සදෙවමනුස්සවචනෙන සම්මුතිදෙවඅවසෙසමනුස්සග්ගහණ’’න්ති. තත්ථ සම්මුතිදෙවා රාජානො, අවසෙසමනුස්සා සම්මුතිදෙවසමණබ්‍රාහ්මණෙහි අවසිට්ඨා. සත්තලොකාවෙණිකස්ස පජාසද්දස්ස විසුං ගහිතත්තා සදෙවකං ලොකන්ති එත්ථ ලොකසද්දග්ගහණං ඔකාසලොකමෙව නියමෙතීති ආහ ‘‘තීහි පදෙහි ඔකාසලොකො’’ති. ඉදඤ්ච සදෙවකාදිපදත්තයවචනීයස්ස පධානත්ථස්ස වසෙන වුත්තං. ඔකාසලොකවිසෙසනස්ස පනෙත්ථ දෙවමාරාදිසත්තලොකස්සාපි ගහණං වෙදිතබ්බං [Pg.63] සාමත්ථියතො ගම්‍යමානත්තා සපුත්තො ආගතොතිආදීසු පුත්තාදීනං විය. ඉමස්මිඤ්ච නයෙ සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං ඔකාසලොකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං සදෙවමනුස්සං පජඤ්චාති ච-කාරං ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං, ඔකාසසත්තලොකානං ගහණෙන චෙත්ථ තදුභයසම්මුතිනිමිත්තභූතො සඞ්ඛාරලොකොපි තදවිනාභාවතො ගහිතො එවාති දට්ඨබ්බො. අපරෙ පන ‘‘සදෙවකන්තිආදීහි පඤ්චහි පදෙහි සත්තලොකොව අත්තනො අවයවභූතදෙවාදිවිසෙසනෙහි විසෙසෙත්වා ගහිතො, තග්ගහණෙන තදාධාරො ඔකාසලොකො, තදුභයපඤ්ඤත්තිවිසයො සඞ්ඛාරලොකො ච ගහිතා එව හොන්තී’’ති වදන්ති. තෙසඤ්ච පජන්ති ඉදං ලොකසද්දස්ස විසෙසනං කත්වා සදෙවකං පජං ලොකං…පෙ… සදෙවමනුස්සං පජං ලොකන්ති යොජෙතබ්බං.

In 'with the gods,' etc., the world that exists with the gods is 'the world with its gods.' The connection should be understood with 'the world with its gods,' etc. By the expression 'with its gods' is meant the word 'gods' standing as a qualifier in the word 'sadevaka.' Since it is also included in the word 'sadevaka,' this is a figurative designation of the part by the whole. Otherwise, by taking it as only the world qualified by gods, the inclusion of the gods of the five sense-sphere realms would not occur; the same applies above. By the expression 'with Māra,' by the word 'Māra,' all the Vasavatti devas who accompany him are included; hence it is said, 'the inclusion of the gods of the sixth sense-sphere realm.' The 'Brahmakāyika' are those of the first jhāna-ground. They are the first of the brahmās up to the formless realm; the inclusion of these brahmās is 'the inclusion of the Brahmakāyika and other brahmās.' Since the word 'world' is common to the space-world and others, the taking of 'population' is done as specific to the world of beings; hence it is said, 'by the word "population," the inclusion of the world of beings.' Since the gods by rebirth are included by the expression 'with its gods,' etc., and the gods by purification by the expression 'with its recluses and brahmins,' it is said, 'by the expression "with its gods and humans," the inclusion of conventional gods and the remaining humans.' Therein, conventional gods are kings; the remaining humans are those other than the conventional gods, recluses, and brahmins. Since 'population,' which is specific to the world of beings, is taken separately, here in 'the world with its gods,' the inclusion of the word 'world' is restricted to the space-world; hence it is said, 'by the three terms, the space-world.' This is stated according to the primary meaning of what is expressed by the three terms 'with its gods,' etc. But here, the inclusion of the world of beings—gods, Māra, etc.—as a qualifier of the space-world should also be understood, since it is implied by the context, like 'son, etc.' in 'he came with his son.' In this method, one should bring in a 'and' and connect them thus: 'the space-world with its gods, with Māra, and with Brahmā, and the population with its recluses and brahmins, and with its gods and humans.' And here, by the inclusion of the space-world and the world of beings, the world of formations, which is the ground for the convention of both, should be understood as also included because of its inseparability from them. But others say: 'By the five terms beginning with "with its gods," the world of beings alone is included, specified by its own constituent qualifiers such as gods, etc. By its inclusion, its basis, the space-world, and the world of formations, which is the domain of the concept of both, are also included.' And for them, having made 'population' a qualifier of the word 'world,' it should be connected as: 'the world, the population with its gods… (and so on)… the world, the population with its gods and humans.'

අරූපාවචරලොකො ගහිතො පාරිසෙසඤායෙන ඉතරෙසං පදන්තරෙහි ගහිතත්තා. මාරග්ගහණෙන තප්පධානා තංසදිසා ච උපපත්තිදෙවා සඞ්ගය්හන්තීති ආහ ‘‘ඡකාමාවචරදෙවලොකො’’ති. ඛත්තියපරිසා බ්‍රාහ්මණගහපතිසමණචාතුමහාරාජිකතාවතිංසමාරබ්‍රහ්මපරිසාති ඉමාසු අට්ඨසු පරිසාසු චාතුමහාරාජිකාදීනං චතුන්නං පරිසානං සදෙවකාදිපදෙහි සඞ්ගහිතත්තා ඉධ සස්සමණබ්‍රාහ්මණින්ති ඉමිනා සමණපරිසා බ්‍රාහ්මණපරිසා ච, සදෙවමනුස්සන්ති ඉමිනා ඛත්තියපරිසා ගහපතිපරිසා ච වුත්තාති ආහ ‘‘චතුපරිසවසෙනා’’ති. තස්ස මනුස්සලොකො ගහිතොති ඉමිනා සම්බන්ධො. තත්ථ මනුස්සලොකොති මනුස්සසමූහො, තෙනාහ ‘‘අවසෙසසබ්බසත්තලොකො වා’’ති.

The formless-sphere world is included by the principle of the remainder, since the others are included by other terms. By the inclusion of Māra, the gods by rebirth who have him as their chief and are similar to him are comprised; hence it is said: 'the world of the six sense-sphere gods.' Among these eight assemblies—the assemblies of khattiyas, brahmins, householders, recluses, the Four Great Kings, the Tāvatiṃsa, Māra, and Brahmā—since the four assemblies beginning with the Four Great Kings are comprised by terms like 'with the gods,' etc., here, by 'with recluses and brahmins' the assemblies of recluses and brahmins are stated, and by 'with gods and humans' the assemblies of khattiyas and householders are stated; thus it is said: 'by way of the four assemblies.' This is connected with 'the human world is included.' There, 'the human world' means the multitude of humans; therefore, it is said: 'or the entire remaining world of beings.'

විකප්පන්තරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සම්මුතිදෙවෙහි වා සහ මනුස්සලොකො’’ති. දෙවපදෙන සම්මුතිදෙවා, සමණබ්‍රාහ්මණමනුස්සපදෙහි සෙසමනුස්සා ච ගහිතාති එවං විකප්පද්වයෙපි මනුස්සං පජං මනුස්සිං පජන්ති පජා-සද්දං මනුස්ස-සද්දෙන විසෙසෙත්වා තං පුන සහ දෙවෙහි වත්තතීති සදෙවා, පජා. සදෙවා ච සා මනුස්සා චාති සදෙවමනුස්සා, තං සදෙවමනුස්සං පජං. පුන කිං භූතං සස්සමණබ්‍රාහ්මණින්ති එවං යථා පජාසද්දෙන මනුස්සානඤ්ඤෙව ගහණං සියා, තථා නිබ්බචනං කාතබ්බං, ඉතරථා මනුස්සානඤ්ඤෙව ගහණං න සම්පජ්ජති සබ්බමනුස්සානං විසෙසනභාවෙන ගහිතත්තා අඤ්ඤපදත්ථභූතස්ස කස්සචි මනුස්සස්ස අභාවා. ඉදානි පජන්ති ඉමිනා [Pg.64] අවසෙසනාගාදිසත්තෙපි සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙතුකාමො ආහ ‘‘අවසෙසසබ්බසත්තලොකො වා’’ති. එත්ථාපි චතුපරිසවසෙන අවසෙසසබ්බසත්තලොකො සම්මුතිදෙවමනුස්සෙහි වා සහ අවසෙසසබ්බසත්තලොකොති යොජෙතබ්බං.

Showing another alternative, it is said: 'or the human world together with the conventional gods.' By the term 'deva,' the conventional gods are included, and by the terms 'recluses, brahmins, and humans,' the remaining humans are included. Thus, in both alternative interpretations, the word 'pajā' (population) is qualified by the word 'manussa' (human), hence 'manussaṃ pajaṃ' or 'mānusiṃ pajaṃ' (human population), and this again exists together with the gods (i.e., kings), hence 'sadevā pajā' (population with its gods). 'Sadevā ca' (and with gods) and 'sā manussā ca' (and that population is human) become 'sadevamanussā'; thus 'sadevamanussaṃ pajaṃ' (the population with its gods and humans). Again, what kind of thing is it? 'With its recluses and brahmins.' In this way, the derivation should be made so that by the word 'pajā,' only humans are included. Otherwise, the inclusion of only humans is not accomplished, for since 'all humans' is taken as the qualifier, there is no other human to be the referent of the qualified term. Now, wishing to show that by 'pajā' the remaining beings such as nāgas, etc., are also included, it is said: 'or the entire remaining world of beings.' Here too, it should be connected thus: 'the entire remaining world of beings by way of the four assemblies,' or 'the entire remaining world of beings together with the conventional gods and humans.'

එත්තාවතා භාගසො ලොකං ගහෙත්වා යොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි එකෙකපදෙන අභාගසො සබ්බලොකානං ගහණපක්ඛෙපි තස්ස තස්ස විසෙසනස්ස සප්ඵලතං දස්සෙතුං අපි චෙත්ථාතිආදි වුත්තං. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදතොති උක්කට්ඨානං දෙවගතිපරියාපන්නානං පරිච්ඡින්නවසෙන ජානනවසෙන කිත්තිසද්දො සයං අත්තනො අවයවභූතෙන සදෙවකවචනෙන තං සුණන්තානං සාවෙන්තො අබ්භුග්ගතොති යොජනා. අනුසන්ධික්කමොති අත්ථානඤ්චෙව පදානඤ්ච අනුසන්ධානක්කමො, ජානනක්කමොති අත්ථො.

Having thus far taken the world in parts and shown the connection, now, in order to show the fruitfulness of each qualifier even in the view that all the worlds are included indivisibly by each single term, 'api cettha,' etc., was said. 'From the excellent distinction': The connection is that the sound of fame has arisen, proclaiming itself to those who hear it through the expression 'with its gods'—which is its own component—by virtue of the distinct knowledge of the excellent ones included in the divine destiny. 'The sequence of connection' means the sequence of connecting the meanings and the words; the meaning is 'the sequence of knowing'.

අභිඤ්ඤාති ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘අභිඤ්ඤායා’’ති. සමන්තභද්‍රකත්තාති සබ්බභාගෙහි සුන්දරත්තා. සාසනධම්මොති පටිපත්තිපටිවෙධසාසනස්ස පකාසකො පරියත්තිධම්මො. බුද්ධසුබොධිතතායාති ඉදං තිකං ධම්මස්ස හෙතුසරූපඵලවසෙන වුත්තං, තථා නාථපභවත්තිකම්පි. මජ්ඣෙ තිකද්වයං ඵලවසෙනෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කිච්චසුද්ධියාති ධම්මං සුත්වා යථාසුතවසෙන පටිපජ්ජන්තානං සුප්පටිපත්තිසඞ්ඛාතකිච්චසුද්ධියා.

The term `Abhiññā` is a directive made by the elision of the letter 'ya,' hence it is said, `abhiññāyā`. `Samantabhadrakattā` means because of being good in all parts. `Sāsanadhammo` is the scriptural Dhamma that makes known the Dispensation of practice and the Dispensation of penetration. Regarding `Buddhasubodhitatāyā`, this triad is stated by way of the cause, nature, and result of the Dhamma; likewise the triad of origination from the Protector. The two triads in the middle should be understood as stated only by way of the result. `Kiccasuddhiyā` means by the purity of function, which is called the good practice of those who, having heard the Dhamma, practice according to what has been heard.

ඉදානි ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව ධම්මං දෙසෙන්තො භගවා සොතූනං යං සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, තප්පකාසකස්ස බ්‍රහ්මචරියපදස්ස සාත්ථන්තිආදීනි පදානි විසෙසනභාවෙන වුත්තානි, න ධම්මපදස්සාති දස්සනමුඛෙන නානප්පකාරතො අත්ථං විවරිතුකාමො සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති එවමාදීසු පනාතිආදිමාහ. තත්ථ තිස්සො සික්ඛා සකලො ච තන්තිධම්මො සාසනබ්‍රහ්මචරියං නාම. භගවා හි ධම්මං දෙසෙන්තො සීලාදිකෙ විය තප්පකාසකං තන්තිධම්මම්පි පකාසෙති එව සද්දත්ථසමුදායත්තා පරියත්තිධම්මස්ස. යථානුරූපන්ති යථාරහං. සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතඤ්හි සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච අත්ථසම්පත්තියා සම්පන්නත්ථතාය, උපරූපරි අධිගන්තබ්බවිසෙසසඞ්ඛාතඅත්ථසම්පත්තියා ච සහ අත්ථෙන පයොජනෙන වත්තතීති සාත්ථමෙව, න තු සබ්‍යඤ්ජනං, තන්තිධම්මසඞ්ඛාතං සාසනබ්‍රහ්මචරියං යථාවුත්තෙන අත්ථෙන සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනඤ්ච. කිරාතාදිමිලක්ඛවචනානම්පි සාත්ථසබ්‍යඤ්ජනත්තෙ සමානෙපි විසිට්ඨත්ථබ්‍යඤ්ජනයොගං සන්ධාය සහත්ථො [Pg.65] දෙවදත්තො සවිත්තොතිආදි විය ‘‘සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති. තත්ථ යං අත්ථං සුත්වා තථා පටිපජ්ජන්තා සබ්බදුක්ඛක්ඛයං පාපුණන්ති, තස්ස තාදිසසම්පත්ති අත්ථසම්පත්ති නාම, සම්පන්නත්ථතාති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනසම්පත්ති නාම සිථිලධනිතාදිබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණාය මාගධිකාය සභාවනිරුත්තියා ගම්භීරම්පි අත්ථං උත්තානං කත්වා දස්සනසමත්ථතා සම්පන්නබ්‍යඤ්ජනතාති අත්ථො.

Now, the Blessed One, while teaching the Dhamma which is of the kind 'good in the beginning,' etc., makes known to the listeners the holy life of the Dispensation and the holy life of the path. The words beginning with `sātthaṃ` are stated as qualifiers of the term `brahmacariya` which makes that known, not of the term `dhamma`. Desiring to explain the meaning in various ways by way of this exposition, he says the words beginning with `sātthaṃ sabyañjanaṃ`. Herein, the three trainings and the entire textual Dhamma are called the holy life of the Dispensation. For the Blessed One, while teaching the Dhamma, also makes known the textual Dhamma that illuminates it, just as he does morality, etc., because the scriptural Dhamma is a collection of sound and meaning. `Yathānurūpaṃ` means 'as is suitable'. Indeed, the holy life of the Dispensation and the holy life of the path, which are comprised in the three trainings, exist with meaning and purpose because of the accomplishment of meaning—that is, being complete in meaning—and because of the accomplishment of meaning which is called the special attainment to be realized higher and higher; therefore, they are only `sāttha` (with meaning), but not `sabyañjana` (with phrasing). But the holy life of the Dispensation, which is called the textual Dhamma, is both `sāttha` and `sabyañjana` with the aforesaid meaning. Although the speech of barbarians such as the Kirātas also has meaning and phrasing, with reference to the connection with distinguished meaning and phrasing, it is said `sātthaṃ sabyañjanaṃ`, like 'Devadatta is with hand, with wealth,' etc. Thus, he said: 'It is `sāttha` because of the accomplishment of meaning; it is `sabyañjana` because of the accomplishment of phrasing.' Therein, the accomplishment of such a meaning of that Dhamma—having heard which and practicing accordingly, beings reach the destruction of all suffering—is called `atthasampatti` (accomplishment of meaning); the meaning is 'completeness of meaning'. `Byañjanasampatti` (accomplishment of phrasing) is the ability to show even a profound meaning by making it plain through the natural language of Māgadhī, which is complete with all sounds such as unaspirated and aspirated consonants; the meaning is 'completeness of phrasing'.

ඉදානි නෙත්තිප්පකරණනයෙනාපි (නෙත්ති 4 ද්වාදසපද) අත්ථං දස්සෙතුං සඞ්කාසනාතිආදි වුත්තං. තත්ථ සඞ්ඛෙපතො කාසීයති දීපීයතීති සඞ්කාසනන්ති කම්මසාධනවසෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො, එවං සෙසෙසුපි. පඨමං කාසනං පකාසනං. උභයම්පෙතං උද්දෙසත්ථවචනසඞ්ඛාතස්ස විත්ථාරවචනං. සකිං වුත්තස්ස පුන වචනඤ්ච විවරණවිභජනානි. උභයම්පෙතං නිද්දෙසත්ථවචනං. විවටස්ස විත්ථාරතරාභිධානං විභත්තස්ස ච පකාරෙහි ඤාපනං උත්තානීකරණපඤ්ඤත්තියො. උභයම්පෙතං පටිනිද්දෙසත්ථවචනසඞ්ඛාතස්ස විත්ථාරවචනං. අත්ථපදසමායොගතොති යථාවුත්තානි එව ඡ පදානි පරියත්තියා අත්ථවිභාගත්තා අත්ථපදානි, තෙහි සහිතතාය අත්ථකොට්ඨාසයුත්තත්තාති අත්ථො. අපරියොසිතෙ පදෙ ආදිමජ්ඣගතවණ්ණො අක්ඛරං, එකක්ඛරං, පදං වා අක්ඛරං. විභත්තියන්තං පදං. පදාභිහිතං අත්ථං බ්‍යඤ්ජෙතීති බ්‍යඤ්ජනං, වාක්‍යං. කථිතස්සෙවත්ථස්ස අනෙකවිධෙන විභාගකරණං ආකාරො නාම. ආකාරාභිහිතස්ස නිබ්බචනං නිරුත්ති. නිබ්බචනත්ථවිත්ථාරො නිද්දෙසො. අථ වා ‘‘අක්ඛරෙහි සඞ්කාසෙති, පදෙහි පකාසෙති, බ්‍යඤ්ජනෙහි විවරති, ආකාරෙහි විභජති, නිරුත්තීහි උත්තානිං කරොති, නිද්දෙසෙහි පඤ්ඤපෙතී’’ති වචනතො සඞ්කාසනපකාසනසඞ්ඛආතඋද්දෙසත්ථවාචකානි වචනානි අක්ඛරපදානි නාම. විවරණවිභජනසඞ්ඛාතනිද්දෙසත්ථවාචකානි වචනානි බ්‍යඤ්ජනාකාරා නාම. උත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතපටිනිද්දෙසත්ථවාචකානි වචනානි නිරුත්තිනිද්දෙසා නාම, තෙසං සම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනන්ති අත්ථො.

Now, to show the meaning also according to the method of the Nettippakaraṇa, the words beginning with `saṅkāsana` are stated. Therein, 'it is shown, it is illuminated, in brief,' therefore it is `saṅkāsana`; thus, the meaning should be understood by way of the passive construction. The same applies to the rest. First is showing (`kāsana`) and proclaiming (`pakāsana`). Both of these are the stating of the meaning in brief (`uddesa`). The detailed statement of what is concise and the restatement of what was said once are explanation (`vivaraṇa`) and analysis (`vibhajana`). Both of these are the stating of the meaning in detail (`niddesa`). The more detailed expression of what has been explained and the making known in various ways of what has been analyzed are making plain (`uttānīkaraṇa`) and designation (`paññatti`). Both of these are the restating of the meaning in detail (`paṭiniddesa`). `Atthapadasamāyogato` means: because the six terms as stated are divisions of the meaning of the scripture, they are called `atthapadāni` (terms of meaning); because of being together with them, that is, being endowed with portions of meaning. A letter at the beginning or in the middle of an uncompleted word is a syllable (`akkhara`); or, a single-syllable word is a syllable. A word ending in an inflection is a term (`pada`). It makes manifest the meaning expressed by a term; therefore, it is `byañjana` (phrasing), a sentence. Making a division in many ways of a meaning that has already been stated is called `ākāra` (mode). The derivation of what is expressed by a mode is `nirutti` (etymology). The detailed explanation of the meaning of the derivation is `niddeso` (exposition). Alternatively, according to the saying: 'With syllables one indicates; with terms one proclaims; with phrasings one explains; with modes one analyzes; with etymologies one makes plain; with expositions one designates.' Thus, the words that express the meaning of the brief statement (`uddesa`), which are called `saṅkāsana` and `pakāsana`, are named `akkharapadāni` (syllables and terms). The words that express the meaning of the detailed statement (`niddesa`), which are called `vivaraṇa` and `vibhajana`, are named `byañjanākārā` (phrasings and modes). The words that express the meaning of the further detailed statement (`paṭiniddesa`), which are called `uttānīkaraṇa` and `paññatti`, are named `niruttiniddesā` (etymologies and expositions). Because of their accomplishment, it is `sabyañjana` (with phrasing); this is the meaning.

අත්ථගම්භීරතාතිආදීසු අත්ථො නාම තන්තිඅත්ථො, හෙතුඵලං වා. ධම්මො නාම තන්ති, හෙතු වා. දෙසනා නාම යථාධම්මං ධම්මාභිලාපො. පටිවෙධො නාම යථාවුත්තඅත්ථාදීනං අවිපරීතාවබොධො. තෙ පනෙතෙ අත්ථාදයො යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාහා අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. තෙසු පටිවෙධස්සාපි අත්ථසන්නිස්සිතත්තා [Pg.66] අත්ථසභාගත්තා ච වුත්තං ‘‘අත්ථගම්භීරතාපටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථ’’න්ති. ධම්මදෙසනානං අත්ථසන්නිස්සිතත්තෙපි සයං බ්‍යඤ්ජනරූපත්තා වුත්තං ‘‘ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති. යථාවුත්තඅත්ථාදීසු පභෙදගතානි ඤාණානි අත්ථපටිසම්භිදාදයො. තත්ථ නිරුත්තීති තන්තිපදානං නිද්ධාරෙත්වා වචනං, නිබ්බචනන්ති අත්ථො. තීසු පටිසම්භිදාසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා. ලොකියා සද්ධෙය්‍යවචනමුඛෙනෙව අත්ථෙසු පසීදන්ති, න අත්ථමුඛෙනාති ආහ සද්ධෙය්‍යතොතිආදි. කෙවලසද්දො සකලාධිවචනන්ති ආහ ‘‘සකලපරිපුණ්ණභාවෙනා’’ති. බ්‍රහ්මචරිය-සද්දො ඉධ සික්ඛත්තයසඞ්ගහං සකලං සාසනං දීපෙතීති ආහ සික්ඛත්තයපරිග්ගහිතත්තාතිආදි.

In the texts beginning with 'profundity of meaning,' 'meaning' (attha) is the meaning of the Pāli text, or the fruit of a cause. 'Dhamma' is the Pāli text, or the cause. 'Teaching' (desanā) is the preaching of the Dhamma in accordance with its nature. 'Penetration' (paṭivedha) is the undistorted understanding of the aforesaid meaning, etc. And since these—the meaning and so on—are difficult for those with dull intellect to enter and in which a footing is difficult to obtain, just as the great ocean is for hares and other such creatures, they are therefore profound. Among them, regarding penetration, because it is dependent on the meaning and has the nature of meaning, it is said: 'The profundity of meaning and the profundity of penetration are associated with meaning (sāttha).' Although the Dhamma-teachings are dependent on the meaning, because they themselves have the nature of the letter, it is said: 'The profundity of the Dhamma and the profundity of the teaching are associated with the letter (sabyañjana).' The knowledges that have occurred by way of classification in the aforesaid meaning, etc., are the analytical knowledge of meaning and so on. Therein, 'nirutti' is the speaking having extracted the terms of the Pāli text; the meaning is 'derivation' (nibbacana). In the three analytical knowledges, the knowledge is the analytical knowledge of ready wit. Worldly people have confidence in the meanings only by means of credible speech, not by means of the meaning; therefore, he said 'saddheyyato,' etc. The word 'kevala' denotes 'all'; therefore, he said 'by way of being whole and complete.' Here, the word 'brahmacariya' indicates the entire teaching which is comprised of the threefold training; therefore, he said 'sikkhattayapariggahitattā,' etc.

යථාවුත්තමෙවත්ථං අපරෙනාපි පරියායෙන දස්සෙතුං අපි චාතිආදි වුත්තං. තත්ථ සනිදානන්ති දෙසකාලාදිදීපකෙන නිදානවචනෙන සනිදානං. සඋප්පත්තිකන්ති අට්ඨුප්පත්තිආදියුත්තියුත්තං. තත්‍රායං පාළියොජනාක්කමො – ‘‘වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො සමණො ඛලු භො…පෙ… විහරතී’’ති ච, ‘‘තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං ‘ඉතිපි සො…පෙ… පවෙදෙතී’ති එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො’’ති ච, ‘‘සො ධම්මං දෙසෙති…පෙ… පරියොසානකල්‍යාණං, දෙසෙන්තො ච සාත්ථසබ්‍යඤ්ජනාදිගුණසංයුත්තං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතී’’ති ච, ‘‘සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති ච අස්සොසි, සුත්වා ච අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති.

In order to show the very meaning that has been stated by another method, the words 'api ca,' etc., were said. Therein, 'sanidānaṃ' means 'with a prologue,' by means of a prologue-statement that indicates the place, time, etc. 'Sauppattikaṃ' means endowed with the suitability of the occasion of the story, etc. Therein, this is the order of construing the Pāli: The brahmin Verañja heard that: 'The ascetic Gotama, sirs, ... dwells,' and that 'Concerning that venerable Gotama, such a good report of his fame has spread: "He is the Blessed One... he makes known..."', and that 'That Blessed One ... teaches the Dhamma ... good in the end, and in teaching, he proclaims the holy life endowed with qualities such as being with meaning and with the letter,' and that 'Indeed, it is good to see such Arahants.' And having heard, then the brahmin Verañja approached the place where the Blessed One was.

අට්ඨකථායං පන කිඤ්චාපි ‘‘දස්සනමත්තම්පි සාධු හොතීති එවං අජ්ඣාසයං කත්වා අථ ඛො වෙරඤ්ජො…පෙ… උපසඞ්කමී’’ති එවං සාධු ඛො පනාතිආදිපාඨස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පරිවිතක්කනභාවෙන වුත්තත්තා බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතීති පදානන්තරමෙව අස්සොසීති පදං සම්බන්ධිතබ්බං විය පඤ්ඤායති, තථාපි ‘‘සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති එවං යථාවුත්තනිදස්සනත්ථෙන ඉති-සද්දෙන පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තත්තා පන අඤ්ඤත්ථ ඉති-සද්දස්ස අදස්සනතො ච අථ ඛො වෙරඤ්ජොතිආදිනා කත්තබ්බන්තරදස්සනමුඛෙන පාළියා පකාරන්තරෙ පවත්තිතො ච යථාවුත්තවසෙනෙව ‘‘සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති වචනානන්තරමෙව අස්සොසීති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධනං යුත්තං. අට්ඨකථාචරියෙන හි බ්‍රාහ්මණස්ස අත්තනා සුතවසෙනෙව අජ්ඣාසයො උප්පජ්ජතීති [Pg.67] උපසඞ්කමනහෙතුදස්සනමුඛෙන දස්සනමත්තම්පි සාධු හොතීති එවං අජ්ඣාසයං කත්වාතිආදි වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

But in the commentary, although it appears as if the word 'assosi' should be connected immediately after the word 'brahmacariyaṃ pakāseti'—because the text beginning with 'sādhu kho pana' is stated as being the brahmin's reflection in the passage: 'Having formed the inclination, "Even the mere sight is good," then Verañja... approached'—nevertheless, because it is stated as being delimited by the word 'iti,' which has the meaning of indicating what was said, as in 'sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī'ti; and because the word 'iti' is not seen elsewhere; and because the Pāli proceeds in another way by showing another action to be done with 'atha kho verañjo,' etc.; it is fitting, only in the aforesaid manner, to bring the word 'assosi' and connect it immediately after the statement 'sādhu kho pana... hoti.' For it should be understood that it was said by the commentary master, 'Having formed the inclination, "Even the mere sight is good..."' etc., by way of showing the reason for approaching, namely that for the brahmin, the inclination arises only by the power of what he himself has heard.

2. සීතොදකං විය උණ්හොදකෙනාති ඉදං උක්කමෙන මුඛාරුළ්හවසෙන වුත්තං, අනුපසන්තසභාවතාය බ්‍රාහ්මණස්සෙව උණ්හොදකං විය සීතොදකෙනාති අත්ථො ගහෙතබ්බො, ඤාණතෙජයුත්තතාය වා භගවා උණ්හොදකොපමොති කත්වා තබ්බිරහිතං බ්‍රාහ්මණං සීතොදකං විය කත්වා තථා වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. එකීභාවන්ති සම්මොදනකිරියාය එකරූපතං. යායාතිආදීසු යාය කථාය සම්මොදි බ්‍රාහ්මණො, තං සම්මොදනීයං කථන්ති යොජනා. තත්ථ ඛමනීයන්ති දුක්ඛබහුලං ඉදං සරීරං, කච්චි ඛමිතුං සක්කුණෙය්‍යං. යාපනීයන්ති චිරප්පබන්ධසඞ්ඛාතාය යාපනාය යාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යං. රොගාභාවෙන අප්පාබාධං. දුක්ඛජීවිතාභාවෙන අප්පාතඞ්කං. තංතංකිච්චකරණත්ථාය ලහුං අකිච්ඡෙන උට්ඨාතුං යොග්ගතාය ලහුට්ඨානං. බලන්ති සරීරස්ස සබ්බකිච්චක්ඛමං බලං කච්චි අත්ථීති පුච්ඡති. ඵාසුවිහාරොති සුඛවිහාරො. සරණීයමෙව දීඝං කත්වා ‘‘සාරණීය’’න්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සරිතබ්බභාවතො ච සාරණීය’’න්ති. පරියායෙහීති කාරණෙහි.

2. Regarding 'like cool water with hot water,' this is said out of order, as it rolls off the tongue. Because of his unpacified nature, it is fitting that the brahmin is like hot water; therefore, the meaning should be taken as 'like hot water with cool water.' Alternatively, it should be understood that because the Blessed One is endowed with the radiance of wisdom, he is comparable to hot water, and having made the brahmin, who is devoid of that, like cool water, it was said thus. 'Ekībhāvaṃ' means uniformity through the act of amicable greeting. In the texts beginning with 'yāya,' the construction is: the speech with which the brahmin exchanged greetings is the 'amicable speech.' Therein, 'khamanīyaṃ' means: 'This body has much suffering; is it possible to endure?' 'Yāpanīyaṃ' means: 'Is it possible to carry on by means of sustenance, which is described as a long continuity?' Because of the absence of disease, 'Are you free from illness?' Because of the absence of a difficult life, 'Are you free from distress?' Because of the suitability for rising lightly and without difficulty for the purpose of doing various tasks, 'Are you able to rise lightly?' As for 'balaṃ,' he asks: 'Is there strength in the body capable of all tasks?' 'Phāsuvihāro' means a pleasant abiding. 'Sāraṇīyaṃ' is said by making 'saraṇīyaṃ' long; therefore, he said: 'and because it ought to be remembered, it is sāraṇīyaṃ.' 'Pariyāyehi' means by causes.

භාවොති කිරියා, තස්මිං වත්තමානො නපුංසක-සද්දො භාවනපුංසකනිද්දෙසො නාම, කිරියාවිසෙසනසද්දොති අත්ථො. එකමන්තෙ එකස්මිං අන්තෙ යුත්තප්පදෙසෙති අත්ථො. ඛණ්ඩිච්චාදිභාවන්ති ඛණ්ඩිතදන්තපලිතකෙසාදිභාවං. රාජපරිවට්ටෙති රාජූනං පරිවත්තනං, පටිපාටියොති අත්ථො. පුරාතනුච්චකුලප්පසුතතාය ජිණ්ණතා, න වයසාති ආහ ‘‘චිරකාලප්පවත්තකුලන්වයෙ’’ති. විභවානං මහන්තත්තං ලාති ගණ්හාතීති මහල්ලකොති ආහ ‘‘විභවමහත්තතාය සමන්නාගතෙ’’ති. විභාවනෙ නාම අත්ථෙති පකතිවිභාවනසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ. න අභිවාදෙති වාති අභිවාදෙතබ්බන්ති න සල්ලක්ඛෙති, එවං අසල්ලක්ඛණපකතිකොති වුත්තං හොති. රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති එත්ථාපි නිච්චපකතිකං අනිච්චපකතිකං වාති අත්ථො. අනිච්චං වාති එත්ථ වා-සද්දො අවධාරණත්ථො.

`Bhāva` means action. The neuter word occurring in that context is called a neuter designation of state; the meaning is that it is a word qualifying an action. `Ekamante` means: at one side; the meaning is: in a suitable place. `Khaṇḍiccādibhāvaṃ` means: the state of having broken teeth, grey hair, and so on. `Rājaparivaṭṭe` means: the succession of kings; the meaning is: a sequence. Agedness is due to being born into an ancient, high family, not by age; therefore, he said, “in a long-standing family lineage.” Because one takes or acquires (`lāti gaṇhāti`) the greatness of wealth, one is called `mahallako`; to show this, he said, “endowed with greatness of wealth.” `Vibhāvane nāma atthe` means: in the meaning designated as explaining the nature. `Na abhivādeti vā` means: one does not consider, “it should be revered”; thus, it is said to be of a nature that does not consider. Here too, in `rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā` (is form permanent or impermanent?), the meaning is: “Is it of a permanent nature or of an impermanent nature?” In `aniccaṃ vā`, the word `vā` has the meaning of emphasis.

සම්පතිජාතොති මුහුත්තජාතො, ජාතසමනන්තරමෙවාති අත්ථො. සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා…පෙ… ඔලොකෙසීති එත්ථ ද්වාරං පිධාය නික්ඛන්තොතිආදීසු විය ගමනතො පුරෙ කතම්පි ඔලොකනං පච්ඡා කතං [Pg.68] විය වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ඔලොකෙසින්ති ච ලොකවිවරණපාටිහාරියෙ ජාතෙ මංසචක්ඛුනා වොලොකෙසීති අත්ථො. සෙට්ඨොති පසත්ථතරො. පතිමානෙසීති පූජෙසි. ආසභින්ති උත්තමං.

`Sampatijāto` means: born at that moment; the meaning is: immediately after birth. Here, in “having gone seven steps… and looked,” just as in phrases like “having closed the door and gone out,” the looking, though done before the going, is spoken of as if done after. Thus it should be understood. And `olokesi` means: when the miracle of the world-unveiling occurred, he looked with the physical eye. `Seṭṭho` means: more excellent. `Patimānesi` means: he honored. `Āsabhaṃ` means: supreme.

3. තං වචනන්ති නාහං තං බ්‍රාහ්මණාතිආදිවචනං. අඤ්ඤාය සණ්ඨහෙය්‍යාති අරහත්තෙ පතිට්ඨහෙය්‍ය. ජාතිවසෙනාති ඛත්තියාදිජාතිවසෙන. උපපත්තිවසෙනාති දෙවෙසු උපපත්තිවසෙන. ආවිඤ්ඡන්තීති ආකඩ්ඪන්ති. යස්ස අභිවාදාදිකරණසඞ්ඛාතස්ස සාමග්ගිරසස්ස භගවති අභාවං මඤ්ඤමානො බ්‍රාහ්මණො ‘‘අරසරූපො’’ති ආහ, තබ්බිධුරස්ස රූපතණ්හාදිකස්සෙව සාමග්ගිරසස්ස අභාවෙන භගවා ‘‘අරසරූපො’’ති දස්සෙතුං සාමග්ගිරසසද්දස්ස රූපරසාදීසු වත්තනප්පකාරං දස්සෙන්තො ආහ වත්ථාරම්මණාදීතිආදි.

3. `Taṃ vacanaṃ` means: the statement beginning with, “I am not that, O brahmin…” `Aññāya saṇṭhaheyya` means: he would be established in Arahantship. `Jātivasena` means: by way of birth as a Khattiya, etc. `Upapattivasena` means: by way of rebirth among the devas. `Āviñchanti` means: they pull. The brahmin, thinking that the Blessed One lacked that essence of concord (`sāmaggirasa`) designated as the act of paying homage, etc., said, “He is without essence.” To show that the Blessed One is “without essence” due to the absence of the essence of concord which is contrary to that and is nothing but craving for form, etc., and wishing to show the manner of application of the word `sāmaggirasa` to form, taste, etc., as well, he said the words beginning with `vatthārammaṇādi`.

තාලාවත්ථුකතාති උච්ඡින්නමූලානං තාලානං වත්ථු විය නෙසං රූපරසාදීනං වත්ථු චිත්තසන්තානං කතන්ති ඉමස්මිං අත්ථෙ මජ්ඣෙපදලොපං දීඝඤ්ච කත්වා නිද්දෙසොති ආහ තාලවත්ථු වියාතිආදි. තාලවත්ථු විය යෙසං වත්ථු කතං තෙ තාලාවත්ථුකතාති විසෙසනස්ස පරනිපාතො දට්ඨබ්බො, කතතාලවත්ථුකාති අත්ථො. මත්ථකච්ඡින්නතාලොයෙව පත්තඵලාදීනං අකාරණතාය අවත්ථූති තාලාවත්ථු, තං විය යෙසං වත්ථු කතං තෙ රූපරසාදයො තාලාවත්ථුකතා, අයං අඤ්ඤපදත්ථවසෙන අත්ථග්ගාහො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සුගමොති විසෙසමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මත්ථකච්ඡින්නතාලො විය කතා’’ති. එවඤ්ච මත්ථකසදිසෙසු රූපරසාදීසු රාගෙසු ඡින්නෙසුපි තබ්බත්ථුභූතස්ස තාලාවත්ථුසදිසස්ස චිත්තසන්තානස්ස යාව පරිනිබ්බානට්ඨානං උපපන්නමෙව හොති. යථාරුතතො පන විසෙසනසමාසවසෙන අත්ථෙ ගය්හමානෙ රූපරසාදීනං තාලාවත්ථුසදිසතාය ඨානං ආපජ්ජති. යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 1.3) එතං දොසං පරිහරිතුං රූපරසාදීනං කුසලාකුසලත්තං වුත්තං, තං තෙ තථාගතස්ස පහීනාතිආදිපාළියා, කාමසුඛස්සාදසඞ්ඛාතා රූපරසාතිආදිඅට්ඨකථාය ච න සමෙති, ඛීණාසවානම්පි යාව පරිනිබ්බානා කුසලාකුසලානං ඵලුප්පත්තිතො තෙසං මත්ථකච්ඡින්නතාලසදිසතාපි න යුත්තාති ගහෙතබ්බං. අථ වා මත්ථකච්ඡින්නතාලස්ස ඨිතං අට්ඨිතඤ්ච අමනසිකත්වා පුන අනුප්පත්තිධම්මතාසදිසමත්තං උපමෙත්වා තාලාවත්ථු විය කතාති විසෙසනසමාසවසෙන [Pg.69] අත්ථග්ගහණෙපි න කොචි දොසො. අනු-සද්දො පච්ඡාති අත්ථෙ වත්තතීති ආහ පච්ඡාභාවො න හොතීතිආදි. අනු අභාවං ගතාති පච්ඡා අනුප්පත්තිධම්මතාවසෙන අභාවං ගතා. අනච්ඡරියාති අනු අනු උපරූපරි විම්හයකතාති අත්ථො. යඤ්ච ඛො ත්වං වදෙසීති යං වන්දනාදිසාමග්ගීරසාභාවසඞ්ඛාතං කාරණං අරසරූපතාය වදෙසි, තං කාරණං න විජ්ජතීති අත්ථො.

`Tālāvatthukata` means: the mind-continuum, the basis for things such as form and taste, is made like the base of palm trees with severed roots. In this meaning, the designation is made by eliding the middle word and lengthening the vowel; therefore, he said the words beginning with `tālavatthu viya`. Those things for which the basis is made like the base of a palm tree are `tālāvatthukatā`; here, the post-positioning of the adjective should be noted. The meaning is: having a basis made like that of a palm tree. A palm tree with its crown cut off, because it is not a cause for leaves, fruits, etc., is `avatthu` (without basis), hence `tālāvatthu`. Those things such as form and taste, whose basis is made like that, are `tālāvatthukatā`. This grasping of the meaning by way of the sense of another word is easy to understand by the method stated before. Therefore, wishing to show the special meaning, he said, “made like a palm tree with its crown cut off.” And thus, even when the cravings for things like form and taste, which are like the crown, are cut off, the mind-continuum, which is their basis and is like the base of the palm tree, still exists right up to Parinibbāna. However, if the meaning is taken literally by way of a qualifying compound, it would lead to the position that forms, tastes, etc., become like the base of a palm tree. As for what is stated in the Sāratthadīpanī to avoid this fault—that forms, tastes, etc., are wholesome or unwholesome—that does not accord with the Pāḷi text, “these have been abandoned by the Tathāgata,” etc., nor with the commentary which states, “forms and tastes designated as the savoring of sensual pleasure,” etc. It should be understood that even for those whose taints are destroyed, since the results of wholesome and unwholesome actions arise until Parinibbāna, it is not suitable to compare them to a palm tree with its crown cut off. Alternatively, disregarding whether a palm tree with its crown cut off stands or not, and comparing it only by the similarity of its nature of not arising again, there is no fault even in taking the meaning by way of a qualifying compound as “made like the base of a palm tree.” The word `anu` occurs in the sense of “after”; therefore, he said the words beginning with “a subsequent state does not occur.” `Anu abhāvaṃ gatā` means: they have gone to non-existence afterwards, by way of having the nature of not arising again. `Anacchariyā` means: repeatedly causing wonder. `Yañca kho tvaṃ vadesi` means: the reason you state for being without essence, namely the absence of the essence of concord such as paying homage, that reason does not exist.

4. සන්ධාය භාසිතමත්ථන්ති යං අත්ථං සන්ධාය බ්‍රාහ්මණො නිබ්භොගො භවං ගොතමොතිආදිමාහ, භගවා ච යං සන්ධාය නිබ්භොගතාදිං අත්තනි අනුජානාති, තං සන්ධාය භාසිතමත්ථං.

4. `Sandhāya bhāsitam atthaṃ` (the meaning spoken with reference) refers to that meaning with reference to which the brahmin said, “The venerable Gotama is without enjoyment,” etc., and that meaning with reference to which the Blessed One, for his part, concedes being without enjoyment, etc., in himself.

5. කුලසමුදාචාරකම්මන්ති කුලාචාරකම්මං. කායතො කායද්වාරතො පවත්තං දුච්චරිතං කායදුච්චරිතං. අනෙකවිහිතාති අනෙකප්පකාරා.

5. `Kulasamudācārakammaṃ` means: the conduct of the clan. Misconduct that occurs from the body, from the body-door, is bodily misconduct. `Anekavihitā` means: of many kinds.

6. පඤ්චකාමගුණිකරාගස්සාති රූපාදීසු පඤ්චසු කාමකොට්ඨාසෙසු අතිවිය සඞ්ගවසෙන නියුත්තස්ස කාමරාගස්ස, එතෙන අනාගාමීනං වත්ථාභරණාදීසු සඞ්ගනිකන්තිවසෙන උප්පජ්ජනකාමරාගස්ස කාමරාගතාභාවං දස්සෙති තස්ස රූපරාගාදීසු සඞ්ගහතො. අවසෙසානන්ති එත්ථ සක්කායදිට්ඨිවිචිකිච්ඡානං පඨමෙන මග්ගෙන, සෙසානං චතූහිපි උච්ඡෙදං වදති, තෙනාහ ‘‘යථානුරූප’’න්ති.

6. `Pañcakāmaguṇikarāgassa` refers to the sensual lust that is engaged through extreme attachment to the five portions of sensuality, such as forms. By this, he shows that the sensual lust arising in non-returners through attachment and delight in things like clothing and ornaments does not have the nature of sensual lust (`kāmarāga`), because it is included in lust for form, etc. Here, in `avasesānaṃ`, he speaks of the cutting off of personality-view and doubt by the first path, and of the remaining defilements by the four paths accordingly. Therefore, he said, `yathānurūpaṃ`.

7. ජිගුච්ඡති මඤ්ඤෙති ජිගුච්ඡති විය, ‘‘ජිගුච්ඡතී’’ති වා සල්ලක්ඛෙමි. අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙනාති අඤ්ඤාණසම්භූතට්ඨෙන.

7. `Jigucchati maññe` means: it is as if he is disgusted; or, I consider, “he is disgusted.” `Akosallasambhūtaṭṭhena` means: in the sense of arising from unskillfulness, that is, in the sense of arising from ignorance.

8-10. තත්‍රාති යථාවුත්තෙසු ද්වීසු අත්ථවිකප්පෙසු. පටිසන්ධිපරියායොපි ඉධ ගබ්භසද්දොති ආහ ‘‘දෙවලොකපටිසන්ධිපටිලාභායා’’ති. අපුනබ්භවභූතාති ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජමානානං ධම්මානං අභිනිබ්බත්ති.

8-10. 'Tatra' means: among the two alternatives of meaning that have been mentioned. Here, the word 'gabbha' is also a synonym for rebirth-linking (paṭisandhi); therefore, he said, 'for the attainment of rebirth-linking in the deva world.' 'Apunabbhavabhūta' means: the arising of phenomena that are arising moment by moment.

11. ධම්මධාතුන්ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. තඤ්හි ධම්මෙ යාථාවතො ධාරෙති උපධාරෙතීති ‘‘ධම්මධාතූ’’ති වුච්චති. දෙසනාවිලාසප්පත්තොති අභිරුචිවසෙන පරිවත්තෙත්වා දෙසෙතුං සමත්ථතා දෙසනාවිලාසො, තං පත්තො. කරුණාවිප්ඵාරන්ති සබ්බසත්තෙසු මහාකරුණාය ඵරණං. තාදිගුණලක්ඛණමෙව උපමාය විභාවෙන්තො ආහ ‘‘පථවීසමචිත්තත’’න්ති. තතොයෙව [Pg.70] අකුජ්ඣනසභාවතො අකුප්පධම්මතා. ජාතියා අනුගතන්ති ජාතියා අනුබද්ධං. ජරාය අනුසටන්ති ජරාය පලිවෙඨිතං. වට්ටඛාණුභූතන්ති වට්ටතො උද්ධරිතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය වට්ටෙ නිච්චලභාවෙන ඨිතං ඛාණු විය භූතං. ජාතානං මච්චානං නිච්චං මරණතො භයන්ති ආහ අජ්ජ මරිත්වාතිආදි. අප්පටිසමං පුරෙජාතභාවන්ති අසදිසං අරියාය ජාතියා පඨමජාතභාවං, සබ්බජෙට්ඨභාවන්ති අත්ථො.

11. 'Dhammadhātu' means omniscient knowledge. Indeed, that knowledge bears and comprehends phenomena as they truly are; therefore, it is called 'dhammadhātu'. 'Desanāvilāsappatta' means: the ability to expound by transforming it according to one's inclination is 'desanāvilāsa'; he has attained that. 'Karuṇāvipphāra' means the pervasion of great compassion toward all beings. Illustrating the very characteristic of such a quality by way of simile, he said, 'the evenness of mind like the earth.' From that very fact, from the nature of non-anger, comes the state of being unshakeable. 'Jātiyā anugata' means bound by birth. 'Jarāya anusaṭa' means enveloped by aging. 'Vaṭṭakhāṇubhūta' means having become like a post fixed immovably in the cycle, because of the inability to be uprooted from the cycle. For mortals who are born, there is always fear from death; therefore, he said the words beginning with 'today, having died...'. 'Appaṭisamaṃ purejātabhāvaṃ' means the incomparable state of being born first with a noble birth, the state of being the eldest of all; this is the meaning.

‘‘අපී’’ති අවත්වා ‘‘පී’’ති වදන්තො පි-සද්දො විසුං අත්ථි නිපාතොති දස්සෙති. සම්මා අධිසයිතානීති පාදාදීහි උපඝාතං අකරොන්තියා සම්මදෙව උපරි සයිතානි, අකම්මකස්සාපි සයතිධාතුනො අධිපුබ්බතාය සකම්මකතා දට්ඨබ්බා. නඛසිඛාති නඛග්ගානි. සකුණානං පක්ඛා හත්ථපාදට්ඨානියාති ආහ ‘‘සඞ්කුටිතහත්ථපාදා’’ති. එත්ථාති ආලොකට්ඨානෙ. නික්ඛමන්තානන්ති නික්ඛමන්තෙසු, නිද්ධාරණෙ හෙතං සාමිවචනං. අණ්ඩකොසන්ති අණ්ඩකපාලං.

Not saying 'api' but saying 'pi', the commentator shows that the word 'pi' also exists as a separate particle. 'Sammā adhisayitāni' means: they were laid upon quite properly, without her causing injury with her feet, etc. Even though the root 'sayi' is intransitive, its transitivity should be understood because it is preceded by 'adhi'. 'Nakhasikhā' means the tips of the nails. For birds, the wings are in the place of hands and feet; therefore, he said 'saṅkuṭitahatthapādā' (with contracted hands and feet). 'Ettha' means in the place of light. 'Nikkhamantānaṃ' means among those emerging; indeed, this genitive is in the sense of specification. 'Aṇḍakosaṃ' means the eggshell.

ලොකොයෙව ලොකසන්නිවාසො. අබුජ්ඣි එත්ථාති රුක්ඛො බොධි, සයං බුජ්ඣති, බුජ්ඣන්ති වා තෙනාති මග්ගොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි බොධි. බුජ්ඣීයතීති නිබ්බානං බොධි. අන්තරා ච බොධින්ති දුතියමුදාහරණං විනාපි රුක්ඛ-සද්දෙන බොධි-සද්දස්ස රුක්ඛප්පවත්තිදස්සනත්ථං. වරභූරිමෙධසොති මහාපථවී විය පත්ථටපඤ්ඤොති අත්ථො. තිස්සො විජ්ජාති අරහත්තමග්ගො අත්තනා සහ වත්තමානං සම්මාදිට්ඨිසඞ්ඛාතං ආසවක්ඛයඤාණඤ්චෙව ඉතරා ද්වෙ මහග්ගතවිජ්ජා ච තබ්බිනිබන්ධකකිලෙසවිද්ධංසනවසෙන උප්පාදනතො ‘‘තිස්සො විජ්ජා’’ති වුච්චති. ඡ අභිඤ්ඤාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සාවකපාරමීඤාණන්ති අග්ගසාවකෙහි පටිලභිතබ්බං සබ්බමෙව ලොකියලොකුත්තරඤාණං. පච්චෙකබොධිඤාණන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො.

The world itself is the 'lokasannivāsa' (abode of the world). 'One awakened here'; therefore, the tree is 'bodhi'. 'One awakens by oneself' or 'they awaken by means of it'; therefore, the path and omniscient knowledge are also 'bodhi'. 'It is to be awakened to'; therefore, Nibbāna is 'bodhi'. The second example, 'and the bodhi in between', was stated to show the application of the word 'bodhi' to a tree, even without the word 'rukkha'. 'Varabhūrimedhaso' means: one whose wisdom is extensive like the great earth; this is the meaning. 'The three knowledges': Because the Arahant path produces the knowledge of the destruction of the taints—called right view—which occurs together with itself, and also the other two exalted knowledges by means of destroying the defilements that obstruct them, it is called 'the three knowledges'. In 'the six superknowledges' too, this is the same method. 'Sāvakapāramīñāṇaṃ' means: all the mundane and supramundane knowledge that is to be attained by the chief disciples. In 'paccekabodhiñāṇaṃ' too, this is the same method.

ඔපම්මසම්පටිපාදනන්ති ඔපම්මත්ථස්ස උපමෙය්‍යෙන සමං පටිපාදනං. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන. තික්ඛඛරවිප්පසන්නසූරභාවොති ඉමිනා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාපත්තතං විපස්සනාය දස්සෙති. පරිණාමකාලොති ඉමිනා වුට්ඨානගාමිනිභාවාපත්තිං. තදා ච සා මග්ගඤාණගබ්භං ධාරෙන්තී විය හොතීති ආහ ‘‘ගබ්භග්ගහණකාලො’’ති. අනුපුබ්බාධිගතෙනාති පඨමමග්ගාදිපටිපාටියා අධිගතෙන. චතුරඞ්ගසමන්නාගතන්ති ‘‘කාමං තචො ච න්හාරු ච අට්ඨි ච අවසිස්සතු [Pg.71] (ම. නි. 2.184; සං. නි. 2.22; අ. නි. 2.5; මහානි. 196), සරීරෙ උපසුස්සතු මංසලොහිත’’න්ති එවං වුත්තචතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං.

'Opammasampaṭipādanaṃ' means the presentation of the meaning of the simile in correspondence with the object of comparison. 'Atthenā' means by the meaning of the object of comparison. By this phrase 'tikkhakharavippasannasūrabhāvo', he shows the attainment of equanimity towards formations by insight. By this phrase 'pariṇāmakālo', he shows the attainment of the state leading to emergence. And at that time, that insight is as if it bears the embryo of path-knowledge; therefore, he said, 'gabbhaggahaṇakālo' (the time of conception). 'Anupubbādhigatenā' means attained through the sequence beginning with the first path. 'Caturaṅgasamannāgataṃ' means the energy endowed with the four factors spoken of thus: 'Willingly, let skin, sinews, and bones remain, and in the body let flesh and blood dry up.'

ඡන්දො කාමොතිආදීසු පත්ථනාකාරෙන පවත්තො දුබ්බලො ලොභො ඉච්ඡනට්ඨෙන ඡන්දො. තතො බලවා රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො. තතොපි බලවතරො ඡන්දරාගො. නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනසඞ්කප්පවසෙන පවත්තො සඞ්කප්පො. තතොපි බලවසඞ්කප්පවසෙනෙව පවත්තො රාගො. තතොපි බලවතරො සඞ්කප්පරාගො. ස්වායං පභෙදො එකස්සෙව ලොභස්ස පවත්තිආකාරභෙදෙන අවත්ථාභෙදෙන ච වුත්තො.

In such phrases as 'chando kāmo', weak greed (lobha) that proceeds in the manner of a wish is 'chando' because of its meaning of wishing. Greed stronger than that is 'rāga' because of its meaning of attachment. Greed even stronger than that is 'chandarāga'. Greed that proceeds by way of thinking on the sign and its details is 'saṅkappa'. Greed stronger than that, which proceeds by way of thought, is 'rāga'. Greed even stronger than that is 'saṅkapparāga'. This distinction of one and the same greed is stated based on the difference in its mode of occurrence and the difference in its stage.

පඨමජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on the First Jhāna

සෙය්‍යථිදන්ති තං කථන්ති අත්ථො. එතන්ති පුබ්බපදෙයෙව අවධාරණකරණං, එතං අත්ථජාතං වා. තන්නිස්සරණතොති තෙසං කාමානං නිස්සරණත්තා. එසාති එව-කාරො. කාමධාතු නාම කාමභවො, නෙක්ඛම්මන්ති පඨමජ්ඣානං. එසාති නියමො. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදපටිප්පස්සද්ධිනිස්සරණවිවෙකා තදඞ්ගවිවෙකාදයො. කායචිත්තඋපධිවිවෙකා කායවිවෙකාදයො, තයො එව ඉධ ඣානකථාය, සමුච්ඡෙදවිවෙකාදීනං අසම්භවා. නිද්දෙසෙති මහානිද්දෙසෙ. තත්ථෙවාති මහානිද්දෙසෙ එව. විභඞ්ගෙති ඣානවිභඞ්ගෙ. එවඤ්හි සතීති උභයෙසම්පි කාමානං සඞ්ගහෙ සති.

`Seyyathidaṃ` means: What is that? This is the meaning. `Etaṃ` means the making of an emphasis on the preceding word itself, or this collection of meanings. `Tannissaraṇato` means because it is an escape from those sensual pleasures. `Esā` is the particle `eva`. The desire element is the desire realm; `nekkhammanti` is the first jhāna. `Esā` means a determination. The seclusions by substitution, by suppression, by cutting off, by tranquillization, and by escape are `tadaṅgavivekādayo`, meaning seclusion by substitution and so on. Bodily seclusion, mental seclusion, and seclusion from the substrates are `kāyavivekādayo`, meaning bodily seclusion and so on. Here in the discussion on jhāna, only three should be understood, because seclusion by cutting off and so on are not possible. `Niddese` means in the Mahāniddesa. `Tattheva` means in the Mahāniddesa itself. `Vibhaṅge` means in the Jhānavibhaṅga. `Evaṃ hi sati` means: this being so, when there is the inclusion of both kinds of sensual pleasures.

පුරිමෙනාති කායවිවෙකෙන. එත්ථාති එතස්මිං කායචිත්තවිවෙකද්වයෙ. දුතියෙනාති චිත්තවිවෙකෙන. එතෙසන්ති යථාවුත්තනයෙන වත්ථුකාමකිලෙසකාමවිවෙකද්වයස්ස වාචකභූතානං විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහීති ඉමෙසං පදානං, නිද්ධාරණෙ චෙතං සාමිවචනං. බාලභාවස්ස හෙතුපරිච්චාගොති අනුවත්තති. අකුසලධම්මො හි බාලභාවස්ස හෙතු. ආසයපොසනන්ති ආසයස්ස විසොධනං වඩ්ඪනඤ්ච. විභඞ්ගෙ නීවරණානෙව වුත්තානීති සම්බන්ධො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘උපරිඣානඞ්ගපච්චනීකපටිපක්ඛභාවදස්සනතො’’ති. තත්ථ උපරි සවිතක්කන්තිආදිනා වුච්චමානානි ඣානඞ්ගානි, තෙසං අත්තනො පච්චනීකානං පටිපක්ඛභාවදස්සනතොති අත්ථො. උපරිඣානඞ්ගානං පච්චනීකපටිපක්ඛභාවස්ස දස්සනතොතිපි පාඨො. තත්ථ ‘‘උපරි වුච්චමානඣානඞ්ගානං උජුවිපච්චනීකවසෙන පටිපක්ඛභාවදස්සනතො’’ති ‘‘නීවරණානං තානෙව විභඞ්ගෙ වුත්තානී’’තිපි අත්ථං වදන්ති[Pg.72]. පෙටකෙති මහාකච්චායනත්ථෙරෙන කතං නෙත්තිප්පකරණනයානුසාරිපකරණං, තං පන පිටකානං වණ්ණනාභූතත්තා ‘‘පෙටක’’න්ති වුත්තං, තස්මින්ති අත්ථො.

`Purimena` means by bodily seclusion. `Ettha` means in this pair of seclusions: of body and mind. `Dutiyena` means by mental seclusion. `Etesaṃ` means of these words, “secluded indeed from sensual pleasures, secluded from unwholesome states,” which, in the way stated, are expressive of the twofold seclusion from sensual objects and sensual defilements; this genitive case is in the sense of specification. “The abandonment of the cause of the state of foolishness” is carried over. Indeed, an unwholesome state is the cause of the state of foolishness. `Āsayaposanaṃ` means the purification and development of the disposition. The connection is: in the Vibhaṅga, only the hindrances are mentioned. Therein, he states the reason: “because of showing the state of being the adversary and opponent of the higher jhāna factors.” Therein, `upari` (higher) refers to the jhāna factors that will be stated by “accompanied by thought,” etc.; the meaning is: because of showing the state of being the opponent of their own adversaries. There is also the reading: “because of showing the state of being the adversary and opponent of the higher jhāna factors.” Therein, they state the meaning thus: “because of showing the state of being the opponent by way of being the direct adversary of the higher jhāna factors that will be mentioned,” and “in the Vibhaṅga, only those very hindrances are mentioned.” `Peṭake` means the treatise made by the Elder Mahākaccāyana that follows the method of the Nettippakaraṇa. But since it is a commentary on the Piṭakas, it is called `peṭaka`; in that—this is the meaning.

විතක්කනං නාම ආරම්මණපරිකප්පනන්ති ආහ ‘‘ඌහන’’න්ති. රූපං රූපන්තිආදිනා විසයෙ ආකොටෙන්තස්ස විසයප්පවත්තිආහනනං උපරි ආහනනන්ති වෙදිතබ්බං. ආරම්මණෙ චිත්තස්ස ආනයනං නාම ආරම්මණාභිමුඛකරණං. අනුසඤ්චරණන්ති අනුපරිබ්භමනං, තඤ්ච ඛණන්තරස්ස තථාකාරෙන උප්පාදනමෙව, න හි පරමත්ථතො එකස්ස සඤ්චරණමත්ථි, එවමඤ්ඤත්ථාපි ඊදිසෙසු. අනුමජ්ජනන්ති පරිමජ්ජනං. තත්ථාති ආරම්මණෙ. සහජාතානුයොජනං සකිච්චානුවත්තිතාකරණෙන. කත්ථචීති දුතියජ්ඣානවිරහිතෙසු සවිචාරචිත්තෙසු සබ්බත්ථාති අත්ථො. විචාරෙන සහ උප්පජ්ජමානොපි විතක්කො ආරම්මණෙ අභිනිරොපනාකාරෙන පවත්තිං සන්ධාය ‘‘පඨමාභිනිපාතො’’ති වුත්තො. විප්ඵාරවාති අවූපසන්තසභාවතාය වෙගවා, තෙනෙවෙස දුතියජ්ඣානෙ පහානඞ්ගං ජාතං. පඨමදුතියජ්ඣානෙසූති පඤ්චකනයං සන්ධාය වුත්තං. අඞ්ගවිනිමුත්තස්ස ඣානස්ස අභාවං දස්සෙන්තො රුක්ඛො වියාතිආදිමාහ.

`Vitakkanaṃ` (thinking) is the contriving of an object; therefore, he said `ūhana` (lifting up). The occurrence like that of one striking the object with “form, form,” etc., should be understood as the striking all around. The directing of the mind towards the object is called the bringing of the mind to the object. `Anusañcaraṇaṃ` (moving along) means revolving around; and that is merely the arising of a subsequent moment in that same manner, for in an ultimate sense there is no movement of a single entity. Thus it is also in other such cases. `Anumajjanaṃ` (stroking) means rubbing. `Tattha` means in the object. Yoking the co-nascent states is by making them perform their own respective functions. `Katthaci` (somewhere) means everywhere in consciousnesses accompanied by examination that are devoid of the second jhāna. Although thought (`vitakka`) arises together with examination (`vicāra`), it is called “the first impact” with reference to its occurrence in the manner of applying to the object. `Vipphāravā` (pervasive) means swift, because its nature is uncalmed; for that very reason, it becomes a factor to be abandoned in the second jhāna. “In the first and second jhānas” is said with reference to the fivefold system. To show the absence of a jhāna devoid of its factors, he said, “like a tree,” etc.

විවෙක-සද්දස්ස භාවසාධනපක්ඛෙ ‘‘තස්මා විවෙකා’’ති වුත්තං, ඉතරපක්ඛෙ ‘‘තස්මිං විවෙකෙ’’ති. පිනයතීති තප්පෙති, වඩ්ඪෙති වා. ඵරණරසාති පණීතරූපෙහි කායෙ බ්‍යාපනරසා. සාතලක්ඛණන්ති ඉට්ඨසභාවං, මධුරන්ති අත්ථො. සම්පයුත්තානං පීළනජ්ඣුපෙක්ඛනං අකත්වා අනු අනු ගණ්හනං උපකාරිතා වා අනුග්ගහො. වනමෙව වනන්තං. උදකමෙව උදකන්තං. තස්මිං තස්මිං සමයෙ පාකටභාවතොති ඉමිනා ඉට්ඨාරම්මණාදිපටිලාභසමයෙපි සුඛං විජ්ජමානම්පි අපාකටං, පීතියෙව තත්ථ පාකටා, පටිලද්ධරසානුභවනසමයෙ ච විජ්ජමානපීතිතොපි සුඛමෙව පාකටතරන්ති දස්සෙති. එත්ථ ච චෙතසිකසුඛවසෙනෙව පටිලද්ධරසානුභවනං වෙදිතබ්බං, න කායිකසුඛවසෙන තස්ස පීතිසම්පයොගස්සෙව අභාවෙන ඉධානධිප්පෙතත්තා. අයඤ්ච පීතීතිආදි අඤ්ඤපදත්ථසමආසදස්සනං, අස්සත්ථිපක්ඛෙ තද්ධිතපච්චයදස්සනං වා. දුතියවිකප්පෙන අඤ්ඤපදත්ථසමාසවසෙනෙව ‘‘විවෙකජං පීතිසුඛ’’න්ති ඉදං එකං පදන්ති දස්සෙති, විභත්තියා ච අලොපං.

In the view that the word `viveka` (seclusion) is a noun of state, it is said “tasmā vivekā” (therefore from seclusion); in the other view, “tasmiṃ viveke” (in that seclusion). `Pinayati` means it satisfies, or it increases. `Pharaṇarasā` (having the taste of pervasion) means having the function of pervading the body with refined forms. `Sātalakkhaṇaṃ` (the characteristic of pleasure) means having a desirable nature; the meaning is 'sweet.' Not oppressing or overlooking the associated states, but taking them up again and again, or helpfulness, is `anuggaho` (support). The forest itself is `vanantaṃ`. The water itself is `udakantaṃ`. By this “because of being manifest at that particular time,” he shows that even when happiness is present at the time of obtaining a desirable object, etc., it is not manifest, only rapture is manifest there; and at the time of experiencing the flavor obtained, happiness is more manifest than the present rapture. And here the experience of the flavor obtained should be understood by way of mental happiness, not by way of bodily happiness, because the latter is not intended here due to its very lack of association with rapture. And this “rapture,” etc., shows a possessive compound, or in the view that it has the sense of 'having,' it shows a taddhita suffix. By the second alternative, he shows that by way of a possessive compound itself, “vivekajaṃ pītisukhaṃ” (rapture and happiness born of seclusion) is a single term, and the non-elision of the case ending.

ගණනානුපුබ්බතාති [Pg.73] දෙසනාක්කමං සන්ධාය වුත්තං. පඨමං සමාපජ්ජතීති ඉදං ආදිකම්මිකවසෙන වුත්තං, චිණ්ණවසීනං පන යොගීනං උප්පටිපාටියාපි ඣානං උප්පජ්ජතෙව. ඣාපෙතීති දහති. අනිච්චාදිලක්ඛණවිසයාය විපස්සනාය උපනිජ්ඣායනං කථං නිබ්බානාලම්බනස්ස මග්ගස්ස හොතීති ආහ විපස්සනායාතිආදි. තත්ථ මග්ගෙන සිජ්ඣතීති නිච්චාදිවිපල්ලාසප්පහායකෙන සහ මග්ගෙනෙව තං ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං අසම්මොහතො අත්තනො සිජ්ඣති. අථ වා මග්ගෙනාති මග්ගකිච්චෙන, විපල්ලාසප්පහානෙනාති අත්ථො.

`Gaṇanānupubbatā` (the numerical sequence) is said with reference to the order of the teaching. “He enters the first” is said with reference to a beginner. But for yogis who have practiced and gained mastery, jhāna arises even out of order. `Jhāpeti` means it burns. How can the contemplation by insight, which has as its object the characteristics of impermanence, etc., belong to the path, which has Nibbāna as its object? He says “by insight,” etc. Therein, “it succeeds by the path” means: that contemplation of the characteristics succeeds for oneself without delusion together with the very path that abandons the perversions of permanence, etc. Or alternatively, `maggena` (by the path) means by the function of the path; the meaning is 'by the abandoning of the perversions'.

අඤ්ඤොති සත්තො. අවුත්තත්තාති ‘‘සචිත්තෙකග්ගත’’න්ති ඣානපාළියං (විභ. 508 ආදයො) අවුත්තත්තා. වුත්තත්තාති තස්සා ඣානපාළියා විභඞ්ගෙ වුත්තත්තා.

`Añño` means a being. `Avuttattā` (because it is unsaid) means because “one-pointedness of his own mind” is unsaid in the jhāna text (Vibhaṅga 508, etc.). `Vuttattā` (because it is said) means because it is said in the analysis (Vibhaṅga) of that jhāna text.

දුතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Commentary on the Second Jhāna

අජ්ඣත්තන්ති ඣානවිසෙසනත්තා වුත්තං ‘‘ඉධ නියකජ්ඣත්තමධිප්පෙත’’න්ති. ඣානඤ්හි අජ්ඣත්තජ්ඣත්තං න හොති ඡළින්ද්‍රියානමෙව තබ්භාවතො. ඛුද්දකා ඌමියො වීචියො. මහතියො තරඞ්ගා. සන්තා හොන්ති සමිතාතිආදීනි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානි, ඣානබලෙන සමතික්කන්තාති අධිප්පායො. අප්පිතාති ගමිතා විනාසං පාපිතා. පරියායොති ඣානපරික්ඛාරෙ ඣානවොහාරත්තා අපරමත්ථතො.

The word 'internal' is said because it is a qualifier of jhāna; 'Here, one's own internality is intended.' Indeed, jhāna is not intrinsically internal, for only the six sense faculties have that nature. Small waves are ripples; large waves are billows. 'Stilled,' 'calmed,' etc., are synonyms for one another; the meaning is that they are transcended by the power of jhāna. `Appitā` means sent, brought to destruction. `Pariyāyo` means that because the accessories of jhāna are referred to as 'jhāna', it is not in the ultimate sense.

තතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Commentary on the Third Jhāna

තදධිගමායාති තතියමග්ගාධිගමාය. උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති පඤ්ඤාය සහචරණපරිචයෙන යථා සමවාහිභාවො හොති, එවං යුත්තිතො පස්සති. විපුලායාති මහග්ගතභාවප්පත්තාය. ථාමගතායාති විතක්කවිචාරපීතිවිගමෙන ථිරභාවප්පත්තියා, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘විතක්කවිචාරපීතීහි අනභිභූතත්තා’’තිආදි. (පාරා. අට්ඨ. 1.11 තතියජ්ඣානකථා). උපෙක්ඛාභෙදං දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතං උපෙක්ඛං පකාසෙතුං උපෙක්ඛා පනාතිආදි වුත්තං. තත්ථ තත්‍රමජ්ඣත්තතාව ඛීණාසවානං ඉට්ඨානිට්ඨඡළාරම්මණාපාථෙ පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනාකාරෙන අජ්ඣුපෙක්ඛනතො ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’ති ච, සත්තෙසු මජ්ඣත්තාකාරප්පවත්තත්තා ‘‘බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා’’ති ච, සහජාතධම්මානං මජ්ඣත්තාකාරභූතා ‘‘බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා’’ති ච, කෙවලා ‘‘තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා’’ති [Pg.74] ච, තතියජ්ඣානසහගතා අග්ගසුඛෙපි තස්මිං අපක්ඛපාතභූතා ‘‘ඣානුපෙක්ඛා’’ති ච, චතුත්ථජ්ඣානසහගතා සබ්බපච්චනීකපරිසුද්ධිතාය ‘‘පාරිසුද්ධුපෙක්ඛා’’ති ච තෙන තෙන අවත්ථාභෙදෙන ඡධා වුත්තා.

'For the attainment of that' means for the attainment of the third path. 'One sees from its occurrence' means one sees fittingly through familiarity with the concomitance of wisdom, in such a way that a state of combination comes to be. 'Abundant' means having attained a sublime state. 'Firm' means having attained stability through the subsiding of applied thought, sustained thought, and rapture; for that reason it will be said, 'because it is not overwhelmed by applied thought, sustained thought, and rapture,' etc. Having shown the distinctions of equanimity, the passage beginning 'But equanimity...' was stated to clarify the equanimity intended here. Therein, neutrality itself, because Arahants look on with equanimity toward the six kinds of desirable and undesirable sense objects without abandoning their naturally pure state, is called 'six-factored equanimity'; because it proceeds with a neutral attitude toward beings, it is called 'divine abiding equanimity'; because it is a neutral attitude toward its co-nascent states, it is called 'enlightenment factor equanimity'; and simply 'neutrality-therein equanimity'; that which is associated with the third jhāna, being impartial even toward that supreme bliss, is called 'jhāna equanimity'; and that which is associated with the fourth jhāna, because of its complete purity from all opposing factors, is called 'equanimity of purity.' Thus, it is described in six ways according to these different states.

වීරියමෙව පන අනච්චාරද්ධඅනතිසිථිලෙසු සහජාතෙසු සඞ්ඛාරෙසු උපෙක්ඛනාකාරෙන පවත්තං ‘‘වීරියුපෙක්ඛා’’ති වුත්තං. අට්ඨන්නං රූපාරූපජ්ඣානානං පටිලාභතො පුබ්බභාගෙ එව නීවරණවිතක්කවිචාරාදීනං පහානාභිමුඛීභූතත්තා තෙසං පහානෙපි අබ්‍යාපාරභාවූපගමනෙන මජ්ඣත්තාකාරප්පවත්තා සමාධිවසෙන උප්පන්නා අට්ඨ පඤ්ඤා චෙව උපාදානක්ඛන්ධභූතෙසු සඞ්ඛාරෙසු අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරප්පවත්තා විපස්සනාවසෙන උප්පන්නා චතුන්නං මග්ගානං පුබ්බභාගෙ තස්ස තස්ස අධිගමාය චතස්සො චතුන්නං ඵලසමාපත්තීනං පුබ්බභාගෙ තස්ස තස්ස අධිගමාය අප්පණිහිතවිමොක්ඛවසෙන පවත්තා චතස්සො සුඤ්ඤතඅනිමිත්තවිමොක්ඛවසෙන ද්වෙති දස පඤ්ඤා චාති ඉමෙ අට්ඨාරස පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා නාම. යථාවුත්තවිපස්සනාපඤ්ඤාව ලක්ඛණවිචිනනෙපි මජ්ඣත්තභූතා විපස්සනුපෙක්ඛා නාම. අදුක්ඛමසුඛවෙදනා වෙදනුපෙක්ඛා නාම. ඉමාසං පන දසන්නම්පි උපෙක්ඛානං ‘‘තත්ථ තත්ථ ආගතනයතො විභාගො ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො’’ති දස්සෙන්තො ආහ එවමයං දසවිධාපීතිආදි. තත්ථ තත්ථ ආගතනයතොති ඉදම්පි හි තාසං විභාගදස්සනස්ස භූමිපුග්ගලාදිපදං විය විසුං මාතිකාපදවසෙන වුත්තං, න පන භූමිපුග්ගලාදිවසෙන විභාගදස්සනස්ස ආගතට්ඨානපරාමසනං ආගතට්ඨානස්ස අට්ඨසාලිනියාතිආදිනා වුත්තත්තා, තස්මා සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 1.11 තතියජ්ඣානකථා) යං වුත්තං ‘‘ඉමාසං පන දසන්නම්පි උපෙක්ඛානං භූමිපුග්ගලාදිවසෙන විභාගො තත්ථ තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ එවමයං දසවිධාතිආදී’’ති, තං අමනසිකත්වා වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. තත්ථ තත්ථ ආගතනයතොති ‘‘ඉධ (ඛීණාසවො) භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති, න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො’’තිආදිනා (දී. නි. 3.348; අ. නි. 6.1) ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා ආගතා, ‘‘උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’ති (දී. නි. 3.308; ම. නි. 1.77; 2.309; 3.230) එවං බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා ආගතාති ඉමිනා නයෙන [Pg.75] දසන්නම්පි උපෙක්ඛානං තත්ථ තත්ථ වුත්තපදෙසෙසු ආගතනයදස්සනතො ච අයං දසවිධාපි උපෙක්ඛා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො.

However, energy itself, when it proceeds with an attitude of equanimity toward co-nascent formations that are neither overly exerted nor overly slack, is called 'energy-equanimity.' Eighteen types of wisdom are known as 'equanimity toward formations': eight types that arise through the power of concentration, which proceed in a neutral manner by reaching a state of non-concern even in abandoning them, because in the preliminary stage of attaining the eight form and formless jhānas they are facing the abandonment of hindrances, applied thought, sustained thought, etc.; and ten types of wisdom that arise through the power of insight that proceeds with an attitude of equanimity toward the formations that are the clinging-aggregates—four types for attaining each respective path in the preliminary stage of the four paths, four types that proceed through the power of the desireless liberation for attaining each respective fruition in the preliminary stage of the four fruition-attainments, and two types through the power of the emptiness and signless liberations. The aforesaid insight-wisdom itself, being neutral even when investigating the characteristics, is called 'insight-equanimity.' The feeling that is neither-painful-nor-pleasant is called 'feeling-equanimity.' To show that 'the analysis of these ten types of equanimity, according to the method that comes in the various texts, should be understood by the method stated in the Dhammasaṅgaṇī Commentary,' he said the words beginning with 'Thus this is tenfold…' Here, the phrase 'according to the method that comes in the various texts' is also stated separately as a heading, like the term 'planes, persons, etc.,' for showing the analysis of those equanimities; it is not, however, a reference to where the analysis by way of planes, persons, etc., is found, because the location where it is found has been stated with the words 'in the Aṭṭhasālinī,' etc. Therefore, what is stated in the Sāratthadīpanī—'To show that “the analysis of these ten types of equanimity by way of planes, persons, etc., should be understood according to the method stated in the various texts,” he said the words beginning with “Thus this is tenfold…”'—should be taken as said without careful attention. 'According to the method that comes in the various texts' means that because the six-factored equanimity is found in passages such as, 'Here, a bhikkhu (an Arahant), having seen a form with the eye, is neither glad nor sad, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending'; and the divine-abiding equanimity is found thus, 'He dwells pervading one direction with a mind imbued with equanimity…'; by this method, from seeing the method by which all ten types of equanimity are found in their respective passages in the suttas, the connection is that this tenfold equanimity is to be comprehended according to the method explained in the Dhammasaṅgaṇī Commentary.

භූමීතිආදීසු පන ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා කාමාවචරා, බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා රූපාවචරාතිආදිනා භූමිතො ච, ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා අසෙක්ඛානමෙව, බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා පුථුජ්ජනාදීනං තිණ්ණම්පි පුග්ගලානන්තිආදිනා පුග්ගලතො ච, ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා සොමනස්සුපෙක්ඛාසහගතචිත්තසම්පයුත්තාතිආදිනා චිත්තතො ච, ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා ඡළාරම්මණාතිආදිනා ආරම්මණතො ච, ‘‘වෙදනුපෙක්ඛා වෙදනාක්ඛන්ධෙන සඞ්ගහිතා, ඉතරා නව සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙනා’’ති ඛන්ධසඞ්ගහවසෙන ච, ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා බ්‍රහ්මවිහාරබොජ්ඣඞ්ගඣාන පාරිසුද්ධිතත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා ච අත්ථතො එකා. තස්මා එකක්ඛණෙ ච තාසු එකාය සති ඉතරා න උප්පජ්ජන්ති, තථා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සනුපෙක්ඛාපි වෙදිතබ්බා. වෙදනාවීරියුපෙක්ඛානමෙකක්ඛණෙ සියා උප්පත්තී’’ති එකක්ඛණවසෙන ච, ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා අබ්‍යාකතා බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා කුසලාබ්‍යාකතා, තථා සෙසා. වෙදනුපෙක්ඛා පන සියා අකුසලාපී’’ති එවං කුසලත්තිකවසෙන ච, ‘‘සඞ්ඛෙපතො චත්තාරො ච ධම්මා වීරියවෙදනාතත්‍රමජ්ඣත්තතාඤාණවසෙනා’’ති එවං සඞ්ඛෙපවසෙන ච අයං දසවිධාපි උපෙක්ඛා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බාති යොජනා.

Regarding 'plane,' etc.: by way of plane, in that the six-factored equanimity is of the sense-sphere, the divine-abode equanimity is of the form-sphere, and so on. By way of person, in that the six-factored equanimity belongs only to Arahants, while the divine-abode equanimity belongs to the three kinds of individuals beginning with the worldling, and so on. By way of consciousness, in that the six-factored equanimity is associated with consciousness accompanied by joy and equanimity, and so on. By way of object, in that the six-factored equanimity has six kinds of objects, and so on. By way of inclusion in the aggregates, in that 'feeling-equanimity is included in the feeling aggregate, while the other nine are included in the formations aggregate.' By way of a single moment, in that 'the six-factored equanimity, the divine-abode equanimity, the enlightenment-factor equanimity, the jhāna equanimity, the equanimity of purity, and neutrality-therein equanimity are one in meaning; therefore, when one of them arises in a single moment, the others do not. Similarly, equanimity toward formations and insight-equanimity should be understood. The arising of feeling-equanimity and energy-equanimity may occur in a single moment.' By way of the wholesome triad, in that 'the six-factored equanimity is indeterminate; the divine-abode equanimity is wholesome or indeterminate; and so are the others. But feeling-equanimity may also be unwholesome.' And by way of summary, in that 'in brief, there are four phenomena by way of energy, feeling, neutrality-therein, and knowledge.' The connection is that this tenfold equanimity should be understood according to the method stated in the Dhammasaṅgaṇī Commentary.

එත්ථ චෙතා කිඤ්චාපි අට්ඨසාලිනියං භූමිපුග්ගලාදිවසෙන සරූපතො උද්ධරිත්වා න වුත්තා, තථාපි තත්ථ වුත්තප්පකාරෙහෙව තාසං භූමිපුග්ගලාදිවිභාගො නයතො උද්ධරිත්වා සක්කා ඤාතුන්ති තත්ථ සරූපතො වුත්තඤ්ච අවුත්තඤ්ච එකතො සඞ්ගහෙත්වා තත්ථ තත්ථ ආගතනයතොතිආදීහි නවහි පකාරෙහි අතිදෙසො කතො, තෙනෙව ‘‘ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං වුත්තවසෙනා’’ති අවත්වා ‘‘වුත්තනයෙනෙවා’’ති වුත්තං. තථාහි ඛීණාසවො භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති ආදිම්හි වුත්තෙ ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා රූපාදිආරම්මණතාය භූමිතො කාමාවචරා ච පුග්ගලතො අසෙක්ඛානමෙව ච උප්පජ්ජති, චිත්තතො සොමනස්සුපෙක්ඛාචිත්තසම්පයුත්තා, ආරම්මණතො ඡළාරම්මණා, කුසලත්තිකතො අබ්‍යාකතා චාති පණ්ඩිතෙහි සක්කා [Pg.76] ඤාතුං, තථා ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා ච බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා ච තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා ච ඣානුපෙක්ඛා ච පාරිසුද්ධුපෙක්ඛා ච අත්ථතො එකාතිආදිම්හි වුත්තෙ පනස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධසඞ්ගහිතත්තා බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛාදීහි සහ එකක්ඛණෙ අනුප්පත්තිආදයො ච සක්කා ඤාතුං, යථා ච ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා, එවං සෙසානම්පි යථාරහං අට්ඨසාලිනියං වුත්තනයතො භූමිආදිවිභාගුද්ධාරනයො ඤාතබ්බො. අනාභොගරසාති පණීතසුඛෙපි තස්මිං අවනතිපටිපක්ඛකිච්චාති අත්ථො.

Here, although these equanimities are not set forth and stated in their own nature in the Aṭṭhasālinī by way of plane, individual, etc., their classification by way of plane, individual, etc., can still be understood by inference according to the method explained there. Thus, both what is explicitly stated and what is unstated are combined, and an extended application is made through the nine methods, such as 'by the method of its occurrence in various contexts.' Therefore, it is not said, 'as stated in the Dhammasaṅgaṇī Commentary,' but rather, 'according to the stated method.' Indeed, when it is said, 'a bhikkhu who has destroyed the taints sees a form with the eye…,' the wise can understand that the six-factored equanimity, because its objects are form and so on, is, by way of plane, of the sense-sphere; by way of person, it arises only for Arahants; by way of consciousness, it is associated with consciousness accompanied by joy or equanimity; by way of object, it has six objects; and by way of the wholesome triad, it is indeterminate. Similarly, in the statement, 'the six-factored equanimity, the divine-abode equanimity, neutrality-therein equanimity, jhāna equanimity, and equanimity of purity are essentially one,' because of its inclusion in the formations aggregate, its non-simultaneous occurrence with the divine-abode equanimity, etc., in a single moment, and other such points can be understood. And just as with the six-factored equanimity, so too with the others—the method of setting forth their classification by plane, etc., should be understood as appropriate by inferring from the method explained in the Aṭṭhasālinī. 'Having the taste of effortlessness' means that its function is the opposite of inclining toward even that sublime happiness; this is the meaning.

පුග්ගලෙනාති පුග්ගලාධිට්ඨානෙන. කිලෙසෙහි සම්පයුත්තානං ආරක්ඛා. තීරණං කිච්චස්ස පාරගමනං. පවිචයො වීමංසා. ඉදන්ති සතිසම්පජඤ්ඤං. යස්මා තස්ස නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛන්ති ඉමස්ස තස්මා එතමත්ථන්තිආදිනා සම්බන්ධො. තස්සාති ඣානසමඞ්ගිනො. තංසමුට්ඨානෙනාති තං යථාවුත්තනාමකායසම්පයුත්තං සුඛං සමුට්ඨානං කාරණං යස්ස රූපස්ස තෙන තංසමුට්ඨානෙන රූපෙන. අස්සාති යොගිනො. යස්සාති රූපකායස්ස. ඵුටත්තාති අතිපණීතෙන රූපෙන ඵුටත්තා. එතමත්ථං දස්සෙන්තොති කායිකසුඛහෙතුභූතරූපසමුට්ඨාපකනාමකායසුඛං පටිසංවෙදියමානො එව ඣානසමඞ්ගිතාකරණෙ කාරියොපචාරතො ‘‘සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතී’’ති වුච්චතීති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තොති අත්ථො. යන්ති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතොති ආහ ‘‘යංඣානහෙතූ’’ති. සුඛපාරමිප්පත්තෙති සුඛස්ස උක්කංසපරියන්තං පත්තෙ. එවමෙතෙසං පහානං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. අථ කස්මා ඣානෙස්වෙව නිරොධො වුත්තොති සම්බන්ධො.

By 'a person' is meant based on a person. Protection (ārakkhā) is guarding the associated states from defilements. Crossing over (tīraṇa) is the accomplishment of a task. Investigation (pavicayo) is examination. 'This' means mindfulness and clear comprehension. The connection of the phrase 'Because that pleasure is associated with his mental body' is with 'therefore for this purpose,' and so on. 'Of that' means of one endowed with jhāna. 'Arisen from that' means by that form which has as its cause the aforesaid pleasure associated with the mental body. 'Of him' means of the yogi. 'Of which' means of the physical body. 'Because of being pervaded' means because of being pervaded by exceedingly sublime matter. 'To show this meaning': The meaning is this: to show that while one is experiencing the pleasure of the mental body—which originates the form that is the cause of bodily pleasure—it is by a figurative usage of the effect for the cause that, in the context of one endowed with jhāna, it is said, "he also experiences pleasure with the body." The particle 'yaṃ' is in the sense of cause; thus he says, 'because of the jhāna.' 'Having reached the peak of pleasure' means having reached the highest limit of pleasure. The connection is: 'Thus the abandonment of these should be understood.' Then the connection is: 'Why, then, is cessation spoken of only in the jhānas?'

චතුත්ථජ්ඣානකථාවණ්ණනා

The Commentary on the Discourse on the Fourth Jhāna

කත්ථ චුප්පන්නන්ති එත්ථ කත්ථාති හෙතුම්හි භුම්මං, කස්මිං හෙතුම්හි සතීති අත්ථො. නානාවජ්ජනෙති අප්පනාවීථිආවජ්ජනතො නානා භින්නං පුරිමවීථීසු ආවජ්ජනං යස්ස උපචාරස්ස, තස්මිං නානාවජ්ජනෙ. විසමනිසජ්ජාය උප්පන්නකිලමථො විසමාසනුපතාපො. උපචාරෙ වාතිආදි පක්ඛන්තරදස්සනං එකාවජ්ජනූපචාරෙපි වාති අත්ථො. පීතිඵරණෙනාති ඉමිනා අප්පනාවීථියා විය එකවීථියම්පි කාමාවචරපීතියා ඵරණමත්තස්ස අභාවං දස්සෙති. දොමනස්සින්ද්‍රියස්ස අස්ස සියා උප්පත්තීති සම්බන්ධො. එතන්ති දොමනස්සින්ද්‍රියං උප්පජ්ජතීති සම්බන්ධො. විතක්කවිචාරප්පච්චයෙපීති පි-සද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො. සො ‘‘පහීනස්සා’’ති හෙට්ඨා වුත්තපදානන්තරං යොජෙතබ්බො [Pg.77] ‘‘පහීනස්සාපි දොමනස්සින්ද්‍රියස්සා’’ති. විතක්කවිචාරභාවෙති එත්ථ ‘‘උප්පජ්ජති දොමනස්සින්ද්‍රිය’’න්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. නිමිත්තත්ථෙ චෙතං භුම්මං, විතක්කවිචාරභාවහෙතූති අත්ථො. විතක්කවිචාරාති එත්ථ ඉති-සද්දො තස්මාති එතස්මිං අත්ථෙ දට්ඨබ්බො, තෙන යස්මා එතං දොමනස්සින්ද්‍රියං විතක්කවිචාරපච්චයෙ…පෙ… නෙව උප්පජ්ජති, යත්ථ පන උප්පජ්ජති, තත්ථ විතක්කවිචාරභාවෙයෙව උප්පජ්ජති. යස්මා ච අප්පහීනායෙව දුතියජ්ඣානූපචාරෙ විතක්කවිචාරා, තස්මා තත්ථස්ස සියා උප්පත්තීති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

In the phrase “Where does it arise?”: here “where” (kattha) is a locative in the sense of cause; the meaning is “when what cause exists?” “In diverse advertence” (nānāvajjane): in that access concentration which has an advertence in the preceding cognitive processes that is different from the advertence of the absorption process. The fatigue arisen from uneven sitting is the affliction from an uncomfortable seat (visamāsanupatāpa). “Or in access” (upacāre vā), etc., shows an alternative; the meaning is “or even in access with a single advertence.” “By the pervasion of rapture” (pītipharaṇena): by this, it shows the absence of a mere pervasion by sensual-sphere rapture even in a single cognitive process, as there is in the absorption process. The connection is: “The faculty of displeasure might arise for him.” The connection for “this” (etaṃ) is: “This faculty of displeasure arises.” In “even with thought and examination as condition” (vitakkavicārappaccayepi), the particle “even” (pi) is misplaced. It should be connected immediately after the word stated below, “of one who has abandoned” (pahīnassa), thus: “even of one who has abandoned the faculty of displeasure” (pahīnassāpi domanassindriyassa). Here, in “when there is thought and examination” (vitakkavicārabhāve), it should be connected by supplying “the faculty of displeasure arises.” And this locative is in the sense of a condition; the meaning is “because of the cause which is the presence of thought and examination.” Here, in “thought and examination” (vitakkavicārā), the particle “iti” should be seen in the sense of “therefore” (tasmā). By this, the construction here should be understood thus: because this faculty of displeasure… does not arise without the condition of thought and examination, but where it does arise, it arises only when there is thought and examination. And because thought and examination are indeed unabandoned in the access to the second jhāna, therefore its arising might occur for him there.

තත්ථාති දුතියජ්ඣානූපචාරෙ. අස්සාති දොමනස්සින්ද්‍රියස්ස. සියා උප්පත්තීති ඉදඤ්ච පච්චයමත්තදස්සනෙන සම්භාවනමත්තතො වුත්තං. දොමනස්සුප්පත්තිසම්භාවනාපි හි උපචාරක්ඛණෙයෙව කාතුං යුත්තා, විතක්කවිචාරරහිතෙ පන දුතියජ්ඣානක්ඛණෙ තදුප්පත්තිසම්භාවනාපි න යුත්තා කාතුන්ති. ඉතරථා කුසලචිත්තක්ඛණෙ අකුසලදොමනස්සුප්පත්තියා අසම්භවතො ‘‘තත්ථස්ස සියා උප්පත්තී’’ති න වත්තබ්බං සියා. සමීපත්ථෙ වා එතං භුම්මං, උපචාරජ්ඣානානන්තරවීථීසූති අත්ථො. දුතියජ්ඣානෙති එත්ථාපි අනන්තරවීථීසුපි න ත්වෙව උප්පජ්ජතීති අත්ථො, එවං උපරි සුඛින්ද්‍රියෙපි. සොමනස්සින්ද්‍රියස්ස උප්පත්තීති සම්බන්ධො. පහීනාති වුත්තාති ඉදං ‘‘පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා’’ති වුත්තත්තා වුත්තං. දුක්ඛාභාවෙනාති දුක්ඛතාභාවෙන. එවං සුඛාභාවෙනාති එත්ථාපි. එතෙනාති දුක්ඛසුඛපටික්ඛෙපවචනෙන. ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතානුභවනලක්ඛණාති අතිඉට්ඨඅතිඅනිට්ඨානං විපරීතස්ස මජ්ඣත්තාරම්මණස්ස අනුභවනලක්ඛණා, මජ්ඣත්තාරම්මණම්පි හි ඉට්ඨානිට්ඨෙසු එව පවිට්ඨං තබ්බිනිමුත්තස්ස අභාවා.

“There” (tattha) means in the access to the second jhāna. “Of him” (assa) refers to the faculty of displeasure. And “there might be an arising” is said merely as a possibility, from seeing only the condition. For it is appropriate to consider the possibility of the arising of displeasure only in the moment of access; but in the moment of the second jhāna, which is devoid of applied and sustained thought, it is not appropriate to consider even the possibility of its arising. Otherwise, since the arising of unwholesome displeasure is impossible in the moment of a wholesome consciousness, it should not be said, “there might be an arising for him there.” Or this locative is in the sense of proximity, meaning in the cognitive processes immediately following the access jhāna. In “in the second jhāna”: here the meaning is that it certainly does not arise even in the immediately following cognitive processes; similarly above with the faculty of pleasure. The connection is: “the arising of the faculty of gladness.” “Are abandoned” is said because it is stated, “through the destruction of the five lower fetters.” “By the absence of pain” (dukkhābhāvena) means by the absence of the state of pain. Similarly here too with “by the absence of pleasure” (sukhābhāvena). “By this” (etena) means by the statement rejecting pain and pleasure. The characteristic of experiencing the opposite of the desirable and undesirable means the characteristic of experiencing a neutral object, which is the opposite of the extremely desirable and the extremely undesirable; for a neutral object is also included within the desirable and the undesirable, as there is nothing devoid of them.

ඣානචතුක්කකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The methodical explanation of the discourse on the tetrad of jhānas is concluded.

පුබ්බෙනිවාසකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on Past Abodes

12. අරූපජ්ඣානානම්පි අඞ්ගසමතාය චතුත්ථජ්ඣානෙ සඞ්ගහොති ආහ කෙසඤ්චි අභිඤ්ඤාපාදකානීතිආදි, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා’’තිආදි (පාරා. අට්ඨ. 1.12). තෙසු ච චතුත්ථජ්ඣානමෙව අභිඤ්ඤාපාදකං නිරොධපාදකං [Pg.78] හොති, න ඉතරානි. දූරකාරණතං පන සන්ධාය ‘‘චත්තාරි ඣානානී’’ති නෙසම්පි එකතො ගහණං කතන්ති දට්ඨබ්බං. චිත්තෙකග්ගතත්ථානීති ඉදං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ඛීණාසවානන්තිආදි. සබ්බකිච්චසාධකන්ති දිබ්බවිහාරාදිසබ්බබුද්ධකිච්චසාධකං. සබ්බලොකියලොකුත්තරගුණදායකන්ති ඉමිනා යථාවුත්තං විපස්සනාපාදකත්තාදිසබ්බං සම්පිණ්ඩෙති. ඉදඤ්හි ඣානං භගවතො සබ්බබුද්ධගුණදායකස්ස මග්ගඤාණස්ස පදට්ඨානත්තා එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. යථයිදන්ති යථා ඉදං. අභිනීහාරක්ඛමන්ති ඉද්ධිවිධාදිඅත්ථං තදභිමුඛං නීහරණයොග්ගං.

12. Because of the equality of their factors, the formless jhānas are also included in the fourth jhāna; therefore, it is said, “some are the basis for the direct knowledges,” etc. For that very reason, it will be said, “having generated the eight attainments,” etc. Among these, only the fourth jhāna is the basis for the direct knowledges and the basis for cessation, not the others. However, it should be understood that their inclusion together when it is said “the four jhānas” is with reference to their being a remote cause. The phrase “states of one-pointedness of mind” is said with reference to a pleasant abiding in this very life; therefore, it is said, “of the arahants,” etc. The phrase “accomplisher of all tasks” means it accomplishes all the Buddha’s tasks, such as the divine abidings. The phrase “giver of all worldly and supramundane qualities” summarizes all that has been said, such as its being the basis for insight. Indeed, it should be understood that this jhāna is described thus because it is the proximate cause for the path knowledge of the Blessed One, which bestows all the qualities of a Buddha. “Yathayidaṃ” means “yathā idaṃ” (just as this). “Capable of being directed” (abhinīhārakkhamanti) means suitable for being directed towards that, for the purpose of the kinds of psychic power, etc.

ඣානප්පටිලාභපච්චයානන්ති ඣානප්පටිලාභහෙතුකානං ඣානප්පටිලාභං නිස්සාය උප්පජ්ජනකානං. පාපකානන්ති ලාමකානං. ඉච්ඡාවචරානන්ති ඉච්ඡාය වසෙන ඔතිණ්ණානං නීවරණභාවං තදෙකට්ඨතඤ්ච අප්පත්තානං අත්තුක්කංසනාදිවසප්පවත්තානං අහො වත මමෙව සත්ථා පටිපුච්ඡිත්වා භික්ඛූනං එවරූපං ධම්මං දෙසෙය්‍යාතිආදිනයප්පවත්තානං මානාදීනං. පොත්ථකෙසු පන ‘‘ඣානප්පටිලාභපච්චනීකාන’’න්තිපි පාඨං ලිඛන්ති, සො පමාදපාඨොති ගහෙතබ්බො ‘‘ඣානප්පටිලාභපච්චනීකානං නීවරණානං අභාවස්ස නීවරණදූරීභාවෙන පරිසුද්ධො’’ති එවං පුබ්බෙ පරිසුද්ධපදෙයෙව වුත්තත්තා. සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 1.12) පන ‘‘ඉච්ඡාවචරානන්ති ඉච්ඡාය අවචරානං ඉච්ඡාවසෙන ඔතිණ්ණානං පවත්තානං නානප්පකාරානං කොපඅප්පච්චයානන්ති අත්ථොති අයම්පි පාඨො අයුත්තො එවාති ගහෙතබ්බං. තතො එව ච විසුද්ධිමග්ගෙ අයං පාඨො සබ්බෙන සබ්බං න දස්සිතො’’ති වුත්තං. තත්ථ ච නානප්පකාරානං කොපඅප්පච්චයානන්ති එවං නීවරණභාවප්පත්තදොසානං පරාමට්ඨත්තා අයං පාඨො පටික්ඛිත්තොති වෙදිතබ්බො.

“Of those that are conditions for the attainment of jhāna” means: of those that have the attainment of jhāna as their cause, of those that arise depending on the attainment of jhāna. “Of evil ones” (pāpakānaṃ) means: of base ones. “Of those moving by desire” (icchāvacarānaṃ) refers to conceit and so on, which have arisen through the power of desire, have not reached the state of being hindrances nor that of sharing their foundation, and which proceed by way of self-exaltation, etc., in the manner of: “Oh, if only the Teacher, after questioning me, would teach the monks a doctrine of such a kind!” In some books, however, they write the reading “of those opposed to the attainment of jhāna.” That should be taken as a careless reading, because it was stated earlier in the very passage on purity thus: “purified by the removal of the hindrances,” which implies the absence of the hindrances that are opposed to the attainment of jhāna. In the Sāratthadīpanī, however, it is said: “The meaning of ‘of those moving by desire’ is ‘of those moving by desire, of those that have arisen through the power of desire, of various kinds of anger and displeasure.’ This reading too should be taken as unsuitable. And for that very reason this reading is not shown at all in the Visuddhimagga.” And there, because it refers to faults that have reached the state of being hindrances, such as “various kinds of anger and displeasure,” this reading is to be understood as rejected.

අභිජ්ඣාදීනන්ති එත්ථ අභිජ්ඣා-සද්දෙන ච අනීවරණසභාවස්සෙව ලොභස්ස මානාදීනඤ්ච ගහණං ඣානප්පටිලාභපච්චයානන්ති අනුවත්තමානත්තා. උභයම්පීති අනඞ්ගණත්තං විගතූපක්කිලෙසත්තඤ්චාති එතං උභයම්පි යථාක්කමං අනඞ්ගණසුත්තවත්ථසුත්තානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. තෙසු ච සුත්තෙසු කිඤ්චාපි නීවරණසභාවප්පත්තා ථූලදොසාපි වුත්තා, තථාපි අධිගතචතඋත්ථජ්ඣානස්ස වසෙන වුත්තත්තා ඉධ සුඛුමා එව තෙ ගහිතා. අඞ්ගණුපක්කිලෙසසාමඤ්ඤෙන පනෙත්ථ සුත්තානං අපදිසනං. තථා හි ‘‘සුත්තානුසාරෙනා’’ති වුත්තං, න පන සුත්තවසෙනාති.

Here, in the phrase “covetousness, etc.,” by the word “covetousness” both greed that does not have the nature of a hindrance and conceit, etc., are included, because the phrase “conditions for the attainment of jhāna” is carried over. “Both” means being without blemishes and being rid of corruptions. This pair should be understood in sequence according to the Anaṅgaṇa Sutta and the Vatthu Sutta. Although in those suttas even gross faults that have reached the state of being hindrances are mentioned, still, since this is said by way of one who has attained the fourth jhāna, here only the subtle ones are taken. The reference to the suttas here is by way of the general nature of blemishes and corruptions. For it is said “according to the suttas,” not “by the force of the suttas.”

පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියං [Pg.79] ඤාණං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණන්ති නිබ්බචනං දස්සෙන්තො ආහ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිම්හීතිආදි. ඉදානි පුබ්බෙනිවාසං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං තත්ථ ඤාණඤ්ච විභාගතො දස්සෙතුං තත්ථාතිආදි වුත්තං. පුබ්බ-සද්දො අතීතභවවිසයො, නිවාස-සද්දො ච කම්මසාධනොති ආහ ‘‘පුබ්බෙ අතීතජාතීසු නිවුත්ථක්ඛන්ධා’’ති. නිවුත්ථතා චෙත්ථ සකසන්තානෙ පවත්තතා, තෙනාහ අනුභූතාතිආදි. ඉදානි සපරසන්තානසාධනවසෙන නිවාස-සද්දස්ස අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘නිවුත්ථධම්මා වා නිවුත්ථා’’ති වත්වා තං විවරිතුං ගොචරනිවාසෙනාතිආදි වුත්තං. ගොචරභූතාපි හි ධම්මා ඤාණෙන නිවුත්ථා නාම හොන්ති, තෙ පන සපරවිඤ්ඤාණගොචරතාය දුවිධාති දස්සෙතුං අත්තනොතිආදි වුත්තං. පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතාපි වා නිවුත්ථාති සම්බන්ධො. ඉධාපි පරිච්ඡින්නාති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. අනමතග්ගෙපි හි සංසාරෙ අත්තනා අවිඤ්ඤාතපුබ්බානං සත්තානං ඛන්ධා පරෙහෙව කෙහිචි විඤ්ඤාතත්තා පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතා නාම වුත්තා, තෙසං අනුස්සරණං පුරිමතො දුක්කරං යෙහි පරෙහි විඤ්ඤාතතාය තෙ පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතා නාම ජාතා, තෙසං වත්තමානසන්තානානුසාරෙන විඤ්ඤාතබ්බතො. තෙ ච පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතා දුවිධා පරිනිබ්බුතා අපරිනිබ්බුතාති. තෙසු ච පරිනිබ්බුතානුස්සරණං දුක්කරං සබ්බසො සුසමුච්ඡින්නසන්තානත්තා. තං පන සිඛාප්පත්තපරවිඤ්ඤාතං පුබ්බෙනිවාසං දස්සෙතුං ‘‘ඡින්නවටුමකානුස්සරණාදීසූ’’ති වුත්තං. තත්ථ ඡින්නවටුමකා අතීතෙ පරිනිබ්බුතා ඛීණාසවා ඡින්නසංසාරමග්ගත්තා. ආදි-සද්දෙන අපරිනිබ්බුතානං පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතානම්පි සීහොක්කන්තිකවසඑන අනුස්සරණං ගහිතං. යාය සතියා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං.

To show the derivation 'knowledge in the recollection of past abodes is the knowledge of the recollection of past abodes,' he says 'in the recollection of past abodes,' etc. Now, to show separately the past abodes, the recollection of past abodes, and the knowledge therein, it is said 'Therein,' etc. The word 'pubba' has the sense of past existences, and the word 'nivāsa' is a passive construction; thus he says: 'the aggregates dwelt in in past births.' And here, 'having been dwelt in' means having occurred in one's own continuity; thus he says 'experienced,' etc. Now, to show the meaning of the word 'nivāsa' by way of its application to one's own and others' continuities, he says 'or the dhammas dwelt in are “dwelt in,”' and to explain that, he says 'by way of dwelling as an object,' etc. For even dhammas that have become objects are called 'dwelt in' by knowledge. To show that they are twofold, as objects of one's own and others' consciousness, he says 'by oneself,' etc. Or 'dwelt in' is connected with 'known by others' consciousness.' Here too the word 'defined' should be supplied and connected. For in this beginningless saṃsāra, the aggregates of beings never before cognized by oneself are called 'known by others' consciousness' because they have been cognized by some others. To recollect them is more difficult than the former, because they are to be cognized according to the present continuity of those others by whom they were cognized and thus came to be called 'known by others' consciousness.' And those 'known by others' consciousness' are twofold: those who have attained final Nibbāna and those who have not. Among them, recollecting those who have attained final Nibbāna is difficult because their continuity has been utterly cut off. To show this past abode 'known by others' that has reached the peak, it is said 'in the recollection of the one whose wick is cut,' etc. Therein, 'those whose wicks are cut' are the arahants who attained final Nibbāna in the past, because their path of saṃsāra has been cut off. By the word 'etc.' is included the recollection, by way of the lion's leap, even of those 'known by others' consciousness' who have not attained final Nibbāna. The mindfulness by which one recollects past abodes is 'recollection of past abodes'; this should be supplied and connected.

විහිත-සද්දො විධ-සද්දපරියායොති ආහ ‘‘අනෙකවිධ’’න්ති, භවයොනිආදිවසෙන බහුවිධන්ති අත්ථො. විහිතන්ති වා පයුත්තං වණ්ණිතන්ති අත්ථං ගහෙත්වා ‘‘අනෙකෙහි පකාරෙහි විහිත’’න්ති වත්තබ්බෙ මජ්ඣෙපදලොපං කත්වා නිද්දිට්ඨන්ති ආහ ‘‘අනෙකෙහි…පෙ… සංවණ්ණිත’’න්ති. පකාරෙහීති නාමගොත්තාදිපකාරෙහි. සංවණ්ණිතන්ති බුද්ධාදීහි කථිතං. අනු-සද්දො අනන්තරත්ථදීපකොති ආහ ‘‘අභිනින්නාමිතමත්තෙ එවා’’ති, එතෙන ච පරිකම්මස්ස ආරද්ධතං දස්සෙති. පූරිතපාරමීනඤ්හීතිආදිනා පරිකම්මං විනාපි සිද්ධිං දස්සෙති.

The word 'vihita' is a synonym for the word 'vidha'; thus he says 'of many kinds.' The meaning is 'of various kinds' by way of existences, wombs, etc. Or, taking the meaning of 'vihita' as 'applied' or 'described,' he says that when it should be said 'described in many ways,' it is stated with the elision of the middle word, as 'in many ways... described.' 'In many ways' means in ways of name, clan, etc. 'Described' means spoken of by the Buddhas and others. The prefix 'anu-' indicates the sense of 'immediately after'; thus he says 'just as soon as it was inclined.' And by this he shows the immediacy of the preliminary work. By the passage beginning 'For those who have fulfilled the perfections,' he shows that success is possible even without preliminary work.

ආරද්ධප්පකාරදස්සනත්ථෙති [Pg.80] අනුස්සරිතුං ආරද්ධානං පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධානං දස්සනත්ථෙ. ජායතීති ජාති, භවො. සො එකකම්මමූලකො ආදානනික්ඛෙපපරිච්ඡින්නො ඛන්ධප්පබන්ධො ඉධ ‘‘ජාතී’’ති අධිප්පෙතොති ආහ එකම්පීතිආදි. කප්පොති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පො, සො පන අත්ථතො කාලො තථාපවත්තධම්මමුපාදාය පඤ්ඤත්තො, තෙසං වසෙනස්ස පරිහානි ච වඩ්ඪි ච වෙදිතබ්බා. සංවට්ටො සංවට්ටනං විනාසො අස්ස අත්ථීති සංවට්ටො, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පො. සංවට්ටෙන විනාසෙන සහ තිට්ඨති සීලෙනාති සංවට්ටට්ඨායී. එවං විවට්ටොතිආදීසුපි. තත්ථ විවට්ටනං විවට්ටො, උප්පත්ති, වඩ්ඪි වා. තෙජෙන විනාසො තෙජොසංවට්ටො. විත්ථාරතො පනාති පුථුලතො පන සංවට්ටසීමාභෙදො නත්ථි, තෙනාහ ‘‘සදාපී’’ති. එකනගරියා විය අස්ස ජාතක්ඛණෙ විකාරාපජ්ජනතො ජාතික්ඛෙත්තවොහාරොති දස්සෙතුං ‘‘පටිසන්ධිආදීසු කම්පතී’’ති වුත්තං. ආනුභාවො පවත්තතීති තදන්තොගධානං සබ්බෙසං සත්තානං රොගාදිඋපද්දවො වූපසම්මතීති අධිප්පායො. යං යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යාති වුත්තන්ති යං විසයක්ඛෙත්තං සන්ධාය එකස්මිං එව ඛණෙ සබ්බත්ථ සරෙන අභිවිඤ්ඤාපනං, අත්තනො රූපකායදස්සනඤ්ච පටිජානන්තෙන භගවතා ‘‘යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති වුත්තං.

'For the purpose of seeing the mode that has been undertaken' means for the purpose of seeing the mode of the aggregates previously dwelt in that one has undertaken to recollect. 'One is born,' hence 'birth,' existence. That continuity of aggregates which is rooted in a single kamma and defined by taking up and laying down is here intended by the term 'birth'; thus he says 'even one,' etc. 'Eon' means an incalculable eon. But in meaning, it is time designated in dependence on the dhammas that occur in such a way. By means of them its decline and growth should be understood. 'Contraction' means 'it has contraction, destruction'; thus it is a 'contraction-eon,' an incalculable eon. 'Remaining through the contraction' means it remains along with the destruction by its nature. Similarly with 'expansion-eon,' etc. Therein, 'vivaṭṭo' means expansion, that is, arising or growth. Destruction by fire is a 'fire-contraction.' 'But in extent' means in breadth. There is no division in the boundary of the contraction; thus he says 'always.' To show the conventional term 'birth-field,' because, like a single city, it undergoes a change at the moment of his birth, it is said 'it trembles at rebirth-linking, etc.' 'His power extends'—the meaning is that the afflictions such as disease of all beings included within it are allayed. The statement 'or as far as he might wish' was said by the Blessed One, who was claiming the ability to make himself known everywhere by his voice in a single moment and the vision of his own form-body, with reference to the range of his object-field.

එතෙසූති නිද්ධාරණෙ භුම්මං. පවත්තඵලභොජනොති සයංපතිතඵලාහාරො, ඉදඤ්ච තාපසකාලං සන්ධාය වුත්තං. ඉධූපපත්තියාති ඉධ චරිමභවෙ උපපත්තියා. එකගොත්තොති තුසිතගොත්තෙන එකගොත්තො. ඉතරෙති වණ්ණාදයො. තිත්ථියාති කම්මඵලවාදිනො. අභිනීහාරොති අභිනීහාරොපලක්ඛිතො පුඤ්ඤඤාණසම්භරණකාලො වුත්තො. චුතිපටිසන්ධිවසෙනාති අත්තනො පරස්ස වා තස්මිං තස්මිං අත්තභාවෙ චුතිං දිස්වා අන්තරා කිඤ්චි අනාමසිත්වා පටිසන්ධියා එව ගහණවසෙන එවං ජානනං ඉච්ඡිතප්පදෙසොක්කමනන්ති ආහ තෙසඤ්හීතිආදි. උභයථාපීති ඛන්ධපටිපාටියාපි චුතිපටිසන්ධිවසෙනපි. සීහොක්කන්තවසෙනපීති සීහනිපාතවසෙනපි. කිලෙසානං ආතාපනපරිතාපනට්ඨෙන වීරියං ආතාපොති ආහ ‘‘වීරියාතාපෙනා’’ති.

'Among these' is the locative of specification. 'Eating of fallen-down fruit' means having as food fruit that has fallen by itself; this is said with reference to the time he was an ascetic. 'Rebirth here' means by arising here in the final existence. 'Of one clan' means of one clan with the Tusita clan. 'The others' means complexion and so on. 'Sectarians' means those who proclaim the doctrine of kamma and its fruit. 'Aspiration' refers to the time of accumulating the requisites of merit and knowledge, which is marked by the aspiration. 'By way of death and rebirth-linking' means knowing in this way: having seen the death of oneself or another in this or that state of existence, without considering anything in between, one grasps only the rebirth-linking. This is called 'descending on the desired spot'; thus he says 'for them,' etc. 'In both ways' means both by the sequence of the aggregates and by way of death and rebirth-linking. 'By way of the lion's leap' means by way of the lion's pounce. Because it has the meaning of heating and tormenting the defilements, energy is called 'ardor'; thus he says 'by the ardor of energy.'

දිබ්බචක්ඛුඤාණකථාවණ්ණනා

Explanation of the Discourse on the Knowledge of the Divine Eye

13. දිවි [Pg.81] භවත්තා දිබ්බන්ති දෙවානං පසාදචක්ඛු වුච්චතීති ආහ ‘‘දිබ්බසදිසත්තා’’ති. දූරෙපීති පි-සද්දෙන සුඛුමස්සාපි ආරම්මණස්ස ගහණං. වීරියාරම්භවසෙන ඉජ්ඣනතො සබ්බාපි භාවනා, පධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො වා ඉද්ධිපාදභාවනාවිසෙසතො වීරියභාවනාති ආහ ‘‘වීරියභාවනාබලනිබ්බත්ත’’න්ති. දිබ්බවිහාරවසෙනාති කසිණාදිජ්ඣානචතඋක්කවසෙන. ඉමිනා දූරකාරණත්ථෙ අස්ස දිබ්බභාවමාහ. දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාති ඉමිනා ආසන්නකාරණභූතපාදකජ්ඣානතො නිබ්බත්තන්ති දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාති ඉමස්ස දිබ්බවිහාරපඅයාපන්නං අත්තනා සම්පයුත්තං රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං නිස්සයපච්චයභූතං නිස්සාය දිබ්බචක්ඛුඤාණස්ස පවත්තත්තාතිපි අත්ථො. දිවුධාතුස්ස ජුතිගතියොගං සන්ධාය ආලොකපඅග්ගහෙනාතිආදි වුත්තං. තත්ථ ආලොකපරිග්ගහෙනාති කසිණාලොකපරිග්ගහවසෙන. දස්සනට්ඨෙනාති රූපදස්සනභාවෙන, ඉමිනා ‘‘චක්ඛති රූපං විභාවෙතී’’ති නිබ්බචනතො චක්ඛුත්තං දස්සෙති. චක්ඛුකිච්චකරණෙනාති ඉදං චක්ඛුමිව චක්ඛූති උපමාය සදිසනිමිත්තදස්සනං, සමවිසමාදිදස්සනසඞ්ඛාතස්ස චක්ඛුකිච්චස්ස කරණතොති අත්ථො.

13. Because it exists in the divine realm (divi), the sensitive eye of the devas is called 'divine' (dibba). Thus he says: 'because of its similarity to the divine.' Regarding 'even from afar' (dūrepi): by the particle 'pi' the grasping of even a subtle object is included. Because it succeeds by way of arousing energy, all development is the development of energy. Or, the development of the bases for spiritual power, being endowed with the formation of striving, is specifically the development of energy. Thus he says: 'produced by the power of the development of energy.' By means of divine abiding: by means of the four jhānas based on the kasiṇas, etc. By this he states its divine nature in the sense of a remote cause. Because it is dependent on a divine abiding: by this he states its divine nature by way of the base jhāna which is the proximate cause. Or, the meaning of 'because it is dependent on a divine abiding' is also this: because the knowledge of the divine eye arises by depending on the fourth form-sphere jhāna—which is included under 'divine abiding,' is associated with oneself, and serves as a support condition. Referring to the connection of the root 'divu' with 'shining' and 'moving,' it is said: 'by the grasping of light,' etc. Therein, 'by the grasping of light' means by way of grasping the kasiṇa-light. In the sense of seeing: in the sense of seeing forms. By this, from the etymology 'it sees (cakkhati) form, it makes it plain (vibhāveti),' he shows its nature as an 'eye.' By performing the function of an eye: this phrase shows a similar characteristic in the simile 'an eye like an eye.' The meaning is: because it performs the function of an eye, which is designated as the seeing of the even and uneven, etc.

යථාහාති උපක්කිලෙසසුත්තප්පදෙසං (ම. නි. 3.242) නිදස්සෙති. තත්ථ විචිකිච්ඡාතිආදීසු භගවතො බොධිමූලෙ අනභිසම්බුද්ධස්සෙව දිබ්බචක්ඛුනා නානාවිධානි රූපානි පස්සන්තස්ස ‘‘ඉදං නු ඛො කිං, ඉදං නු ඛො කි’’න්ති විචිකිච්ඡා උප්පන්නා, තතො පන විචිකිච්ඡානිවත්තනත්ථං තානි රූපානි අමනසිකරොතො අමනසිකරොන්තස්ස ථිනමිද්ධං උප්පන්නං, තතො නිවත්තනත්ථං පුන සබ්බරූපානි මනසිකරොතො රක්ඛසාදීසු ඡම්භිතත්තං උප්පන්නං, ‘‘කිමෙත්ථ භායිතබ්බ’’න්ති භයවිනොදනවසෙන මනසිකරොතො අත්තනො මනසිකාරකොසල්ලං පටිච්ච උප්පිලසඞ්ඛාතා සමාධිදූසිකා ගෙහසිතපීති උප්පන්නා, තන්නිසෙධාය මනසිකාරවීරියං සිථිලං කරොන්තස්ස කායාලසියසඞ්ඛාතං දුට්ඨුල්ලං, තන්නිසෙධාය පුන වීරියං පග්ගණ්හතො අච්චාරද්ධවීරියං, පුන තන්නිසෙධාය වීරියං සිථිලයතො අතිලීනවීරියං උප්පන්නං, තන්නිසෙධෙත්වා දිබ්බරූපානි පස්සතො අභිජප්පාසඞ්ඛාතා තණ්හා උප්පන්නා, තන්නිසෙධාය හීනාදිනානාරූපානි මනසිකරොතො නානාරම්මණවික්ඛෙපසඞ්ඛාතා නානත්තසඤ්ඤා උප්පන්නා. පුන තං විහාය එකමෙව මනසිකරොතො අතිනිජ්ඣායිතත්තං රූපානං අතිවිය [Pg.82] චින්තනං උප්පන්නං. ඔභාසන්ති පරිකම්මසමුට්ඨිතං ඔභාසං. න ච රූපානි පස්සාමීති ‘‘පරිකම්මොභාසමනසිකාරපසුතතාය දිබ්බචක්ඛුනා රූපානි න පස්සාමී’’ති එවං උප්පත්තික්කමසහිතො අත්ථො වෙදිතබ්බො, මනුස්සානං ඉදන්ති මානුසකං මානුසකචක්ඛුගොචරං ථූලරූපං වුච්චති. තදෙව මනුස්සානං දස්සනූපචාරත්තා මනුස්සූපචාරොති ආහ ‘‘මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා’’ති. රූපදස්සනෙනාති දූරසුඛුමාදිරූපදස්සනෙන.

As he said: he points to a passage from the Upakkilesa Sutta. Therein, concerning 'doubt,' etc.: when the Blessed One, while still not fully enlightened at the foot of the Bodhi tree, was seeing various forms with the divine eye, the doubt arose, 'What can this be? What can this be?' Then, to dispel that doubt, as he did not attend to those forms, sloth and torpor arose. To dispel that, as he again attended to all forms, terror arose in regard to ogres and the like. As he attended in a way that dispelled fear, thinking, 'Why should one be afraid here?', then on account of his skill in attention, elation arose, a household joy that corrupts concentration. To suppress that, as he relaxed his energy in attention, coarseness, described as bodily laziness, arose. To suppress that, as he again exerted his energy, excessively aroused energy arose. Again, to suppress that, as he relaxed his energy, excessively lax energy arose. Having suppressed that, as he was seeing divine forms, craving, described as longing, arose. To suppress that, as he attended to various inferior forms, etc., perception of diversity, described as distraction by various objects, arose. Again, abandoning that, as he attended to just one thing, excessive meditation upon forms, an extreme pondering of them, arose. Light: the light arisen from the preliminary work. And I do not see forms: the meaning should be understood along with the sequence of its arising thus: 'Because I am intent on attending to the light of the preliminary work, I do not see forms with the divine eye.' Because of the etymology 'this is of humans,' the coarse form that is the domain of the human eye is called 'human.' Because that very thing is the range of vision for humans, it is the 'human range.' Thus he says: 'having transcended the human range.' By seeing forms: by seeing distant, subtle, etc., forms.

යස්මා නියමෙන පුරෙජාතට්ඨිතරූපාරම්මණං දිබ්බචක්ඛුඤාණං ආවජ්ජනපරිකම්මෙහි විනා න උප්පජ්ජති, න ච උප්පජ්ජමානං භිජ්ජමානං රූපමස්ස ආරම්මණං හොති දුබ්බලත්තා, චුතිචිත්තඤ්ච කම්මජරූපස්ස භඞ්ගක්ඛණෙ එව උප්පජ්ජති, පටිසන්ධිචිත්තඤ්ච උපපත්තික්ඛණෙ, තස්මා ආහ චුතික්ඛණෙතිආදි. රූපදස්සනමෙවෙත්ථ සත්තදස්සනන්ති චවමානෙතිආදිනා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන වුත්තං. අභිරූපෙ විරූපෙතිපීති ඉදං වණ්ණ-සද්දස්ස සණ්ඨානවාචකතං සන්ධාය වුත්තං මහන්තං හත්ථිරාජවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වාතිආදීසු (සං. නි. 1.138) විය. සුන්දරං ගතිං ගතා සුගතාති ආහ ‘‘සුගතිගතෙ’’ති. ඉමිනා පන පදෙනාති යථාකම්මුපගෙති ඉමිනා පදෙන.

Because the knowledge of the divine eye, which as a rule has as its object form that has already arisen and is still present, does not arise without adverting and preliminary work; and because form that is arising or ceasing is not its object on account of its weakness; and the death consciousness arises only at the moment of dissolution of kamma-born form, and the rebirth-linking consciousness at the moment of arising of kamma-born form, therefore he says: 'at the moment of death,' etc. Herein, the seeing of forms is itself the seeing of beings; this is stated on the basis of a personal designation with the words 'passing away,' etc. Beautiful or ugly: this is said with reference to the word 'appearance' (vaṇṇa) denoting shape, as in such passages as 'having created a great appearance like that of a king of elephants.' To show the etymology 'Those who have gone (gatā) to a good (sundaraṃ) destination (gatiṃ) are well-gone (sugatā),' he says: 'gone to a good destination.' But by this phrase: that is, by the phrase 'reappearing according to their kamma.'

නෙරයිකානං අග්ගිජාලසත්ථනිපාතාදීහි විභින්නසරීරවණ්ණං දිස්වා තදනන්තරෙහි කාමාවචරජවනෙහෙව ඤාතං තෙසං දුක්ඛානුභවනම්පි දස්සනඵලායත්තතාය ‘‘දිබ්බචක්ඛුකිච්චමෙවා’’ති වුත්තං. එවං මනසිකරොතීති තෙසං කම්මස්ස ඤාතුකාමතාවසෙන පාදකජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය පරිකම්මවසෙන කින්නු ඛොතිආදිනා මනසිකරොති. අථස්ස තං කම්මං ආරම්මණං කත්වා ආවජ්ජනපරිකම්මාදීනං උපරි උප්පන්නෙන රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානෙන සම්පයුත්තං යං ඤාණං උප්පජ්ජති, ඉදං යථාකම්මුපගඤාණං නාමාති යොජනා. දෙවානං දස්සනෙපි එසෙව නයො. විසුං පරිකම්මන්ති පුබ්බෙනිවාසාදීනං විය දිබ්බචක්ඛුඤාණපරිකම්මං විනා විසුං පරිකම්මං නත්ථි. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘පාදකජ්ඣානසමාපජ්ජනපරිකම්මෙහි කිච්චං නත්ථි, කින්නු ඛො කම්මන්තිආදිමනසිකාරානන්තරමෙව කම්මං. කම්මසීසෙන තංසම්පයුත්තෙ ච ධම්මෙ ආරම්මණං කත්වා අප්පනාවීථි උප්පජ්ජති. එවමනාගතංසඤාණෙපි, තෙනෙව විසුං පරිකම්මං නාම නත්ථි…පෙ… දිබ්බචක්ඛුනා සහෙව ඉජ්ඣන්තීති වුත්ත’’න්ති වදන්ති. තං න ගහෙතබ්බං වසීභූතානම්පි අභිඤ්ඤානං පාදකජ්ඣානාදිපරිකම්මං විනා අනුප්පත්තිතො. පාදකජ්ඣානාදිමත්තෙන ච විසුං පරිකම්මං නාම න හොතීති දිබ්බචක්ඛුනාව එතානි ඤාණානි [Pg.83] සිද්ධානීති ගහෙතබ්බං. එවං අනාගතංසඤාණස්සාපීති දිබ්බචක්ඛුනා දිට්ඨස්ස සත්තස්ස අනාගතෙ පවත්තිං ඤාතුකාමතාය පාදකජ්ඣානාදීනමනන්තරං ඤාණබලානුරූපං අනාගතෙසු අනෙකකප්පෙසු උප්පජ්ජනාරහෙ පුබ්බෙ අත්තභාවපරියාපන්නෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ තප්පටිබද්ධෙ තදාරම්මණෙ ච සබ්බෙ ලොකියලොකුත්තරධම්මෙ සම්මුතිඤ්ච එකක්ඛණෙ ආලම්බිත්වා උප්පජ්ජනකස්ස චතුත්ථජ්ඣානසම්පයුත්තස්ස අනාගතංසඤආණස්සාපි විසුං පරිකම්මං නාම නත්ථීති යොජනා.

Having seen the appearance of the bodies of hell-beings torn apart by the falling of flames, the falling of weapons, and so on, their experience of suffering, known immediately afterwards by sense-sphere impulsion-moments, is also said to be 'the function of the divine eye' because it is dependent on the fruit of that vision. 'He attends thus' means: desiring to know their kamma, he attains the base jhāna, and having emerged, by way of preliminary work he attends thus: 'What indeed was their kamma?' and so on. Then, for him, having taken that kamma as object, the knowledge that arises above adverting, preliminary work, and so on, associated with the fourth form-sphere jhāna—this is called the knowledge of the passing away and reappearance of beings according to their kamma. This is the construction. This same method applies to the seeing of devas. 'Separate preliminary work' means: unlike for the knowledge of past lives, and so on, there is no separate preliminary work apart from the preliminary work for the divine eye knowledge. Some here say: 'There is no need for the preliminary work of attaining the base jhāna. Immediately after attending, "What indeed was their kamma?" and so on, an absorption-process arises, taking as object the kamma and, with kamma as the principal item, the states associated with it. So too in the case of the knowledge of the future. Therefore it is said that there is no separate preliminary work... they are accomplished together with the divine eye.' That should not be accepted, because even for those who have mastery, the supernormal knowledges do not arise without preliminary work such as the base jhāna. And by the base jhāna, and so on, alone there is no separate preliminary work. Therefore it should be understood that these knowledges are accomplished by the divine eye itself. 'So too for the knowledge of the future' means: for one who desires to know the future course of a being seen with the divine eye, immediately after the base jhāna, and so on, in conformity with the power of one's knowledge, there is no separate preliminary work for the knowledge of the future, which is associated with the fourth jhāna and which arises by taking as its object in a single moment all the five aggregates included in an existence that are fit to arise in the future over many eons, what is connected with them, what has them as object, all worldly and supramundane states, and convention. This is the construction.

කෙචි පනෙත්ථ ‘‘පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියං විය නාමගොත්තාදිගහණම්පි අත්ථෙව, තඤ්ච න අභිඤ්ඤාක්ඛණෙ, අථ ඛො තදනන්තරෙසු කාමාවචරජවනක්ඛණෙසු එව හොති නාමපරිකප්පකාලෙ ඉතරපරිකප්පාසම්භවා කම්මෙනුප්පත්තියඤ්ච පරියන්තාභාවා. සබ්බපරිකම්මනිමිත්තෙසු පන ධම්මෙසු අත්ථෙසුපි එකක්ඛණෙ අභිඤ්ඤාය දිට්ඨෙසු යථාරුචිවසෙන පච්ඡා එවංනාමොතිආදිනා කාමාවචරචිත්තෙන විකප්පො උප්පජ්ජති චක්ඛුනා දිට්ඨෙසු බහූසු රූපෙසු ථම්භකුම්භාදිවිකප්පො විය. යඤ්ච කත්ථ අවිකප්පිතං, තම්පි විකප්පනාරහන්ති සබ්බං නාමගොත්තාදිතො විකප්පිතමෙව හොති. යථා චෙත්ථ, එවං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියම්පි පරිකප්පාරහතම්පි සන්ධාය පාළියං එවංනාමොතිආදිනා අපදෙසසහිතමෙව වුත්ත’’න්ති වදන්ති. අඤ්ඤෙ පන ‘‘නාමගොත්තාදිකං සබ්බම්පි එකක්ඛණෙ පඤ්ඤායති, අභිරුචිතං පන වචසා වොහරන්තී’’ති වදන්ති, තෙපි අත්ථතො පුරිමෙහි සදිසා එව, පුබ්බෙ දිට්ඨස්ස පුන වොහාරකාලෙපි පරිකප්පෙතබ්බතො පරිකප්පාරහධම්මදස්සනමෙව තෙහිපි අත්ථතො උපගතං. එකෙ පන ‘‘සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්තිආදිවචනතො කමෙනෙව අතීතානාගතධම්මජානනෙන නාමගොත්තාදීහි සද්ධිං ගහණං සුකර’’න්ති වදන්ති, තං අයුත්තමෙව බුද්ධානම්පි සබ්බං ඤාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය සබ්බඤ්ඤුතාහානිප්පසඞ්ගතො. පාළියං ඉමෙ වත භොන්තොතිආදි යථාකම්මුපගඤාණස්ස පවත්තිආකාරදස්සනං. කායවාචාදි චෙත්ථ කායවචීවිඤ්ඤත්තියො.

Some here say: 'As in the recollection of past lives, the grasping of name, clan, and so on, does indeed exist. But this does not occur at the moment of supernormal knowledge; rather, it occurs only in the subsequent moments of sense-sphere impulsion, because at the time of conceptualizing the name, other conceptualizations are not possible, and because, if they were to arise sequentially, there would be no end. But although all things that are the basis for conceptualization, even if they are infinite, are seen by the supernormal knowledge in a single moment, afterwards, according to one's wish, a conceptualization such as "he had such a name" arises by means of a sense-sphere consciousness, just as when many forms are seen with the eye, conceptualizations such as "pillar" and "pot" arise. And whatever is not conceptualized is still fit for conceptualization; thus everything, beginning with name and clan, is indeed conceptualized. As here, so too in the recollection of past lives, it is with reference to what is fit for conceptualization that it is stated in the Pāli with a designation such as "he had such a name."' Others say: 'All name, clan, and so on, are cognized in a single moment, but what is preferred is expressed in words.' These too are in substance the same as the former, since what was seen before has to be conceptualized again at the time of expression; thus they too have in substance accepted the seeing of things fit for conceptualization. Some say: 'From such statements as "Passing away from there, he reappeared there," the knowing of past and future phenomena occurs sequentially, and thus it is easy to grasp name, clan, and so on, along with them.' That is incorrect, because it would entail the loss of omniscience, as even Buddhas would be unable to know everything. In the Pāli, the phrase 'These good sirs...' and so on, shows the mode of operation of the knowledge of the passing away and reappearance of beings according to their kamma. Herein, 'bodily, verbal,' and so on, refers to bodily and verbal intimation.

භාරියන්ති ආනන්තරියසදිසත්තා වුත්තං. ඛමාපනෙ හි අසති ආනන්තරියමෙව. තස්සාති භාරියසභාවස්ස උපවාදස්ස. මහල්ලකොති කෙවලං වයසාව මහල්ලකො, න ඤාණෙන, ‘‘නායං කිඤ්චි ලොකවොහාරමත්තම්පි ජානාති, පරිසදූසකො එව අම්හාකං ලජ්ජිතබ්බස්ස කරණතො’’ති අධිප්පායෙන හීළෙත්වා වුත්තත්තා ගුණපරිධංසනෙන උපවදතීති වෙදිතබ්බං. ආවුසොතිආදිනා [Pg.84] ථෙරො උපරිමග්ගුප්පත්තිමස්ස ආකඞ්ඛන්තො කරුණාය අත්තානමාවිකාසි. පාකතිකං අහොසීති මග්ගාවරණං නාහොසීති අධිප්පායො. අත්තනා වුඩ්ඪතරොති සයම්පි වුඩ්ඪො. එත්ථාපි ‘‘උක්කුටිකං නිසීදිත්වා’’ති විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තං. අනාගාමී අරහා ච ආයතිං සංවරත්ථාය න ඛමෙය්‍යුං, සෙසා දොසෙනපීති ආහ ‘‘සචෙ සො න ඛමතී’’ති.

It is called 'heavy' because it is similar to an immediately resultant action. For if there is no seeking of forgiveness, it is indeed an immediately resultant action. 'Of that' refers to the disparagement, which has the nature of a heavy offense. 'An elder' means one who is merely old in age, not in wisdom; it should be understood that one disparages by denigrating another's virtues, with the intention of scorning: 'This one does not know even the slightest worldly convention; he is a defiler of our assembly, causing us shame.' With the words 'venerable sir,' and so on, the elder, hoping for this one's attainment of a higher path, revealed himself out of compassion. 'It became normal' means there was no obstruction to the path. 'Older than himself' means that he himself was also senior. Here too, it is said in the Visuddhimagga: 'having sat down in a squatting position.' A non-returner and an Arahant might not grant forgiveness for the sake of future restraint; the remaining noble ones might also not grant forgiveness, even out of anger. Hence it is said: 'if he does not grant forgiveness.'

යෙ ච…පෙ… සමාදපෙන්ති, තෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති යොජෙතබ්බං. සීලසම්පන්නොතිආදීසු නිප්පරියායතො අග්ගමග්ගට්ඨො අධිප්පෙතො තස්සෙව අඤ්ඤාරාධනා නියමතො, සෙසාපි වා පච්ඡිමභවිකා සීලාදීසු ඨිතා තෙසම්පි අඤ්ඤුප්පත්තිනියමතො. අඤ්ඤන්ති අරහත්තඵලං. එවං සම්පදන්ති එවං නිබ්බත්තිකං. යථා තං අවිරජ්ඣනකනිබ්බත්තිකං, එවමිදම්පි එතස්ස නිරයෙ නිබ්බත්තනන්ති අත්ථො. යං සන්ධාය ‘‘එවංසම්පදමිද’’න්ති නිද්දිට්ඨං, තං දස්සෙතුං තං වාචන්තිආදි වුත්තං. තං වාචන්ති අරියූපවාදං. චිත්තන්ති අරියූපවාදකචිත්තං. දිට්ඨින්ති අරියූපවාදෙ දොසාභාවදස්සනදිට්ඨිං. ‘‘සබ්බමෙතං පජහිස්සාමී’’ති චිත්තෙන අච්චයං දෙසෙත්වා ඛමාපනවසෙන අප්පහාය අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා. යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙති යථා නිරයපාලෙහි ආහරිත්වා නිරයෙ ඨපිතො, එවං නිරයෙ ඨපිතො එව, අරියූපවාදෙනෙවස්ස ඉදං නියමෙන නිරයෙ නිබ්බත්තනං යථා මග්ගෙන ඵලං සම්පජ්ජති, එවං සම්පජ්ජනකන්ති අධිප්පායො.

And those who... (and so on)... incite others, they too are 'undertakers of action based on wrong view'; thus it should be connected. In phrases such as 'one endowed with virtue,' what is intended directly is one who stands on the highest path, for his accomplishment of final knowledge is certain. Alternatively, other last-existence beings established in virtue and so on are also intended, for their attainment of final knowledge is also certain. 'Final knowledge' is the fruit of Arahantship. 'Thus accomplished' means 'thus brought into being.' The meaning is: just as that is infallibly brought into being, so too is this arising for him in hell. To show that which was referred to when it was stated, 'thus accomplished is this,' the words 'that speech,' etc., were said. 'That speech' is speech that disparages noble ones. 'Mind' is the mind that disparages noble ones. 'View' is the view of seeing no fault in disparaging noble ones. Having declared the transgression with the thought, 'I will abandon all this,' yet not having abandoned it nor relinquished it by way of asking for forgiveness. 'As if brought and deposited in hell' means: just as one is brought by the hell-wardens and placed in hell, so he is placed in hell. The intended meaning is: through the disparagement of noble ones alone, this arising of his in hell is certain, accomplishing its result just as the path accomplishes its fruit.

මිච්ඡාදිට්ඨි සබ්බපාපමූලත්තා පරමා පධානා යෙසං වජ්ජානං තානි මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි වජ්ජානි, සබ්බවජ්ජෙහි මිච්ඡාදිට්ඨියෙව පරමං වජ්ජන්ති අත්ථො. අවීතරාගස්ස මරණතො පරං නාම භවන්තරුපාදානමෙවාති ආහ ‘‘පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණෙ’’ති. යෙන තිට්ඨති, තස්ස උපච්ඡෙදෙනෙව කායො භිජ්ජතීති ආහ ‘‘කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සුපච්ඡෙදා’’ති. එති එතස්මා සුඛන්ති අයො, පුඤ්ඤං. ආයස්සාති ආගමනස්ස, හෙතුස්ස වා. අයති ඉට්ඨාරම්මණාදීහි පවත්තතීති ආයො, අස්සාදො. අසුරසදිසන්ති පෙතාසුරසදිසං.

Those faults for which wrong view is supreme and principal, because it is the root of all evil, are 'faults of which wrong view is supreme.' The meaning is: among all faults, wrong view itself is the supreme fault. For one who is not devoid of lust, what is called 'after death' is simply the grasping of another existence; therefore, it is said: 'after death' means 'at the grasping of the newly arisen aggregates immediately after that.' The body breaks up only with the cutting off of that by which one lives; therefore, it is said: 'with the breakup of the body' means 'with the cutting off of the life faculty.' 'Happiness (sukhaṃ) comes (eti) from this (etasmā),' thus it is 'ayo'; this means merit. 'Of āya' means 'of the source,' or 'of the cause.' 'It proceeds (ayati) by way of desirable objects, etc.,' thus it is 'āyo'; this means gratification. 'Like an asura' means 'like a peta-asura.'

ආසවක්ඛයඤාණකථාවණ්ණනා

Exposition of the Discourse on the Knowledge of the Destruction of the Taints

14. සරසලක්ඛණපටිවෙධෙනාති [Pg.85] සභාවසඞ්ඛාතස්ස ලක්ඛණස්ස අසම්මොහතො පටිවිජ්ඣනෙන. නිබ්බත්තිකන්ති නිප්ඵාදනං. යං ඨානං පත්වාති යං නිබ්බානං මග්ගස්ස ආරම්මණපච්චයට්ඨෙන ඨානං කාරණභූතං ආගම්ම. අප්පවත්තින්ති අප්පවත්තිහෙතුං. කිලෙසවසෙනාති යෙසං ආසවානං ඛෙපනෙන ඉදං ඤාණං ආසවක්ඛයඤාණං ජාතං, තෙසං කිලෙසානං වසෙන, තෙසං ආසවානං වසෙන සබ්බකිලෙසානං සඞ්ගහණතො පරියායතො පකාරන්තරතොති අත්ථො. පාළියං අතීතකාලවසෙන ‘‘අබ්භඤ්ඤාසි’’න්ති වත්වාපි අභිසමයකාලෙ තස්ස තස්ස ජානනස්ස පච්චුප්පන්නතං උපාදාය ‘‘එවං ජානතො එවං පස්සතො’’ති වත්තමානකාලෙන නිද්දෙසො කතො. කාමාසවාදීනං විමුච්චනෙනෙව තදවිනාභාවතො දිට්ඨාසවස්සාපි විමුත්ති වෙදිතබ්බා.

14. 'By penetrating its own characteristic' means by penetrating without delusion the characteristic designated as intrinsic nature. 'Bringing into being' means accomplishing. 'Having reached that state' means having come to that Nibbāna which is the ground, being the cause for the path in its role as object-condition. 'Non-occurrence' means the cause of non-occurrence. 'By the power of the defilements' means: this knowledge, the knowledge of the destruction of the taints, arises through the destruction of those taints; by the power of those defilements—that is, by the power of those taints, because all defilements are thereby included—this is a figurative expression, another way of speaking. This is the meaning. Although in the Pāli it is said 'he fully knew' by way of the past tense, by taking into account the present nature of that knowing at the time of realization, the exposition is made in the present tense: 'for one who knows thus, for one who sees thus.' Through the very liberation from the taints of sensual desire and so on, the liberation from the taint of views should also be understood, because it is inseparable from them.

‘‘ඛීණා ජාතී’’ති ජානනං කිලෙසක්ඛයපච්චවෙක්ඛණවසෙන, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියන්තිආදිජානනං මග්ගඵලනිබ්බානපච්චවෙක්ඛණවසෙන හොතීති ආහ ‘‘ඛීණා ජාතීතිආදීහි තස්ස භූමි’’න්ති. තත්ථ භූමින්ති විසයං, තීසු කාලෙසුපි ජාතික්ඛයං පති උජුකමෙව වායාමාසම්භවෙපි තං පති වායාමකරණස්ස සාත්ථකතං, තස්ස අනාගතක්ඛන්ධානුප්පත්තිඵලතඤ්ච දස්සෙතුං යා පනාතිආදි වුත්තං. යා පන මග්ගස්ස අභාවිතත්තාතිආදිනා හි මග්ගෙනාවිහතකිලෙසෙහෙව ආයතිං ඛන්ධානං ජාති හෙස්සති, තෙසඤ්ච කිලෙසානං මග්ගෙන විනාසෙ සති ඛන්ධා න ජායිස්සන්ති, කිලෙසානඤ්ච තෙකාලිකතාය ජාතියං වුත්තනයෙන කෙනචි පච්චයෙන විනාසයොගෙපි චිත්තසන්තානෙ කිලෙසවිරුද්ධඅරියමග්ගක්ඛණුප්පාදනමෙව තබ්බිනාසො විරුද්ධපච්චයොපනිපාතෙන ආයතිං අනුප්පජ්ජනතො බීජසන්තානෙ අග්ගික්ඛන්ධොපනිපාතෙන ආයතිං බීජත්තානුප්පත්ති විය, ඉති මග්ගක්ඛණුප්පත්තිසඞ්ඛාතකිලෙසාභාවෙන කිලෙසඵලානං ඛන්ධානං ආයතිං අනුප්පත්තියෙව ජාතික්ඛයොති අයමත්ථො විභාවීයති, තෙනාහ ‘‘මග්ගස්ස භාවිතත්තා අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඛීණා’’ති. එත්ථ චායමත්ථො කිලෙසාභාවසඞ්ඛාතස්ස මග්ගස්ස භාවිතත්තා උප්පාදිතත්තා පච්චයාභාවෙන අනුප්පජ්ජන්තී ඛන්ධානං ජාති තෙන ආයතිං අනුප්පජ්ජනසඞ්ඛාතෙන අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන වොහාරතො ඛීණා මෙ ජාතීති. න හි සඞ්ඛතධම්මානං පච්චයන්තරෙන විනාසො සම්භවති, සම්භවෙ ච [Pg.86] තස්ස පච්චයන්තරතාදිප්පසඞ්ගතො. තබ්බිරුද්ධක්ඛණුප්පාදනමෙව තබ්බිනාසුප්පාදනං. තන්ති ඛීණජාතිං අබ්භඤ්ඤාසින්ති සම්බන්ධො. ඉත්ථත්තායාති ඉමෙ පකාරා ඉත්ථං, තබ්භාවො ඉත්ථත්තං, තදත්ථාය. දස්සෙන්තොති නිගමනවසෙන දස්සෙන්තොති.

The knowing, 'Birth is destroyed,' occurs by way of reviewing the destruction of the defilements; the knowing of 'the holy life has been lived,' etc., occurs by way of reviewing the path, fruit, and Nibbāna. Therefore, it is said: 'by "birth is destroyed," etc., this is his domain.' Therein, 'domain' means sphere. To show that the making of effort toward it is fruitful, and that its result is the non-arising of aggregates in the future—even though direct effort toward the destruction of birth in the three periods of time is impossible—the words 'But that which…' etc., were said. Indeed, by the words 'But that which... because the path was not developed,' etc., it is shown that it is only because of defilements not destroyed by the path that there will be a future birth of aggregates. And when those defilements are destroyed by the path, the aggregates will not be born. And although the destruction of the defilements is not possible by any condition, in the manner stated regarding birth in the three periods of time, in the mind-continuum the very arising of a noble path-moment that is opposed to the defilements is their destruction. This is because they do not arise in the future due to the encountering of an opposing condition, just like the future non-arising of seed-ness in a seed-continuum due to the encountering of a mass of fire. Thus, this meaning is clarified: the destruction of birth is simply the future non-arising of the aggregates, which are the fruit of the defilements, due to the absence of defilements, which is designated as 'the arising of a path-moment.' Therefore, he said: 'because the path has been developed, it is destroyed by having attained the nature of non-arising.' And here the meaning is this: because the path, designated as the absence of defilements, has been developed, the birth of the aggregates, not arising due to the absence of a condition, is by convention called 'destroyed' by its having attained the nature of non-arising, which is designated as future non-arising. For the destruction of conditioned phenomena by another condition is not possible; if it were possible, it would lead to the consequence of an infinite regress. The production of a moment that is opposed to it is itself the production of its destruction. 'That'—the destroyed birth—is connected with 'he fully knew.' 'For this state' (itthattāya): these modes are 'thus' (itthaṃ); the state of that is 'this-ness' (itthattaṃ); for the sake of that. 'Showing' means showing by way of conclusion.

විජ්ජාත්තයකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

Here ends the method of the exposition of the discourse on the threefold knowledge.

උපාසකත්තපටිවෙදනාකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on the Declaration of Being a Lay Follower.

15. අඤ්ඤාණන්ති ධි-සද්දයොගෙන සාමිඅත්ථෙ උපයොගවචනං. පාදානීති පාදෙ. යසසාති පරිවාරෙන. කොතූහලච්ඡරෙති කොතූහලෙ අච්ඡරෙ ච. අයන්ති අමික්කන්ත-සද්දො. නයිදං ආමෙඩිතවසෙන ද්වික්ඛත්තුං, අථ ඛො අත්ථද්වයවසෙනාති දස්සෙන්තො අථ වාතිආදිමාහ. අවිසෙසෙන අත්ථසාමඤ්ඤෙන නිප්ඵන්නො අභික්කන්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, දෙසනාපසාදාදිවිසෙසාපෙක්ඛායපි තථෙව තිට්ඨති පුබ්බෙ නිප්ඵන්නත්තාති ආහ ‘‘අභික්කන්තං…පෙ… පසාදො’’ති. අධොමුඛඨපිතං කෙනචි. හෙට්ඨාමුඛජාතං සයමෙව. පරියායෙහීති පකාරෙහි, අරසරූපත්තාදිපටිපාදකකාරණෙහි වා.

15. `Aññāṇaṃ`: this is in the accusative case in the sense of relation through its connection with the word `dhi`. `Pādāni`: at the feet. `Yasasā`: with a retinue. `Kotūhalacchare`: in excitement and in wonder. `Ayaṃ`: the word is `abhikkanta`. This was not said twice by way of repetition, but rather, to show two different meanings, he said 'or else' and so on. The neuter designation `abhikkantaṃ` is used because it is formed with a general meaning, without distinction; it remains just so even with respect to specific applications such as inspiration from the teaching, because it was formed previously. Thus he said: 'Excellent... and so on ... confidence.' `Adhomukhaṭhapitaṃ`: placed face down by someone. `Heṭṭhāmukhajātaṃ`: having its opening downwards by itself. `Pariyāyehi`: by ways; or, by reasons that establish blameworthy things such as being without essence.

ගමුධාතුස්ස ද්විකම්මකත්තාභාවා ගොතමං සරණන්ති ඉදං පදද්වයම්පි න උපයොගවචනං. අපි ච ඛො පුරිමමෙව, පච්ඡිමං පන පච්චත්තවචනන්ති දස්සෙතුං ‘‘ගොතමං සරණන්ති ගච්ඡාමී’’ති වුත්තං. තෙන ච ඉති-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙති. අඝස්සාති අඝතො පාපතො. තාතාති හි පදං අපෙක්ඛිත්වා නිස්සක්කස්සෙව යුත්තත්තා. අධිගතමග්ගෙ සච්ඡිකතනිරොධෙති පදද්වයෙනාපි ඵලට්ඨා එව දස්සිතා, න මග්ගට්ඨාති දස්සෙන්තො ‘‘යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ චා’’ති ආහ. විත්ථාරොති ඉමිනා ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34) වුත්තපදං සඞ්ගණ්හාති. අනෙජන්ති නිත්තණ්හං. අප්පටිකූලන්ති අවිරොධත්ථදීපනතො අවිරුද්ධසුචිං පණීතං වා. වාචාය පගුණීකත්තබ්බතො, පකට්ඨෙහි සද්දත්ථගුණෙහි යොගතො වා පගුණං. සංහතොති ඝටිතො සමෙතො[Pg.87]. යත්ථාති යෙසු පුරිසයුගෙසූති සම්බන්ධො. අට්ඨ ච පුග්ගලධම්මදසා තෙති තෙ අට්ඨ පුග්ගලා අරියධම්මස්ස දිට්ඨත්තා ධම්මදසා.

Because the root `gamu` is not ditransitive, these two words, `gotamaṃ saraṇaṃ`, are not both in the accusative case. Rather, only the first word is in the accusative case, but to show that the latter is in the nominative case, it is said: '`gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi`.' By this he shows that the word `iti` is indicated by elision. `Aghassa`: from evil, from what is bad. For, with reference to a word like `tātā` (protector), only the ablative case is suitable. By the two phrases 'on the path that has been attained' and 'when cessation has been realized,' only those standing in fruition are shown, not those standing in the path. To show this, he said: 'and when one is practicing as instructed.' By `vitthāro` (in detail), he includes the Sutta passage: 'Bhikkhus, whatever phenomena there are, conditioned or unconditioned, dispassion is declared the foremost among them.' `Anejaṃ`: free from craving. `Appaṭikūlaṃ`: because it indicates a non-contradictory meaning, it means non-contradictory; or pure and sublime. `Paguṇaṃ`: proficient, either because it is to be made fluent by speech or because of its connection with the excellent qualities of words and meanings. `Saṃhato`: connected, united. `Yattha`: the connection is 'in which pairs of persons.' `Aṭṭha ca puggalā dhammadasā te`: those eight individuals are 'seers of the Dhamma' (`dhammadasā`) because the noble Dhamma has been seen by them.

සරණන්තිආදීසු අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – භයහිංසනාදිඅත්ථෙන රතනත්තයං සරණං නාම, තදෙව මෙ රතනත්තයං තාණං ලෙණං පරායණන්ති බුද්ධසුබුද්ධතාදිගුණවසෙන තප්පරායණතාකාරප්පවත්තො චිත්තුප්පාදො සරණගමනං නාම. යථාවුත්තෙන ඉමිනා චිත්තුප්පාදෙන සමන්නාගතො සරණං ගච්ඡති නාම. එතස්ස ච සරණගමනස්ස ලොකියලොකුත්තරවසෙන දුවිධො පභෙදො. තත්ථ ලොකුත්තරං සරණගමනූපක්කිලෙසසමුච්ඡෙදෙන මග්ගක්ඛණෙයෙව සිජ්ඣති. ලොකියසරණගමනං චතුධා පවත්තති අහං අත්තානං බුද්ධස්ස පරිච්චජාමීතිආදිනා අත්තනිය්‍යාතනෙන, යථාවුත්තතප්පරායණතාය, සිස්සභාවූපගමනෙන, පණිපාතෙන චාති. සබ්බත්ථාපි චෙත්ථ සෙට්ඨදක්ඛිණෙය්‍යභාවවසෙනෙව සරණගමනං හොති, න ඤාතිභයාචරියාදිවසෙනාති වෙදිතබ්බං. එවං ඤාතිආදිවසෙන තිත්ථියං වන්දතො සරණං න භිජ්ජති, දක්ඛිණෙය්‍යභාවෙන අඤ්ඤං වන්දතො සරණං භිජ්ජති. ලොකියස්ස සරණගමනස්ස නිබ්බානප්පත්තිනියමං සදිසඵලං සරණගතස්ස අනාගතෙ නිබ්බානප්පත්තිනියමතො. සබ්බලොකියසම්පත්තිසමධිගමො පන අපායදුක්ඛාදිසමතික්කමො ච ආනිසංසඵලං. තීසු වත්ථූසු චස්ස සංසයමිච්ඡාඤාණාදි සංකිලෙසො. භෙදොපිස්ස සාවජ්ජානවජ්ජවසෙන දුවිධො. තත්ථ පඨමො මිච්ඡාදිට්ඨිපුබ්බකෙහි තිත්ථියපණිපාතාදීහි හොති, සො ච අනිට්ඨඵලත්තා සාවජ්ජො. අනවජ්ජො පන කාලකිරියාය හොති. ලොකුත්තරසරණගමනස්ස සබ්බථා සංකිලෙසො වා භෙදො වා නත්ථීති වෙදිතබ්බං.

In such terms as 'refuge,' this is the concise meaning: the Triple Gem is called 'refuge' in the sense that it destroys fear, harm, and so on. The arising of a state of mind that proceeds in the manner of having that as its final resort—thinking, 'That very Triple Gem is my protection, my shelter, my final resort'—on account of the qualities of the Buddha, such as his perfect enlightenment, is called 'going for refuge.' One endowed with this aforementioned arising of thought is said to 'go for refuge.' This going for refuge has a twofold division: mundane and supramundane. Of these, the supramundane going for refuge is accomplished at the very moment of the path, with the eradication of the defilements of going for refuge. The mundane going for refuge proceeds in four ways: by self-surrender, as in 'I surrender myself to the Buddha'; by having it as one's final resort as described; by approaching the state of a disciple; and by prostration. It should be understood that in all these cases, going for refuge occurs only on account of the state of being the foremost worthy of offerings, not on account of being a relative, out of fear, being a teacher, and so on. Thus, for one who pays homage to a sectarian on account of being a relative, etc., the refuge is not broken; only for one who pays homage to another considering them worthy of offerings is the refuge broken. For the mundane going for refuge, the certainty of attaining Nibbāna is a result of a similar kind, because of the certainty of attaining Nibbāna in the future for one who has gone for refuge. The attainment of all mundane accomplishments and the transcending of suffering in the planes of misery, etc., are its consequential fruit. Its defilement in regard to the three objects consists of doubt, wrong knowledge, and so on. Its breach is also twofold: blameworthy and blameless. Of these, the first occurs through such acts as prostrating to sectarians, preceded by wrong view; and this is blameworthy because it has an undesirable result. The blameless breach, however, occurs at death. It should be understood that for the supramundane going for refuge, there is no defilement or breach whatsoever.

කො උපාසකොතිආදි උපාසකත්තසරූපකාරණාදිපුච්ඡා. තත්ථ යො ගහට්ඨො මනුස්සො වා අමනුස්සො වා වුත්තනයෙන තිසරණං ගතො, අයං උපාසකො. යො ච සරණගමනාදිකිරියාය රතනත්තයං උපාසනතො ‘‘උපාසකො’’ති වුච්චති. පඤ්ච වෙරමණියො චස්ස සීලං. පඤ්චමිච්ඡාවාණිජ්ජාදිපාපාජීවං පහාය ධම්මෙන සමෙන ජීවිතකප්පනමස්ස ආජීවො. අස්සද්ධියදුස්සීලතාදයො උපාසකත්තස්ස විපත්ති, තදභාවො සම්පත්තීති වෙදිතබ්බා.

`Ko upāsako` ('Who is a lay follower?'), etc., is a question about the state of being a lay follower, its nature, cause, and so on. Herein, any householder, whether human or non-human, who has gone to the three refuges in the way described, is a lay follower. And one is called a 'lay follower' (`upāsaka`) because one attends upon (`upāsati`) the Triple Gem by the act of going for refuge and so on. The five abstinences are his virtue. His livelihood is the maintaining of his life righteously and peacefully, having abandoned wrong livelihood such as the five kinds of wrong trade. Lack of faith, immorality, and so on are the failure of being a lay follower; their absence should be understood as its success.

විහාරග්ගෙනාති [Pg.88] ඔවරකාදිවසනට්ඨානකොට්ඨාසෙන. අජ්ජභාවන්ති අස්මිං අහනි පවත්තං පසාදාදිං. කායවිඤ්ඤත්තිහෙතුකො සරීරාවයවො කායඞ්ගං. වචීවිඤ්ඤත්තිහෙතුකං ඔට්ඨජිව්හාදි වාචඞ්ගං. අචොපෙත්වාති අචාලෙත්වා. එතෙන ච වචීපවත්තියා පුබ්බභාගෙ ඨානකරණානං චලනපච්චයො වායොධාතුයා විකාරාකාරො විසුං කායවිඤ්ඤත්ති න හොති, තෙන විසුං විඤ්ඤාපෙතබ්බස්ස අධිප්පායස්ස අභාවා වචීවිඤ්ඤත්තියමෙව සඞ්ගය්හති තදුපකාරත්තා. යථා කායෙන කායකණ්ඩුයනාදීසු සද්දුප්පත්තිහෙතුභූතො පථවීධාතුයා ආකාරවිකාරො විසුං අධිප්පායස්ස අවිඤ්ඤාපනතො වචීවිඤ්ඤත්ති න හොති, එවමයම්පීති දස්සෙති. අධිප්පායවිඤ්ඤාපනතො හෙතා විඤ්ඤත්තියො නාම ජාතා, න කෙවලං වායුපථවීනං චලනසද්දුප්පත්තිපච්චයභූතවිකාරාකාරමත්තතාය. එවඤ්ච බහිද්ධා රුක්ඛාදීසු චලනසද්දුප්පත්තිපච්චයානං යථාවුත්තප්පකාරානං විකාරාකාරානං අවිඤ්ඤත්තිතා සමත්ථිතා හොතීති වෙදිතබ්බා. කෙචි වාචඞ්ගන්ති ‘‘හොතු සාධූ’’ති එවමාදිවාචාය අවයවන්තිආදිං වදන්ති, තං අචොපෙත්වාති ඉමිනා න සමෙති. ඛන්තිං චාරෙත්වාති අනුමතිං පවත්තෙත්වා. ‘‘ඛන්තිං ධාරෙත්වා’’තිපි පාඨො, බහි අනික්ඛමනවසෙන ගණ්හිත්වාති අත්ථො. පටිමුඛොති භගවති පටිනිවත්තමුඛො, තෙනාහ ‘‘අපක්කමිත්වා’’ති.

Vihāraggena: by the part of the dwelling that is a place for living, such as a private room. Ajjabhāvaṃ: the confidence, etc., that has arisen on this day. A part of the body that is a cause for bodily intimation is a 'bodily organ' (kāyaṅgaṃ). The lips, tongue, etc., which are a cause for verbal intimation, are a 'verbal organ' (vācaṅgaṃ). Acopetvā: without moving. By this, in the preliminary stage of verbal utterance, the altered form of the air element, which is the condition for the movement of the places and articulators of speech, is not a separate bodily intimation. Because there is no separate intention to be intimated by it, it is included only in verbal intimation, since it is subsidiary to it. Just as the altered form of the earth element that is a cause for the production of sound in bodily actions like scratching is not a verbal intimation because it does not intimate a separate intention, so too, it is shown, this is not a bodily intimation. For intimations are so called because they intimate an intention, not merely because of an altered form that is a condition for movement and the production of sound in the air and earth elements. And thus it should be understood that the non-intimation status of the altered forms of the aforesaid kind, which are conditions for movement and the production of sound in external things like trees, is established. Some say that 'verbal organ' means a component of speech, such as 'Let it be, good sir!'; that does not agree with 'without moving.' Khantiṃ cāretvā: having caused approval to proceed. There is also the reading khantiṃ dhāretvā; the meaning is 'having taken it in the sense of not going out.' Paṭimukho: with his face turned towards the Blessed One; therefore he said 'without having departed'.

16. යාචධාතුස්ස ද්විකම්මකත්තා ‘‘භගවා වස්සාවාසං යාචිතො’’ති වුත්තං. සුසස්සකාලෙපීති වුත්තමෙවත්ථං පාකටං කාතුං ‘‘අතිසමග්ඝෙපී’’ති වුත්තං. අතිවිය අප්පග්ඝෙපි යදා කිඤ්චිදෙව දත්වා බහුං පුබ්බණ්ණාපරණ්ණං ගණ්හන්ති, තාදිසෙ කාලෙපීති අත්ථො. භික්ඛමානාති යාචමානා. වුත්තසස්සන්ති වපිතසස්සං. තත්ථාති වෙරඤ්ජායං, එතෙන ‘‘වුත්තං සලාකා එව හොති එත්ථාති සලාකාවුත්තා’’ති විසෙසනස්ස පරනිපාතෙන නිබ්බචනං දස්සෙති. අථ වා ‘‘සබ්බං සස්සං සලාකාමත්තමෙව වුත්තං නිබ්බත්තං සම්පන්නං එත්ථාති සලාකාවුත්තා’’තිපි නිබ්බචනං දට්ඨබ්බං, තෙනාහ ‘‘සලාකා එව සම්පජ්ජතී’’ති. ‘‘සලාකාය වුත්තං ජීවිකා එතිස්සන්ති සලාකාවුත්තා’’තිපි නිබ්බචනං දස්සෙතුං සලාකාය වාතිආදි වුත්තං. ධඤ්ඤකරණට්ඨානෙති ධඤ්ඤමිනනට්ඨානෙ. වණ්ණජ්ඣක්ඛන්ති කහාපණපරික්ඛකං.

16. Because the root yāc (to ask) is transitive with two objects, it is said: 'The Blessed One was asked for the rains-residence.' To make the meaning of 'even in a time of good harvest' clear, it is said 'even when extremely cheap.' The meaning is: at such a time when, having given just a little, they receive much early and late grain for a very low price. Bhikkhamānā: begging. Vuttasassaṃ: sown crops. Tattha: in Verañjā. By this he shows the derivation by postposing the adjective: 'What is sown (vuttaṃ) here becomes only a stalk (salākā), thus it is salākāvuttā.' Or else, the derivation should be seen thus: 'All the crop sown, produced, and accomplished here is only a mere stalk, thus it is salākāvuttā.' Therefore he said: 'Only a stalk is accomplished.' To show the derivation 'their livelihood (vutti) is by a stalk (salākāya)', he said 'by a stalk' and so on. Dhaññakaraṇaṭṭhāne: at the place for measuring grain. Vaṇṇajjhakkhaṃ: an examiner of kahāpaṇas.

උඤ්ඡෙන පග්ගහෙනාති එත්ථ පග්ගහෙනාති පත්තෙන, තං ගහෙත්වාති අත්ථො. පග්ගය්හති එතෙන භික්ඛාති හි පග්ගහො, පත්තො. තෙනාහ පග්ගහෙන [Pg.89] යො උඤ්ඡොතිආදි. අථ වා පග්ගහෙනාති ගහණෙන, උඤ්ඡත්ථාය ගහෙතබ්බො පත්තොති සිජ්ඣතීති ආහ ‘‘පත්තං ගහෙත්වා’’ති.

Herein, in the phrase uñchena paggahena, paggahena means 'with the bowl'; the meaning is 'having taken it.' For 'alms are taken up (paggayhati) with this (etena)', thus it is a 'taker-up' (paggaho), that is, a bowl. Therefore he said, 'the gleaning which is with a taker-up,' and so on. Or else, paggahena means 'by taking'; because it is established that 'the bowl should be taken for the purpose of gleaning,' he said 'having taken the bowl'.

ගඞ්ගාය උත්තරදිසාපදෙසො උත්තරාපථො, සො නිවාසො එතෙසං, තතො වා ආගතාති උත්තරාපථකා, තෙනාහ උත්තරාපථවාසිකාතිආදි. ‘‘උත්තරාහකා’’තිපි පාඨො, සො එව අත්ථො නිරුත්තිනයෙන. මන්දිරන්ති අස්සසාලං. ‘‘මන්දර’’න්තිපි ලිඛන්ති, තං න සුන්දරං. සා ච මන්දිරා යස්මා පරිමණ්ඩලාකාරෙන බහුවිධා ච කතා, තස්මා ‘‘අස්සමණ්ඩලිකායො’’ති වුත්තා.

The region in the northern direction from the Ganges is the Northern Country (Uttarāpatha). Those who have this as their residence, or who have come from there, are Northerners (uttarāpathakā). Therefore he said 'residents of the Northern Country' and so on. There is also the reading uttarāhakā; this has the same meaning by way of etymology. Mandiraṃ: a horse stable. Some also write mandara, but that is not good. And because those stables were made in a circular shape and in various ways, they are called 'horse-circles' (assamaṇḍalikāyo).

ගඞ්ගාය දක්ඛිණාය දිසාය දෙසො දක්ඛිණාපථො, තත්ථ ජාතා මනුස්සා දක්ඛිණාපථමනුස්සා. බුද්ධං මමායන්ති මමෙවායන්ති ගණ්හනසීලා බුද්ධමාමකා, එවං සෙසෙසුපි. එවන්ති පච්ඡා වුත්තනයෙන අත්ථෙ ගය්හමානෙ. පටිවීසන්ති කොට්ඨාසං. තදුපියන්ති තදනුරූපං තප්පහොනකං. ලද්ධාති ලභිත්වා නො හොතීති සම්බන්ධො. ‘‘ලද්ධො’’ති වා පාඨො, උපට්ඨාකට්ඨානං නෙව ලභින්ති අත්ථො. ඤාති ච පසත්ථතමගුණයොගතො සෙට්ඨො චාති ඤාතිසෙට්ඨො. එවරූපෙසු ඨානෙසු අයමෙව පතිරූපොති ආමිසස්ස දුල්ලභකාලෙසු පරිකථොභාසාදිං අකත්වා පරමසල්ලෙඛවුත්තියා ආජීවසුද්ධියං ඨත්වා භගවතො අධිප්පායානුගුණං ආමිසං විචාරෙන්තෙන නාම ඤාතිසිනෙහයුත්තෙන අරියසාවකෙනෙව කාතුං යුත්තන්ති අධිප්පායො.

The region south of the Ganges is the Dakkhiṇāpatha, and people born there are people of the Dakkhiṇāpatha. Those devoted to the Buddha are those disposed to regard him as their own, thinking, 'He is mine alone'; and so for the others. 'Thus' (evaṃ) means the meaning should be understood in the way explained below. 'A share' (paṭivīsaṃ) means a portion. 'Suitable for that' (tadupiyaṃ) means corresponding to that, sufficient for that. 'Having obtained' (laddhā) is connected thus: 'having obtained, one does not have.' Or there is the reading 'laddho,' meaning: they do not obtain the position of an attendant. 'The best of kinsmen' (ñātiseṭṭho) means a kinsman who is also the best because of his connection with the most praiseworthy qualities. The intention is this: in such situations, this alone is proper—that in times when material requisites are scarce, a noble disciple endowed with affection for his kinsman should act by arranging for material requisites in accordance with the Blessed One's intention, abiding in purity of livelihood with a practice of utmost effacement, without engaging in preliminary talk, conversation, and the like.

මාරාවට්ටනායාති මාරෙන කතචිත්තපරිවට්ටනෙන, චිත්තසම්මොහනෙනාති අත්ථො. තම්පීති උත්තරකුරුං වා තිදසපුරං වා ආවට්ටෙය්‍ය.

'By Māra's turning' (mārāvaṭṭanāya) means by the turning of the mind done by Māra; that is, by the bewilderment of the mind. 'Even that' (tam pi) means he could turn even Uttarakuru or the city of the Tidasas.

‘‘ඵුස්සස්සාහං පාවචනෙ, සාවකෙ පරිභාසයිං;

යවං ඛාදථ භුඤ්ජථ, මා ච භුඤ්ජථ සාලයො’’ති. (අප. ථෙර 1.39.88) –

“In the teaching of the Blessed One Phussa, I rebuked the disciples, saying: ‘Eat and consume barley, but do not eat fine rice.’”

අපදානෙ වුත්තස්ස අකුසලස්ස තදා ඔකාසකතත්තා. නිබද්ධදානස්සාති ‘‘දස්සාමා’’ති වාචාය නියමිතදානස්ස. අප්පිතවත්තස්සාති කායෙන අතිහරිත්වා දින්නවත්ථුනොපි. විසහතීති සක්කොති. සඞ්ඛෙපෙනාති නීහාරෙන. බ්‍යාමප්පභායාති සමන්තතො හෙට්ඨා ච උපරි ච අසීතිහත්ථමත්තෙ ඨානෙ ඝනීභූතාය ඡබ්බණ්ණාය පභාය, යතො ඡබ්බණ්ණරංසියො තළාකතො මාතිකායො විය නික්ඛමිත්වා දසසු දිසාසු [Pg.90] ධාවන්ති, සා යස්මා බ්‍යාමමත්තා විය ඛායති, තස්මා ‘‘බ්‍යාමප්පභා’’ති වුච්චති. යස්මා අනුබ්‍යඤ්ජනානි ච පච්චෙකං භගවතො සරීරෙ පභාසම්පත්තියුත්තා ආකාසෙ චන්දසූරියාදයො විය විභාතා විරොචන්ති, තස්මා තානි බ්‍යාමප්පභාය සහ කෙනචි අනභිභවනීයානි වුත්තානි.

Because at that time an opportunity was made for the unwholesome deed mentioned in the Apadāna. 'Of one whose gift is constant' (nibaddhadānassa) means of one whose gift is fixed by the words, 'We will give.' 'Of one who has dedicated the requisite' (appitavattussa) means of one whose requisite has been given by being physically brought forward. 'He can bear' (visahati) means he is able. 'In brief' (saṅkhepena) means by way of summary. 'With the fathom-wide radiance' (byāmappabhāya) means with the dense, six-colored radiance in a space measuring eighty cubits all around, below and above, from which six-colored rays issue forth like channels from a lake and stream out in the ten directions. Because it appears to be about a fathom in extent, it is called the 'fathom-wide radiance.' And because the minor characteristics, each endowed with a wealth of splendor, shine and glitter on the Blessed One's body like the moon, sun, and so on in the sky, they are said to be unconquerable by anyone, along with the fathom-wide radiance.

අනත්ථසඤ්හිතෙති ඝාතාපෙක්ඛං සාමිඅත්ථෙ භුම්මවචනං, තෙනාහ ‘‘තාදිසස්ස වචනස්ස ඝාතො’’ති. අත්ථො ධම්මදෙසනාය හෙතු උප්පජ්ජති එත්ථ, ධම්මදෙසනාදිකො වා අත්ථො උප්පජ්ජති එතායාති අට්ඨුප්පත්ති, පච්චුප්පන්නවත්ථු.

The word `anatthasañhita` has regard for the word `ghāta` (destruction). It is a word in the locative case used in the sense of relation. Therefore, he said, "the destruction of such speech." `Aṭṭhuppatti` (occasion for the matter) is so called because a cause for the Dhamma discourse arises herein, or a benefit such as the Dhamma discourse arises from this. It is the present story.

එකං ගහෙත්වාති ධම්මදෙසනාසික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතෙසු ද්වීසු ධම්මදෙසනාකාරණං ගහෙත්වා. රත්තිච්ඡෙදො වාති සත්තාහකරණීයවසෙන ගන්ත්වා බහි අරුණුට්ඨාපනවසෙන වුත්තො, න වස්සච්ඡෙදවසෙන තස්ස විසුං වුච්චමානත්තා. එතෙන ච වස්සච්ඡෙදපච්චයෙ සත්තාහකරණීයෙන ගමනං අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං. න කිස්මිඤ්චීති කිස්මිඤ්චි ගුණෙ සම්භාවනාවසෙන න මඤ්ඤන්ති. පච්ඡා සීලං අධිට්ඨහෙය්‍යාමාති ආජීවහෙතු සන්තගුණප්පකාසනෙන ආජීවවිපත්තිං සන්ධාය වුත්තං. අතිමඤ්ඤිස්සතීති අවමඤ්ඤිස්සති.

'Having taken one' (`ekaṃ gahetvā`) means having taken the reason, which is the Dhamma discourse, from among the two things called 'Dhamma discourse' and 'laying down of a training rule.' 'Or the interruption of the night' (`ratticchedo vā`) is stated with regard to going away on a seven-day duty and having the dawn rise while one is outside; it is not stated with regard to the interruption of the rains-residence, as that will be mentioned separately. And by this it should be known that going on a seven-day duty is permitted when there is a reason for interrupting the rains-residence. 'Not in anything' (`na kismiñci`) means they do not esteem them by way of any quality whatsoever. 'We will undertake the moral rules later' (`pacchā sīlaṃ adhiṭṭhaheyyāma`) is said in reference to the corruption of livelihood that comes from displaying for the sake of livelihood a quality one actually possesses. 'Will hold in contempt' (`atimaññissati`) means will disrespect.

17. ‘‘ආයස්මාති පියවචනමෙත’’න්ති උච්චනීචජනසාමඤ්ඤවසෙන වත්වා පුන උච්චජනාවෙණිකවසෙනෙව දස්සෙන්තො ‘‘ගරුගාරවසප්පතිස්සාධිවචන’’න්ති ආහ. තත්ථ සහ පතිස්සයෙන නිස්සයෙනාති සප්පතිස්සො, සනිස්සයො, තස්ස ගරුගුණයුත්තෙසු ගාරවවචනන්ති අත්ථො. ඉධ පන වචනමෙව අධිවචනං. පප්පටකොජන්ති ආදිකප්පෙ උදකූපරි පඨමං පථවීභාවෙන සඤ්ජාතං නවනීතපිණ්ඩසදිසං උදකෙපි උප්පිලනසභාවං අවිලීයනකං අතිසිනිද්ධමධුරං අනෙකයොජනසහස්සබහලං රසාතලසඞ්ඛාතං පථවොජං. යං ආදිකප්පිකෙහි මනුස්සෙහි රසතණ්හාය ගහෙත්වා භුඤ්ජමානං තෙසං කම්මබලෙන උපරිභාගෙ කක්ඛළභාවං ආපජ්ජිත්වා හෙට්ඨා පුරිමාකාරෙනෙව ඨිතං, යස්ස ච බලෙන අයං මහාපථවී සපබ්බතසමුද්දකානනා හෙට්ඨාඋදකෙ අනිමුජ්ජමානා අවිකිරියමානා කුල්ලුපරි විය නිච්චලා තිට්ඨති, තං පථවීසාරමණ්ඩන්ති අත්ථො, තෙනාහ පථවීමණ්ඩොතිආදි. සම්පන්නන්ති මධුරරසෙන උපෙතං, තෙනාහ ‘‘සාදුරස’’න්ති. උපපන්නඵලොති [Pg.91] බහුඵලො. ‘‘නිම්මක්ඛික’’න්ති වත්වා පුන ‘‘නිම්මක්ඛිකණ්ඩ’’න්ති මක්ඛිකණ්ඩානම්පි අභාවං දස්සෙති. යෙ පථවීනිස්සිතා පාණා, තෙ තත්ථ සඞ්කාමෙස්සාමීති එත්ථ මනුස්සාමනුස්සතිරච්ඡානගතිත්ථීනම්පි හත්ථසඞ්කාමනෙ කිං අනාමාසදොසො න හොතීති? න හොති, කස්මා? ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිමස්ස ඉද්ධිවිසයෙ’’ති (පාරා. 159) වචනතො, තෙනෙව භගවාපි අනාමාසදොසං අදස්සෙත්වා ‘‘විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යු’’න්ති ආහ, ඛුද්දකො ගාමො. මහන්තො සාපණො නිගමො. පදවීතිහාරෙනාති පදනික්ඛෙපෙන.

17. "The term 'Venerable' (`āyasmā`) is an affectionate expression": this is said with reference to what is common to people high and low. Then, wishing to show it as pertaining specifically to eminent people, he said: "a term of respect, reverence, and deference." Herein, `sappatisso` means one with deference, that is, one with reliance; it is a term of reverence for those endowed with venerable qualities. In this context, `adhivacana` (designation) is simply a term (`vacana`). `Pappaṭakoja` (the savory crust of the earth) refers to the earth-sap which first appeared on the water at the beginning of the aeon as a formation of earth, like a lump of fresh butter, naturally floating on the water without dissolving, extremely smooth and sweet, many thousands of leagues thick, known as the 'plane of flavor'. When the beings of the primal aeon, driven by craving for taste, took and ate it, by the power of their kamma its upper surface became hard, while the part below remained in its original form. By its power this great earth—with its mountains, oceans, and forests—stands firm on the water below like on a raft, not sinking and not breaking apart; this is the meaning of 'the firmament of the earth's essence' (`pathavīsāramaṇḍa`); therefore he said 'the firmament of the earth,' etc. 'Endowed' (`sampannaṃ`) means possessed of a sweet taste; therefore he said "of sweet flavor." 'Abounding in fruit' (`ussannaphalo`) means having much fruit. Having said 'free from flies' (`nimmakkhikaṃ`), he then says 'free from swarms of flies' (`nimmakkhikaṇḍaṃ`) to show the absence even of swarms of flies. Regarding "The beings dependent on the earth, those I will translocate there": in this, is there not the fault of inappropriate contact (`anāmāsadoso`) in translocating by hand even women, whether human, non-human, or animal? There is not. Why? Because it is said: "There is no offense, bhikkhus, for one with psychic power within the domain of his psychic power." For that very reason, the Blessed One, without pointing out a fault of inappropriate contact, said: "Beings might even be subject to delusion." A small village is a `gāma`. A large one with shops is a `nigama`. 'By walking' (`padavītihārena`) means by the placing of the feet.

විනයපඤ්ඤත්තියාචනකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Talk on the Request for the Establishment of the Vinaya.

18. විනයපඤ්ඤත්තියා මූලතො පභුතීති පාරාජිකාදිගරුකානං, තදඤ්ඤෙසඤ්ච සික්ඛාපදානං පාතිමොක්ඛුද්දෙසක්කමෙන යෙභුය්‍යෙන අපඤ්ඤත්තතං සන්ධාය වුත්තං, න සබ්බෙන සබ්බං අපඤ්ඤත්තතාය. තෙනෙව ථෙරො භගවන්තං ‘‘සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය උද්දිසෙය්‍ය පාතිමොක්ඛ’’න්ති පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙන සහ සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං යාචි. ඛන්ධකෙ හි ආනන්දත්ථෙරාදීනං පබ්බජ්ජතො පුරෙතරමෙව රාහුලභද්දස්ස පබ්බජ්ජාය ‘‘න, භික්ඛවෙ, අනනුඤ්ඤාතො මාතාපිතූහි පුත්තො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 105) පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදං දිස්සති. ඉධෙව අට්ඨකථායම්පි ‘‘සාමම්පි පචනං…පෙ… න වට්ටතී’’ති ච, ‘‘රත්තිච්ඡෙදො වස්සච්ඡෙදො වා න කතො’’ති ච වුත්තත්තා පුබ්බෙව සාමපාකාදිපටික්ඛෙපො අත්ථීති පඤ්ඤායති. එවං කතිපයසික්ඛාපදානං පඤ්ඤත්තිසබ්භාවෙපි අපඤ්ඤත්තපාරාජිකාදිකෙ සන්ධාය ‘‘න තාව, සාරිපුත්ත, සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතී’’ති වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. පුථුත්තාරම්මණතො පටිනිවත්තිත්වා සම්මදෙව එකාරම්මණෙ චිත්තෙන ලීනො පටිසල්ලීනො නාමාති ආහ ‘‘එකීභාවං ගතස්සා’’ති, චිත්තවිවෙකං ගතස්සාති අත්ථො. චිරන්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං.

18. Regarding 'from the origin of the Vinaya's establishment': this is said with reference to the fact that the grave offenses such as the pārājikas and other training rules were for the most part not yet laid down according to the sequence of the Pātimokkha recitation; it is not said because they were entirely unestablished. For that very reason, the Elder requested the Blessed One, "May the Teacher lay down a training rule for the disciples; may he recite the Pātimokkha," thus requesting the establishment of the training rules together with the recitation of the Pātimokkha. Indeed, in the Khandhakas, even before the ordination of Elder Ānanda and others, at the time of Rāhulabhadra's ordination, a training rule is seen to have been established: "Bhikkhus, a son is not to be ordained without the permission of his parents. Whoever should ordain one, there is an offense of wrong conduct." Here in this commentary too, because it is said, "Even one's own cooking... is not allowable," and, "An interruption of the night or an interruption of the rains-residence was not made," it is understood that the prohibition against one's own cooking and so on existed even before. Thus, although a few training rules had been established, it should be understood that it was said, "Not yet, Sāriputta, does the Teacher lay down a training rule for the disciples," with reference to the unestablished Pārājikas and so on. Having turned away from a multiplicity of objects, one who is well secluded with the mind in a single object is called `paṭisallīna` (one in seclusion). Therefore, he said, "of one who has attained singleness"; the meaning is, of one who has attained mental seclusion. The word `ciraṃ` is in the accusative case in the sense of continuous connection.

සොළසවිධාය පඤ්ඤායාති මජ්ඣිමනිකායෙ අනුපදසුත්තන්තදෙසනායං ‘‘මහාපඤ්ඤො, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො’’ති ආගතා ඡ පඤ්ඤා ච නවානුපුබ්බවිහාරසමාපත්තිපඤ්ඤා ච අරහත්තමග්ගපඤ්ඤා චාති එවං සොළසවිධෙන ආගතාය පඤ්ඤාය. යෙසං බුද්ධානං සාවකා සුද්ධාවාසෙසු සන්දිස්සන්ති, තෙයෙව [Pg.92] ලොකෙ පාකටාති විපස්සීආදයොව ඉධ උද්ධටා, න ඉතරෙ පුබ්බබුද්ධා. තෙනෙව ආටානාටියසුත්තෙ (දී. නි. 3.275 ආදයො) දෙවාපි අත්තනො පාකටානං තෙසඤ්ඤෙව ගහණං අකංසු, නාඤ්ඤෙසන්ති වෙදිතබ්බං.

"By the sixteenfold wisdom": this refers to the wisdom that comes in sixteen ways, namely: the six kinds of wisdom that come in the Anupada Sutta discourse in the Majjhima Nikāya—"Bhikkhus, Sāriputta is of great wisdom, of broad wisdom, of joyful wisdom, of swift wisdom, of sharp wisdom, of penetrative wisdom"—plus the wisdom of the nine successive abiding-attainments, and the wisdom of the path to Arahantship. Those Buddhas whose disciples are seen in the Pure Abodes, only they are well-known in the world. Therefore, only Vipassī and others are cited here, not the other past Buddhas. For that very reason, in the Āṭānāṭiya Sutta, the devas too took up only those Buddhas who were well-known to them; they did not take up others. This should be understood.

19. කිලාසුනොති අප්පොස්සුක්කා පයොජනාභාවෙන නිරුස්සාහා අහෙසුං, න ආලසියෙන, තෙනාහ න ආලසියකිලාසුනොතිආදි. නිද්දොසතායාති කායවචීවීතික්කමසමුට්ඨාපකදොසාභාවා. පාණං න හනෙ න චාදින්නමාදියෙතිආදිනා (සු. නි. 402) ඔවාදසික්ඛාපදානං විජ්ජමානත්තා වුත්තං සත්තාපත්තික්ඛන්ධවසෙනාතිආදි. ඡන්නං ඡන්නං වස්සානං ඔසානදිවසං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘සකිං සකි’’න්ති වුත්තත්තා තදපෙක්ඛමෙත්ථ සාමිවචනං. සකලජම්බුදීපෙ සබ්බොපි භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථං අකාසීති සම්බන්ධො.

19. 'Kilāsunoti' means they were without concern and without effort due to the absence of any purpose, not due to laziness; therefore, it is said, 'na ālassiyakilāsuno,' and so forth. 'Niddosatāya' means due to the absence of the fault that causes transgression by body and speech. Because the training rules of exhortation, such as 'One should not kill a living being, nor take what is not given,' etc., existed, it is said, 'in terms of the seven sections of offenses,' and so forth. Because it is said 'sakiṃ sakiṃ' with reference to the final day of each six years, the genitive case is used here with reference to that. The connection is thus: the entire Sangha of monks in the whole of Jambudīpa performed the Uposatha.

ඛන්තී පරමන්තිආදීසු තිතික්ඛාසඞ්ඛාතා ඛන්ති සත්තසඞ්ඛාරෙහි නිබ්බත්තානිට්ඨාඛමනකිලෙසතපනතො පරමං තපො නාම. වානසඞ්ඛාතාය තණ්හාය නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං සබ්බධම්මෙහි පරමං උත්තමන්ති බුද්ධා වදන්ති. යථාවුත්තඛන්තියා අභාවෙන පාණවධං වා ඡෙදනතාළනාදිං වා කරොන්තො පරූපඝාතී පරස්සහරණපරදාරාතික්කමනාදීහි මුසාපෙසුඤ්ඤඵරුසාදීහි ච පරං විහෙඨයන්තො ච බාහිතපාපතාය අභාවෙන පබ්බජිතො වා සමිතපාපතාය අභාවෙන සමණො වා න හොතීති අත්ථො. සීලසංවරෙන සබ්බපාපස්ස අනුප්පාදනං ලොකියසමාධිවිපස්සනාහි කුසලස්ස උපසම්පාදනං නිප්ඵාදනං සබ්බෙහි මග්ගඵලෙහි අත්තනො චිත්තස්ස පරිසොධනං පභස්සරභාවකරණං යං, තමෙතං බුද්ධානං සාසනං අනුසිට්ඨි. අනුපවාදොති වාචාය කස්සචි අනුපවදනං. අනුපඝාතොති කායෙන කස්සචි උපඝාතාකරණං වුත්තාවසෙසෙ ච පාතිමොක්ඛසඞ්ඛාතෙ සීලෙ අත්තානං සංවරණං. භත්තස්මිං මත්තඤ්ඤුතාසඞ්ඛාතආජීවපාරිසුද්ධිපච්චයසන්නිස්සිතසීලසමායොගො තම්මුඛෙන ඉන්ද්‍රියසංවරො පන්තසෙනාසනසඞ්ඛාතං අරඤ්ඤවාසං තම්මුඛෙන පකාසිතෙ චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාසඞ්ඛාතමහාඅරියවංසෙ පතිට්ඨානඤ්ච අධිචිත්තසඞ්ඛාතෙ ලොකියලොකුත්තරසමාධිම්හි තදුප්පාදනවසෙන ආයොගො අනුයොගො ච යං, තමෙතං බුද්ධානං අනුසිට්ඨීති යොජනා.

In the verses beginning 'Khantī paramaṃ,' patience, called forbearance, is enduring the undesirable that arises from beings and formations; it is called the supreme austerity. Because of having gone forth from craving, which is called vāna, the Buddhas declare that Nibbāna is supreme and highest among all phenomena. The meaning is this: one who, due to the absence of the aforementioned patience, performs the killing of living beings or cutting, striking, and so forth, thus harming others; or one who harasses others by stealing another's property, transgressing against another's wife, and so on, and by deceiving, slandering, harsh speech, and so on—such a person, due to the absence of having banished evil, is not a pabbajita (one who has gone forth), and due to the absence of having pacified evil, is not a samaṇa (ascetic). The non-arising of all evil through restraint in morality; the undertaking and accomplishment of the wholesome through mundane concentration and insight; and whatever purification of one's own mind, making it radiant, there is through all paths and fruits—this is the teaching, the instruction of the Buddhas. 'Anupavāda' is not reviling anyone by speech. 'Anupaghāta' is not harming anyone with the body. And it is restraining oneself in the morality called the Pātimokkha, other than what has been mentioned. The application to the Purity of Livelihood morality and the Morality Dependent on Requisites, which is called knowing the measure in food; through that, restraint of the faculties; dwelling in the forest, which is called a secluded lodging; and through that, establishment in the great noble lineage, which is called contentment with the four requisites and delight in cultivation, as has been shown; and whatever application and endeavor there is in mundane and supramundane concentration, called the higher mind, by way of producing it—this is the instruction of the Buddhas. This is the connection.

‘‘යාව [Pg.93] සාසනපරියන්තා’’ති ආණාපාතිමොක්ඛස්ස අභාවතො වුත්තං. පරිනිබ්බානතො පන උද්ධං ඔවාදපාතිමොක්ඛුද්දෙසොපි නත්ථෙව, බුද්ධා එව හි තං උද්දිසන්ති, න සාවකා. පඨමබොධියන්ති බොධිතො වීසතිවස්සපරිච්ඡින්නෙ කාලෙ, ආචරියධම්මපාලත්ථෙරෙන පන ‘‘පඤ්චචත්තාලීසාය වස්සෙසු ආදිතො පන්නරස වස්සානි පඨමබොධී’’ති වුත්තං, සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකආලතො පන පභුති ආණාපාතිමොක්ඛමෙව උද්දිසන්තීති ඉදං පාතිමොක්ඛුද්දෙසක්කමෙනෙව පරිපුණ්ණං කත්වා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකාලං සන්ධාය වුත්තං. අට්ඨානං අනවකාසොති යථාක්කමං හෙතුපච්චයපටික්ඛෙපවසෙන කාරණපටික්ඛෙපො. යන්ති යෙන කාරණෙන. අපරිසුද්ධාය පරිසායාති අලජ්ජීපුග්ගලෙහි වොමිස්සතාය අසුද්ධාය පරිසාය, න කෙවලං බුද්ධානඤ්ඤෙව අපරිසුද්ධාය පරිසාය පාතිමොක්ඛුද්දෙසො අයුත්තො, අථ ඛො සාවකානම්පි. චොදනාසාරණාදිවසෙන පන සොධෙත්වා සංවාසකරණං සාවකානඤ්ඤෙව භාරො, බුද්ධා පන සික්ඛාපදානි පඤ්ඤපෙත්වා උපොසථාදිකරණවිධානං සික්ඛාපෙත්වා විස්සජ්ජෙන්ති, චොදනාසාරණාදීනි න කරොන්ති, තෙනෙව භගවා අසුද්ධාය පරිසාය පාතිමොක්ඛං අනුද්දිසිත්වා සකලරත්තිං තුණ්හීභූතො නිසීදි. භික්ඛූ ච භගවතො අධිප්පායං ඤත්වා අසුද්ධපුග්ගලං බහි නීහරිංසු. තස්මා සාවකානම්පි අසුද්ධාය පරිසාය ඤත්වා උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මකරණං බ්‍රහ්මචරියන්තරායකරණං විනා න වට්ටතීති වෙදිතබ්බං.

'Yāva sāsanapariyantā' is said because of the absence of the Āṇāpātimokkha. However, after the Parinibbāna, the recitation of the Ovādapātimokkha also does not exist, for only the Buddhas recite it, not the disciples. 'Paṭhamabodhiyaṃ' means in the period defined as twenty years from the enlightenment. However, the elder Ācariya Dhammapāla said, 'Of the forty-five years, the first fifteen years are the Paṭhamabodhi.' This is said with reference to the time when the training rules were laid down. 'Aṭṭhānaṃ anavakāso' is the rejection of the cause by way of rejecting the root-cause and condition, respectively. 'Yaṃ' means for which reason. 'Aparisuddhāya parisāya' means in an impure assembly mixed with shameless individuals. The recitation of the Pātimokkha in an impure assembly is not only unsuitable for the Buddhas, but also for the disciples. However, purifying by way of accusation, reminding, and so forth, and then having communion is the burden of the disciples alone. The Buddhas, however, having laid down the training rules and taught the procedure for performing the Uposatha and so on, dismiss it; they do not perform accusation, reminding, and so forth. For that very reason, the Blessed One, in an impure assembly, did not recite the Pātimokkha and sat in silence the entire night. And the monks, having understood the Blessed One’s intention, removed the impure individual outside. Therefore, it should be known that for the disciples too, upon knowing the assembly is impure, it is not allowable to perform a Saṅgha act such as the Uposatha, as it would cause an obstruction to the holy life.

සම්මුඛසාවකානන්ති බුද්ධානං සම්මුඛෙ ධරමානකාලෙ පබ්බජිතානං සබ්බන්තිමානං සාවකානං. උළාරාතිසයජොතනත්ථං ‘‘උළාරුළාරභොගාදිකුලවසෙන වා’’ති පුන උළාරසද්දග්ගහණං කතං. ආදි-සද්දෙන උළාරමජ්ඣත්තඅනුළාරාදීනං ගහණං වෙදිතබ්බං. තෙ පච්ඡිමා සාවකා අන්තරධාපෙසුන්ති සම්බන්ධො.

'Sammukhasāvakānaṃ' means of the very last of all disciples who went forth in the presence of the Buddhas, while they were alive. To show their exceeding excellence, the word 'uḷāra' is taken again as 'by way of exceedingly great wealth, family, etc.' By the word 'ādi,' the inclusion of the great, the moderate, and the not-great, etc., should be understood. The connection is thus: those last disciples will cause [the teaching] to disappear.

අපඤ්ඤත්තෙපි සික්ඛාපදෙ යදි සාවකා සමානජාතිආදිකා සියුං, අත්තනො කුලානුගතගන්ථං විය භගවතො වචනං න නාසෙය්‍යුං. යස්මා පන සික්ඛාපදඤ්ච න පඤ්ඤත්තං, ඉමෙ ච භික්ඛූ න සමානජාතිආදිකා, තස්මා විනාසෙසුන්ති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං යස්මා එකනාමා…පෙ… තස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං විහෙඨෙන්තාතිආදි වුත්තං. චිරට්ඨිතිකවාරෙ පන සාවකානං නානාජච්චාදිභාවෙ සමානෙපි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා පරිපුණ්ණතාය සාසනස්ස චිරප්පවත්ති වෙදිතබ්බා. යදි එවං කස්මා සබ්බෙපි බුද්ධා සික්ඛාපදානි න පඤ්ඤපෙන්තීති? යස්මා [Pg.94] ච සාසනස්ස චිරප්පවත්තියා න කෙවලං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියෙව හෙතු, අථ ඛො ආයතිං ධම්මවිනයං ගහෙත්වා සාවකෙහි විනෙතබ්බපුග්ගලානං සම්භවොපි, තස්මා තෙසං සම්භවෙ සති බුද්ධා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්ති, නාසතීති පරිපුණ්ණාපඤ්ඤත්තියෙව වෙනෙය්‍යසම්භවස්සාපි සූචනතො සාසනස්ස චිරප්පවත්තියා හෙතු වුත්තාති වෙදිතබ්බා. පාළියං සහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝං…පෙ… ඔවදතීති එත්ථ සහස්සසඞ්ඛ්‍යාපරිච්ඡින්නො සඞ්ඝො සහස්සො සහස්සිලොකධාතූතිආදීසු (දී. නි. 2.18) විය. තං සහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝන්ති යොජනා. සහස්සසද්දස්ස එකවචනන්තතාය ‘‘භික්ඛුසහස්සස්සා’’ති වත්වා අවයවාපෙක්ඛාය ‘‘ඔවදියමානාන’’න්ති බහුවචනනිද්දෙසො කතොති දට්ඨබ්බො.

Even if no training rule had been laid down, if the disciples were of the same social class and so forth, they would not have corrupted the Blessed One’s words, just as they would not their own lineage scriptures. However, since no training rule had been laid down and these monks were not of the same social class and so forth, they thus corrupted it. To explain this meaning, it is said: 'Because they shared the same name…' and so on, up to 'they harassed one another.' In the section on long duration, however, it should be understood that even though the disciples were of diverse castes and so forth, the long endurance of the Dispensation is due to the completeness of the laying down of training rules. If that is so, why did not all Buddhas lay down training rules? Because the cause for the long endurance of the Dispensation is not solely the laying down of training rules, but also the future existence of individuals to be trained by disciples who have grasped the Dhamma and Vinaya. Therefore, when such individuals exist, the Buddhas lay down a training rule; when they do not exist, they do not. Thus, it should be understood that a complete laying down of rules, because it also indicates the existence of those to be trained, is said to be a cause for the long endurance of the Dispensation. In the Pāḷi, regarding the phrase 'he advised a Saṅgha of a thousand bhikkhus,' here the Saṅgha defined by the number one thousand is called 'sahassa,' just as in 'a thousandfold world-system' and so on. The construction is 'that thousandfold Saṅgha of bhikkhus.' It should be seen that, because the word 'sahassa' is in the singular, having said 'bhikkhusahassassa' (of the thousandfold bhikkhus), with reference to the individual members, the plural designation 'ovadiyamānānaṃ' (of those being advised) was made.

අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති එත්ථ ආසවෙහීති කත්තුඅත්ථෙ කරණවචනං. චිත්තානීති පච්චත්තබහුවචනං. විමුච්චිංසූති කම්මසාධනං. තස්මා ආසවෙහි කත්තුභූතෙහි අනුපාදාය ආරම්මණකරණවසෙන අග්ගහෙත්වා චිත්තානි විමොචිතානීති එවමෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බොති ආහ තෙසඤ්හි චිත්තානීතිආදි. යෙහි ආසවෙහීති එත්ථාපි කත්තුඅත්ථෙ එව කරණවචනං. විමුච්චිංසූති කම්මසාධනං. තෙති ආසවා. තානීති චිත්තානි, උපයොගබහුවචනඤ්චෙතං. විමුච්චිංසූති කත්තුසාධනං, විමොචෙසුන්ති අත්ථො. අග්ගහෙත්වා විමුච්චිංසූති ආරම්මණවසෙන තානි චිත්තානි අග්ගහෙත්වා ආසවා තෙහි චිත්තෙහි මුත්තවන්තො අහෙසුන්ති අත්ථො. අථ වා ආසවෙහීති නිස්සක්කවචනං, විමුච්චිංසූති කත්තුසාධනං. තස්මා කඤ්චි සඞ්ඛතධම්මං තණ්හාදිවසෙන අනුපාදියිත්වා චිත්තානි විමුත්තවන්තානි අහෙසුන්ති අත්ථො ගහෙතබ්බො. පුරිමවචනාපෙක්ඛන්ති අඤ්ඤතරස්මිං භිංසනකෙ වනසණ්ඩෙති වුත්තවචනස්ස අපෙක්ඛනං තස්මිං පුරිමවචනෙති එවං අපෙක්ඛනන්ති අත්ථො, තෙනාහ යං වුත්තන්තිආදි. භිංසනස්ස භයස්ස කතං කරණං කිරියා භිංසනකතං, තස්මිං භිංසනකිරියායාති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘භිංසනකිරියායා’’ති. භිංසයතීති භිංසනො, සොව භිංසනකො, තස්ස භාවො ‘‘භිංසනකත්ත’’න්ති වත්තබ්බෙ ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා වුත්තන්ති පකාරන්තරෙන අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථ වා’’තිආදි. බහුතරානං සත්තානං වාති යෙභුය්‍යෙනාති පදස්ස අත්ථදස්සනං. තෙන ච යො කොචීති පදස්සාපි යො යො [Pg.95] පවිසතීති විච්ඡාවසෙන නානත්ථෙන අත්ථො ගහෙතබ්බොති දස්සෙති, යො යො පවිසති, තෙසු බහුතරානන්ති අත්ථසම්භවතො.

Here, in the phrase 'Without clinging, their minds were liberated from the taints' (anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu), the word 'from the taints' (āsavehi) is in the instrumental case with the sense of the agent. The word 'minds' (cittāni) is in the nominative plural. The word 'were liberated' (vimucciṃsu) is derived in the passive sense. Therefore, the meaning here should be understood thus: 'The minds were liberated by the taints, which had become the agents, by not taking them as objects.' Therefore, he said, 'For their minds...' and so on. Here too, in 'by which taints' (yehi āsavehi), the instrumental case has the sense of the agent. 'Were liberated' (vimucciṃsu) is derived in the passive sense. 'Those' (te) refers to the taints. 'Them' (tāni) refers to the minds, and this is in the accusative plural. 'Were liberated' (vimucciṃsu) is derived in the active sense, meaning 'they liberated' (vimocesuṃ). 'Not grasping, they were liberated' (aggahetvā vimucciṃsu) means: not taking those minds by way of an object, the taints became freed from those minds. Alternatively, 'from the taints' (āsavehi) is in the ablative case, and 'were liberated' (vimucciṃsu) is derived in the active sense. Therefore, the meaning should be taken as: 'Not clinging to any conditioned phenomenon by way of craving and so on, the minds became liberated.' 'Referring to a previous statement' (purimavacanāpekkhanti) means it refers to the statement made, 'in a certain terrifying forest grove'; the meaning is that it refers to that previous statement. Therefore, he said, 'What was said...' and so on. The making (kataṃ), doing (karaṇaṃ), or action (kiriyā) of the terrifying (bhiṃsanassa), that is, of fear (bhayassa), is `bhiṃsanakataṃ`. Showing the meaning 'in that terrifying action' (tasmiṃ bhiṃsanakiriyāya), he said, 'in a terrifying action' (bhiṃsanakiriyāyā). 'It terrifies' (bhiṃsayati), thus it is 'terrifying' (bhiṃsano); that itself is `bhiṃsanako`. Its state is `bhiṃsanakattaṃ` (terrifyingness); when this should be said, it is stated with the elision of the letter 'ta'. Showing the meaning in another way, he said, 'Alternatively...' and so on. 'Or of the majority of beings' (bahutarānaṃ vā sattānaṃ) is an explanation of the meaning of the word 'for the most part' (yebhuyyena). And by this, he shows that the meaning of the word 'whoever' (yo koci) should also be taken in a distributive sense with various meanings, such as 'whoever enters,' because the meaning 'the majority of those who enter' is possible.

නිගමනන්ති පකතෙ අත්ථෙ යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස උපසංහාරො. අයඤ්හෙත්ථ නිගමනක්කමො – යා හි, සාරිපුත්ත, විපස්සීආදීනං තිණ්ණං බුද්ධානං අත්තනො පරිනිබ්බානතො උපරි පරියත්තිවසෙන විනෙතබ්බානං පුග්ගලානං අභාවෙන තෙසං අත්ථාය විත්ථාරතො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියං කිලාසුතා අප්පොස්සුක්කතා, යා ච උපනිස්සයසම්පන්නානං වෙනෙය්‍යානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච භිංසනකවනසණ්ඩෙපි ගන්ත්වා ඔවදන්තානං තෙසං මග්ගඵලුප්පාදනත්ථාය ධම්මදෙසනාය එව අකිලාසුතා සඋස්සාහතා, න විත්ථාරතො ධම්මවිනයදෙසනාය, අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන විපස්සීආදීනං තිණ්ණං බුද්ධානං බ්‍රහ්මචරියං න චිරට්ඨිතිකං අහොසීති. පුරිසයුගවසෙනාති පුරිසානං යුගං පවත්තිකාලො, තස්ස වසෙන, පුරිසවසෙනාති අත්ථො. සබ්බපච්ඡිමකොති පරිනිබ්බානදිවසෙ පබ්බජිතො සුභද්දසදිසො. සතසහස්සං සට්ඨිමත්තානි ච වස්සසහස්සානීති ඉදං භගවතො ජාතිතො පට්ඨාය වුත්තං, බොධිතො පට්ඨාය පන ගණියමානං ඌනං හොතීති දට්ඨබ්බං. ද්වෙයෙවාති ධරමානෙ භගවති එකං, පරිනිබ්බුතෙ එකන්ති ද්වෙ එව පුරිසයුගානි.

A conclusion (nigamana) is the summing up of the meaning as stated regarding the matter at hand. Herein, this is the sequence of the conclusion: Sāriputta, that for the three Buddhas, Vipassī and the others, on account of the absence, after their Parinibbāna, of persons to be trained by way of the scriptures, there was weariness and lack of enthusiasm for the detailed laying down of training rules for their benefit; and that for them, having encompassed with their own minds the minds of those to be trained who were endowed with supporting conditions, and having gone even to a terrifying forest grove to advise them, there was tirelessness and enthusiasm only for the teaching of the Dhamma for the purpose of producing the path and fruit, and not for the extensive teaching of the Dhamma and Vinaya—this, Sāriputta, is the reason, this is the cause, why the holy life of the three Buddhas, Vipassī and the others, did not last long. 'By way of generations of men' (purisayugavasena): a 'yuga' of men is their period of existence; 'by way of that,' meaning 'by way of men.' 'The very last' (sabbapacchimako) is one like Subhadda, who went forth on the day of the Parinibbāna. 'One hundred thousand and sixty thousand years': this is stated starting from the Blessed One's birth; but it should be seen that if counted starting from his enlightenment, it is less. 'Only two' (dveyeva): one while the Blessed One was living, and one when he had attained Parinibbāna—thus only two generations of men.

20-1. අසම්භුණන්තෙනාති අපාපුණන්තෙන. කො අනුසන්ධීති පුරිමකථාය ඉමස්ස කො සම්බන්ධොති අත්ථො. යං වුත්තන්ති යං යාචිතන්ති අත්ථො. යෙසූති වීතික්කමධම්මෙසු. නෙසන්ති දිට්ඨධම්මිකාදිආසවානං. තෙති වීතික්කමධම්මා. ඤාතියෙව පිතාමහපිතුපුත්තාදිවසෙන පරිවට්ටනතො පරිවට්ටොති ඤාතිපරිවට්ටො. ලොකාමිසභූතන්ති ලොකපරියාපන්නං හුත්වා කිලෙසෙහි ආමසිතබ්බතො ලොකාමිසභූතං. පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපෙනෙවාති දසසික්ඛාපදදානාදිපබ්බජ්ජාමුඛෙන. එතන්ති මෙථුනාදීනං අකරණං. ථාමන්ති සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනසාමත්ථියං. සඤ්ඡවින්ති සුක්කච්ඡවිං පකතිච්ඡවිං, සුන්දරච්ඡවිං වා. සෙසන්ති සෙසපදයොජනදස්සනං. ඉදානි අත්ථයොජනං දස්සෙන්තො ආහ අයං වා හෙත්ථාතිආදි. තත්ථ වා-සද්දො අවධාරණෙ. හි-සද්දො පසිද්ධියං, අයමෙව හෙත්ථාති අත්ථො. අථ සත්ථාති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති ‘‘තදා සත්ථා’’ති. රොපෙත්වාති ඵාලිතට්ඨානෙ [Pg.96] නින්නං මංසං සමං වඩ්ඪෙත්වා. සකෙ ආචරියකෙති අත්තනො ආචරියභාවෙ, ආචරියකම්මෙ වා.

20-1. "Asambhuṇantena" means not reaching. "Ko anusandhīti" means: what is the connection of this with the previous talk? This is the meaning. "Yaṃ vuttaṃ" means what was requested. This is the meaning. "Yesu" means in the transgressive states. "Nesaṃ" means of the cankers such as those pertaining to the present life. "Te" means the transgressive states. "Ñātiyeva": because it revolves by way of grandfather, father, son, etc., it is a 'parivaṭṭo' (revolving); therefore, it is called 'ñātiparivaṭṭo' (cycle of relatives). "Lokāmisabhūtaṃ" means: having become included in the world, because it is to be grasped by defilements, it is 'lokāmisabhūtaṃ'. "Pabbajjāsaṅkhepeneva" means by way of the going forth, such as the giving of the ten training rules. "Etaṃ" means the non-doing of sexual intercourse, etc. "Thāmaṃ" means the capability to lay down the training rules. "Sañchaviṃ" means having white skin, or natural skin, or beautiful skin. "Sesaṃ" means the showing of the remaining word-connections. Now, wishing to show the meaning-connection, he said "ayaṃ vā hettha," etc. Therein, the word 'vā' is in the sense of emphasis. The word 'hi' is in the sense of being well-known; the meaning is 'this indeed is the meaning here.' Then, he shows the meaning of the word 'satthā' with 'tadā satthā' (at that time, the Teacher). "Ropetvā" means having caused the sunken flesh in the split area to grow evenly. "Sake ācariyake" means in one's own state of being a teacher, or in the duty of a teacher.

විපුලභාවෙනාති බහුභාවෙන. අයොනිසො උම්මුජ්ජමානාති අනුපායෙන අභිනිවිසමානා, විපරීතතො ජානමානාති අත්ථො. රසෙන රසං සංසන්දිත්වාති අනවජ්ජසභාවෙන සාවජ්ජසභාවං සම්මිස්සෙත්වා. උද්ධම්මං උබ්බිනයන්ති උග්ගතධම්මං උග්ගතවිනයඤ්ච, යථා ධම්මො ච විනයො ච විනස්සිස්සති, එවං කත්වාති අත්ථො. ඉමස්මිං අත්ථෙති ඉමස්මිං සඞ්ඝාධිකාරෙ. පභස්සරොති පභාසනසීලො. එවංනාමො එවංගොත්තොති සොයමායස්මා සොතාපන්නොතිනාමගොත්තෙන සමන්නාගතො, අයං වුච්චති සොතාපන්නොති පකතෙන සම්බන්ධො. අවිනිපාතධම්මොති එත්ථ ධම්ම-සද්දො සභාවවාචී, සො ච අත්ථතො අපායෙසු ඛිපනකො දිට්ඨිආදිඅකුසලධම්මො එවාති ආහ ‘‘යෙ ධම්මා’’තිආදි. ඉදානි සභාවවසෙනෙව අත්ථං දස්සෙතුං විනිපතනං වාතිආදි වුත්තං. නියතොති සත්තභවබ්භන්තරෙ නියතක්ඛන්ධපරිනිබ්බානො. තස්ස කාරණමාහ ‘‘සම්බොධිපරායණො’’ති.

"Vipulabhāvena" means by way of being abundant. "Ayoniso ummujjamānā" means inclining towards without proper method, knowing pervertedly—this is the meaning. "Rasena rasaṃ saṃsanditvā" means having mixed the faulty nature with the faultless nature. "Uddhammaṃ ubbinayanti" means having transgressed the Dhamma and the Vinaya, in such a way that the Dhamma and the Vinaya will perish—this is the meaning. "Imasmiṃ atthe" means in this matter of the Sangha. "Pabhassaro" means having the nature of being luminous. "Evaṃnāmo evaṃgotto" means: whoever is endowed with the name and clan 'stream-enterer', this person is called a 'stream-enterer'; thus is the connection with the preceding text. In "Avinipātadhammo," the word 'dhamma' denotes nature, and that nature, in meaning, is precisely the unwholesome states, such as wrong view, which cast one into the woeful states—thus he said, "ye dhammā," etc. Now, in order to show the meaning by way of its nature, "vinipatanaṃ vā" (leading to downfall), etc., was said. "Niyato" means having the fixed final passing away of the aggregates within seven existences. He stated the reason for this as "sambodhiparāyaṇo" (one who is headed for enlightenment).

22. අනුධම්මතාති ලොකුත්තරධම්මානුගතො සභාවො. පවාරණාසඞ්ගහං දත්වාති ‘‘ආගාමිනියා පුණ්ණමියා පවාරෙස්සාමා’’ති අනුමතිදානවසෙන දත්වා, පවාරණං උක්කඩ්ඪිත්වාති අත්ථො, එතෙන නයෙන කෙනචි පච්චයෙන පවාරණුක්කඩ්ඪනං කාතුං වට්ටතීති දීපිතං හොති. මාගසිරස්ස පඨමදිවසෙති චන්දමාසවසෙන වුත්තං, අපරකත්තිකපුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙති අත්ථො. ඵුස්සමාසස්ස පඨමදිවසෙති එත්ථාපි එසෙව නයො. ඉදඤ්ච නිදස්සනමත්තං වෙනෙය්‍යානං අපරිපාකං පටිච්ච ඵුස්සමාසතො පරඤ්ච එකද්විතිචතුමාසම්පි තත්ථෙව වසිත්වා සෙසමාසෙහි චාරිකාය පරියොසාපනතො. දසසහස්සචක්කවාළෙති ඉදං දෙවබ්‍රහ්මානං වසෙන වුත්තං. මනුස්සා පන ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ බොධනෙය්‍යා හොන්ති. ඉතරචක්කවාළෙසු පන මනුස්සානං ඉමස්මිං චක්කවාළෙ උප්පත්තියා ඡන්දුප්පාදනත්ථං අනන්තම්පි චක්කවාළං ඔලොකෙත්වා තදනුගුණානුසාසනී පාටිහාරියං කරොන්තියෙව.

22. 22. "Anudhammatā" means the nature that conforms to the supramundane Dhamma. "Pavāraṇāsaṅgahaṃ datvā" means: having given by way of giving consent, saying "We will perform the Pavāraṇā on the coming full moon day," thus postponing the Pavāraṇā. This is the meaning. By this, it is shown that it is permissible to postpone the Pavāraṇā for some reason. "On the first day of the month of Māgasira" is said by way of the lunar month; the meaning is: on the first day of the waning moon immediately after the full moon of the later Kattika month. Here too, in "on the first day of the month of Phussa," this is the same method. And this is merely an example because, on account of the immaturity of those to be trained, having stayed there for one, two, three, or four months even after the month of Phussa, they complete their wandering during the remaining months. "In the ten-thousand world-systems": this was said with reference to devas and brahmās. But humans are to be enlightened only in this world-system. But in other world-systems, for the purpose of inspiring desire in humans for rebirth in this world-system, having surveyed even countless world-systems, they indeed perform the miracle of teaching suitable to them.

ආයාමාති [Pg.97] එත්ථ ආ-සද්දො ආගච්ඡාති ඉමිනා සමානත්ථොති ආහ ‘‘ආගච්ඡ යාමා’’ති, එහි ගච්ඡාමාති අත්ථො. සුවණ්ණරසපිඤ්ජරාහීති විලීනසුවණ්ණජලං විය පිඤ්ජරාහි සුවණ්ණවණ්ණාහීති අත්ථො. පාළියං නිමන්තිතම්හාතිආදීසු ‘‘නිමන්තිතා වස්සංවුත්ථා අම්හා’’ති ච, ‘‘නිමන්තිතා වස්සංවුත්ථා අත්ථා’’ති ච සම්බන්ධො.

Here in "āyāma," the sound 'ā' has the same meaning as 'āgaccha' (come). Therefore, he said "āgaccha yāma" (Come, let us go). The meaning is: 'ehi, gacchāma' (Come, let us go). "Suvaṇṇarasapiñjarāhi" means tawny like molten gold, having a golden color; this is the meaning. In the Pāḷi, in phrases beginning with "nimantitamhā," the connection is made as "nimantitā vassaṃvutthā amhā" (Having been invited, we have completed the rains-residence), and "nimantitā vassaṃvutthā attha" (Having been invited, you have completed the rains-residence).

යන්ති දෙය්‍යධම්මජාතං, යං කිඤ්චීති අත්ථො. නො නත්ථීති අම්හාකං නත්ථි, නොති වා එතස්ස විවරණං නත්ථීති. එත්ථාති ඝරාවාසෙ. තන්ති තං කාරණං, කිච්චං වා. කුතොති කතරහෙතුතො. යන්ති යෙන කාරණෙන, කිච්චෙන වා. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ එත්ථාති ඉමස්ස විවරණං ඉමස්මිං තෙමාසබ්භන්තරෙති. තන්ති තං දෙය්‍යධම්මං.

"Yaṃ" means any kind of gift-item whatsoever; this is the meaning. "No natthi" means 'we do not have'; or, 'natthi' (there is not) is the explanation of 'no'. "Ettha" means in the household life. "Taṃ" means that reason, or business. "Kuto" means from what cause. "Yaṃ" means for which reason, or for which business. In the second meaning-option, 'imasmiṃ temāsabbhantare' (within this three-month period) is the explanation of 'ettha'. "Taṃ" means that gift-item.

තත්ථ චාති කුසලෙ. තික්ඛවිසදභාවාපාදනෙන සමුත්තෙජෙත්වා. වස්සෙත්වාති ආයතිං වාසනාභාගියං ධම්මරතනවස්සං ඔතාරෙත්වා. යං දිවසන්ති යස්මිං දිවසෙ.

"Tattha ca" means in the wholesome. By bringing to a state of sharpness and clarity, having aroused. "Vassetvā" means having caused to descend the rain of the Dhamma-jewel which partakes of future habitual tendencies. "Yaṃ divasaṃ" means on which day.

23. පත්තුණ්ණපත්තපටෙ චාති පත්තුණ්ණපටෙ චීනපටෙ ච. තුම්බානීති චම්මමයතෙලභාජනානි. අනුබන්ධිත්වාති අනුපගමනං කත්වා. අභිරන්ත-සද්දො ඉධ අභිරුචිපරියායොති ආහ ‘‘යථාජ්ඣාසය’’න්තිආදි. සොරෙය්‍යාදීනි මහාමණ්ඩලචාරිකාය මග්ගභූතානි සොරෙය්‍යනගරාදීනි. පයාගපතිට්ඨානන්ති ගඞ්ගාය එකස්ස තිත්ථවිසෙසස්සාපි, තංසමීපෙ ගාමස්සාපි නාමං. සමන්තපාසාදිකායාති සමන්තතො සබ්බසො පසාදං ජනෙතීති සමන්තපාසාදිකා, තස්සා.

23. 23. "Pattuṇṇapattapaṭe ca" means pattuṇṇa cloth and Chinese cloth. "Tumbāni" means oil-vessels made of leather. "Anubandhitvā" means having sent along. The word "abhiranta" here is a synonym for 'abhiruci' (delight/inclination); therefore, he said "yathājjhāsaya" (according to inclination), etc. "Soreyyādīni" means the city of Soreyya, etc., which were the route of the great circuit tour. "Payāgapatiṭṭhāna" is the name of a particular ford on the Ganges. "Samantapāsādikāya": because it generates confidence completely from all sides, it is called 'Samantapāsādikā'; of that.

යෙ පන පකාරෙ සන්ධාය ‘‘සමන්තතො’’ති වුච්චති, තෙ පකාරෙ විත්ථාරෙත්වා දස්සෙතුං තත්‍රිදන්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘සමන්තපාසාදිකා’’ති යා සංවණ්ණනා වුත්තා, තත්‍ර තස්සං සමන්තපාසාදිකායං සමන්තපසාදිකභාවෙ ඉදං වක්ඛමානගාථාවචනං හොතීති යොජනා. බාහිරනිදානඅබ්භන්තරනිදානසික්ඛාපදනිදානානං වසෙන නිදානප්පභෙදදීපනං වෙදිතබ්බං. ‘‘ථෙරවාදප්පකාසනං වත්ථුප්පභෙදදීපන’’න්තිපි වදන්ති. ‘‘සික්ඛාපදානං පච්චුප්පන්නවත්ථුප්පභෙදදීපන’’න්තිපි වත්තුං වට්ටති. සික්ඛාපදනිදානන්ති පන වෙසාලීආදි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා [Pg.98] කාරණභූතදෙසවිසෙසො වෙදිතබ්බො. එත්ථාති සමන්තපාසාදිකාය. සම්පස්සතං විඤ්ඤූනන්ති සම්බන්ධො, තස්මා අයං සමන්තපාසාදිකාත්වෙව පවත්තාති යොජෙතබ්බා.

With reference to which aspects it is said 'from all around', to show those aspects by elaborating on them, 'herein is this' and so forth is stated. Therein, the commentary which is called 'Samantapāsādikā'—in that Samantapāsādikā, in its state of being the Samantapāsādikā, this forthcoming verse-statement occurs; this is the construction. The explanation of the divisions of the introduction should be understood by way of the external introduction, internal introduction, and training-rule introduction. They also say, 'the elucidation of the Theravāda and the explanation of the divisions of the subject matter.' It is also proper to say, 'the explanation of the divisions of the present-time subject matter of the training rules.' However, as for the training-rule introduction, the specific region, such as Vesālī, which was the cause for the laying down of the training rule, should be known. 'Herein' means in the Samantapāsādikā. The connection is 'for the wise who see clearly'; therefore, this commentary proceeds as the Samantapāsādikā itself; thus it should be construed.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Here ends the discourse on the internal introduction. Thus in the Vimativinodanī, the sub-commentary on the Vinaya Commentary named Samantapāsādikā.

වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition of the Verañja section is concluded.

1. පාරාජිකකණ්ඩො

1. The Pārājika Section

1. පඨමපාරාජිකං

1. The First Pārājika

සුදින්නභාණවාරවණ්ණනා

The Explanation of the Sudinna Recitation Section

24. වික්කායිකභණ්ඩස්ස [Pg.99] වික්කිණනං ඉණදානඤ්ච භණ්ඩප්පයොජනං නාම. එවං පයොජිතස්ස මූලස්ස සහ වඩ්ඪියා ගහණවායාමො උද්ධාරො නාම. අසුකදිවසෙ දින්නන්තිආදිනා පමුට්ඨස්ස සතුප්පාදනාදි සාරණං නාම. චතුබ්බිධායාති ඛත්තියබ්‍රාහ්මණගහපතිසමණානං වසෙන, භික්ඛුආදීනං වා වසෙන චතුබ්බිධාය. දිස්වානස්ස එතදහොසීති හෙතුඅත්ථෙ අයං දිස්වාන-සද්දො අසමානකත්තුකත්තා, යථා ඝතං පිවිත්වා බලං හොතීති, එවමඤ්ඤත්ථාපි එවරූපෙසු. භබ්බකුලපුත්තොති උපනිස්සයමත්තසභාවෙන වුත්තං, න පච්ඡිමභවිකතාය. තෙනෙවස්ස මාතාදිඅකල්‍යාණමිත්තසමායොගෙන කතවීතික්කමනං නිස්සාය උප්පන්නවිප්පටිසාරෙන අධිගමන්තරායො ජාතො. පච්ඡිමභවිකානං පුබ්බබුද්ධුප්පාදෙසු ලද්ධබ්‍යාකරණානං න සක්කා කෙනචි අන්තරායං කාතුං. තෙනෙව අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරාදයො අකුසලං කත්වාපි අධිගමසම්පන්නා එව අහෙසුන්ති. චරිමකචිත්තන්ති චුතිචිත්තං. සඞ්ඛං විය ලිඛිතං ඝංසිත්වා ධොවිතං සඞ්ඛලිඛිතන්ති ආහ ධොතඉච්චාදි. අජ්ඣාවසතාති අධි-සද්දයොගෙන අගාරන්ති භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘අගාරමජ්ඣෙ’’ති. කසායරසරත්තානි කාසායානීති ආහ ‘‘කසායරසපීතතායා’’ති. කසායතො නිබ්බත්තතාය ච හි රසොපි ‘‘කසායරසො’’ති වුච්චති.

24. The selling of merchandise and the giving of loans is called `bhaṇḍappayojana` (the use of goods). The effort to recover the principal thus employed, together with interest, is called `uddhāra` (recovery). Causing one who has forgotten to remember by stating 'it was given on such-and-such a day,' and so forth, is called `sāraṇa` (reminding). `Catubbidhāya` (fourfold) is by way of the four kinds: khattiyas, brāhmaṇas, householders, and samaṇas, or by way of bhikkhus and so on. In `disvānassa etadahosi` (having seen, to him this occurred), this word `disvāna` is in the sense of cause, because of having a different agent, just as in `ghataṃ pivitvā balaṃ hoti` (by drinking ghee, strength arises); so it is also in other such cases. `Bhabbakulaputta` (a capable clansman) is said with reference to his nature of having a mere supporting condition, not to his being in his final existence. It was for this reason that, for him, due to association with bad friends such as his mother, an obstacle to attainment arose on account of the remorse that arose from the transgression he had committed. For those in their final existence who have received a prediction in the time of past Buddhas, it is not possible for anyone to create an obstacle. For this reason, the Elder Aṅgulimāla and others, even after committing an unwholesome deed, were indeed endowed with attainment. `Carimakacitta` (the final thought) is the death-consciousness. Like a conch, inscribed, rubbed, and washed, it is called `saṅkhalikhita` (conch-inscribed); therefore, he said `dhota` (washed), and so forth. In `ajjhāvasati` (he dwells in), due to the connection with the prefix `adhi`, the word `agāraṃ` (house), an accusative, is in the locative sense; therefore, he said `agāramajjhe` (in the middle of the house). Because they are dyed with an astringent juice, they are called `kāsāyāni` (saffron robes); therefore, he said `kasāyarasapītatāya` (due to being imbued with the color of the astringent juice). Indeed, because it is produced from astringent bark, the juice is also called `kasāyaraso` (astringent juice).

26. යදා ජානාති-සද්දො බොධනත්ථො න හොති, තදා තස්ස පයොගෙ සප්පිනො ජානාති මධුනො ජානාතීතිආදීසු විය කරණත්ථෙ සාමිවචනං සද්දසත්ථවිදූ ඉච්ඡන්තීති ආහ ‘‘කිඤ්චි දුක්ඛෙන නානුභොසී’’ති. කෙනචි දුක්ඛෙන නානුභොසීති අත්ථො, කිඤ්චීති එත්ථාපි හි කරණත්ථෙ සාමිවචනස්ස ලොපො කතො, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘විකප්පද්වයෙපි පුරිමපදස්ස උත්තරපදෙන සමානවිභත්තිලොපො දට්ඨබ්බො’’ති. යදා පන ජානාති-සද්දො සරණත්ථො හොති, තදා මාතු සරතීතිආදීසු විය උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං [Pg.100] සද්දසත්ථවිදූ වදන්තීති ආහ ‘‘අථ වා කිඤ්චි දුක්ඛං නස්සරතීති අත්ථො’’ති, කස්සචි දුක්ඛස්ස අනනුභූතතාය නස්සරතීති අත්ථො. විකප්පද්වයෙපීති අනුභවනසරණත්ථවසෙන වුත්තෙ දුතියතතියවිකප්පද්වයෙ. පුරිමපදස්සාති කිඤ්චීති පදස්ස. උත්තරපදෙනාති දුක්ඛස්සාතිපදෙන. සමානාය සාමිවචනභූතාය විභත්තියා ‘‘කස්සචි දුක්ඛස්සා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘කිඤ්චි දුක්ඛස්සා’’ති ලොපොති දට්ඨබ්බො. මරණෙනපි මයං තෙති එත්ථ තෙති පදස්ස සහත්ථෙ කරණවසෙනපි අත්ථං දස්සෙතුං තයා වියොගං වා පාපුණිස්සාමාති අත්ථන්තරං වුත්තං.

26. When the word `jānāti` does not have the meaning of 'knowing', then in its usage, as in `sappino jānāti` (experiences with ghee) and `madhuno jānāti` (experiences with honey), those who know the science of grammar desire the genitive case in the instrumental sense. Therefore, it is said: `kiñci dukkhena nānubhosi` (you did not experience with any suffering). The meaning is: you did not experience an object through any suffering. Indeed, here in the word `kiñci` also, the elision of the genitive case in the instrumental sense has been made. For that very reason, it will be said: 'In both alternatives, the elision of the common case-ending of the preceding word by the following word should be seen.' But when the word `jānāti` has the meaning of 'remembering', then, as in `mātu sarati` (he remembers his mother), those who know the science of grammar state that the genitive case is in the accusative sense. Therefore, it is said: 'Or, the meaning is: he does not remember any suffering.' The meaning is: because no suffering whatsoever has been experienced, he does not remember it. `Vikappadvayepi` (in both alternatives) refers to the second and third alternatives stated by way of the meanings of experiencing and remembering. `Purimapadassa` (of the preceding word) means of the word `kiñci`. `Uttarapadena` (by the following word) means by the word `dukkhassa`. When `kassaci dukkhassa` should be said, the elision in `kiñci dukkhassa` is to be understood as the elision of the common genitive case-ending. In `maraṇenapi mayaṃ te` (even by death, we are yours), to show the meaning of the word `te` also by way of the instrumental in the sense of 'with', another meaning, `tayā viyogaṃ vā pāpuṇissāma` (or we will attain separation from you), is stated.

28. ගන්ධබ්බා නාම ගායනකා. නටා නාම රඞ්ගනටා. නාටකා ලඞ්ඝනකාදයො. සුඛූපකරණෙහි අත්තනො පරිචරණං කරොන්තො යස්මා ලළන්තො කීළන්තො නාම හොති, තස්මා දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ ලළාතිආදි වුත්තං. දානප්පදානාදීනීති එත්ථ නිච්චදානං දානං නාම, විසෙසදානං පදානං නාම, ආදි-සද්දෙන සීලාදීනි සඞ්ගණ්හාති.

28. `Gandhabbā` are singers. `Naṭā` are stage-dancers. `Nāṭakā` are acrobats and so on. Because one who serves oneself with the accessories of pleasure is called one who is 'playing' (`laḷanto`) and 'sporting' (`kīḷanto`), therefore, in the second alternative meaning, `laḷā` and so on are stated. Herein, in `dānappadānādīni`, regular giving is called `dāna`, and special giving is called `padāna`; by the word `ādi` (and so on), virtue and so forth are included.

30. චුද්දස භත්තානීති සඞ්ඝභත්තං උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදිකං ආගන්තුකං ගමිකං ගිලානං ගිලානුපට්ඨාකං විහාර-ධුර-වාරභත්තන්ති ඉමානි චුද්දස භත්තානි. එත්ථ ච සෙනාසනාදිපච්චයත්තයනිස්සිතෙසු ආරඤ්ඤකඞ්ගාදිපධානඞ්ගානං ගහණවසෙන සෙසධුතඞ්ගානිපි ගහිතානෙව හොන්තීති වෙදිතබ්බං. වජ්ජීනන්ති වජ්ජීරාජූනං. වජ්ජීසූති ජනපදාපෙක්ඛං බහුවචනං, වජ්ජීනාමකෙ ජනපදෙති අත්ථො. පඤ්චකාමගුණායෙව උපභුඤ්ජිතබ්බතො පරිභුඤ්ජිතබ්බතො ච උපභොගපරිභොගා, ඉත්ථිවත්ථාදීනි ච තදුපකරණානීති ආහ ‘‘යෙහි තෙස’’න්තිආදි. උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකත්තාති සෙසධුතඞ්ගපරිවාරිතෙන උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගෙන සමන්නාගතත්තා, තෙනාහ ‘‘සපදානචාරං චරිතුකාමො’’ති.

30. The fourteen meals are: the Saṅgha meal, the designated meal, the invitation meal, the ticket meal, the fortnightly meal, the Uposatha-day meal, the first-day-of-the-fortnight meal, the meal for guests, the meal for travelers, the meal for the sick, the meal for a sick-attendant, the monastery meal, the meal at a permanent post, and the meal by turn. And herein, among the ascetic practices dependent on the three requisites of lodging and so on, by way of taking the principal practices such as the forest-dweller's practice, it should be known that the remaining ascetic practices are also taken. `Vajjīnaṃ` means 'of the Vajjian kings.' `Vajjīsu` is a plural with reference to the country; the meaning is 'in the country named Vajjī.' The five strands of sensual pleasure themselves, because they are to be used and to be enjoyed, are called `upabhoga` (use) and `paribhoga` (enjoyment). Women, cloth, and so on are their accessories; therefore, it is said, 'by which for them,' and so forth. `Ukkaṭṭhapiṇḍapātikattā` (because of being a strict alms-food eater) means because of being endowed with the strict practice of eating only alms-food, which is surrounded by the remaining ascetic practices. Therefore, he said, `sapadānacāraṃ caritukāmo` (desiring to practice the uninterrupted alms-round).

31. දොසාති රත්ති. තත්ථ අභිවුත්ථං පරිවුසිතං ආභිදොසිකං, අභිදොසං වා පච්චූසකාලං ගතො පත්තො අතික්කන්තො ආභිදොසිකො, තෙනාහ එකරත්තාතික්කන්තස්ස වාතිආදි.

31. "Dosa" means night. That which has been kept overnight therein is "ābhidosikaṃ". Or, one who has gone to, arrived at, or passed beyond the night into the time of dawn is "ābhidosiko". Therefore, He said the words beginning with "or of one who has passed a single night".

32. උදකකඤ්ජියන්ති පානීයපරිභොජනීයඋදකඤ්ච යාගු ච. තථාති සමුච්චයත්ථෙ.අනොකප්පනං අසද්දහනං, අමරිසනං අසහනං.

32. "Udakakañjiyaṃ" means drinking water, water for use, and gruel. The word "Tathā" is in the sense of conjunction. "Anokappanaṃ" is not believing. "Amarisanaṃ" is not being able to endure.

34. තද්ධිතලොපන්ති [Pg.101] පිතාමහතො ආගතං ‘‘පෙතාමහ’’න්ති වත්තබ්බෙ තද්ධිතපච්චයනිමිත්තස්ස එ-කාරස්ස ලොපං කත්වාති අත්ථො. යෙසං සන්තකං ධනං ගහිතං, තෙ ඉණායිකා. පලිබුද්ධොති ‘මා ගච්ඡ මා භුඤ්ජා’තිආදිනා කතාවරණො, පීළිතොති අත්ථො.

34. "Taddhitalopaṃ" has this meaning: when one should say "petāmahaṃ", meaning "come from the grandfather", it is done by eliding the e-sound which is the mark of the taddhita suffix. Those whose property has been taken, they are called "iṇāyikā". "Palibuddho" means one who has been obstructed by such means as "Do not go, do not eat"; this is the meaning: oppressed.

35. අත්තනාති සයං. සපතිනො ධනසාමිනො ඉදං සාපතෙය්‍යං, ධනං. තදෙව විභවො.

35. "Attanā" means oneself. This "sāpateyyaṃ" is the property of its owner (sapatino), the master of wealth; it is wealth (dhanaṃ). That very thing is "vibhava".

36. භිජ්ජන්තීති අගහිතපුබ්බා එව භිජ්ජන්ති. දින්නාපි පටිසන්ධීති පිතරා දින්නං සුක්කං නිස්සාය උප්පන්නස්ස සත්තස්ස පටිසන්ධිපි තෙන දින්නා නාම හොතීති වුත්තං. සුක්කමෙව වා ඉධ පටිසන්ධිනිස්සයත්තා ‘‘පටිසන්ධී’’ති වුත්තං, තෙනාහ ‘‘ඛිප්පං පතිට්ඨාතී’’ති. න හි පිතු සංයොගක්ඛණෙයෙව සත්තස්ස උප්පත්තිනියමො අත්ථි සුක්කමෙව තථා පතිට්ඨානනියමතො. සුක්කෙ පන පතිට්ඨිතෙ යාව සත්ත දිවසානි, අඩ්ඪමාසමත්තං වා, තං ගබ්භසණ්ඨානස්ස ඛෙත්තමෙව හොති මාතු මංසස්ස ලොහිතලෙසස්ස සබ්බදාපි විජ්ජමානත්තා. පුබ්බෙපි පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානං සබ්භාවතො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙති ඉමස්ස පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ අට්ඨපිතෙති අත්ථො වුත්තො. එවරූපන්ති එවං ගරුකසභාවං, පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසවත්ථුභූතන්ති අත්ථො, තෙනාහ ‘‘අවසෙසෙ පඤ්චඛුද්දකාපත්තික්ඛන්ධෙ එව පඤ්ඤපෙසී’’ති. යං ආදීනවන්ති සම්බන්ධො. කායවිඤ්ඤත්තිචොපනතොති කායවිඤ්ඤත්තියා නිබ්බත්තචලනතො.

36. "Bhijjanti" (they break): they break, having never before been taken. Regarding "Dinnāpi paṭisandhi" (even the rebirth-linking is given): it is said that the rebirth-linking of a being who has arisen depending on the semen given by the father is also called 'given' by that father. Or, in this context, the semen itself is called 'rebirth-linking' because it is the support for rebirth-linking; therefore, He said, "it is quickly established." Indeed, there is no rule that a being arises at the very moment of union with the father, because it is the semen itself that is fixed as establishing itself in that way. However, once the semen is established, for up to seven days or for about half a month, that is merely the field for the formation of the embryo, because the mother's flesh and a trace of blood are always present. Because training rules had been laid down previously, the meaning of the phrase "when the training rule had not been laid down" is said to be "when the first pārājika training rule had not been established". "Evarūpaṃ" (of such a kind) means of such a grave nature, being the basis for pārājika and saṅghādisesa offenses; this is the meaning. Therefore, He said, "He laid down rules only in the remaining five groups of minor offenses". The connection is "what danger...". "Kāyaviññatticopanato" means from the movement produced by bodily intimation.

තෙනෙවාති අවධාරණෙන යානි ගබ්භග්ගහණකාරණානි නිවත්තිතානි, තානිපි දස්සෙතුං කිං පනාතිආදි වුත්තං. තත්ථ උභයෙසං ඡන්දරාගවසෙන කායසංසග්ගො වුත්තො. ඉත්ථියා එව ඡන්දරාගවසෙන නාභිපරාමසනං විසුං වුත්තං. සාමපණ්ඩිතස්ස හි මාතා පුත්තුප්පත්තියා සඤ්ජාතාදරා නාභිපරාමසනකාලෙ කාමරාගසමාකුලචිත්තා අහොසි, ඉතරථා පුත්තුප්පත්තියා එව අසම්භවතො. ‘‘සක්කො චස්සා කාමරාගසමුප්පත්තිනිමිත්තානි අකාසී’’තිපි වදන්ති, වත්ථුවසෙන වා එතං නාභිපරාමසනං කායසංසග්ගතො විසුං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. මාතඞ්ගපණ්ඩිතස්ස දිට්ඨමඞ්ගලිකාය නාභිපරාමසනෙන මණ්ඩබ්‍යස්ස නිබ්බත්ති අහොසි. චණ්ඩපජ්ජොතමාතු නාභියං විච්ඡිකා ඵරිත්වා [Pg.102] ගතා, තෙන චණ්ඩපජ්ජොතස්ස නිබ්බත්ති අහොසීති ආහ එතෙනෙව නයෙනාතිආදි.

By the emphatic particle "teneva", the words beginning with "kiṃ pana" were said in order to show also those causes of conception which were averted. Therein, physical contact through the power of the sensual passion of both is mentioned. The touching of the navel through the power of the woman's sensual passion alone is mentioned separately. Indeed, the mother of Sāma the Wise, having an arisen longing for the birth of a son, had a mind agitated by sensual lust at the time of touching the navel; otherwise, the birth of a son would have been impossible. Some also say, "And Sakka created for her the signs for the arising of sensual lust." Or, it should be understood that this touching of the navel is mentioned separately from physical contact due to the story. The birth of Maṇḍabya occurred through the touching of the navel by Diṭṭhamaṅgalikā, the wife of Mātaṅga the Wise. A scorpion, having touched the navel of Caṇḍapajjota's mother, went away; due to that, the birth of Caṇḍapajjota occurred. Therefore, He said the words beginning with "eteneva nayena".

අයන්ති සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා. යං සන්ධායාති යං අජ්ඣාචාරං සන්ධාය. මාතාපිතරො ච සන්නිපතිතා හොන්තීති ඉමිනා සුක්කස්ස සම්භවං දීපෙති, මාතා ච උතුනී හොතීති ඉමිනා සොණිතස්ස. ගන්ධබ්බොති තත්‍රුපගො සත්තො අධිප්පෙතො, ගන්තබ්බොති වුත්තං හොති, ත-කාරස්ස චෙත්ථ ධ-කාරො කතො. අථ වා ගන්ධබ්බා නාම රඞ්ගනටා, තෙ විය තත්‍ර තත්‍ර භවෙසු නානාවෙසග්ගහණතො අයම්පි ‘‘ගන්ධබ්බො’’ති වුත්තො, සො මාතාපිතූනං සන්නිපාතක්ඛණතො පච්ඡාපි සත්තාහබ්භන්තරෙ තත්‍ර උපපන්නො ‘‘පච්චුපට්ඨිතො’’ති වුත්තො. ගබ්භස්සාති කලලරූපසහිතස්ස පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස. තඤ්හි ඉධ ‘‘ගබ්භො’’ති අධිප්පෙතං සා තෙන ගබ්භං ගණ්හීතිආදීසු (පාරා. 36) විය. අස්ස තං අජ්ඣාචාරන්ති සම්බන්ධො. පාළියං නිරබ්බුදො වත භො භික්ඛුසඞ්ඝො නිරාදීනවොති ඉමස්ස අනන්තරං තස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙති අජ්ඣාහරිත්වා සුදින්නෙන…පෙ… ආදීනවො උප්පාදිතොති යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉතිහාති නිපාතසමුදායස්ස එවන්ති ඉදං අත්ථභවනං. මුහුත්තෙනාති ඉදං ඛණෙනාති පදස්ස වෙවචනං. යාව බ්‍රහ්මලොකා අබ්භුග්ගතොපි දෙවානං තාවමහන්තො සද්දො තෙසං රූපං විය මනුස්සානං ගොචරො න හොති. තස්මා පච්ඡා සුදින්නෙන වුත්තෙ එව ජානිංසූති දට්ඨබ්බං.

"Ayaṃ" refers to Sudinna's former wife. "Yaṃ sandhāya" means with reference to which transgression. By "the parents have come together", it indicates the presence of semen; by "the mother is in season", it indicates the presence of blood. "Gandhabbo" is intended to mean the being who is going to that existence; it means "gantabbo" (one who is to go), and here the letter 't' has been made into 'dh'. Alternatively, 'gandhabbas' are stage-actors; like them, this being is also called a 'gandhabba' because it takes on various appearances in different existences. That being, having arisen there within seven days after the union of the parents, is called "paccupaṭṭhito" (present). "Gabbhassa" (of the embryo) means of the rebirth-linking consciousness together with the kalala-form. For that is intended here by "gabbho" (embryo), as in passages such as "sā tena gabbhaṃ gaṇhīti" (she conceives an embryo by him). The connection is "that transgression of his". In the Pāḷi, after the words, "Oh, the Saṅgha of bhikkhus is without tumors, without danger!", one should supply "in that Saṅgha of bhikkhus" and the construction should be known as: "...a danger was created by Sudinna...". The meaning of the particle-compound "itiha" is "evaṃ" (thus). "Muhuttena" is a synonym for the word "khaṇena" (in a moment). Even if it rises up to the Brahmā world, so great a sound of the devas is not within the range of humans, just as their forms are not. Therefore, it should be understood that the bhikkhus knew only after it was spoken by Sudinna.

37. මග්ගබ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගපදට්ඨානං සික්ඛත්තයමෙව උපචාරතො වුත්තං තස්සෙව යාවජීවං චරිතබ්බත්තා. අවිප්ඵාරිකොති උද්දෙසාදීසු අබ්‍යාවටො. වහච්ඡින්නොති ඡින්නපාදො, ඡින්නඛන්ධො වා. චින්තයීති ඉමිනා පජ්ඣායීති පදස්ස කිරියාපදත්තං දස්සෙති. තෙන ‘‘කිසො අහොසි…පෙ… පජ්ඣායි චා’’ති ච-කාරං ආනෙත්වා පාළියොජනා කාතබ්බා.

37. "Maggabrahmacariyaṃ" (the holy life of the path): this is said metaphorically for the threefold training, which is the proximate cause of the path, because that very threefold training is to be practiced for as long as life lasts. "Avipphāriko" means not diligent in such things as recitation. "Vahacchinno" means one with a severed foot, or one with a severed shoulder. By "cintayi" (he thought), it shows that the word "pajjhāyi" (he brooded) is a verb. Therefore, by supplying the particle "ca" (and), the construction in the Pāḷi should be made as: "he became thin... and he brooded".

38. ගණෙ ජනසමාගමෙ සන්නිපාතනං ගණසඞ්ගණිකා, සාව පපඤ්චා, තෙන ගණසඞ්ගණිකාපපඤ්චෙන. යස්සාති යෙ අස්ස. කථාඵාසුකාති විස්සාසිකභාවෙන ඵාසුකකථා, සුඛසම්භාසාති අත්ථො. උපාදාරූපං භූතරූපමුඛෙනෙව මන්දනං පීනනඤ්ච හොතීති ආහ පසාදඉච්චාදි. දානීති නිපාතො ඉධ පන-සද්දත්ථෙ වත්තති තක්කාලවාචිනො එතරහි-පදස්ස විසුං වුච්චමානත්තාති ආහ ‘‘සො පන ත්ව’’න්ති. නො-සද්දොපි නු-සද්දො විය [Pg.103] පුච්ඡනත්ථොති ආහ ‘‘කච්චි නු ත්ව’’න්ති. තමෙවාති ගිහිභාවපත්ථනාලක්ඛණමෙව. අනභිරතිමෙවාති එව-කාරෙන නිවත්තිතාය පන තදඤ්ඤාය අනභිරතියා විජ්ජමානත්තං දස්සෙතුං අධිකුසලානන්තිආදි වුත්තං, සමථවිපස්සනා අධිකුසලා නාම. ඉදං පනාතිආදි උපරි වත්තබ්බවිසෙසදස්සනං. පරියායවචනමත්තන්ති සද්දත්ථකථනමත්තං.

38. Gathering in a group, in an assembly of people, is called `gaṇasaṅgaṇikā` (socializing); that itself is a delay. Hence the phrase ‘by the delay of socializing.’ The parsing of `yassā` is `ye assa`. `Kathāphāsukā` (comfort in talk) means comfortable talk due to intimacy; the meaning is pleasant conversation. He says `pasāda`, etc., because derived materiality is enhanced and made plump only by way of primary materiality. The particle `dāni` (now) is used here in the sense of the word `pana` (but), since the word `etarahi` (at present), which indicates that time, is stated separately. Hence he says: ‘But you….’ The particle `no` is also like the particle `nu`, in the sense of a question. Hence he says: `kacci nu tvaṃ` (I hope you...). `Tameva` (that very thing) means only the characteristic of aspiring to the lay life. Regarding `anabhiratimeva` (only dissatisfaction): by the word `eva`, in order to show the existence of another dissatisfaction apart from that which has been abandoned, `adhikusalānaṃ`, etc., is said. Serenity and insight are called `adhikusalā` (higher wholesome states). The phrase `idaṃ pana`, etc., shows the special point to be stated further on. `Pariyāyavacanamattaṃ` (merely a synonymous expression) means merely stating the meaning of the word.

තස්මින්ති ධම්මෙ, එවං විරාගාය දෙසිතෙ සතීති අත්ථො. නාමාති ගරහායං. ලොකුත්තරනිබ්බානන්ති විරාගායාතිආදිනා වුත්තකිලෙසක්ඛයනිබ්බානතො විසෙසෙති. ජාතිං නිස්සාය උප්පජ්ජනකමානො එව මදජනනට්ඨෙන මදොති මානමදො. ‘‘අහං පුරිසො’’ති පවත්තො මානො පුරිසමදො. ‘‘අසද්ධම්මසෙවනාසමත්ථතං නිස්සාය මානො, රාගො එව වා පුරිසමදො’’ති කෙචි. ආදි-සද්දෙන බලමදාදිං සඞ්ගණ්හාති. තෙභූමකවට්ටන්ති තීසු භූමීසු කම්මකිලෙසවිපාකා පවත්තනට්ඨෙන වට්ටං. විරජ්ජතීති විගච්ඡති. යොනියොති අණ්ඩජාදයො, තා පන යවන්ති තාහි සත්තා අමිස්සිතාපි සමානජාතිතාය මිස්සිතා හොන්තීති ‘‘යොනියො’’ති වුත්තා.

‘In that Dhamma’: this means when it has been taught thus for the sake of dispassion. `Nāma` is used in the sense of censure. ‘Supramundane Nibbāna’: this distinguishes it from the Nibbāna that is the destruction of defilements spoken of by the words ‘for dispassion,’ etc. Conceit-intoxication is the conceit that arises depending on birth; it is an intoxication in the sense that it generates pride. Masculine conceit is the conceit that proceeds as ‘I am a man.’ Some say: ‘Masculine conceit is the conceit based on the ability to engage in what is not the true Dhamma, or it is simply lust.’ By the word ‘etc.’ it includes intoxication with strength and so on. ‘The round of the three planes’ is the round in the three planes because kamma, defilements, and results proceed there. ‘Becomes dispassionate’ means departs. ‘Modes of birth’ are the egg-born and so on. Beings, though not physically mixed, are considered mixed due to having a common type of birth; thus they are called ‘modes of birth.’

ඤාතතීරණපහානවසෙනාති එත්ථ ලක්ඛණාදිවසෙන සප්පච්චයනාමරූපපරිග්ගහො ඤාතපරිඤ්ඤා නාම. කලාපසම්මසනාදිවසෙන පවත්තා ලොකියවිපස්සනා තීරණපරිඤ්ඤා නාම. අරියමග්ගො පහානපරිඤ්ඤා නාම. ඉධ පන ඤාතතීරණකිච්චානම්පි අසම්මොහතො මග්ගක්ඛණෙ සිජ්ඣනතො අරියමග්ගමෙව සන්ධාය තිවිධාපි පරිඤ්ඤා වුත්තා, තෙනෙව ‘‘ලොකුත්තරමග්ගොව කථිතො’’ති වුත්තං. කාමෙසු පාතබ්‍යතානන්ති වත්ථුකාමෙසු පාතබ්‍යතාසඞ්ඛාතානං සුභාදිආකාරානං තදාකාරගාහිකානං තණ්හානන්ති අත්ථො. විසයමුඛෙන හෙත්ථ විසයිනො ගහිතා. තීසු ඨානෙසූති ‘‘විරාගාය ධම්මො දෙසිතො…පෙ… නො සඋපාදානායා’’ති එවං වුත්තෙසු.

‘By way of knowing, scrutinizing, and abandoning’: Here, the comprehension of name-and-form with its conditions by way of characteristics, etc., is called full understanding by way of the known. Mundane insight that proceeds by way of comprehending by groups, etc., is called full understanding by way of scrutinizing. The noble path is called full understanding by way of abandoning. Here, however, since the functions of knowing and scrutinizing are also accomplished at the moment of the path because of non-delusion, the threefold full understanding is spoken of with reference to the noble path alone. For that reason it is said, ‘Only the supramundane path is spoken of.’ ‘Of things to be partaken of in regard to sensual pleasures’: the meaning is, of cravings that grasp the features of beauty, etc., which are designated as things to be partaken of in regard to the objects of sensual pleasure. Here, the subject is taken by way of the object. ‘In three instances’ refers to what was said thus: ‘The Dhamma is taught for dispassion… not for clinging.’

39. කලිසාසනාරොපනත්ථායාති දොසාරොපනත්ථාය. කලීති කොධස්ස නාමං, තස්ස සාසනං කලිසාසනං, කොධවසෙන වුච්චමානා ගරහා. අජ්ඣාචාරොව වීතික්කමො. සමණකරණානං ධම්මානන්ති සමණභාවකරානං හිරොත්තප්පාදිධම්මානං. පාළියං කථං-සද්දයොගෙන න සක්ඛිස්සසීති අනාගතවචනං කතං, ‘‘නාම-සද්දයොගෙනා’’තිපි වදන්ති. අතිවිය දුක්ඛවිපාකන්ති [Pg.104] ගහට්ඨානං නාතිසාවජ්ජම්පි කම්මං පබ්බජිතානං භගවතො ආණාවීතික්කමතො චෙව සමාදින්නසික්ඛත්තයවිනාසනතො ච මහාසාවජ්ජං හොතීති වුත්තං. උදකෙ භවං ඔදකං, ධොවනකිච්චන්ති ආහ උදකකිච්චන්තිආදි. සමාපජ්ජිස්සසීති අනාගතවචනං නාම-සද්දයොගෙන කතන්ති ආහ ‘‘නාම-සද්දෙන යොජෙතබ්බ’’න්ති. දුබ්භරතාදීනං හෙතුභූතො අසංවරො ඉධ දුබ්භරතාදි-සද්දෙන වුත්තො කාරණෙ කාරියොපචාරෙනාති ආහ ‘‘දුබ්භරතාදීනං වත්ථුභූතස්ස අසංවරස්සා’’ති. අත්තාති අත්තභාවො. දුබ්භරතන්ති අත්තනා උපට්ඨාකෙහි ච දුක්ඛෙන භරිතබ්බතං. සත්තෙහි කිලෙසෙහි ච සඞ්ගණනං සමොධානං සඞ්ගණිකාති ආහ ගණසඞ්ගණිකායාතිආදි. අට්ඨකුසීතවත්ථුපාරිපූරියාති එත්ථ කම්මං කාතබ්බන්ති එකං, තථා අකාසින්ති, මග්ගො ගන්තබ්බොති අගමාසින්ති, නාලත්ථං භොජනස්ස පාරිපූරින්ති, අලත්ථන්ති, උප්පන්නො මෙ ආබාධොති, අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤාති එකන්ති ඉමානි අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි නාම. එත්ථ ච කොසජ්ජං කුසීත-සද්දෙන වුත්තං. විනාපි හි භාවජොතනපච්චයං භාවත්ථො විඤ්ඤායති යථා පටස්ස සුක්කන්ති. සබ්බකිලෙසාපචයභූතාය විවට්ටායාති රාගාදිසබ්බකිලෙසානං අපචයහෙතුභූතාය නිබ්බානාය, නිබ්බානත්ථන්ති අත්ථො. සංවරප්පහානපටිසංයුත්තන්ති සීලසංවරාදීහි පඤ්චහි සංවරෙහි චෙව තදඞ්ගප්පහානාදීහි පඤ්චහි පහානෙහි ච උපෙතං. අසුත්තන්ත විනිබද්ධන්ති තීසු පිටකෙසු පාළිසඞ්ඛාතසුත්තන්තවසෙන අරචිතං, සඞ්ගීතිකාරෙහි ච අනාරොපිතං, තෙනාහ ‘‘පාළිවිනිමුත්ත’’න්ති. තෙන ච අට්ඨකථාසු යථානුරූපං සඞ්ගහිතන්ති දස්සෙති. එවරූපා හි පකිණ්ණකදෙසනා අට්ඨකථාය මූලං. ඔක්කන්තිකධම්මදෙසනා නාම තස්මිං තස්මිං පසඞ්ගෙ ඔතාරෙත්වා ඔතාරෙත්වා නානානයෙහි කථියමානා ධම්මදෙසනා, තෙනාහ භගවා කිරාතිආදි. පටික්ඛිපනාධිප්පායාති පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං ‘‘කිමෙතෙනා’’ති මද්දනචිත්තා.

39. ‘For the purpose of imposing the teaching of Kali’ means for the purpose of imposing blame. ‘Kali’ is a name for anger; the ‘teaching of Kali’ is the censure spoken out of anger. Transgression is precisely misconduct. ‘Of the qualities that make a recluse’ means of the qualities that create the state of a recluse, such as moral shame and moral dread. In the Pāli, the future tense `na sakkhissati` (he will not be able) is used in connection with the word `kathaṃ` (how); some say it is in connection with the word `nāma`. ‘Extremely painful in result’: it is said that an action that is not very blameworthy for householders becomes highly blameworthy for one who has gone forth, because it transgresses the Blessed One’s command and destroys the threefold training one has undertaken. That which is in water (`udake bhavaṃ`) is `odakaṃ`. He says `udakakiccaṃ` (duty concerning water), etc., meaning the duty of washing. Regarding `samāpajjissati` (he will enter): the future tense is formed by connection with the word `nāma`; hence it is said, ‘it should be construed with the word `nāma`.’ The lack of restraint, which is the cause of being hard to support, etc., is here spoken of by the word ‘hard to support, etc.’ by a metaphorical usage of the effect for the cause; hence it is said: ‘of the lack of restraint which is the basis for being hard to support, etc.’ `Attā` (self) means individuality. `Dubbharatā` (hard to support) means being supported with difficulty by oneself and by one’s supporters. `Saṅgaṇikā` (association) is association and mingling with beings and with defilements; hence it is said: ‘by association with groups,’ etc. Regarding ‘for the fulfillment of the eight grounds for laziness’: here, the eight grounds for laziness are: (1) thinking, ‘Work is to be done’; (2) likewise, ‘I have done work’; (3) ‘A journey is to be made’; (4) ‘I have made a journey’; (5) ‘I have not obtained a full measure of food’; (6) ‘I have obtained it’; (7) ‘An illness has arisen in me’; (8) ‘I have just recovered from illness.’ Here, idleness (`kosajja`) is expressed by the word `kusīta` (lazy). For even without a suffix indicating an abstract state, the abstract meaning is understood, as in `paṭassa sukkaṃ` (the whiteness of the cloth). ‘For the rolling back that is the removal of all defilements’ means for Nibbāna, which is the cause for the removal of all defilements such as lust; the meaning is ‘for the sake of Nibbāna.’ ‘Connected with restraint and abandoning’ means endowed with the five kinds of restraint, such as restraint by virtue of moral discipline, and with the five kinds of abandoning, such as abandoning by substitution of opposites. ‘Not bound in a discourse’ means not composed in the manner of a discourse, which is called Pāli, in the three Piṭakas, and not included by the redactors; hence it says, ‘free from the Pāli.’ And by this it shows that such teachings are included in the commentaries as is appropriate. For such miscellaneous teachings are the basis of the commentary. ‘A Dhamma teaching that is brought to bear’ is a Dhamma teaching that is delivered on each occasion by bringing it to bear and presenting it in various ways; hence it is said: `bhagavā kira` (the Blessed One, it is said), etc. ‘With the intention of rejecting’ means with a mind that crushes even a training rule that has been laid down, thinking, ‘What is the use of this?’

වුත්තත්ථවසෙනාති පතිට්ඨාඅධිගමුපායවසෙන. සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ යා තස්මිං සමයෙ කාමෙසුමිච්ඡාචාරා ආරති විරතීතිආදිනා (විභ. 706) නිද්දිට්ඨවිරතියො චෙව, යා තස්මිං සමයෙ චෙතනා සඤ්චෙතනාතිආදිනා (විභ. 704) නිද්දිට්ඨචෙතනා ච, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා විරමන්තස්ස ඵස්සො…පෙ… අවික්ඛෙපොතිආදිනා (විභ. 705) නිද්දිට්ඨඵස්සාදිධම්මා ච සික්ඛාපදන්ති දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්ච අත්ථො [Pg.105] සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තං. ‘‘යො තත්ථ නාමකායො පදකායොති ඉදං මහාඅට්ඨකථායං වුත්ත’’න්ති වදන්ති. නාමකායොති නාමසමූහො නාමපඤ්ඤත්තියෙව, සෙසානිපි තස්සෙව වෙවචනානි. සික්ඛාකොට්ඨාසොති විරතිආදයො වුත්තා තප්පකාසකඤ්ච වචනං.

‘By way of the meaning stated’ means by way of its meaning as a basis and as a means of attainment. To show that in the Analysis of the Training Rules the training rule consists of the abstentions indicated by the words ‘at that time… abstinence, abstention from sexual misconduct,’ etc. (Vibh 706); and the volition indicated by the words ‘at that time… volition, deliberation,’ etc. (Vibh 704); and the phenomena of contact, etc., indicated for one abstaining from sexual misconduct by the words ‘contact… non-distraction,’ etc. (Vibh 705), it is said: ‘And this meaning should be understood in the same way as stated in the Analysis of the Training Rules.’ They say: ‘This—that is, the body of names and the body of terms—is stated in the Great Commentary.’ ‘The body of names’ is a collection of names, which is just a name-concept; the other terms are also synonyms for it. ‘The part that is the training’ refers to the abstentions, etc., and the statement that makes them known.

අත්ථවසෙති හිතවිසෙසෙ ආනිසංසවිසෙසෙ, තෙ ච සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හෙතූති ආහ ‘‘කාරණවසෙ’’ති. සුඛවිහාරාභාවෙ සහජීවනස්ස අභාවතො සහජීවිතාති සුඛවිහාරොව වුත්තො. දුස්සීලපුග්ගලාති නිස්සීලා දූසිතසීලා ච. පාරාජිකසික්ඛාපදප්පසඞ්ගෙ හි නිස්සීලා අධිප්පෙතා, සෙසසික්ඛාපදපසඞ්ගෙ තෙහි තෙහි වීතික්කමෙහි ඛණ්ඩඡිද්දාදිභාවප්පත්තියා දූසිතසීලා අධිප්පෙතා. උභයෙනපි අලජ්ජිනොව ඉධ ‘‘දුස්සීලා’’ති වුත්තාති වෙදිතබ්බා. සබ්බසික්ඛාපදානම්පි දස අත්ථවසෙ පටිච්චෙව පඤ්ඤත්තත්තා උපරි දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සායාති එත්ථාපි එසෙව නයො, තෙනෙව ‘‘යෙ මඞ්කුතං…පෙ… නිග්ගහෙස්සතී’’ති සබ්බසික්ඛාපදසාධාරණවසෙන අත්ථො වුත්තො. තත්ථ මඞ්කුතන්ති නිත්තෙජතං අධොමුඛතං. ධම්මෙනාතිආදීසු ධම්මොති භූතං වත්ථු. විනයොති චොදනා චෙව සාරණා ච. සත්ථුසාසනන්ති ඤත්තිසම්පදා චෙව අනුසාවනසම්පදා ච. සන්දිට්ඨමානාති සංසයං ආපජ්ජමානා. උබ්බාළ්හාති පීළිතා. දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සාය හි උපොසථො න තිට්ඨති, පවාරණා න තිට්ඨති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොතීති ඉමිනා අලජ්ජීහි සද්ධිං උපොසථාදිසකලසඞ්ඝකම්මං කාතුං න වට්ටති ධම්මපරිභොගත්තාති දස්සෙති. උපොසථපවාරණානං නියතකාලිකතාය ච අවස්සං කත්තබ්බත්තා සඞ්ඝකම්මතො විසුං ගහණං වෙදිතබ්බං. අකිත්ති ගරහා. අයසො පරිවාරහානි.

‘By way of benefit’ means in terms of special advantages and particular benefits, and these are the reasons for the laying down of the training rules; thus, it is said, ‘by way of cause.’ Because in the absence of pleasant abiding there is no living together, ‘living together’ is said to be pleasant abiding itself. ‘Immoral persons’ means those without virtue and those with corrupted virtue. Indeed, in the context of the Pārājika training rules, those without virtue are intended; in the context of the remaining training rules, those with corrupted virtue are intended, due to having reached a state of being broken, perforated, and so on, through those various transgressions. It should be understood that in both cases, only the shameless are called ‘immoral’ here. Since all training rules are laid down only in dependence on the ten benefits, this same method applies above in the phrase ‘on account of immoral persons.’ For that very reason, the meaning of ‘those who are diffident… he will restrain’ is stated as being common to all training rules. Therein, ‘diffidence’ means lack of splendor, a downcast face. In ‘by the Dhamma,’ etc., ‘Dhamma’ is the actual matter. ‘Vinaya’ is both accusation and reminding. ‘The Teacher’s instruction’ is both the perfection of the motion and the perfection of the announcement. ‘Sandiṭṭhamānā’ means falling into doubt. ‘Ubbāḷhā’ means being afflicted. By this it is shown that because of immoral persons the Uposatha is not established, the Pavāraṇā is not established, Saṅgha acts do not proceed, and there is no harmony; therefore, it is not proper to perform any Saṅgha act, such as the Uposatha, together with the shameless, because it is a wrongful use of the Dhamma. The separate mention of Uposatha and Pavāraṇā from Saṅgha acts should be understood as due to their having fixed times and being necessary to be performed. Ill fame is blame. Disrepute is loss of retinue.

චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි නාම වත්තක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 356 ආදයො) වුත්තානි ආගන්තුකවත්තං ආවාසිකගමිකඅනුමොදනභත්තග්ගපිණ්ඩචාරිකආරඤ්ඤකසෙනාසනජන්තාඝරවච්චකුටිඋපජ්ඣායසද්ධිවිහාරිකආචරියඅන්තෙවාසිකවත්තන්ති ඉමානි චුද්දස වත්තානි, එතානි ච සබ්බෙසං භික්ඛූනං සබ්බදා ච යථාරහං චරිතබ්බානි. ද්වෙ අසීති මහාවත්තානි පන තජ්ජනීයකම්මකතාදිකාලෙයෙව චරිතබ්බානි, න සබ්බදා. තස්මා විසුං ගණිතානි. තානි පන ‘‘පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං වත්තං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති (චූළව. 75) ආරභිත්වා ‘‘න උපසම්පාදෙතබ්බං…පෙ… න ඡමාය චඞ්කමන්තෙ [Pg.106] චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බ’’න්ති වුත්තාවසානානි ඡසට්ඨි, තතො පරං ‘‘න, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පාරිවාසිකෙන වුඩ්ඪතරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං, මූලායපටිකස්සනාරහෙන, මානත්තචාරිකෙන, මානත්තාරහෙන, අබ්භානාරහෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකච්ඡන්නෙ ආවාසෙ වත්ථබ්බ’’න්තිආදිනා (චූළව. 82) වුත්තවත්තානි පකතත්තෙන චරිතබ්බෙහි අනඤ්ඤත්තා විසුං අගණෙත්වා පාරිවාසිකවුඩ්ඪතරාදීසු පුග්ගලන්තරෙසු චරිතබ්බත්තා තෙසං වසෙන සම්පිණ්ඩෙත්වා එකෙකං කත්වා ගණිතානි පඤ්චාති එකසත්තතිවත්තානි ච උක්ඛෙපනීයකම්මකතවත්තෙසු ච වුත්තං ‘‘න පකතත්තස්ස භික්ඛුනො අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං…පෙ… නහානෙ පිට්ඨිපරිකම්මං සාදිතබ්බ’’න්ති (චූළව. 86) ඉදං අභිවාදනාදීනං අසාදියනං එකං, ‘‘න පකතත්තො භික්ඛු සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසෙතබ්බො’’තිආදීනි (චූළව. 51) ච දසාති එවං ද්වාසීති වත්තානි හොන්ති, එතෙස්වෙව පන කානිචි තජ්ජනීයකම්මාදිවත්තානි කානිචි පාරිවාසිකාදිවත්තානීති අග්ගහිතග්ගහණෙන ද්වාසීතියෙව. අඤ්ඤත්ථ පන අට්ඨකථාපදෙසෙ අප්පකං ඌනමධිකං වා ගණනූපගං න හොතීති අසීතිඛන්ධකවත්තානීති ආගතං. අථ වා පුරිමෙහි චුද්දසවත්තෙහි අසඞ්ගහිතානි විනයාගතානි සබ්බානි වත්තානි යථා ද්වාසීති වත්තානි, අසීති වත්තානි එව වා හොන්ති, තථා සඞ්ගහෙත්වා ඤාතබ්බානි.

The fourteen duties of the sections are those stated in the Chapter on Duties (Cūḷavagga 356 ff.): the observance for incoming monks, for resident monks, for those departing, for approval, for the refectory, for alms-round, for forest dwelling, for lodging, for the warming house, for the latrine, for the preceptor, for the junior co-resident, for the teacher, and for the pupil. These are the fourteen duties. And these should be practiced by all monks at all times, as is appropriate. The eighty-two major duties, however, are to be practiced only at the time when a Tajjanīya act, etc., has been carried out, not at all times. Therefore, they are counted separately. These are the sixty-six duties that begin with ‘I will lay down the duty for monks undergoing probation (pārivāsa)’ (Cūḷavagga 75) and end with ‘one should not give higher ordination… one should not walk on the ground in the cloister-walk while walking in the cloister.’ Furthermore, the duties stated thereafter, beginning with ‘Monks, a monk on probation should not live in the same sheltered dwelling with a senior monk on probation…’ (Cūḷavagga 82), are not counted separately because they are not different from those to be practiced by an ordinary monk. But because they are to be practiced in relation to other persons, such as those senior in probation, they are grouped together by way of those persons, and being made into single items, are counted as five. Thus, there are seventy-one duties. And in the duties for one upon whom an act of suspension has been carried out, it is stated: ‘A greeting, rising up… or having his back scrubbed while bathing from an ordinary monk should not be accepted’ (Cūḷavagga 86); this non-acceptance of a greeting, etc., is one. And the ten beginning with ‘An ordinary monk should not be harassed for a fault in virtue’ (Cūḷavagga 51). Thus, there are eighty-two duties. Among these, some are duties for one subject to an act of censure, etc., and some are duties for one on probation, etc.; thus, by taking what has not been taken, there are just eighty-two. Elsewhere, however, in a passage of the commentary, a small deficit or excess does not enter into the calculation; thus, it is given as ‘eighty duties of the sections.’ Alternatively, all the duties found in the Vinaya that are not included in the former fourteen duties should be understood by grouping them in such a way that they become eighty-two duties, or indeed eighty duties.

සංවරවිනයොති සීලසංවරො සතිසංවරො ඤාණසංවරො ඛන්තිසංවරො වීරියසංවරොති පඤ්චවිධොපි සංවරො යථාසකං සංවරිතබ්බානං විනෙතබ්බානඤ්ච කායදුච්චරිතාදීනං සංවරණතො සංවරො, විනයනතො විනයොති වුච්චති. පහානවිනයොති තදඞ්ගප්පහානං වික්ඛම්භනප්පහානං සමුච්ඡෙදප්පහානං පටිප්පස්සද්ධිප්පහානං නිස්සරණප්පහානන්ති පඤ්චවිධම්පි පහානං, යස්මා චාගට්ඨෙන පහානං, විනයනට්ඨෙන විනයො, තස්මා ‘‘පහානවිනයො’’ති වුච්චති. සමථවිනයොති සත්ත අධිකරණසමථා. පඤ්ඤත්තිවිනයොති සික්ඛාපදමෙව. තම්පි හි භගවතො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියාව අනුග්ගහිතං හොති තබ්භාවෙ එව භාවතො. සඞ්ඛලිකනයං කත්වා දසක්ඛත්තුං යොජනඤ්ච කත්වා යං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. තත්ථ පුරිමපුරිමපදස්ස අනන්තරපදෙනෙව යොජිතත්තා අයොසඞ්ඛලිකසදිසන්ති ‘‘සඞ්ඛලිකනය’’න්ති වුත්තං. දසසු පදෙසු එකමෙකං පදං තදවසෙසෙහි නවනවපදෙහි යොජිතත්තා ‘‘එකෙකපදමූලික’’න්ති වුත්තං.

Discipline by restraint is fivefold: restraint by virtue, restraint by mindfulness, restraint by wisdom, restraint by patience, and restraint by effort. It is called 'restraint' on account of restraining, and 'discipline' on account of disciplining, the bodily misconduct and so forth that should be restrained and disciplined according to their nature. Discipline by abandonment is fivefold: abandonment by substitution of opposites, abandonment by suppression, abandonment by eradication, abandonment by tranquilization, and abandonment by escape. It is called 'discipline by abandonment' because abandonment has the meaning of relinquishing, and discipline has the meaning of removing. Discipline by settlement is the seven settlements of legal issues. Discipline by designation is the training rule itself. For that too is supported only by the Blessed One's laying down of the training rule. The connection is with what was said by applying the chain-link method and making the connection ten times. Therein, because each preceding term is connected only with the immediately following term, it is like an iron chain-link; therefore, it is called the 'chain-link method.' Because among the ten terms, each single term is connected with the remaining nine terms, it is called 'having each single term as its root.'

අත්ථසතං [Pg.107] ධම්මසතන්ති එත්ථ යො හි සො පරිවාරෙ (පරි. 334) යං සඞ්ඝසුට්ඨු, තං සඞ්ඝඵාසූති ආදිංකත්වා යං සද්ධම්මට්ඨිතියා, තං විනයානුග්ගහායාති පරියොසානං ඛණ්ඩචක්කවසෙනෙව සඞ්ඛලිකනයො වුත්තො, තස්මිං එකමූලකනයෙ ආගතබද්ධචක්කනයෙන යං විනයානුග්ගහාය, තං සඞ්ඝසුට්ඨූති ඉදම්පි යොජෙත්වා බද්ධචක්කෙ කතෙ පුරිමපුරිමානි දස ධම්මපදානි, පච්ඡිමපච්ඡිමානි දස අත්ථපදානි චාති වීසති පදානි හොන්ති. එකමූලකනයෙ පන එකස්මිං වාරෙ නවෙව අත්ථපදානි ලබ්භන්ති. එවං දසහි වාරෙහි නවුති අත්ථපදානි නවුති ධම්මපදානි ච හොන්ති, තානි සඞ්ඛලිකනයෙ වුත්තෙහි දසහි අත්ථපදෙහි දසහි ධම්මපදෙහි ච සද්ධිං යොජිතානි යථාවුත්තං අත්ථසතං ධම්මසතඤ්ච හොන්තීති වෙදිතබ්බං. යං පනෙත්ථ සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.39) සඞ්ඛලිකනයෙපි එකමූලකනයෙපි පච්චෙකං අත්ථසතස්ස ධම්මසතස්ස යොජනාමුඛං වුත්තං, තං තථා සිද්ධෙපි අත්ථසතං ධම්මසතන්ති (පරි. 334) ගාථාය න සමෙති ද්වෙ අත්ථසතානි ද්වෙ ධම්මසතානි චත්තාරි නිරුත්තිසතානි අට්ඨ ඤාණසතානීති වත්තබ්බතො. තස්මා ඉධ වුත්තනයෙනෙව අත්ථසතං ධම්මසතන්ති වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. ද්වෙ ච නිරුත්තිසතානීති අත්ථජොතිකානං නිරුත්තීනං වසෙන නිරුත්තිසතං, ධම්මභූතානං නිරුත්තීනඤ්ච වසෙන නිරුත්තිසතන්ති ද්වෙ නිරුත්තිසතානි. චත්තාරි ච ඤාණසතානීති අත්ථසතෙ ඤාණසතං, ධම්මසතෙ ඤාණසතං, ද්වීසු නිරුත්තිසතෙසු ද්වෙ ඤාණසතානීති චත්තාරි ඤාණසතානි. අතිරෙකානයනත්ථොති අවුත්තසමුච්චයත්ථො.

Regarding 'a hundred meanings and a hundred teachings': here, in the Parivāra, the chain-link method was stated by way of a fragmented wheel, beginning with 'what is well for the Saṅgha is for the welfare of the Saṅgha,' and ending with 'what is for the stability of the true Dhamma is for the support of the Vinaya.' In that single-root method, by the method of the connected wheel that has come, having also connected this phrase 'what is for the support of the Vinaya is well for the Saṅgha,' when the connected wheel is made, there are twenty terms: the preceding ten Dhamma-terms and the succeeding ten meaning-terms. But in the single-root method, in each round, only nine meaning-terms and nine Dhamma-terms are obtained. Thus, with ten rounds, there are ninety meaning-terms and ninety Dhamma-terms. It should be understood that when these are connected with the ten meaning-terms and ten Dhamma-terms stated in the chain-link method, they become the aforesaid one hundred meanings and one hundred teachings. Herein, whatever introduction to the connection of one hundred meanings and one hundred teachings was stated in the Sāratthadīpanī for each of the chain-link method and the single-root method, although it is established in that way, it does not agree with the verse 'a hundred meanings and a hundred teachings,' because it should be stated as 'two hundred meanings, two hundred teachings, four hundred expressions, and eight hundred knowledges.' Therefore, it should be understood that it is stated as 'a hundred meanings and a hundred teachings' only by the method stated here. And 'two hundred expressions' means: a hundred expressions by way of expressions that illuminate the meaning, and a hundred expressions by way of expressions that are the Dhamma, thus there are two hundred expressions. And 'four hundred knowledges' means: a hundred knowledges in the hundred meanings, a hundred knowledges in the hundred teachings, and two hundred knowledges in the two hundred expressions, thus there are four hundred knowledges. The meaning of 'bringing in the extra' is the meaning of 'including what is unstated.'

පඨමපඤ්ඤත්තිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the discourse of the first designation is concluded.

සුදින්නභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Sudinna recitation section is concluded.

මක්කටීවත්ථුකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Story of the Female Monkey

40. පචුරත්ථෙ හි වත්තමානවචනන්ති එකදා පටිසෙවිත්වා පච්ඡා අනොරමිත්වා දිවසෙ දිවසෙ සෙවනිච්ඡාය වත්තමානත්තා සෙවනාය අභාවක්ඛණෙපි ඉහ මල්ලා යුජ්ඣන්තීතිආදීසු විය අබ්බොච්ඡින්නතං බාහුල්ලවුත්තිතඤ්ච උපාදාය පටිසෙවතීති වත්තමානවචනං කතන්ති අත්ථො. ආහිණ්ඩන්තාති විචරන්තා.

40. The present tense verb is used in the sense of abundance (`pacuratthe`): having engaged once and not desisted afterwards, because of the presence of the desire to engage day after day, the present tense verb `paṭisevati` is used, taking into account its uninterruptedness and frequent occurrence, even in a moment when the act of engaging is absent, just as in such expressions as, 'Here, the Mallas fight.' This is the meaning. `Āhiṇḍantā` means wandering about.

41. සහොඩ්ඪග්ගහිතොති [Pg.108] සභණ්ඩග්ගහිතො, අයමෙව වා පාඨො. තං සික්ඛාපදං තථෙව හොතීති මනුස්සාමනුස්සාදිපුග්ගලවිසෙසං කිඤ්චි අනුපාදියිත්වා සාමඤ්ඤතො ‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යා’’ති (පාරා. 39) වුත්තත්තා මනුස්සාමනුස්සතිරච්ඡානගතානං ඉත්ථිපුරිසපණ්ඩකඋභතොබ්‍යඤ්ජනානං තිංසවිධෙපි මග්ගෙ මෙථුනං සෙවන්තස්ස තං සික්ඛාපදං මූලච්ඡෙජ්ජකරං හොති එවාති අධිප්පායො. එතෙන යං අනුපඤ්ඤත්තිමූලපඤ්ඤත්තියා එව අධිප්පායප්පකාසනවසෙන සුබොධත්ථාය වත්ථුවසෙන පවත්තානං විසෙසත්ථජොතකවසෙනාති දස්සිතං හොති. ආමසනං ආමට්ඨමත්තං. තතො දළ්හතරං ඵුසනං. ඝට්ටනං පන තතො දළ්හතරං කත්වා සරීරෙන සරීරස්ස සඞ්ඝට්ටනං. තං සබ්බම්පීති අනුරාගෙන පවත්තිතං දස්සනාදිසබ්බම්පි.

41. `Sahoḍḍhaggahito` means 'caught together with the goods'; or this (`sabhaṇḍaggahito`) itself is the reading. `Taṃ sikkhāpadaṃ tatheva hoti` means: because it was stated generally, 'Whatever bhikkhu should engage in sexual intercourse,' without taking into account any specific individual such as a human, non-human, etc., the intention is that for a bhikkhu who engages in sexual intercourse in any of the thirty kinds of orifices of humans, non-humans, animals, females, males, `paṇḍakas`, or `ubhatobyañjanakas`, that training rule indeed brings about the cutting off at the root. By this it is shown that this supplementary ruling proceeds by way of the case, for the sake of easy understanding, by way of clarifying the intention of the original ruling itself, and not by way of illuminating a special meaning. `Āmasana` is mere touching. `Phusana` is a firmer contact than that. `Ghaṭṭana`, however, is making it firmer than that: the pressing of body against body. `Taṃ sabbaṃpi` means all of it, such as seeing, etc., which is prompted by lust.

42. පාණාතිපාතාදිසචිත්තකසික්ඛාපදානං සුරාපානාදිඅචිත්තකසික්ඛාපදානඤ්ච (පාචි. 326 ආදයො) එකෙනෙව ලක්ඛණවචනෙන ලොකවජ්ජතං දස්සෙතුං ‘‘යස්ස සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙව හොති, තං ලොකවජ්ජං නාමා’’ති වුත්තං. තත්ථ සචිත්තකපක්ඛෙති ඉදං කිඤ්චාපි අචිත්තකසික්ඛාපදං සන්ධායෙව වත්තුං යුත්තං තස්සෙව සචිත්තකපක්ඛසම්භවතො, තථාපි සචිත්තකසික්ඛාපදානම්පි අසඤ්චිච්ච චඞ්කමනාදීසු ලොකෙ පාණඝාතවොහාරසම්භවෙන අචිත්තකපක්ඛං පරිකප්පෙත්වා උභින්නම්පි සචිත්තකාචිත්තකසික්ඛාපදානං සාධාරණවසෙන ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ’’ති වුත්තං. ඉතරථා සචිත්තකසික්ඛාපදානං ඉමස්මිං වාක්‍යෙ ලොකවජ්ජතාලක්ඛණං න වුත්තං සියා. ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙවා’’ති වුත්තෙ පන සචිත්තකසික්ඛාපදානං චිත්තං අකුසලමෙව, ඉතරෙසං සචිත්තකපක්ඛෙයෙව අකුසලනියමො, න අචිත්තකපක්ඛෙ. තත්ථ පන යථාසම්භවං කුසලං වා සියා, අකුසලං වා, අබ්‍යාකතං වාති අයමත්ථො සාමත්ථියතො සිජ්ඣතීති වෙදිතබ්බං. සචිත්තකපක්ඛෙති වත්ථුවීතික්කමවිජානනචිත්තෙන සචිත්තකපක්ඛෙති ගහෙතබ්බං, න පණ්ණත්තිවිජානනචිත්තෙන තථා සති සබ්බසික්ඛාපදානම්පි ලොකවජ්ජතාපසඞ්ගතො. ‘‘පටික්ඛිත්තමිදං කාතුං න වට්ටතී’’ති ජානන්තස්ස හි පණ්ණත්තිවජ්ජෙපි අනාදරියවසෙන පටිඝචිත්තමෙව උප්පජ්ජති, තස්මා ඉදං වාක්‍යං නිරත්ථකමෙව සියා සබ්බසික්ඛාපදානිපි ලොකවජ්ජානීති එත්තකමත්තස්සෙව වත්තබ්බතාපසඞ්ගතො.

42. In order to show the 'worldly fault' of both the training rules that are intentional (`sacittaka`), such as killing living beings, and those that are unintentional (`acittaka`), such as drinking intoxicants, with a single defining statement, it is said: 'That for which the mind, in the intentional aspect, is exclusively unwholesome, is called a worldly fault.' Here, although it is proper to say 'in the intentional aspect' with reference only to an unintentional training rule—since it is for that very thing that an intentional aspect is possible—nevertheless, by conceiving an unintentional aspect even for intentional training rules—due to the possibility in the world of the designation 'killing a living being' in cases of unintentional walking, etc.—the phrase 'in the intentional aspect' is stated as common to both intentional and unintentional training rules. Otherwise, the characteristic of 'worldly fault' for intentional training rules would not be stated in this sentence. When it is said, 'In the intentional aspect, the mind is exclusively unwholesome,' the meaning is that for intentional training rules, the mind is exclusively unwholesome; for the others, the rule of unwholesomeness applies only in the intentional aspect, not in the unintentional aspect. In the latter case, the mind may be wholesome, unwholesome, or indeterminate, as the case may be; this meaning should be understood from the capacity of the words. 'Intentional aspect' should be understood as the intentional aspect with a mind that knows the transgression of the object, not with a mind that knows the ruling. If it were the latter, it would follow that all training rules are worldly faults, for one who knows, 'This is forbidden; it is not proper to do,' a mind of aversion arises through disrespect even in a transgression of a rule-based fault. Therefore, this statement would be meaningless, as it would follow that one would only have to state that all training rules are worldly faults.

එත්ථ [Pg.109] ච සචිත්තකපක්ඛෙයෙව චිත්තං අකුසලන්ති නියමස්ස අකතත්තා සුරාපානාදීසු අචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලං න හොතෙවාති න සක්කා නියමෙතුං, කෙවලං පන සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙව, න කුසලාදීති එවමෙත්ථ නියමො සිජ්ඣති, එවඤ්ච සුරාති අජානිත්වා පිවන්තානම්පි අකුසලචිත්තෙනෙව පානං ගන්ධවණ්ණකාදිභාවං අජානිත්වා ලිම්පන්තීනං භික්ඛුනීනං විනාපි අකුසලචිත්තෙන ලිම්පනඤ්ච, උභයත්ථාපි ආපත්තිසම්භවො ච සමත්ථිතො හොති. යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.42) ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙවාති වචනතො අචිත්තකස්ස වත්ථුඅජානනවසෙන අචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙවාති අයං නියමො නත්ථීති විඤ්ඤායතී’’ති වුත්තං, තං න යුත්තං. අචිත්තකෙසු හි තෙරසසු ලොකවජ්ජෙසු සුරාපානස්සෙව අචිත්තකපක්ඛෙපි අකුසලචිත්තනියමො, න ඉතරෙසං ද්වාදසන්නං අකුසලාදිචිත්තෙනාපි ආපජ්ජිතබ්බතො. යං පන එවං කෙනචි අනිච්ඡමානං සද්දතොපි අපතීයමානමිමං නියමං පරාධිප්පායං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘යදි හි අචිත්තකස්ස අචිත්තකපක්ඛෙපි චිත්තං අකුසලමෙව සියා, සචිත්තකපක්ඛෙති ඉදං විසෙසනං නිරත්ථකං සියා’’තිආදි වුත්තං, තං නිරත්ථකමෙව එවං නියමස්ස කෙනචි අනධිප්පෙතත්තා. න හි කොචි සද්දසත්ථවිදූ නියමං ඉච්ඡති, යෙන සචිත්තකපක්ඛෙති ඉදං විසෙසනං නිරත්ථකං සියාතිආදි වුත්තං භවෙය්‍ය, කින්තු සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙව, අචිත්තකපක්ඛෙ පන චිත්තං අනියතං අකුසලමෙව වා සියා, කුසලාදීසු වා අඤ්ඤතරන්ති එවමෙව ඉච්ඡති. තෙන සචිත්තකපක්ඛෙති විසෙසනම්පි සාත්ථකං සියා. අචිත්තකසික්ඛාපදානං සචිත්තකපක්ඛෙසු අකුසලනියමෙන ලොකවජ්ජතා ච සිජ්ඣති. තෙසු ච සුරාපානස්සෙව අචිත්තකපක්ඛෙපි ලොකවජ්ජතා අකුසලචිත්තතා ච, ඉතරෙසං පන සචිත්තකපක්ඛෙ එවාති වාදොපි න විරුජ්ඣතීති න කිඤ්චෙත්ථ අනුපපන්නං නාම.

And here, since a rule has not been made that 'the mind is unwholesome only in the intentional aspect,' it cannot be determined that in the unintentional aspect of drinking intoxicants and so on the mind is not unwholesome. However, the rule is established here thus: in the intentional aspect the mind is exclusively unwholesome, not wholesome or the like. And thus, it is established that for those who drink without knowing it is liquor, the drinking is with an unwholesome mind, and that for bhikkhunīs who anoint themselves without knowing the nature of the scent, color, etc., the anointing occurs even without an unwholesome mind, and that the possibility of an offense arises in both cases. As for what is said in the Sāratthadīpanī: 'From the statement, “In the intentional aspect the mind is exclusively unwholesome,” it is understood that for an unintentional offense, there is no rule that the mind is exclusively unwholesome in the unintentional aspect, which is due to not knowing the object'—this is not correct. For among the thirteen unintentional worldly faults, only for drinking intoxicants is there a rule of an unwholesome mind even in the unintentional aspect; for the other twelve, an offense can be incurred even with a mind that is wholesome, etc. As for what is said by someone who, not wanting this rule—which is not apparent from the letter of the text—makes it out to be another's opinion, showing that 'if for an unintentional offense the mind were exclusively unwholesome even in the unintentional aspect, then the qualifier “in the intentional aspect” would be meaningless,' etc.—that is itself meaningless, since such a rule is not intended by anyone. For no one skilled in the letter of the text wants a rule whereby the qualifier 'in the intentional aspect' would be meaningless. Rather, one wants it thus: in the intentional aspect the mind is exclusively unwholesome, but in the unintentional aspect the mind is indeterminate—it may be unwholesome, or it may be one of the others, such as wholesome. Thus the qualifier 'in the intentional aspect' would be meaningful. The worldly faultiness of unintentional training rules is established by the rule of unwholesomeness in their intentional aspects. And the view that among them, only drinking intoxicants involves worldly faultiness and an unwholesome mind even in the unintentional aspect, while for the others this is so only in the intentional aspect, is not contradicted. Thus there is nothing unreasonable here.

යං පනෙත්ථ ‘‘සුරාති අජානිත්වා පිවන්තස්ස…පෙ… විනාපි අකුසලචිත්තෙන ආපත්තිසම්භවතො…පෙ… සුරාපානාදිඅචිත්තකසික්ඛාපදානං ලොකවජ්ජතා න සියා’’තිආදි වුත්තං. යඤ්ච තමත්ථං සාධෙතුං ගණ්ඨිපදෙසු ආගතවචනං දස්සෙත්වා බහුං පපඤ්චිතං, තං න සාරතො පච්චෙතබ්බං අට්ඨකථාහි විරුද්ධත්තා. තථා හි ‘‘වත්ථුඅජානනතාය චෙත්ථ අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති වුත්තං. යඤ්චෙතස්ස ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ [Pg.110] අකුසලෙනෙව පාතබ්බතො ලොකවජ්ජතා’’ති වුත්තං අට්ඨකථාවචනං, තං න සුන්දරං. ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙවා’’ති සබ්බෙසං ලොකවජ්ජානං ඉධෙව පාරාජිකට්ඨකථාය සාමඤ්ඤතො වත්වා සුරාපානසික්ඛාපදට්ඨකථායං ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතායා’’ති එවං අචිත්තකපක්ඛෙපි අකුසලචිත්තතාය විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. න හි ‘‘සාමඤ්ඤතො ඉධ වුත්තොව අත්ථො පුන සුරාපානට්ඨකථායම්පි වුත්තො’’ති සක්කා වත්තුං වුත්තස්සෙව පුන වචනෙ පයොජනාභාවා, තදඤ්ඤෙසුපි අචිත්තකලොකවජ්ජෙසු වත්තබ්බතාපසඞ්ගතො ච, නාපි එකත්ථ වුත්තො නයො තදඤ්ඤෙසුපි එකලක්ඛණතාය වුත්තො එව හොතීති ‘‘සුරාපානසික්ඛාපදෙයෙව (පාචි. 326 ආදයො) වුත්තො’’ති සක්කා වත්තුං අචිත්තකලොකවජ්ජානං සබ්බපඨමෙ උය්‍යුත්තසික්ඛාපදෙයෙව (පාචි. 311 ආදයො) වත්තබ්බතො, සුරාපානසික්ඛාපදෙයෙව වා වත්වා එසෙව නයො සෙසෙසු අචිත්තකලොකවජ්ජෙසුපීති අතිදිසිතබ්බතො ච.

Whatever has been said in this Sāratthadīpanī, such as: 'For one who drinks not knowing it is liquor... an offense arises even without an unwholesome mind... the quality of being a worldly fault would not apply to the training rules concerning unintentional acts, such as drinking liquor,' and whatever has been extensively elaborated by showing passages from the glossaries to establish that meaning—that should not be accepted as authoritative, because it contradicts the commentaries. For it is said: 'Herein, the unintentional nature should be understood as not knowing the object; it is a worldly fault because it must be drunk only with an unwholesome mind.' And that explanation of this commentary passage, which states, 'In the intentional case, it is a worldly fault because it must be drunk only with an unwholesome mind,' is not well-stated. For, 'In the intentional case, the mind is exclusively unwholesome' was stated generally for all worldly faults right here in the Pārājika commentary, whereas in the commentary on the training rule about drinking liquor, it was stated specifically, 'because it must be drunk only with an unwholesome mind,' thus specifying the unwholesomeness of the mind even in the unintentional case. For it cannot be said, 'The meaning stated generally here is stated again in the commentary on drinking liquor,' since there is no purpose in repeating what has already been said, and because it would consequently need to be stated for the other unintentional worldly faults as well. Nor can it be said, 'It is stated only in the training rule on drinking liquor (Pāc. 326 ff.),' on the principle that a method stated in one place is as good as stated for other cases with the same characteristic. For it ought to be stated in the very first of the unintentional worldly faults, the Uyyutta Sikkhāpada (Pāc. 311 ff.), or, having stated it in the training rule on drinking liquor itself, it ought to have been extended by analogy, saying, 'This same method applies to the remaining unintentional worldly faults as well.'

අපිච වුත්තමෙවත්ථං වදන්තෙන ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ අකුසලෙනෙව පාතබ්බතායා’’ති පුබ්බෙ වුත්තක්කමෙනෙව වත්තබ්බං සන්දෙහාදිවිගමත්ථත්තා පුන වචනස්ස. සික්ඛාපදවිසයෙ ච විසෙසිතබ්බං විසෙසෙත්වාව වුච්චති, ඉතරථා ආපත්තානාපත්තාදිභෙදස්ස දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා. තථා හි භික්ඛුනීවිභඞ්ගට්ඨකථායං ‘‘විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා අචිත්තකානි, චිත්තෙ පන සති අකුසලෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බත්තා ලොකවජ්ජානි චෙව අකුසලචිත්තානි චා’’ති ගිරග්ගසමජ්ජාදීනං සචිත්තකපක්ඛෙ එව ලොකවජ්ජතා අකුසලචිත්තතා ච විසෙසෙත්වා වුත්තා, න එවං සුරාපානස්ස. තස්ස පන පක්ඛද්වයස්සාපි සාධාරණවසෙන ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතායා’’ති වුත්තං, න පන ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ’’ති විසෙසෙත්වා. තස්මා ඉදං සුරාපානං සචිත්තකාචිත්තකපක්ඛද්වයෙපි ලොකවජ්ජං අකුසලචිත්තඤ්චාති දස්සෙතුමෙව ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති විසුං වුත්තන්ති සුට්ඨු සිජ්ඣති. එතෙනෙව යං සාරත්ථදීපනියං ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති වුත්තස්ස ඉමස්සෙව අධිප්පායස්ස පටිපාදකමෙතන්ති සඤ්ඤාය ඉමිනා එව හි අධිප්පායෙන අඤ්ඤෙසුපි ලොකවජ්ජෙසු අචිත්තකසික්ඛාපදෙසු අකුසලචිත්තතා එව වුත්තා, න පන තිචිත්තතා. තෙනෙව භික්ඛුනීවිභඞ්ගට්ඨකථායං [Pg.111] වුත්තං ‘‘ගිරග්ගසමජ්ජං චිත්තාගාරසික්ඛාපදං සඞ්ඝාණි ඉත්ථාලඞ්කාරො ගන්ධවණ්ණකො වාසිතකපිඤ්ඤාකො භික්ඛුනීආදීහි උම්මද්දනපරිමද්දනානීති ඉමානි දස සික්ඛාපදානි අචිත්තකානි අකුසලචිත්තානි, අයං පනෙත්ථ අධිප්පායො විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා අචිත්තකානි, චිත්තෙ පන සති අකුසලෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බත්තා ලොකවජ්ජානි චෙව අකුසලචිත්තානි චා’’ති වුත්තං, තම්පි පටිසිද්ධං හොති තබ්බිපරීතස්සෙව අත්ථස්ස යථාවුත්තනයෙන සාධනතො. තස්මා සුරාපානස්ස අචිත්තකපක්ඛෙපි චිත්තං අකුසලමෙවාති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුමෙව ඉදං වචනං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො වත්ථුඅජානනතාය චෙත්ථාති එත්ථ ච-කාරො විසෙසත්ථජොතකො අපිචාති ඉමිනා සමානත්ථො. තස්මා යදිදං අඤ්ඤෙසු අචිත්තකලොකවජ්ජෙසු විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා අචිත්තකානි, චිත්තෙ පන සති අකුසලෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බත්තා ලොකවජ්ජානි චෙව අකුසලචිත්තානි චාති ලොකවජ්ජතාය අකුසලචිත්තතාය ච ලක්ඛණං වුච්චති, තං එත්ථ සුරාපානසික්ඛාපදෙ නාගච්ඡති, ඉධ පන විසෙසො අත්ථීති වුත්තං හොති. සො කතරොති චෙ? වත්ථුඅජානනතාය එව වත්ථුජානනචිත්තෙන විනාපි ආපජ්ජිතබ්බතාය එව අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා, නත්ථෙත්ථ අචිත්තකතාය විසෙසො. කින්තු වත්ථුඅජානනසඞ්ඛාතඅචිත්තකපක්ඛෙපි අකුසලචිත්තෙනෙව සුරාමෙරයස්ස අජ්ඣොහරිතබ්බතායාති ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස සචිත්තකපක්ඛෙපි අචිත්තකපක්ඛෙපි ලොකවජ්ජතා අකුසලචිත්තතා ච වෙදිතබ්බාති අයමෙත්ථ විසෙසො. ඉධ හි ‘‘චිත්තෙ පන සතී’’ති අවිසෙසෙත්වා ‘‘අකුසලෙනෙවා’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තත්තා උභයපක්ඛෙපි ලොකවජ්ජතා අකුසලචිත්තතා ච සිද්ධාති වෙදිතබ්බා. තෙනෙව පරමත්ථජොතිකාය (ඛු. පා. අට්ඨ. 2.පච්ඡිමපඤ්චසික්ඛාපදවණ්ණනා) ඛුද්දකට්ඨකථාය සික්ඛාපදවණ්ණනාය ‘‘සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං කායතො ච කායචිත්තතො චාති ද්විසමුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. සුරාති ජානනචිත්තාභාවෙනෙව හෙත්ථ චිත්තඞ්ගවිරහිතො කෙවලොපි කායො එකසමුට්ඨානං වුත්තො, තස්මිඤ්ච එකසමුට්ඨානක්ඛණෙපි යාය චෙතනාය පිවති, සා එකන්තඅකුසලා එව හොති. තෙනෙව තත්ථෙව අට්ඨකථායං ‘‘පඨමා චෙත්ථ පඤ්ච එකන්තඅකුසලචිත්තසමුට්ඨානත්තා පාණාතිපාතාදීනං පකතිවජ්ජතො වෙරමණියො, සෙසා පණ්ණත්තිවජ්ජතො’’ති එවං පඤ්චන්නම්පි සාමඤ්ඤතො අකුසලචිත්තතා ලොකවජ්ජතාසඞ්ඛාතා පකතිවජ්ජතා ච වුත්තා. අඞ්ගෙසු ච ජානනඞ්ගං න වුත්තං. තථා හි ‘‘සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානස්ස [Pg.112] පන සුරාදීනං අඤ්ඤතරං හොති මදනීයං, පාතුකාමතාචිත්තඤ්ච පච්චුපට්ඨිතං හොති, තජ්ජඤ්ච වායාමං ආපජ්ජති, පීතෙ ච පවිසතීති ඉමානි චත්තාරි අඞ්ගානී’’ති වුත්තං, න පන සුරාති ජානනඞ්ගෙන සද්ධිං පඤ්චාති. යදි හි සුරාති ජානනම්පි අඞ්ගං සියා, අවස්සමෙව තං වත්තබ්බං සියා, න ච වුත්තං. යථා චෙත්ථ, එවං අඤ්ඤාසුපි සුත්තපිටකාදිඅට්ඨකථාසු කත්ථචි ජානනඞ්ගං න වුත්තං. තස්මා ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති ඉමස්ස අට්ඨකථාපාඨස්ස අචිත්තකපක්ඛෙපි ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති එවමෙව අත්ථොති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං.

Furthermore, when stating the meaning already mentioned, it should be said in the same sequence as before: 'In the case with intention, it is to be drunk only with an unwholesome mind,' since the repetition is for the purpose of dispelling doubt and so on. And in the domain of the training rules, what should be specified is stated only after specifying it; otherwise, the distinction between an offense and no offense would be difficult to discern. For so it is said in the Commentary on the Bhikkhunīvibhaṅga: 'Because they can be incurred even without intention, they are unintentional; but when there is intention, since they are to be incurred only with an unwholesome mind, they are both worldly faults and involve unwholesome states of mind.' Thus, for attending fairs on hilltops and so on, their nature as worldly faults and as involving unwholesome states of mind is specified only for the case with intention, but this is not so for drinking intoxicants. For the latter, it is stated in a way common to both cases that 'it is to be drunk only with an unwholesome mind,' without specifying 'in the case with intention.' Therefore, it is well established that this was stated separately—'a worldly fault because it is to be drunk only with an unwholesome mind'—precisely to show that this drinking of intoxicants is a worldly fault and involves an unwholesome state of mind in both cases, the one with intention and the one without. By this very fact, the following argument is also refuted. The Sāratthadīpanī states, 'in the case with intention, it is a worldly fault because it is to be drunk only with an unwholesome mind.' Understanding this to be the intention, it is argued that with this very intention, in other unintentional training rules that are worldly faults, only an unwholesome state of mind is stated, not that it can be of three kinds of mind. For that reason, what is said in the Commentary on the Bhikkhunīvibhaṅga—'These ten training rules are unintentional and involve unwholesome states of mind: attending fairs on hilltops, the training rule on art galleries, the saṅghāṇi, women's ornaments, perfumes and cosmetics, scented paste, and being rubbed and massaged by bhikkhunīs, etc. The intention here is this: because they can be incurred without intention, they are unintentional; but when there is intention, since they are to be incurred only with an unwholesome mind, they are both worldly faults and involve unwholesome states of mind'—is also refuted, since the opposite meaning is established by the method stated. Therefore, it should be understood that this statement was made precisely to show this special point: that even in the unintentional case of drinking intoxicants, the mind is unwholesome. The meaning here is this: in the phrase 'and here, due to not knowing the object,' the particle 'ca' indicates a special point and has the same meaning as 'apica' (furthermore). Therefore, the definition of a worldly fault and an unwholesome state of mind that is stated for other unintentional worldly faults—'because they can be incurred even without intention, they are unintentional; but when there is intention, since they are to be incurred only with an unwholesome mind, they are both worldly faults and involve unwholesome states of mind'—does not apply here to the training rule on drinking intoxicants. It is said that here there is a special point. If it is asked, 'What is it?' The unintentional nature should be understood as being incurred simply due to not knowing the object, that is, without a mind that knows the object; there is no other special feature to its unintentional nature. But the special point here is this: it should be understood that even in the unintentional case, defined as not knowing the object, intoxicants and fermented liquor are to be consumed only with an unwholesome state of mind. Thus, for this training rule, its nature as a worldly fault and as involving an unwholesome state of mind should be understood in both the case with intention and the case without intention. Here, because it is stated generally, 'only with an unwholesome mind,' without specifying 'but when there is intention,' it should be understood that its nature as a worldly fault and as involving an unwholesome state of mind is established in both cases. Thus, in the Paramatthajotikā, the commentary on the Khuddakapāṭha, in the explanation of the training rules, it is said: 'The basis for heedlessness, the drinking of intoxicants and fermented liquor, is of double origin: from the body, and from body and mind.' Here, due to the absence of a mind that knows it is an intoxicant, the body alone, devoid of the mental factor, is said to be the single origin. And even at that moment of single origin, the volition with which one drinks is exclusively unwholesome. Thus, in that same commentary it is said: 'The first five here are to be abstained from as they are faults by nature, because they originate from an exclusively unwholesome state of mind; the rest are to be abstained from as they are faults by convention.' Thus for all five, an unwholesome state of mind and the nature of being a worldly fault, described as being a fault by nature, are stated generally. And among the factors, the factor of knowing is not stated. For it is said: 'As to the basis for heedlessness, the drinking of intoxicants and fermented liquor, its factors are these four: one or another of the intoxicants is present; the mind has the desire to drink; one makes the corresponding effort; and upon being drunk, it enters.' It is not said that there are five factors including the factor of knowing it is an intoxicant. If knowing it is an intoxicant were a factor, it would necessarily have been stated, but it was not. Just as here, so too in other commentaries on the Sutta Piṭaka and so on, the factor of knowing is nowhere stated. Therefore, one must come to the conclusion that the meaning of this commentary passage, 'a worldly fault because it is to be drunk only with an unwholesome mind,' is that even in the unintentional case it is 'a worldly fault because it is to be drunk only with an unwholesome mind.'

අපිච යං ගණ්ඨිපදෙසු ‘‘එතං සත්තං මාරෙස්සාමීති තස්මිංයෙව පදෙසෙ නිපන්නං අඤ්ඤං මාරෙන්තස්ස පාණසාමඤ්ඤස්ස අත්ථිතාය යථා පාණාතිපාතො හොති, එවං එතං මජ්ජං පිවිස්සාමීති අඤ්ඤං මජ්ජං පිවන්තස්ස මජ්ජසාමඤ්ඤස්ස අත්ථිතාය අකුසලමෙව හොති, යථා පන කට්ඨසඤ්ඤාය සප්පං ඝාතෙන්තස්ස පාණාතිපාතො න හොති, එවං නාළිකෙරපානසඤ්ඤාය මජ්ජං පිවන්තස්ස අකුසලං න හොතී’’ති පාණාතිපාතෙන සද්ධිං සබ්බථා සමානත්තෙන උපමෙත්වා වුත්තං, තං අතිවිය අයුත්තං සබ්බෙසං සික්ඛාපදානං පාණාතිපාතාදිඅකුසලානඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සමානතාය නියමාභාවා. පාණාතිපාතො හි පරියායෙනාපි සිජ්ඣති, න තථා අදින්නාදානං. තං පන ආණත්තියාපි සිජ්ඣති, න ච මෙථුනාදීසු. තස්මා පයොගඞ්ගාදීහිපි භින්නානමෙව සංසට්ඨං සබ්බථා සමීකරණං අයුත්තමෙව. ‘‘පාණාතිපාතො විය අදින්නාදානමෙථුනාදීනිපි පරියායකථාදීහි සිජ්ඣන්තී’’ති කෙනචි වුත්තෙ තං කින්ති න ගය්හති තථා වචනාභාවාති චෙ? ඉධාපි ‘‘තථා පාණාතිපාතසදිසං සුරාපාන’’න්ති වචනාභාවා ඉදම්පි න ගහෙතබ්බමෙව. කිඤ්චි අට්ඨකථාවචනෙනෙව සිද්ධමෙවත්ථං පටිබාහන්තෙන විනයඤ්ඤුනා සුත්තසුත්තානුලොමාදීහි තස්ස විරොධං දස්සෙත්වා පටිබාහෙතබ්බං, න පන පයොගඞ්ගාදීහි අච්චන්තවිභින්නෙන සික්ඛාපදන්තරෙන සහ සමීකරණමත්තෙන. න හි ‘‘සුරාති අජානිත්වා පිවන්තස්සාපි අකුසලමෙවා’’ති එත්ථ සුත්තාදිවිරොධො අත්ථි, විනයපිටකෙ තාව එතස්ස අත්ථස්ස විරුද්ධං සුත්තාදිකං න දිස්සති, නාපි සුත්තපිටකාදීසු.

Furthermore, what is said in the Gaṇṭhipadas by way of a comparison, equating it in every way with killing—'Just as for one who intends, “I will kill this being,” but kills another being lying in the same place, an act of killing occurs because of the commonality of being a living being, so too for one who intends, “I will drink this intoxicant,” but drinks another intoxicant, it is indeed unwholesome because of the commonality of being an intoxicant. But just as for one who kills a snake with the perception that it is a piece of wood, there is no act of killing, so too for one who drinks an intoxicant with the perception that it is coconut water, it is not unwholesome'—this is extremely inappropriate, because there is no fixed rule that all training rules and unwholesome actions such as killing are mutually the same. Indeed, killing can be accomplished even indirectly, but not so taking what is not given. The latter, however, can be accomplished by command, but this is not so for sexual misconduct and so on. Therefore, it is indeed inappropriate to conflate and completely equate things that are different in terms of the factors of the effort and so on. If it is said by someone, 'Like killing, taking what is not given, sexual misconduct, and so on, are also accomplished by indirect speech and so on,' why is that not accepted? Because there is no such statement. Here too, since there is no statement that 'in the same way, drinking intoxicants is similar to killing,' this too should indeed not be accepted. Moreover, an expert in the Vinaya who is refuting a point already established by a statement in the commentary should refute it by showing its contradiction with the suttas, what is in conformity with the suttas, and so on, not merely by equating it with another training rule that is entirely different in terms of the factors of the effort and so on. For there is no contradiction with the suttas and so on in the statement, 'Even for one who drinks without knowing it is an intoxicant, it is indeed unwholesome.' In the Vinaya Piṭaka, in the first place, no sutta or the like that contradicts this meaning is seen, nor in the Sutta Piṭaka and so on.

යං පනෙත්ථ කෙචි වදන්ති ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මාති (ධ. ප. 1, 2) වුත්තත්තා සබ්බානි අකුසලානි පුබ්බෙ වීතික්කමවත්ථුං ජානන්තස්සෙව හොන්තී’’ති. තං තෙසං සුත්තාධිප්පායානභිඤ්ඤාතමෙව [Pg.113] පකාසෙති. න හි ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා’’ති ඉදං වචනං පුබ්බෙ වීතික්කමවත්ථුං ජානන්තස්සෙව අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්තීති ඉමමත්ථං දීපෙති, අථ ඛො කුසලාකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා උප්පාදපච්චයට්ඨෙන පුබ්බඞ්ගමභූතං සහජාතචිත්තං නිස්සායෙව උප්පජ්ජන්ති, න විනා චිත්තෙනාති ඉමමත්ථං දීපෙති. න හෙත්ථ ‘‘සුරාති අජානිත්වා පිවන්තස්ස අකුසලමෙවා’’ති වුත්තෙ සහජාතචිත්තං විනාපි ලොභාදිඅකුසලචෙතසිකා ධම්මා උප්පජ්ජන්තීති අයමත්ථො ආපජ්ජති. යෙන තං නිසෙධාය ඉදං සුත්තං ආහරණීයං සියා, අභිධම්මවිරොධොපෙත්ථ නත්ථි පුබ්බෙ නාමජාතිආදිවසෙන අජානන්තස්සෙව පඤ්චවිඤ්ඤාණවීථියං කුසලාකුසලජවනුප්පත්තිවචනතො.

As to what some say here: 'Because it is said, “Mind is the forerunner of phenomena” (Dhp 1, 2), all unwholesome states occur only for one who knows the object of transgression beforehand.' This only reveals their ignorance of the sutta's intention. For the statement 'Mind is the forerunner of phenomena' does not indicate this meaning: that unwholesome states arise only for one who knows the object of transgression beforehand. Rather, it indicates this meaning: that wholesome and unwholesome states, when arising, arise only in dependence on the co-nascent mind, which has become their forerunner in the sense of being their production-condition; they do not arise without the mind. Herein, when it is said, 'Even for one who drinks without knowing it is an intoxicant, it is indeed unwholesome,' this meaning is not implied: that unwholesome mental factors such as greed arise even without a co-nascent mind, for which reason this sutta would have to be brought forward to negate it. And there is no contradiction with the Abhidhamma here, because it is stated that wholesome and unwholesome impulsion-moments arise in the five-sense-door process even for one who does not know beforehand by way of name, class, and so on.

අපිච බාලපුථුජ්ජනානං ඡසු ද්වාරෙසු උප්පජ්ජමානානි ජවනානි යෙභුය්‍යෙන අකුසලානෙව උප්පජ්ජන්ති. කුසලානි පන තෙසං කල්‍යාණමිත්තාදිඋපනිස්සයබලෙන අප්පකානෙව උප්පජ්ජන්ති, තුණ්හීභූතානම්පි නිද්දායිත්වා සුපිනං පස්සන්තානම්පි උද්ධච්චාදිඅකුසලජවනස්සෙව යෙභුය්‍යප්පවත්තිතො කුසලාකුසලවිරහිතස්ස ජවනස්ස තෙසං අභාවා. අකුසලා හි විසයානුගුණං වාසනානුගුණඤ්ච යථාපච්චයං සමුප්පජ්ජන්ති, තත්ථ කිං පුබ්බෙ ජානනාජානනනිබද්ධෙන. යෙ පන ජානනාදිඅඞ්ගසම්පන්නා පාණාතිපාතාදයො, යෙ ච ජානනාදිං විනාපි සිජ්ඣමානා සුරාපානමිච්ඡාදිට්ඨිආදයො, තෙ තෙ තථා තථා යාථාවතො ඤත්වා සම්මාසම්බුද්ධෙන නිද්දිට්ඨා, තෙසඤ්ච යථානිද්දිට්ඨවසෙන ගහණෙ කො නාම අභිධම්මවිරොධො. එවං සුත්තාදිවිරොධාභාවතො, අට්ඨකථාය ච වුත්තත්තා යථාවුත්තවසෙනෙවෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බො. යදි එවං කස්මා ‘‘සාමණෙරො ජානිත්වා පිවන්තො සීලභෙදං ආපජ්ජති, න අජානිත්වා’’ති අට්ඨකථායං වුත්තන්ති? නායං දොසො සීලභෙදස්ස භගවතො ආණායත්තත්තා උක්ඛිත්තානුවත්තිකාදීනං සීලභෙදො විය. න හි තාසං අකුසලුප්පත්තියා එව සීලභෙදො හොති සඞ්ඝායත්තසමනුභාසනානන්තරෙයෙව විහිතත්තා. එවමිධාපි ජානිත්වා පිවනෙ එව විහිතො, න අජානිත්වා පිවනෙ. අඤ්ඤො හි සික්ඛාපදවිසයො, අඤ්ඤො අකුසලවිසයො. තෙනෙව සාමණෙරානං පුරිමෙසු පඤ්චසු සික්ඛාපදෙසු එකස්මිං භින්නෙ සබ්බානිපි සික්ඛාපදානි භිජ්ජන්ති. අකුසලං පන යං භින්නං, තෙන එකෙනෙව හොති, නාඤ්ඤෙහි. තස්මා සාමණෙරස්ස [Pg.114] අජානිත්වා පිවන්තස්ස සීලභෙදාභාවෙපි කම්මපථප්පත්තං අකුසලමෙවාති ගහෙතබ්බං.

Furthermore, for foolish worldlings, the impulsions that arise at the six sense doors mostly arise as unwholesome. Wholesome ones, however, arise in them only rarely, by the power of the support of good friends and the like. This is because even when they are silent, or have fallen asleep and are dreaming, there is a predominant occurrence of unwholesome impulsions such as restlessness, and because it is impossible for them to have impulsions that are devoid of the wholesome and the unwholesome. Indeed, unwholesome states arise conditionally, in accordance with the object and with latent tendencies—in that case, what is the point of it being bound by prior knowledge or ignorance? However, those actions like destroying life, which are complete with factors such as knowledge, and those like drinking intoxicants or holding wrong view, which are accomplished even without such factors as knowledge—each of these has been pointed out by the Perfectly Self-Enlightened One, having known them just as they are, in their respective ways. And in taking them according to the way they were pointed out, what contradiction with the Abhidhamma could there be? Thus, since there is no contradiction with the Suttas and so on, and because it is stated in the commentaries, the meaning here should be understood just as it has been explained. If so, why is it said in the commentary: ‘A novice who knowingly drinks incurs a breach of virtue, but not if he does so unknowingly’? This is not a fault, because the breach of virtue depends on the Blessed One’s command—just like the breach of virtue for those who follow one who has been suspended. For them, the breach of virtue does not arise merely from the occurrence of unwholesome states, because it is laid down to occur only immediately after the formal act of admonition which depends on the Sangha. Similarly, here too, it is laid down to occur only when drinking knowingly, not when drinking unknowingly. For the domain of the training rule is one thing, the domain of unwholesome action is another. For that very reason, for novices, if one of the first five training rules is broken, all the training rules are broken. But as for the unwholesome action, it occurs only with that one which is broken, not with the others. Therefore, it should be understood that even though there is no breach of virtue for a novice who drinks unknowingly, the unwholesome action indeed reaches the level of a course of action.

යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.42) ‘‘සාමණෙරස්ස සුරාති අජානිත්වා පිවන්තස්ස පාරාජිකං නත්ථි, අකුසලං පන හොතී’’ති කෙහිචි වුත්තවචනං ‘‘තං තෙසං මතිමත්ත’’න්ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘භික්ඛුනො අජානිත්වාපි බීජතො පට්ඨාය මජ්ජං පිවන්තස්ස පාචිත්තියං. සාමණෙරො ජානිත්වා පිවන්තො සීලභෙදං ආපජ්ජති, න අජානිත්වාති එත්තකමෙව හි අට්ඨකථායං වුත්තං, අකුසලං පන හොතීති න වුත්ත’’න්ති තත්ථ කාරණං වුත්තං, තං අකාරණං. න හි අට්ඨකථායං සාමණෙරානං ජානිත්වා පිවනෙ එව සීලභෙදො, න අජානිත්වාති සීලභෙදකථනට්ඨානෙ අකුසලං පන හොතීති අවචනං අජානනපක්ඛෙ අකුසලාභාවස්ස කාරණං හොති, තත්ථ පසඞ්ගාභාවා, වත්තබ්බට්ඨානෙ එව ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය ලොකවජ්ජතා’’ති වුත්තත්තා ච. න ච තෙ ‘‘අකුසලං පන හොතී’’ති වදන්තා ආචරියා ඉමං සාමණෙරානං සීලභෙදප්පකාසකං ඛන්ධකට්ඨකථාපාඨමෙව ගහෙත්වා අවොචුං, යෙන ‘‘එත්තකමෙව අට්ඨකථායං වුත්ත’’න්ති වත්තබ්බං සියා, අථ ඛො සුරාපානට්ඨකථාගතං සුත්තපිටකට්ඨකථාගතඤ්ච අනෙකවිධං වචනං, මහාවිහාරවාසීනං පරම්පරොපදෙසඤ්ච ගහෙත්වා අවොචුං. භින්නලද්ධිකානං අභයගිරිකාදීනං මතඤ්හෙතං, යදිදං ජානිත්වා පිවන්තස්සෙව අකුසලන්ති ගහණං. තස්මා යං වුත්තං කෙහිචි ‘‘සාමණෙරස්ස සුරාති අජානිත්වා පිවන්තස්ස පාරාජිකං නත්ථි, අකුසලං පන හොතී’’ති, තං සුවුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

As to what is said in the Sāratthadīpanī, some have stated, ‘For a novice who drinks liquor without knowing it to be such, there is no pārājika offense, but it is unwholesome.’ This view has been rejected with the words, ‘That is merely their opinion,’ and the reason given there is: ‘For a bhikkhu, even if he unknowingly drinks an intoxicant, from the very first drop, it is a pācittiya offense. A novice who knowingly drinks incurs a breach of virtue, but not if he does so unknowingly—only this much is stated in the commentary; it is not said that it is unwholesome.’ But that is no reason. For the fact that the commentary, when discussing the breach of virtue for novices, does not add ‘but it is unwholesome’ in the case of unknowing, is not a reason to infer the absence of unwholesomeness, because there is no occasion for it there. And because in the place where it should be stated, it is in fact stated: ‘It is blameworthy in the world on account of its being drinkable only with an unwholesome state.’ Moreover, those teachers who say, ‘But it is unwholesome,’ did not base their statement solely on this passage from the Khandhaka commentary regarding the novice’s breach of virtue, which alone might justify saying, ‘Only this much is stated in the commentary.’ Instead, they drew from various statements in the commentary on the Surāpāna Sutta and in the Suttapiṭaka commentary, and from the traditional teachings of the Mahāvihāra residents. This view—this grasping that it is unwholesome only for one who knowingly drinks—is the opinion of the Abhayagirikas and other schismatics. Therefore, what some have said—‘For a novice who drinks liquor without knowing it to be such, there is no pārājika offense, but it is unwholesome’—should be accepted as well-stated.

යඤ්ච සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.42) ‘‘අජානිත්වා පිවන්තස්සාපි සොතාපන්නස්ස මුඛං සුරා න පවිසති කම්මපථප්පත්තඅකුසලචිත්තෙනෙව පාතබ්බතො’’ති කෙහිචි වුත්තවචනං ‘‘න සුන්දර’’න්ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘බොධිසත්තෙ කුච්ඡිගතෙ බොධිසත්තමාතු සීලං විය හි ඉදම්පි අරියසාවකානං ධම්මතාසිද්ධන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති වත්වා ධම්මතාසිද්ධත්තංයෙව සමත්ථෙතුං ‘‘භවන්තරෙපි හි අරියසාවකො ජීවිතහෙතුපි නෙව පාණං හනති, න සුරං පිවති. සචෙ පිස්ස සුරඤ්ච ඛීරඤ්ච මිස්සෙත්වා මුඛෙ පක්ඛිපන්ති, ඛීරමෙව පවිසති, න සුරා. යථා කිං? යථා කොඤ්චසකුණානං ඛීරමිස්සකෙ උදකෙ ඛීරමෙව පවිසති, න උදකං. ඉදං යොනිසිද්ධන්ති චෙ, ඉදම්පි ධම්මතාසිද්ධන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති ඉදං අට්ඨකථාවචනං දස්සිතං, තම්පි න යුත්තමෙව. යථා හි බොධිසත්තමාතු සීලං විය අරියසාවකානං ධම්මතාසිද්ධන්ති එත්ථ [Pg.115] බොධිසත්තමාතු ධම්මතා නාම බොධිසත්තස්ස ච අත්තනො ච පාරමිතානුභාවෙන අකුසලානුප්පත්තිනියමො එව. තථා අරියසාවකානම්පි භවන්තරෙ පාණාතිපාතාදීනං දසන්නං කම්මපථානං අඤ්ඤෙසඤ්ච අපායහෙතුකානං අකුසලානං අච්චන්තප්පහායකස්ස මග්ගස්ස ආනුභාවෙන තංතංසීලවීතික්කමහෙතුකස්ස අකුසලස්ස අනුප්පත්තිනියමො එව ධම්මතා. න හි සභාවවාදීනං ධම්මතා විය අහෙතුකතා ඉධ ධම්මතා නාම. යථා වා එවංධම්මතානයෙ කාරණස්ස භාවෙ අභාවෙ ච කාරියස්ස භාවො අභාවො ච ධම්මතා, න අහෙතුඅප්පච්චයාභාවාභාවො, එවමිධාපි පාණාතිපාතාදිකම්මපථානං හෙතුභූතස්ස කිලෙසස්ස අච්චන්තාභාවෙන තෙසං අභාවො, තදවසෙසානං අකුසලානං හෙතුනො භාවෙන භාවො ච ධම්මතා, න අහෙතුකතා. තස්මා අපායහෙතුනො රාගස්ස අභාවෙනෙව අරියානං අජානිත්වාපි සුරාය අනජ්ඣොහරණන්ති සුවුත්තමෙවිදං කෙහිචි ‘‘අජානිත්වා පිවන්තස්සාපි සොතාපන්නස්ස මුඛං සුරා න පවිසති කම්මපථප්පත්තඅකුසලචිත්තෙනෙව පාතබ්බතො’’ති, තං කෙන හෙතුනා න සුන්දරං ජාතන්ති න ඤායති, ධම්මතාසිද්ධන්ති වා කථනෙන කථං තං පටික්ඛිත්තන්ති.

And as to what is in the Sāratthadīpanī: the statement made by some, ‘Even for a stream-enterer who drinks unknowingly, liquor does not enter the mouth, because it can be drunk only with an unwholesome mind that has reached the level of a course of action,’ was rejected as ‘unacceptable.’ Instead it was said: ‘This too should be understood as established by the nature of things for noble disciples, just like the virtue of the Bodhisatta’s mother when the Bodhisatta is in her womb.’ To support this being established by the nature of things, the following commentary passage was cited: ‘Even in a future existence, a noble disciple would not destroy life or drink liquor even for the sake of his life. If liquor mixed with milk were placed in his mouth, only the milk would enter, not the liquor. Just as for crane birds, when they drink from water mixed with milk, only the milk enters, not the water. If it is said that this is established by their species, this too should be understood as established by the nature of things.’ But that citation too is not truly fitting. For when it is said that for noble disciples this is established by the nature of things like the virtue of the Bodhisatta’s mother, here the ‘nature of things’ (dhammatā) for the Bodhisatta’s mother is precisely the rule of the non-arising of the unwholesome by the power of the perfections of the Bodhisatta and of herself. Similarly, for noble disciples too in a future existence, the ‘nature of things’ is precisely the rule of the non-arising of the unwholesome that causes the transgression of the respective virtues—by the power of the path that has utterly abandoned the ten courses of action such as destroying life and other unwholesome states that are causes for the plane of misery. For here ‘nature of things’ is not something uncaused, like the ‘nature of things’ of the materialists. Or, just as in the principle of 'things being thus' (evaṃdhammatā), the nature of things is the presence or absence of an effect corresponding to the presence or absence of a cause—not a presence or absence without cause or condition—so too here, the nature of things is the absence of the courses of action such as destroying life due to the utter absence of the defilement that is their cause, and the presence of the remaining unwholesome states due to the presence of their cause. This is the nature of things, not something uncaused. Therefore, it is because of the absence of the greed that is a cause for the plane of misery that noble ones do not consume liquor even unknowingly. Thus it was well said by some: ‘Even for a stream-enterer who drinks unknowingly, liquor does not enter the mouth, because it can be drunk only with an unwholesome mind that has reached the level of a course of action.’ It is not clear for what reason this has become ‘unacceptable,’ or how it is rejected by saying ‘it is established by the nature of things.’

යම්පි දීඝනිකායට්ඨකථායං (දී. නි. අට්ඨ. 1.352) ‘‘සුරඤ්ච ඛීරඤ්ච මිස්සෙත්වා…පෙ… ඉදං ධම්මතාසිද්ධ’’න්ති වචනං, තම්පි සුරාපානස්ස අචිත්තකපක්ඛෙපි අකුසලචිත්තඤ්ඤෙව සාධෙති. තථා හි ‘‘භවන්තරෙපි හි අරියසාවකො ජීවිතහෙතුපි පාණං න හනති, නාදින්නං ආදියති…පෙ… න සුරං පිවතී’’ති වුත්තෙ ‘‘පුරිමානං තාව චතුන්නං කම්මපථානං සචිත්තකත්තා විරමණං සුකරං, පච්ඡිමස්ස පන සුරාපානස්ස අචිත්තකත්තා කථං විරමණං භවෙය්‍යා’’ති චොදනාසම්භවං මනසිකත්වා වත්ථුඅජානනවසෙන අචිත්තකත්තෙපි යස්මා කම්මපථප්පත්තඅකුසලෙනෙව සුරා අජ්ඣොහරිතබ්බා, තාදිසී ච අකුසලප්පවත්ති අරියසාවකස්ස මග්ගෙනෙව හතා, තස්මාස්ස පරගලං සුරාය පවිසනං නත්ථීති අත්ථතො ගම්‍යමානත්ථං පරිහාරවචනං වදතා ‘‘සචෙ පිස්ස සුරඤ්ච ඛීරඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඛීරමෙව පවිසති, න සුරාති ඉදං සුරාය සබ්බථාපි පරගලප්පවෙසාභාවදස්සනපරං, න පන සුරාමිස්සඛීරස්ස සුරාය වියොජනසාමත්ථියදස්සනපරං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – යදි හි සුරාමිස්සෙ ඛීරෙ කිඤ්චි පවිසෙය්‍ය, ඛීරමෙව පවිසෙය්‍ය, න සුරා. ඛීරෙ පන සුරාය අවියුත්තෙ න කිඤ්චි පවිසතීති[Pg.116]. ඉදං යොනිසිද්ධන්ති උදකස්ස මුඛෙ අප්පවිසනං යොනිසිද්ධං. යොනීති චෙත්ථ ජාති අධිප්පෙතා. තස්මා කොඤ්චජාතිකානං මුඛතුණ්ඩසඞ්ඛාතානං රූපධම්මානං ඛීරමිස්සඋදකජ්ඣොහරණහෙතුත්තාභාවෙන තං අප්පවිසනං සිද්ධන්ති අත්ථො. ඉදම්පි හි ඛීරමිස්සාය සුරාය ඛීරෙ පවිසන්තෙපි පරගලාපවිසනන්ති. ධම්මතාසිද්ධන්ති අරියසාවකස්ස අරූපධම්මානං සුරාපිවනහෙතුභූතකිලෙසසහිතත්තාභාවසඞ්ඛාතාය ධම්මතාය සිද්ධං. එවමෙත්ථ අචිත්තකපක්ඛෙපි සුරාය අකුසලචිත්තෙනෙව පාතබ්බතො අරියසාවකානං අපිවනං සමත්ථිතන්ති වෙදිතබ්බං. අථාපි සියා අජානනපක්ඛෙ අකුසලචිත්තෙන විනාව පාතබ්බත්තෙපි සුරාය අපිවනං අරියානං ධම්මතාති සමත්ථනපරමෙතන්ති, තං න, අට්ඨකථාවචනන්තරෙහි විරුජ්ඣනතො. යථා හි වචනන්තරෙහි න විරුජ්ඣති, තථායෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො.

In the commentary to the Dīgha Nikāya, the statement “If for him, liquor and milk… this is established by nature” also establishes that even in the unintentional case of drinking liquor, it is only with unwholesome consciousness. For when it is said, “Even in another existence… a noble disciple… does not drink liquor,” having considered the possible objection, “While abstention from the first four courses of action is easy because they are intentional, how could there be abstention from the last—drinking liquor—since it is unintentional?”, the commentator, speaking a word of refutation to convey the meaning that, since even in the unintentional case arising from not knowing the object, liquor must be ingested only with unwholesomeness that has reached the status of a course of action, and such unwholesome conduct is eradicated in a noble disciple by the path, therefore liquor does not enter his throat, said, “If for him, liquor and milk…” and so on. Therein, the statement, “Only milk enters, not liquor,” is for the purpose of showing the non-entry of liquor beyond the gullet in any way whatsoever; it is not, however, for the purpose of showing that milk mixed with liquor has the capacity to separate from the liquor. The intended meaning here is this: if anything were to enter from milk mixed with liquor, only the milk would enter, not the liquor. But when the milk is not separate from the liquor, nothing enters at all. This is established by origin (yoni-siddhaṃ), meaning the non-entry of water into the mouth is established by origin. Here, by ‘origin’ (yoni), species is intended. Therefore, the meaning is that for beings of the crane (koñca) species, whose mouth-beaks, which are material phenomena, are not the cause of ingesting water mixed with milk, that non-entry is established. And this non-entry beyond the gullet, even when the milk from the liquor-milk mixture enters, is also established by nature (dhammatā-siddhaṃ). ‘Established by nature’ means established by the natural law (dhammatā) of a noble disciple’s mental phenomena, which is the absence of being accompanied by defilements that would be the cause of drinking liquor. Thus, it should be understood that herein, even in the unintentional case, because liquor is to be drunk only with unwholesome consciousness, the non-drinking of noble disciples is established. If it might be argued that this statement is for the purpose of establishing that the non-drinking of liquor by the noble ones is their nature (dhammatā), even in the case of unknowing where it might be drunk without unwholesome consciousness, that is not so, as it contradicts other commentarial statements. The meaning should be understood in such a way that it does not contradict other statements.

අපිච පාණාතිපාතාදීනං පඤ්චන්නං කම්මපථානං භවන්තරෙපි අකරණං අරියානං ධම්මතාසීලමෙව, තෙසඤ්ච යදි සචිත්තකතං සමානං. සුරාපානං විය ඉතරානිපි චත්තාරි අජානන්තෙනාපි අරියසාවකෙන න කත්තබ්බානි සියුං, තථා ච අජානන්තානං අරියානං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තෙහිපි විරමණපරමාරණපරසන්තකගහණාදීසු කායවචීපවත්ති න සම්පජ්ජෙය්‍ය, නො චෙ සම්පජ්ජති, චක්ඛුපාලත්ථෙරස්ස චඞ්කමනෙන පාණවියොගස්ස, උප්පලවණ්ණත්ථෙරියා බලක්කාරෙන මග්ගෙනමග්ගඵුසනස්ස ච පවත්තත්තා. තස්මා සුරාපානස්ස අචිත්තකපක්ඛෙපි අකුසලෙනෙව පාතබ්බතාය සුරා අරියානං පරගලං න පවිසතීති විසෙසෙත්වා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

Furthermore, not committing the five courses of action, beginning with the destruction of life, even in another existence, is the natural virtue of noble ones. And if their intentional nature were the same for all of them, then like drinking liquor, the other four should not be committed even by an unknowing noble disciple. And so, for unknowing noble ones, bodily and verbal activity in matters of killing others, taking what belongs to others, and so on, would not occur even with wholesome or indeterminate consciousness. But it is not that this does not occur, for there occurred the death of beings through the Elder Cakkhupāla's walking meditation, and the touching of the path with the non-path by force in the case of the Elder Nun Uppalavaṇṇā. Therefore, it should be understood that it was specifically stated that liquor does not enter the throat of noble ones because, even in the unintentional case of drinking liquor, it is to be drunk only with unwholesome consciousness.

නනු වත්ථුං ජානන්තස්සෙව සබ්බෙ කම්මපථා වුත්තාති? න, මිච්ඡාදිට්ඨියා විපරීතග්ගහණෙනෙව පවත්තත්තා. කථඤ්හි නාම අසබ්බඤ්ඤුං සබ්බඤ්ඤුතො, අනිච්චාදිං නිච්චාදිතො ච ගහණන්තී දිට්ඨි වත්ථුං විජානාති. යදි හි ජානෙය්‍ය, මිච්ඡාදිට්ඨියෙව න සියා. සා ච කම්මපථෙසු ගණිතාති කුතො ජානන්තස්සෙව කම්මපථප්පවත්තිනියමො. අථ සබ්බඤ්ඤුං සබ්බඤ්ඤූති ගණ්හන්තීපි ‘‘අයං සත්තො’’ති තස්ස සරූපග්ගහණතො දිට්ඨිපි වත්ථුං විජානාතීති චෙ? න, සුරාපානස්සපි ‘‘අයං න සුරා’’ති සරූපග්ගහණස්ස සමානත්තා. ‘‘අය’’න්ති ච වත්ථුපරාමසනෙපි ‘‘සුරා’’ති විසෙසවිජානනාභාවා න ජානාතීති චෙ? ‘‘අය’’න්ති පුග්ගලත්තං ජානන්තීපි ‘‘අසබ්බඤ්ඤූ’’තිපි විසෙසජානනාභාවා දිට්ඨිපි වත්ථුං න ජානාතීති සමානමෙව. එවඤ්හි තෙසං [Pg.117] බුද්ධාති අහිතොති අහිතං වා පූරණකස්සපාදිං හිතො පටිඝස්ස වා අනුනයස්ස වා උප්පාදනෙපි එසෙව නයො. විපල්ලාසපුබ්බකඤ්හි සබ්බං අකුසලං.

Is it not said that all courses of action are stated only for one who knows the object? No, because wrong view arises precisely from grasping things in a distorted way. For how could a view that grasps the non-omniscient as omniscient, the impermanent as permanent, and so forth, know the object? If it knew, it would not be wrong view. And since it is counted among the courses of action, how can there be a rule that courses of action arise only for one who knows? But if it is said that even a view that grasps the non-omniscient as omniscient knows the object by grasping its own nature, thinking “This is a being”? No, because it is similar to the case of drinking liquor, where one grasps its nature, thinking “This is not liquor.” If it is said that even when referring to the object as “this,” one does not know it due to the absence of specific knowledge like “liquor,” then similarly, even when knowing the individual as “this,” the view does not know the object due to the absence of specific knowledge like “not omniscient”—it is the same. Thus, for those who perceive the Buddha and others who are beneficial as harmful, or the harmful Pūraṇa Kassapa and others as beneficial, or generate aversion or attraction, the principle is the same. For all unwholesome states are preceded by perversion.

අපිච සුරාය පීයමානාය නියමෙන අකුසලුප්පාදනං සභාවො පීතාය විය. ඛීරාදිසඤ්ඤාය පීතසුරස්ස පුග්ගලස්ස මාතුභගිනිආදීසුපි රාගදොසාදිඅකුසලප්පබන්ධො වත්ථුසභාවෙනෙව උප්පජ්ජති, එවං පීයමානක්ඛණෙපි තිඛිණො රාගො උප්පජ්ජතෙව, තෙනෙව සාගතත්ථෙරස්ස අජානිත්වා පිවනකාලෙ පඤ්චාභිඤ්ඤාදිඣානපරිහානි, පච්ඡා ච බුද්ධාදීසු අගාරවාදිඅකුසලප්පබන්ධො යාව සුරාවිගමා පවත්තිත්ථ. තෙනෙව භගවාපි තස්ස අගාරවාදිඅකඋසලප්පවත්තිදස්සනමුඛෙන සුරාදොසං පකාසෙත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි. න හි පඤ්චනීවරණුප්පත්තිං විනා ඣානපරිහානි හොති. තස්මා අජානන්තස්සාපි සුරා පීයමානා පීතා ච අත්තනො සභාවෙනෙව අකුසලුප්පාදිකාති අයමත්ථො සාගතත්ථෙරස්ස ඣානපරිහානියා අන්වයතොපි, අරියානං කිලෙසාභාවෙන මුඛෙන සුරාය අප්පවෙසසඞ්ඛාතබ්‍යතිරෙකතොපි සිජ්ඣතීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං, එවං ගහණමෙව හි විභජ්ජවාදීමතානුසාරං.

Furthermore, it is the nature of liquor to produce unwholesomeness when it is being drunk, just as when it has been drunk. For a person who has drunk liquor under the perception of it being milk or the like, a continuous stream of unwholesome states such as lust and hatred arises even towards mothers, sisters, and so forth, due to the very nature of the substance. Thus, even at the moment of drinking, sharp lust certainly arises. Because of this, for the Elder Sāgata, when drinking unknowingly, the loss of his jhānas, including the five higher knowledges, occurred, and afterwards, a continuous stream of unwholesome states such as disrespect towards the Buddha and others persisted until the intoxication wore off. Therefore, the Blessed One, by showing the arising of such unwholesome conduct like disrespect, revealed the fault of liquor and established the training rule. Indeed, without the arising of the five hindrances, there is no loss of jhānas. Thus, the meaning that liquor, whether being drunk or having been drunk, produces unwholesomeness by its own nature even for one who is unaware, is established both by way of agreement through the Elder Sāgata's loss of jhānas, and by way of disagreement through the non-entry of liquor into the mouths of the Noble Ones due to their absence of defilements. This should be taken as the conclusion here. Indeed, such an understanding is in accordance with the view of the Vibhajjavādins.

යං පන ‘‘ජානිත්වා පිවන්තස්සෙව අකුසල’’න්ති ගහණං, තං භින්නලද්ධිකානං අභයගිරිකාදීනමෙව මතං, තං පන ගණ්ඨිපදකාරකාදීහි ‘‘පරවාදො’’ති අජානන්තෙහි අත්තනො මතියා සංසන්දිත්වා ලිඛිතං විභජ්ජවාදීමණ්ඩලම්පි පවිසිත්වා යාවජ්ජතනා සාසනං දූසෙති, පුරාපි කිර ඉමස්මිම්පි දමිළරට්ඨෙ කොචි භින්නලද්ධිකො නාගසෙනො නාම ථෙරො කුණ්ඩලකෙසීවත්ථුං පරවාදමථනනයදස්සනත්ථං දමිළකබ්බරූපෙන කාරෙන්තො ‘‘ඉමං සුරාපානස්ස ජානිත්වාව පිවනෙ අකුසලනයං, අඤ්ඤඤ්ච දෙසකාලාදිභෙදෙන අනන්තම්පි ඤෙය්‍යං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං සලක්ඛණවසෙනෙව ඤාතුං න සක්කොති ඤාණෙන පරිච්ඡින්නත්තෙන ඤෙය්‍යස්ස අනන්තත්තහානිප්පසඞ්ගතො. අනිච්චාදිසාමඤ්ඤලක්ඛණවසෙනෙව පන ඤාතුං සක්කොතී’’ති ච, ‘‘පරමත්ථධම්මෙසු නාමරූපන්තිආදිභෙදො විය පුග්ගලාදිසම්මුතිපි විසුං වත්ථුභෙදො එවා’’ති ච එවමාදිකං බහුං විපරීතත්ථනයං කබ්බාකාරස්ස කවිනො උපදිසිත්වා තස්මිං පබන්ධෙ කාරණාභාසෙහි සතිං සම්මොහෙත්වා පබන්ධාපෙසි, තඤ්ච කබ්බං නිස්සාය ඉමං භින්නලද්ධිකමතං ඉධ විභජ්ජවාදීමතෙ [Pg.118] සම්මිස්සං චිරං පවත්තිත්ථ. තං පන පච්ඡා ආචරියබුද්ධප්පියමහාථෙරෙන බාහිරබ්භරිකං දිට්ඨිජාලං විඝාටෙත්වා ඉධ පරිසුද්ධං සාසනං පතිට්ඨාපෙන්තෙන සොධිතම්පි සාරත්ථදීපනියා (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.42) විනයටීකාය සුරාපානස්ස සචිත්තකපක්ඛෙයෙව චිත්තං අකුසලන්ති සමත්ථනවචනං නිස්සාය කෙහිචි විපල්ලත්තචිත්තෙහි පුන උක්ඛිත්තසිරං ජාතං, තඤ්ච මහාථෙරෙහි විනිච්ඡිනිත්වා ගාරය්හවාදං කත්වා මද්දිත්වා ලද්ධිගාහකෙ ච භික්ඛූ වියොජෙත්වා ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන චිරෙනෙව වූපසමිතං. තෙනෙවෙත්ථ මයං එවං විත්ථාරතො ඉදං පටික්ඛිපිම්හ ‘‘මා අඤ්ඤෙපි විභජ්ජවාදිනො අයං ලද්ධි දූසෙසී’’ති. තස්මා ඉධ වුත්තානි අවුත්තානි ච කාරණානි සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා යථා ආගමවිරොධො න හොති, තථා අත්ථො ගහෙතබ්බො.

However, the view that ‘it is unwholesome only for one who drinks knowingly’ is solely the opinion of those with corrupt views, such as the Abhayagirikas. But those such as the authors of the Gaṇṭhipadas, not knowing it was a ‘foreign doctrine,’ wrote it down, having blended it with their own opinion. And that view, having entered even the circle of the Vibhajjavādins, corrupts the Dispensation to this day. Indeed, it is said that in the past, even in this Damila country, a certain elder with corrupt views named Nāgasena, while having the Kuṇḍalakesīvatthu composed in the form of a Damila poem to show the method of crushing the views of others, instructed the poet on many distorted principles, such as: ‘Regarding this drinking of liquor, this is the principle of unwholesomeness in drinking only when knowing it; and furthermore, omniscient knowledge cannot know all infinite knowable things, which are diversified by place, time, etc., by way of their specific characteristics alone, because knowledge is limited, which would lead to the loss of the infinity of the knowable. However, it can know them by way of general characteristics like impermanence.’ And also: ‘Just as in ultimate realities there is a distinction such as name-and-form, so too conventional designations such as “person” are also a separate, distinct substance.’ By means of specious reasons in that composition, he confused the mind and had it composed. Relying on that poem, this view of those with corrupt views persisted here for a long time, mixed with the Vibhajjavādin view. Later, although it was purified by the Elder Ācariya Buddhappiya, who reestablished the pure Dispensation here after dismantling the net of wrong views which, though external, had infiltrated, it again raised its head through some with perverse minds, who relied on the conclusive statement in the Vinaya-ṭīkā, the Sāratthadīpanī, that ‘in the drinking of liquor, the mind is unwholesome only in the intentional case.’ And that view, after the great elders had judged it, declared it a blameworthy doctrine, crushed it, and expelled the monks who held to that view, was finally pacified long ago by the Dhamma, the Vinaya, and the Teacher's Dispensation. Therefore, we reject this here in such detail so that ‘this view may not corrupt other Vibhajjavādins.’ Thus, having carefully considered the reasons stated and unstated here, the meaning should be grasped in such a way that there is no contradiction with the Āgama.

සෙසන්ති යස්ස වත්ථුවිජානනචිත්තෙන සචිත්තකපක්ඛෙපි චිත්තං අකුසලමෙවාති නියමො නත්ථි, තං සබ්බන්ති අත්ථො. රුන්ධන්තීති ‘‘තිරච්ඡානගතිත්ථියා දොසො නත්ථී’’තිආදිනා අනාපත්තියා ලෙසග්ගහණං නිවාරෙන්තී. ද්වාරං පිදහන්තීති ‘‘තඤ්ච ඛො මනුස්සිත්ථියා’’තිආදිනා (පාරා. 41) ලෙසග්ගහණස්ස කාරණසඞ්ඛාතං ද්වාරං පිදහන්තී. සොතං පච්ඡින්දමානාති තදුභයලෙසග්ගහණද්වාරානං වසෙන අවිච්ඡින්නං වීතික්කමසොතං පච්ඡින්දමානා. ගාළ්හතරං කරොන්තීති යථාවුත්තෙහි කාරණෙහි පඨමපඤ්ඤත්තිසිද්ධං ආපත්තිඤ්ඤෙව දළ්හං කරොන්තී, අනාපත්තියා ඔකාසං අදදමානාති අත්ථො. සා ච යස්මා වීතික්කමාභාවෙ, අවිසයතාය අබ්බොහාරිකෙ වීතික්කමෙ ච ලොකවජ්ජෙපි සිථිලං කරොන්තී උප්පජ්ජති, තස්මා තථා උප්පත්තිං උප්පත්තිකාරණඤ්ච දස්සෙන්තො ආහ අඤ්ඤත්‍ර අධිමානාතිආදි. අඤ්ඤත්‍ර අධිමානාති ඉමිස්සා අනුපඤ්ඤත්තියා ‘‘වීතික්කමාභාවා’’ති කාරණං වුත්තං. අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තාති ඉමිස්සා ‘‘අබ්බොහාරිකත්තා’’ති කාරණං වුත්තං. තත්ථ වීතික්කමාභාවාති පාපිච්ඡාය අවිජ්ජමානස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස විජ්ජමානතො පකාසනවසප්පවත්තවිසංවාදනාධිප්පායසඞ්ඛාතස්ස වීතික්කමස්ස අභාවතො. අධිමානිකස්ස හි අනධිගතෙ අධිගතසඤ්ඤිතාය යථාවුත්තවීතික්කමො නත්ථි. අබ්බොහාරිකත්තාති ‘‘අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, චෙතනා, සා ච ඛො අබ්බොහාරිකා’’ති (පාරා. 235) වචනතො මොචනස්සාදචෙතනාය උපක්කමනස්ස ච විජ්ජමානත්තෙපි ථිනමිද්ධෙන අභිභූතතාය [Pg.119] අවසත්තෙන අබ්බොහාරිකත්තා, ආපත්තිකාරණවොහාරාභාවාති අත්ථො. වා-සද්දො චෙත්ථ සමුච්චයත්ථො දට්ඨබ්බො, ‘‘අබ්බොහාරිකත්තා චා’’ති වා පාඨො. වුත්තාති දුවිධාපි චෙසා අනුපඤ්ඤත්ති අනාපත්තිකරා වුත්තාති අධිප්පායො.

Sesaṃ means: all those training rules for which there is no rule that, for a mind that knows the object, the mind is necessarily unwholesome even in the intentional case; this is the meaning. Rundhanti means: they prevent the grasping of a pretext for non-offense by stating, “There is no fault in the case of a female animal,” and so on. Dvāraṃ pidahanti means: they close the door, which is said to be the cause for grasping a pretext, by stating, “And that applies only to a human female,” and so on. Sotaṃ pacchindamānā means: cutting off the uninterrupted stream of transgression by means of those two doors for grasping a pretext. Gāḷhataraṃ karonti means: by the aforementioned reasons, they firmly establish the offense itself, not giving an opportunity for non-offense; this is the meaning. And since that supplementary promulgation arises, making it lax in a case of no transgression, in a non-actionable transgression due to being outside the scope, and even in what is blameworthy in the world, therefore, to show such an arising and its cause, he said: “except through overestimation,” and so on. For this supplementary promulgation “except through overestimation,” the reason stated is “due to the absence of transgression.” For this one, “except in a dream,” the reason stated is “due to being non-actionable.” Therein, “due to the absence of transgression” means because of the absence of the transgression designated as the intention to deceive, which proceeds by way of proclaiming a non-existent superhuman state as existent out of evil desire. For one who overestimates, because of the perception that what is unattained has been attained, there is no such transgression as described. “Due to being non-actionable” means: because of the statement, “There is, bhikkhus, that intention, but it is non-actionable,” even though there is an intention for the pleasure of emission and an attempt, because it is non-actionable on account of being overcome by sloth and torpor and being involuntary, there is an absence of the transaction that is a cause for an offense; this is the meaning. Here, the word vā should be understood in the sense of conjunction, or the reading is abbohārikattā ca. Vuttā means: the intention is that both these kinds of supplementary promulgations are stated as not entailing an offense.

අකතෙ වීතික්කමෙති ආපදාසුපි භික්ඛූහි සික්ඛාපදවීතික්කමෙ අකතෙ, කුක්කුච්චා න භුඤ්ජිංසූතිආදීසු විය වීතික්කමං අකත්වා භික්ඛූහි අත්තනො දුක්ඛුප්පත්තියා ආරොචිතායාති අත්ථො. සිථිලං කරොන්තීති පඨමං සාමඤ්ඤතො බද්ධසික්ඛාපදං මොචෙත්වා අත්තනො විසයෙ අනාපත්තිකරණවසෙන සිථිලං කරොන්තී. ද්වාරං දදමානාති අනාපත්තියා ද්වාරං දදමානා. අපරාපරම්පි අනාපත්තිං කුරුමානාති දින්නෙන තෙන ද්වාරෙන උපරූපරි අනාපත්තිභාවං දීපෙන්තී. පඤ්ඤත්තෙපි සික්ඛාපදෙ උදායිනා ‘‘මුහුත්තිකාය වෙසියා න දොසො’’ති ලෙසෙන වීතික්කමිත්වා සඤ්චරිත්තාපජ්ජනවත්ථුස්මිං (පාරා. 296 ආදයො) පඤ්ඤත්තත්තා ‘‘කතෙ වීතික්කමෙ’’ති වුත්තං. පඤ්ඤත්තිගතිකාති අත්ථතො මූලපඤ්ඤත්තියෙවාති අධිප්පායො.

When a transgression has not been committed: The meaning is that the bhikkhus have not committed a transgression of a training rule even in times of calamity, and—just as in cases like 'they did not eat out of scrupulousness,' etc.—not having committed a transgression, they have reported the arising of their own suffering. They make it loose: having first released the training rule that was generally binding, they make it loose in a matter outside their proper sphere by way of making it a non-offense. Giving a door: giving a door to non-offense. Repeatedly making it a non-offense: through that door that has been given, they show a state of non-offense again and again. Even when a training rule has been promulgated, because it was promulgated in the case of the offense of acting as a go-between (Pārā. 296ff.), which Udāyin transgressed with the pretext, 'There is no fault with a courtesan for a moment,' it is said, 'when a transgression has been committed.' The course of the promulgation: the intention is that in meaning it is the root promulgation itself.

මක්කටීවත්ථුකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the story of the female monkey is finished.

සන්ථතභාණවාරො

The Recitation Section on What Is Spread Out

වජ්ජිපුත්තකවත්ථුකථාවණ්ණනා

Exposition of the Story of the Vajjiputtaka Bhikkhus

43-44. වජ්ජිපුත්තකවත්ථුකථාය පාළියං ‘‘වෙසාලිකා…පෙ… මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසූ’’ති එත්ථ තෙ ඤාතිකුලං ගන්ත්වා ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ‘‘ගිහිභූතා මය’’න්ති සඤ්ඤාය මෙථුනං පටිසෙවිංසූති ගහෙතබ්බං, තෙනාහ ඤාතිබ්‍යසනෙනපි ඵුට්ඨාතිආදි. ඤාතීනං විනාසො රාජදණ්ඩාදිකාරණෙන හොතීති ආහ රාජදණ්ඩඉච්චාදි. ධඤ්ඤහිරඤ්ඤදාසිදාසගොමහිංසාදිධනානි භොගා නාම, තෙසම්පි රාජදණ්ඩාදිනාව විනාසොති ආහ ‘‘එස නයො දුතියපදෙපී’’ති. න සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොතිආදිනා තීසු වත්ථූසු අප්පසන්නාව සාසනෙ අභබ්බාති සඤ්ඤාය අත්තනො භබ්බතං පකාසෙන්තා න මයන්තිආදිමාහංසූති වෙදිතබ්බං. ‘‘අට්ඨතිංසාරම්මණෙසූ’’ති පාළියං අනාගතෙ ආලොකාකාසකසිණෙ වජ්ජෙත්වා වුත්තං, තෙහි පන [Pg.120] සද්ධිං චත්තාලීස හොන්ති. විභත්තා කුසලා ධම්මාති ‘‘ඉමස්මිං ආරම්මණෙ ඉදං හොතී’’ති විභාගසො දස්සිතා සඋපචාරජ්ඣානා මහග්ගතකුසලා ධම්මා. ගිහිපලිබොධන්ති සහසොකිතාදිවසෙන ගිහීසු බ්‍යාවටතං. ආවාසපලිබොධන්ති සෙනාසනෙසු නවකම්මාදිවසෙන නිච්චබ්‍යාවටතං. දුප්පරිච්චාගානං ඉමෙසං ද්වින්නං පලිබොධානං වසෙන සබ්බෙපි පලිබොධා සඞ්ගහිතා එවාති වෙදිතබ්බං.

43-44. In the Pāḷi of the story of the Vajjiputtaka bhikkhus, regarding the words, 'The Vesālian bhikkhus... engaged in sexual intercourse,' it should be understood that they went to their relatives’ families, took on the appearance of a householder, and, with the perception, 'We have become householders,' they engaged in sexual intercourse. Hence it is said, 'afflicted by the calamity of their relatives,' etc. The destruction of their relatives occurs for reasons such as royal punishment; thus it is said, 'royal punishment,' etc. Wealth such as grain, gold, male and female slaves, cattle, and buffalo are called 'possessions' (bhogā); their destruction too is by royal punishment and the like. Thus it is said, 'this is the method in the second phrase as well.' It should be understood that, with the perception that those displeased with the three matters beginning with 'The Buddha is not omniscient' are incapable in the Dispensation, they, declaring their own capability, said, 'Not we,' etc. In the Pāḷi, 'in the thirty-eight objects' is said, omitting the light and space kasiṇas, which are not mentioned. But with them, there are forty. 'Wholesome states have been analyzed' means the exalted wholesome states of jhāna along with their access, shown by way of analysis as, 'In this object, this occurs.' 'The impediment of householders' (gihipalibodha) means being occupied with householders by way of being joyful and sorrowful together with them, etc. 'The impediment of the dwelling' (āvāsapalibodha) means constant occupation in the dwellings and resting places by way of new work and so on. It should be understood that by way of these two impediments, which are difficult to abandon, all impediments are included.

යෙනාති කාරණෙන. අසංවාසොති ඉදං තස්මිං අත්තභාවෙ කෙනචිපි පරියායෙන භික්ඛු හුත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසං නාරහතීති ඉමමත්ථං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ‘‘අසංවාසො’’ති. පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්‍යාති ‘‘සො ආගතො න පබ්බාජෙතබ්බො’’ති අවත්වා ‘‘න උපසම්පාදෙතබ්බො’’ති එත්තකස්සෙව වුත්තත්තා පාරාජිකස්ස සාමණෙරභූමි අනුඤ්ඤාතාති විඤ්ඤායති, තෙනාහ සාමණෙරභූමියං පන ඨිතොතිආදි. ‘‘යො පන භික්ඛූ’’ති වුත්තත්තා (පාරා. 39) පච්චක්ඛාතසික්ඛො යස්මා භික්ඛු න හොති, මෙථුනසෙවනෙ ච පාරාජිකං නාපජ්ජති, තස්මාස්ස ‘‘ආගතො උපසම්පාදෙතබ්බො’’ති උපසම්පදං අනුජානන්තො පාරාජිකං න සමූහනති නාම, තෙනාහ ‘‘භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා අවිපන්නසීලතායා’’ති. උත්තමත්ථං අරහත්තං, නිබ්බානමෙව වා.

Yena means: for that reason. No communion: this is said in reference to the meaning that in that very life, having become a bhikkhu in any way, he is not fit for communion with the bhikkhus; thus he says, 'no communion.' He would abolish what was promulgated: since, without saying 'having come, he should not be given the going forth,' only this much was said, 'he should not be given the higher ordination,' it is understood that the stage of a novice is permitted for one who has committed a pārājika offense. Therefore he says: 'But standing in the stage of a novice,' etc. Because it is said, 'Whatever bhikkhu' (Pārā. 39), since one who has renounced the training is not a bhikkhu, he does not fall into a pārājika offense by engaging in sexual intercourse. Therefore, by permitting his higher ordination with the statement, 'having come, he should be given the higher ordination,' he does not, it is said, abolish a pārājika offense. Hence he says: 'having stood in the state of a bhikkhu with uncorrupted virtue.' The ultimate goal is arahantship, or Nibbāna itself.

චතුබ්බිධවිනයාදිකථාවණ්ණනා

An Exposition of the Discourse on the Fourfold Vinaya, etc.

45. නීහරිත්වාති පාළිතො උද්ධරිත්වා, තථා හි ‘‘පඤ්චහුපාලි, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා නානුයුඤ්ජිතබ්බං. කතමෙහි පඤ්චහි? සුත්තං න ජානාති, සුත්තානුලොමං න ජානාතී’’තිආදිපාළිතො සුත්තං සුත්තානුලොමඤ්ච නීහරිංසු. ‘‘අනාපත්ති එවං අම්හාකං ආචරියානං උග්ගහො පරිපුච්ඡාති භණතී’’ති එවමාදිතො ආචරියවාදං. ‘‘ආයස්මා උපාලි එවමාහ – ‘අනාපත්ති, ආවුසො, සුපිනන්තෙනා’ති’’ එවමාදිතො අත්තනො මතිං නීහරිංසු, සා ච ථෙරස්ස අත්තනොමති සුත්තෙන සඞ්ගහිතත්තා සුත්තං ජාතං, එවමඤ්ඤාපි සුත්තාදීහි සඞ්ගහිතාව ගහෙතබ්බා, නෙතරාති වෙදිතබ්බං. අථ වා නීහරිත්වාති විභජිත්වා සාට්ඨකථං සකලං විනයපිටකං සුත්තාදීසු චතූසු පදෙසෙසු පක්ඛිපිත්වා චතුධා විභජිත්වා විනයං පකාසෙසුං [Pg.121] තබ්බිනිමුත්තස්ස අභාවාති අධිප්පායො. වුත්තන්ති නාගසෙනත්ථෙරෙන මිලින්දපඤ්හෙ වුත්තං. කණ්ඨාදිවණ්ණුප්පත්තිට්ඨානකරණාදීහි ආහරිත්වා අත්තනො වචීවිඤ්ඤත්තියාව භාසිතවචනං ආහච්චපදං. රසොති සාරො ‘‘පත්තරසො’’තිආදීසු (ධ. ස. 628-630) විය, පටික්ඛිත්තඅනුඤ්ඤාතසුත්තසාරොති අත්ථො, රසොති වා ලක්ඛණං පටිවත්ථුකං අනුද්ධරිත්වා ලක්ඛණානුලොමෙන වුත්තත්තා. ධම්මසඞ්ගාහකාදිආචරියවංසෙන ආභතා අට්ඨකථා ආචරියවංසොති ආහ ‘‘ආචරියවංසොති ආචරියවාදො’’ති.

45. Nīharitvā means having extracted from the Pāḷi. For instance, from the Pāḷi beginning, “O Upāli, a bhikkhu endowed with five factors… does not know,” they extracted the Sutta and the Suttānuloma (what is in conformity with the Sutta). From the passage beginning, “There is no offense… he says,” they extracted the Ācariyavāda (the teachers’ tradition). From the passage beginning, “The venerable… in a dream,” they extracted the Attanomati (one’s own opinion). And that own opinion of the elder, because of being included in the Sutta, became a Sutta. In this way, it should be understood that other own opinions are to be accepted only if they are included in the Sutta, etc., but not otherwise. Alternatively, nīharitvā means having analyzed. Having placed the entire Vinaya Piṭaka together with its commentary into the four categories beginning with the Sutta, and having divided it fourfold, they proclaimed the Vinaya. The intention is that there is nothing apart from these four. Vuttaṃ means what was spoken by the Elder Nāgasena in the Milindapañha. Āhaccapada is a word spoken only by one’s own vocal intimation, produced by means of the places and means of articulation of letters, such as the throat. Rasa means essence, as in expressions like “pattaraso” (the essence of the bowl). The meaning is the essence of the Sutta concerning what is rejected and what is permitted. Alternatively, rasa means characteristic, because it is spoken in accordance with the characteristic, without extracting a counterpart. The commentary brought down by the lineage of teachers, such as the Compilers of the Dhamma, is the Ācariyavaṃsa (lineage of teachers). Therefore, he said, “Ācariyavaṃsa is Ācariyavāda.”

විනයපිටකෙ පාළීති ඉධ අධිකාරවසෙන වුත්තං. සෙසපිටකෙසුපි සුත්තාදිචතුනයා යථානුරූපං ලබ්භන්තෙව. මහාපදෙසාති මහාඔකාසා මහාවිසයා, තෙ අත්ථතො ‘‘යං, භික්ඛවෙ’’තිආදිපාළිවසෙන අකප්පියානුලොමතො කප්පියානුලොමතො ච පුග්ගලෙහි නයතො තථා තථා ගය්හමානා අත්ථනයා එව. තෙ හි භගවතා සරූපතො අවුත්තෙසුපි පටික්ඛිත්තානුලොමෙසු, අනුඤ්ඤාතානුලොමෙසු ච සෙසෙසු කිච්චෙසු නිවත්තිපවත්තිහෙතුතාය මහාගොචරාති ‘‘මහාපදෙසා’’ති වුත්තා, න පන ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ඉදං න කප්පතී’’තිආදිනා වුත්තා සාධිප්පායා පාළියෙව තස්සා සුත්තෙ පවිට්ඨත්තා. ‘‘සුත්තානුලොමම්පි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං…පෙ… සුත්තමෙව බලවතර’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.45) හි වුත්තං, න හෙසා සාධිප්පායා පාළි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බා, න ගහෙතබ්බා වා හොති, යෙනායං සුත්තානුලොමං සියා. තස්මා ඉමං පාළිඅධිප්පායං නිස්සාය පුග්ගලෙහි ගහිතා යථාවුත්තඅත්ථාව සුත්තානුලොමං. තප්පකාසකත්තා පන අයං පාළිපි සුත්තානුලොමන්ති ගහෙතබ්බං, තෙනාහ යෙ භගවතා එවං වුත්තාතිආදි. යං භික්ඛවෙතිආදිපාළිනයෙන හි පුග්ගලෙහි ගහෙතබ්බා යෙ අකප්පියානුලොමාදයො අත්ථා වුත්තා, තෙ මහාපදෙසාති අත්ථො.

The phrase 'Pāḷi in the Vinaya Piṭaka' is stated here by way of the topic of the Vinaya. In the remaining Piṭakas as well, the four methods beginning with the Sutta are indeed found as appropriate. 'Mahāpadesā' (great authorities) means great grounds, great domains. In terms of meaning, they are indeed the principles of interpretation being grasped by individuals according to the method, in this or that way, by the power of the Pāḷi beginning 'Whatever, bhikkhus…,' from what is in conformity with the unallowable and from what is in conformity with the allowable. For indeed, although they were not spoken in their own form by the Blessed One, in the remaining matters concerning what is in conformity with the rejected and what is in conformity with the permitted, they are of great resort because they are the cause for cessation and for occurrence. Therefore, they are called 'Mahāpadesā.' However, the Pāḷi itself with its intention, spoken in the passage beginning 'Whatever, bhikkhus, by me ‘this is not allowable’…,' is not called 'Mahāpadesā.' Why? Because of its inclusion in the Sutta. For indeed, it is said: 'What is in conformity with the Sutta… is more powerful.' This Pāḷi with its intention is not to be brought down into the Sutta, nor is it to be taken in such a way that it would become what is in conformity with the Sutta. Therefore, relying on this intention of the Pāḷi, only the meanings as stated that are grasped by individuals constitute what is in conformity with the Sutta. However, because it clarifies them, this Pāḷi itself is also to be taken as what is in conformity with the Sutta. Therefore, he says, 'Those that were spoken thus by the Blessed One,' etc. The meaning is this: those principles, such as conformity with the unallowable, which are stated as what are to be grasped by individuals by the method of the Pāḷi beginning 'Whatever, bhikkhus…,' are the Mahāpadesā.

භගවතො පකිණ්ණකදෙසනාභූතා ච සුත්තානුලොමභූතා ච අට්ඨකථා. යස්මා ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි පාළිවණ්ණනාක්කමෙන සඞ්ගහෙත්වා වුත්තා, තස්මා ‘‘ආචරියවාදො’’ති වුත්තා, එතෙන ච අට්ඨකථා සුත්තසුත්තානුලොමෙසු අත්ථතො සඞ්ගය්හතීති වෙදිතබ්බා. යථා ච එසා, එවං අත්තනොමතිපි පමාණභූතා. න හි භගවතො වචනං වචනානුලොමඤ්ච අනිස්සාය අග්ගසාවකාදයොපි අත්තනො ඤාණබලෙන සුත්තාභිධම්මවිනයෙසු [Pg.122] කඤ්චි සම්මුතිපරමත්ථභෙදං අත්ථං වත්තුං සක්කොන්ති, තස්මා සබ්බම්පි වචනං සුත්තෙ සුත්තානුලොමෙ ච සඞ්ගය්හති. විසුං පන අට්ඨකථාදීනං සඞ්ගහිතත්තා තදවසෙසං සුත්තසුත්තානුලොමතො ගහෙත්වා චතුධා විනයො නිද්දිට්ඨො. සුත්තාදයො නිස්සායෙව පවත්තාපි අත්තනොමති තෙසු සරූපෙන අනාගතත්තා වුත්තං ‘‘සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා’’ති, තෙනාහ ‘‘අනුබුද්ධියා නයග්ගාහෙනා’’ති. තත්ථ සුත්තාදීනි අනුගතාය එව බුද්ධියා තෙහි ලද්ධනයග්ගාහෙන චාති අත්ථො.

The commentary is both the scattered teaching of the Blessed One and what is in conformity with the Sutta. Because it was compiled and spoken by the elders who were the Compilers of the Dhamma according to the sequence of Pāḷi explanation, it is called 'Ācariyavāda' (the teachers’ tradition). And by this, it should be known that the commentary is included in terms of meaning in the Sutta and what is in conformity with the Sutta. And just as this commentary is authoritative, so too one's own opinion, being authoritative, is included in the Sutta and what is in conformity with the Sutta. Indeed, without relying on the word of the Blessed One and what is in conformity with his word, not even the chief disciples and others are able, by the power of their own knowledge, to state any meaning in the Suttas, Abhidhamma, and Vinaya that is distinguished as conventional and ultimate. Therefore, all speech is included in the Sutta and in what is in conformity with the Sutta. However, because the commentary and so on have been compiled separately, taking what remains from that as the Sutta and what is in conformity with the Sutta, the Vinaya is pointed out as fourfold. Although one’s own opinion proceeds by relying only on the Sutta, etc., because it does not appear in them in its own form, it is said, 'apart from the Sutta, what is in conformity with the Sutta, and the teachers’ tradition.' Therefore, he says, 'by the grasp of method through subsequent understanding.' Therein, the meaning is: by an understanding that just follows the Sutta, etc., and by the grasp of the method obtained from them.

ථෙරවාදොති මහාසුමත්ථෙරාදීනං ගාහො. සුත්තාදිං නිස්සායෙව විපරීතතොපි අත්තනොමති උප්පජ්ජතීති ආහ තං පනාතිආදි. අත්ථෙනාති අත්තනා නයග්ගහිතෙන අත්ථෙන. පාළින්ති අත්තනො ගාහස්ස නිස්සයභූතං සාට්ඨකථං පාළිං. පාළියාති තප්පටික්ඛෙපත්ථං පරෙනාහටාය සාට්ඨකථාය පාළියා, අත්තනා ගහිතං අත්ථං නිස්සාය පාළිඤ්ච සංසන්දිත්වාති අත්ථො. ආචරියවාදෙති අත්තනා පරෙන ච සමුද්ධටඅට්ඨකථාය. ඔතරති චෙව සමෙති චාති අත්තනා උද්ධටෙහි සංසන්දනවසෙන ඔතරති, පරෙන උද්ධටෙන සමෙති. සබ්බදුබ්බලාති අසබ්බඤ්ඤුපුග්ගලස්ස දොසවාසනාය යාථාවතො අත්ථසම්පටිපත්තිඅභාවතො වුත්තං. පමාදපාඨවසෙන ආචරියවාදස්ස සුත්තානුලොමෙන අසංසන්දනාපි සියාති ආහ ‘‘ඉතරො න ගහෙතබ්බො’’ති.

'Theravāda' is the view of the elders such as Mahāsumatthera. He says, 'But that…,' etc., to show that one’s own opinion can arise in an opposite way even while relying on the Sutta, etc. 'By the meaning' means by the meaning grasped by oneself through a method. 'The Pāḷi' means the Pāḷi together with its commentary, which is the basis for one’s own view. 'By the Pāḷi' means: having compared the meaning one has grasped and the Pāḷi that is its basis with the Pāḷi and its commentary brought forward by another in order to refute that view. 'By the teachers’ tradition' means by the commentary cited by oneself and by another. 'It descends and it agrees' means it descends by way of comparison with what one has oneself cited, and it agrees with what has been cited by the other. 'All are weak' is said because an individual who is not all-knowing, on account of a latent tendency for error, lacks a proper grasp of the meaning. He says, 'the other should not be taken,' because there might be a failure to compare the teachers’ tradition with what is in conformity with the Sutta due to a negligent reading.

සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බන්ති යෙ සුත්තෙන සංසන්දන්ති, එවරූපාව අත්ථා මහාපදෙසතො උද්ධරිතබ්බාති දස්සෙති තථා තථා උද්ධටඅත්ථානමෙව සුත්තානුලොමත්තා, තෙනාහ ‘‘සුත්තානුලොමතො හි සුත්තමෙව බලවතර’’න්ති. අප්පටිවත්තියන්ති අප්පටිබාහියං. කාරකසඞ්ඝසදිසන්ති පමාණත්තා සඞ්ගීතිකාරකසඞ්ඝසදිසං. බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසන්ති ධරමානකබුද්ධසදිසන්ති අත්ථො. සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙතීතිආදීසු යො යථාභූතමත්ථං ගහෙත්වා කථනසීලො, සො සකවාදී. සුත්තන්ති සඞ්ගීතිත්තයාරුළ්හං පාළිවචනං. පරවාදීති මහාවිහාරවාසී වා හොතු අඤ්ඤනිකායවාසී වා, යො විපරීතතො අත්ථං ගහෙත්වා කථනසීලො, සොව ඉධ ‘‘පරවාදී’’ති වුත්තො. සුත්තානුලොමන්ති සඞ්ගීතිත්තයාරුළ්හං වා අනාරුළ්හං වා යංකිඤ්චි විපල්ලාසතො වා වඤ්චනාය වා ‘‘සඞ්ගීතිත්තයාගතමිද’’න්ති දස්සියමානං සුත්තානුලොමං. කෙචි ‘‘අඤ්ඤනිකායෙ සුත්තානුලොම’’න්ති [Pg.123] වදන්ති, තං න යුත්තං සකවාදීපරවාදීනං උභින්නම්පි සඞ්ගීතිත්තයාරුළ්හසුත්තාදීනං එව ගහෙතබ්බතො. තථා හි වක්ඛති ‘‘තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හං පාළිආගතං පඤ්ඤායති, ගහෙතබ්බ’’න්තිආදි. න හි සකවාදී අඤ්ඤනිකායසුත්තාදිං පමාණතො ගණ්හාති, යෙන තෙසු සුත්තාදීසු දස්සිතෙසු තත්ථ ඨාතබ්බං භවෙය්‍ය, වක්ඛති ච ‘‘පරො තස්ස අකප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති…පෙ… ‘සාධූ’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අකප්පියෙයෙව ඨාතබ්බ’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.45). තස්මා පරවාදිනාපි සඞ්ගීතිත්තයෙ අනාරුළ්හම්පි අනාරුළ්හමිච්චෙව දස්සීයති, කෙවලං තස්ස තස්ස සුත්තාදිනො සඞ්ගීතිත්තයෙ අනාගතස්ස කූටතා, ආගතස්ස ච බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අඤ්ඤථා අධිප්පායයොජනා ච විසෙසො. තත්ථ ච යං කූටං, තං අපනීයති. යං අඤ්ඤථා යොජිතං, තස්ස විපරීතතාසන්දස්සනත්ථං තදඤ්ඤෙන සුත්තාදිනා සංසන්දනා කරීයති. යො පන පරවාදිනා ගහිතො අධිප්පායො සුත්තන්තාදිනා සංසන්දති, සො සකවාදිනාපි අත්තනො ගාහං විස්සජ්ජෙත්වා ගහෙතබ්බොති උභින්නම්පි සඞ්ගීතිත්තයාගතමෙව සුත්තාදිපමාණන්ති වෙදිතබ්බං. තෙනෙව කථාවත්ථුප්පකරණෙ සකවාදෙ පඤ්ච සුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චාති (ධ. ස. අට්ඨ. නිදානකථා; කථා. අට්ඨ. නිදානකථා) සුත්තසහස්සම්පි අධිප්පායග්ගහණනානත්තෙන සඞ්ගීතිත්තයාගතමෙව ගහිතං, න නිකායන්තරෙ කිඤ්චීති.

By the text 'Only what agrees should be taken,' it is shown that only such meanings as agree with the Sutta should be extracted by means of the Great References, because it is only of the meanings so extracted that there is conformity with the Sutta. Hence he says: 'For compared to what is in conformity with the Sutta, the Sutta itself is more powerful.' 'Irrefutable' means unassailable. 'Like the assembly of redactors' means like the assembly of redactors of the recensions, because it is an authority. 'Like the time when the Buddhas were present' means like the time of a living Buddha. In 'A proponent of his own doctrine takes a Sutta and speaks,' etc., one who is accustomed to speak after grasping the meaning as it truly is, is a proponent of his own doctrine. 'Sutta' means the Pāḷi text that was included in the three recensions. An 'opponent' can be a resident of the Mahāvihāra or one from another school; whoever is accustomed to speak after grasping the meaning in a contrary way is here called an 'opponent.' 'What is in conformity with the Sutta' is anything, whether included in the three recensions or not, that is presented as 'this has come down through the three recensions,' either through perversion or deceit. Some say this refers to 'what is in conformity with the Sutta in another school,' but that is not correct, because for both the proponent of his own doctrine and the opponent, only the Suttas, etc., included in the three recensions are to be accepted. Indeed, it will be said: 'The Pāḷi that has come down through the three recensions is recognized; it should be accepted,' etc. A proponent of his own doctrine does not accept the Suttas of another school as an authority, for which reason he would have to abide by them when they are presented. And it will be said: 'The other presents much reason and decision from the Sutta to establish that it is unallowable... having accepted it with 'Good,' one should abide by what is unallowable.' Therefore, by the opponent also, what has not been included in the three recensions is presented as if it had been included. The only difference is the spuriousness of a Sutta, etc., that did not come down through the three recensions, and the application of a different intention to the letter of one that did. Therein, what is spurious is to be removed. What has been interpreted differently is to be compared with another Sutta, etc., to show that it is contrary. But if an intention grasped by the opponent agrees with the Suttas, etc., it should be accepted by the proponent of his own doctrine too, after he has abandoned his own view. Thus it should be understood that for both, the Suttas, etc., that have come down through the three recensions are the authority. For that reason, in the Kathāvatthu treatise, in the proponent's own doctrine there are five hundred Suttas and in the opponent's doctrine five hundred; thus even a thousand Suttas are accepted as having come down through the three recensions, differing only in the grasp of the intention, not as anything from another school.

ඛෙපන්ති ‘‘කිං ඉමිනා’’ති පටික්ඛෙපං ඡඩ්ඩනං. ගරහන්ති ‘‘කිමෙස බාලො ජානාතී’’ති නින්දනං. සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බන්ති යස්ස සුත්තස්ස අනුලොමනතො ඉදං සුත්තානුලොමං අකාසි, තස්මිං, තදනුරූපෙ වා අඤ්ඤතරස්මිං සුත්තෙ අත්තනා ගහිතං සුත්තානුලොමං අත්ථතො සංසන්දනවසෙන ඔතාරෙතබ්බං, ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙන ඉමස්මිං සුත්තෙ සංසන්දතී’’ති සංසන්දිත්වා දස්සෙතබ්බන්ති අත්ථො. අයන්ති සකවාදී. පරොති පරවාදී. ආචරියවාදො සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බොති යස්ස සුත්තස්ස වණ්ණනාවසෙන අයං ආචරියවාදො පවත්තො, තස්මිං, තාදිසෙ ච අඤ්ඤතරස්මිං සුත්තෙ පුබ්බාපරඅත්ථසංසන්දනවසෙන ඔතාරෙතබ්බං. ගාරය්හාචරියවාදොති පමාදලිඛිතො, භින්නලද්ධිකෙහි වා ඨපිතො, එස නයො සබ්බත්ථ.

They reject it, saying, 'What is the use of this?'—this is rejection, discarding. They criticize, saying, 'What does this fool know?'—this is censure. 'It should be collated with the Sutta' means that what one has grasped as conforming to the Sutta should be collated in terms of meaning, by way of comparison, with whichever Sutta it follows, or with any other similar Sutta; it should be shown by comparing, saying, 'For this reason and that reason, it agrees with this Sutta.' This is the meaning. 'This one' means the proponent of his own doctrine. 'The other' means the opponent. 'The teacher's doctrine should be collated with the Sutta' means that this teacher's doctrine, which has arisen by way of a commentary on a certain Sutta, should be collated with that Sutta or with another similar Sutta by way of comparing the earlier and later meanings. A 'censurable teacher's doctrine' is one that is written through negligence or established by those with divergent views. This is the method in all cases.

යං කිඤ්චි කූටසුත්තං බාහිරකසුත්තාදිවචනං න ගහෙතබ්බන්ති දස්සෙතුං සුත්තං සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බන්තිආදි වුත්තං. ගුළ්හවෙස්සන්තරාදීනි මහාසඞ්ඝිකාදිභින්නලද්ධිකානං පකරණානි. ආදි-සද්දෙන ගුළ්හඋම්මග්ගාදීනං ගහණං[Pg.124]. සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරවාදීපි සුත්තන්තිආදිනා අඤ්ඤෙපි වාදාලම්බනා වුත්තනයෙන සක්කා ඤාතුන්ති ඉධ න වුත්තා.

In order to show that any counterfeit Sutta or the word of an outsider's Sutta, etc., should not be accepted, it was said, 'A Sutta should be collated with what is in conformity with the Sutta,' etc. The Guḷhavessantara and other such texts are treatises of those with divergent views, such as the Mahāsaṅghikas. By the word 'etc.,' the Guḷhaummagga and others are included. By the passage beginning 'The proponent of his own doctrine takes a Sutta and speaks; the opponent also a Sutta...', other supports for debate can be known by the method already stated, and so they are not stated here.

එවං සුත්තසුත්තානුලොමාදිමුඛෙන සාමඤ්ඤතො විවාදං දස්සෙත්වා ඉදානි විසෙසතො විවාදවත්ථුං තබ්බිනිච්ඡයමුඛෙන සුත්තාදීනඤ්ච දස්සෙතුං අථ පනායං කප්පියන්තිආදි වුත්තං. සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ චාති එත්ථ ච-කාරො විකප්පත්ථො, තෙන ආචරියවාදාදීනම්පි සඞ්ගහො, තෙනාහ ‘‘කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙතී’’ති. තත්ථ කාරණන්ති සුත්තාදිනයං නිස්සාය අත්තනොමතියා උද්ධටං හෙතුං. විනිච්ඡයන්ති අට්ඨකථාවිනිච්ඡයං. කාරණච්ඡායාති සුත්තාදීසු ‘‘කප්පිය’’න්ති ගාහස්ස, ‘‘අකප්පිය’’න්ති ගාහස්ස ච නිමිත්තභූතං කිච්ඡෙන පටිපාදනීයං අවිභූතකාරණං කාරණච්ඡායා, කාරණපතිරූපකන්ති අත්ථො. විනයඤ්හි පත්වාති ඉමස්ස විවරණං කප්පියාකප්පියවිචාරණමාගම්මාති. රුන්ධිතබ්බන්ති කප්පියසඤ්ඤාය වීතික්කමකරණං රුන්ධිතබ්බං, තංනිවාරණචිත්තං දළ්හතරං කාතබ්බං. සොතං පච්ඡින්දිතබ්බන්ති තත්ථ වීතික්කමප්පවත්ති පච්ඡින්දිතබ්බා. ගරුකභාවෙති අකප්පියභාවෙ. සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහීති සුත්තෙන අට්ඨකථාවිනිච්ඡයෙන ච ලද්ධකාරණෙහි. එවන්තිආදි යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස නිගමනවචනං. අතිරෙකකාරණන්ති සුත්තාදීසු පුරිමං පුරිමං අතිරෙකකාරණං නාම, බහුකාරණං වා.

Thus, having shown the dispute in general by means of the Sutta, conformity with the Sutta, and so forth, now, in order to show in particular the grounds for dispute and the Suttas and so forth by means of the determination thereof, the passage beginning with 'Now, is this allowable?' was spoken. Herein, in the phrase 'in the Sutta and in conformity with the Sutta,' the particle 'ca' has the meaning of alternation; by it, the views of the teachers and so forth are also included. Therefore, it was said, 'It shows the reason and the decision.' Therein, 'reason' is a cause extracted by one's own opinion, based on the method of the Suttas and so forth. 'Decision' is the determination of the commentary. 'Shadow of a reason' is an indistinct reason in the Suttas and so forth, which is a sign for the view 'it is allowable' and for the view 'it is not allowable,' and which is to be established with difficulty; it means a semblance of a reason. The phrase 'having come to the investigation of the allowable and the unallowable' is an explanation of 'having reached the Vinaya.' 'Should be restrained' means that the committing of a transgression with the perception that it is allowable should be restrained; the mind that prevents it should be made firmer. 'The stream should be cut off' means that therein the occurrence of transgression should be cut off. 'In the state of being grave' means in the state of being unallowable. 'By the reasons of the Sutta and the decision' means by the reasons obtained through the Sutta and the decision of the commentary. The passage beginning with 'Thus' is the concluding statement for the meaning that has been spoken of. 'A surpassing reason' means that among the Suttas and so forth, each preceding one is called a surpassing reason; or, a multitude of reasons.

වාචුග්ගතන්ති වාචාය උග්ගතං, තත්ථ නිරන්තරං ඨිතන්ති අත්ථො. ‘‘සුත්තං නාම සකලං විනයපිටක’’න්ති වුත්තත්තා පුන සුත්තතොති තදත්ථපටිපාදකං සුත්තාභිධම්මපාළිවචනං අධිප්පෙතං. අනුබ්‍යඤ්ජනතොති ඉමස්ස විවරණං පරිපුච්ඡතො ච අට්ඨකථාතො චාති. තත්ථ පරිපුච්ඡාති ආචරියස්ස සන්තිකා පාළියා අත්ථසවනං. අට්ඨකථාති පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො. තදුභයම්පි හි පාළිං අනුගන්ත්වා අත්ථස්ස බ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුත්තං. විනයෙති විනයාචාරෙ, තෙනෙව වක්ඛති විනයං අවිජහන්තො අවොක්කමන්තොතිආදි. තත්ථ පතිට්ඨානං නාම සඤ්චිච්ච ආපත්තියා අනාපජ්ජනාදි හොතීති ආහ ‘‘ලජ්ජීභාවෙන පතිට්ඨිතො’’ති, තෙන ලජ්ජී හොතීති වුත්තං හොති. විනයධරස්ස ලක්ඛණෙ වත්තබ්බෙ කිං ඉමිනා ලජ්ජීභාවෙනාති ආහ අලජ්ජී හීතිආදි. තත්ථ බහුස්සුතොපීති ඉමිනා පඨමලක්ඛණසමන්නාගමං දස්සෙති. ලාභගරුතායාතිආදිනා විනයෙ ඨිතතාය අභාවෙ පඨමලක්ඛණයොගො කිච්චකරො න හොති, අථ [Pg.125] ඛො අකිච්චකරො අනත්ථකරො එවාති දස්සෙති. සඞ්ඝභෙදස්ස පුබ්බභාගො කලහො සඞ්ඝරාජි.

'Learned by heart' (vācuggataṃ) means risen to the speech, that is, constantly established therein; this is the meaning. Because it has been said, 'Sutta, namely, is the entire Vinayapiṭaka,' again by the word 'suttato,' the Pāḷi texts of the Sutta and Abhidhamma which establish that meaning are intended. The phrase 'from questioning and from the commentary' is an explanation of 'from the detailed exposition' (anubyañjanato). Therein, 'questioning' is the hearing of the meaning of the Pāḷi from a teacher. 'Commentary' is a determination independent of the Pāḷi. Indeed, because both of these, following along with the Pāḷi, make the meaning manifest, they are called 'detailed exposition.' 'In the Vinaya' means in the conduct of the Vinaya; for that very reason, it will be said, 'not abandoning the Vinaya, not transgressing it,' and so forth. Therein, establishment is the intentional non-commission of an offense, etc. Therefore, it is said, 'established through the state of having moral shame.' By that, it is meant that one has moral shame. When the characteristic of a Vinaya-expert is to be stated, one might ask, 'What is the purpose of this state of having moral shame?' Therefore, it is said, 'For the shameless one...' and so on. Therein, by 'though very learned,' it shows the possession of the first characteristic. By the passage beginning with 'due to being reverential towards gain,' it shows that in the absence of being established in the Vinaya, the connection with the first characteristic is not effective; rather, it is ineffective and harmful. A quarrel, which is the preliminary stage of a schism in the Saṅgha, is a fissure in the Saṅgha.

විත්ථුනතීති විත්ථම්භති, නිත්ථුනති වා සන්තිට්ඨිතුං න සක්කොති, තෙනාහ යං යන්තිආදි. ආචරියපරම්පරාති ආචරියානං විනිච්ඡයපරම්පරා, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘අත්තනො මතිං පහාය…පෙ… යථා ආචරියො ච ආචරියාචරියො ච පාළිඤ්ච පරිපුච්ඡඤ්ච වදන්ති, තථා ඤාතුං වට්ටතී’’ති. න හි ආචරියානං නාමමත්තතො පරම්පරාජානනෙ පයොජනමත්ථි. පුබ්බාපරානුසන්ධිතොති පුබ්බවචනස්ස අපරවචනෙන සහ අත්ථසම්බන්ධජානනතො. අත්ථතොති පදත්ථපිණ්ඩත්ථඅධිප්පෙතත්ථාදිතො. කාරණතොති තදත්ථුපපත්තිතො. ථෙරවාදඞ්ගන්ති ථෙරවාදපටිපාටිං, තෙසං විනිච්ඡයපටිපාටින්ති අත්ථො.

'He prevaricates' (vitthunāti) means he is obstinate, or he groans; he is not able to stand firm, that is, he is not able to be established in his own view. Therefore, it was said, 'Whatever...' and so on. 'The succession of teachers' is the succession of the teachers' decisions. For that very reason, it will be said, 'Having abandoned one's own opinion... it is proper to know in accordance with what the teacher, the teacher's teacher, the Pāḷi, and the questioning declare.' For there is no benefit in knowing the succession merely by the names of the teachers. 'From the connection of what comes before and after' means from knowing the connection in meaning of a preceding statement with a subsequent statement. 'From the meaning' means from the meaning of the words, the collective meaning, the intended meaning, and so forth. 'From the reason' means from the grounds for that meaning. 'The component of the Theravāda' means the Theravāda tradition, that is, the tradition of their decisions; this is the meaning.

ඉමෙහි ච පන තීහි ලක්ඛණෙහීති එත්ථ පඨමෙන ලක්ඛණෙන විනයස්ස සුට්ඨු උග්ගහිතභාවො වුත්තො. දුතියෙනස්ස ලජ්ජීභාවෙන චෙව අචලතාය ච පතිට්ඨිතතා. තතියෙන පාළිඅට්ඨකථාසු අනුරූපෙන අනාගතම්පි තදනුලොමතො ආචරියෙහි දින්නනයතො විනිච්ඡිනිතුං සමත්ථතා. ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මින්ති චොදනාවසෙන වීතික්කමවත්ථුස්මිං සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔතිණ්ණෙ. චොදකෙන චුදිතකෙන ච වුත්තෙ වත්තබ්බෙති එවං ඔතිණ්ණෙ වත්ථුං නිස්සාය චොදකෙන ‘‘දිට්ඨං සුත’’න්තිආදිනා චුදිතකෙන ‘‘අත්ථි නත්ථී’’තිආදිනා ච යං වත්තබ්බං, තස්මිං වත්තබ්බෙ වුත්තෙති අත්ථො. ථුල්ලච්චයදුබ්භාසිතානං මාතිකාය අනාගතත්තා ‘‘පඤ්චන්නං ආපත්තීන’’න්ති වුත්තං. තිකදුක්කටන්ති ‘‘අනුපසම්පන්නෙ උපසම්පන්නසඤ්ඤී උජ්ඣායති වා ඛීයති වා ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිනා (පාචි. 106 ථොකං විසදිසං) ආගතං තිකදුක්කටං. අඤ්ඤතරං වා ආපත්තින්ති ‘‘කාලෙ විකාලසඤ්ඤී ආපත්ති දුක්කටස්ස, කාලෙ වෙමතිකො ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිකං (පාචි. 250) දුකදුක්කටං සන්ධාය වුත්තං. අන්තරාපත්තින්ති තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ ආගතවත්ථුවීතික්කමං විනා අඤ්ඤස්මිං වත්ථුවීතික්කමෙ නිදානතො පභුති විනීතවත්ථුපරියොසානා අන්තරන්තරා වුත්තං ආපත්තිං. ඉධ පන ‘‘වත්ථුං ඔලොකෙතී’’ති විසුං ගහිතත්තා තදවසෙසා අන්තරාපත්තීති ගහිතා. පටිලාතං උක්ඛිපතීති ඉදං විසිබ්බනසික්ඛාපදෙ (පාචි. 350-351) ආගතං. තත්ථ ඩය්හමානං අලාතං අග්ගිකපාලාදිතො බහි පතිතං අවිජ්ඣාතමෙව පටිඋක්ඛිපති[Pg.126], පුන යථාඨානෙ ඨපෙතීති අත්ථො. විජ්ඣාතං පන පක්ඛිපන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. අනාපත්තින්ති එත්ථ අන්තරන්තරා වුත්තා අනාපත්තිපි අත්ථි, ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිමස්ස ඉද්ධිවිසයෙ’’තිආදි (පාරා. 159) විය සාපි සඞ්ගය්හති.

Herein, in the phrase 'with these three characteristics': by the first characteristic, the state of having thoroughly learned the Vinaya is stated. By the second, his state of being established through conscientiousness and steadfastness is stated. By the third, the ability to decide, by the method given by the teachers in accordance with the Pāḷi and commentaries, even what has not come in its own form in the Pāḷi and commentaries, is stated. As for 'when the case has been brought up': when a matter of transgression has come down into the midst of the Saṅgha by way of an accusation. As for 'when what should be said by the accuser and the accused has been said': based on the matter that has come down, what should be said by the accuser, such as 'it was seen, it was heard,' and by the accused, such as 'it is, it is not'—when that which should be said has been said, this is the meaning. Because thullaccaya and dubbhāsita offenses have not come in the mātikā, it is said, 'of the five kinds of offenses.' As for 'the tikadukkaṭa': this refers to the tikadukkaṭa that comes in the passage beginning with 'If, perceiving one who is not fully ordained as fully ordained, one complains or finds fault, there is an offense of wrong conduct.' As for 'an intermediate offense': an offense stated intermittently from the beginning of the origin story up to the end of the decided cases, in another transgression of the object, apart from the transgression of the object that has come in that particular training rule. Here, however, because 'examines the case' is taken separately, the remaining offenses are taken as 'intermediate offenses.' This phrase 'lifts back a firebrand' comes in the Visibbana training rule. There, if one lifts back a burning brand that has fallen outside from a fire-pot or the like while it is still unextinguished, and places it back in its proper place, this is the meaning. However, for one who puts back an extinguished brand, it is only a pācittiya offense. As for 'no offense': herein, like the passage beginning with 'There is no offense, monks, for one with psychic power within the scope of psychic power,' there are also no-offense rulings stated intermittently; these are also included.

පාරාජිකාපත්තීති න තාව වත්තබ්බන්ති ඉදං ආපන්නපුග්ගලෙන ලජ්ජීධම්මෙ ඨත්වා යථාභූතං ආවිකරණෙපි දුබ්බිනිච්ඡයං අදින්නාදානාදිං සන්ධාය වුත්තං. යං පන මෙථුනාදීසු විජානනං, තං වත්තබ්බමෙව, තෙනාහ මෙථුනධම්මවීතික්කමො හීතිආදි. යො පන අලජ්ජිතාය පටිඤ්ඤං අදත්වා වික්ඛෙපං කරොති, තස්ස ආපත්ති න සක්කා ඔළාරිකාපි විනිච්ඡිනිතුං, යාව සො යථාභූතං නාවි කරොති, සඞ්ඝස්ස ච ආපත්තිසන්දෙහො න විගච්ඡති, තාව නාසිතකොව භවිස්සති. සුඛුමාති චිත්තපරිවත්තියා සුඛුමතාය සුඛුමා. තෙනාහ ‘‘චිත්තලහුකා’’ති, චිත්තං තස්ස ලහුකන්ති අත්ථො. තෙති වීතික්කමෙ. තංවත්ථුකන්ති අදින්නාදානාදිමූලකං. යං ආචරියො භණති, තං කරොහීතිආදි සබ්බං ලජ්ජීපෙසලං කුක්කුච්චකමෙව සන්ධාය වුත්තං. යො යාථාවතො පකාසෙත්වා සුද්ධිමෙව ගවෙසති, තෙනාපි, පාරාජිකොසීති න වත්තබ්බොති අනාපත්තිකොටියාපි සඞ්කියමානත්තා වුත්තං, තෙනෙව ‘‘පාරාජිකච්ඡායා’’ති වුත්තං. සීලානි සොධෙත්වාති යස්මිං වීතික්කමෙ පාරාජිකාසඞ්කා වත්තති, තත්ථ පාරාජිකාභාවපක්ඛං ගහෙත්වා දෙසනාවුට්ඨානගාමිනීනං ආපත්තීනං සොධනවසෙන සීලානි සොධෙත්වා. ද්වත්තිංසාකාරන්ති පාකටභාවතො උපලක්ඛණවසෙන වුත්තං, යං කිඤ්චි අභිරුචිතං මනසිකාතුං වට්ටතෙව. කම්මට්ඨානං ඝටියතීති විප්පටිසාරමූලකෙන වික්ඛෙපෙන අන්තරන්තරා ඛණ්ඩං අදස්සෙත්වා පබන්ධවසෙන චිත්තෙන සඞ්ඝටියති. සඞ්ඛාරාති විපස්සනාකම්මට්ඨානවසෙන වුත්තං. සාපත්තිකස්ස හි පගුණම්පි කම්මට්ඨානං න සුට්ඨු උපට්ඨාති, පගෙව පාරාජිකස්ස. තස්ස හි විප්පටිසාරනින්නතාය චිත්තං එකග්ගං න හොති. එකස්ස පන විතක්කවික්ඛෙපාදිබහුලස්ස සුද්ධසීලස්සපි චිත්තං න සමාධියති, තං ඉධ පාරාජිකමූලකන්ති න ගහෙතබ්බං. කතපාපමූලකෙන විප්පටිසාරෙනෙවෙත්ථ චිත්තස්ස අසමාධියනං සන්ධාය ‘‘කම්මට්ඨානං න ඝටියතී’’ති වුත්තං, තෙනාහ විප්පටිසාරග්ගිනාතිආදි. අත්තනාති චිත්තෙන කරණභූතෙන පුග්ගලො කත්තා ජානාති, පච්චත්තෙ වා කරණවචනං, අත්තා සයං පජානාතීති අත්ථො.

The statement 'A pārājika offense should not be declared at once' was said with reference to difficult-to-decide matters such as theft, even when the person who has committed the offense, abiding in the state of a conscientious one, makes it manifest as it really is. But as for what is easy to know, such as in the case of sexual intercourse, that should indeed be stated; therefore, he said the passage beginning with 'the transgression of the sexual act.' As for the monk who, due to shamelessness, does not give a confession and creates a diversion, it is not possible to decide his offense, even if it is a gross one. As long as he does not make it manifest as it really is, and the Saṅgha's doubt about the offense does not disappear, for that long he will be one who is ruined. 'Subtle': it is subtle because of the subtlety of the mind's turning. Therefore, he said 'light as the mind'; the meaning is that his mind is light. 'Those' refers to the transgressions. 'Based on that matter' means having theft, etc., as its root. The entire passage beginning with 'Whatever the teacher says, do that' was said with reference only to such a conscientious, amiable, and scrupulous person who, having revealed it according to reality, seeks only purity. The statement 'Even by him, it should not be said, "You are a pārājika offender"' was said because it is suspected of being in the category of a non-offense as well; for that very reason, it was called 'the shadow of a pārājika.' 'Having purified the moral virtues' means: having purified the moral virtues by way of clearing offenses that are confessional or require rehabilitation, by taking the side of there being no pārājika in a transgression where there is suspicion of a pārājika. 'The thirty-two aspects' is said by way of an example due to its being well-known; it is indeed permissible to attend to any meditation subject whatsoever that one delights in. 'The meditation subject connects' means: without showing an intermittent break due to distraction rooted in remorse, it connects with the mind by way of continuity. 'Formations' is said by way of the insight meditation subject. Indeed, for one who has an offense, even a proficient meditation subject does not arise well; how much more so for one who has committed a pārājika. Indeed, because his mind is inclined towards remorse, it does not become one-pointed. But for a certain person who has much thinking, distraction, and so on, the mind does not become concentrated even though his virtue is pure; that should not be taken here as being 'rooted in a pārājika.' Indeed, the non-concentration of the mind here is with reference to remorse rooted in an evil deed that was done, which is why it is said 'the meditation subject does not connect'; therefore, he said the passage beginning with 'by the fire of remorse.' 'By oneself' means: the person, the agent, knows with the mind, the instrument. Or, it is an instrumental word in the sense of the agent; the agent himself knows, this is the meaning.

චතුබ්බිධවිනයාදිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The methodical explanation of the discourse on the fourfold Vinaya and so on is finished.

පදභාජනීයවණ්ණනා

Commentary on the Analysis of Terms

යො [Pg.127] විය දිස්සතීති යාදිසො, යං-සද්දත්ථෙ යථා-සද්දො වත්තතීති ආහ ‘‘යෙන වා තෙන වා යුත්තො’’ති. යෙන තෙනාති හි පදද්වයෙන අනියමතො යං-සද්දත්ථොව දස්සිතො. වාසධුරයුත්තොති විපස්සනාධුරයුත්තො. යා ජාති අස්සාති යංජාති, පුග්ගලො, සොව යංජච්චො සකත්ථෙ යපච්චයං කත්වා. ගොත්තවසෙන යෙන වා තෙන වා ගොත්තෙන යථාගොත්තො වා තථාගොත්තො වා හොතූති සම්බන්ධො. සීලෙසූති පකතීසු. අථ ඛොති ඉදං කින්තූති ඉමස්මිං අත්ථෙ. කිං වුත්තං හොතීති අත්ථො. ඉමස්මිං අත්ථෙති ඉමස්මිං පාරාජිකවිසයෙ. එසොති යථාවුත්තෙහි පකාරෙහි යුත්තො. අරියායාති ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියානං යාචනා’’ති එවං වුත්තාය, න, ‘‘දෙහි මෙ’’ති කපණාය. ලිඞ්ගසම්පටිච්ඡනෙනාති ‘‘භික්ඛං චරිස්සාමී’’ති චිත්තාභාවෙපි භික්ඛාහාරනිස්සිතපබ්බජ්ජාලිඞ්ගස්ස සම්පටිච්ඡනෙන. කාජභත්තන්ති කාජෙහි ආනීතභත්තං. අධම්මිකායාති අධිසීලසික්ඛාදිභික්ඛුගුණාභාවතො වුත්තං, තෙනාහ ‘‘අභූතායා’’ති. ‘‘මයං භික්ඛූ’’ති වදන්තා පටිඤ්ඤාමත්තෙනෙව භික්ඛූ, න අත්ථතොති අත්ථො. ඉදඤ්ච ‘‘මයං භික්ඛූ’’ති පටිජානනස්සාපි සම්භවතො වුත්තං. ‘‘මයං භික්ඛූ’’ති අප්පටිජානන්තාපි හි භික්ඛුවොහාරනිමිත්තස්ස ලිඞ්ගස්ස ගහණෙන චෙව භික්ඛූනං දින්නපච්චයභාගග්ගහණාදිනා ච භික්ඛුපටිඤ්ඤා එව නාම හොන්ති. තථා හි වුත්තං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිඅට්ඨකථායං –

‘As he appears’ means ‘of whatever kind’; the word ‘yathā’ occurs in the sense of the word ‘yaṃ’; hence it is said, ‘endowed in this way or that.’ For by the pair of words ‘yena tena,’ the meaning of the word ‘yaṃ’ is shown without specification. ‘Yoked to the burden of dwelling’ means yoked to the burden of insight. ‘He whose birth is what’ means ‘of what birth,’ a person. He himself is ‘of such a birth,’ having formed this with the suffix ‘-ya’ in its own sense. The connection is by way of clan: ‘Let him be of this or that clan, of whatever clan or of such a clan.’ ‘In virtues’ means in natural dispositions. ‘Atha kho’ is in the sense of ‘kintu.’ The meaning is: What is meant to be said? ‘In this matter’ means in this subject of pārājika. ‘This one’ is he who is endowed with the various kinds as stated. ‘By a noble asking’ refers to that which was spoken thus: ‘The noble ones stand for a purpose; this is the asking of the noble ones,’ not by a wretched asking like ‘Give me.’ ‘By accepting the sign’ means by accepting the sign of the going forth which is dependent on the designation ‘bhikkhu’, even in the absence of the thought, ‘I will wander for alms.’ ‘Food from a carrying pole’ means food brought by means of carrying poles. ‘Unrighteous’ is said because of the absence of the qualities of a bhikkhu, such as the training in the higher virtue; hence it is said, ‘untrue.’ Those who say, ‘We are bhikkhus,’ are bhikkhus by declaration only, not in reality; this is the meaning. And this is said with reference to the case of one who does claim, ‘We are bhikkhus.’ For even those who do not claim, ‘We are bhikkhus,’ are indeed called ‘of bhikkhu-declaration’ by taking up the sign that is the basis for the designation ‘bhikkhu’ and by accepting a share of requisites given to bhikkhus, and so on. As it is said in the commentary to the Puggalapaññatti:

‘‘‘අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො’ති අඤ්ඤෙ බ්‍රහ්මචාරිනො සුනිවත්ථෙ සුපාරුතෙ සුම්භකපත්තධරෙ ගාමනිගමජනපදරාජධානීසු පිණ්ඩාය චරිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තෙ දිස්වා සයම්පි තාදිසෙන ආකාරෙන තථා පටිපජ්ජනතො ‘අහං බ්‍රහ්මචාරී’ති පටිඤ්ඤං දෙන්තො විය හොති. ‘අහං භික්ඛූ’ති වත්වා උපොසථග්ගාදීනි පවිසන්තො පන බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො හොතියෙව, තථා සඞ්ඝිකං ලාභං ගණ්හන්තො’’ති (පු. ප. අට්ඨ. 91).

‘A non-celibate who declares himself a celibate’: having seen other celibates, well-dressed, well-robed, carrying fine bowls, making their living by wandering for alms in villages, towns, country districts, and royal cities, he too, by conducting himself in a similar manner, is like one making the declaration, ‘I am a celibate.’ But by saying, ‘I am a bhikkhu,’ and entering the Uposatha hall and so on, he is indeed one who declares himself a celibate; similarly when taking a gain belonging to the Sangha.

තස්මා එවරූපෙහි පටිඤ්ඤාය භික්ඛූහි ගොත්‍රභුපරියොසානෙහි සද්ධිං සම්භොගපරිභොගො න වට්ටති, අලජ්ජීපරිභොගොව හොති. සඤ්චිච්ච ආපත්තිආපජ්ජනාදිඅලජ්ජීලක්ඛණං පන උක්කට්ඨානං භික්ඛූනං වසෙන වුත්තං සාමණෙරාදීනම්පි [Pg.128] අලජ්ජීවොහාරදස්සනතො. ‘‘අලජ්ජීසාමණෙරෙහි හත්ථකම්මම්පි න කාරෙතබ්බ’’න්ති හි වුත්තං. යථාවිහිතපටිපත්තියං අතිට්ඨනඤ්හි සබ්බසාධාරණං අලජ්ජීලක්ඛණං. දුස්සීලා ලිඞ්ගග්ගහණතො පට්ඨාය යථාවිහිතපටිපත්තියා අභාවතො එකන්තා ලජ්ජිනොව මහාසඞ්ඝිකාදිනිකායන්තරිකා විය, ලිඞ්ගත්ථෙනකාදයො විය, ච. යාව 11 ච තෙසං භික්ඛුපටිඤ්ඤා අනුවත්තති, තාව භික්ඛු එව, තෙහි ච පරිභොගො අලජ්ජිපඅභොගොව, තෙසඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝසඤ්ඤාය දින්නං සඞ්ඝෙ දින්නං නාම හොති. වුත්තඤ්හි භගවතා –

Therefore, communion and use of requisites with such bhikkhus-by-declaration, who are at the end of the line as mere gotrabhūs, is not allowable; it is only use of requisites with a shameless one. The characteristic of a shameless one, such as deliberately committing an offense, is stated with reference to bhikkhus in the highest position, since the designation ‘shameless’ is also given to novices and others. For it is said: ‘One should not have even manual work done by shameless novices.’ Indeed, not abiding in the prescribed practice is a characteristic of a shameless one common to all. The immoral, from their taking up of the sign, are entirely shameless because of their failure to follow the prescribed practice, just like the Mahāsaṅghikas and other sectarians, and like thieves of the emblem and so on. And as long as their declaration as a bhikkhu continues, they are indeed bhikkhus, and use of requisites with them is use with a shameless one. And what is given to them with the perception that it is for the Sangha of bhikkhus is nominally given to the Sangha. For the Blessed One has said:

‘‘භවිස්සන්ති ඛො පනානන්ද, අනාගතමද්ධානං ගොත්‍රභුනො කාසාවකණ්ඨා දුස්සීලා පාපධම්මා, තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්ති, තදාපාහං, ආනන්ද, සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අප්පමෙය්‍යං වදාමී’’ති (ම. නි. 3.380).

“But, Ānanda, in the future there will be those of the lineage, with ochre robes around their necks, immoral, of evil character. People will give gifts to those immoral ones, dedicating them to the Sangha. Even then, Ānanda, I say that an offering made to the Sangha is incalculable, immeasurable.”

භගවතො සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නත්තා දක්ඛිණා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා අප්පමෙය්‍යා ජාතා. දුස්සීලානං දින්නත්තා නාති චෙ? න, තෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්සාති ගොත්‍රභූනං පටිග්ගාහකත්තෙන පරාමට්ඨත්තා, ඉතරථා ‘‘යෙසු කෙසුචි ගහට්ඨෙසු වා පබ්බජිතෙසු වා සඞ්ඝං උද්දිස්සා’’ති වත්තබ්බතාපසඞ්ගතො, තථා ච ‘‘තදාපාහං, ආනන්දා’’ති හෙට්ඨිමකොටිදස්සනස්ස පයොජනං න සියා. තස්මා ගොත්‍රභූනම්පි අභාවෙ සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං නත්ථි, හෙට්ඨිමකොටියා තෙසුපි දින්නා සඞ්ඝගතා දක්ඛිණා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා, න තතො පරං සිජ්ඣතීති තෙපි පටිඤ්ඤාය භික්ඛු එවාති ගහෙතබ්බං.

Because it was given having been dedicated to the Sangha of the Blessed One, the offering became incalculable and immeasurable. If it be asked: ‘Is it not so because it was given to the immoral?’ No, because in the phrase ‘dedicating to the Sangha in regard to them,’ the gotrabhūs are included as recipients. Otherwise, it would follow that one should say, ‘dedicating to the Sangha, in regard to any householders or renunciants whatsoever.’ And in that case, there would be no purpose in showing the lowest level with the words ‘Even then, Ānanda...’ Therefore, in the absence of even the gotrabhūs, there is no gift dedicated to the Sangha. The offering given to the Sangha, even when given to them as the lowest level, is incalculable; beyond them, it is not accomplished. Therefore, it should be understood that they too are bhikkhus by declaration.

බ්‍රහ්මඝොසන්ති උත්තමඝොසං, බ්‍රහ්මුනො ඝොසසදිසං වා ඝොසං. එහි භික්ඛූති ‘‘භික්ඛූ’’තිසම්බොධනං. සංසාරෙ භයඉක්ඛක තස්ස භයස්ස සබ්බසො විනාසනත්ථං තිසරණං, සාසනං වා එහි මනසා ‘‘තාණං ලෙණ’’න්ති පවිස උපගච්ඡ. උපගන්ත්වාපි චර බ්‍රහ්මචරියන්ති සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච චරස්සු. භණ්ඩූති මුණ්ඩිතකෙසො. වාසීති දන්තකට්ඨාදිච්ඡෙදනවාසි. බන්ධනන්ති කායබන්ධනං. යුත්තො යොගො සමාධිපඤ්ඤාවසෙන සො යුත්තයොගො, තස්ස අට්ඨෙතෙ පරික්ඛාරාති සෙසො. සරීරෙ පටිමුක්කෙහියෙව උපලක්ඛිතොති සෙසො. ‘‘තීණි සතානී’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘තීණි සත’’න්ති වුත්තං.

‘Brahma-voice’ means the supreme voice, or a voice like the voice of a brahmā. In ‘Come, bhikkhu,’ ‘bhikkhu’ is a vocative address. You who see fear in saṃsāra, for the complete destruction of that fear, come, enter, approach with the mind the three refuges or the teaching, thinking, ‘It is a protection, a shelter.’ ‘Having approached, practice the holy life’ means: practice the holy life of the teaching and the holy life of the path. ‘Shaven-headed’ means one whose hair is shaven. ‘Axe’ means an axe for cutting tooth-sticks and so on. ‘Binding’ means the body-sash. One who is yoked with the application by way of concentration and wisdom is a yuttayoga. The remainder of the text to be supplied is: ‘these eight are his requisites.’ The remainder of the text to be supplied is: ‘is characterized by those things put on the body.’ When ‘three hundreds’ (tīṇi satāni) should be said, ‘three hundred’ (tīṇi sata) is said for the sake of metrical ease in the verse.

තස්මාති [Pg.129] භගවා හෙට්ඨා වුත්තං පරාමසති. හෙට්ඨා හි ‘‘අහං ඛො පන, කස්සප, ජානඤ්ඤෙව වදාමි ‘ජානාමී’ති, පස්සඤ්ඤෙව වදාමි ‘පස්සාමී’’’ති (සං. නි. 2.154) වුත්තං, තං පරාමසති, යස්මා අහං ජානං වදාමි, තස්මාති අත්ථො. ඉහාති ඉමස්මිං සාසනෙ. තිබ්බන්ති මහන්තං. පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සතීති ථෙරාදිඋපසඞ්කමනතො පුරෙතරමෙව තෙසු යංනූන මෙ හිරොත්තප්පං උපට්ඨිතං භවිස්සතීති අත්ථො. කුසලූපසංහිතන්ති අනවජ්ජධම්මනිස්සිතං. අට්ඨිං කත්වාති අත්තානං තෙන ධම්මෙන අට්ඨිකං කත්වා, තං වා ධම්මං ‘‘එස මෙ අත්ථො’’ති අත්ථං කත්වා. ඔහිතසොතොති ධම්මෙ නිහිතසොතො. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බන්ති ඤාණසොතඤ්ච පසාදසොතඤ්ච ඔදහිත්වා ‘‘ධම්මං සක්කච්චමෙව සුණිස්සාමී’’ති එවමෙව තයා සික්ඛිතබ්බං. සාතසහගතා ච මෙ කායගතාසතීති අසුභෙසු චෙව ආනාපානෙ ච පඨමජ්ඣානවසෙන සුඛසම්පයුත්තකායගතාසති. යං පනෙතස්ස ඔවාදස්ස සක්කච්චපටිග්ගහණං, අයමෙව ථෙරස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච අහොසි (සං. නි. අට්ඨ. 2.2.154).

Therefore, the Blessed One refers to what was said below. For below, it was said, 'But I, Kassapa, knowing, indeed speak, "I know"; seeing, indeed speak, "I see"' (Saṃ. Ni. 2.154). He refers to that. The meaning is: 'Because I speak knowing, therefore...' 'Here' means in this Dispensation. 'Intense' means great. 'Will be established' means: 'Even before approaching the elders and so on, my moral shame and moral dread will surely be established towards them.' 'Connected with the wholesome' means based on the blameless Dhamma. 'Having made it a matter of importance' means having made oneself desirous of that Dhamma, or having made that Dhamma one's purpose, thinking, 'This is my purpose.' 'With ear applied' means with the ear placed upon the Dhamma. 'For thus, Kassapa, should you train' means: having applied the ear of knowledge and the physical ear, thinking, 'I will listen to the Dhamma respectfully indeed,' thus should you train. 'And my mindfulness directed to the body is accompanied by pleasure' means mindfulness directed to the body connected with happiness by means of the first jhāna in regard to the foulness meditations and mindfulness of breathing. And this respectful acceptance of the instruction—this itself was the elder's going forth and higher ordination.

උද්ධුමාතකපටිභාගාරම්මණං ඣානං උද්ධුමාතකසඤ්ඤා. කසිණාරම්මණං රූපාවචරජ්ඣානං රූපසඤ්ඤා. ඉමෙති සඤ්ඤාසීසෙන නිද්දිට්ඨා ඉමෙ ද්වෙ ඣානධම්මා. සොපාකො ච භගවතා පුට්ඨො ‘‘රූපාවචරභාවෙන එකත්ථා, බ්‍යඤ්ජනමෙව නාන’’න්ති ආහ. ආරද්ධචිත්තොති ආරාධිතචිත්තො. ගරුධම්මපටිග්ගහණාදිඋපසම්පදා උපරි සයමෙව ආවි භවිස්සති.

The jhāna whose object is the counterpart sign of a bloated corpse is the perception of a bloated corpse. The form-sphere jhāna whose object is a kasiṇa is the perception of form. By this, these two jhāna-states are indicated with perception as the heading. And Sopāka, when questioned by the Blessed One, said: 'They are one in meaning by way of being of the form-sphere; only the expression is different.' 'With aroused mind' means 'with a pleased mind.' The higher ordination by means of accepting the weighty rules and so on will become clear by itself in a later section.

සබ්බන්තිමෙන පරියායෙනාති සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන. ඤත්තිචතුත්ථා කම්මවාචා උපසම්පදාකම්මස්ස කාරණත්තා ඨානං, තස්ස ඨානස්ස අරහං අනුච්ඡවිකන්ති වත්ථුදොසාදිවිනිමුත්තකම්මං ‘‘ඨානාරහ’’න්ති වුත්තං වත්ථාදිදොසයුත්තස්ස කම්මස්ස සභාවතො කම්මවාචාරහත්තාභාවා. අථ වා ඨානන්ති නිබ්බානප්පත්තිහෙතුතො සික්ඛත්තයසඞ්ගහං සාසනං වුච්චති, තස්ස අනුච්ඡවිකං කම්මං ඨානාරහං. යථාවිහිතලක්ඛණෙන හි කම්මෙන උපසම්පන්නොව සකලං සාසනං සමාදාය පරිපූරෙතුමරහති. තස්මා පරිසුද්ධකම්මවාචාපරියොසානං සබ්බං සඞ්ඝකිච්චං ඨානාරහං නාම, තෙනාහ ‘‘සත්ථුසාසනාරහෙනා’’ති, සීලාදිසකලසාසනපරිපුණ්ණස්ස අනුච්ඡවිකෙනාති අත්ථො. අයං ඉමස්මිං අත්ථෙති ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙන උපසම්පන්නස්සෙව සබ්බසික්ඛාපදෙසු වුත්තත්තා කිඤ්චාපි එහිභික්ඛූපසම්පදාදීහි උපසම්පන්නානං සුද්ධසත්තානං පණ්ණත්තිවජ්ජසික්ඛාපදවීතික්කමෙපි අභබ්බතා වා දොසාභාවො වා [Pg.130] සද්දතො පඤ්ඤායති, තථාපි අත්ථතො තෙසම්පි පණ්ණත්තිවජ්ජෙසු, ලොකවජ්ජෙසුපි වා සුරාපානාදිලහුකෙසු මග්ගුප්පත්තිතො පුබ්බෙ අසඤ්චිච්චාදිනා ආපත්තිආපජ්ජනං සිජ්ඣතියෙව. තථා හි ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා අභබ්බා ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං බුද්ධා ච පච්චෙකබුද්ධා ච. ද්වෙ පුග්ගලා භබ්බා ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො චා’’ති (පරි. 322) වුත්තං. ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන උපසම්පන්නොති ඉදං පන සබ්බසික්ඛාපදවීතික්කමාරහෙ සබ්බකාලිකෙ ච භික්ඛූ ගහෙත්වා යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තං. නිරුත්තිවසෙනාති නිබ්බචනවසෙන. අභිලාපවසෙනාති වොහාරවසෙන. ගුණවසෙනාති භික්ඛුවොහාරනිමිත්තානං ගුණානං වසෙන.

'By the very last method' means by the ultimate delimitation. The formal act consisting of a motion and three announcements is called the 'basis' because it is the cause of the act of higher ordination. 'Worthy of that basis' and 'suitable' means that an act free from faults regarding the object, the candidate, and so on is called 'worthy of the basis.' This is because an act connected with faults regarding the object and so on, by its very nature, lacks the quality of being a valid formal act. Alternatively, 'basis' refers to the Dispensation, which is comprised of the threefold training, because it is the cause for attaining Nibbāna. An act suitable for that is 'worthy of the basis.' For it is only one ordained by an act possessing the prescribed characteristics who is able to undertake and fulfill the entire Dispensation. Therefore, every act of the Saṅgha that culminates in a pure formal act is called 'worthy of the basis.' For that reason, he said, 'by that which is worthy of the Teacher's Dispensation,' the meaning of which is, 'by that which is suitable for the fulfillment of the entire Dispensation, starting with virtue.' This is the meaning here. Because it is stated with reference to all the training rules only for one ordained by the formal act with a motion and three announcements, although for pure beings ordained by the 'Come, bhikkhu' ordination and so on, an inability to transgress or a faultlessness in transgressing a formulated rule may appear literally, nevertheless, in meaning, for them too, the incurring of an offense through lack of intention and so on does indeed occur in regard to formulated faults, or in regard to worldly faults that are minor, such as drinking alcohol, before the arising of the path. For so it is said: 'Two persons are incapable of incurring an offense: Buddhas and Paccekabuddhas. Two persons are capable of incurring an offense: bhikkhus and bhikkhunīs' (Pari. 322). The statement 'ordained by the formal act with a motion and three announcements,' however, was said by way of generality, referring to bhikkhus who are capable of transgressing all training rules and who exist at all times. 'By way of etymology' means by way of the etymology of the word. 'By way of designation' means by way of common usage. 'By way of qualities' means by way of the qualities that are the reason for the designation 'bhikkhu.'

සාජීවපදභාජනීයවණ්ණනා

The Explanation of the Analysis of the Term Sājīva

විවට්ටූපනිස්සයා සීලාදයො ලොකියෙහි අභිවිසිට්ඨත්තා අධිසීලාදිවොහාරෙන වුත්තාති දස්සෙතුං කතමං පනාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පඤ්චඞ්ගදසඞ්ගසීලන්ති අබුද්ධුප්පාදකාලෙ සීලං සන්ධාය වුත්තං තස්ස විවට්ටූපනිස්සයත්තාභාවා. යං පන බුද්ධුප්පාදෙ රතනත්තයගුණං තථතො ඤත්වා සාසනෙ සුනිවිට්ඨසද්ධාහි උපාසකොපාසිකාහි චෙව සාමණෙරසික්ඛමානාහි ච රක්ඛියමානං පඤ්චඞ්ගඅට්ඨඞ්ගදසඞ්ගසීලං, තම්පි අධිසීලමෙව මග්ගුප්පත්තිහෙතුතො. විපස්සනාමග්ගුප්පත්තිනිමිත්තතාය හි පාතිමොක්ඛසංවරසීලං ලොකියානං සීලෙහි අධිසීලං ජාතං අධිචිත්තං විය. න හි විපස්සනාමග්ගනිමිත්තතං මුඤ්චිත්වා ලොකියචිත්තතො අධිචිත්තස්ස අඤ්ඤො කොචි විසෙසො උපලබ්භති, තදුභයඤ්ච අනාදිමතො සංසාරවට්ටස්ස අත්තාදිසාරවිරහිතතාය තිලක්ඛණබ්භාහතත්තං, ‘‘අහං මමා’’ති ආකාරෙන පවත්තඅවිජ්ජාතණ්හාදිදොසමූලකත්තඤ්ච, තංදොසමූලවිද්ධංසනසමත්ථාය සීලචිත්තබලොපත්ථද්ධාය විපස්සනාය උක්කංසෙනෙව තස්ස සංසාරවට්ටස්ස විගමඤ්ච, තදුපදෙසකස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සබ්බඤ්ඤුතාදිඅපරිමිතගුණගණයොගෙන අවිපරීතසද්ධම්මදෙසකත්තඤ්ච යාථාවතො ඤත්වා පටිපන්නෙන සමාදාය සික්ඛිතබ්බතාය විවට්ටූපනිස්සයං ජාතං, න අඤ්ඤෙන කාරණෙන, තඤ්ච විවට්ටූපනිස්සයත්තං යදි සාසනෙ පඤ්චසීලාදිස්සාපි සමානං, කිමිදං අධිසීලං න සියා. පඤ්චසීලාදිමත්තෙ ඨිතානඤ්හි අනාථපිණ්ඩිකාදීනං ගහට්ඨානම්පි මග්ගො උප්පජ්ජති. න හි අධිසීලාධිචිත්තං විනා මග්ගුප්පත්ති හොති, තඤ්ච කිඤ්චාපි කෙසඤ්චි [Pg.131] අනුපනිස්සයතාය තස්මිං අත්තභාවෙ මග්ගුප්පත්තියා හෙතු න හොති, තථාපි භවන්තරෙ අවස්සං හොතෙවාති අධිසීලමෙව කාලං කරොන්තානං කල්‍යාණපුථුජ්ජනානං පාතිමොක්ඛසංවරසීලං විය, තෙනාහ බුද්ධුප්පාදෙයෙව ච පවත්තතීතිආදි. විවට්ටං පත්ථෙත්වා රක්ඛියමානම්පි පඤ්චසීලාදි බුද්ධුප්පාදෙයෙව පවත්තති. න හි තං පඤ්ඤත්තින්තිආදි පන උක්කට්ඨවසෙන සබ්බං පාතිමොක්ඛං සන්ධාය වුත්තං. තදෙකදෙසභූතම්පි හි පාණාතිපාතාදින්නාදානාදිගහට්ඨසීලම්පි. බුද්ධායෙව විනයෙ පාරාජිකසුත්තවිභඞ්ගාදීසු ආගතවසෙන සබ්බසො කායවචීද්වාරෙසු මග්ගුප්පත්තියා විබන්ධකඅජ්ඣාචාරසොතං විච්ඡින්දිත්වා මග්ගුප්පත්තියා පදට්ඨානභාවෙන පඤ්ඤපෙතුං සක්කොන්ති, න අඤ්ඤෙ. මග්ගුප්පත්තිං සන්ධාය හිස්ස අධිසීලතා වුත්තා. තෙනාහ ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරතොපි ච මග්ගඵලසම්පයුත්තමෙව සීලං අධිසීල’’න්ති. තස්සෙව හි අධිසීලන්ති අබ්‍යවධානෙන මග්ගාධිට්ඨානාති. ඉධ අනධිප්පෙතන්ති ඉමස්මිං පඨමපාරාජිකවිසයෙ ‘‘සික්ඛා’’ති අනධිප්පෙතං.

To show that morality and so forth, being a support for the release from the cycle of rebirths and thus distinguished from worldly moralities, are spoken of by the designation 'higher morality' and so forth, the passage beginning 'But what is it...' is commenced. Therein, 'the fivefold, eightfold, and tenfold morality' is said with reference to morality in a time when a Buddha has not arisen, because of the absence of its being a support for the release from the cycle of rebirths. However, at a time of a Buddha's arising, whatever fivefold, eightfold, or tenfold morality is observed by male and female lay devotees, and by male novices and female probationers, who have well-established faith in the Dispensation, having truly known the qualities of the Triple Gem—that too is indeed higher morality, because it is a cause for the arising of the path. For, because it is a condition for the arising of insight and the path, the morality of restraint in accordance with the Pātimokkha becomes higher morality than the moralities of worldly beings, just like higher mind. Indeed, apart from being a condition for insight and the path, no other distinction of higher mind from worldly mind is found. And both of these become a support for the release from the cycle of rebirths—and not for any other reason—because they must be undertaken and trained in by one who practices, having truly known: that they are afflicted by the three characteristics due to the beginningless cycle of rebirths being devoid of a self or other essence, and are rooted in defilements such as ignorance and craving which proceed in the manner of 'I' and 'mine'; the cessation of that cycle of rebirths pre-eminently through insight which is supported by the power of morality and mind and is capable of destroying the root of those defilements; and that the Perfectly Enlightened One, the teacher of that cessation, is a teacher of the true Dhamma without distortion due to possessing the collection of immeasurable qualities such as omniscience. And if that state of being a support for the release from the cycle of rebirths is common even to the five precepts and so forth in the Dispensation, why should this not be higher morality? For the path arises even for householders such as Anāthapiṇḍika and so forth who are established merely in the five precepts and so forth. Indeed, the arising of the path does not happen without higher morality and higher mind. And although for some, due to not being a sufficient condition, it is not a cause for the arising of the path in that very existence, nevertheless, it will inevitably be so in a future existence; therefore, it is indeed higher morality, just like the morality of restraint in accordance with the Pātimokkha of virtuous worldlings at the time of death. Therefore, he said, 'It occurs only at the time of a Buddha's arising,' and so forth. Even the five precepts and so forth, when observed with an aspiration for release from the cycle, occur only at the time of a Buddha's arising. However, the passage beginning 'For that is not a designation...' was said with emphasis, referring to the entire Pātimokkha. For this includes even that which is a part of it: the householder's morality concerning abstinence from taking life, taking what is not given, and so forth. Only Buddhas, in the Vinaya—in the Pārājika, the Suttavibhaṅga, and so forth, as it has come down—are able to completely sever the stream of transgression in the doors of body and speech that obstructs the arising of the path, and to lay it down as a proximate cause for the arising of the path; others are not. Indeed, its state as higher morality is spoken of with reference to the arising of the path. Therefore, he said, 'And only the morality associated with the path and fruit is higher morality, even than the restraint of the Pātimokkha.' For that very morality is higher morality, as it is immediately the foundation for the path. 'Here it is not intended' means that in this context of the first Pārājika, 'training' is not intended.

ලොකියඅට්ඨසමාපත්තිචිත්තානීති සාසනසභාවං අජානන්තෙහි ලොකියජනෙහි සමාපජ්ජිතබ්බානි අට්ඨ රූපාරූපජ්ඣානසම්පයුත්තචිත්තානි සන්ධාය වුත්තං. න හි මහග්ගතෙසු ලොකියලොකුත්තරභෙදො අත්ථි, යෙන ලොකියවිසෙසනං ලොකුත්තරනිවත්තනං සියා. තස්මා සාසනිකෙහි සමාපජ්ජිතබ්බමහග්ගතජ්ඣානනිවත්තනමෙව ලොකියවිසෙසනං කතං. යථා චෙත්ථ, එවං කාමාවචරානි පන අට්ඨ කුසලචිත්තානීති එත්ථාපි ලොකියවිසෙසනං කාතබ්බමෙව. අයමෙව හි අධිචිත්තතො චිත්තස්ස භෙදො, යං සාසනං අජානන්තස්ස පුග්ගලස්ස සමුප්පජ්ජනං. එවඤ්ච අබුද්ධුප්පාදෙපි සාසනසභාවං ජානන්තානං පච්චෙකබුද්ධාදීනම්පි සීලචිත්තානං අධිසීලාධිචිත්තතා සමත්ථිතා හොති. න විනා බුද්ධුප්පාදාති ඉදං පන අඤ්ඤෙසං අභිසමයහෙතුභාවෙන පච්චෙකබුද්ධබොධිසත්තාදීනං දෙසනාසාමත්ථියාභාවතො වුත්තං. ආයතිං වාසනාහෙතුං පන සීලචිත්තං තෙපි දෙසෙන්තියෙව, තඤ්ච මග්ගහෙතුතාය අධිසීලාධිචිත්තම්පි හොන්තං අප්පකතාය විප්ඵාරිකතාබාහුජඤ්ඤත්තාභාවෙන අබ්බොහාරිකන්ති ‘‘බුද්ධුප්පාදෙයෙවා’’ති අවධාරණං කතන්ති වෙදිතබ්බං. න හි තංසමාපන්නොතිආදිඅට්ඨකථාවචනෙහි ඉධ අධිචිත්තනිද්දෙසෙ, උපරි අධිපඤ්ඤානිද්දෙසෙ ච මග්ගඵලසම්පයුත්තඅධිචිත්තඅධිපඤ්ඤානමෙව පටික්ඛෙපතො ලොකියාධිචිත්තාධිපඤ්ඤානං [Pg.132] ඉධ අධිප්පෙතතා, තං ද්වයං සමාපන්නස්සාපි මෙථුනධම්මසමාපජ්ජනසභාවො ච විඤ්ඤායති, පාළියං පන ‘‘යායං අධිසීලසික්ඛා, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා සික්ඛා’’ති වුත්තත්තා ලොකියාපි අධිචිත්තාධිපඤ්ඤා අනධිප්පෙතාති විඤ්ඤායති. තස්මා පාළියං අට්ඨකථායඤ්ච එවමධිප්පායො වෙදිතබ්බො – ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙ ලොකියං අධිචිත්තං අධිපඤ්ඤා ච පරිහායති, අධිසීලං පන චිත්තුප්පාදමත්තෙන න පරිහායතීති පාළියං අධිසීලසික්ඛාව වුත්තා. අට්ඨකථායං පන පටිලද්ධලොකුත්තරමග්ගස්ස භික්ඛුනො ‘‘මෙථුනං පටිසෙවිස්සාමී’’ති චිත්තම්පි න උප්පජ්ජති සබ්බසො අකුප්පධම්මත්තා, පුථුජ්ජනානං සමාපත්තිලාභීනම්පි කෙනචි කාරණෙන උප්පජ්ජති කුප්පධම්මත්තාති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘න හි තංසමාපන්නො’’ති ලොකුත්තරාව පටික්ඛිත්තාති වෙදිතබ්බං.

“The eight mundane attainment-consciousnesses” refers to the eight consciousnesses associated with the form and formless absorptions that can be attained by worldly people who do not know the nature of the Dispensation. Indeed, in the exalted states there is no distinction between mundane and supramundane, whereby the qualification “mundane” would exclude the supramundane. Therefore, the qualification “mundane” is made precisely to exclude the exalted absorptions attainable by those within the Dispensation. Just as here, so too in the case of “the eight wholesome sense-sphere consciousnesses,” the qualification “mundane” must be made. For this is precisely the distinction of this consciousness from higher consciousness: that it arises in a person who does not know the Dispensation. And thus, even when a Buddha has not arisen, for Paccekabuddhas and others who know the nature of the Dispensation, the state of higher virtue and higher consciousness is established for their minds of virtue. The statement, “not without the arising of a Buddha,” however, is said because Paccekabuddhas, Bodhisattvas, and others lack the ability to teach in a way that is a cause for others’ realization. However, they do teach virtue and concentration as a cause for future latent tendencies; and although this, being a cause for the path, is also higher virtue and higher consciousness, because it is uncommon, not widespread, and not widely known, it is unconventional. Thus it should be understood that the emphatic statement “only when a Buddha has arisen” was made. For by the commentary’s statements such as “for one who has attained that,” in the exposition of higher consciousness here and in the exposition of higher wisdom above, since only higher consciousness and higher wisdom associated with the path and fruition are rejected, it is understood that mundane higher consciousness and higher wisdom are intended here, and the possibility of one who has attained these two engaging in sexual intercourse is also understood. But in the Pāḷi text, since it is said, “This training in higher virtue is the training intended in this context,” it is understood that even mundane higher consciousness and higher wisdom are not intended. Therefore, the intention in both the Pāḷi and the commentary should be understood thus: As soon as the thought “I will engage in sexual intercourse” arises, mundane higher consciousness and higher wisdom decline, but higher virtue does not decline merely with the arising of the thought. Therefore, in the Pāḷi text, only the training in higher virtue is mentioned. In the commentary, however, to show this distinction—that for a bhikkhu who has attained the supramundane path, the thought “I will engage in sexual intercourse” does not arise at all, his nature being altogether unshakable, whereas for ordinary people who have attained absorption, it may arise for some reason, their nature being subject to change—it is said “for one who has attained that… not…,” thereby rejecting only the supramundane states. This should be understood.

අත්ථි දින්නන්ති එත්ථ දින්නන්ති දානචෙතනා අධිප්පෙතා, තස්ස දින්නස්ස ඵලං අත්ථීති අත්ථො. එස නයො අත්ථි යිට්ඨන්ති එත්ථාපි. ආදි-සද්දෙන හුතාදීනං සඞ්ගහො. තත්ථ යිට්ඨන්ති මහායාගො සබ්බසාධාරණං මහාදානමෙව. හුතන්ති පහොනකසක්කාරො, අත්තනො වා හොතු, පරෙසං වා දස අකුසලකම්මපථා, සබ්බෙපි වා අකුසලා ධම්මා අනත්ථුප්පාදනතො න සකං කම්මං නාම, තබ්බිපරීතා කුසලා ධම්මා සකං නාම, තදුභයම්පි වා කුසලාකුසලං කම්මස්සකොම්හීතිආදිවචනතො සති සංසාරප්පවත්තියං අධිමුච්චනට්ඨෙන සත්තානං සකන්ති එවං කම්මස්සකතාය සකභාවෙ අත්තනො සන්තකතාය උප්පජ්ජනකඤාණං කම්මස්සකතඤ්ඤාණං, උපලක්ඛණමත්තඤ්චෙතං. සාසනනිස්සිතා පන සබ්බාපි වට්ටගාමිනිකුසලපඤ්ඤා කම්මස්සකතඤ්ඤාණෙ පවිට්ඨා. සාසනනිස්සිතා හි විවට්ටගාමිනී සබ්බාපි පඤ්ඤා ‘‘සච්චානුලොමිකඤාණ’’න්ති වුච්චති. සා එව ච අධිපඤ්ඤා තදවසෙසං සබ්බං කම්මස්සකතඤ්ඤාණන්ති වෙදිතබ්බං, තෙනෙව භගවා ‘‘කම්මස්සකතඤ්ඤාණං සච්චානුලොමිකඤාණං මග්ගසමඞ්ගිස්ස ඤාණං ඵලසමඞ්ගිස්ස ඤාණ’’න්ති සබ්බම්පි ඤාණචතුක්කෙයෙව සඞ්ගහෙසි. තිලක්ඛණාකාරපරිච්ඡෙදකං පන විපස්සනාඤාණන්ති ඉදං පන මග්ගස්ස ආසන්නපච්චයතාය උක්කට්ඨවසෙන වුත්තං. තදිතරාසඤ්හි රතනත්තයානුස්සරණාදිපඤ්ඤානම්පි මග්ගහෙතුතාය අධිපඤ්ඤතා සමානාවාති ගහෙතබ්බං.

“There is what is given”: here, “given” refers to the volition of giving; the meaning is that there is fruit for what is given. The same principle applies to “there is what is sacrificed.” By the word “etc.,” offerings like “huta” and so on are included. Among these, “sacrificed” refers to the great sacrifice, a great gift common to all. “Huta” means respectful hospitality. The ten unwholesome courses of action, or indeed all unwholesome states, whether one's own or others', are not called 'one's own kamma' because they produce what is not beneficial. Their opposites, the wholesome states, are called 'one's own'. Alternatively, both wholesome and unwholesome are called 'one's own' for beings because of the statement, “We are owners of our kamma,” etc., and because of their inescapable nature while the round of saṃsāra continues. Thus, the knowledge of ownership of kamma is the knowledge that arises from the fact of kamma-ownership, from its being one’s own, from its being one’s own possession. And this is just an illustration. However, all wholesome wisdom pertaining to the round that is dependent on the Dispensation is included in the knowledge of ownership of kamma. For all wisdom that leads away from the round and is dependent on the Dispensation is called “knowledge in conformity with the truths.” This very wisdom is higher wisdom, and all the rest should be understood as the knowledge of ownership of kamma. Therefore the Blessed One included all knowledge in just the fourfold knowledge: knowledge of ownership of kamma, knowledge in conformity with the truths, the knowledge of one endowed with the path, and the knowledge of one endowed with the fruit. But “insight knowledge is that which defines the characteristics of the three marks”—this is said in the highest sense because it is a proximate condition for the path. For it should be understood that the other kinds of wisdom, such as recollection of the Triple Gem and so on, also have an equal status as higher wisdom, since they are causes for the path.

සාජීවපදභාජනීයවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The section of the commentary on the analysis of the term 'sājīva' is concluded.

පච්චක්ඛානවිභඞ්ගවණ්ණනා

The Commentary on the Exposition of Renunciation

දුබ්බල්‍යෙ [Pg.133] ආවිකතෙති යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යන්තිආදිනා දුබ්බලභාවෙ පකාසිතෙ. මුඛාරුළ්හතාති ලොකජනානං සත්තට්ඨාතිආදීසු මුඛාරුළ්හඤායෙනාති අධිප්පායො. දිරත්තතිරත්තන්ති (පාචි. 52) එත්ථ යථා අන්තරන්තරා සහසෙය්‍යාවසෙන තිරත්තං අග්ගහෙත්වා නිරන්තරමෙව තිස්සො රත්තියො අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං සහසෙය්‍යාය අරුණුට්ඨාපනවසෙන තිරත්තග්ගහණත්ථං ‘‘දිරත්තතිරත්ත’’න්ති අබ්‍යවධානෙන වුත්තන්ති දිරත්තග්ගහණස්ස පයොජනම්පි සක්කා ගහෙතුං, එවමිධාපි දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති ඉමස්සාපි ගහණස්ස පයොජනමත්ථෙවාති දස්සෙතුං යස්මා වා සික්ඛාපච්චක්ඛානස්සාතිආදි වුත්තං.

“When his weakness is revealed”: when his state of weakness is made known by such thoughts as, “What if I were to renounce the Buddha?” “Common parlance” means: the intention is “in the manner of common parlance,” as when people say “seven or eight,” etc. Regarding “for two or three nights”: just as there, in order to express the taking of three nights by the rising of dawn while sharing a bed with one who is not fully ordained for three continuous nights—not taking the three nights intermittently by way of sharing a bed—the phrase “two or three nights” is stated without a break, so it is also possible to grasp the purpose of taking “two nights.” So too here, to show that there is indeed a purpose for including the phrase “without revealing his weakness,” the words “or because of renouncing the training,” etc., are stated.

ඉදානි දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති ඉමස්ස පුරිමපදස්සෙව විවරණභාවං විනාපි විසුං අත්ථසබ්භාවං දස්සෙතුං අපිචාතිආදි වුත්තං. විසෙසාවිසෙසන්ති එත්ථ යෙන වාක්‍යෙන දුබ්බල්‍යාවිකම්මමෙව හොති, න සික්ඛාපච්චක්ඛානං, තත්ථ සික්ඛාපච්චක්ඛානදුබ්බල්‍යාවිකම්මානං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසො හොති. යෙන පන වචනෙන තදුභයම්පි හොති, තත්ථ නෙවත්ථි විසෙසො අවිසෙසොපි, තං විසෙසාවිසෙසං. ‘‘කඨ කිච්ඡජීවනෙ’’ති ධාතූසු පඨිතත්තා වුත්තං ‘‘කිච්ඡජීවිකප්පත්තො’’ති. උක්කණ්ඨනඤ්හි උක්කණ්ඨා, තං ඉතො ගතොති උක්කණ්ඨිතො, කිච්ඡජීවිකං පත්තොති අත්ථො. උද්ධං ගතො කණ්ඨො එතිස්සාති උක්කණ්ඨා, අනභිරතියා වජෙ නිරුද්ධගොගණො විය ගමනමග්ගං ගවෙසන්තො පුග්ගලො උක්කණ්ඨො හොති, තං උක්කණ්ඨං. අනභිරතිං ඉතොතිපි උක්කණ්ඨිතොති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘උද්ධං කණ්ඨං කත්වා විහරමානො’’ති. සා ච උක්කණ්ඨතා වික්ඛෙපෙනෙවාති වික්ඛිත්තොතිආදි වුත්තං.

Now, to show that this phrase, 'dubbalyaṃ anāvikatvā' (without revealing weakness), has a separate possible meaning even apart from being an explanation of the preceding phrase, the passage beginning with 'apica' (moreover) was stated. Regarding 'visesāvisesaṃ' (distinction and non-distinction): herein, by a statement through which there is only the revealing of weakness and not the renunciation of the training, there is a mutual distinction between the renunciation of the training and the revealing of weakness. But by a statement through which both occur, there is no distinction, and thus there is non-distinction; this is 'distinction and non-distinction.' Because it is recited among the verbal roots as 'kaṭha kicchajīvane' (the root 'kaṭh' in the sense of living with difficulty), it is said, 'kicchajīvikappatto' (he has reached a state of difficult living). For 'ukkaṇṭhana' (being vexed) is 'ukkaṇṭhā' (discontent). 'Ukkaṇṭhito' means 'one who has gone to that'; the meaning is 'one who has reached a state of difficult living.' The etymology of `ukkaṇṭhā` is: 'the throat has gone up on account of it.' For due to dissatisfaction, a person becomes `ukkaṇṭho` (one with throat raised), like a herd of cattle confined in a pen searching for a way to go. And `ukkaṇṭhito` also means 'one who has gone to that dissatisfaction which causes the throat to be raised.' To show this meaning, he says, 'uddhaṃ kaṇṭhaṃ katvā viharamāno' (dwelling having raised his throat). And since that state of discontent is only through distraction, the passage beginning with 'vikkhitto' (distracted) was stated.

සමණභාවතොති උපසම්පදතො. භාවවිකප්පාකාරෙනාති භික්ඛුභාවතො චවිත්වා යං යං ගිහිආදිභාවං පත්තුකාමො ‘‘අහං අස්ස’’න්ති අත්තනො භවනං විකප්පෙති, තෙන තෙන ගිහිආදිආකාරෙන, අත්තනො භවනස්ස විකප්පනාකාරෙනාති අධිප්පායො.

“From the state of a recluse” means from the higher ordination. “By way of conceiving an alternative state” means: having fallen from the state of a bhikkhu, whatever state of a householder or other that one desires to attain, one conceives of one's own being, thinking, “I shall be that.” The meaning is: by that or that mode of a householder or other; by the mode of conceiving one's own being.

46. පාළියං යදි පනාහන්ති අහං යදි බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යං, සාධු වතස්සාති අත්ථො. අපාහං, හන්දාහන්ති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො. ‘‘හොති මෙ බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති මම චිත්තං උප්පජ්ජතීති වදති.

46. In the Pāḷi, 'yadi panāhaṃ' means: 'If I were to renounce the Buddha, it would indeed be good!' As for 'apāhaṃ' and 'handāhaṃ', here too the meaning should be taken in the way already stated. Regarding 'hoti me buddhaṃ paccakkheyyaṃ', he says, 'The thought arises in me, “I would renounce the Buddha.”'

50. න [Pg.134] රමාමීති පබ්බජ්ජාය දුක්ඛබහුලතාය සුඛාභාවං දස්සෙති. නාභිරමාමීති පබ්බජ්ජාය විජ්ජමානෙපි අනවජ්ජසුඛෙ අත්තනො අභිරතිඅභාවං දස්සෙති.

50. “Na ramāmi” (I do not delight) shows the absence of happiness in the going forth because of its abundance of suffering. “Nābhiramāmi” (I take no delight) shows one’s own lack of delight even in the blameless happiness that exists in the going forth.

51. තෙනෙව වචීභෙදෙනාති වචීභෙදං කත්වාපි අඤ්ඤෙන කායප්පයොගෙන විඤ්ඤාපනං නිවත්තෙති. අයං සාසනං ජහිතුකාමොතිආදිනා භාසාකොසල්ලාභාවෙන සබ්බසො පදත්ථාවබොධාභාවෙපි ‘‘අයං අත්තනො පබ්බජිතභාවං ජහිතුකාමො ඉමං වාක්‍යභෙදං කරොතී’’ති එත්තකං අධිප්පෙතත්ථමත්තං චෙපි සො තාව ජානාති, පච්චක්ඛානමෙව හොතීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘එත්තකමත්තම්පි ජානාතී’’ති. පදපච්ඡාභට්ඨන්ති පදපරාවත්ති, මාගධභාසතො අවසිට්ඨා සබ්බාපි භාසා ‘‘මිලක්ඛභාසා’’ති වෙදිතබ්බා. ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණන්ති සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස රුහනට්ඨානභූතං ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණං.

51. The phrase 'teneva vacībhedena' (by that very verbal utterance) excludes making it known by some other bodily action, even after making the verbal utterance. By the passage beginning 'ayaṃ sāsanaṃ jahitukāmo', it shows that even if, due to a lack of skill in the language, there is no understanding at all of the meaning of the words, if the hearer knows just this much of the intended meaning—'This person, wishing to abandon his state as one who has gone forth, is making this distinct utterance'—it is indeed a renunciation. Therefore, he said, 'ettakamattampi jānāti' (he understands even just this much). 'Padapacchābhaṭṭhaṃ' (corrupted words) means the alteration of words. All languages other than the Māgadhī language are to be understood as 'milakkhabhāsā' (barbarian languages). 'Khettameva otiṇṇaṃ' (he has entered the field itself) means he has entered the very field that is the ground for the growth of the renunciation of the training.

දූතන්ති මුඛසාසනං. සාසනන්ති පණ්ණසාසනං, භිත්තිථම්භාදීසු අක්ඛරං වා ඡින්දිත්වා දස්සෙති. පච්චක්ඛාතුකාමතාචිත්තෙ ධරන්තෙයෙව වචීභෙදසමුප්පත්තිං සන්ධාය ‘‘චිත්තසම්පයුත්ත’’න්ති වුත්තං, චිත්තසමුට්ඨානන්ති අත්ථො. නියමිතානියමිතවසෙන විජානනභෙදං දස්සෙතුමාහ යදි අයමෙව ජානාතූතිආදි. අයඤ්ච විභාගො වදති විඤ්ඤාපෙතීති එත්ථ යස්ස වදති, තස්සෙව විජානනං අධිප්පෙතන්ති ඉමිනා වුත්තනයෙන ලද්ධොති දට්ඨබ්බං, න හෙත්ථ එකස්ස වදති අඤ්ඤස්ස විඤ්ඤාපෙතීති අයමත්ථො සම්භවති. ‘‘තෙසු එකස්මිං ජානන්තෙපී’’ති වුත්තත්තා ‘‘ද්වෙයෙව ජානන්තු එකො මා ජානාතූ’’ති එවං ද්වින්නම්පි ජනානං නියමෙත්වා ආරොචිතෙපි තෙසු එකස්මිම්පි ජානන්තෙ පච්චක්ඛානං හොතියෙවාති ගහෙතබ්බං. පරිසඞ්කමානොති ‘‘වාරෙස්සන්තී’’ති ආසඞ්කමානො. සමයඤ්ඤූති සාසනසඞ්කෙතඤ්ඤූ, ඉධ පන අධිප්පායමත්තජානනෙනාපි සමයඤ්ඤූ නාම හොති, තෙනාහ උක්කණ්ඨිතොතිආදි. තස්මා බුද්ධං පච්චක්ඛාමීතිආදිඛෙත්තපදානං සබ්බසො අත්ථං ඤත්වාපි සචෙ ‘‘භික්ඛුභාවතො චවිතුකාමතාය එස වදතී’’ති අධිප්පායං න ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. අත්ථං පන අජානිත්වාපි ‘‘උක්කණ්ඨිතො වදතී’’ති තං ජානාති, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. සොතවිඤ්ඤාණවීථියා සද්දමත්තග්ගහණමෙව, අත්ථග්ගහණං පන මනොවිඤ්ඤාණවීථිපරම්පරායාති ආහ තඞ්ඛණඤ්ඤෙවාතිආදි.

An envoy ('dūtaṃ') is an oral message. A message ('sāsanaṃ') is a written letter, or it is shown by carving letters on walls, pillars, and so on. With reference to the arising of a verbal utterance while the mind still holds the desire to renounce, it is said 'cittasampayuttaṃ' (associated with the mind); the meaning is 'cittasamuṭṭhānaṃ' (arisen from the mind). To show the distinction in understanding based on whether it is specified or unspecified, he said the passage beginning 'yadi ayameva jānātu' (if only this one should know). And this distinction should be understood as obtained by this stated method: in the phrase 'vadati viññāpeti' (he speaks, he informs), the intended understanding is only that of the one to whom he speaks; for here, the meaning that he speaks to one and informs another is not possible. Since it is said, 'tesu ekasmiṃ jānantepi' (even if one among them knows), it should be understood that even when one has specified and announced to two people, 'Let only these two know, let not that one know,' the renunciation occurs if even one among them knows. 'Parisaṅkamāno' (suspecting) means being apprehensive that 'they will prevent me.' 'Samayaññū' (one who knows the sign) means one who knows the signal of the message. Here, however, one is called 'samayaññū' merely by knowing the intention; hence he said the passage beginning 'ukkaṇṭhito' (being dissatisfied). Therefore, even if one fully understands the meaning of the field-terms such as 'buddhaṃ paccakkhāmi' (I renounce the Buddha), if one does not know the intention—that 'he is speaking out of a desire to fall away from the state of a bhikkhu'—the training is not renounced. But even without knowing the meaning, if one knows this—'he speaks because he is dissatisfied'—the training is indeed renounced. In the process of ear-consciousness there is only the grasping of the sound, but the grasping of the meaning occurs through a succession of mind-consciousness processes; hence he said the passage beginning 'taṅkhaṇaññeva' (at that very moment).

53. වණ්ණපට්ඨානන්ති [Pg.135] සත්ථුගුණවණ්ණප්පකාසකං පකරණං. උපාලිගාථාසූති උපාලිසුත්තෙ උපාලිගහපතිනා ධීරස්ස විගතමොහස්සාතිආදිනා වුත්තගාථාසු. යථාරුතන්ති පාළියං වුත්තමෙවාති අත්ථො. අනන්තබුද්ධීතිආදීනි වණ්ණපට්ඨානෙ ආගතනාමානි. ධීරන්තිආදීනි (ම. නි. 2.76) පන උපාලිගාථාසු. තත්ථ බොධි වුච්චති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, සා ජානනහෙතුත්තා පඤ්ඤාණං එතස්සාති බොධිපඤ්ඤාණො. ස්වාක්ඛාතං ධම්මන්තිආදීසු ධම්ම-සද්දො ස්වාක්ඛාතාදිපදානං ධම්මවෙවචනභාවං දස්සෙතුං වුත්තො. තස්මා ස්වාක්ඛාතං පච්චක්ඛාමීතිආදිනා වුත්තෙයෙව වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං නාම හොති. ධම්ම-සද්දෙන සහ යොජෙත්වා වුත්තෙ පන යථාරුතවසෙන පච්චක්ඛානන්ති වෙදිතබ්බං. සුප්පටිපන්නං සඞ්ඝන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. කුසලං ධම්මන්තිආදීනිපි කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මාතිආදිධම්මමෙව (ධ. ස. තිකමාතිකා 1) සන්ධාය වුත්තනාමානි, ඉතරථා අකුසලධම්මපච්චක්ඛානෙ දොසාභාවප්පසඞ්ගතොති, තෙනාහ චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසූතිආදි. පඨමපාරාජිකන්තිආදිනා සික්ඛාපදානංයෙව ගහණං වෙදිතබ්බං, න ආපත්තීනං.

53. 'The section on praise' is a treatise that proclaims the praise of the Teacher's virtues. 'In the Upāli verses' means in the verses spoken in the Upāli Sutta by the householder Upāli, beginning with 'of the wise one, whose delusion is gone.' 'As it is recited' means just as it is stated in the Pāli text. 'Of boundless wisdom,' and so on, are names that come in the section on praise. 'The wise one,' and so on, however, are in the Upāli verses. Therein, 'enlightenment' (bodhi) is said to be the knowledge of omniscience. Since that is the cause of knowing, one who has it as his wisdom is 'one with the wisdom of enlightenment' (bodhipaññāṇo). In such phrases as 'the well-expounded Dhamma,' the word 'Dhamma' is stated to show that terms like 'well-expounded' are synonyms for Dhamma. Therefore, when it is stated with a synonym, such as 'I renounce the well-expounded,' this indeed is what is called renunciation. But when it is stated in conjunction with the word 'Dhamma,' it should be understood as renunciation in the way it is recited. The same method applies to 'the Sangha of good conduct,' and so on. 'Wholesome states,' and so on, are names stated with reference to just those dhammas such as 'wholesome states, unwholesome states'; otherwise, if one were to renounce unwholesome states, it would follow that there is no fault. Hence it is said, 'in the eighty-four thousand aggregates of the Dhamma,' and so on. By 'the first pārājika,' and so on, it should be understood that the training rules themselves are taken, not the offenses.

යස්ස මූලෙනාති යස්ස සන්තිකෙ. ආචරියවෙවචනෙසු යො උපජ්ඣං අදත්වා ආචරියොව හුත්වා පබ්බාජෙසි, තං සන්ධාය ‘‘යො මං පබ්බාජෙසී’’ති වුත්තං. තස්ස මූලෙනාති තස්ස සන්තිකෙ. ඔකල්ලකොති ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛාතුරානං කිසලූඛසරීරවෙසානං ගහට්ඨමනුස්සානං අධිවචනං. මොළිබද්ධොති බද්ධකෙසකලාපො ගහට්ඨො. කුමාරකොති කුමාරාවත්ථො අතිවිය දහරො සාමණෙරො. චෙල්ලකොති තතො කිඤ්චි මහන්තො. චෙටකොති මජ්ඣිමො. මොළිගල්ලොති මහාසාමණෙරො. සමණුද්දෙසොති අවිසෙසතො සාමණෙරාධිවචනං. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරොති අසුචි හුත්වා ‘‘මයා කතං පරෙ ජානන්ති නු ඛො, න නු ඛො’’ති අත්තනා, ‘‘අසුකෙන නු ඛො ඉදං කත’’න්ති පරෙහි ච සඞ්කාය සරිතබ්බෙන අනුස්සරිතබ්බෙන සමාචාරෙන යුත්තො. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා කසම්බුජාතො. කොණ්ඨොති දුස්සීලාධිවචනමෙතං.

'From whom' means in whose presence. Among the synonyms for 'teacher,' the phrase 'the one who gave me the going forth' is said with reference to one who, without providing a preceptor, himself acted as the teacher and gave the going forth. 'From him' means in his presence. 'Okallaka' is a designation for householders who are afflicted by suffering such as hunger and thirst and have the appearance of having thin, rough bodies. 'One with a topknot' is a householder with his mass of hair tied up. 'A boy' (kumāraka) is a very young novice, still a youth. 'A youngster' (cellaka) is one somewhat older than that. 'A lad' (ceṭaka) is one of middle age. 'Moḷigalla' is a great novice. 'A novice-in-training' (samaṇuddesa) is a general designation for a novice. 'One of impure and suspect conduct' is one who, being impure, is endowed with conduct that is to be suspected and remembered by himself—'I wonder if others know what I have done or not?'—and by others—'I wonder if this was done by so-and-so.' Because the garbage of lust and so on has arisen in him, he is 'one who has become garbage.' 'A cripple' (koṇṭha) is a designation for an immoral person.

54. තිහෙතුකපටිසන්ධිකාති අතිඛිප්පං ජානනසමත්ථෙ සන්ධාය වුත්තං, න දුහෙතුකානං තත්ථ අසම්භවතො. සභාගස්සාති පුරිසස්ස. විසභාගස්සාති මාතුගාමස්ස. පොත්ථකරූපසදිසස්සාති මත්තිකාදීහි කතරූපසදිසස්ස[Pg.136]. ගරුමෙධස්සාති ආරම්මණෙසු ලහුප්පවත්තියා අභාවතො දන්ධගතිකතාය ගරුපඤ්ඤස්ස, මන්දපඤ්ඤස්සාති වුත්තං හොති.

54. 'One with a three-rooted rebirth-linking' is said with reference to those capable of knowing very quickly; it is not said of two-rooted individuals, due to their impossibility in that context. 'Of the same class' means of a man. 'Of a different class' means of a woman. 'Like a modeled figure' means like a figure made of clay and so on. 'Of heavy intelligence' means one of heavy wisdom because of his sluggish nature, owing to the absence of a light progression in relation to objects; the meaning is 'one of dull wisdom.'

ඉදානෙත්ථ සික්ඛාපච්චක්ඛානවාරස්ස පාළියං අට්ඨකථායඤ්ච වුත්තනයානං සම්පිණ්ඩනත්ථවසෙන එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො – තත්ථ හි සාමඤ්ඤා චවිතුකාමොතිආදීහි පදෙහි චිත්තනියමං දස්සෙති. බුද්ධන්තිආදීහි පදෙහි ඛෙත්තනියමං, පච්චක්ඛාමි ධාරෙතීති එතෙන කාලනියමං, වදතීති ඉමිනා පයොගනියමං, අලං මෙ බුද්ධෙන, කිං නු මෙ, න මමත්ථො, සුමුත්තාහන්තිආදීහි අනාමට්ඨකාලවසෙනපි පච්චක්ඛානං හොතීති දස්සෙති, විඤ්ඤාපෙතීති ඉමිනා විජානනනියමං, උම්මත්තකො සික්ඛං පච්චක්ඛාති උම්මත්තකස්ස සන්තිකෙතිආදීහි පුග්ගලනියමං, සො ච නප්පටිවිජානාතීතිආදීහි විජානනනියමාභාවෙන පච්චක්ඛානාභාවං දස්සෙති, දවායාතිආදීහි චිත්තනියමාභාවෙන, සාවෙතුකාමො න සාවෙතීති ඉමිනා පයොගනියමාභාවෙන, අවිඤ්ඤුස්ස සාවෙති විඤ්ඤුස්ස න සාවෙතීති එතෙහි යං පුග්ගලං උද්දිස්ස සාවෙති, තස්සෙව සවනෙ සීසං එති, නාඤ්ඤස්සාති. සබ්බසො වා පන න සාවෙති අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛාති ඉදං පන චිත්තාදිනියමෙනෙව සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, න අඤ්ඤථාති දස්සනත්ථං වුත්තං. තස්මා චිත්තඛෙත්තකාලපයොගපුග්ගලවිජානනවසෙන සික්ඛාය පච්චක්ඛානං ඤත්වා තදභාවෙන අප්පච්චක්ඛානං වෙදිතබ්බං.

Now, a decision should be understood here regarding the section on renouncing the training, by way of summarizing the methods stated in the Pāli text and the commentary, as follows: Therein, with phrases such as 'wishing to fall away from the ascetic's life,' he shows the specification of the mind. With terms such as 'the Buddha,' the specification of the field. By 'I renounce' and 'regard me,' the specification of time. By 'he speaks,' the specification of the application. With phrases such as 'Enough for me with the Buddha,' 'What use to me,' 'I have no need,' and 'I am well freed,' he shows that renunciation occurs even by way of timeless expression. By 'he informs,' the specification of the one who understands. With phrases such as 'a madman renounces the training' and 'in the presence of a madman,' the specification of the person. With phrases such as 'but he does not understand,' he shows the absence of renunciation due to the absence of the specification of the one who understands. With 'in play,' and so on, due to the absence of the specification of the mind. By 'wishing to announce but not announcing,' due to the absence of the specification of the application. By 'he announces to one who does not understand but not to one who understands,' it is meant that when he announces addressing a certain person, it is accomplished only with that person's hearing, not another's. Or, 'if he does not announce at all, the training is not renounced'—this is said to show that the renunciation of the training occurs only through the specification of mind, and so on, and not otherwise. Therefore, having known the renunciation of the training by way of mind, field, time, application, person, and understanding, one should understand its non-renunciation by way of their absence.

කථං? උපසම්පන්නභාවතො චවිතුකාමතාචිත්තෙනෙව හි සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, න දවා වා රවා වා භණන්තස්ස. එවං චිත්තවසෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන. තථා බුද්ධං පච්චක්ඛාමීතිආදිනා වුත්තානං බුද්ධාදීනං සබ්‍රහ්මචාරිපරියොසානානං චතුද්දසන්නඤ්චෙව ගිහීති මං ධාරෙහීතිආදිනා වුත්තානං ගිහිආදීනං අසක්‍යපුත්තියපරියොසානානං අට්ඨන්නඤ්චාති ඉමෙසං ද්වාවීසතියා ඛෙත්තපදානං යස්ස කස්සචි සවෙවචනස්ස වසෙන තෙසු යං කිඤ්චි වත්තුකාමස්ස යං කිඤ්චි වදතොපි සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. එවං ඛෙත්තවසෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන. තත්ථ යදෙතං ‘‘පච්චක්ඛාමීති ච මං ධාරෙහීති චා’’ති වුත්තං වත්තමානකාලවචනං, යානි ච ‘‘අලං මෙ බුද්ධෙන, කිං නු මෙ බුද්ධෙන, න මමත්ථො බුද්ධෙන, සුමුත්තාහං බුද්ධෙනා’’තිආදිනා නයෙන ආඛ්‍යාතවසෙන කාලං අනාමසිත්වා පුරිමෙහි චුද්දසහි පදෙහි සද්ධිං යොජෙත්වා වුත්තානි අලං මෙතිආදීනි චත්තාරි පදානි, තෙසංයෙව ච සවෙවචනානං වසෙන [Pg.137] පච්චක්ඛානං හොති, න පන ‘‘පච්චක්ඛාසි’’න්ති වා, ‘‘පච්චක්ඛිස්ස’’න්ති වා, ‘‘මං ධාරෙසී’’ති වා, ‘‘මං ධාරෙස්සසී’’ති වා, ‘‘යංනූන පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති වාතිආදීනි අතීතානාගතපරිකප්පවචනානි භණන්තස්ස. එවං වත්තමානකාලවසෙන චෙව අනාමට්ඨකාලවසෙන ච පච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන. පයොගො පන දුවිධො කායිකො වාචසිකො, තත්ථ බුද්ධං පච්චක්ඛාමීතිආදිනා නයෙන යාය කායචි භාසාය වචීභෙදං කත්වා වාචසිකපයොගෙනෙව පච්චක්ඛානං හොති, න අක්ඛරලිඛනං වා හත්ථමුද්දාදිදස්සනං වා කායපයොගං කරොන්තස්ස. එවං වාචසිකපයොගෙනෙව පච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන.

How is this to be understood? Indeed, the renunciation of the training occurs only through a mind that desires to fall away from the state of a fully ordained person, not for one who speaks in haste or by a slip of the tongue. Thus, renunciation of the training occurs by way of the mind, not in its absence. Similarly, with regard to the fourteen terms beginning with 'I renounce the Buddha' and ending with 'fellow practitioners,' and the eight terms beginning with 'Regard me as a layman' and ending with 'not a son of the Sakyan'—for any of these twenty-two field-terms, along with their synonyms, when one wishes to say any one of them and says any one of them, renunciation of the training occurs. Thus, renunciation of the training occurs by way of the field-term, not in its absence. Therein, that which is stated as 'I renounce' and 'regard me' is a present-tense expression. And there are the four terms beginning with 'Enough for me with the Buddha,' which are stated by way of a finite verb without specifying time, in the manner of 'What use is the Buddha to me?' 'I have no need of the Buddha,' and 'I am well freed from the Buddha,' and which are to be connected with the previous fourteen terms. Renunciation occurs by way of these very terms and their synonyms, but not for one who utters past, future, or optative expressions such as 'I renounced,' 'I will renounce,' 'you regarded me,' 'you will regard me,' or 'If only I would renounce!' Thus, renunciation occurs by way of a present-tense expression and a timeless expression, not in their absence. The application, however, is twofold: bodily and verbal. Therein, renunciation occurs only by verbal application, by making a verbal utterance in any language in the manner of 'I renounce the Buddha,' and so on, not for one who makes a bodily application by writing letters or showing hand signs and so on. Thus, renunciation occurs only by verbal application, not in its absence.

පුග්ගලො පන දුවිධො යො ච පච්චක්ඛාති, යස්ස ච පච්චක්ඛාති, තත්ථ යො පච්චක්ඛාති, සො සචෙ උම්මත්තකඛිත්තචිත්තවෙදනට්ටානං අඤ්ඤතරො න හොති, යස්ස පන පච්චක්ඛාති, සො සචෙ මනුස්සජාතිකො හොති, න ච උම්මත්තකාදීනං අඤ්ඤතරො සම්මුඛීභූතො ච, සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. න හි අසම්මුඛීභූතස්ස දූතෙන වා පණ්ණෙන වා ආරොචනං රුහති. එවං යථාවුත්තපුග්ගලවසෙන පච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන. විජානනම්පි නියමිතානියමිතවසෙන දුවිධං. තත්ථ යස්ස යෙසං වා නියමෙත්වා ඉමස්ස ඉමෙසං වා ආරොචෙමීති වදති, සචෙ තෙ යථා පකතියා ලොකෙ මනුස්සා වචනං සුත්වා ආවජ්ජනසමයෙ ජානන්ති, එවං තස්ස වචනානන්තරමෙව ‘‘අයං උක්කණ්ඨිතො’’ති වා, ‘‘ගිහිභාවං පත්ථයතී’’ති වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන මනුස්සජාතිකො වචනත්ථං ජානාති, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. අථ අපරභාගෙ ‘‘කිං ඉමිනා වුත්ත’’න්ති චින්තෙත්වා ජානන්ති, අඤ්ඤෙ වා ජානන්ති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. අනියමෙත්වා ආරොචෙන්තස්ස පන සචෙ වුත්තනයෙන යො කොචි මනුස්සජාතිකො වචනත්ථං ජානාති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා, එවං ජානනවසෙන පච්චක්ඛානං හොති, න තදභාවෙන. ඉති ඉමෙසං වුත්තප්පකාරානං චිත්තාදීනං වසෙනෙව සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, න අඤ්ඤථාති දට්ඨබ්බං.

A person, however, is of two kinds: the one who renounces, and the one in whose presence one renounces. Therein, regarding the one who renounces, if one is not insane, mentally deranged, or afflicted by pain; and regarding the one in whose presence one renounces, if that person is a human being, is not insane and so forth, and is also present, then the renunciation of the training occurs. Indeed, an announcement made to someone not present, whether by messenger or by letter, does not take effect. Thus, renunciation occurs by way of a person as described, not in the absence of such a person. Understanding is also twofold: specified and unspecified. Therein, when one declares having specified, 'I am informing this person or these persons,' if, just as people in the world normally understand upon hearing a statement at the moment of reflection, likewise, immediately after one's statement, a human being understands the meaning of the words in some way, such as 'This one is dissatisfied,' the training is indeed renounced. But if they understand later, after reflecting, 'What was said by this person?', or if others understand, it is not renounced. For one who declares without specifying, if any human being understands the meaning of the words in the manner described, the training is renounced. Thus, renunciation occurs by way of understanding, not in its absence. Therefore, it should be understood that the renunciation of the training occurs solely through the power of these factors of the stated kinds—such as the state of mind—and not otherwise.

සික්ඛාපච්චක්ඛානවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition on the renunciation of the training is concluded.

මූලපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා

The Explanation of the Original Regulation

55. ඉතො [Pg.138] පට්ඨායාති දුට්ඨුල්ලපදතො පට්ඨාය. මෙථුනධම්මො යථා සරූපෙනෙව දුට්ඨුල්ලං, එවං දස්සනාදිදුට්ඨුල්ලධම්මපරිවාරත්තාපි දුට්ඨුල්ලන්ති දස්සෙතුං යස්මාතිආදි වුත්තං. අවස්සුතානන්ති මෙථුනරාගෙන තින්තානං. පරියුට්ඨිතානන්ති මෙථුනරාගෙන අභිභූතචිත්තානං. මෙථුන-සද්දස්ස සදිසසද්දපඅයායත්තා වුත්තං ‘‘සදිසාන’’න්ති, රත්තතාදීහි සදිසානන්ති අත්ථො. ඉදඤ්ච යෙභුය්‍යතො වුත්තං උභොසු අඤ්ඤතරස්ස රාගාභාවෙපි ඉතරස්ස මෙථුනසෙවනසංසිද්ධිතො. මෙථුන-සද්දො වා උභයසද්දපඅයායො, මෙථුනං යුගළං යමකං උභයන්ති හි අත්ථතො එකං, තෙනාහ ‘‘උභින්නං රත්තාන’’න්ති. ‘‘ද්වයංද්වයසමාපත්තී’’ති හි පාළියම්පි වුත්තං. නිමිත්තෙනාති භුම්මත්ථෙ කරණවචනං, ඉත්ථිනිමිත්තෙ අත්තනො නිමිත්තං පවෙසෙතීති අත්ථො. නිමිත්තං අඞ්ගජාතන්ති අත්ථතො එකං. තිලඵලන්ති සාසපමත්තං තිලබීජං අධිප්පෙතං, න කොසසහිතං ඵලන්ති ආහ ‘‘තිලබීජමත්තම්පී’’ති. අල්ලොකාසෙති සභාවෙන පිහිතස්ස නිමිත්තස්ස පකතිවාතෙන අසම්ඵුට්ඨෙ තින්තප්පදෙසෙ. තාදිසො පදෙසො සචෙපි කෙනචි වාතාදිවිකාරෙන සුක්ඛති, තථාපි අනල්ලොකාසොති උපක්කමතො පාරාජිකමෙව.

55. 'From this point onward' means starting from the term 'duṭṭhulla' (gross). Just as sexual intercourse is inherently gross, so too, to show that it is gross even by being an accessory to gross acts such as seeing, etc., the passage beginning 'yasmā' was stated. 'Avassutānaṃ' means those saturated with sexual lust. 'Pariyuṭṭhitānaṃ' means those whose minds are overpowered by sexual lust. Because the word 'methuna' is a synonym for the word 'sadisa' (similar), it is said 'sadisānaṃ' (of similar ones), meaning those who are similar in terms of passion, etc. This, however, is stated generally, because even if one of the two lacks passion, the act of sexual intercourse can be accomplished by the other. Alternatively, the word 'methuna' is a synonym for the word 'ubhaya' (both), for 'methuna,' 'yugaḷa' (pair), 'yamaka' (twin), and 'ubhaya' (both) are one in meaning. Therefore, it was said, 'of both who are impassioned.' For in the Pāḷi it is also said, 'the coming together of a pair.' 'Nimittena' is an instrumental expression in the locative sense, meaning 'one inserts one's own sexual organ into the woman's sexual organ.' 'Nimitta' and 'aṅgajāta' are one in meaning. By 'tilaphala' (sesame fruit), a sesame seed the size of a mustard seed is intended, not the fruit together with its pod; therefore, it was said, 'even the size of a sesame seed.' 'Allokāse' refers to a moist area of the naturally covered sexual organ that is untouched by the normal wind. Even if such an area should dry up due to some disorder of wind, etc., it is still 'not an open space'; therefore, on account of the attempt, it is a pārājika offense.

වෙමජ්ඣන්ති යථා චත්තාරි පස්සානි අඵුසන්තො පවෙසෙති, එවං කතවිවරස්ස ඉත්ථිනිමිත්තස්ස අබ්භන්තරතලං වුච්චති. පුරිසනිමිත්තෙ පන මජ්ඣන්ති අග්ගකොටිං සන්ධාය වදති. උපරීති මජ්ඣිමපබ්බෙන සමිඤ්ජිත්වා පවෙසියමානස්ස අඞ්ගජාතස්ස සමිඤ්ජිතඞ්ගුලියා මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨිසදිසඅග්ගකොටියෙව. හෙට්ඨා පවෙසෙන්තොති ඉත්ථිනිමිත්තස්ස හෙට්ඨාභාගෙන ඡුපියමානං පවෙසෙන්තො, යථා ඉත්ථිනිමිත්තස්ස අල්ලොකාසං හෙට්ඨිමතලං තිලබීජමත්තම්පි අත්තනො නිමිත්තෙන ඡුපති, එවං පවෙසෙන්තොති අත්ථො. ඡුපනමෙව හෙත්ථ පවෙසනං, එවං සෙසෙසුපි. මජ්ඣෙන පවෙසෙන්තොති අබ්භන්තරතලෙන ඡුපියමානං පවෙසෙන්තො, යථා අබ්භන්තරතලං ඡුපති, එවං පවෙසෙන්තොති අත්ථො. කත්ථචි අච්ඡුපන්තං පවෙසෙත්වා ආකාසගතමෙව නීහරන්තස්ස නත්ථි පාරාජිකං, දුක්කටං පන හොති ඡින්නසීසවත්ථුස්මිං (පාරා. 73) විය. මජ්ඣෙනෙව ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොති අග්ගකොටියා ඡුපන්තං පවෙසෙන්තො. මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා සඞ්කොචෙත්වාති නිමිත්තං අත්තනො මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා [Pg.139] සමිඤ්ජිත්වා උපරිභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි. කිං විය? සමිඤ්ජිතඞ්ගුලි වියාති යොජනා. අථ වා මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා සමිඤ්ජිතඞ්ගුලි වියාති සම්බන්ධො, සමිඤ්ජිතඞ්ගුලිං වා මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා පවෙසෙන්තො වියාතිපි යොජෙතබ්බං. උපරිභාගෙනාති සඞ්කොචිතස්ස නිමිත්තස්ස උපරිකොටියා.

'Vemajjha' is said to be the inner surface of the female organ that has been opened, in such a way that one may insert it without touching the four sides. However, regarding the male organ, 'majjha' (middle) is spoken of in reference to the tip. 'Upari' (above) is the very tip of the organ that is being inserted, having been bent at the middle joint, resembling the back of the middle joint of a bent finger. 'Heṭṭhā pavesento' (entering below) means inserting while touching the lower part of the female organ, in such a way that one's own organ touches even a sesame seed-sized moist area on the lower surface of the female organ; this is the meaning. Here, mere touching is indeed insertion, and so it is in the remaining cases. 'Majjhena pavesento' (entering in the middle) means inserting while touching with the inner surface, in such a way that it touches the inner surface; this is the meaning. If one inserts without touching anywhere and withdraws it while it is only in empty space, there is no pārājika offense, but there is a dukkaṭa offense, as in the case concerning the severed head. 'Majjheneva chupantaṃ pavesento' (inserting while touching only in the middle) means inserting while touching with the tip. 'Majjhimapabbapiṭṭhiyā saṅkocetvā' means inserting one's own organ while touching with the upper part, having bent it with the back of the middle joint. Like what? The connection is: like a bent finger. Alternatively, the connection is 'like a bent finger with the back of the middle joint,' or it should also be construed as 'like inserting a bent finger with the back of the middle joint.' 'Uparibhāgena' (with the upper part) means with the upper tip of the bent organ.

ඉදානි පුරිසනිමිත්තස්ස හෙට්ඨා වුත්තෙසු ඡසු ‘‘උපරී’’ති වුත්තස්ස ඡට්ඨස්ස ඨානස්ස වසෙන විසුං චත්තාරි පස්සානි ගහෙත්වා පුරිසනිමිත්තෙ දසට්ඨානභෙදං දස්සෙන්තො තත්ථාතිආදිමාහ. හෙට්ඨා පන අගහිතග්ගහණවසෙන ඡ ඨානානි වුත්තානි. තුලාදණ්ඩසදිසං පවෙසෙන්තස්සාපීති අසමිඤ්ජිත්වා උජුකං පවෙසෙන්තස්ස. චම්මඛීලන්ති එළකාදීනං ගීවාය විය නිමිත්තෙ ජාතං චම්මඞ්කුරං, ‘‘උණ්ණිගණ්ඩො’’තිපි වදන්ති. ‘‘උපහතකායප්පසාද’’න්ති අවත්වා නට්ඨකායප්පසාදන්ති වචනෙන උපාදින්නභාවෙ සති කෙනචි පච්චයෙන උපහතෙපි කායප්පසාදෙ උපහතින්ද්‍රියවත්ථුස්මිං (පාරා. 73) විය පාරාජිකමෙවාති දස්සෙති. ඉත්ථිනිමිත්තස්ස පන නට්ඨෙපි උපාදින්නභාවෙ සති මතසරීරෙ විය පාරාජිකක්ඛෙත්තතා න විජහතීති වෙදිතබ්බා. මෙථුනස්සාදෙනාති ඉදං කායසංසග්ගරාගෙ සති සඞ්ඝාදිසෙසො හොතීති වුත්තං. බීජානීති අණ්ඩානි.

Now, showing ten variations in the male organ by taking separately the four aspects in relation to the sixth position, called 'upari' (above), among the six positions mentioned below for the male organ, he begins with 'tatthā,' and so on. However, below, six positions are mentioned in the sense of grasping what was not grasped. 'Tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāpi' (even for one inserting like a balance pole) means for one inserting straight without bending. 'Cammakhīla' (skin peg) refers to a skin growth that arises on the organ, like on the neck of a goat, etc.; some also call it an 'uṇṇigaṇḍa' (wool boil). By using the phrase 'naṭṭhakāyappasāda' (destroyed bodily faculty) instead of 'upahatakāyappasāda' (impaired bodily faculty), it indicates that even if the bodily faculty is impaired by some condition while the appropriated nature remains, it is still a pārājika offense, as in the case of an impaired sense faculty. However, regarding the female organ, it should be understood that even if the appropriated nature is destroyed, it does not lose its status as a ground for a pārājika offense, like a dead body. 'Methunassādena' (with the pleasure of intercourse)—this is said to mean that if there is lust for bodily contact, it becomes a saṅghādisesa offense. 'Bījāni' (seeds) refers to the testicles.

මුඛං අපිධායාති පමාදෙන සමුප්පන්නම්පි හාසං බීජනියා පටිච්ඡාදනම්පි අකත්වා නිසීදනං අගාරවන්ති වුත්තං. අථ වා අපිධායාති පිදහිත්වා, බීජනියා මුඛං පටිච්ඡාදෙත්වා හසමානෙන න නිසීදිතබ්බන්ති අත්ථො. දන්තවිදංසකන්ති දන්තෙ දස්සෙත්වා. ගබ්භිතෙනාති ‘‘අයුත්තකථා’’ති සඞ්කොචං අනාපජ්ජන්තෙන, නිරවසෙසාධිප්පායකථනෙ සඤ්ජාතුස්සාහෙනාති අත්ථො.

'Mukhaṃ apidhāya' (not covering the mouth)—it is said that sitting without concealing laughter, even if it arises from heedlessness, or without covering it with a fan, is disrespectful. Alternatively, 'apidhāya' means 'having covered,' and the meaning is that one should not sit laughing while covering the mouth with a fan. 'Dantavidaṃsaka' (showing the teeth) means showing the teeth. 'Gabbhitena' means not shrinking from 'improper talk,' but rather having enthusiasm for speaking with complete intent—this is the meaning.

අනුපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා

An Explanation of the Subsequent Regulations

පාරාජිකවත්ථුභූතාති යෙසං තීසු මග්ගෙසු තිලබීජමත්තම්පි නිමිත්තස්ස පවෙසොකාසො හොති, තෙ ඉත්ථිපුරිසාදිභෙදා සබ්බෙ සඞ්ගය්හන්ති, න ඉතරෙ. ඉධ පන තිරච්ඡානගතායාති-පාළිපදානුරූපතො න සබ්බාතිආදිනා ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන වුත්තං. ගොනසාති සප්පවිසෙසා, යෙසං පිට්ඨීසු මහන්තමහන්තානි මණ්ඩලානි හොන්ති. කච්ඡපමණ්ඩූකානං චතුප්පදත්තෙපි ඔදකතාසාමඤ්ඤෙන [Pg.140] අපදෙහි සහ ගහණං. මුඛසණ්ඨානන්ති ඔට්ඨචම්මසණ්ඨානං. වණසඞ්ඛෙපන්ති වණසඞ්ගහං. වණෙ ථුල්ලච්චයඤ්ච ‘‘අමග්ගෙන අමග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (පාරා. 66) ඉමස්ස සුත්තස්ස වසෙන වෙදිතබ්බං. මඞ්ගුසාති නකුලා. එතමෙව හි අත්ථන්ති යො නං අජ්ඣාපජ්ජති, තං පරාජෙතීති ඉමමත්ථං වුත්තානංයෙව පාරාජිකාදිසද්දානං නිබ්බචනප්පසඞ්ගෙ ඉමිස්සා පරිවාරගාථාය පවත්තත්තා. භට්ඨොති සාසනතො පරිහීනො. නිරඞ්කතොති නිරාකතො. එතන්ති ආපත්තිරූපං පාරාජිකං. ඡින්නොති අන්තරාඛණ්ඩිතො.

By the phrase 'pārājikavatthubhūtā': those for whom there is an opportunity for the insertion of the male organ, even to the extent of a sesame seed, in the three orifices; all those of the divisions of female, male, etc., are included, but not others. Here, however, in accordance with the Pāli phrase 'tiracchānagatāya', it is not stated in the feminine gender by means of words such as 'sabbā'. 'Gonasā' are a species of snake, those that have very large circular markings on their backs. Although turtles and frogs are quadrupeds, they are included with the legless on account of their common aquatic nature. 'Mukhasaṇṭhāna' means the shape of the skin of the lips. 'Vaṇasaṅkhepa' means a collection of wounds. And the thullaccaya offense in the case of a wound is to be understood on the basis of this rule: 'He makes an insertion into a non-passage with a non-passage; there is an offense of thullaccaya'. 'Maṅgusā' are mongooses. This very meaning—that 'he who commits it, is defeated by it'—is stated because this verse of the Parivāra is applicable in the context of deriving the meaning of the words 'pārājika' and so on. 'Bhaṭṭho' means fallen from the teaching. 'Niraṅkato' means rejected. 'Etaṃ' means the pārājika, which has the nature of an offense. 'Chinno' means cut off in the middle.

පකතත්තෙහි භික්ඛූහීති එත්ථ පකතත්තා නාම පාරාජිකං අනාපන්නා අනුක්ඛිත්තා ච. කෙචි පන ‘‘පකතත්තෙහි භික්ඛූහි එකතො කත්තබ්බත්තාති අට්ඨකථායං වුත්තත්තා පකතත්තභූතෙහි අලජ්ජීහිපි සද්ධිං උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මකරණෙ දොසො නත්ථී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං, ඉමිනා වචනෙන තස්ස අත්ථස්ස අසිජ්ඣනතො. යදි හි සඞ්ඝකම්මං කරීයති, පකතත්තෙහෙව කරීයති, න අපකතත්තෙහීති එවං අපකතත්තෙහි සහසංවාසපටික්ඛෙපපරං ඉදං වචනං, න පන පකතත්තෙහි සබ්බෙහි අලජ්ජීආදීහි එකතො සඞ්ඝකම්මං කත්තබ්බමෙවාති. එවං සංවාසවිධානපරං පකතත්තෙසුපි සභාගාපත්තිං ආපන්නෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච අලජ්ජීහි ච සද්ධිං එකතො කම්මකරණස්ස පටික්ඛිත්තත්තා. වුත්තඤ්හි ‘‘සචෙ සබ්බො සඞ්ඝො සභාගාපත්තියා සති වුත්තවිධිං අකත්වා උපොසථං කරොති, වුත්තනයෙනෙව සබ්බො සඞ්ඝො ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’තිආදි (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා). ‘‘යත්ථ ආමිසපරිභොගො වට්ටති, ධම්මපරිභොගොපි තත්ථ වට්ටතී’’ති අලජ්ජීහි සහ පරිභොගො ච අට්ඨකථායං පටික්ඛිත්තො එකතො කම්මකරණස්සාපි ධම්මපරිභොගත්තා. තස්මා යථා හි පාළියං පාරාජිකාපත්තිආපජ්ජනකපුග්ගලනියමත්ථං ය්වායං ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන…පෙ… උපසම්පන්නො, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති ඉමස්මිං වචනෙ සබ්බෙපි ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙන උපසම්පන්නා පාරාජිකාපජ්ජනකපුග්ගලායෙවාති නියමො න සිජ්ඣති පාරාජිකානාපජ්ජනකානම්පි සෙක්ඛාදීනං සම්භවා, අථ ඛො ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙන උපසම්පන්නෙසුයෙව පාරාජිකාපත්තිආපජ්ජනකා අලජ්ජී බාලපුථුජ්ජනා ලබ්භන්ති, න පන එහිභික්ඛුආදීසූති එවං නියමො සිජ්ඣති, එවමිධාපි පකතත්තෙසුයෙව එකතො කම්මකරණාරහා අනාපත්තිකා ලජ්ජී කුක්කුච්චකා සික්ඛාකාමා උපලබ්භන්ති[Pg.141], න අපකතත්තෙසූති එවමෙව නියමො සිජ්ඣති අපකතත්තානං ගණපූරණත්තාභාවෙන අසංවාසිකත්තනියමතො. අලජ්ජිනො පන ගණපූරකා හුත්වා කම්මස්ස සාධනතො අසංවාසිකෙසු න ගහිතා කත්තබ්බවිධිං අකත්වා තෙහි සහ මද්දිත්වා කම්මං කරොන්තානං ආපත්ති අලජ්ජිතා ච න විගච්ඡතීති වෙදිතබ්බං. ‘‘එකො අලජ්ජී අලජ්ජීසතම්පි කරොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.585) හි වුත්තං, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘සබ්බෙපි ලජ්ජිනො එතෙසු කම්මාදීසු සහ වසන්තී’’තිආදි. අයඤ්චත්ථො උපරි විත්ථාරතො ආවි භවිස්සති.

Here, in the phrase 'by monks in a normal state,' 'monks in a normal state' (pakatattā) refers to those who have not fallen into a pārājika offense and are not suspended. Some, however, say: 'Since the commentary states, “because it should be performed together with monks in a normal state,” there is no fault in performing Sangha acts such as the Uposatha together even with shameless monks who are in a normal state.' That statement is not correct, because that meaning is not established by this statement. Indeed, if a Sangha act is performed, it is performed only by those in a normal state; it is not performed by those not in a normal state. Thus, this statement is for the purpose of rejecting co-residence with those not in a normal state; it is not for the purpose of regulating communion by stating that a Sangha act must be performed together with all those in a normal state, including the shameless and so on. This is because even among those in a normal state, performing an act together is prohibited for those who have incurred a common offense among themselves and with the shameless. For it is said: 'If the entire Sangha, having a common offense, performs the Uposatha without following the prescribed procedure, the entire Sangha incurs an offense in the way stated,' and so on. And association with the shameless is rejected in the commentary, stating: 'Where enjoyment of material things is allowable, there enjoyment of the Dhamma is also allowable,' because performing an act together is also an enjoyment of the Dhamma. Therefore, just as in the Pāli, for the purpose of defining the person who commits a pārājika offense, in the statement 'that monk who has been ordained by the act with a motion and three announcements... he is the monk intended in this sense,' the rule that all those ordained by such an act are persons who commit pārājika offenses is not established, because of the existence of learners and others who do not commit pārājika offenses. Rather, the rule is established thus: it is only among those ordained by the act with a motion and three announcements that shameless, foolish worldlings who commit pārājika offenses are found, and not among those ordained by the 'Come, bhikkhu' formula, etc. Similarly here too, the rule is established thus: it is only among those in a normal state that one finds those who are without offense, conscientious, scrupulous, and desirous of the training, who are fit to perform an act together, not among those not in a normal state. This rule is established because of the principle that those not in a normal state are not to be in communion, as they are unable to complete a quorum. The shameless, however, since they complete the quorum and bring about the act, are not included among those with whom communion is forbidden. It should be understood that for those who perform an act with them, transgressing by not performing the prescribed procedure, the offense and their shamelessness do not disappear. For it is said: 'One shameless one makes even a hundred shameless,' and for this reason it will be said: 'All the conscientious live together in these acts, etc.' This matter will become clear in detail later.

තථාති සීමාපරිච්ඡින්නෙහීතිආදිං පරාමසති. එකතො වන්දනභුඤ්ජනගාමප්පවෙසනවත්තාපටිවත්තකරණඋග්ගහපරිපුච්ඡාසජ්ඣායකරණාදිසාමග්ගිකිරියාවසෙන භගවතා පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදසික්ඛනං සමසික්ඛතා නාම, තඤ්ච ලජ්ජීහෙව සමං සික්ඛිතබ්බං, න අලජ්ජීහීති දස්සෙතුං ‘‘පඤ්ඤත්තං පන…පෙ… සමසික්ඛතා නාමා’’ති වුත්තං. තත්ථ අනතික්කමනවසෙන උග්ගහපරිපුච්ඡාදිවසෙන ච ලජ්ජීපුග්ගලෙහි සමං එකතො සික්ඛිතබ්බා සමසික්ඛාති සික්ඛාපදානි වුත්තානි, තාසං සමසික්ඛනං යථාවුත්තනයෙන ලජ්ජීහි සික්ඛිතබ්බභාවො සමසික්ඛතා නාමාති අධිප්පායො. යථාවුත්තෙසු එකකම්මාදීසු අලජ්ජීනං ලජ්ජිධම්මෙ අනොක්කන්තෙ ලජ්ජීහි සහ සංවාසො නත්ථි, තතො බහියෙව තෙ සන්දිස්සන්තීති ආහ සබ්බෙපි ලජ්ජිනොතිආදි.

'Thus' refers to the phrase beginning 'with boundaries defined.' 'Training in common' (samasikkhatā) means training in the training rules laid down by the Blessed One by way of harmonious actions such as paying homage together, eating together, entering a village together, performing duties and counter-duties, learning, inquiring, reciting, and so on. To show that this should be trained in together only with the conscientious, and not with the shameless, it was said: 'But the prescribed... (etc.)... is called training in common.' Therein, the training rules are called 'common training' (samasikkhā) because they are a training (sikkhā) to be trained in together with conscientious persons by way of non-transgression and by way of learning, inquiring, and so forth. The intended meaning is that 'training in common' (samasikkhatā) is the state of having to train in them together with the conscientious in the manner described. In the aforementioned actions such as a single act, since the shameless do not enter into the practice of the conscientious, there is no communion for them with the conscientious; they are found only outside of that. Therefore, he says, 'All the conscientious,' and so on.

56. යං තං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. වත්ථුමෙව න හොතීති සුවණ්ණාදීහි කතඉත්ථිරූපානං අඞ්ගජාතෙසුපි නිමිත්තවොහාරදස්සනතො තත්ථ පාරාජිකාසඞ්කානිවත්තනත්ථං වුත්තං. තෙනෙව විනීතවත්ථූසු ලෙපචිත්තාදිවත්ථූසු සඤ්ජාතකුක්කුච්චස්ස පාරාජිකෙන අනාපත්ති වුත්තා.

56. The words `yaṃ taṃ` are connected with `vuttaṃ`. The statement 'It is not a ground at all' was made to avert the suspicion of a pārājika offense in that case, because the term 'sign' is applied even to the sexual organs of female figures made of gold and so on. For that very reason, in the Vinītavatthu, it has been stated that there is no pārājika offense for one in whom remorse has arisen in regard to objects such as those made of plaster, painted figures, and so on.

පඨමචතුක්කවණ්ණනා

Commentary on the First Tetrad

57. අස්සාති ආඛ්‍යාතපදන්ති තස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘හොතී’’ති ආහ, භවෙය්‍යාති අත්ථො, හොතීති වුත්තං හොති. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ ‘‘හොතී’’ති ඉදං වචනසෙසො.

57. The word `assā` is a verb. Thus, explaining its meaning, he says `hoti`. The meaning is `bhaveyya` (it might be); it is expressed as `hoti` (it is). In the second alternative explanation of meaning, this word `hoti` is the remainder of the phrase.

58. සාදියන්තස්සෙවාති එත්ථ සාදියනං නාම සෙවෙතුකාමතාචිත්තස්ස උප්පාදනමෙවාති ආහ ‘‘පටිසෙවනචිත්තසමඞ්ගිස්සා’’ති. පටිපක්ඛන්ති අනිට්ඨං [Pg.142] අහිතං. ‘‘භික්ඛූනං පච්චත්ථිකා භික්ඛුපච්චත්ථිකා’’ති වුත්තෙ උපරි වුච්චමානා රාජපච්චත්ථිකාදයොපි ඉධෙව පවිසන්තීති තං නිවත්තනත්ථං භික්ඛූ එව පච්චත්ථිකාති රාජපච්චත්ථිකානුරූපෙන අත්ථො දස්සිතො. තස්මිං ඛණෙති පවෙසනක්ඛණෙ. අග්ගතො හි යාව මූලා පවෙසනකිරියාය වත්තමානකාලො පවෙසනක්ඛණො නාම. පවිට්ඨකාලෙති අඞ්ගජාතස්ස යත්තකං ඨානං පවෙසනාරහං, තත්තකං අනවසෙසතො පවිට්ඨකාලෙ, පවෙසනකිරියාය නිට්ඨිතක්ඛණෙති අත්ථො. එවං පවිට්ඨස්ස උද්ධරණාරම්භතො අන්තරා ඨිතකාලෙ ඨිතං අඞ්ගජාතං, තස්ස ඨිති වා ඨිතං නාම, අට්ඨකථායං පන මාතුගාමස්ස සුක්කවිස්සට්ඨිං පත්වා සබ්බථා වායාමතො ඔරමිත්වා ඨිතකාලං සන්ධාය ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨිසමයෙ’’ති වුත්තං, තදුභයම්පි ඨිතමෙවාති ගහෙතබ්බං. උද්ධරණං නාම යාව අග්ගා නීහරණකිරියාය වත්තමානකාලොති ආහ ‘‘නීහරණකාලෙ පටිසෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙතී’’ති.

58. Here, in the phrase `sādiyantasseva`, `sādiyanaṃ` (consenting) is the very arising of a mind that desires to engage; therefore, he said, 'for one endowed with the mind to indulge.' `Paṭipakkhaṃ` means what is undesirable and unbeneficial. When it is said, 'enemies of bhikkhus are bhikkhupaccatthikā,' lest the royal enemies and others who will be mentioned later would also be included right here, to prevent that, the meaning is shown as 'bhikkhus themselves are enemies,' in conformity with terms such as `rājapaccatthika`. `Tasmiṃ khaṇe` means at the moment of insertion. Indeed, the present time of the act of insertion from the tip to the root is called the moment of insertion. `Paviṭṭhakāle` (when it has entered) means when as much of the sexual organ as is suitable for insertion has entered without remainder; the meaning is: at the moment the act of insertion is completed. For what has been thus inserted, the sexual organ is stationary (`ṭhitaṃ`) during the stationary period (`ṭhitakāle`) in the interval before the start of withdrawal. Or, its state of being stationary (`ṭhiti`) is called `ṭhitaṃ` (stationary). However, in the Commentary, with reference to the time when, having reached seminal emission with respect to the woman, one has ceased from striving in every way and is still, it is said, 'at the time of seminal emission.' Both of these should be taken as 'stationary.' `Uddharaṇaṃ` (withdrawal) is the present moment of the act of extracting up to the tip; therefore, he said, 'at the time of withdrawal, he establishes a mind of indulgence.'

එත්ථ ච යස්මා පරෙහි උපක්කමියමානස්ස අඞ්ගජාතාදිකායචලනස්ස විජ්ජමානත්තා සෙවනචිත්තෙ උපට්ඨිතමත්තෙ තස්මිං ඛණෙ චිත්තජරූපෙන සඤ්ජායමානං අඞ්ගජාතාදිචලනං ඉමිනා සෙවනචිත්තෙන උප්පාදිතමෙව හොති. අපිච සෙවනචිත්තෙ උප්පන්නෙ පරෙහි අනුපක්කමියමානස්සාපි අඞ්ගජාතෙ චලනං හොතෙව, තඤ්ච තෙන කතං නාම හොති, තස්මා කායචිත්තතො සමුට්ඨිතං පාරාජිකාපත්තිං සො ආපජ්ජතියෙව උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා (පාචි. 657-658) විය. තත්ථාපි හි ‘‘අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං ආමසනං වා…පෙ… පටිපීළනං වා සාදියෙය්‍යා’’ති (පාචි. 657) සාදියනමත්තෙයෙව ආපත්ති වුත්තා, භික්ඛුනො කායසංසග්ගෙ පන ‘‘කායසංසග්ගං සමාපජ්ජෙය්‍යා’’ති (පාරා. 270) අත්තනො උපක්කමස්ස ආපත්තිනිමිත්තභාවෙන වුත්තත්තා ඉත්ථියා ඵුසියමානස්ස කායසංසග්ගරාගෙ ච ඉත්ථියා සඤ්ජනිතකායචලනෙ ච විජ්ජමානෙපි අත්තනො පයොගාභාවෙන අනාපත්තියෙව වුත්තාති ගහෙතබ්බං. කෙචි පන ‘‘පඨමසඞ්ඝාදිසෙසවිසයෙපි පරෙහි බලක්කාරෙන හත්ථාදීහි උපක්කමියමානස්ස මොචනස්සාදො ච උප්පජ්ජති, තෙන ච අසුචිම්හි මුත්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, අමුත්තෙ ථුල්ලච්චයං එවා’’ති වදන්ති. අඞ්ගාරකාසුන්ති අඞ්ගාරරාසිං, අඞ්ගාරපුණ්ණාවාටං වා. ඉත්ථියා උපක්කමියමානෙ අසාදියනං නාම න සබ්බෙසං විසයොති [Pg.143] ආහ ඉමඤ්හීතිආදි. එකාදසහි අග්ගීහීති රාගදොසමොහජාතිජරාමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසසඞ්ඛාතෙහි එකාදසග්ගීහි. අස්සාති අසාදියන්තස්ස. චතුක්කං නීහරිත්වා ඨපෙසීති එත්ථ එකපුග්ගලවිසයතාය එකොපි අනාපත්තිවාරො පවෙසනපවිට්ඨඨිතඋද්ධරණසඞ්ඛආතානං චතුන්නං පදානං වසෙන ‘‘චතුක්ක’’න්ති වුත්තො. පඨමචතුක්කකථාති එත්ථ පන අනාපත්තිවාරෙන සද්ධිං පඤ්චන්නං වාරානං වුත්තනයෙන ‘‘පඤ්ච චතුක්කා’’ති වත්තබ්බෙපි එකමග්ගවිසයතාය තෙසං එකත්තං ආරොපෙත්වා පඨමචතුක්කතා වුත්තා. තෙනෙව වක්ඛති තිණ්ණං මග්ගානං වසෙන තීණි සුද්ධිකචතුක්කානීතිආදි.

Furthermore, here, because there exists movement of the body, such as the sexual organ, which is initiated by others, at the very moment the mind of indulgence has arisen, the movement of the sexual organ and so on, which arises due to mind-born matter, is indeed produced by this mind of indulgence. Moreover, when the mind of indulgence has arisen, even if not initiated by others, movement of the sexual organ indeed occurs, and that movement is said to be done by that mind. Therefore, he indeed incurs a Pārājika offense that arises from his own mind, just like in the case of the Ubbhajāṇumaṇḍalika. For there too, an offense is stated for mere consenting, as in 'should consent to touching... below the collarbone... the circle above the knee... or pressing...' However, in the case of a bhikkhu's bodily contact, since it is stated 'he should engage in bodily contact' with his own initiative as the cause of the offense, it should be understood that even when there is lust for bodily contact when touched by a woman and there is bodily movement generated by the woman, due to the absence of his own effort, only no-offense is stated. Some, however, say: 'Even in the domain of the first Saṅghādisesa offense, for one who is being initiated by others with force by means of hands and so on, pleasure in emission arises, and with that, if semen is emitted, it is a Saṅghādisesa offense; if not emitted, it is a Thullaccaya offense.' `Aṅgārakāsuṃ` means a heap of embers or a pit full of embers. When initiated by a woman, not consenting is not within the capacity of everyone; therefore, he said the words beginning with `imañhi`. `Ekādasahi aggīhi` (by the eleven fires) means by the eleven fires reckoned as passion, hatred, delusion, birth, aging, death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair. `Assā` means for one who does not consent. Here, in the phrase `catukkaṃ nīharitvā ṭhapesi` (having extracted the tetrad, he set it aside), because its scope is a single person, even the single no-offense case is called a 'tetrad' by way of the four terms reckoned as insertion, having entered, stationary, and withdrawal. However, here in the phrase `paṭhamacatukkatā` (the first tetrad), although it should be said 'five tetrads' according to the method of stating the five cases together with the no-offense case, because their scope is a single path, having superimposed unity upon them, it is stated as the 'first tetrad.' For that very reason, he will say the words beginning with 'three pure tetrads by way of the three paths.'

එකූනසත්තතිද්විසතචතුක්කකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse of the 269 Tetrads.

59-60. මත්තන්ති සුරාදීහි මත්තං. අක්ඛායිතනිමිත්තා ඉධ උත්තරපදලොපෙන අක්ඛායිතසද්දෙන වුත්තාති ආහ ‘‘අක්ඛායිතනිමිත්ත’’න්ති. ජාගරන්තින්තිආදි විසෙසනරහිතත්තා ‘‘සුද්ධිකචතුක්කානී’’ති වුත්තං. සමානාචරියකාථෙරාති එකාචරියස්ස උද්දෙසන්තෙවාසිකා. ගඞ්ගාය අපරභාගො අපරගඞ්ගං. වතරෙති ගරහත්ථෙ නිපාතො. එවං විනයගරුකානන්ති ඉමිනා උපරි උපතිස්සත්ථෙරෙන වුච්චමානවිනිච්ඡයස්ස ගරුකරණීයතාය කාරණං වුත්තං. සබ්බං පරියාදියිත්වාති සබ්බං පාරාජිකඛෙත්තං අනවසෙසතො ගහෙත්වා. යදි හි සාවසෙසං කත්වා පඤ්ඤපෙය්‍ය, අලජ්ජීනං තත්ථ ලෙසෙන අජ්ඣාචාරසොතො පවත්තතීති ආහ ‘‘සොතං ඡින්දිත්වා’’ති. සහසෙය්‍යාදිපණ්ණත්තිවජ්ජසික්ඛාපදෙසුයෙව (පාචි. 49-51) සාවසෙසං කත්වාපි පඤ්ඤාපනං සම්භවති, න ලොකවජ්ජෙසූති ආහ ඉදඤ්හීතිආදි. සහසෙය්‍යසික්ඛාපදෙ හි (පාචි. 49 ආදයො) කිඤ්චාපි යෙභුය්‍යච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යපරිච්ඡන්නෙ හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදතො පාචිත්තියං දස්සිතං, උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, තථාපි සාවසෙසත්තා පඤ්ඤත්තියා යෙභුය්‍යච්ඡන්නඋපඩ්ඪපරිච්ඡන්නාදීසුපි අට්ඨකථායං පාචිත්තියමෙව දස්සිතං. ඉධ පන නිරවසෙසත්තා පඤ්ඤත්තියා භගවතා දස්සිතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතනිමිත්තතො හෙට්ඨා පාරාජිකක්ඛෙත්තං නත්ථි, ථුල්ලච්චයාදිමෙව තත්ථ ලබ්භති.

59-60. `Mattaṃ` means intoxicated with liquor and so forth. Here, `akkhāyitanimittā` (signs not yet bitten) is stated by the word `akkhāyita` through the elision of the subsequent word; therefore, he said, `akkhāyitanimittaṃ`. The words beginning with `jāgarantiṃ` are called `suddhikacatukkāni` (pure tetrads) because they are devoid of qualifiers. `Samānācariyakā therā` (elders of the same teacher) are the pupils of a single teacher. The other side of the Gaṅgā river is `Aparagaṅgaṃ`. `Vatare` is a particle in the sense of censure. By this phrase `evaṃ vinayagarukānaṃ` (for those who thus respect the Vinaya), the reason is stated why the decision to be spoken of later by the Elder Upatissa should be respected. `Sabbaṃ pariyādiyitvā` (having completely encompassed) means having taken the entire field of Pārājika without remainder. For if he were to legislate leaving a remainder, a stream of transgression would flow for the shameless by way of a loophole; therefore, he said, 'having cut off the stream.' Legislation leaving a remainder is possible only in the training rules that are offenses by legislation, such as lying down together, but not in training rules concerning worldly faults; therefore, he said the words beginning with `idañhi`. Indeed, in the training rule on lying down together, although a Pācittiya offense is shown from the lower limit for a dwelling that is mostly covered and mostly enclosed, and a Dukkaṭa offense for one that is half-covered and half-enclosed, nevertheless, because the legislation has a remainder, in the Commentary only a Pācittiya offense is shown even for dwellings that are mostly covered, half-enclosed, and so on. Here, however, because the legislation is without remainder, it is shown by the Blessed One that below the sign of being mostly unbitten, there is no Pārājika field; only a Thullaccaya and the like is found there.

උපතිස්සත්ථෙරෙන වුත්තස්සෙව විනිච්ඡයස්ස අඤ්ඤම්පි උපත්ථම්භකාරණං දස්සෙන්තො අපිචාතිආදිමාහ. නිමිත්තෙ අප්පමත්තිකාපි මංසරාජි සචෙ අවසිට්ඨා [Pg.144] හොති, තං යෙභුය්‍යක්ඛායිතමෙව හොති, තතො පරං පන සබ්බසො ඛායිතෙ නිමිත්තෙ දුක්කටමෙවාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තතො පරං ථුල්ලච්චයං නත්ථී’’ති. කෙචි පනෙත්ථ වච්චමග්ගාදිං චත්තාරො කොට්ඨාසෙ කත්වා ‘‘තෙසු ද්වෙ කොට්ඨාසෙ අතික්කම්ම යාව තතියකොට්ඨාසස්ස පරියොසානා ඛායිතං යෙභුය්‍යක්ඛායිතං නාම, තතො පරං ථුල්ලච්චයං නත්ථි, යාව චතුත්ථකොට්ඨාසස්ස පරියොසානා ඛායිතං, තම්පි දුක්කටවත්ථුයෙවා’’ති ච වදන්ති, තං න යුත්තං. මතසරීරස්මිංයෙව වෙදිතබ්බන්ති මතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතන්තිආදිවචනතො වුත්තං. යදිපි නිමිත්තන්තිආදි ජීවමානකසරීරමෙව සන්ධාය වුත්තං තස්සෙව අධිකතත්තා. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා) ‘‘ජීවමානකසරීරස්ස වුත්තප්පකාරෙ මග්ගෙ සචෙපි තචාදීනි අනවසෙසෙත්වා සබ්බසො ඡින්නෙ’’තිආදි වුත්තං. සබ්බසො ඛායිතන්ති නිමිත්තමංසං සබ්බං ඡින්නන්ති අත්ථො. නිමිත්තසණ්ඨානන්ති ඡින්නමංසස්ස අන්තො යාව මුත්තවත්ථිකොසා ඡිද්දාකාරො අබ්භන්තරඡවිචම්මමත්තො ඉත්ථිනිමිත්තාකාරො, තෙනාහ ‘‘පවෙසනං ජායතී’’ති. නිමිත්තසණ්ඨානං පන අනවසෙසෙත්වාති පවෙසනාරහඡිද්දාකාරෙන ඨිතඅබ්භන්තරමංසාදිං අනවසෙසෙත්වා. එතෙන යාව පවෙසො ලබ්භති, තාව මග්ගොයෙවාති දස්සෙති. නිමිත්තතො පතිතාය මංසපෙසියාති ඉදං නිමිත්තසණ්ඨානවිරහිතං අබ්භන්තරමංසඛණ්ඩං සන්ධාය වුත්තං. නිමිත්තසණ්ඨානං අකොපෙත්වා සමන්තතො ඡින්දිත්වා උද්ධටමංසපෙසියා පන මතසරීරෙ යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතනිමිත්තෙ විය උපක්කමන්තස්ස පාරාජිකමෙව.

Wishing to show another supporting reason for the very decision stated by the Elder Upatissa, he said the words beginning with 'apica'. If even a small line of flesh remains in the sexual organ, it is considered 'mostly eaten'. But after that, when the sexual organ is completely eaten, it is only a dukkaṭa offense. Wishing to show this, he said, 'Beyond that, there is no thullaccaya.' Some here, however, having divided the anal passage and so on into four parts, also say: 'Among these, having passed two parts, what is eaten up to the end of the third part is called 'mostly eaten'. Beyond that, there is no thullaccaya. What is eaten up to the end of the fourth part, that too is a basis for a dukkaṭa offense.' That statement is not correct. The statement beginning with 'a dead thing mostly eaten' is said with the understanding that 'it should be understood only in the case of a dead body'. The passage beginning with 'yadipi nimittaṃ' is said with reference to a living body only, because that is the primary topic. For that very reason, in the Mātikā-commentary it is said: 'Of a living body, in the path described, even if the skin and so on are completely severed without remainder...' and so on. 'Completely eaten' means all the flesh of the sexual organ is severed. 'The shape of the sexual organ' means the shape of a hole inside the severed flesh up to the bladder, consisting only of the inner skin and dermis, the shape of a female sexual organ; therefore, he said, 'entry becomes possible.' 'But without leaving the shape of the sexual organ' means without leaving the inner flesh and so on that exists in the shape of a hole suitable for entry. By this, he shows that as long as entry is possible, it is just the path. This phrase 'by a piece of flesh fallen from the sexual organ' is said with reference to a piece of interior flesh that is devoid of the shape of the sexual organ. However, in the case of a piece of flesh extracted by cutting all around without destroying the shape of the sexual organ, for one who makes an attempt, it is a pārājika offense, just as in the case of a 'mostly eaten' sexual organ on a dead body.

එවං ජීවමානකමනුස්සසරීරෙ ලබ්භමානවිසෙසං දස්සෙත්වා ඉදානි මතසරීරෙ දස්සෙතුං මතසරීරෙ පනාතිආදිමාහ. වත්ථිකොසෙසූති පුරිසානං අඞ්ගජාතකොසචම්මෙසු. ‘‘නවද්වාරො මහාවණො’’තිආදි (මි. ප. 2.6.1) වචනතො මනුස්සානං අක්ඛිනාසාදීනි වණසඞ්ඛෙපෙන ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තානීති තෙසුපි ථුල්ලච්චයං වුත්තං, එවං මනුස්සානං මතසරීරෙපි, තෙනාහ මතෙ අල්ලසරීරෙතිආදි. තත්ථ අල්ලසරීරෙති අකුථිතං සන්ධාය වුත්තං. පාරාජිකක්ඛෙත්තෙති යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතම්පි සන්ධාය වුත්තං. ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙති උපඩ්ඪක්ඛායිතාදිම්පි සන්ධාය වුත්තං. එත්ථ ච අක්ඛිනාසාදිථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙසු යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙසුපි ථුල්ලච්චයං, උපඩ්ඪක්ඛායිතාදීසු දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බෙසම්පීති යථාවුත්තහත්ථිආදීහි අඤ්ඤෙසං තිරච්ඡානානං [Pg.145] සඞ්ගණ්හනත්ථං වුත්තං. තිරච්ඡානගතානං අක්ඛිකණ්ණවණෙසු දුක්කටං පන අට්ඨකථාප්පමාණෙන ගහෙතබ්බං, ‘‘අමග්ගෙන අමග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (පාරා. 66) හි සාමඤ්ඤතො වුත්තං, න පන මනුස්සානන්ති විසෙසෙත්වා. යදි හි මනුස්සානඤ්ඤෙව වණෙසු ථුල්ලච්චයං සියා, හත්ථිඅස්සාදීනං නාසවත්ථිකොසෙසුපි පටඞ්ගමුඛමණ්ඩූකස්ස මුඛසණ්ඨානෙපි ච වණසඞ්ඛෙපතො ථුල්ලච්චයං න වත්තබ්බං සියා, වුත්තඤ්ච. තස්මා අට්ඨකථාචරියා එවෙත්ථ පමාණං. මතානං තිරච්ඡානගතානන්ති මතකෙන සම්බන්ධො.

Thus, having shown the distinction obtainable in a living human body, now, in order to show it in a dead body, he said the words beginning with 'but in a dead body'. 'In the scrotums' means in the skin of the scrotal sacs of males. Because of the statement beginning with 'a great wound with nine doors,' the eyes, nose, and so on of humans, by being included under the category of 'wound,' are fields for a thullaccaya offense; therefore, a thullaccaya is stated for them too. It is likewise for the dead body of a human; therefore, he said the words beginning with 'in a dead, fresh body'. Therein, 'fresh body' is said with reference to an undecomposed body. 'A field for a pārājika' is said with reference to what is 'mostly eaten'. 'A field for a thullaccaya' is said with reference to what is 'half-eaten', and so on. And here it should be understood that in the fields for a thullaccaya such as the eyes, nose, and so on, even when they are 'mostly eaten,' it is a thullaccaya; in cases of being 'half-eaten' and so on, it is a dukkaṭa. The word 'for all' is said for the purpose of including animals other than the aforementioned elephants and so on. However, a dukkaṭa offense in the case of wounds in the eyes and ears of animals should be taken according to the authority of the commentary. For it is stated generally, 'he inserts into a non-path by a non-path, there is an offense of thullaccaya,' and not by specifying 'of humans'. For if a thullaccaya offense were only for the wounds of humans, then a thullaccaya should not be stated for the nasal passages and scrotums of elephants, horses, and so on, nor for the mouth-shape of the paṭaṅgamukha frog, by their inclusion under the category of 'wound'; and yet it is stated. Therefore, the commentary masters themselves are the authority in this matter. The phrase 'of dead animals' is connected with the word 'dead'.

මෙථුනරාගෙන වත්ථිකොසං පවෙසෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං වුත්තන්ති ආහ ‘‘වත්ථිකොසං අප්පවෙසෙන්තො’’ති. මෙථුනරාගො ච නාම කායසංසග්ගරාගං මොචනස්සාදඤ්ච මුඤ්චිත්වා විසුං ද්වයංද්වයසමාපත්තියා රාගො, සො ච පුරිසාදීසුපි උප්පජ්ජති, තෙන ච අපාරාජිකක්ඛෙත්තෙ ඉත්ථිසරීරෙපි උපක්කමන්තස්ස අසුචිම්හි මුත්තෙපි සඞ්ඝාදිසෙසො න හොති, ඛෙත්තානුරූපං ථුල්ලච්චයදුක්කටමෙව හොතීති වෙදිතබ්බං. අප්පවෙසෙන්තොති ඉමිනා තීසු මග්ගෙසු පවෙසනාධිප්පායෙ අසතිපි මෙථුනරාගෙන බහි ඝට්ටනං සම්භවතීති දස්සෙති, තෙනෙව ථුල්ලච්චයං වුත්තං, ඉතරථා පවෙසනාධිප්පායෙන බහි ඡුපන්තස්ස මෙථුනස්ස පුබ්බපයොගත්තා දුක්කටමෙව වත්තබ්බං සියා. නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති ථුල්ලච්චයන්ති ඉදඤ්ච ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, රත්තචිත්තෙන අඞ්ගජාතං ඡුපිතබ්බං, යො ඡුපෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (මහාව. 252) ඉමස්ස චම්මක්ඛන්ධකෙ ආගතස්ස සුත්තස්ස වසෙන වුත්තං. තත්ථ ච කෙසඤ්චි අඤ්ඤථාපි අත්ථවිකප්පස්ස බීජං දස්සෙන්තො මහාඅට්ඨකථායං පනාතිආදිමාහ. මුඛෙනෙව ඡුපනං සන්ධායාති ඔට්ඨජිව්හාදිමුඛාවයවෙන ඡුපනං සන්ධාය. ඔළාරිකත්තාති අජ්ඣාචාරස්ස ථුල්ලත්තා. තං සන්ධායභාසිතන්ති තං යථාවුත්තසුත්තං. සුත්තඤ්හි අජ්ඣාචාරං සන්ධාය පටිච්ච වුත්තත්තා ‘‘සන්ධායභාසිත’’න්ති වුච්චති. සුට්ඨුසල්ලක්ඛෙත්වාති පිට්ඨිං අභිරුහන්තානං අඞ්ගජාතමුඛෙනෙව නිමිත්තඡුපනස්ස සම්භවං මෙථුනරාගීනඤ්ච අඞ්ගජාතෙන ඡුපනස්සෙව අනුරූපතඤ්ච සුත්තෙ ච ‘‘මුඛෙනා’’ති අවුත්තතඤ්ච අඤ්ඤඤ්ච නයං යථාබලං සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වාති අත්ථො. සඞ්ඝාදිසෙසොති මනුස්සිත්ථිං සන්ධාය වුත්තං. පස්සාවමග්ගන්ති ඉදං චම්මක්ඛන්ධකෙ නිදානවසෙන වුත්තං. ඉතරමග්ගද්වයං පන නිමිත්තමුඛෙන ඡුපන්තස්ස වණසඞ්ඛෙපෙන ථුල්ලච්චයමෙව. වුත්තනයෙනෙවාති මෙථුනරාගෙනෙව. නිමිත්තමුඛෙන පන විනා මෙථුනරාගෙන මනුස්සිත්ථියා වා තිරච්ඡානගතිත්ථියා වා පස්සාවමග්ගං [Pg.146] පකතිමුඛෙන ඡුපන්තස්ස දුක්කටමෙව පකතිමුඛෙන පකතිමුඛඡුපනෙ විය, ඉතරථා තත්ථාපි ථුල්ලච්චයෙන භවිතබ්බං, තඤ්ච න යුත්තං ඛන්ධකසුත්තෙපි තථා අවුත්තත්තා. කායසංසග්ගරාගෙන දුක්කටන්ති නිමිත්තමුඛෙන වා පකතිමුඛාදිං ඉතරකායෙන වා කායසංසග්ගරාගෙන ඡුපන්තස්ස දුක්කටමෙව.

Because a thullaccaya offense is stated for one who inserts into the scrotum with lust for sexual intercourse, he says, 'while not inserting into the scrotum.' Lust for sexual intercourse is the lust for the attainment of the twofold union, separate from and having excluded lust for bodily contact and the pleasure of emission. It arises in men and others as well. And because of it, for one who makes an attempt on a woman’s body in a field that is not for a pārājika offense, even if impurity is emitted, it is not a saṅghādisesa offense; it should be understood as only a thullaccaya or dukkaṭa offense, according to the field. 'Not inserting' shows that even without the intention to enter the three passages, external rubbing is possible due to lust for sexual intercourse. For that very reason, a thullaccaya offense is stated. Otherwise, for one who touches externally with the intention of entering, only a dukkaṭa offense should be stated, as it is a preliminary act to sexual intercourse. 'Touching a sign with a sign is a thullaccaya offense'—and this is stated based on the rule found in the Cammakkhandhaka: 'And, monks, with a lustful mind, the genital organ should not be touched. Whoever should touch it, there is an offense of thullaccaya.' And there, wishing to show the seed of an alternative interpretation for some, he says, 'But in the Mahāaṭṭhakathā,' etc. 'Referring only to touching with the mouth' means referring to touching with a part of the mouth such as the lips or tongue. 'Due to its grossness' means because the transgression is gross. 'That was spoken with reference to it' refers to the aforementioned rule. For since the rule was spoken depending on and with reference to a transgression, it is called 'spoken with reference.' 'Having carefully considered' means: having carefully considered, according to one's ability, the possibility of touching the sign only with the tip of the genital organ for those who mount the back, the suitability of touching with the genital organ for those with lust for sexual intercourse, that 'with the mouth' is not stated in the rule, and other methods. 'Saṅghādisesa' is said with reference to a human woman. 'The urinary passage'—this is mentioned in the Cammakkhandhaka in connection with its origin story. But for one touching the other two passages with the tip of the sign, it is only a thullaccaya offense, by inclusion as a wound. 'In the same way as stated' means with lust for sexual intercourse. But, when not using the tip of the sign, for one touching with lust for sexual intercourse the urinary passage of a human woman or a female animal with a normal mouth, it is only a dukkaṭa offense—just like touching a normal mouth with a normal mouth. Otherwise, a thullaccaya offense would have to be incurred there as well, but this is not proper, as it is not stated thus in the Khandhaka rule. 'A dukkaṭa offense for lust for bodily contact' means: for one touching with the tip of the sign, or with another part of the body such as a normal mouth, out of lust for bodily contact, it is only a dukkaṭa offense.

එත්ථ ච කායසංසග්ගරාගෙන බහිනිමිත්තෙ උපක්කමතො අජානන්තස්සෙව අඞ්ගජාතං යදි පාරාජිකක්ඛෙත්තං ඡුපති, තත්ථ කිං හොතීති? කෙචි තාව ‘‘මෙථුනරාගස්ස අභාවා මනුස්සිත්ථියා සඞ්ඝාදිසෙසො, සෙසෙසු වත්ථුවසෙන ථුල්ලච්චයදුක්කටානී’’ති වදන්ති. අඤ්ඤෙ පන ‘‘පවෙසනක්ඛණෙ ඵස්සස්ස සාදියනසම්භවතො බලක්කාරෙන උපක්කමනක්ඛණෙ විය පාරාජිකමෙවා’’ති වදන්ති, ඉදමෙව යුත්තතරං. මග්ගත්තයතො හි අඤ්ඤස්මිං පදෙසෙයෙව කායසංසග්ගාදිරාගභෙදතො ආපත්තිභෙදො ලබ්භති, න මග්ගත්තයෙ. තත්ථ පන යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඵස්සස්ස සාදියනක්ඛණෙ පාරාජිකමෙව, තෙනෙව පරොපක්කමෙන පවෙසනාදීසු රාගභෙදං අනුද්ධරිත්වා සාදියනමත්තෙන පාරාජිකං වුත්තං.

Here, if one who is unaware, out of lust for bodily contact, makes an attempt on an external sign and his genital organ touches a field for a pārājika offense, what is the offense in that case? Some say: 'Because there is no lust for sexual intercourse, with a human woman it is a saṅghādisesa offense, and in other cases, depending on the object, it is a thullaccaya or dukkaṭa offense.' Others, however, say: 'Since it is possible to consent to the contact at the moment of penetration, just as at the moment of making a forceful attempt, it is a pārājika offense.' This latter view is more correct. For a differentiation of offenses due to different kinds of lust, such as lust for bodily contact, is obtained only in a place other than the three paths, not in the three paths themselves. There, at the moment of consenting to the contact in any way whatsoever, it is a pārājika offense. Therefore, in cases of penetration undertaken by another, without distinguishing the different kinds of lust, a pārājika offense is declared based merely on consent.

සන්ථතචතුක්කභෙදකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on the Division of the Covered Tetrad

61-2. පටිපන්නකස්සාති ආරද්ධවිපස්සකස්ස. උපාදින්නකන්ති කායින්ද්‍රියං සන්ධාය වුත්තං. උපාදින්නකෙන ඵුසතීති උපාදින්නකසරීරෙන ඵුසීයතීති කම්මසාධනෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො. අථ වා එවං කරොන්තො භික්ඛු කිඤ්චි උපාදින්නකං උපාදින්නකෙන න ඵුසතීති අත්ථො. ලෙසං ඔඩ්ඩෙස්සන්තීති ලෙසං ඨපෙස්සන්ති, පරිකප්පෙස්සන්තීති අත්ථො. සන්ථතාදිභෙදෙහි භින්දිත්වාති සන්ථතාදිවිසෙසනෙහි විසෙසෙත්වා. සන්ථතායාති සමුදායෙ එකදෙසවොහාරො දඩ්ඪස්ස පටස්ස ඡිද්දන්තිආදීසු විය. යථා හි පටස්ස එකදෙසොව වත්ථතො දඩ්ඪොති වුච්චති, තං එකදෙසවොහාරං සමුදායෙ පටෙ උපචාරතො ආරොපෙත්වා පුන තං සමුදායං දඩ්ඪප්පදෙසසඞ්ඛාතඡිද්දසම්බන්ධීභාවෙන ‘‘දඩ්ඪස්ස පටස්ස ඡිද්ද’’න්ති වොහරන්ති, එවමිධාපි ඉත්ථියා මග්ගප්පදෙසවොහාරං සමුදායභූතාය ඉත්ථියා ආරොපෙත්වා පුන තං ඉත්ථිං සන්ථතමග්ගසම්බන්ධිනිං කත්වා සන්ථතාය ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙනාතිආදි වුත්තං. සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.61-62) පනෙත්ථ ‘‘එකදෙසෙ සමුදායවොහාරො’’ති වුත්තං, තං න [Pg.147] යුත්තං අවයවවොහාරෙන සමුදායස්සෙව පතීයමානත්තා. ඉතරථා හි සන්ථතාය වච්චමග්ගෙනාති ඉත්ථිලිඞ්ගතා මග්ගසම්බන්ධිතා ච න සියා, එකදෙසෙ සමුදායොපචාරස්ස පන එකදෙසොව අත්ථො සාඛාය ඡිජ්ජමානාය රුක්ඛො ඡිජ්ජතීතිආදීසු විය.

61-2. 'For one who is practicing' refers to one who has undertaken insight meditation. 'What is clung to' is said with reference to the body faculty. 'Touches with what is clung to' means 'is touched by the clung-to body'; the meaning should be understood with a passive construction. Alternatively, the meaning is that a bhikkhu acting thus does not touch anything clung to with what is clung to. 'They will apply a pretext' means they will establish a pretext, or they will contrive one. 'Having distinguished by divisions such as "covered"' means having specified with qualifiers such as "covered." 'Of a covered one' is the use of a term for a part applied to the whole, as in 'the hole of a burnt cloth.' For just as only a part of the cloth is in fact called 'burnt,' they apply this term for a part metaphorically to the whole cloth, and then, by making that whole related to the hole which is the burnt area, they speak of 'the hole of the burnt cloth.' So too here, having applied the term for the region of the path of a woman to the woman who is the whole, and then having made that woman related to the covered path, it is said 'by the fecal passage of a covered woman,' etc. In the Sāratthadīpanī it is said on this point, 'It is the use of a term for the whole applied to a part,' but that is not correct, because it is the whole that is understood by the term for the part. Otherwise, in 'by the fecal passage of a covered woman,' the feminine gender and the connection to the path would not be possible. But the metaphorical use of the whole for a part has the meaning of only the part, as in 'the tree is cut when a branch is cut.'

වත්ථාදීනි මග්ගස්ස අන්තො අප්පවෙසෙත්වා බහියෙව වෙඨනං සන්ධාය ‘‘පලිවෙඨෙත්වා’’ති වුත්තං. සමුදායෙ අවයවූපචාරෙනෙව භික්ඛුපි සන්ථතො නාමාතිආදි වුත්තං. යත්තකෙ පවිට්ඨෙති තිලබීජමත්තෙ පවිට්ඨෙ. අක්ඛිනාසාදීනං සන්ථතත්තෙපි යථාවත්ථුකමෙවාති ආහ ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයන්තිආදි. ඛාණුං ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටන්ති ඉත්ථිනිමිත්තස්ස අන්තො ඛාණුං පවෙසෙත්වා සමතලං, අතිරිත්තං වා ඨිතං ඛාණුං සචෙ ඝට්ටෙති, ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටං පවෙසාභාවතො. සචෙ පන ඊසකං අන්තො අල්ලොකාසෙ පවෙසෙත්වා ඨිතං අනුපාදින්නමෙව ඛාණුසීසං අඞ්ගජාතෙන ඡුපති, පාරාජිකමෙව. තස්ස තලන්ති වෙළුනළාදිකස්ස අන්තොතලං. බහිද්ධා ඛාණුකෙති අන්තො පවෙසිතවෙළුපබ්බාදිකස්ස බහි නික්ඛන්තසීසං සන්ධාය වුත්තං. යථා ච ඉත්ථිනිමිත්තෙතිආදීසු යථා ඉත්ථියා පස්සාවමග්ගෙ ඛාණුං කත්වා ඝට්ටනාදිකං වුත්තං, එවං සබ්බත්ථ වච්චමග්ගාදීසුපි ලක්ඛණං වෙදිතබ්බන්ති අත්ථො.

The term 'having wrapped around' is said with reference to wrapping only on the outside, without having inserted cloth and other items into the path. By metaphorical use of a part for the whole, it is said that even a bhikkhu is called 'covered,' and so on. 'As much as it enters' means when as much as a sesame seed has entered. Even when the eyes, nose, and so on are covered, it is according to the actual case; therefore, it is said, 'in a field for a grave offense, it is a grave offense,' and so on. 'For one who rubs a stump, it is a dukkaṭa offense' means: if one, having inserted a stump inside the female genital, rubs the stump that is placed level with or protruding from it, for the one rubbing, it is a dukkaṭa offense due to the absence of penetration. But if one touches with the genital organ the non-sentient tip of a stump that has been placed having entered slightly into the wet space inside, it is a pārājika offense. 'Its surface' means the inner surface of bamboo, reeds, and the like. 'The stump outside' is said with reference to the tip of a bamboo joint or the like that has emerged outside after being inserted inside. And just as in the case of 'the female genital,' etc., as when a stump is placed in a woman's urinary passage and rubbing, etc., are described, so too in all cases, such as the fecal passage, the characteristic should be understood—this is the meaning.

රාජපච්චත්ථිකාදිචතුක්කභෙදකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Fourfold Classification Beginning with the King's Enemies

65. කෙරාටිකාති වඤ්චකා. පඨමං ඉත්ථිධුත්තමෙව දස්සෙත්වා ඉදානි ඉතරධුත්තෙපි සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘ඉත්ථිධුත්තසුරාධුත්තාදයො වා’’ති වුත්තං.

65. 'Deceitful' means swindlers. First, having shown only the profligate with women, now, in order to include other profligates as well, it is said: 'or profligates with women, drunkards, and so on.'

ආපත්තානාපත්තිවාරවණ්ණනා

The Explanation of the Section on Offenses and Non-offenses

66. පටිඤ්ඤාතකරණං නත්ථි සෙවෙතුකාමතා මග්ගෙන මග්ගප්පටිපත්තීති ද්වින්නං අඞ්ගානං සිද්ධත්තා. දූසිතස්ස පන මග්ගෙන මග්ගප්පටිපත්ති එවමෙකං අඞ්ගං සිද්ධං, සෙවෙතුකාමතාසඞ්ඛාතං සාදියනං අසිද්ධං. තස්මා සො පුච්ඡිත්වා ‘‘සාදියි’’න්ති වුත්තපටිඤ්ඤාය නාසෙතබ්බො. තත්ථෙවාති වෙසාලියං මහාවනෙ එව. සබ්බඞ්ගගතන්ති සබ්බකායගතං. ‘‘ලොහිතං වියා’’ති වුත්තත්තා කෙසාදීනං විනිමුත්තට්ඨානෙ සබ්බත්ථාති ගහෙතබ්බං. නිච්චමෙව උම්මත්තකො හොතීති [Pg.148] යස්ස පිත්තකොසතො පිත්තං චලිත්වා සබ්බදා බහි නික්ඛන්තං හොති, තං සන්ධාය වුත්තං. යස්ස පන පිත්තං චලිත්වා පිත්තකොසෙයෙව ඨිතං හොති, කදාචි වා නික්ඛන්තං පුන නික්ඛමති, සොපි අන්තරන්තරා සඤ්ඤං පටිලභති භෙසජ්ජෙන ච පකතිආරොග්‍යං පටිලභතීති වෙදිතබ්බං.

66. There is no making of a confession, because of the accomplishment of two factors: the desire to engage and the penetration of the path by the path. But for one who has been violated, one factor, the penetration of the path by the path, is accomplished; however, the consent, known as 'the desire to engage,' is not accomplished. Therefore, he should be questioned, and when he confesses by saying, 'I consented,' he is to be expelled. 'There' means right in the Great Forest at Vesālī. 'Pervading all limbs' means pervading the whole body. Since it is said 'like blood,' it should be understood as being everywhere in places free from hair and so on. 'One who is always insane': this is said referring to one whose bile, having been agitated from the gallbladder, is always flowing out. But it should be understood that one whose bile, having been agitated, remains right in the gallbladder, or which, having sometimes flowed out, flows out again—he too intermittently regains perception and, through medicine, recovers his normal health.

පදභාජනීයවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the Analysis of Terms is concluded.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Miscellaneous Section

පකිණ්ණකන්ති වොමිස්සකනයං. සමුට්ඨානන්ති උප්පත්තිකාරණං. කිරියාතිආදි නිදස්සනමත්තං අකිරියාදීනම්පි සඞ්ගහතො. වෙදනාය සහ කුසලඤ්ච වෙදිතබ්බන්ති යොජෙතබ්බං. සබ්බසඞ්ගාහකවසෙනාති සබ්බෙසං සික්ඛාපදානං සඞ්ගාහකවසෙන ‘‘කායො වාචා කායවාචා කායචිත්තං වාචාචිත්තං කායවාචාචිත්ත’’න්ති එවං වුත්තානි ඡ ආපත්තිසමුට්ඨානානි. සමුට්ඨානාදයො හි ආපත්තියා එව හොන්ති, න සික්ඛාපදස්ස. තංතංසික්ඛාපදස්ස නියතආපත්තියා එව ගහණත්ථං පන සික්ඛාපදසීසෙන සමුට්ඨානාදීනං කථනං. එවඤ්හි ආපත්තිවිසෙසො පඤ්ඤායති ආපත්ති-සද්දස්ස සබ්බාපත්තිසාධාරණත්තා, ඉමෙසු පන ඡසු සමුට්ඨානෙසු පුරිමානි තීණි අචිත්තකානි, පච්ඡිමානි සචිත්තකානි. සමාසතො තං ඉමං පකිණ්ණකං විදිත්වා වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. ඡ සමුට්ඨානානි එතස්සාති ඡසමුට්ඨානං. එවං සෙසෙසුපි.

'Miscellaneous' means a mixed method. 'Origin' means the cause of arising. 'Action, etc.' is merely illustrative, so as to include non-action and so on. It should be construed as: 'and what is wholesome should be understood together with feeling.' 'By way of being all-inclusive' means by way of being inclusive of all training rules; thus the six origins of offenses are stated as follows: 'body, speech, body and speech, body and mind, speech and mind, body, speech, and mind.' For origin and so on pertain only to the offense, not to the training rule. However, the discussion of origin, etc., under the heading of the training rule is for the purpose of grasping the specific offense associated with that particular training rule. For thus the particular offense is discerned, since the word 'offense' is common to all offenses. Among these six origins, the first three are without intention, while the latter three are with intention. In summary, the connection is: 'having understood this miscellaneous section, it is to be understood....' That which has six origins is 'of six origins.' The same applies to the rest.

අත්ථි කථිනසමුට්ඨානන්තිආදි සමුට්ඨානසීසවසෙන ද්විසමුට්ඨානඑකසමුට්ඨානානං දස්සනං. තෙරස හි සමුට්ඨානසීසානි පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං අදින්නාදානසමුට්ඨානං සඤ්චරිත්තසමුට්ඨානං සමනුභාසනසමුට්ඨානං කථිනසමුට්ඨානං එළකලොමසමුට්ඨානං පදසොධම්මසමුට්ඨානං අද්ධානසමුට්ඨානං ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානං ධම්මදෙසනාසමුට්ඨානං භූතාරොචනසමුට්ඨානං චොරීවුට්ඨාපනසමුට්ඨානං අනනුඤ්ඤාතසමඋට්ඨානන්ති. තත්ථ අත්ථි ඡසමුට්ඨානන්ති ඉමිනා සඤ්චරිත්තසමුට්ඨානං වුත්තං, පඤ්චසමුට්ඨානස්ස අභාවතො ‘‘අත්ථි පඤ්චසමුට්ඨාන’’න්ති අවත්වා ‘‘අත්ථි චතුසමුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං, ඉමිනා ච අද්ධානසමුට්ඨානං අනනුඤ්ඤාතසමුට්ඨානඤ්ච සඞ්ගහිතං. යඤ්හි පඨමතතියචතුත්ථඡට්ඨෙහි සමුට්ඨානෙහි සමුට්ඨාති[Pg.149], ඉදං අද්ධානසමුට්ඨානං. යං පන දුතියතතියපඤ්චමඡට්ඨෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං අනනුඤ්ඤාතසමුට්ඨානං. අත්ථි තිසමුට්ඨානන්ති ඉමිනා අදින්නාදානසමුට්ඨානං භූතාරොචනසමුට්ඨානඤ්ච සඞ්ගහිතං. යඤ්හි සචිත්තකෙහි තීහි සමුට්ඨාති, ඉදං අදින්නාදානසමුට්ඨානං. යං පන අචිත්තකෙහි තීහි සමුට්ඨාති, ඉදං භූතාරොචනසමුට්ඨානං. අත්ථි කථිනසමුට්ඨානන්තිආදිනා පන අවසෙසසමඋට්ඨානසීසවසෙන ද්විසමුට්ඨානං එකසමුට්ඨානඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ හි යං තතියඡට්ඨෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං කථිනසමුට්ඨානං නාම. යං පන පඨමචතුත්ථෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං එළකලොමසමුට්ඨානං. යං ඡට්ඨෙනෙව සමුට්ඨාති, ඉදං ධුරනික්ඛෙපසමුට්ඨානං, ‘‘සමනුභාසනසමඋට්ඨාන’’න්තිපි තස්සෙව නාමං. ඉති සරූපෙන අට්ඨ ආපත්තිසීසානි දස්සිතානි. ආදිසද්දෙන පනෙත්ථ අවසෙසානි පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානපදසොධම්මථෙය්‍යසත්ථධම්මදෙසනාචොරීවුට්ඨාපනසමුට්ඨානානි පඤ්චපි සමුට්ඨානසීසානි සඞ්ගහිතානි. තත්ථ යං කායචිත්තතො සමුට්ඨාති, ඉදං පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං. යං දුතියපඤ්චමෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං පදසොධම්මසමුට්ඨානං. යං චතුත්ථඡට්ඨෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානං. යං පඤ්චමෙනෙව සමුට්ඨාති, ඉදං ධම්මදෙසනාසමඋට්ඨානං. යං පඤ්චමඡට්ඨෙහි සමුට්ඨාති, ඉදං චොරීවුට්ඨාපනසමුට්ඨානං. එත්ථ ච පච්ඡිමෙසු තීසු සචිත්තකසමුට්ඨානෙසු එකෙකසමුට්ඨානවසෙන එකසමුට්ඨානානි තිවිධානි. ද්විසමුට්ඨානානි පන පඨමචතුත්ථෙහි වා දුතියපඤ්චමෙහි වා තතියඡට්ඨෙහි වා චතුත්ථඡට්ඨෙහි වා පඤ්චමඡට්ඨෙහි වා සමුට්ඨානවසෙන පඤ්චවිධානීති වෙදිතබ්බානි.

The phrase beginning 'There is the Kathina origin, etc.' indicates the two-origin and single-origin offenses by way of the origin-headings. Indeed, there are thirteen origin-headings: the first pārājika origin, the stealing origin, the matchmaking origin, the formal admonition origin, the Kathina origin, the sheep’s wool origin, the causing-to-recant origin, the long-journey origin, the origin of travelling with thieves, the Dhamma-teaching origin, the origin of reporting a true offense, the origin of raising up a thieving nun, and the unapproved-action origin. Here, by 'There is that of six origins,' the matchmaking origin is stated. Since there is no five-origin offense, it is not said, 'there is that of five origins,' but it is said, 'there is that of four origins'; by this, the long-journey origin and the unapproved-action origin are included. For whichever training rule arises from the first, third, fourth, and sixth origins is the long-journey origin. Whichever training rule arises from the second, third, fifth, and sixth origins is the unapproved-action origin. By 'There is that of three origins,' the stealing origin and the origin of reporting a true offense are included. For whichever training rule arises from the three origins with intention is the stealing origin. Whichever training rule arises from the three origins without intention is the origin of reporting a true offense. By 'There is the Kathina origin, etc.,' it includes the two-origin and single-origin offenses by way of the remaining origin-headings. Here, whichever training rule arises from the third and sixth origins is called the Kathina origin. Whichever training rule arises from the first and fourth origins is the sheep’s wool origin. Whichever training rule arises solely from the sixth origin is the origin of laying down the yoke; 'the formal admonition origin' is also a name for that very thing. Thus, eight offense-headings are shown in their own form. By the word 'etc.' here, the remaining five origin-headings are included: the first pārājika origin, the causing-to-recant origin, the origin of travelling with thieves, the Dhamma-teaching origin, and the origin of raising up a thieving nun. Here, whichever training rule arises from body and mind is the first pārājika origin. Whichever training rule arises from the second and fifth origins is the causing-to-recant origin. Whichever training rule arises from the fourth and sixth origins is the origin of travelling with thieves. Whichever training rule arises solely from the fifth origin is the Dhamma-teaching origin. Whichever training rule arises from the fifth and sixth origins is the origin of raising up a thieving nun. And here, among the latter three origins with intention, the single-origin offenses are of three kinds by way of arising from each one. The two-origin offenses, however, should be understood as being of five kinds by way of arising from the first and fourth, or the second and fifth, or the third and sixth, or the fourth and sixth, or the fifth and sixth origins.

එවං සමුට්ඨානවසෙන සබ්බසික්ඛාපදානි තෙරසධා දස්සෙත්වා ඉදානි කිරියාවසෙන පඤ්චධා දස්සෙතුං තත්‍රාපීතිආදි වුත්තං. කිඤ්චීති සික්ඛාපදං. කිරියතොති පථවීඛණනාදි (පාචි. 84-85) විය කායවචීවිඤ්ඤත්තිජනිතකම්මතො. අකිරියතොති පඨමකථිනාදි (පාරා. 459 ආදයො) විය කත්තබ්බස්ස අකරණෙනෙව. කිරියාකිරියතොති අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා හත්ථතො චීවරපටිග්ගහණාදි (පාරා. 508 ආදයො) විය. සියා කිරියතො, සියා අකිරියතො රූපියපටිග්ගහණාදි (පාරා. 582 ආදයො) විය, සියා කිරියතො, සියා කිරියාකිරියතො කුටිකාරාදි (පාරා. 342) විය. වීතික්කමසඤ්ඤාය අභාවෙන විමොක්ඛො අස්සාති සඤ්ඤාවිමොක්ඛන්ති මජ්ඣෙපදලොපීසමාසො දට්ඨබ්බො. චිත්තඞ්ගං ලභති සචිත්තකසමුට්ඨානෙහෙව [Pg.150] සමුට්ඨහනතො. ඉතරන්ති යස්ස චිත්තඞ්ගනියමො නත්ථි, තං, අනාපත්තිමුඛෙන චෙතං සඤ්ඤාදුකං වුත්තං, ආපත්තිමුඛෙන සචිත්තකදුකන්ති එත්තකමෙව විසෙසො, අත්ථතො සමානාව.

Having thus shown all the training rules in thirteen ways according to their origins, now, in order to show them in five ways according to action, the passage beginning 'therein also' is stated. 'A certain' refers to a training rule. 'By action' means from a deed arising from bodily or verbal intimation, like digging the ground. 'By non-action' means simply by not doing what should be done, like the first Kathina offense. 'By action-and-non-action' means like receiving a robe from the hand of an unrelated bhikkhunī. It arises 'sometimes by action, sometimes by non-action,' like accepting gold and silver; it arises 'sometimes by action, sometimes by action-and-non-action,' like having a hut built. 'Freed by perception' should be understood as a compound with an elided middle term, meaning 'there is freedom for him through the absence of the perception of transgression.' It has the 'mind-factor' because it arises only from origins that are with intention. 'The other' refers to that for which there is no fixed rule about the mind-factor. This pair concerning perception is stated from the perspective of non-offense; from the perspective of offense, the pair concerning intention is stated. This is the only difference; in meaning, they are the same.

කායවචීද්වාරෙහි ආපජ්ජිතබ්බම්පි කායකම්මෙ වා වචීකම්මෙ වා සඞ්ගය්හති. තත්ථ බාහුල්ලවුත්තිතො අදින්නාදානමුසාවාදාදයො වියාති අත්ථි සික්ඛාපදං කායකම්මන්තිආදිනා කායකම්මං වචීකම්මඤ්චාති දුකමෙව වුත්තං, විභාගතො පන කායවචීකම්මෙන සද්ධිං තිකමෙව හොති. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා) වුත්තං ‘‘සබ්බා ච කායකම්මවචීකම්මතදුභයවසෙන තිවිධා හොන්තී’’ති. තතොයෙව ඉධාපි අදින්නාදානාදීසු (පාරා. 89) කායකම්මවචීකම්මන්ති තදුභයවසෙන දස්සිතං. අත්ථි පන සික්ඛාපදං කුසලන්තිආදි ආපත්තිසමුට්ඨාපකචිත්තවසෙන කාරියෙ කාරණොපචාරෙන වුත්තං, න පන ආපත්තියා කුසලාදිපරමත්ථධම්මතාවසෙන ආපත්තියා සම්මුතිසභාවත්තා. කුසලාකුසලාදිපරමත්ථධම්මෙ උපාදාය හි භගවතා ආපත්තිසම්මුති පඤ්ඤත්තා. වක්ඛති හි ‘‘යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං කුසල’’න්තිආදි (පාරා. අට්ඨ. 1.66 පකණ්ණකකථා). න හි භගවතො ආණායත්තා ආපත්ති කුසලාදිපරමත්ථසභාවා හොති අනුපසම්පන්නානං ආදිකම්මිකානඤ්ච ආපත්තිප්පසඞ්ගතො, තස්සා දෙසනාදීහි විසුද්ධිඅභාවප්පසඞ්ගතො ච. න හි කාරණබලෙන උප්පජ්ජමානා කුසලාදිසභාවා ආපත්ති අනුපසම්පන්නාදීසු නිවත්තති, උප්පන්නාය ච තස්සා කෙනචි විනාසො න සම්භවති. සරසවිනාසතො දෙසනාදිනා ච ආපත්ති විගච්ඡතීති වචනමත්ථි, න පන තෙන අකුසලාදි විගච්ඡති. පිතුඝාතාදිකම්මෙන හි පාරාජිකං ආපන්නස්ස භික්ඛුනො ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා භික්ඛුභාවපරිච්චාගෙන පාරාජිකාපත්ති විගච්ඡති, න පාණාතිපාතාදිඅකුසලං ආනන්තරියාදිභාවතො. තස්මා දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහාදිදසඅත්ථවසෙ (පාරා. 39; පරි. 2) පටිච්ච භගවතා යථාපච්චයං සමුප්පජ්ජමානෙ කුසලාකුසලාදිනාමරූපධම්මෙ උපාදාය පඤ්ඤත්තා සම්මුතියෙව ආපත්ති, සා ච යථාවිධිපටිකම්මකරණෙන විගතා නාම හොතීති වෙදිතබ්බං, තෙනාහ ද්වත්තිංසෙව හි ආපත්තිසමුට්ඨාපකචිත්තානීතිආදි. ආපත්තිසමුට්ඨාපකත්තෙනෙව හෙත්ථ කුසලාදීනං ආපත්තිතො භෙදො සිද්ධො. න [Pg.151] හි තංසමුට්ඨිතස්ස තතො අභෙදො යුත්තො සමුට්ඨානසමුට්ඨිතභෙදබ්‍යවහාරුපච්ඡෙදප්පසඞ්ගතො. සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.66 පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා) පන ආපත්තියා පරමත්ථතො කුසලත්තමෙව න සම්භවති ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකතං, නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසල’’න්ති වචනතො, ‘‘අකුසලත්තං පන අබ්‍යාකතත්තඤ්ච ආපත්තියා සම්භවතී’’ති සඤ්ඤාය කුසලචිත්තසමුට්ඨානක්ඛණෙපි රූපාබ්‍යාකතත්තං ආපත්තියා සමත්ථෙතුං යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං කුසලං, ඉතරෙහි ඉතරන්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.66 පකිණ්ණකකථා) ඉමං අට්ඨකථාවචනං නිස්සාය වුත්තං ‘‘යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජතීති යං සික්ඛාපදසීසෙ ගහිතං ආපත්තිං කුසලචිත්තසමඞ්ගී ආපජ්ජති, ඉමිනා පන වචනෙන තං කුසලන්ති ආපත්තියා වුච්චමානො කුසලභාවො පරියායතො, න පරමත්ථතොති දස්සෙති. කුසලචිත්තෙන හි ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො සවිඤ්ඤත්තිකං අවිඤ්ඤත්තිකං වා සික්ඛාපදවීතික්කමාකාරප්පවත්තං රූපක්ඛන්ධසඞ්ඛාතං අබ්‍යාකතාපත්තිං ආපජ්ජතී’’ති. තත්ථ යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජතීති ඉමං වචනං උද්දිස්ස ‘‘ඉමිනා පන වචනෙන තං කුසලන්ති ආපත්තියා වුච්චමානො කුසලභාවො පරියායතො, න පරමත්ථතොති දස්සෙතී’’ති වුත්තං, එවං ඉතරෙහි ඉතරන්ති වචනෙන ‘‘යං අකුසලචිත්තෙන ආපජ්ජහි, තං අකුසලං, යං අබ්‍යාකතචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං අබ්‍යාකත’’න්ති ඉමස්ස අත්ථස්ස වුත්තත්තා ඉතරෙහීති වචනං උද්දිස්ස ‘‘ඉමිනාපි වචනෙන ඉතරන්ති ආපත්තියා වුච්චමානො අකුසලභාවො අබ්‍යාකතභාවො ච පරියායතො දස්සෙතී’’ති වත්තබ්බං. එවං අවත්වා කුසලපක්ඛෙ එව කථනස්ස කාරණං න පස්සාම. යං පන ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලන්තිආදිවචනං කාරණත්තෙන වුත්තං, තම්පි අකාරණං යං අකුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං අකුසලන්තිආදිනා හෙට්ඨා වුත්තනයෙන අකුසලාදිභාවස්ස පරියායදෙසිතත්තා, ආපත්තියා කුසලවොහාරස්ස අයුත්තතාය නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසලන්ති වුත්තත්තා ච. ආපත්තියා හි කුසලචිත්තසමුට්ඨිතත්තෙපි භගවතා පටික්ඛිත්තභාවෙන සාවජ්ජධම්මත්තා කාරණූපචාරෙනාපි අනවජ්ජකුසලවොහාරො න යුත්තො සාවජ්ජානවජ්ජානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධත්තා. යථා ආකාසාදිසම්මුතිසච්චානං උප්පන්නතාදිවොහාරො විය ජාතිජරාභඞ්ගානං උප්පන්නතාදිවොහාරො අනවට්ඨානාදිදෙසතො අයුත්තො, එවමිධාපි කුසලවොහාරො අයුත්තො විරුද්ධත්තා. අකුසලාදිවොහාරො පන යුත්තො[Pg.152], කාරණූපචාරෙන පන අකුසලාදිසභාවතා යථාවුත්තදොසානතිවත්තනතො. සුත්තස්සාපි හි යථා සුත්තසුත්තානුලොමාදීහි විරොධො න හොති, තථෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො.

What is to be incurred through the doors of body and speech is included in bodily action or verbal action. Therefore, because of their prevalence therein, like theft, false speech, and so on, by the words 'there is a training rule that is bodily action,' etc., only the dyad of 'bodily action and verbal action' is stated. But by way of division, together with bodily-and-verbal action, it becomes a triad. For that very reason, it is stated in the commentary on the Mātikā: 'And all are threefold by way of bodily action, verbal action, and both.' Therefore here too, in regard to theft and so on, it is shown by way of both, as 'bodily action and verbal action.' However, the statement 'There is a training rule that is skillful,' etc., is said by way of the mind that originates the offense, through a figurative application of the cause to the effect, but not by way of the offense itself having the ultimate nature of being skillful, etc., because an offense has a conventional nature. For it is based on ultimate phenomena such as the skillful and unskillful that the Blessed One laid down the convention of an offense. For it will be said: 'What one incurs with a skillful mind, that is skillful,' etc. For an offense dependent on the Blessed One's command does not have the ultimate nature of being skillful, etc., as this would entail an offense for the unordained and for beginners, and would also entail the impossibility of being purified from it by confession and so on. For an offense that has the nature of being skillful, etc., arising through the force of a cause, does not cease in the case of the unordained and others; and once it has arisen, its destruction by any means is not possible. There is the saying that an offense is removed by its own perishing nature and by confession and so on, but the unskillful, etc., is not removed by that. For in the case of a bhikkhu who has incurred a pārājika offense through an act such as patricide, the pārājika offense is removed by his abandoning the bhikkhu-state and taking up the lay-person's guise, but the unskillful kamma of destroying life, etc., is not removed, because of its nature as an act with immediate results. Therefore, it should be understood that an offense is just a convention laid down by the Blessed One in dependence on the ten benefits, such as the suppression of the difficult to manage, and based upon the skillful, unskillful, and other mental and material phenomena that arise according to conditions; and this offense is said to be removed by performing the remedy according to the rule. For that reason it is said: 'There are just thirty-two minds that originate an offense,' etc. Here, the distinction of the skillful and so on from the offense is established precisely by their being the originators of the offense. For it is not proper for that which has arisen from something to be non-distinct from it, as this would entail the annulment of the conventional usage of the distinction between the origin and what has arisen from it. In the Sāratthadīpanī, however, the quality of being skillful is ultimately not possible for an offense, based on the passage: 'An offense-case might be unskillful or indeterminate; there is no offense-case that is skillful.' With the perception that 'unskillfulness and indeterminacy, however, are possible for an offense,' in order to establish for the offense the indeterminacy of matter even at the moment of its arising from a skillful mind, relying on this commentary statement, 'What one incurs with a skillful mind, that is skillful; with the others, the others,' it is said: '"What one incurs with a skillful mind" means the offense defined at the head of the training rule that one endowed with a skillful mind incurs. This statement shows that the quality of being skillful spoken of in regard to the offense is figurative, not ultimate. For one who incurs an offense with a skillful mind incurs an indeterminate offense, classified as the material aggregate, which proceeds in the manner of a transgression of the training rule, whether communicative or non-communicative.' Therein, having cited the statement 'what one incurs with a skillful mind,' it is said: 'This statement shows that the quality of being skillful spoken of in regard to the offense is figurative, not ultimate.' Similarly, since the statement 'with the others, the others' expresses the meaning 'what one incurs with an unskillful mind, that is unskillful; what one incurs with an indeterminate mind, that is indeterminate,' one should, having cited the statement 'with the others,' also say: 'This statement too shows that the qualities of being unskillful and indeterminate spoken of in regard to the offense are figurative.' Not saying so, we do not see a reason for speaking only about the skillful side. As for the statement 'an offense-case might be unskillful,' etc., which was cited as a reason, that too is not a valid reason, because, by the method stated below, the qualities of being unskillful, etc., are taught figuratively in the passage 'what one incurs with an unskillful mind, that is unskillful,' etc., and because it is said 'there is no offense-case that is skillful' due to the impropriety of the designation 'skillful' for an offense. For even if an offense originates from a skillful mind, since it is a blameworthy thing rejected by the Blessed One, even by a figurative application of the cause, the designation 'blameless skillful' is not proper, because the blameworthy and the blameless are mutually contradictory. Just as the designation 'arisen,' etc., for birth, aging, and dissolution is improper because of faults such as leading to an infinite regress—like the designation 'arisen,' etc., for conventional truths such as space—so too here the designation 'skillful' is improper because of the contradiction. The designation 'unskillful,' etc., however, is proper by way of a figurative application of the cause; but its having the nature of unskillful, etc., is not proper, as it does not escape the aforementioned faults. For the meaning of a sutta, too, should be taken in such a way that there is no contradiction with other suttas, what conforms to the suttas, and so on.

යං පන වුත්තං ‘‘කුසලචිත්තෙන හි ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො…පෙ… රූපක්ඛන්ධසඞ්ඛාතං අබ්‍යාකතාපත්තිං ආපජ්ජතී’’ති, තං අයුත්තමෙව රූපක්ඛන්ධස්ස ඛණිකතාය ආපත්තියාපි දෙසනාදිපටිකම්මං විනාව පටිපස්සද්ධිප්පසඞ්ගතො. රූපපරම්පරා ආපත්තීති චෙ? තන්න, පටිකම්මෙනාපි අවිගමප්පසඞ්ගතො. න හි රූපසන්තතිදෙසනාදීහි විගච්ඡති සකාරණායත්තත්තා, ඉති සබ්බථා ආපත්තියා පරමත්ථතා අයුත්තා, එතෙනෙව යං වුත්තං ‘‘නිපජ්ජිත්වා නිරොධසමාපන්නස්ස සහසෙය්‍යවසෙන තථාකාරප්පවත්තරූපධම්මස්සෙව ආපත්තිභාවතො’’තිආදි, තම්පි පටිසිද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. ඉධ පන නිරොධසමාපන්නානං රූපධම්මමෙව පටිච්ච උප්පන්නත්තා ආපත්ති අචිත්තා අවෙදනා, අඤ්ඤත්ථ පන සචිත්තා සවෙදනාව, සබ්බත්ථාපි පඤ්ඤත්තිසභාවාති වෙදිතබ්බා. තෙනෙව දුට්ඨදොසසික්ඛාපදට්ඨකථායං ආපත්තියා අකුසලාදිසභාවං පරපරිකප්පිතං නිසෙධෙතුං ‘‘ආදිකම්මිකස්ස අනාපත්තිවචනතො…පෙ… පණ්ණත්තිමත්තමෙව ආපත්තාධිකරණන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති සයමෙව වක්ඛති, තස්මා ‘‘තංතංකුසලාදිධම්මසමුප්පත්තියා භගවතා පඤ්ඤත්තා ආපත්තිසම්මුති සමුට්ඨිතා’’ති ච, ‘‘යාව පටිප්පස්සද්ධිකාරණා තිට්ඨතී’’ති ච, ‘‘පටිප්පස්සද්ධිකාරණෙහි විනස්සතී’’ති ච වොහරීයති. ආපත්තියා ච සම්මුතිසභාවත්තෙපි හි සඤ්චිච්ච තං ආපජ්ජන්තස්ස, පටිකිරියං අකරොන්තස්ස ච අනාදරෙ අකුසලරාසි චෙව සග්ගමග්ගන්තරායො ච හොතීති ලජ්ජිනො යථාවිධිං නාතික්කමන්ති, අනතික්කමනප්පච්චයා ච තෙසං අනන්තප්පභෙදා සීලාදයො ධම්මා පරිවඩ්ඪන්තීති ගහෙතබ්බං. ද්වත්තිංසෙවාති නියමො ආපත්තිනිමිත්තානං කායවචීවිඤ්ඤත්තීනං එතෙහෙව සමුප්පජ්ජනතො කතො, න පන සබ්බාපත්තීනම්පි එතෙහෙව සමුප්පජ්ජනතො. නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තානඤ්හි ඣානනිරොධසමාපන්නානඤ්ච අවිඤ්ඤත්තිජනකෙහි විපාකඅප්පනාචිත්තෙහි චෙව රූපධම්මෙහි ච සහසෙය්‍යාදිආපත්ති සම්භවති.

But as to what was said, 'For one who incurs an offense with a skillful mind... incurs an indeterminate offense classified as the material aggregate,' that is indeed improper. This is because, due to the momentariness of the material aggregate, it would follow that the offense itself would subside even without the remedy of confession and so on. If it is said that the offense is a succession of matter, that is not so, because it would follow that it would not be removed even by a remedy. For a continuity of matter is not removed by confession and so on, because it is dependent on its own causes. Thus, in every way, it is improper for an offense to be an ultimate reality. For this very reason, it should be understood that what was said—'for one lying down who has attained cessation, the offense of lying down together consists of the material phenomena that occur in that way'—is also refuted. Here, however, in the case of those who have attained cessation, because the offense arises in dependence only on material phenomena, the offense is without mind and without feeling. But elsewhere, it is indeed with mind and with feeling. It should be understood that in all cases it has the nature of a concept. For that very reason, in the commentary on the Duṭṭhadosa training rule, in order to negate the speculation by others that an offense has the nature of being unskillful, etc., the author himself will say: 'From the statement of no-offense for a beginner... it should be understood that an offense-case is a mere concept.' Therefore, it is conventionally said: 'The convention of an offense, laid down by the Blessed One, has arisen from the arising of this or that skillful or other state'; 'It persists until there is a cause for its subsiding'; and 'It is destroyed by the causes for its subsiding.' For even though an offense has a conventional nature, for one who intentionally incurs it and, out of disrespect, does not perform the remedy, there is an accumulation of the unskillful and an obstruction to heaven and the path. Thus, the conscientious do not transgress according to the procedure. And it should be understood that because they do not transgress, their qualities of endless varieties, such as virtue, increase. The restriction 'just thirty-two' is made because the bodily and verbal intimations, which are the signs of an offense, arise only from these, but not because all offenses also arise only from them. For in the case of those who are sleeping after having lain down and of those who have attained jhāna and cessation, an offense such as lying down together is possible, arising from resultant minds and absorption minds, which do not produce intimation, and from material phenomena.

දසාති කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතුද්වයෙන සහ අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි. පඤ්ඤත්තිං අජානිත්වා ඉද්ධිවිකුබ්බනාදීසු අභිඤ්ඤානං ආපත්තිසමුට්ඨාපකත්තං වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච කිඤ්චි සික්ඛාපදං අකුසලචිත්තමෙව, කිඤ්චි [Pg.153] කුසලාබ්‍යාකතවසෙන ද්විචිත්තං, කිඤ්චි තිචිත්තන්ති අයමෙව භෙදො ලබ්භති, නාඤ්ඤොති වෙදිතබ්බං. කිරියාසමුට්ඨානන්ති පරූපක්කමෙන ජායමානං අඞ්ගජාතාදිචලනං සාදියනචිත්තසඞ්ඛාතෙ සෙවනචිත්තෙ උප්පන්නෙ තෙන චිත්තෙන සමුප්පාදිතමෙව හොතීති වුත්තං ඉතරථා ‘‘සියා කිරියසමුට්ඨානං, සියා අකිරියසමුට්ඨාන’’න්ති වත්තබ්බතො.

The ten are: the eight great functional cittas together with the two functional, rootless mind-consciousness elements. It should be understood that without knowing the concept, the higher knowledges in matters of psychic powers, transformations, and so on, have the nature of originating offenses. And here, it should be understood that some training rules pertain only to unwholesome cittas; some, by way of wholesome and indeterminate, to two cittas; and some to three cittas. This distinction alone is found, no other. It is said to be ‘arising from functional consciousness’ because the movement of the sexual organ and so on, which occurs through another’s effort, is indeed produced by that very citta when the impulsion citta, reckoned as the consenting citta, has arisen; otherwise, it would have to be said: ‘It might arise from functional consciousness, or it might arise from non-functional consciousness.’

යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.66 පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා) වුත්තං ‘‘කිරියසමුට්ඨානන්ති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තං පරූපක්කමෙ සති සාදියන්තස්ස අකිරියසමුට්ඨානභාවතො’’තිආදි, තං න ගහෙතබ්බං පඨමපාරාජිකස්ස අකිරියසමුට්ඨානතාය පාළිඅට්ඨකථාසු අවුත්තත්තා. ‘‘මනොද්වාරෙ ආපත්ති නාම නත්ථී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා; පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) හි වුත්තං. කථඤ්හි නාම පරූපක්කමෙන මෙථුනං සාදියන්තො අත්තනො අඞ්ගජාතාදිකායචලනං න සාදියෙය්‍ය, සාදියනචිත්තානුගුණමෙව පන සකලසරීරෙ චිත්තජරූපසමුප්පත්තියා විඤ්ඤත්තිපි සුඛුමා සමුප්පන්නා එව හොතීති දට්ඨබ්බං, තෙනාහ කායද්වාරෙනෙව සමුට්ඨානතො කායකම්මන්තිආදි. චිත්තං පනෙත්ථ අඞ්ගමත්තං හොතීති කායවිඤ්ඤත්ති එව කායකම්මභාවෙ කාරණං, න චිත්තං. තං පනෙත්ථ කායසඞ්ඛාතාය විඤ්ඤත්තියායෙව අඞ්ගමත්තං, න කායකම්මභාවස්ස, ඉතරථා මෙථුනස්ස ‘‘මනොකම්ම’’න්ති වත්තබ්බතො, තෙනාහ ‘‘න තස්ස වසෙන කම්මභාවො ලබ්භතී’’ති. කම්මභාවොති කායකම්මභාවො. සබ්බඤ්චෙතන්ති එතං සමුට්ඨානාදිකං. සික්ඛාපදසීසෙනාති තංතංසික්ඛාපදනියතආපත්තියා එව ගහණත්ථං සික්ඛාපදමුඛෙන.

But what is said in the Sāratthadīpanī, '“Arising from functional consciousness” is stated generally, because when there is another’s effort, for one who consents it has a state of arising from non-functional consciousness,' and so on—this should not be accepted, because it is not stated in the Pāḷi and the commentaries that the first pārājika arises from non-functional consciousness. For it is said: 'There is no such thing as an offense at the mind-door.' How indeed could one who consents to sexual intercourse through another’s effort not consent to the movement of one’s own sexual organ and so on? Rather, it should be seen that in accordance with the consenting citta, a subtle intimation also indeed arises in the entire body due to the arising of mind-born matter. Therefore, he said: 'Because it arises through the body-door, it is bodily action,' and so on. Here, the citta is merely a factor; bodily intimation itself is the cause for its being bodily action, not the citta. Here, that citta is merely a factor for the intimation designated as ‘body,’ not for its being bodily action; otherwise, sexual intercourse would have to be called ‘mental action.’ Therefore, he said: 'Its nature as an action is not obtained by means of that citta.' 'Nature as an action' means the nature of bodily action. 'All this' refers to this arising, etc. 'By way of the training rule' means: by means of the training rule for the purpose of grasping only the offense determined by that particular training rule.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition on the miscellaneous topics is concluded.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Decided Cases

ඉදං කින්ති කථෙතුකාමතාපුච්ඡා. ඉමාතිආදි විස්සජ්ජනං. විනීතානි ආපත්තිං ත්වං භික්ඛු ආපන්නොතිආදිනා (පාරා. 67) භගවතා විනිච්ඡිනිතානි වත්ථූනි විනීතවත්ථූනි. තං තං වත්ථුං උද්ධරිත්වා දානතො දස්සනතො උද්දානභූතා ගාථා උද්දානගාථා, සඞ්ගහගාථා, උද්දෙසගාථාති වුත්තං හොති. වත්ථු ගාථාති තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛූතිආදිකා විනීතවත්ථුපාළියෙව තෙසං තෙසං විනීතවත්ථූනං ගන්ථනතො ‘‘වත්ථුගාථා’’ති වුත්තා[Pg.154], න ඡන්දොවිචිතිලක්ඛණෙන. උද්දානගාථානං වත්ථු වත්ථුගාථාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එත්ථාති විනීතවත්ථූසු. දුතියාදීනන්ති දුතියපාරාජිකාදීනං. යං පස්සිත්වා චිත්තකාරාදයො සිප්පිකා චිත්තකම්මාදීනි සික්ඛන්ති, තං පටිච්ඡන්නකරූපං, පටිමාරූපන්ති අත්ථො.

‘What is this?’ is a question prompted by the desire to answer. ‘These,’ etc., is the answer. The cases decided by the Blessed One with the words, ‘Bhikkhu, you have committed an offense,’ etc., are the ‘Decided Cases’ (vinītavatthūni). Having extracted each case, the verses that have become a summary because they serve to point it out are called ‘summary verses’ (uddānagāthā), ‘collection verses’ (saṅgahagāthā), or ‘recitation verses’ (uddesagāthā); so it is said. The ‘case verses’ (vatthugāthā) are the Pāḷi texts of the Decided Cases themselves, such as ‘Now at that time, a certain bhikkhu…,’ so called because they comprise those various Decided Cases, not because of the characteristics of meter. Alternatively, the meaning here should be understood thus: the subject matter of the summary verses is the ‘case verses.’ ‘Here’ means in the Decided Cases. ‘Of the second, etc.’ means of the second pārājika, etc. That which artisans such as painters and others see and then learn their crafts such as painting is a `paṭicchannakarūpa` (a covered form); the meaning is a model-form (`paṭimārūpa`).

67. පුරිමානි ද්වෙති මක්කටීවජ්ජිපුත්තකවත්ථූනි ද්වෙ. තානිපි භගවතා විනීතභාවෙන පුන විනීතවත්ථූසු පක්ඛිත්තානි. තත්ථ තස්ස කුක්කුච්චං අහොසීතිආදි පන කිඤ්චාපි තෙසං පඨමං කුක්කුච්චං න උප්පන්නං, භික්ඛූහි පන භගවතා ච ගරහිත්වා වුත්තවචනං සන්ධාය පච්ඡා උප්පන්නත්තං සන්ධාය වුත්තං. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුන්තිආදි ච භික්ඛූහි ආනන්දත්ථෙරෙන ච පඨමං භගවතො ආරොචිතෙ, භගවතා ච තෙසං පාරාජිකත්තෙ පකාසිතෙ භීතා තෙ සයම්පි ගන්ත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පච්ඡා ආරොචෙන්ති එව. ‘‘සච්චං කිර ත්ව’’න්තිආදිනා භගවතා පුට්ඨා පන ‘‘සච්චං භගවා’’ති පටිජානනවසෙනාපි ආරොචෙන්ති. භගවාපි ආපත්තිං ත්වන්තිආදිනා තෙසං පාරාජිකත්තං විනිච්ඡිනොති එව. අනුපඤ්ඤත්තිකථායං පන තං සබ්බං අවත්වා අනුපඤ්ඤත්තියා අනුගුණමෙව කිඤ්චිමත්තං වුත්තං, ඉධාපි තෙසං වත්ථූනං භගවතා විනීතභාවදස්සනත්ථං එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කෙචි ඉමං අධිප්පායං අමනසිකත්වා ‘‘අඤ්ඤානෙවෙතානි වත්ථූනී’’ති වදන්ති. කුසෙති කුසතිණානි. කෙසෙහීති මනුස්සකෙසෙහි.

67. ‘The first two’ are the two cases of the she-monkey and the Vajjian bhikkhu. These too were included again by the Blessed One among the Decided Cases because they had been decided. As to ‘There, remorse arose in him,’ etc., although remorse did not arise in them at first, this is said with reference to its having arisen later, in connection with the words of rebuke spoken by the bhikkhus and the Blessed One. As to ‘They reported this matter to the Blessed One,’ etc., when the bhikkhus and the Venerable Ānanda first reported it to the Blessed One, and the Blessed One declared that they had committed a pārājika offense, they became frightened and went themselves to report their remorse afterwards. When asked by the Blessed One, ‘Is it true, you…?,’ they also reported it by way of acknowledging, ‘It is true, Blessed One.’ The Blessed One too decided that they had committed a pārājika with the words, ‘You have committed an offense,’ etc. However, in the discussion on the supplementary ruling, all this is not stated; only a little that is in conformity with the supplementary ruling is stated. Here too, it should be understood that this was said in order to show that these cases had been decided by the Blessed One. Some, not paying attention to this intention, say: ‘These cases are entirely different.’ ‘Kusa’ means kusa grass. ‘With hair’ means with human hair.

68. වණ්ණපොක්ඛරතායාති එත්ථ පොක්ඛලං නාම සමිද්ධං සුන්දරඤ්ච, තස්ස භාවො ‘‘පොක්ඛරතා’’ති ර-කාරං කත්වා වුත්තො, සමිද්ධතා සුන්දරතාති අත්ථො. පධංසෙසීති අභිභවි. න ලිම්පතීති න අල්ලීයති.

68. Regarding ‘excellence of complexion’ (vaṇṇapokkharatāya): here, ‘pokkhala’ means prosperous and beautiful; its state is called ‘pokkharatā,’ stated by changing the letter ‘l’ to ‘r’. The meaning is prosperity and beauty. ‘He violated’ (padhaṃsesi) means he overpowered. ‘Is not smeared’ (na limpati) means is not stuck.

69. එවරූපා පරිවත්තලිඞ්ගා භික්ඛුනියො අත්ථතො එකතො උපසම්පන්නාපි උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නාසුයෙව සඞ්ගය්හන්ති භික්ඛූපසම්පදාය භික්ඛුනීඋපසම්පදතොපි උක්කට්ඨත්තා. පාළියං ‘‘තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති’’න්ති උපයොගවචනං කත්වා අනුජානාමීති පදෙන සම්බන්ධිතබ්බං. ඉත්ථිලිඞ්ගන්ති ථනාදිකං ඉත්ථිසණ්ඨානං වුත්තන්ති ආහ – ‘‘පුරිස…පෙ… ඉත්ථිසණ්ඨානං උප්පන්න’’න්ති. තං නානන්තරිකතො පන ‘‘පුරිසින්ද්‍රියම්පි අන්තරහිතං, ඉත්ථින්ද්‍රියඤ්ච උප්පන්න’’න්ති වුත්තමෙව හොති, එවං උපරිපි ලිඞ්ගග්ගහණෙනෙව ඉත්ථින්ද්‍රියාදිග්ගහණං වෙදිතබ්බං. තාති ආපත්තියො, තස්ස වුට්ඨාතුන්ති ඉමිනා සම්බන්ධො, තාහි ආපත්තීහි වුට්ඨාපෙතුන්ති [Pg.155] අත්ථො. කථන්ති ආහ තා සබ්බාපි භික්ඛුනීහි කාතබ්බන්තිආදි. තෙන පටිච්ඡන්නායපි අප්පටිච්ඡන්නායපි ගරුකාපත්තියා පක්ඛමානත්තචරණාදිකං විධිං දස්සෙති.

69. Such bhikkhunīs whose gender has changed, though in reality ordained on one side, are counted among those ordained in both Sanghas, because the bhikkhu’s ordination is superior to the bhikkhunī’s ordination. In the Pāḷi, having made the phrase ‘from those offenses, there is no offense’ an accusative expression, it should be connected with the word ‘I allow.’ ‘Female gender’ refers to the female form such as the breasts, etc.; therefore he says: ‘of a man… a female form has arisen.’ But immediately following that, it is in fact stated: ‘The male faculty also disappeared, and the female faculty arose.’ Thus, above too, by the taking up of ‘gender’ alone, the taking up of the female faculty, etc., should be understood. ‘Those’ (tā) means offenses; that word is connected with ‘to be rehabilitated’ (vuṭṭhātuṃ). The meaning is: ‘to have them rehabilitated from those offenses.’ ‘How?’ He says: ‘All those should be done by the bhikkhunīs,’ etc. Thereby he shows the procedure, such as the observance of half-month probation (pakkhamānatta), for a grave offense, whether it was concealed or unconcealed.

ඔක්කන්තිකවිනිච්ඡයොති පසඞ්ගානුගුණං ඔතරණකවිනිච්ඡයො. බලවඅකුසලෙනාති පරදාරිකකම්මාදිනා. දුබ්බලකුසලෙනාති යථාවුත්තබලවාකුසලොපහතසත්තිනා තතො එව දුබ්බලභූතෙන කුසලෙන. දුබ්බලඅකුසලෙනාති පුරිසභාවුප්පාදකබ්‍රහ්මචරියාදිබලවකුසලොපහතසත්තිනා තතො එව දුබ්බලභූතෙන පරදාරිකාදිඅකුසලෙන. සුගතියං භාවද්වයස්ස කුසලකම්මජත්තා අකුසලෙනෙව විනාසො කුසලෙනෙව උප්පත්තීති ආහ උභයම්පීතිආදි. දුග්ගතියං පන අකුසලෙනෙව උභින්නම්පි උප්පත්ති ච විනාසො ච, තත්ථ දුබ්බලබලවභාවොව විසෙසො.

‘Decision on descent’ is a decision on descending in accordance with the context. ‘By strong unwholesome kamma’ means by an act of adultery, etc. ‘By weak wholesome kamma’ means by wholesome kamma that has become weak because its potential has been struck down by strong unwholesome kamma as described. ‘By weak unwholesome kamma’ means by unwholesome kamma such as adultery, etc., that has become weak because its potential has been struck down by strong wholesome kamma such as the celibacy that produces a male state. In a happy destination, since the two states are born of wholesome kamma, destruction is by unwholesome kamma alone and arising is by wholesome kamma alone; thus he says ‘both,’ etc. But in a woeful destination, the arising and destruction of both are by unwholesome kamma alone; the only difference there is the state of being weak or strong.

‘‘එහි මයං ගමිස්සාමා’’ති භික්ඛුනියා සද්ධිං සංවිධාය එකද්ධානගමනෙ පාචිත්තියාපත්තිපරිහාරත්ථං වුත්තං ‘‘සංවිදහනං පරිමොචෙත්වා’’ති. තෙන එකගාමක්ඛෙත්තෙපි බහිගාමතො අන්තරඝරං සංවිධාය ගමනම්පි ආපත්තිකරමෙවාති දස්සෙති. පරිමොචනවිධිං දස්සෙන්තො ආහ මයන්තිආදි. බහිගාමෙති ගාමන්තරෙ. දුතියිකා භික්ඛුනී පක්කන්තා වා හොතීතිආදිනා (පාචි. 693) වුත්තඅනාපත්තිලක්ඛණං අනුලොමෙතීති වුත්තං ‘‘ගාමන්තර…පෙ… අනාපත්තී’’ති. කොපෙත්වාති පරිච්චජිත්වා. ලජ්ජිනියො…පෙ… ලබ්භතීති ලිඞ්ගපරිවත්තනදුක්ඛපීළිතස්ස සඞ්ගහෙපි අසති හීනායාවත්තනම්පි භවෙය්‍යාති ‘‘ආපදාසූ’’ති වුත්තඅනාපත්තිඅනුලොමෙන වුත්තං. තාය දුතියිකං ගහෙත්වාව ගන්තබ්බං. අලජ්ජිනියො…පෙ… ලබ්භතීති අලජ්ජිනීහි සද්ධිං එකකම්මාදිසංවාසෙ ආපත්තිසම්භවතො තා අසන්තපක්ඛං භජන්තීති වුත්තං, ඉමිනාපෙතං වෙදිතබ්බං ‘‘අලජ්ජිනීහි සද්ධිං පරිභොගො න වට්ටතී’’ති. යදි හි වට්ටෙය්‍ය, තතොපි දුතියිකං විනා ගාමන්තරගමනාදීසු ආපත්ති එව සියා සඞ්ගාහිකත්තා තාසං සඞ්ගාහිකලජ්ජිනිගණතො විය. ඤාතිකා න හොන්ති…පෙ… වට්ටතීති වදන්තීති ඉමිනා අට්ඨකථාසු අනාගතභාවං දීපෙති. තත්ථාපි විස්සාසිකඤාතිකභික්ඛුනියො විනා භික්ඛුනිභාවෙ අරමන්තස්ස මානපකතිකස්ස ආපදාට්ඨානසම්භවෙන තං වචනං අප්පටික්ඛිත්තම්පි තදඤ්ඤෙසං න වට්ටතියෙවාති ගහෙතබ්බං. භික්ඛුභාවෙපීති භික්ඛුකාලෙපි[Pg.156]. තං නිස්සායාති තං නිස්සයාචරියං කත්වා. උපජ්ඣා ගහෙතබ්බාති උපසම්පදාගහණත්ථං උපජ්ඣා ගහෙතබ්බා.

The phrase ‘having released the arrangement’ is stated for the purpose of avoiding a pācittiya offense in traveling together on the same road, after having arranged with a bhikkhunī by saying, ‘Come, let us go.’ This shows that even within a single village area, arranging to go from outside the village into a house also incurs an offense. Explaining the method of release, he says, ‘we,’ etc. ‘Outside the village’ means in another village. It is said, ‘in another village… no offense,’ because it conforms to the characteristic of non-offense stated at (Pāc. 693), beginning with ‘If the second bhikkhunī has departed…’ ‘Having made angry’ (kopetvā) means having abandoned. The statement ‘For the modest ones… it is allowable’ is said in conformity with the non-offense stated as ‘in emergencies,’ because if there is no one to take care of a person afflicted by the suffering of a sex change, there might be a reversion to the inferior state. She must go only after taking a second bhikkhunī. The statement ‘For the shameless ones… it is allowable’ is said because, since an offense is possible in communion such as a shared formal act with shameless ones, they resort to the side of the unvirtuous. By this it should be understood that ‘association with shameless ones is not proper.’ For if it were proper, then even in that case, going to another village, etc., without a second bhikkhunī would be an offense, because they are to be taken care of, just like a group of modest bhikkhunīs who need a companion. By saying, ‘They say, “If there are no relatives… it is proper,”’ this indicates that it is not found in the Commentaries. Even there, for one who does not delight in the bhikkhunī state without trustworthy bhikkhunī relatives, since there is the possibility of a state of emergency for one who is proud by nature, that statement, though not rejected, should be understood as certainly not proper for others. ‘Even in the bhikkhu state’ means also during the time as a bhikkhu. ‘Depending on him’ means having made him a dependence teacher. ‘An upajjhāya should be appointed’ means an upajjhāya should be appointed for the purpose of receiving the higher ordination.

විනයකම්මන්ති විකප්පනං සන්ධාය වුත්තං. පුන කාතබ්බන්ති පුන විකප්පෙතබ්බං. පුන පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං වට්ටතීති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනීනං සන්නිධිං භික්ඛූහි, භික්ඛූනං සන්නිධිං භික්ඛුනීහි ච පටිග්ගාහාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 421) වචනතො පුන පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතීති දස්සනත්ථං වුත්තං. සත්තමෙ දිවසෙති ඉදඤ්ච නිස්සග්ගියං අනාපජ්ජිත්වාව පුනපි සත්තාහං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතීති දස්සනත්ථං වුත්තං. පකතත්තොති අපරිවත්තලිඞ්ගො. රක්ඛතීති තං පටිග්ගහණවිජහනතො රක්ඛති, අවිභත්තතාය පටිග්ගහණං න විජහතීති අධිප්පායො.

'A Vinaya act' is said with reference to allocation. 'It should be done again' means it should be allocated again. The statement 'Having received it again, it is allowable for seven days' is said to show that it is proper to receive it again and use it, in accordance with the passage: 'I allow, bhikkhus, for bhikkhunīs to have what was stored received from bhikkhus, and for bhikkhus to have what was stored received from bhikkhunīs, and then to use it.' 'On the seventh day'—this is said to show that it is proper to use it again for seven days even without having incurred an offense of forfeiture. 'One in his original state' means a bhikkhu whose sex has not changed. 'He protects it' means he protects it from the abandoning of the receiving; the intention is that because it is not divided, he does not abandon the receiving.

සාමං ගහෙත්වාන නික්ඛිපෙය්‍යාති සහත්ථෙන පටිග්ගහෙත්වාන නික්ඛිපෙය්‍ය. පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්තීති ලිඞ්ගපරිවත්තෙ ජාතෙ පුන අප්පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති.

'Having taken it himself, he should put it down' means he should receive it with his own hand and put it down. 'There is an offense for one who uses it' means there is an offense for one who, after a change of sex has occurred, uses it without receiving it again.

හීනායාවත්තනෙනාති එත්ථ කෙචි ‘‘පකතත්තස්ස භික්ඛුනො සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය ‘ගිහී භවිස්සාමී’ති ගිහිලිඞ්ගග්ගහණං හීනායාවත්තන’’න්ති වදන්ති, තං න යුත්තං තත්තකෙන භික්ඛුභාවස්ස අවිජහනතො. අඤ්ඤෙ පන ‘‘පාරාජිකං ආපන්නස්ස භික්ඛුපටිඤ්ඤං පහාය ගිහිලිඞ්ගභාවූපගමනම්පි හීනායාවත්තන’’න්ති වදන්ති, තං යුත්තමෙව. පාරාජිකං ආපන්නො හි තං පටිච්ඡාදෙත්වා යාව භික්ඛුපටිඤ්ඤො හොති, තාව භික්ඛු එව හොති භික්ඛූනමෙව පාරාජිකස්ස පඤ්ඤත්තත්තා. ‘‘යො පන භික්ඛූ’’ති හි වුත්තං. තථා හි සො සංවාසං සාදියන්තොපි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, සහසෙය්‍යාදිආපත්තිඤ්ච න ජනෙති, අත්තානං ඔමසන්තස්ස පාචිත්තියඤ්ච ජනෙති. වුත්තඤ්හි –

Regarding 'by reverting to the inferior state': Here some say, 'For a bhikkhu in his original state, taking on the appearance of a householder with the thought, “I will become a householder,” without having renounced the training, is reverting to the inferior state.' This is not correct, because by that much one has not abandoned the state of a bhikkhu. But others say, 'For one who has fallen into a pārājika offense, abandoning the claim to be a bhikkhu and taking on the state of a householder is also reverting to the inferior state.' This is indeed correct. For one who has fallen into a pārājika offense, as long as he conceals it and claims to be a bhikkhu, he is still a bhikkhu, because the pārājika is laid down only for bhikkhus. For it is said, 'Whatever bhikkhu...' Thus, even when consenting to communion, he is not one in clandestine communion, nor does he incur offenses such as for lying down together, and he causes a pācittiya offense for one who disparages him. For it is said:

‘‘අසුද්ධො හොති පුග්ගලො අඤ්ඤතරං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො, තඤ්චෙ සුද්ධදිට්ඨි සමානො ඔකාසං කාරාපෙත්වා අක්කොසාධිප්පායො වදෙති, ආපත්ති ඔමසවාදස්සා’’ති (පාරා. 389).

'A person is impure who has committed a certain pārājika offense. If another, viewing that person as pure, having been given leave, speaks with the intention to revile, there is an offense for the one who disparages.'

එකෙ පන ‘‘පාරාජිකං ආපන්නානං දොසං පටිජානිත්වා ගිහිලිඞ්ගග්ගහණං නාම සික්ඛාපච්චක්ඛානෙ සමොධානං ගච්ඡති තෙනාපි පටිඤ්ඤාය භික්ඛුභාවස්ස විජහනතො. තෙනෙව විනයවිනිච්ඡයාදීසු හීනායාවත්තනං සික්ඛාපච්චක්ඛානෙ සමොධානෙත්වා [Pg.157] විසුං තං න වුත්තං. තස්මා භික්ඛුනීනං විබ්භමිතුකාමතාය ගිහිලිඞ්ගග්ගහණං ඉධ හීනායාවත්තනං තාසං සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස අභාවතො. තාසං පටිග්ගහණවිජහනස්සාපි සබ්බසො වත්තබ්බත්තා’’ති වදන්ති, තම්පි අප්පටිබාහියමෙව. තස්මා පාරාජිකානං භික්ඛුනීනඤ්ච ‘‘උප්පබ්බජිස්සාමී’’ති ගිහිලිඞ්ගග්ගහණං හීනායාවත්තනන්ති ගහෙතබ්බං. විබ්භමොතිපි එතස්සෙව නාමං, තෙනෙව තං ඛුද්දසික්ඛායං ‘‘අච්ඡෙදවිස්සජ්ජනගාහවිබ්භමා’’ති අධිට්ඨානවිජහනෙ විබ්භමනාමෙන වුත්තං.

But some say: 'For those who have fallen into a pārājika, the act of taking on the appearance of a householder after confessing the fault is included under the renunciation of the training, because by that act also, the claimed status of a bhikkhu is abandoned. For that reason, in the Vinayavinicchaya and other texts, reverting to the inferior state is included under renouncing the training and is not mentioned separately. Therefore, for bhikkhunīs who wish to go astray, taking on the appearance of a householder is here “reverting to the inferior state,” because for them there is no renunciation of the training, and because the abandoning of their receiving must also be spoken of in full.' This too is not to be rejected. Therefore, for those who have committed a pārājika and for bhikkhunīs, taking on the appearance of a householder with the thought, 'I will leave the monastic life,' should be understood as 'reverting to the inferior state.' 'Going astray' is also a name for this; for that reason, in the Khuddasikkhā, in the context of abandoning a determination, it is mentioned by the name 'going astray' in the phrase 'cutting, releasing, taking, going astray.'

අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙනාති අඤ්ඤස්ස අදත්වාව අනත්ථිකස්සෙව පටිග්ගහිතවත්ථූනං බහි ඡඩ්ඩනෙන. කෙචි ‘‘පටිග්ගහිතවත්ථූසු සාපෙක්ඛස්ස පුරෙ පටිග්ගහිතභාවතො පරිමොචනත්ථං තත්ථ පටිග්ගහමත්තස්ස විස්සජ්ජනම්පි අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනමෙව චීවරාදිඅධිට්ඨානපච්චුද්ධාරො වියා’’ති වදන්ති, තං න සුන්දරං තථාවචනාභාවා. යථෙව හි චීවරාදීසු අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙන අධිට්ඨානවිජහනං වත්වාපි විසුං පච්චුද්ධාරො ච වුත්තො, එවමිධාපි වත්තබ්බං, යථා ච චීවරාදීසු කායපටිබද්ධෙසුපි පච්චුද්ධාරෙන අධිට්ඨානං විගච්ඡති, න එවමිධ. ඉධ පන පටිග්ගහිතවත්ථුස්මිං අනපෙක්ඛස්සාපි කායතො මුත්තෙයෙව තස්මිං පටිග්ගහණං විජහති. තථා හි වුත්තං ‘‘සතක්ඛත්තුම්පි පරිච්චජතු, යාව අත්තනො හත්ථගතං පටිග්ගහිතමෙවා’’ති. අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙනාති එත්ථ ච ‘‘අනපෙක්ඛායා’’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං අනපෙක්ඛතං මුඤ්චිත්වා ඉධ විසුං විස්සජ්ජනස්ස අභාවා. න හෙත්ථ පච්චුද්ධාරෙ විය විස්සජ්ජනවිධානමත්ථි. අපිච පටිග්ගහණමත්තවිස්සජ්ජනෙ සති පුරෙ පටිග්ගහිතොපි ආහාරො භුඤ්ජිතුකම්‍යතාය උප්පන්නාය පටිග්ගහණමත්තං විස්සජ්ජෙත්වා පුන පටිග්ගහෙත්වා යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බො සියාති, තථා ච සන්නිධිකාරකසික්ඛාපදෙ වුත්තා සබ්බාපි විනිච්ඡයභෙදා නිරත්ථකා එව සියුං. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

‘By relinquishing without concern’ means by throwing received items outside without giving them to another, as if by one who has no need for them. Some say: ‘For one who has concern for received items, in order to be released from the state of having previously received them, even the mere relinquishing of the receiving itself is relinquishing without concern, just like the withdrawal of a determination of robes, etc.’ This is not good, because there is no such statement. For just as in the case of robes, etc., although the abandoning of a determination by relinquishing without concern is spoken of, the withdrawal is also mentioned separately, so too it should be stated here. And just as in the case of robes, etc., a determination is lost through withdrawal even for things connected to the body, it is not so here. Here, however, even for one without concern for a received item, the receiving is abandoned only when it is released from the body. Thus it is said: ‘Let him abandon it a hundred times, as long as it is in his hand, it is still received.’ And here, in the phrase ‘by relinquishing without concern,’ only ‘by being unconcerned’ should be stated, since apart from being unconcerned, there is no separate relinquishing here. There is no procedure for relinquishing here as there is for withdrawal. Moreover, if the mere relinquishing of the receiving were sufficient, then when the desire to eat arose, food that had been previously received could be eaten at will after relinquishing the mere receiving and then receiving it again. And in that case, all the various decisions mentioned in the training rule on storing would become meaningless. For it is said there:

‘‘ගණ්ඨිකපත්තස්ස වා ගණ්ඨිකන්තරෙ ස්නෙහො පවිට්ඨො හොති…පෙ… තාදිසෙ පත්තෙපි පුනදිවසෙ භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්තිය’’න්තිආදි (පාචි. අට්ඨ. 253).

‘Or grease has entered the space between the knobs of a knotted bowl… there is a pācittiya offense for one who eats from such a bowl on the next day,’ etc.

තත්ථ පන ‘‘පටිග්ගහණං අනපෙක්ඛචිත්තෙන විස්සජ්ජෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං, න ච වුත්තං. කත්ථචි ඊදිසෙසු ච ගණ්ඨිකපත්තාදීසු පටිග්ගහණෙ අපෙක්ඛා කස්සචිපි නත්ථෙව තප්පහානාය වායාමතො, තථාපි තත්ථගතආමිසෙ පටිග්ගහණං න විගච්ඡති. කස්මා? භික්ඛුස්ස පත්තෙ පුන භුඤ්ජිතුකාමතාපෙක්ඛාය [Pg.158] විජ්ජමානත්තා පත්තගතිකෙ ආහාරෙපි තස්සා වත්තනතො. න හි පත්තං අවිස්සජ්ජෙත්වා තග්ගතිකං ආහාරං විස්සජ්ජෙතුං සක්කා, නාපි ආහාරං අවිස්සජ්ජෙත්වා තග්ගතිකං පටිග්ගහණං විස්සජ්ජෙතුං. තස්මා වත්ථුනො විස්සජ්ජනමෙව අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනං, න පටිග්ගහණස්සාති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. තෙනෙව සන්නිධිසික්ඛාපදස්ස අනාපත්තිවාරෙ –

But there it should only be said, ‘One should eat after relinquishing the receiving with a mind without concern,’ but this was not said. And in some such cases, as with patched bowls and the like, no one has any concern at all in the receiving, since they are striving to abandon it. Nevertheless, the receiving of the food that has gone into it does not cease. Why? Because the bhikkhu’s concern—his desire to eat again—exists in regard to the bowl, it applies also to the food in the bowl. For it is not possible to relinquish the food that is in the bowl without relinquishing the bowl, nor is it possible to relinquish the receiving that pertains to it without relinquishing the food. Therefore, the conclusion here should be that relinquishing without concern is the relinquishing of the object, not of the receiving. For that reason, in the non-offense section of the training rule on storing:

‘‘අන්තොසත්තාහං අධිට්ඨෙති, විස්සජ්ජෙති, නස්සති, විනස්සති, ඩය්හති, අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්ති, විස්සාසං ගණ්හන්ති, අනුපසම්පන්නස්ස චත්තෙන වන්තෙන මුත්තෙන අනපෙක්ඛො දත්වා පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජතී’’ති –

‘He makes a determination within seven days; he relinquishes it; it is lost; it is destroyed; it is burnt; they snatch it away and take it; they take it on trust; having given without concern to one not fully ordained something that has been left over, vomited, or passed as urine, he gets it back and uses it.’

එවං සබ්බත්ථ වත්ථුවිස්සජ්ජනමෙව වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘අන්තොසත්තාහං අධිට්ඨෙතී’’ති බාහිරපරිභොගාය අධිට්ඨානවචනතො වත්ථුං අවිස්සජ්ජෙත්වාපි කෙවලං අනජ්ඣොහරිතුකාමතාය සුද්ධචිත්තෙන බාහිරපරිභොගත්ථාය නියමනම්පි විසුං එකං පටිග්ගහණවිජහනකාරණමෙව, ඉදඤ්ච සන්ධාය පටිග්ගහණමත්තවිස්සජ්ජනං වුත්තං සියා, සුවුත්තමෙව සියා, තථා ච ‘‘පුන පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගහණවිස්සජ්ජනං න වත්තබ්බං සියා බාහිරපරිභොගාධිට්ඨානස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා.

Thus, everywhere only the relinquishment of the object is stated. And here, regarding the statement ‘he determines within seven days,’ because the determination is stated to be for external use, even without relinquishing the object, the mere restriction for external use with a pure mind, out of a desire not to consume it, is itself a separate, single cause for abandoning the acceptance. With reference to this, the relinquishment of mere acceptance might be stated, and it would be very well-stated. And so, the relinquishment of acceptance with the thought, ‘I will accept it again and use it,’ should not be stated, since the determination for external use is what is intended here.

සාරත්ථදීපනියඤ්හි (සාරත්ථ. දී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.69) ‘‘අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙනාති එත්ථ අඤ්ඤස්ස අදත්වාව අනත්ථිකතාය ‘නත්ථි ඉමිනා කම්මං න දානි නං පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති වත්ථූසු වා, ‘පුන පටිග්ගහෙත්වා පටිභුඤ්ජිස්සාමී’ති පටිග්ගහණෙ වා අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙනා’’ති එවං පරිභුඤ්ජිතුකාමස්සෙව පටිග්ගහණමත්තවිස්සජ්ජනම්පි පටිග්ගහණවිජහනකාරණං වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං. පුරිමමෙව පන බාහිරපරිභොගාධිට්ඨානං ගහෙතබ්බං. ඉදං පන අට්ඨකථාසු ‘‘අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනසඞ්ඛාතෙ විස්සජ්ජෙතී’’ති වුත්තපාළිපදත්ථෙ සඞ්ගහෙත්වා විසුං න වුත්තං. නස්සති, විනස්සති, ඩය්හති, විස්සාසං වා ගණ්හන්තීති ඉමානි පන පදානි අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්තීති ඉමස්මිං පදෙ සඞ්ගහිතානීති වෙදිතබ්බං.

For in the Sāratthadīpanī it is said: ‘“Relinquishment without concern” here means either abandoning objects without giving them to another, due to their being useless, thinking, “This has no use; I will not use it now,” or relinquishing the acceptance with the thought, “I will accept it again and use it.”’ Thus, for one who desires to use it, even the relinquishment of mere acceptance is stated as a cause for abandoning acceptance, but this should not be accepted. Only the prior determination for external use should be accepted. This, however, is not stated separately in the commentaries but is included in the meaning of the Pāli phrase stated as ‘he relinquishes, which is designated as relinquishment without concern.’ The terms ‘it is lost,’ ‘it is destroyed,’ ‘it is burnt,’ or ‘they take it based on trust’ should be understood as included in the phrase ‘they take it by snatching.’

අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙනාති අනුපසම්පන්නානං බලක්කාරාදිනා අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන. උපසම්පන්නානඤ්හි අච්ඡින්දනවිස්සාසග්ගාහෙසු පටිග්ගහණං න විජහති. එත්ථාති භික්ඛුවිහාරෙ. උපරොපකාති තෙන රොපිතා රුක්ඛගච්ඡා. තෙරසසු [Pg.159] සම්මුතීසූති භත්තුද්දෙසකසෙනාසනපඤ්ඤාපකභණ්ඩාගාරිකචීවරපටිග්ගාහකචීවරභාජකයාගුභාජකඵලභාජකඛජ්ජභාජකඅප්පමත්තකවිස්සජ්ජකසාදියගාහාපකපත්තගාහාපකආරාමිකපෙසකසාමණෙරපෙසකසම්මුතිසඞ්ඛාතාසු තෙරසසු සම්මුතීසු.

‘By taking by snatching’ means taking by snatching through force, etc., by unordained persons. For in the case of ordained persons, the acceptance is not abandoned in cases of snatching or taking on trust. ‘Here’ means in a bhikkhu’s monastery. ‘Planted by another’ means trees and shrubs planted by that person. ‘Among the thirteen authorizations’ refers to the thirteen authorizations, designated as: the meal-assigner, the lodging-assigner, the storekeeper, the robe-receiver, the robe-distributor, the gruel-distributor, the fruit-distributor, the hard-food-distributor, the distributor of trifles, the one who arranges for acceptance, the one who arranges for the acceptance of bowls, the one who sends monastery attendants, and the one who sends novices.

පච්ඡිමිකාය සෙනාසනග්ගාහෙ පටිප්පස්සද්ධෙපි අප්පටිප්පස්සද්ධෙපි කථිනත්ථාරස්ස, තම්මූලකානං පඤ්චානිසංසානඤ්ච අභාවස්ස සමානත්තා තත්ථ විජ්ජමානම්පි සෙනාසනග්ගාහපටිප්පස්සද්ධිං අදස්සෙත්වා තත්ථ භික්ඛූහි කත්තබ්බං සඞ්ගහමෙව දස්සෙතුං සචෙ පච්ඡිමිකායාතිආදි වුත්තං. සචෙ අකුසලවිපාකෙ …පෙ… ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බන්ති ඉදං පටිච්ඡන්නාය සාධාරණාපත්තියා පරිවසන්තස්ස අසමාදින්නපරිවාසස්ස වා ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ පක්ඛමානත්තං චරන්තස්ස වසෙන වුත්තං. සචෙ පනස්ස පක්ඛමානත්තෙ අසමාදින්නෙ එව පුන ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පරිවාසං දත්වා පරිවුත්ථපරිවාසස්සෙව ඡාරත්තං මානත්තං දාතබ්බං. පරිවාසදානං නත්ථි භික්ඛුකාලෙ අප්පටිච්ඡන්නභාවතො. සචෙ පන භික්ඛුකාලෙපි සඤ්චිච්ච නාරොචෙති, ආපත්ති පටිච්ඡන්නාව හොති, ආපත්තිපටිච්ඡන්නභාවතො පරිවාසො ච දාතබ්බොති වදන්ති. පාරාජිකං ආපන්නානං ඉත්ථිපුරිසානං ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙපි පාරාජිකත්තස්ස එකස්මිං අත්තභාවෙ අවිජහනතො පුන උපසම්පදා න දාතබ්බාති ගහෙතබ්බං. තෙනෙව තෙසං සීසච්ඡින්නපුරිසාදයො නිදස්සිතා.

The passage beginning "sace pacchimikāya..." was stated to show only the support to be provided by the bhikkhus there, without indicating the settling of the lodging assignment that exists there—since the absence of the Kathina spreading and of the five benefits based on it is the same whether the lodging assignment for the last rains-retreat is settled or not. The statement "Sace akusalavipāke... dātabbaṃ" was said with reference to one undergoing pakkhamānatta when his gender changes, who is either undergoing probation for a concealed, shared offense or for whom probation has not been undertaken. But if his gender changes again when pakkhamānatta has not yet been undertaken, probation should be given, and only after he has lived out the probation should mānatta for six nights be given. There is no giving of probation because of the un-concealed nature of the offense during the time he was a bhikkhu. But if, even during the time he was a bhikkhu, he intentionally does not inform, the offense is concealed, and because the offense is concealed, probation should also be given, they say. It should be understood that for men and women who have committed a pārājika offense, even if their gender changes, higher ordination should not be given again, because the state of being pārājika is not abandoned in a single existence. For that reason, the examples of a person with a severed head and so on are given for them.

71. තථෙවාති මුච්චතු වා මා වාති ඉමමත්ථං අතිදිසති. අඤ්ඤෙසන්ති පුථුජ්ජනෙ සන්ධාය වුත්තං. තෙසඤ්හි ඊදිසෙ ඨානෙ අසාදියනං දුක්කරං සොතාපන්නාදිඅරියානං තත්ථ දුක්කරත්තාභාවා. න හි අරියා පාරාජිකාදිලොකවජ්ජාපත්තිං ආපජ්ජන්ති.

71. ‘Just so’ extends the meaning ‘whether he is freed or not.’ ‘Others’ is said with reference to worldlings. For them, indeed, not consenting in such a situation is difficult; for noble ones such as stream-enterers, there is no difficulty in that. For noble ones do not commit offenses of defeat or other offenses blameworthy in the world.

73. සුඵුසිතාති උපරිමාය දන්තපන්තියා හෙට්ඨිමා දන්තපන්ති ආහච්ච ඨිතා, අවිවටාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අන්තොමුඛෙ ඔකාසො නත්ථී’’ති. උප්පාටිතෙ පන ඔට්ඨමංසෙ දන්තෙ සුයෙව උපක්කමන්තස්ස ථුල්ලච්චයන්ති නිමිත්තෙන බහිනිමිත්තෙ ඡුපනත්තා වුත්තං. බහිනික්ඛන්තදන්තජිව්හාසුපි එසෙව නයො. නිජ්ඣාමතණ්හිකා නාම ලොමකූපෙහි සමුට්ඨිතඅග්ගිජාලාහි දඩ්ඪසරීරතාය අතිවිය තසිතරූපා. ආදි-සද්දෙන ඛුප්පිපාසාසුරා අට්ඨිචම්මාවසිට්ඨා භයානකසරීරා පෙතියො සඞ්ගහිතා. විසඤ්ඤං කත්වාති යථා සො කතම්පි [Pg.160] උපක්කමං න ජානාති, එවං කත්වා. තෙන ච විසඤ්ඤී අහුත්වා සාදියන්තස්ස පාරාජිකමෙවාති දස්සෙති. උපහතකායප්පසාදොති වාතපිත්තාදිදොසෙහි කායවිඤ්ඤාණානුප්පාදකභාවෙන දූසිතකායප්පසාදො, න පන විනට්ඨකායප්පසාදො. සීසෙ පත්තෙති මග්ගෙන මග්ගප්පටිපාදනෙ ජාතෙ. අප්පවෙසෙතුකාමතාය එව නිමිත්තෙන නිමිත්තඡුපනෙ ථුල්ලච්චයං වුත්තං, සෙවෙතුකාමස්ස පන තත්ථාපි දුක්කටමෙවාති ආහ ‘‘දුක්ඛටමෙව සාමන්ත’’න්ති.

73. 'Well-touched' means the lower row of teeth is placed touching the upper row of teeth; the meaning is 'not open.' Therefore it is said: 'There is no space inside the mouth.' But when the flesh of the lips is torn open, for one who makes an approach to the teeth themselves, it is a grave offense; this is said because of touching the external sign with the offender's sign. This same principle applies also when the teeth or tongue protrude. 'The burnt-and-thirsty' are a type of hungry ghost who are extremely thirsty because their bodies are scorched by flames of fire that have arisen from their pores. By the word 'etcetera' are included female hungry ghosts who are titans tormented by hunger and thirst, who are reduced to skin and bones, with terrifying bodies. 'Having made him unconscious' means having acted in such a way that he does not know the approach that has been made. And by this it is shown that for one who consents without being unconscious, it is a pārājika offense. 'Impaired bodily sensitivity' means that the bodily sensitivity is corrupted by disorders such as wind, bile, etc., in such a way that bodily consciousness does not arise, but the bodily sensitivity is not destroyed. 'It reaches the head' means when, by means of the path, insertion into the path occurs. A grave offense is stated for touching the sign with the sign with the mere desire not to insert, but for one who desires to engage in it, even there it is only a minor offense, as he said: 'Only a minor offense in the vicinity.'

74. ජාති-සද්දෙන සුමනපුප්ඵපරියායෙන තන්නිස්සයො ගුම්බො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ජාතිපුප්ඵගුම්බාන’’න්ති. තෙන ච ජාතියා උපලක්ඛිතං වනං ජාතියාවනන්ති අලුත්තසමාසොති දස්සෙති. එකරසන්ති වීථිචිත්තෙහි අසම්මිස්සං.

74. By the word 'jāti,' a synonym for the sumana flower, the shrub on which it depends is intended; thus he said, 'jātipupphagumbānaṃ' (of jasmine-flower shrubs). And by this, it is shown that 'jātiyāvanaṃ,' meaning 'a forest characterized by jasmine,' is a compound with non-elision of the case ending. 'Of a single essence' means unmixed with cognitive-process consciousnesses.

77. උප්පන්නෙ වත්ථුම්හීති ඉත්ථීහි කතඅජ්ඣාචාරවත්ථුස්මිං. රුක්ඛසූචිකණ්ටකද්වාරන්ති රුක්ඛසූචිද්වාරං කණ්ටකද්වාරං, එවමෙව වා පාඨො. තත්ථ යං උභොසු පස්සෙසු රුක්ඛථම්භෙ නිඛනිත්වා තත්ථ මජ්ඣෙ විජ්ඣිත්වා ද්වෙ තිස්සො රුක්ඛසූචියො පවෙසෙත්වා කරොන්ති, තං රුක්ඛසූචිද්වාරං නාම. පවෙසනනික්ඛමනකාලෙ පන අපනෙත්වා ථකනකයොග්ගෙන කණ්ටකසාඛාපටලෙන යුත්තං ද්වාරං කණ්ටකද්වාරං නාම. ගාමද්වාරස්ස පිධානත්ථං පදරෙන කණ්ටකසාඛාදීහි වා කතස්ස කවාටස්ස උදුක්ඛලපාසරහිතතාය එකෙන සංවරිතුං විවරිතුඤ්ච අසක්කුණෙය්‍යස්ස හෙට්ඨා එකං චක්කං යොජෙන්ති, යෙන පරිවත්තමානෙන තං කවාටං සුඛථකනං හොති, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘චක්කලකයුත්තද්වාර’’න්ති. චක්කමෙව හි ලාතබ්බට්ඨෙන සංවරණවිවරණත්ථාය ගහෙතබ්බට්ඨෙන චක්කලකං, තෙන යුත්තම්පි කවාටං චක්කලකං නාම, තෙන යුත්තං ද්වාරං චක්කලකයුත්තද්වාරං. මහාද්වාරෙසු පන ද්වෙ තීණිපි චක්කලකානි යොජෙන්තීති ආහ ඵලකෙසූතිආදි. කිටිකාසූති වෙළුපෙසිකාහි කණ්ටකසාඛාදීහි ච කතථකනකෙසු. සංසරණකිටිකද්වාරන්ති චක්කලකයන්තෙන සංසරණකිටිකායුත්තමහාද්වාරං. ගොප්ඵෙත්වාති ආවුණිත්වා, රජ්ජූහි ගන්ථෙත්වා වා. එකං දුස්සසාණිද්වාරමෙවාති එත්ථ කිලඤ්ජසාණිද්වාරම්පි සඞ්ගහං ගච්ඡති තග්ගතිකත්තා. අථ භික්ඛූ…පෙ… නිසින්නා හොන්තීති ඉදං භික්ඛූනං සන්නිහිතභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. නිපන්නෙපි ආභොගං කාතුං වට්ටති, නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තෙ පන ආභොගං කාතුං න වට්ටති අසන්තපක්ඛෙ ඨිතත්තා. රහො [Pg.161] නිසජ්ජාය විය ද්වාරසංවරණං නාම මාතුගාමානං පවෙසනනිවාරණත්ථං අනුඤ්ඤාතන්ති ආහ භික්ඛුනිං වාතිආදි. නිස්සෙණිං ආරොපෙත්වාති ඉදං හෙට්ඨිමතලස්ස සද්වාරබන්ධතාය වුත්තං. චතූසු දිසාසු පරික්ඛිත්තස්ස කුට්ටස්ස එකාබද්ධතාය ‘‘එකකුට්ටකෙ’’ති වුත්තං. පච්ඡිමානං භාරොති පාළියා ආගච්ඡන්තෙ සන්ධාය වුත්තං. යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙති එත්ථ පරික්ඛෙපස්ස උබ්බෙධතො පමාණං සහසෙය්‍යප්පහොනකෙ වුත්තසදිසමෙව.

77. 'When an issue has arisen' means in the matter of a transgression committed by women. 'A tree-spike and thorn door' means a tree-spike door and a thorn door, or the reading is just so. There, what they make by fixing wooden posts on both sides, piercing them in the middle, and inserting two or three wooden spikes, is called a 'tree-spike door.' A door that is fitted with a screen of thorny branches, suitable for closing, which is removed at the time of entering and exiting, is called a 'thorn door.' To secure a village gate, for a door-leaf made of planks or thorny branches, etc., which is without a mortar and loop and thus cannot be closed and opened by one person, they attach a wheel at the bottom, by the turning of which that door-leaf becomes easy to close. This is referred to by the phrase 'a wheel-fitted door.' Indeed, the wheel itself, because it is to be taken (lātabba) and grasped (gahetabba) for the purpose of closing and opening, is called a cakkalaka; the door-leaf fitted with it is also called cakkalaka, and the door fitted with that is a 'wheel-fitted door.' But for large gates, they attach two or three wheel-mechanisms; thus he said 'on the planks, etc.' 'In the windows' means in the shutters made with bamboo strips and thorny branches, etc. 'A sliding-shutter door' means a large door fitted with a sliding shutter by means of a wheel-mechanism. 'Having entwined' means having woven, or having tied with ropes. 'Only one cloth-screen door': here a door of coarse matting is also included because it is of the same kind. The passage 'Then the bhikkhus... are seated' is stated to show the presence of the bhikkhus. It is proper to pay attention even when one is lying down, but for one who is lying down and sleeping, it is not proper to pay attention, because he is in the party of the absent. He says 'a bhikkhunī, etc.' to show that the closing of a door is permitted for the purpose of preventing the entry of women, just as in the case of a secluded seating. 'Having set up a ladder' is said because the lower floor has its door fastened. It is said 'in a single-walled enclosure' because of the single continuous nature of the wall enclosing it on four sides. 'The burden of the last ones' is said with reference to those who come in sequence. 'Enclosed by anything whatsoever': here the measure of the enclosure's height is the same as that stated in the section on what is suitable for co-residence.

මහාපරිවෙණන්ති මහන්තං අඞ්ගණං, තෙන ච බහුජනසඤ්චාරං දස්සෙති, තෙනාහ මහාබොධීතිආදි. අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහති, අනාපත්ති අනාපත්තිඛෙත්තභූතාය රත්තියා සුද්ධචිත්තෙන නිපන්නත්තා. පබුජ්ඣිත්වා පුන සුපති ආපත්තීති අරුණෙ උග්ගතෙ පබුජ්ඣිත්වා අරුණුග්ගමනං ඤත්වා වා අඤත්වා වා අනුට්ඨහිත්වා සයිතසන්තානෙන සුපති උට්ඨහිත්වා කත්තබ්බස්ස ද්වාරසංවරණාදිනො අකතත්තා අකිරියසමුට්ඨානා ආපත්ති හොති අනාපත්තිඛෙත්තෙ කතනිපජ්ජනකිරියාය අනඞ්ගත්තා. අයඤ්හි ආපත්ති ඊදිසෙ ඨානෙ අකිරියා, දිවා අසංවරිත්වා නිපජ්ජනක්ඛණෙ කිරියා ච අචිත්තකා චාති වෙදිතබ්බා. පුරාරුණා පබුජ්ඣිත්වාපි යාව අරුණුග්ගමනා සයන්තස්සාපි පුරිමනයෙන ආපත්තියෙව. අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමීති…පෙ… ආපත්තියෙවාති එත්ථ කදා තස්ස ආපත්තීති? වුච්චතෙ – න තාව රත්තියං ‘‘දිවා ආපජ්ජති නො රත්ති’’න්ති (පරි. 323) වුත්තත්තා. ‘‘අනාදරියදුක්කටා න මුච්චතී’’ති වුත්තදුක්කටං පන දිවාසයනදුක්කටමෙව න හොති අනාදරියදුක්කටත්තා. එවං අරුණුග්ගමනෙ පන අචිත්තකං අකිරියසමුට්ඨානං ආපත්තිං ආපජ්ජතීති වෙදිතබ්බං. සො සචෙ ද්වාරං සංවරිත්වා ‘‘අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති නිපජ්ජති, ද්වාරෙ ච අඤ්ඤෙහි අරුණුග්ගමනකාලෙ විවටෙපි තස්ස අනාපත්තියෙව ද්වාරපිදහනස්ස රත්තිදිවාභාගෙසු විසෙසාභාවා. ආපත්තිආපජ්ජනස්සෙව කාලවිසෙසො ඉච්ඡිතබ්බො, න තප්පරිහාරස්සාති ගහෙතබ්බං, ‘‘ද්වාරං අසංවරිත්වා රත්තිං නිපජ්ජතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.77) හි වුත්තං. දිවා සංවරිත්වා නිපන්නස්ස කෙනචි විවටෙපි ද්වාරෙ අනාපත්තියෙව. අත්තනාපි අනුට්ඨහිත්වාව සති පච්චයෙ විවටෙපි අනාපත්තීති වදන්ති. යථාපරිච්ඡෙදමෙව ච න වුට්ඨාතීති අරුණෙ උග්ගතෙයෙව උට්ඨාති. ආපත්තියෙවාති මූලාපත්තිංයෙව සන්ධාය වුත්තං, අනාදරියආපත්ති පන පුරාරුණා උට්ඨිතස්සාපි තස්ස හොතෙව ‘‘දුක්කටා [Pg.162] න මුච්චතී’’ති වුත්තත්තා, දුක්කටා න මුච්චතීති ච පුරාරුණා උට්ඨහිත්වා මූලාපත්තියා මුත්තොපි අනාදරියදුක්කටා න මුච්චතීති අධිප්පායො.

Mahāpariveṇa means a large courtyard, and by this it indicates a place where many people move about; therefore, he said 'Mahābodhi,' and so on. If one rises when dawn has broken, there is no offense, because one has lain down with a pure mind during the night, which is a sphere of no offense. 'If one wakes up and sleeps again, there is an offense' means: having woken up when dawn has broken, and whether knowing or not knowing that dawn has broken, if one does not get up but sleeps with a continuity of lying down, because of not having done what should be done after getting up, such as securing the door, an offense arising from inaction occurs, as the act of lying down done in the sphere of no offense is not a factor. Indeed, this offense in such a case is one of inaction. It should be known that during the day, at the moment of lying down without securing the door, it is an offense of action and is also unintentional. Even for one who wakes before dawn but continues to lie down until dawn breaks, there is an offense in the same way as before. Regarding the statement, '...there is still an offense,' when does the offense occur for him? It is said in reply: not during the night, for it is stated, 'An offense is incurred during the day, not at night.' However, the dukkaṭa mentioned in 'one is not absolved from the dukkaṭa of disrespect' is not the dukkaṭa of lying down during the day, because it is a dukkaṭa of disrespect. Thus, it should be understood that at the breaking of dawn one commits an unintentional offense that arises from inaction. If he secures the door and lies down thinking, 'I will rise when dawn breaks,' even if others open the door at the time of dawn, there is no offense for him, because there is no distinction regarding the closing of the door between the periods of night and day. It should be understood that the specific time is relevant only for incurring the offense, not for its avoidance, for indeed it is said, 'One lies down at night without securing the door.' If one lies down during the day after securing the door, there is no offense even if someone else opens it. They say there is no offense even if, there being a reason, one opens it oneself without getting up. 'And one rises only at the defined time' means one rises only when dawn has broken. The statement 'there is still an offense' is said referring only to the root offense. However, the offense of disrespect is still incurred by him even if he has risen before dawn, because it is said, 'one is not absolved from the dukkaṭa.' And 'one is not absolved from the dukkaṭa' means that even if one is absolved from the root offense by rising before dawn, one is not absolved from the dukkaṭa of disrespect. This is the intended meaning.

නිද්දාවසෙන නිපජ්ජතීති වොහාරවසෙන වුත්තං, පාදානං පන භූමිතො අමොචිතත්තා අයං නිපන්නො නාම න හොති, තෙනෙව අනාපත්ති වුත්තා. අපස්සාය සුපන්තස්සාති කටිට්ඨිතො උද්ධං පිට්ඨිකණ්ටකෙ අප්පමත්තකම්පි පදෙසං භූමිං අඵුසාපෙත්වා ථම්භාදිං අපස්සාය සුපන්තස්ස. කටිට්ඨිං පන භූමිං ඵුසාපෙන්තස්ස සයනං නාම හොති. පිට්ඨිපසාරණලක්ඛණා හි සෙය්‍යා. දීඝවන්දනාදීසුපි තිරියං පිට්ඨිකණ්ටකානං පසාරිතත්තා නිපජ්ජනමෙවාති ආපත්ති පරිහරිතබ්බාව ‘‘වන්දාමීති පාදමූලෙ නිපජ්ජී’’තිආදීසු නිපජ්ජනස්සෙව වුත්තත්තා. තස්සාපි අනාපත්ති පතනක්ඛණෙ අවිසයත්තා, විසයෙ ජාතෙ සහසා වුට්ඨිතත්තා ච. යස්ස පන විසඤ්ඤිතාය පච්ඡාපි අවිසයො, එතස්ස අනාපත්තියෙව පතිතක්ඛණෙ විය. තත්ථෙව සයති න වුට්ඨාතීති ඉමිනා විසයෙපි අකරණං දස්සෙති, තෙනෙව ‘‘තස්ස ආපත්තී’’ති වුත්තං.

'He lies down due to drowsiness'—this is said by way of convention. However, since his feet are not lifted from the ground, this one is not called 'one who is lying down,' and for that very reason 'no offense' is stated. 'For one sleeping while leaning' means for one who sleeps leaning against a post or the like, without letting even a small part of the spine above the hip-bone touch the ground. But for one whose hip-bone touches the ground, it is called lying down. For indeed, lying down is characterized by the stretching out of the back. Even in long prostrations and so on, since the spine is stretched out horizontally, it is indeed lying down; therefore, the offense should be avoided, because in cases like 'Saying "I pay homage," he lay down at the feet,' it is lying down that is mentioned. For him too there is no offense, because at the moment of falling it is beyond his control, and because he gets up quickly when it comes within his control. But for one who, due to unconsciousness, is afterwards also beyond control, for him there is no offense, just as at the moment of falling. By 'He lies there and does not get up,' it shows inaction even when it is within his control. For that very reason it is said, 'For him, there is an offense.'

එකභඞ්ගෙනාති උභො පාදෙ භූමිතො අමොචෙත්වාව එකපස්සෙන සරීරං භඤ්ජිත්වා නිපන්නො. මහාඅට්ඨකථායං පන මහාපදුමත්ථෙරෙන වුත්තන්ති සම්බන්ධො, තෙන ‘‘මහාඅට්ඨකථාය ලිඛිතමහාපදුමත්ථෙරවාදො අය’’න්ති දස්සෙති. තත්ථ සුපන්තස්සාපි අවිසයත්තමත්ථීති මහාපදුමත්ථෙරෙන ‘‘අවිසයත්තා පන ආපත්ති න දිස්සතී’’ති වුත්තං. ආචරියා පන සුපන්තස්ස විසඤ්ඤත්තාභාවෙන විසයත්තා අනාපත්තිං න කථයන්ති. විසඤ්ඤත්තෙ සති අනාපත්තියෙව. ද්වෙ පන ජනාතිආදිපි මහාඅට්ඨකථායමෙව වචනං, තදෙව පච්ඡා වුත්තත්තා පමාණං. යක්ඛගහිතග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ විසඤ්ඤීභූතොපි සඞ්ගහිතො. එකභඞ්ගෙන නිපන්නො පන අනිපන්නත්තා ආපත්තිතො මුච්චතියෙවාති ගහෙතබ්බං.

'With one bend' means: having lain down by bending the body to one side without lifting both feet from the ground. 'However, in the Mahāaṭṭhakathā, it was said by the Elder Mahāpaduma'—this is the connection. By that, it indicates, 'This is the teaching of the Elder Mahāpaduma written in the Mahāaṭṭhakathā.' Therein, because 'even for one who is sleeping, it is beyond his control,' it was said by the Elder Mahāpaduma, 'But because it is beyond his control, no offense is seen.' The teachers, however, do not declare 'no offense' for one who is sleeping, because he is within control due to the absence of unconsciousness. When there is unconsciousness, there is indeed no offense. The words 'But two people,' etc., are also a statement in the Mahāaṭṭhakathā itself; and that very statement, since it was stated later, is the authority. Here, by the inclusion of one seized by a yakkha, one who has become unconscious is also included. It should be understood, however, that one who lies down 'with one bend' is absolved from the offense because he is not considered to be lying down.

78. අපදෙති ආකාසෙ. පදන්ති පදවළඤ්ජං, තෙනාහ ‘‘ආකාසෙ පද’’න්ති. එතදග්ගන්ති එසො අග්ගො. යදිදන්ති යො අයං. සෙසං උත්තානමෙව.

78. 'Apade' means in the sky. 'Padaṃ' means a footprint; therefore, it is said 'a track in the sky'. 'Etadaggaṃ' means 'this one is the foremost.' 'Yadidaṃ' means 'which is this.' The rest is self-evident.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī, an exposition on the Samantapāsādikā, the Commentary on the Vinaya,

පඨමපාරාජිකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the first Pārājika is concluded.

2. දුතියපාරාජිකං

2. The Second Pārājika

අදුතියෙනාති [Pg.163] අසදිසෙන ජිනෙන යං දුතියං පාරාජිකං පකාසිතං, තස්ස ඉදානි යස්මා සංවණ්ණනාක්කමො පත්තො, තස්මා අස්ස දුතියස්ස අයං සංවණ්ණනා හොතීති යොජනා.

'Adutiyena' means by the incomparable Victor, by whom the second pārājika was proclaimed. Now, since the turn for its explanation has arrived, therefore this is the explanation of that second one. This is the connection.

ධනියවත්ථුවණ්ණනා

Explanation of the Story of Dhaniya

84. රාජූහි ගහිතන්ති රාජගහන්ති ආහ ‘‘මන්ධාතූ’’ති. රාජපුරොහිතෙන පරිග්ගහිතම්පි රාජපරිග්ගහිතමෙවාති මහාගොවින්දග්ගහණං, නගරසද්දාපෙක්ඛාය චෙත්ථ ‘‘රාජගහ’’න්ති නපුංසකනිද්දෙසො. අඤ්ඤෙපෙත්ථ පකාරෙති සුසංවිහිතාරක්ඛත්තා රාජූනං ගහං ගෙහභූතන්ති රාජගහන්තිආදිකෙ පකාරෙ. වසන්තවනන්ති කීළාවනං, වසන්තකාලෙ කීළාය යෙභුය්‍යත්තා පන වසන්තවනන්ති වුත්තං.

84. Because it was taken by kings (rājūhi gahitaṃ), it is called Rājagaha; to show this, he said 'Mandhātu,' etc. Even if possessed by the king's chaplain, it is still considered as possessed by the king—hence the mention of Mahāgovinda. And here, with reference to the word 'city,' 'Rājagahaṃ' is designated in the neuter gender. Others here explain in other ways, such as: because of its well-arranged protection, it is a house (gahaṃ), being a home (gehabhūtaṃ) for kings, and therefore called Rājagaha. 'Vasantavanaṃ' means a pleasure grove; it is called 'Vasantavanaṃ' because it is mostly for sport during the spring season.

සද්වාරබන්ධාති වස්සූපගමනයොග්ගතාදස්සනං. නාලකපටිපදන්ති සුත්තනිපාතෙ (සු. නි. 684 ආදයො) නාලකත්ථෙරස්ස දෙසිතං මොනෙය්‍යපටිපදං. පඤ්චන්නං ඡදනානන්ති තිණපණ්ණඉට්ඨකසිලාසුධාසඞ්ඛාතානං පඤ්චන්නං. නො චෙ ලභති…පෙ… සාමම්පි කාතබ්බන්ති ඉමිනා නාවාසත්ථවජෙ ඨපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ‘‘අසෙනාසනිකො අහ’’න්ති ආලයකරණමත්තෙන උපගමනං න වට්ටති. සෙනාසනං පරියෙසිත්වා වචීභෙදං කත්වා වස්සං උපගන්තබ්බමෙවාති දස්සෙති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙනා’’තිආදිනා (මහාව. 204) හි පාළියං ‘‘නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපී’’ති අට්ඨකථායඤ්ච අවිසෙසෙන දළ්හං කත්වා වුත්තං, නාවාසත්ථවජෙසුයෙව ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නාවාය වස්සං උපගන්තු’’න්තිආදිනා (මහාව. 203) අසතිපි සෙනාසනෙ ආලයකරණවසෙන වස්සූපගමනං අනුඤ්ඤාතං, නාඤ්ඤත්ථාති ගහෙතබ්බං. අයමනුධම්මතාති සාමීචිවත්තං. කතිකවත්තානීති භස්සාරාමතාදිං විහාය සබ්බදා අප්පමත්තෙහි භවිතබ්බන්තිආදිකතිකවත්තානි. ඛන්ධකවත්තානීති ‘‘ආගන්තුකාදිඛන්ධකවත්තං පූරෙතබ්බ’’න්ති එවං ඛන්ධකවත්තානි ච අධිට්ඨහිත්වා.

'With a well-fastened door' shows its suitability for undertaking the rains residence. 'The practice of Nālaka' refers to the path of sagacity, the moneyyapaṭipadā, taught to the Elder Nālaka in the Suttanipāta. 'Of the five kinds of roofing' refers to the five reckoned as grass, leaves, tiles, stone slabs, and plaster. By the words 'If one does not obtain... one should make it oneself,' it is shown that, except in the case of a boat, a caravan, or a cattle pen, undertaking the rains residence merely by forming an attachment with the thought, 'I am without a dwelling,' is not allowed. One must search for a lodging, make a verbal declaration, and then undertake the rains residence. For in the Pāḷi text it is stated strongly, 'Bhikkhus, one without a dwelling should not…' and the commentary states firmly and without distinction, '...even one who has undertaken the practice of Nālaka.' Moreover, only in the case of boats, caravans, or cattle pens is undertaking the rains residence by forming an attachment allowed even in the absence of a dwelling, by the words 'I allow, bhikkhus, to enter the rains residence on a boat…'; this should be understood as not applying elsewhere. 'This is the proper practice' refers to correct conduct. 'The agreed duties' are the duties agreed upon, such as: 'Having abandoned delight in chatter and so on, one should always be heedful.' 'The Khandhaka duties' means having undertaken the Khandhaka duties, such as: 'The Khandhaka duties for newcomers and so on should be fulfilled.'

වස්සංවුත්ථාති පදස්ස අට්ඨකථායං ‘‘පුරිමිකාය උපගතා මහාපවාරණාය පවාරිතා පාටිපදදිවසතො පට්ඨාය ‘වුත්ථවස්සා’ති වුච්චන්තී’’ති වුත්තත්තා මහාපවාරණාදිවසෙ පවාරෙත්වා වා අප්පවාරෙත්වා වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තෙහි [Pg.164] සත්තාහකරණීයනිමිත්තෙ සති එව ගන්තබ්බං, නාසති, ඉතරථා වස්සච්ඡෙදො දුක්කටඤ්ච හොතීති වෙදිතබ්බං. ‘‘ඉමං තෙමාසං වස්සං උපෙමී’’ති හි ‘‘න, භික්ඛවෙ, වස්සං උපගන්ත්වා පුරිමං වා තෙමාසං පච්ඡිමං වා තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා පක්කමිතබ්බා’’ති (මහාව. 185) ච වුත්තං. ඉධෙව ච වස්සංවුත්ථා තෙමාසච්චයෙන…පෙ… පක්කමිංසූති වුත්තං. පවාරණාදිවසොපි තෙමාසපරියාපන්නොව. කෙචි පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වස්සංවුත්ථානං භික්ඛූනං තීහි ඨානෙහි පවාරෙතුන්ති (මහාව. 209) පවාරණාකම්මස්ස පුබ්බෙයෙව වස්සංවුත්ථානන්ති වුත්ථවස්සතාය වුත්තත්තා මහාපවාරණාදිවසෙ සත්තාහකරණීයනිමිත්තං විනාපි යථාසුඛං ගන්තුං වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, වුත්ථවස්සානඤ්හි පවාරණානුජානනං අනුපගතඡින්නවස්සාදීනං නිවත්තනත්ථං කතං, න පන පවාරණාදිවසෙ අවසිත්වා පක්කමිතබ්බන්ති දස්සනත්ථං තදත්ථස්ස ඉධ පසඞ්ගාභාවා, පවාරණං කාතුං අනුච්ඡවිකානං පවාරණා ඉධ විධීයති, යෙ ච වස්සං උපගන්ත්වා වස්සච්ඡෙදඤ්ච අකත්වා යාව පවාරණාදිවසා වසිංසු, තෙ තත්තකෙන පවාරණාකම්මං පති පරියායතො වුත්ථවස්සාති වුච්චන්ති, අප්පකං ඌනමධිකං වා ගණනූපගං න හොතීති ඤායතො, න කථිනකම්මං පති තෙමාසස්ස අපරිපුණ්ණත්තා, ඉතරථා තස්මිං මහාපවාරණාදිවසෙපි කථිනත්ථාරප්පසඞ්ගතො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වස්සංවුත්ථානං භික්ඛූනං කථිනං අත්ථරිතු’’න්ති (මහාව. 306) ඉදං පන ‘‘න, භික්ඛවෙ, වස්සං උපගන්ත්වා පුරිමං වා තෙමාසං පච්ඡිමං වා තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා පක්කමිතබ්බා’’තිආදි (මහාව. 185) ච නිප්පරියායතො මහාපවාරණාය අනන්තරපාටිපදදිවසතො පට්ඨාය කථිනත්ථාරං පක්කමනඤ්ච සන්ධාය වුත්තං, පරිවාරෙ ච ‘‘කථිනස්ස අත්ථාරමාසො ජානිතබ්බො’’ති (පරි. 412) වත්වා ‘‘වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො ජානිතබ්බො’’ති (පරි. 412) වුත්තං. යො හි කථිනත්ථාරස්ස කාලො, තතො පට්ඨායෙව චාරිකාපක්කමනස්සාපි කාලො, න තතො පුරෙ වස්සංවුත්ථානංයෙව කථිනත්ථාරාරහත්තා. යදග්ගෙන හි පවාරණාදිවසෙ කථිනත්ථාරො න වට්ටති, තදග්ගෙන භික්ඛූපි වුත්ථවස්සා න හොන්ති පවාරණාදිවසස්ස අවුත්ථත්තා.

In the commentary on the word 'vassaṃvutthā', it is said: 'Those who have entered upon the earlier rains-residence and have performed the Pavāraṇā at the great Pavāraṇā are called 'vutthavassā' (those who have completed the rains-residence) from the day following the Pavāraṇā day.' Therefore, it should be understood that those going elsewhere on the day of the great Pavāraṇā, whether they have performed Pavāraṇā or not, may go only if there is a reason for a seven-day leave, not if there is no such reason; otherwise, there is a breaking of the rains-residence and a dukkaṭa offense. For it is said, 'I enter upon the rains for these three months,' and also, 'Bhikkhus, having entered upon the rains, one should not set out on tour without having resided for either the first three months or the later three months.' And here it is said, 'Those who have completed the rains-residence departed after the passing of the three months…' The day of Pavāraṇā is also included within the three-month period. Some, however, say: 'Since it is said, “I allow, bhikkhus, those who have completed the rains-residence to perform Pavāraṇā on three grounds,” and since they are called “those who have completed the rains-residence” even before the Pavāraṇā ceremony, it is permissible to go as one pleases on the day of the great Pavāraṇā even without a reason for a seven-day leave.' But that is merely their opinion. For the allowance of Pavāraṇā for those who have completed the rains-residence was made to exclude those who have not entered upon it, have broken it, and so on, not to show that one may depart on the day of Pavāraṇā without having completed the residence, for that meaning has no place here. Pavāraṇā is prescribed here for those who are suitable to perform it. And those who entered upon the rains and resided until the day of Pavāraṇā without breaking it are, by that much, figuratively called 'those who have completed the rains-residence' in relation to the Pavāraṇā ceremony—by the maxim that a small amount short or in excess is not taken into account—but not in relation to the Kathina ceremony, because the three months are not complete. Otherwise, the spreading of the Kathina would be applicable even on that day of the great Pavāraṇā. The statement, 'I allow, bhikkhus, those who have completed the rains-residence to spread the Kathina,' and 'Bhikkhus, having entered upon the rains, one should not set out on tour without having resided for either the first three months or the later three months,' were spoken without qualification, referring to the spreading of the Kathina and departure from the day following the great Pavāraṇā. And in the Parivāra, after saying, 'The month for the spreading of the Kathina should be known,' it is said, 'The last month of the rains-residence should be known.' For the time for the spreading of the Kathina is also the time for departing on tour, not before, since only those who have completed the rains-residence are fit to spread the Kathina. For the same reason that the spreading of the Kathina is not allowed on the day of Pavāraṇā, for that same reason the bhikkhus are not 'those who have completed the rains-residence,' because the day of Pavāraṇā has not been resided through.

යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.84) ‘‘එකදෙසෙන අවුත්ථම්පි තං දිවසං වුත්ථභාගාපෙක්ඛාය වුත්ථමෙව හොතී’’තිආදි වුත්තං, තං න යුත්තං, තංදිවසපරියොසානෙ අරුණුග්ගමනකාලෙ වසන්තොව හි තං දිවසං වුත්ථො නාම හොති [Pg.165] පරිවාසඅරඤ්ඤවාසාදීසු විය, අයඤ්ච විචාරණා උපරි වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකෙ ආවි භවිස්සතීති තත්ථෙව තං පාකටං කරිස්සාම.

Furthermore, what is stated in the Sāratthadīpanī, 'Even if not resided for a part of it, that day is considered resided with respect to the part resided,' and so on, is not correct. For only one who is dwelling at the end of that day, at the time of the rising of dawn, is considered to have resided that day, just as in cases like probation and forest-dwelling. This investigation will become clear later in the Vassūpanāyikakkhandhaka, and we will make it plain right there.

මහාපවාරණාය පවාරිතාති පුරිමිකාය වස්සං උපගන්ත්වා අච්ඡින්නවස්සතාදස්සනපරං එතං කෙනචි අන්තරායෙන අප්පවාරිතානම්පි වුත්ථවස්සත්තා. න ඔවස්සියතීති අනොවස්සකන්ති කම්මසාධනං දට්ඨබ්බං, යථා න තෙමියති, තථා කත්වාති අත්ථො. අනවයොති එත්ථ අනුසද්දො විච්ඡායං වත්තතීති ආහ අනු අනු අවයොතිආදි. ආචරියස්ස කම්මං ආචරියකන්ති ආහ ‘‘ආචරියකම්මෙ’’ති. කට්ඨකම්මං ථම්භාදි. තෙලතම්බමත්තිකායාති තෙලමිස්සාය තම්බමත්තිකාය.

'Having performed Pavāraṇā at the great Pavāraṇā': this phrase serves to show that the rains-residence was uninterrupted after one had entered upon the earlier residence, since even for those who did not perform Pavāraṇā due to some obstacle, the state of having completed the rains-residence exists. 'It is not rained upon, thus anovassaka': this should be understood as a term derived from the action (kammasādhana); the meaning is 'made in such a way that it is not drenched.' Regarding 'anavayo', he says that here the prefix 'anu' is used in the sense of distribution, as in 'anu anu avayo', etc. 'The teacher's work is ācariyaka': he says this with the words 'in the teacher's work' (ācariyakamme). 'Woodwork' means pillars and the like. 'With reddish clay and oil' means with reddish clay mixed with oil.

85. කුටිකාය කරණභාවන්ති කුටියා කතභාවං. කිං-සද්දප්පයොගෙ අනාගතප්පච්චයවිධානං සන්ධාය තස්ස ලක්ඛණන්තිආදි වුත්තං. කිඤ්චාපි ථෙරස්ස පාණඝාතාධිප්පායො නත්ථි, අනුපපරික්ඛිත්වා කරණෙන පන බහූනං පාණානං මරණත්තා පාණෙ බ්‍යාබාධෙන්තස්සාතිආදි වුත්තං. පාතබ්‍යභාවන්ති විනාසෙතබ්බතං. පාණාතිපාතං කරොන්තානන්ති ථෙරෙන අකතෙපි පාණාතිපාතෙ පාණකානං මරණමත්තෙන පච්ඡිමානං ලෙසෙන ගහණාකාරං දස්සෙති, තෙන ච ‘‘මම තාදිසං අකුසලං නත්ථී’’ති පච්ඡිමානං විපල්ලාසලෙසග්ගහණනිමිත්තකිච්චං න කත්තබ්බන්ති දීපිතං හොති. දිට්ඨානුගතින්ති දිට්ඨස්ස කම්මස්ස අනුපගමනං අනුකිරියං, දිට්ඨියා වා ලද්ධියා අනුගමනං ගාහං. ඝංසිතබ්බෙති මද්දිතබ්බෙ, විනාසිතබ්බෙති අත්ථො. කතං ලභිත්වා තත්ථ වසන්තානම්පි දුක්කටමෙවාති ඉදං භගවතා කුටියා භෙදාපනවචනෙන සිද්ධං, සාපි තිණදබ්බසම්භාරෙහි තුලාථම්භාදීහි අමිස්සා සුද්ධමත්තිකාමයාපි ඉට්ඨකාහි කතා වට්ටති. කෙචි හි ඉට්ඨකාහියෙව ථම්භෙ චිනිත්වා තදුපරි ඉට්ඨකාහියෙව විතානාදිසණ්ඨානෙන තුලාදිදාරුසම්භාරවිරහිතං ඡදනම්පි බන්ධිත්වා ඉට්ඨකාමයමෙව ආවසථං කරොන්ති, තාදිසං වට්ටති. ගිඤ්ජකාවසථසඞ්ඛෙපෙන කතාති එත්ථ ගිඤ්ජකා වුච්චන්ති ඉට්ඨකා, තාහියෙව කතො ආවසථො ගිඤ්ජකාවසථො. වයකම්මම්පීති මත්තිකුද්ධාරණඉට්ඨකදාරුච්ඡෙදනාදිකාරකානං දින්නභත්තවෙත්තනාදිවත්ථුබ්බයෙන නිප්ඵන්නකම්මම්පි අත්ථි, එතෙන කුටිභෙදකානං ගීවාදිභාවං පරිසඞ්කති. තිත්ථියධජොති තිත්ථියානමෙව සඤ්ඤාණභූතත්තා වුත්තං. තෙ හි ඊදිසෙසු චාටිආදීසු වසන්ති. අඤ්ඤානිපීති පි-සද්දෙන අත්තනා වුත්තකාරණද්වයම්පි මහාඅට්ඨකථායමෙව වුත්තන්ති දස්සෙති. යස්මා සබ්බමත්තිකාමයා [Pg.166] කුටි සීතකාලෙ අතිසීතා උණ්හකාලෙ ච උණ්හා සුකරා ච හොති චොරෙහි භින්දිතුං, තස්මා තත්ථ ඨපිතපත්තචීවරාදිකං සීතුණ්හචොරාදීහි විනස්සතීති වුත්තං ‘‘පත්තචීවරගුත්තත්ථායා’’ති. ඡින්දාපෙය්‍ය වා භින්දාපෙය්‍ය වා අනුපවජ්ජොති ඉදං අයං කුටි විය සබ්බථා අනුපයොගාරහං සන්ධාය වුත්තං. යං පන පඤ්චවණ්ණසුත්තෙහි විනද්ධඡත්තාදිකං, තත්ථ අකප්පියභාගොව ඡින්දිතබ්බො, න තදවසෙසො තස්ස කප්පියත්තා, තං ඡින්දන්තො උපවජ්ජොව හොති. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘ඝටකම්පි වාළරූපම්පි භින්දිත්වා ධාරෙතබ්බ’’න්තිආදි.

85. The phrase `kuṭikāya karaṇabhāvaṃ` means 'the state of the hut's being made.' With reference to the arrangement of the future tense suffix in the context of the word `kiṃ`, the words `tassa lakkhaṇaṃ`, etc., are stated. Although the elder had no intention of killing living beings, yet because of the death of many living beings due to his acting without investigation, the words 'harming living beings', etc., are stated. The phrase `pātabyabhāvaṃ` means 'the state of being fit for destruction.' By the text `pāṇātipātaṃ karontānaṃ`, even though the elder did not commit the act of killing, it shows the manner of grasping by later generations through a hint, by the mere death of the living beings; and by that, it is clarified that the act which is a cause for later generations' grasping of a perverted hint—thinking, 'I have no such demerit'—should not be done. The phrase `diṭṭhānugatiṃ` means 'following or imitating a seen action,' or 'adhering to a view or doctrine.' The phrase `ghaṃsitabbe` means 'to be crushed,' that is, 'to be destroyed.' The statement 'even for those dwelling there after acquiring it, it is a dukkaṭa offense' is established by the Blessed One's very words causing the hut to be demolished. That hut also, if made of pure clay unmixed with materials such as grass, wood, beams, and pillars, or if made with bricks, is allowable. Indeed, some construct pillars solely with bricks and, above them, also build a roof in the shape of a canopy or the like, devoid of wooden materials such as beams, and thus make a dwelling entirely of bricks; such a dwelling is allowable. Regarding the phrase 'made in the manner of a brick-house' (`giñjakāvasathasaṅkhepena katā`), here bricks are called `giñjakā`, and a dwelling made with those very bricks is a `giñjakāvasatha`. The term `vayakammaṃ` also refers to work accomplished through the expenditure on items like food and wages given to workers for digging clay, cutting firewood for bricks, etc.; by this, one is concerned about the state of being liable for payment, etc., for those who demolish the hut. The phrase `titthiyadhajo` is stated because it serves as a distinguishing mark for heretics, for they dwell in such things as large jars and the like. In `aññānipi`, the particle `pi` indicates that the two reasons mentioned by oneself are also stated in the Great Commentary itself. Because a hut made entirely of clay is excessively cold in the cold season and hot in the hot season, and is also easy for thieves to break into, therefore bowls, robes, etc., placed there are destroyed by cold, heat, thieves, etc.; hence, it is said, 'for the protection of bowl and robes.' The statement 'one may have it cut or broken without fault' is said with reference to something that is in every way unsuitable for use, like this hut. However, in the case of an umbrella, etc., interwoven with five-colored threads, only the unallowable part should be cut away, not the remainder, because it is allowable. One who cuts it is indeed at fault. For that very reason, it will be said, 'having broken even a pot-shaped ornament or a beast-shaped figure, it should be worn,' and so on.

පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයවණ්ණනා

Explanation of Decisions Outside the Pāḷi Text

ඡත්තදණ්ඩග්ගාහකං සලාකපඤ්ජරන්ති එත්ථ යො පඤ්ජරසලාකානං මජ්ඣට්ඨො බුන්දෙ පුථුලො අහිච්ඡත්තකසදිසො අග්ගෙ සඡිද්දො යත්ථ දණ්ඩන්තරං පවෙසෙත්වා ඡත්තං ගණ්හන්ති, යො වා සයමෙව දීඝතාය ගහණදණ්ඩො හොති, අයං ඡත්තදණ්ඩො නාම, තස්ස අපරිගළනත්ථාය ඡත්තසලාකානං මූලප්පදෙසදණ්ඩස්ස සමන්තතො දළ්හපඤ්ජරං කත්වා සුත්තෙහි විනන්ධන්ති, සො පදෙසො ඡත්තදණ්ඩගාහකසලාකපඤ්ජරං නාම, තං විනන්ධිතුං වට්ටති. න වණ්ණමට්ඨත්ථායාති ඉමිනා ථිරකරණත්ථමෙව එකවණ්ණසුත්තෙන විනන්ධියමානං යදි වණ්ණමට්ඨං හොති, න තත්ථ දොසොති දස්සෙති. ආරග්ගෙනාති නිඛාදනමුඛෙන. දණ්ඩබුන්දෙති දණ්ඩමූලෙ කොටියං. ඡත්තමණ්ඩලිකන්ති ඡත්තපඤ්ජරෙ මණ්ඩලාකාරෙන බද්ධදණ්ඩවලයං. උක්කිරිත්වාති නින්නං, උන්නතං වා කත්වා.

Here, regarding `chattadaṇḍaggāhakaṃ salākapañjaraṃ`: that which is in the middle of the cage-ribs, thick at the base, like a mushroom, and has a hole at the tip, wherein another staff is inserted to hold the umbrella; or which itself, due to its length, becomes the handle-staff—this is called the umbrella-staff (`chattadaṇḍa`). To prevent it from slipping, having made a strong cage all around that staff at the base-region of the umbrella-ribs, they bind it with threads. That region is called the `chattadaṇḍagāhaka salākapañjaraṃ` (cage of ribs that holds the umbrella-staff). It is allowable to bind it. By the phrase `na vaṇṇamaṭṭhatthāyā` ('not for the sake of a polished appearance'), it is shown that if, when being bound with a single-colored thread solely for the purpose of making it firm, it happens to have a polished appearance, there is no fault in that. `Āraggena` means 'with the point of an awl.' `Daṇḍabunde` means 'at the base of the staff, at the tip.' `Chattamaṇḍalikaṃ` means 'a ring of wood or cane bound in a circular shape on the umbrella-cage.' `Ukkaritvā` means 'having made it concave or convex.'

නානාසුත්තකෙහීති නානාවණ්ණෙහි සුත්තෙහි. ඉදඤ්ච තථා කරොන්තානං වසෙන වුත්තං, එකවණ්ණසුත්තකෙනාපි න වට්ටතියෙව, ‘‘පකතිසූචිකම්මමෙව වට්ටතී’’ති හි වුත්තං. පට්ටමුඛෙති ද්වින්නං පට්ටානං සඞ්ඝටිතට්ඨානං සන්ධායෙතං වුත්තං. පරියන්තෙති චීවරපරියන්තෙ, අනුවාතං සන්ධායෙතං වුත්තං. වෙණින්ති වරකසීසාකාරෙන සිබ්බනං. සඞ්ඛලිකන්ති දිගුණසඞ්ඛලිකාකාරෙන සිබ්බනං, වෙණිං වා සඞ්ඛලිකං වා කරොන්තීති පකතෙන සම්බන්ධො. අග්ඝියං නාම චෙතියසණ්ඨානං, යං අග්ඝියත්ථම්භොති වදන්ති. උක්කිරන්තීති උට්ඨපෙන්ති. චතුකොණමෙව වට්ටතීති ගණ්ඨිකපාසකපට්ටානි සන්ධාය වුත්තං. කොණසුත්තපිළකාති ගණ්ඨිකපාසකපට්ටානං කොණෙහි බහි නිග්ගතසුත්තානං [Pg.167] පිළකාකාරෙන ඨපිතකොටියොති කෙචි වදන්ති, තෙ පිළකෙ ඡින්දිත්වා දුවිඤ්ඤෙය්‍යා කාතබ්බාති තෙසං අධිප්පායො. කෙචි පන ‘‘කොණසුත්තා ච පිළකාති ද්වෙයෙවා’’ති වදන්ති, තෙසං මතෙන ගණ්ඨිකපාසකපට්ටානං කොණතො කොණෙහි නීහතසුත්තා කොණසුත්තා නාම. සමන්තතො පන පරියන්තෙන කතා චතුරස්සසුත්තා පිළකා නාම. තං දුවිධම්පි කෙචි චීවරතො විසුං පඤ්ඤායනත්ථාය විකාරයුත්තං කරොන්ති, තං නිසෙධාය ‘‘දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා වට්ටන්තී’’ති වුත්තං, න පන සබ්බථා අචක්ඛුගොචරභාවෙන සිබ්බනත්ථාය තථාසිබ්බනස්ස අසක්කුණෙය්‍යත්තා. යථා පකතිචීවරතො විකාරො න පඤ්ඤායති, එවං සිබ්බිතබ්බන්ති අධිප්පායො. රජනකම්මතො පුබ්බෙ පඤ්ඤායමානොපි විසෙසො චීවරෙ රත්තෙ එකවණ්ණතාය න පඤ්ඤායතීති ආහ ‘‘චීවරෙ රත්තෙ’’ති. මණිනාති නීලමණිආදිමට්ඨපාසාණෙන, අංසවද්ධකකායබන්ධනාදිකං පන අචීවරත්තා සඞ්ඛාදීහි ඝංසිතුං වට්ටතීති වදන්ති. කණ්ණසුත්තකන්ති චීවරස්ස දීඝතො තිරියඤ්ච සිබ්බිතානං චතූසු කණ්ණෙසු කොණෙසු ච නික්ඛන්තානං සුත්තසීසානමෙතං නාමං, තං ඡින්දිත්වාව පාරුපිතබ්බං, තෙනාහ ‘‘රජිතකාලෙ ඡින්දිතබ්බ’’න්ති. භගවතා අනුඤ්ඤාතං එකං කණ්ණසුත්තම්පි අත්ථි, තං පන නාමෙන සදිසම්පි ඉතො අඤ්ඤමෙවාති දස්සෙතුං යං පනාතිආදි වුත්තං. ලග්ගනත්ථායාති චීවරරජ්ජුයං චීවරබන්ධනත්ථාය. ගණ්ඨිකෙති දන්තාදිමයෙ. පීළකාති බින්දුං බින්දුං කත්වා උට්ඨාපෙතබ්බපීළකා.

Nānāsuttakehi means: with threads of various colors. This is said with reference to those who do so; even with a single-colored thread, it is not permissible, for it is said, “Only natural stitching is permissible.” Paṭṭamukhe: this is said with reference to the place where two strips are joined. Pariyante: this is said with reference to the border at the edge of the robe. Veṇi means: stitching in the shape of a millet head. Saṅkhalika means: stitching in the shape of a double chain. The phrase “they make a veṇi or a saṅkhalika” is connected with a distant word. Agghiyaṃ means: a cetiya-shape, which they call an “agghiya pillar.” Ukkiranti means: they raise up. The statement “Only the four-cornered is permissible” is said with reference to bags for knots and loops. Koṇasuttapiḷakā: Some say these are the tips of threads protruding outwards from the corners of the bags for knots and loops, which are fashioned into the shape of a small tassel. Their intention is that those tassels should be cut and made difficult to recognize. Some, however, say: “Corner-threads and piḷakas are two separate things.” According to their view, the threads drawn from one corner to the other corners of the bags for knots and loops are called “corner-threads.” The four-cornered threads made all around the border are called “piḷakas.” Some make both types altered so as to be distinctly visible from the robe. To prohibit this, it is said, “They are permissible in a form that is difficult to recognize.” But it is not said for the purpose of stitching in a way that is entirely beyond the range of the eye, because such stitching is impossible. The intention is that it should be stitched in such a way that the alteration is not apparent in comparison to a natural robe. Even if a distinction is apparent before dyeing, it is not apparent when the robe is dyed due to the single color. Therefore, he said, “when the robe is dyed.” Maṇinā means: with a polished stone such as a blue gem. However, they say that it is permissible to rub shoulder-straps, waist-bands, and so on—which are not robes—with conch shells and the like. The term 'kaṇṇasuttakaṃ' is the name for the ends of the threads protruding from the four corners of a robe that has been stitched lengthwise and crosswise. It must be cut before being worn; therefore, he said, “it should be cut at the time of dyeing.” There is also a 'kaṇṇasutta' permitted by the Blessed One, but to show that it is different from this one, though similar in name, the phrase 'yaṃ pana', etc., is stated. Lagganatthāya means: for the purpose of fastening the robe to the robe-line. Gaṇṭhike means: made of ivory, etc. Pīḷakā means: small raised knobs made dot by dot.

ථාලකෙ වාති තම්බාදිමයෙ පුග්ගලිකෙ තිවිධෙපි කප්පියථාලකෙ. න වට්ටතීති මණිවණ්ණකරණප්පයොගො න වට්ටති, තෙලවණ්ණකරණත්ථං පන වට්ටති. පත්තමණ්ඩලෙති තිපුසීසාදිමයෙ. ‘‘න, භික්ඛවෙ, චිත්තානි පත්තමණ්ඩලානි ධාරෙතබ්බානි රූපකාකිණ්ණානි භිත්තිකම්මකතානී’’ති (චූළව. 253) වුත්තත්තා ‘‘භිත්තිකම්මං න වට්ටතී’’ති වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මකරදන්තකං ඡින්දිතු’’න්ති (චූළව. 253) වුත්තත්තා ‘‘මකරදන්තකං පන වට්ටතී’’ති වුත්තං, ඉදං පන පාළියා ලද්ධම්පි ඉධ පාළියා මුත්තත්තා පාළිමුත්තකනයෙ වුත්තං. එවමඤ්ඤම්පි ඊදිසං.

Thālake vā means: in a permissible bowl of the three kinds, which is personal and made of copper, etc. Na vaṭṭati means: the effort to make it the color of a gem is not permissible, but for the purpose of making it the color of oil, it is permissible. Pattamaṇḍale means: in a bowl-circle made of tin, lead, etc. Because it is stated, “Monks, decorated bowl-circles, filled with figures, made with wall-painting, should not be used,” it is said, “wall-painting is not permissible.” Because it is stated, “I allow, monks, the makaradantaka to be cut,” it is said, “but the makaradantaka is permissible.” But this, although found in the Pāḷi, is stated here in the Pāḷimuttaka method because it is omitted from the Pāḷi in this context. Other similar cases are likewise.

ලෙඛා න වට්ටතීති ආරග්ගෙන දින්නලෙඛාව න වට්ටති, ජාතිහිඞ්ගුලිකාදිවණ්ණෙහි කතලෙඛා වට්ටති. ඡත්තමුඛවට්ටියන්ති ධමකරණස්ස හත්ථෙන ගහණඡත්තාකාරස්ස [Pg.168] මුඛවට්ටියං, ‘‘පරිස්සාවනචොළබන්ධනට්ඨානෙ’’ති කෙචි.

Lekhā na vaṭṭati means: only a line made with the point of an awl is not permissible; a line made with colors such as cinnabar and realgar is permissible. Chattamukhavaṭṭiyaṃ means: on the mouth-rim of the umbrella-shaped handle of the water-strainer. Some say: “at the place for tying the straining cloth.”

දෙඩ්ඩුභසීසන්ති උදකසප්පසීසං. අච්ඡීනීති කුඤ්ජරච්ඡිසණ්ඨානානි. එකමෙව වට්ටතීති එත්ථ එකරජ්ජුකං දිගුණං තිගුණං කත්වාපි බන්ධිතුං න වට්ටති, එකමෙව පන සතවාරම්පි සරීරං පරික්ඛිපිත්වා බන්ධිතුං වට්ටති, බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං ‘‘බහුරජ්ජුක’’න්ති න වත්තබ්බං ‘‘වට්ටතී’’ති වුත්තත්තා, තං මුරජසඞ්ඛං න ගච්ඡතීති වෙදිතබ්බං. මුරජඤ්හි නානාවණ්ණෙහි සුත්තෙහි මුරජවට්ටිසණ්ඨානං වෙඨෙත්වා කතං, ඉදං පන මුරජං මද්දවීණසඞ්ඛාතං පාමඞ්ගසණ්ඨානඤ්ච දසාසු වට්ටති ‘‘කායබන්ධනස්ස දසා ජීරන්ති; අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මුරජං මද්දවීණ’’න්ති (චූළව. 278) වුත්තත්තා.

Deḍḍubhasīsaṃ means: the head of a water snake. Acchīni means: things shaped like an elephant's eyes. Here, regarding 'Only one is permissible': it is not permissible to tie a single cord after having made it double or triple. But it is permissible to wrap a single cord around the body even a hundred times and tie it. A waist-band made by joining many cords together and wrapping them continuously with one cord should not be called a 'multi-cord' one, because it is said, “it is permissible.” It should be understood that this does not fall into the category of a muraja (drum). For a muraja is made by wrapping threads of various colors in the shape of a drum-rim. However, this muraja, and that which is known as maddavīṇa, being pestle-shaped, are permissible for the fringes, because it is stated: “The fringes of the waist-band wear out; I allow, monks, the muraja and the maddavīṇa.”

විධෙති දසාපරියොසානෙ ථිරභාවාය දන්තවිසාණසුත්තාදීහි කත්තබ්බෙ විධෙ. අට්ඨ මඞ්ගලානි නාම සඞ්ඛො චක්කං පුණ්ණකුම්භො ගයා සිරීවච්ඡො අඞ්කුසො ධජං සොවත්තිකන්ති වදන්ති. මච්ඡයුගළඡත්තනන්දියාවට්ටාදිවසෙනපි වදන්ති. පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තන්ති දන්තාදීහි කතවිධස්ස උභොසු කොටීසු කතපරිච්ඡෙදරාජිමත්තං.

Vidhe means: in the toggle to be made at the end of the fringe with ivory, horn, thread, etc., for the sake of firmness. The eight auspicious signs, they say, are: the conch, the wheel, the full pitcher, the spear, the śrīvatsa, the goad, the banner, and the three auspicious lines on the neck. They also speak of them by way of the pair of fish, the white parasol, the auspicious bowl (nandiyāvaṭṭa), etc. Paricchedalekhāmattanti means: merely the boundary line made on both ends of the toggle that is fashioned with ivory, etc.

‘‘උජුකමෙවා’’ති වුත්තත්තා චතුරස්සාදිසණ්ඨානාපි අඤ්ජනී වඞ්කගතිකා න වට්ටති. සිපාටිකායාති වාසිආදිභණ්ඩනික්ඛිපනපසිබ්බකෙ. ආරකණ්ටකං නාම පොත්ථකාදිඅඅසඞ්ඛාරණත්ථං කතදීඝමුඛසත්ථකන්ති වදන්ති. ‘‘භමකාරානං දාරුආදිලිඛනසත්ථක’’න්ති කෙචි. වට්ටමණිකන්ති වට්ටං කත්වා උට්ඨපෙතබ්බං පුප්ඵුළකං. අඤ්ඤන්ති ඉමිනා පිළකාදිං සඞ්ගණ්හාති. පිප්ඵලිකෙති යං කිඤ්චි ඡෙදනකෙ ඛුද්දකසත්ථෙ. වලිතකන්ති නඛච්ඡෙදනකාලෙ දළ්හග්ගහණත්ථං වලීහි යුත්තමෙව කරොන්ති. තස්මා තං වට්ටතීති ඉමිනා යං අඤ්ඤම්පි විකාරං දළ්හීකම්මාදිඅත්ථාය කරොන්ති, න වණ්ණමට්ඨත්ථාය, තං වට්ටතීති දීපිතං, තෙන ච කත්තරදණ්ඩකොටියං අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි ඝට්ටනෙන සද්දනිච්ඡරණත්ථාය කතං අයොවලයාදිකං සංයුත්තම්පි කප්පියතො උපපන්නං හොති. මණ්ඩලන්ති උත්තරාරණියා පවෙසනත්ථං ආවාටමණ්ඩලං හොති. උජුකමෙව බන්ධිතුන්ති සම්බන්ධො, උභොසු වා පස්සෙසු එකපස්සෙ වාති වචනසෙසො. වාසිදණ්ඩස්ස උභොසු පස්සෙසු දණ්ඩකොටීනං අචලනත්ථං බන්ධිතුන්ති අත්ථො.

“Straight indeed”: because this has been said, an antimony container that, although square-shaped, has a crooked passage is not allowable. `In a bag` (`sipāṭikāya`): in a bag for putting away tools such as an adze. `Ārakaṇṭaka`: they say this is a long-pointed knife made for the purpose of preparing books and the like. Some say: “A carving tool of turners for wood and the like.” `A round jewel` (`vaṭṭamaṇikaṃ`): a bubble-like object that is to be raised up after being made round. `Other`: by this, it includes boils and the like. `Pipphalika`: any small cutting knife. `Folded` (`valitakaṃ`): they make it endowed with folds for a firm grip when cutting nails. Therefore, that is allowable. By this it is shown that any other modification made for the purpose of strengthening and so on is allowable, but not for the sake of beautifying the appearance. And by that, an iron ring or the like made on the tip of a walking stick for the purpose of emitting a sound by striking against one another, even if not functionally joined, becomes suitable as an allowable item. `A circle` (`maṇḍalaṃ`): it is a circular pit for inserting the upper fire-stick. `To bind it straight`: this is the connection. `Either on both sides or on one side`: this is the remainder of the text to be supplied. The meaning is: to bind on both sides of the adze handle to prevent its ends from moving.

ආමණ්ඩසාරකෙති [Pg.169] ආමලකඵලානි පිසිත්වා තෙන කක්කෙන කතතෙලභාජනෙ. තත්ථ කිර පක්ඛිත්තං තෙලං සීතලං හොති. භූමත්ථරණෙති කටසාරාදිමයෙ පරිකම්මකතාය භූමියා අත්ථරිතබ්බඅත්ථරණෙ. පානීයඝටෙති සබ්බං භාජනවිකතිං සඞ්ගණ්හාති. සබ්බං…පෙ… වට්ටතීති යථාවුත්තෙසු මඤ්චාදීසු ඉත්ථිපුරිසරූපම්පි වට්ටති තෙලභාජනෙසුයෙව ඉත්ථිපුරිසරූපානං පටික්ඛිත්තත්තා, තෙලභාජනෙන සහ අගණෙත්වා විසුං මඤ්චාදීනං ගහිතත්තා චාති වදන්ති, කිඤ්චාපි වදන්ති, එතෙසං පන මඤ්චාදීනං හත්ථෙන ආමසිතබ්බභණ්ඩත්තා ඉත්ථිරූපමෙවෙත්ථ න වට්ටතීති ගහෙතබ්බං. අඤ්ඤෙසන්ති සීමසාමිකානං. රාජවල්ලභෙහීති ලජ්ජීපෙසලාදීනං උපොසථාදිඅන්තරායකරා අලජ්ජිනො භින්නලද්ධිකා ච භික්ඛූ අධිප්පෙතා තෙහි සහ උපොසථාදිකරණායොගා, තෙනෙව ‘‘සීමායා’’ති වුත්තං. තෙසං ලජ්ජීපරිසාති තෙසං සීමාසාමිකානං අනුබලං දාතුං සමත්ථා ලජ්ජීපරිසා. භික්ඛූහි කතන්ති යං අලජ්ජීනං සෙනාසනභෙදනාදිකං ලජ්ජීභික්ඛූහි කතං, සබ්බඤ්චෙතං සුකතමෙව අලජ්ජීනිග්ගහත්ථාය පවත්තිතබ්බතො.

`Āmaṇḍasāraka`: in an oil vessel made with the paste from crushed āmalaka fruits. It is said that oil placed in it becomes cool. `Ground covering`: in a covering to be spread on a prepared ground made of rush-mats and so on. `Water pitcher`: this includes every kind of vessel. `All… is allowable`: Regarding this, they say that on beds and so on, as mentioned, figures of women and men are also allowable, because such figures are prohibited only on oil vessels, and because beds and so on are taken separately and not counted together with oil vessels. Although they say so, it should be understood that since these beds and so on are items to be touched by hand, the figure of a woman is not allowable here. `Of others`: of the owners of the boundary. `By the king's favorites`: shameless monks and those of wrong view are intended, who are obstacles to the Uposatha, etc., of the scrupulous and virtuous monks. Because it is inappropriate to perform the Uposatha, etc., with them, for that very reason 'of the boundary' was said. `Their assembly of scrupulous ones`: the assembly of scrupulous monks capable of giving support to those owners of the boundary. `Done by the monks`: whatever dividing of the lodgings of the shameless monks was done by the scrupulous monks, all this was indeed well done, because it had to be carried out for the purpose of subduing the shameless.

88. අවජ්ඣායන්තීති නීචතො චින්තෙන්ති. උජ්ඣායනත්ථොති භික්ඛුනො ථෙය්‍යකම්මනින්දනත්ථො ‘‘කථඤ්හි නාම අදින්නං ආදියිස්සතී’’ති, න පන දාරු-සද්දවිසෙසනත්ථො තස්ස බහුවචනත්තා. වචනභෙදෙති එකවචනබහුවචනානං භෙදෙ. සබ්බාවන්තන්ති භික්ඛුභික්ඛුනීආදිසබ්බාවයවවන්තං. බිම්බිසාරොති තස්ස නාමන්ති එත්ථ බිම්බීති සුවණ්ණං. තස්මා සාරසුවණ්ණසදිසවණ්ණතාය ‘‘බිම්බිසාරො’’ති වුච්චතීති වෙදිතබ්බං. පොරාණසත්ථානුරූපං උප්පාදිතො වීසතිමාසප්පමාණඋත්තමසුවණ්ණග්ඝනකො ලක්ඛණසම්පන්නො නීලකහාපණොති වෙදිතබ්බො. රුද්‍රදාමෙන නාම කෙනචි උප්පාදිතො රුද්‍රදාමකො. සො කිර නීලකහාපණස්ස තිභාගං අග්ඝති. යස්මිං පන දෙසෙ නීලකහාපණා න සන්ති, තත්ථාපි කාළකවිරහිතස්ස නිද්ධන්තසුවණ්ණස්ස පඤ්චමාසග්ඝනකෙන භණ්ඩෙන පාදපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො. තෙනාති නීලකහාපණස්ස චතුත්ථභාගභූතෙන. පාරාජිකවත්ථුම්හි වාතිආදි පාරාජිකානං සබ්බබුද්ධෙහි පඤ්ඤත්තභාවෙන වුත්තං, සඞ්ඝාදිසෙසාදීසු පන ඉතරාපත්තීසුපි තබ්බත්ථූසු ච නානත්තං නත්ථෙව, කෙවලං කෙචි සබ්බාකාරෙන පඤ්ඤපෙන්ති, කෙචි එකදෙසෙනාති එත්තකමෙව විසෙසො. න හි කදාචිපි සම්මාසම්බුද්ධා යථාපරාධං අතික්කම්ම ඌනමධිකං වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්ති.

88. `They scorn` (`avajjhāyanti`) means they think basely. `For the purpose of complaining` (`ujjhāyanattho`) refers to the purpose of censuring a bhikkhu for an act of theft, as in saying, “How could he take what was not given?” It is not, however, for the purpose of specifying the word `dāru`, because of its plural form. `By the difference in number` (`vacanabhede`): in the difference between singular and plural numbers. `Possessing all` (`sabbāvantaṃ`): possessing all the components, such as bhikkhus, bhikkhunīs, and so on. `Bimbisāra is his name`: here, `bimbī` means gold. Therefore, it should be understood that he is called “Bimbisāra” because his complexion resembled the color of fine gold. A `nīlakahāpaṇa` should be understood as a coin produced in accordance with ancient treatises, worth twenty māsas of the highest quality gold, and endowed with distinctive marks. A `rudradāmaka` is a coin issued by someone named Rudradāma. It is said to be worth a third of a `nīlakahāpaṇa`. However, in regions where `nīlakahāpaṇas` are not available, the determination of a quarter (`pāda`) should be made with goods worth five māsas of refined gold free from impurities. `By that` (`tena`): by a quarter part of a `nīlakahāpaṇa`. `In the case of a pārājika offense, etc.` (`pārājikavatthumhi vā`tiādi) is said because the pārājikas have been laid down by all Buddhas. However, for saṅghādisesa and other offenses, and in their cases, there is no difference at all; it is only that some Buddhas prescribe them in all aspects, while others prescribe them in part—this is the only difference. For Perfectly Self-Enlightened Ones never lay down a training rule that is deficient or excessive, going beyond what is in accordance with the offense.

පදභාජනීයවණ්ණනා

Commentary on the Word-by-Word Analysis

92. පුනපි [Pg.170] ‘‘ආගන්තුකාමා’’ති වුත්තත්තා ච සබ්බථා මනුස්සෙහි අනිවුත්ථපුබ්බෙ අභිනවමාපිතෙ, ‘‘පුන න පවිසිස්සාමා’’ති නිරාලයෙහි පරිච්චත්තෙ ච ගාමෙ ගාමවොහාරාභාවා ගාමප්පවෙසනාපුච්ඡනාදිකිච්චං නත්ථීති වෙදිතබ්බං. අරඤ්ඤපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථන්ති ගාමගාමූපචාරෙසු දස්සිතෙසු තදඤ්ඤං අරඤ්ඤන්ති අරඤ්ඤපරිච්ඡෙදො සක්කා ඤාතුන්ති වුත්තං. මාතිකායං පන ගාමග්ගහණෙනෙව ගාමූපචාරොපි ගහිතොති දට්ඨබ්බො. ඉන්දඛීලෙති උම්මාරෙ. අරඤ්ඤසඞ්ඛෙපං ගච්ඡති තථා අභිධම්මෙ වුත්තත්තා. අසතිපි ඉන්දඛීලෙ ඉන්දඛීලට්ඨානියත්තා ‘‘වෙමජ්ඣමෙව ඉන්දඛීලොති වුච්චතී’’ති වුත්තං. යත්ථ පන ද්වාරබාහාපි නත්ථි, තත්ථ පාකාරවෙමජ්ඣමෙව ඉන්දඛීලොති ගහෙතබ්බං. ලුඨිත්වාති පවට්ටිත්වා.

92. Furthermore, because it was said, ‘they wish to return,’ and because the place was newly established, never before inhabited by people, and was abandoned by those without attachment who declared, ‘we will not enter again,’ it should be understood that in such a village, due to the absence of the designation ‘village,’ there is no duty of asking permission to enter the village, and so on. `For the purpose of showing the boundary of the wilderness` (`araññaparicchedadassanatthaṃ`): it is said that when the village and the village vicinity have been shown, what is other than that can be known as the wilderness; thus the boundary of the wilderness can be known. In the Mātikā, however, it should be understood that by the taking up of ‘village,’ the village vicinity is also taken up. `Gate-post` (`indakhīla`): at the threshold. It is included in the category of wilderness, as it is stated thus in the Abhidhamma. Even when there is no gate-post, because it is in the position of a gate-post, it is said, ‘the very center is called the gate-post.’ But where there is not even a door-post, the very center of the wall should be taken as the gate-post. `Having rolled` (`luṭhitvā`): having rolled (`pavaṭṭitvā`).

මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සුප්පපාතො වාතිආදි මාතුගාමස්ස කාකුට්ඨාපනවසෙන ගහෙතබ්බං, න බලදස්සනවසෙන ‘‘මාතුගාමො භාජනධොවනඋදකං ඡඩ්ඩෙතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.92) උපරි වුච්චමානත්තා, තෙනෙව ‘‘ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති අවත්වා සුප්පපාතොතිආදි වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං මහාපච්චරියඤ්ච ඝරූපචාරොව ගාමොති අධිප්පායෙන ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො ගාමූපචාරො’’ති වුත්තං. කතපරික්ඛෙපොති ඉමිනා පරික්ඛෙපතො බහි උපචාරො න ගහෙතබ්බොති දස්සෙති. සුප්පමුසලපාතොපි අපරික්ඛිත්තගෙහස්සෙව, සො ච යතො පහොති, තත්ථෙව ගහෙතබ්බො, අප්පහොනට්ඨානෙ පන විජ්ජමානට්ඨානමෙව ගහෙතබ්බං. යස්ස පන ඝරස්ස සමන්තතො පාකාරාදීහි පරික්ඛෙපො කතො හොති, තත්ථ සොව පරික්ඛෙපො ඝරූපචාරොති ගහෙතබ්බං.

The phrase beginning with 'the fall of a winnowing basket of a man of medium build' should be understood by way of a woman making a crow return, not by way of a display of strength, because it will be said later, 'A woman throws out water for washing dishes.' For that very reason, instead of saying 'a clod-throw,' the phrase beginning with 'the fall of a winnowing basket' is used. In the Kurundaṭṭhakathā and the Mahāpaccarī, with the intention that only the house-surroundings are the village, it is said: 'For one standing in the house-surroundings, a clod-throw is the village-surroundings.' By this phrase 'with an enclosure made,' it is shown that the surroundings outside the enclosure should not be taken. The fall of a winnowing basket and a pestle is also the surroundings only for a house without an enclosure; and that should be taken only from where it reaches, but in a place where it does not reach, only the existing place should be taken. However, for a house that has an enclosure made of walls, etc., all around, that very enclosure should be taken as the house-surroundings.

පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති පරික්ඛිත්තගාමෙ වුත්තනයෙන. සඞ්කරීයතීති මිස්සීයති. විකාලෙ ගාමප්පවෙසනෙ ‘‘පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපං අතික්කමන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරං ඔක්කමන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්සා’’ති (පාචි. 513) වුත්තත්තා ගාමගාමූපචාරානං අසඞ්කරතා ඉච්ඡිතබ්බාති ආහ අසඞ්කරතො චාතිආදි. කෙචි පනෙත්ථ පාළියං ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරං ඔක්කමන්තස්සාති ඉදං පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං, න තතො පරං එකලෙඩ්ඩුපාතපරිච්ඡින්නං උපචාරං[Pg.171]. තස්මා පරික්ඛෙපාරහට්ඨානසඞ්ඛාතං ගාමං ඔක්කමන්තස්සෙව ආපත්ති, න උපචාර’’න්ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතබ්භන්තරං ගාමො නාම. තතො අඤ්ඤස්ස ලෙඩ්ඩුපාතස්ස අබ්භන්තරං ගාමූපචාරො නාමා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.92) ඉධෙව අට්ඨකථායං වුත්තත්තා. විකාලෙ ගාමප්පවෙසනසික්ඛාපදට්ඨකථායඤ්හි අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරො අදින්නාදානෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති (පාචි. අට්ඨ. 512) අයමෙව නයො අතිදිසිතො. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායම්පි ‘‘ය්වායං අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරො දස්සිතො, තස්ස වසෙන විකාලෙ ගාමප්පවෙසනාදීසු ආපත්ති පරිච්ඡින්දිතබ්බා’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. දුතියපාරාජිකවණ්ණනා) වුත්තං, තස්මා පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපං අතික්කමන්තස්ස, අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඝරූපචාරතො පට්ඨාය දුතියලෙඩ්ඩුපාතසඞ්ඛාතං ගාමූපචාරං ඔක්කමන්තස්ස විකාලෙ ගාමප්පවෙසනාපත්ති හොති, මාතිකායඤ්ච විකාලෙ ගාමං පවිසෙය්‍යාති ගාමග්ගහණෙනෙව ගාමූපචාරොපි ගහිතොති වෙදිතබ්බං. විකාලෙ ගාමප්පවෙසනාදීසූති ආදි-සද්දෙන ඝරඝරූපචාරාදීසු ඨිතානං උප්පන්නලාභභාජනාදිං සඞ්ගණ්හාති.

'By the method previously stated' means by the method stated for an enclosed village. 'It is mixed' (saṅkarīyati) means it is mingled. In the training rule on entering a village at the wrong time, because it is said: 'For one who crosses the enclosure of an enclosed village, there is an offense of expiation. For one who enters the surroundings of an unenclosed village, there is an offense of expiation,' the non-confusion of a village and village-surroundings is desired; therefore, he said the phrase beginning with 'and without confusion.' Herein, some say: 'In the Pāḷi, this phrase "for one entering the surroundings of an unenclosed village" is said referring to a place suitable for an enclosure, not to the surroundings defined by a single clod-throw beyond that. Therefore, there is an offense only for one entering the village designated as a place suitable for an enclosure, not for entering the surroundings.' That statement should not be accepted, for it is stated in this very commentary: 'For a person of medium build standing in the house-surroundings, the area within a clod-throw is called the village. The area within another clod-throw beyond that is called the village-surroundings.' For in the commentary on the training rule about entering a village at the wrong time, this very method is applied by extension, where it is said that the surroundings of an unenclosed village should be understood in the same way as stated in the case of taking what is not given. For that very reason, it is also said in the Commentary on the Mātikā: 'By means of these surroundings of an unenclosed village that have been shown, the offense in cases of entering a village at the wrong time, etc., should be determined.' Therefore, an offense of entering a village at the wrong time occurs for one who crosses the enclosure of an enclosed village, and for one who, in the case of an unenclosed village, enters the village-surroundings—designated as the second clod-throw—starting from the house-surroundings. And in the Mātikā, it should be understood that in the phrase 'one might enter a village at the wrong time,' by the taking up of 'village' alone, the village-surroundings are also taken up. In 'in entering a village at the wrong time, etc.,' by the word 'etc.,' it includes such things as the dividing of gains that have arisen for those standing in a house, house-surroundings, and so on.

නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලාති ඉන්දඛීලතො බහි නික්ඛමිත්වා ඨිතං යං ඨානං සබ්බමෙතං අරඤ්ඤන්ති යොජනා. ආචරියධනු නාම පකතිහත්ථෙන නවවිදත්ථිපමාණං, ජියාය පන ආරොපිතාය සත්තට්ඨවිදත්ථිමත්තන්ති වදන්ති.

The phrase 'having gone out beyond the gate-post' is to be construed thus: whatever place one stands in, having gone out beyond the gate-post, all that is wilderness. They say that a 'teacher's bow' is nine spans in measure by the natural hand, but when the bowstring is strung, it is about seven or eight spans.

කප්පියන්ති අනුරූපවසෙන වුත්තං අකප්පියස්සාපි අප්පටිග්ගහිතස්ස පරිභොගෙ පාචිත්තියත්තා. පරිච්චාගාදිම්හි අකතෙ ‘‘ඉදං මය්හං සන්තක’’න්ති වත්ථුසාමිනා අවිදිතම්පි පරිග්ගහිතමෙව බාලුම්මත්තාදීනං සන්තකං විය, තාදිසං අවහරන්තොපි ඤාතකාදීහි පච්ඡා ඤත්වා වත්ථුසාමිනා ච අනුබන්ධිතබ්බතො පාරාජිකොව හොති. යස්ස වසෙන පුරිසො ථෙනො හොති, තං ථෙය්‍යන්ති ආහ ‘‘අවහරණචිත්තස්සෙතං අධිවචන’’න්ති. පපඤ්චසඞ්ඛාති තණ්හාමානදිට්ඨිසඞ්ඛාතා පපඤ්චකොට්ඨාසා. එකො චිත්තකොට්ඨාසොති ඨානාචාවනපයොගසමුට්ඨාපකො එකො චිත්තකොට්ඨාසොති අත්ථො.

'Permissible' is said in the sense of 'suitable,' because there is an offense of expiation for using even what is impermissible if it has not been received. When abandonment and so on has not been done, even if it is unknown to the owner of the object, it is indeed taken possession of—like the property of a child or an insane person—with the thought, 'This is my property.' One who steals such a thing becomes liable to an offense of defeat, because he is to be pursued by relatives, etc., and by the owner when it is found out later. To show that 'theft' is that by means of which a person becomes a thief, he says: 'This is a designation for the intention to steal.' 'Proliferation' (papañca) means the groups of proliferation called craving, conceit, and views. 'One portion of consciousness' means: one portion of consciousness that originates the effort to move the object from its place.

අභියොගවසෙනාති අට්ටකරණවසෙන. සවිඤ්ඤාණකෙනෙවාති ඉදං සවිඤ්ඤාණකානඤ්ඤෙව ආවෙණිකවිනිච්ඡයං සන්ධාය වුත්තං. පාණො අපදන්තිආදීසු හි ‘‘පදසා නෙස්සාමී’’ති පඨමං පාදං සඞ්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සාතිආදිනා පාළියං (පාරා. 111), භික්ඛු දාසං දිස්වා සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිත්වා [Pg.172] වා අපුච්ඡිත්වා වා ‘‘ගච්ඡ, පලායිත්වා සුඛං ජීවා’’ති වදති, සො චෙ පලායති, දුතියපදවාරෙ පාරාජිකන්තිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 1.114) අට්ඨකථායඤ්ච යො සවිඤ්ඤාණකානඤ්ඤෙව ආවෙණිකො විනිච්ඡයො වුත්තො, සො ආරාමාදිඅවිඤ්ඤාණකෙසු න ලබ්භතීති තාදිසං සන්ධාය ‘‘සවිඤ්ඤාණකෙනෙවා’’ති වුත්තං. යො පන විනිච්ඡයො ආරාමාදිඅවිඤ්ඤාණකෙසු ලබ්භති, සො යස්මා සවිඤ්ඤාණකෙසු අලබ්භනකො නාම නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘නානාභණ්ඩවසෙන සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකමිස්සකෙනා’’ති. සවිඤ්ඤාණකෙන ච අවිඤ්ඤාණකෙන චාති අත්ථො. යස්මා චෙත්ථ අවිඤ්ඤාණකෙනෙව ආදියනාදීනි ඡපි පදානි න සක්කා යොජෙතුං ඉරියාපථවිකොපනස්ස සවිඤ්ඤාණකවසෙනෙව යොජෙතබ්බතො, තස්මා ‘‘අවිඤ්ඤාණකෙනෙවා’’ති තතියං පකාරං න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

'By way of legal charge' means by way of legal proceedings. This phrase 'only with what is animate' is said with reference to the special ruling that pertains only to animate things. For in the Pāḷi, in such passages as 'a living being without feet,' it says: 'Thinking, "I will take it by the foot," he moves it from its place for the first time; there is a grave offense,' etc. And in the commentary it says: 'A bhikkhu, seeing a slave, whether or not he asks about his welfare, says, "Go, escape and live happily." If he flees, on the second step there is an offense of defeat,' etc. The special ruling that is stated here pertains only to animate things; it is not found in the case of inanimate things such as a monastery park. Therefore, it is with reference to such a ruling that 'only with what is animate' is said. But as for the ruling that is found in the case of inanimate things like a monastery park, since there is no case where that ruling is not found for animate things, it is said, 'by way of various goods, with a mixture of animate and inanimate things.' The meaning is 'with both what is animate and what is inanimate.' It should be understood that since the six steps beginning with taking cannot be applied only with what is inanimate—because the disturbance of posture must be construed only by way of what is animate—the third type, 'only with what is inanimate,' is not stated.

ආරාමන්ති ඉදං උපලක්ඛණමත්තං දාසාදිසවිඤ්ඤාණකස්සාපි ඉධ සඞ්ගහෙතබ්බතො, නානාභණ්ඩවසෙන හෙත්ථ යොජනා දස්සියති. පරිකප්පිතට්ඨානන්ති පරිකප්පිතොකාසං. සුඞ්කඝාතන්ති එත්ථ මග්ගං ගච්ඡන්තෙහි සත්ථිකෙහි අත්තනා නීයමානභණ්ඩතො රඤ්ඤො දාතබ්බභාගො සුඞ්කො නාම, සො එත්ථ හඤ්ඤති අදත්වා ගච්ඡන්තෙහි අවහරීයති, තං වා හන්ති එත්ථ රාජපුරිසා අදදන්තානං සන්තකං බලක්කාරෙනාති සුඞ්කඝාතො, ‘‘එත්ථ පවිට්ඨෙහි සුඞ්කො දාතබ්බො’’ති රුක්ඛපබ්බතාදිසඤ්ඤාණෙන නියමිතප්පදෙසස්සෙතං අධිවචනං.

The word 'ārāma' is merely an illustration, since animate beings such as slaves are also to be included here; for the application here will be shown by way of various goods. 'A determined place' means a determined space. 'Toll-station' (suṅkaghāta): here, the share to be given to the king from the goods being carried by caravan merchants traveling the road is called a 'toll' (suṅka). That toll is stolen (haññati) here, that is, it is carried away (avaharīyati) by those who pass without paying; or the king's men take (hanti) it here, forcibly seizing the property of those who do not pay—hence it is a 'toll-station' (suṅkaghāta). This is a designation for a region defined by signs such as trees or mountains, with the understanding that 'the toll must be given by those who have entered here'.

පඤ්චවීසතිඅවහාරකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on the Twenty-Five Kinds of Misappropriation

කත්ථචීති එකිස්සා අට්ඨකථායං. එකං පඤ්චකං දස්සිතන්ති ‘‘පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොති, පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤී ච, ගරුකො ච හොති පරික්ඛාරො පඤ්චමාසකො වා අතිරෙකපඤ්චමාසකො වා, ථෙය්‍යචිත්තඤ්ච පච්චුපට්ඨිතං හොති, ඨානා චාවෙතී’’ති (පාරා. 122) වුත්තපඤ්චඅවහාරඞ්ගානි එකං පඤ්චකන්ති දස්සිතං. ද්වෙ පඤ්චකානි දස්සිතානීති ‘‘ඡහි ආකාරෙහි අදින්නං ආදියන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස. න ච සකසඤ්ඤී, න ච විස්සාසග්ගාහී, න ච තාවකාලිකං, ගරුකො ච හොති පරික්ඛාරො පඤ්චමාසකො වා අතිරෙකපඤ්චමාසකො වා, ථෙය්‍යචිත්තඤ්ච පච්චුපට්ඨිතං හොති, ඨානා චාවෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 125) එවං වුත්තෙසු ඡසු පදෙසු එකං අපනෙත්වා සෙසානි [Pg.173] පඤ්ච පදානි එකං පඤ්චකං කත්වා හෙට්ඨා වුත්තපඤ්චකඤ්ච ගහෙත්වා ද්වෙ පඤ්චකානි දස්සිතානි. එත්ථ පනාති පඤ්චහාකාරෙහීතිආදීසු. සබ්බෙහිපි පදෙහීති පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොතීතිආදීහි සබ්බෙහි පඤ්චහි පදෙහි.

'In a certain place' means in a certain commentary. 'One pentad is shown' means the five stated factors of misappropriation—'It is possessed by another; one perceives it as possessed by another; the requisite is of serious value, being worth five māsakas or more than five māsakas; a thievish intention is present; and one moves it from its place'—are shown as one pentad. 'Two pentads are shown' means that among the six items mentioned thus—'For one who takes what is not given, there is an offense of pārājika in six ways: not perceiving it as one's own, not taking it trustingly, not taking it temporarily, the requisite is of serious value, being worth five māsakas or more than five māsakas, a thievish intention is present, and one moves it from its place—there is an offense of pārājika'—having excluded one, the remaining five items are made into one pentad; and taking this along with the previously mentioned pentad, two pentads are shown. 'But here' refers to such phrases as 'in five ways.' 'With all the items' means with all five items, such as 'it is possessed by another,' etc.

පඤ්චන්නං අවහාරානං සමූහො පඤ්චකං. සකො හත්ථො සහත්ථො, තෙන නිබ්බත්තො, තස්ස වා සම්බන්ධීති සාහත්ථිකො, අවහාරො. සාහත්ථිකාදි පඤ්චකං සාහත්ථිකපඤ්චකන්තිආදිපදවසෙන නාමලාභො දට්ඨබ්බො. එවං සෙසෙසුපි. තතියපඤ්චමෙසු පඤ්චකෙසූති සාහත්ථිකපඤ්චකථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකෙසු. ලබ්භමානපදවසෙනාති සාහත්ථිකපඤ්චකෙ ලබ්භමානස්ස නිස්සග්ගියාවහාරපදස්ස වසෙන, ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකෙ ලබ්භමානස්ස පරිකප්පාවහාරපදස්ස ච වසෙන යොජෙතබ්බන්ති අත්ථො.

A collection of five kinds of misappropriation is a pentad. One's own hand is sahattho. A misappropriation produced by it or connected with it is sāhatthika. It should be understood that the pentad beginning with sāhatthika, etc., gets its name 'the sāhatthika pentad' by means of the initial term. So too in the remaining pentads. 'In the third and fifth pentads' means in the sāhatthika pentad and the theyyāvahāra pentad. The connection should be made 'by means of the terms that are found therein': in the sāhatthika pentad, by means of the term 'misappropriation by disposal,' and in the theyyāvahāra pentad, by means of the term 'misappropriation by determination.' This is the meaning.

නිස්සග්ගියො නාම…පෙ… පාරාජිකස්සාති ඉමිනා බහිසුඞ්කඝාතපාතනං නිස්සග්ගියපයොගොති දස්සෙති. ‘‘හත්ථෙ භාරං ථෙය්‍යචිත්තො භූමියං නික්ඛිපති, ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 101) වුත්තත්තා පන සුද්ධචිත්තෙන ගහිතපරභණ්ඩස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙන ගුම්බාදිපටිච්ඡන්නට්ඨානෙ ඛිපනම්පි ඉමස්මිං නිස්සග්ගියපයොගෙ සඞ්ගය්හතීති දට්ඨබ්බං. කිරියාසිද්ධිතො පුරෙතරමෙව පාරාජිකාපත්තිසඞ්ඛාතං අත්ථං සාධෙතීති අත්ථසාධකො. අථ වා අත්තනො වත්තමානක්ඛණෙ අවිජ්ජමානම්පි කිරියාසිද්ධිසඞ්ඛාතං අත්ථං අවස්සං ආපත්තිං සාධෙතීතිපි අත්ථසාධකො. අසුකං නාම භණ්ඩං යදා සක්කොසීති ඉදං නිදස්සනමත්තං පරස්ස තෙලකුම්භියා උපාහනාදීනං නික්ඛෙපපයොගස්සාපි අත්ථසාධකත්තා. තථා හි වුත්තං මාතිකාට්ඨකථායං –

By the words 'The term nissaggiya... (etc.) ... an offense of pārājika,' it is shown that causing something to be dropped outside a toll-station is an application of disposal. But since it is said: 'With a thievish intention, one takes a load in hand and places it on the ground; there is an offense of pārājika,' it should be understood that even when one has carried another's property with a pure mind, the act of throwing it in a concealed place such as a thicket with a thievish intention is included in this application of disposal. Because it accomplishes its purpose—the offense of pārājika—even before the completion of the action, it is called 'purpose-accomplishing.' Or, because it inevitably accomplishes in the future its purpose, namely the completion of the action, even though this is not present at that moment, it is also called 'purpose-accomplishing.' The phrase 'such-and-such goods, when you are able...' is merely an illustration, since the application of placing sandals, etc., in another's oil pot is also purpose-accomplishing. For so it is said in the Commentary on the Mātikā:

‘‘අත්ථසාධකො නාම ‘අසුකස්ස භණ්ඩං යදා සක්කොති, තදා තං අවහරා’ති අඤ්ඤං ආණාපෙති. තත්ථ සචෙ පරො අනන්තරායිකො හුත්වා තං අවහරති, ආණාපකස්ස ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකං. පරස්ස වා පන තෙලකුම්භියා පාදග්ඝනකතෙලං අවස්සං පිවනකානි උපාහනාදීනි පක්ඛිපති, හත්ථතො මුත්තමත්තෙයෙව පාරාජික’’න්ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. දුතියපාරාජිකවණ්ණනා).

'Purpose-accomplishing' is when one commands another, saying: 'Whenever you can, steal the goods of so-and-so.' In that case, if the other, being without obstacle, steals them, for the one who gave the command there is a pārājika offense at the very moment of the command. Or, if one puts into another's oil pot sandals and the like, which will inevitably absorb oil worth a pāda, there is a pārājika offense as soon as they leave the hand.

ඉමස්ස [Pg.174] අත්ථසාධකස්ස ආණත්තියා ච කො විසෙසොති? තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ගහණෙ නියුඤ්ජනං ආණත්තිකපයොගො, කාලන්තරෙන ගහණත්ථං නියොගො අත්ථසාධකොති අයං නෙසං විසෙසො. තෙනෙවාහ ‘‘අසුකං නාම භණ්ඩං යදා සක්කොසී’’තිආදි. ධුරනික්ඛෙපො පන උපනික්ඛිත්තභණ්ඩවසෙන වෙදිතබ්බොති ඉදං නිදස්සනමත්තං, ආරාමාභියුඤ්ජනාදීසුපි තාවකාලිකභණ්ඩදෙය්‍යානං අදානෙපි එසෙව නයො. භණ්ඩග්ගහණප්පයොගතො ආණත්තියා පුබ්බත්තා ආහ ‘‘ආණත්තිවසෙන පුබ්බපයොගො වෙදිතබ්බො’’ති. පයොගෙන සහ වත්තමානො අවහාරො සහපයොගොති ආහ ‘‘ඨානාචාවනවසෙනා’’ති, ඉදඤ්ච නිදස්සනමත්තං ඛීලසඞ්කමනාදීසුපි අසති ඨානාචාවනෙ සහපයොගත්තා. වුත්තඤ්හි මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘ඨානාචාවනවසෙන ඛීලාදීනි සඞ්කාමෙත්වා ඛෙත්තාදිග්ගහණවසෙන ච සහපයොගො වෙදිතබ්බො’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. දුතියපාරාජිකවණ්ණනා).

And what is the difference between this 'purpose-accomplishing' and a command? An injunction to take something at that very moment is an application by command; an injunction to take something at a later time is 'purpose-accomplishing.' This is the difference between them. For that reason it says: 'such-and-such goods, when you are able,' etc. The statement that 'relinquishment of responsibility... should be understood...' is merely an illustration; this same principle applies also in cases such as prosecution concerning a monastery park, when goods to be given temporarily are not given. Because a command precedes the application of taking the goods, it is said: 'A prior application is to be understood by way of a command.' A misappropriation that occurs together with the application is a 'simultaneous application,' therefore it is said: 'by way of moving from a place.' And this is merely an illustration, for there is a simultaneous application also in cases of moving boundary posts and the like, even when there is no moving from a place. For it is said in the Commentary on the Mātikā: 'A simultaneous application should be understood by way of moving from a place, by moving boundary posts and the like, and by way of taking fields and the like.'

තුලයිත්වාති උපපරික්ඛිත්වා. සාමීචීති වත්තං. සකසඤ්ඤාය අදෙන්තස්ස ආපත්ති නත්ථීති වදන්ති. සම්මද්දොති නිවිද්ධතාසඞ්ඛොභො. භට්ඨෙ ජනකායෙති අපගතෙ ජනසමූහෙ. අත්තනො සන්තකං කත්වා එතස්සෙව භික්ඛුනො දෙහීති ඉදං උභින්නම්පි කුක්කුච්චවිනොදනත්ථං වුත්තං. අවහාරකස්ස හි ‘‘මයා සහත්ථෙන න දින්නං, භණ්ඩදෙය්‍යං එත’’න්ති කුක්කුච්චං උප්පජ්ජෙය්‍ය, ඉතරස්ස ච ‘‘මයා පඨමං ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පච්ඡා අදින්නං ගහිත’’න්ති කුක්කුච්චං උප්පජ්ජෙය්‍යාති.

‘Having weighed’ means having examined. ‘Sāmīci’ means proper conduct. They say there is no offense for one who does not give, with the perception that it is his own. ‘Sammaddo’ means intertwining or agitation. ‘Bhaṭṭhe janakāye’ means when the crowd of people has departed. The words ‘Having made it your own property, give it to this very bhikkhu’ were said for the purpose of dispelling the scruples of both. For a scruple might arise for the one who steals: ‘It was not given by me with my own hand; this is goods for the community store.’ And for the other, a scruple might arise: ‘First I made a relinquishment of responsibility, and afterwards what was not given was taken.’

සමග්ඝන්ති අප්පග්ඝං. දාරුඅත්ථං ඵරතීති දාරූහි කත්තබ්බකිච්චං සාධෙති. එකදිවසං දන්තකට්ඨච්ඡෙදනාදිනා යා අයං අග්ඝහානි වුත්තා, සා සබ්බා භණ්ඩසාමිනා කිණිත්වා ගහිතමෙව සන්ධාය වුත්තා. සබ්බං පනෙතං අට්ඨකථාචරියප්පමාණෙන වෙදිතබ්බං. පාසාණඤ්ච සක්ඛරඤ්ච පාසාණසක්ඛරං.

‘Samagghaṃ’ means of little value. ‘Dāruatthaṃ pharati’ means he accomplishes the task to be done with the wood. This loss of value that is mentioned, due to cutting tooth-sticks and so forth for a single day, is said with reference to what has been bought and taken by the owner of the goods. But all this should be understood according to the authority of the commentary teachers. ‘Pāsāṇasakkharaṃ’ means stone and gravel.

අක්ඛදස්සාති එත්ථ අක්ඛ-සද්දෙන කිර විනිච්ඡයසාලා වුච්චති, තත්ථ නිසීදිත්වා වජ්ජාවජ්ජං නිරූපයන්තීති ‘‘අක්ඛදස්සා’’ති වුච්චන්ති ධම්මවිනිච්ඡනකා. හනනං නාම හත්ථපාදාදීහි පොථනඤ්චෙව හත්ථනාසාදිච්ඡෙදනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘හනෙය්‍යුන්ති පොථෙය්‍යුඤ්චෙව ඡින්දෙය්‍යුඤ්චා’’ති.

Here, in the word ‘akkhadassā,’ the term ‘akkha,’ it is said, refers to a hall of justice. Because they sit there and determine what is faulty and what is faultless, the judges of the law are called ‘akkhadassā.’ ‘Harming’ means both striking with hands, feet, and so forth, and cutting off hands, nose, and so forth. Thus it is said: ‘“haneyyuṃ” means they would both strike and cut off.’

පදභාජනීයඤ්ච ‘‘හත්ථෙන වා පාදෙන වා කසාය වා වෙත්තෙන වා අඩ්ඪදණ්ඩකෙන වා ඡජ්ජාය වා හනෙය්‍යු’’න්ති (පාරා. 92) වුත්තං. තත්ථ අඩ්ඪදණ්ඩකෙනාති ද්විහත්ථප්පමාණෙන [Pg.175] රස්සමුග්ගරෙන, වෙළුපෙසිකාය වා. ඡෙජ්ජාය වාති හත්ථාදීනං ඡෙදනෙන. ඡින්දන්ති එතාය හත්ථපාදාදීනීති ඡෙජ්ජා, සත්ථං, තෙන සත්ථෙනාතිපි අත්ථො. නීහරෙය්‍යුන්ති රට්ඨතො නීහරෙය්‍යුං. ‘‘චොරොසි…පෙ… ථෙනොසී’’ති එත්ථ පරිභාසෙය්‍යුන්ති පදං අජ්ඣාහරිත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘චොරොසි…පෙ… පරිභාසෙය්‍යු’’න්ති. යං තං භණ්ඩං දස්සිතන්ති සම්බන්ධො.

And in the Word-Analysis it is said: ‘They might strike with the hand or the foot, with a whip or a cane, with a half-staff or with a cutting instrument (chejjā).’ Therein, ‘aḍḍhadaṇḍakena’ means with a short club two cubits in length, or with a strip of bamboo. ‘Chejjāya vā’ means by cutting off hands and so forth. That with which they cut off hands, feet, and so forth, is a ‘chejjā,’ a knife; the meaning is also ‘with that knife.’ ‘Nīhareyyuṃ’ means they would expel them from the country. In the passage ‘You are a thief… (etc.) … you are a robber,’ the meaning should be understood by supplying the word ‘they might revile.’ Thus it says: ‘They might revile him, saying, “You are a thief…” etc.’ The connection is: ‘that statement which was shown.’

93. යත්ථ යත්ථ ඨිතන්ති භූමියාදීසු යත්ථ යත්ථ ඨිතං. යථා යථා ආදානං ගච්ඡතීති යෙන යෙන ආකාරෙන ගහණං උපගච්ඡති.

93. ‘Wherever it is placed’ means: wherever it is placed on the ground and so on. ‘In whatever way it is taken’ means: in whatever manner the taking occurs.

භූමට්ඨකථාවණ්ණනා

Exposition of the Bhūmaṭṭhakathā

94. වාචාය වාචායාති එකෙකත්ථදීපිකාය වාචාය වාචාය. උපලද්ධොති ඤාතො. පාළියං සෙසඅට්ඨකථාසු ච කුදාලං වා පිටකං වාති ඉදමෙව ද්වයං වත්වා වාසිඵරසූනං අවුත්තත්තා තෙසම්පි සඞ්ඛෙපට්ඨකථාදීසු ආගතභාවං දස්සෙතුං සඞ්ඛෙපට්ඨකථායන්තිආදි වුත්තං. ථෙය්‍යචිත්තෙන කතත්තා ‘‘දුක්කටෙහි සද්ධිං පාචිත්තියානී’’ති වුත්තං.

94. ‘Vācāya vācāya’ means: in every single word that explains each and every meaning. ‘Upaladdho’ means: known. Because in the Pāḷi and the remaining commentaries, having stated only these two, ‘a spade or a basket,’ the adze and axe were not mentioned, the phrase beginning with ‘saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ’ was stated in order to show that they are mentioned in the condensed commentaries and so forth. Because it was done with a mind intending to steal, it was stated, ‘pācittiyas along with dukkaṭas.’

අට්ඨවිධං හෙතන්තිආදීසු එතං දුක්කටං නාම ථෙරෙහි ධම්මසඞ්ගාහකෙහි ඉමස්මිං ඨානෙ සමොධානෙත්වා අට්ඨවිධන්ති දස්සිතන්ති යොජනා. සබ්බෙසම්පි දුක්කටානං ඉමෙසුයෙව අට්ඨසු සඞ්ගහෙතබ්බභාවතො පන ඉතරෙහි සත්තහි දුක්කටෙහි විනිමුත්තං විනයදුක්කටෙයෙව සඞ්ගහෙතබ්බං. දසවිධං රතනන්ති ‘‘මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතකො මසාරගල්ල’’න්ති එවමාගතං දසවිධං රතනං.

In the phrase beginning with ‘Aṭṭhavidhaṃ hetaṃ,’ this so-called dukkaṭa was shown by the Elders, the compilers of the Dhamma, as being of eight kinds, having collected them in this place; this is the syntactical connection. Furthermore, because of the fact that all dukkaṭas are to be included within these very eight, that which is distinct from the other seven dukkaṭas is to be included only in the Vinaya-dukkaṭa. The tenfold jewel means the tenfold jewel that has come down as follows: pearl, gem, beryl, conch, crystal, coral, silver, gold, ruby, and cat's-eye gem.

‘‘මුත්තා මණි වෙළුරියො ච සඞ්ඛො,සිලා පවාළං රජතඤ්ච හෙමං;

ලොහිතකඤ්ච මසාරගල්ලං,දසෙතෙ ධීරො රතනානි ජඤ්ඤා’’ති. –

“Pearl, gem, and beryl, and conch; crystal, coral, and silver and gold; and ruby and cat's-eye gem—these ten a wise person should know as jewels.”

හි වුත්තං. සත්තවිධං ධඤ්ඤන්ති සාලි වීහි යවො කඞ්ගු කුද්‍රූසං වරකො ගොධුමොති ඉමං සත්තවිධං ධඤ්ඤං. ආවුධභණ්ඩාදින්ති ආදි-සද්දෙන තුරියභණ්ඩඉත්ථිරූපාදිං සඞ්ගණ්හාති. අනාමසිතබ්බෙ වත්ථුම්හි දුක්කටං අනාමාසදුක්කටං. දුරූපචිණ්ණදුක්කටන්ති ‘‘අකත්තබ්බ’’න්ති වාරිතස්ස කතත්තා දුට්ඨු [Pg.176] උපචිණ්ණං චරිතන්ති දුරූපචිණ්ණං, තස්මිං දුක්කටං දුරූපචිණ්ණදුක්කටං. විනයෙ පඤ්ඤත්තං අවසෙසං දුක්කටං විනයදුක්කටං. එකාදස සමනුභාසනා නාම භික්ඛුපාතිමොක්ඛෙ චත්තාරො යාවතතියකා සඞ්ඝාදිසෙසා අරිට්ඨසික්ඛාපදන්ති පඤ්ච, භික්ඛුනීපාතිමොක්ඛෙ එකං යාවතතියකපාරාජිකං චත්තාරො සඞ්ඝාදිසෙසා චණ්ඩකාළීසික්ඛාපදන්ති ඡ.

Indeed, it was said. The seven kinds of grain means this sevenfold grain: sāli rice, vīhi paddy, barley, Italian millet, kodo millet, common millet, and wheat. In the phrase ‘āvudhabhaṇḍādi,’ by the word ‘ādi’ (etc.), it includes musical instruments, female figures, and so forth. A dukkaṭa regarding an object that should not be touched is an anāmāsa-dukkaṭa. The durūpaciṇṇa-dukkaṭa is so called because, on account of doing what was forbidden as ‘not to be done,’ it is ‘badly practiced conduct’ (durūpaciṇṇa); the dukkaṭa related to that is a durūpaciṇṇa-dukkaṭa. The remaining dukkaṭa laid down in the Vinaya is a Vinaya-dukkaṭa. The eleven formal acts of censure are: in the Bhikkhu Pātimokkha, there are five: the four Saṅghādisesas that require admonition up to the third time, and the Ariṭṭha training rule; in the Bhikkhunī Pātimokkha, there are six: the one Pārājika that requires admonition up to the third time, the four Saṅghādisesas, and the Caṇḍakāḷī training rule.

සහපයොගතො පට්ඨාය චෙත්ථ පුරිමපුරිමා ආපත්තියො පටිප්පස්සම්භන්තීති ආහ අථ ධුරනික්ඛෙපං අකත්වාතිආදි. ‘‘ධුරනික්ඛෙපං අකත්වා’’ති වුත්තත්තා ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පුන ඛණන්තස්ස පුරිමාපත්තියො න පටිප්පස්සම්භන්තීති වදන්ති. ‘‘ඡෙදනපච්චයා දුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චතී’’ති වත්වා පුබ්බපයොගෙ ආපත්තීනං දෙසෙතබ්බතාය අවුත්තත්තා සහපයොගෙ පත්තෙ පුබ්බපයොගෙ ආපත්තියො පටිප්පස්සම්භන්තීති වෙදිතබ්බං.

He stated the phrase beginning with ‘atha dhuranikkhepaṃ akatvā’ because here, beginning from the contemporaneous effort, the preceding offenses are pacified. Because it was stated ‘without laying down the burden,’ they say that for one who lays down the burden and then digs again, the previous offenses are not pacified. Having said, ‘One is freed by confessing the dukkaṭa due to cutting,’ it should be understood that because the need to confess the offenses in the preliminary effort was not stated, when the contemporaneous effort is reached, the offenses in the preliminary effort are pacified.

අපරද්ධං විරද්ධං ඛලිතන්ති සබ්බමෙතං යඤ්ච දුක්කටන්ති එත්ථ වුත්තස්ස දුක්කටස්ස පරියායවචනං, යං මනුස්සො කරෙතිආදි පනෙත්ථ ඔපම්මනිදස්සනං. සංයොගභාවොති ද්විත්තං සන්ධාය වුත්තං, තෙන රස්සත්තස්සාපි නිමිත්තං දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං. එකස්ස මූලෙති එකස්ස සන්තිකෙ. සබ්බත්ථාපි ආමසනෙ දුක්කටං, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයඤ්ච විසුං විසුං ආමසනඵන්දාපනපයොගං කරොන්තස්සෙව හොති, එකපයොගෙන ගණ්හන්තස්ස පන උද්ධාරෙ පාරාජිකමෙව, න දුක්කටථුල්ලච්චයානීති වදන්ති, එකපයොගෙන ගණ්හන්තස්සාපි ආමසනඵන්දාපනානම්පි ලබ්භමානත්තා තං න ගහෙතබ්බං. න හි සක්කා අනාමසිත්වා අඵන්දාපෙත්වා ච කිඤ්චි ගහෙතුං. ‘‘එකමෙව දෙසෙත්වා මුච්චතී’’ති පංසුඛණනාදිසමානපයොගෙපි පුරිමා ආපත්ති උත්තරමුත්තරං ආපත්තිං පත්වා පටිප්පස්සම්භන්තීති සඤ්ඤාය කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං, ඉතරට්ඨකථාසු පන ඛණනපයොගභෙදෙහි පයොගෙ පයොගෙ ආපන්නා ආපත්තියො උත්තරමුත්තරං පත්වා න පටිප්පස්සම්භන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං සදිසත්තා වියූහනං පත්වා තා සබ්බාපි පටිප්පස්සම්භන්ති විසදිසපයොගත්තාති ඉමිනා අධිප්පායෙන පටිප්පස්සද්ධිවිධානං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉමිනා හි අවහාරකස්ස ආසන්නං ඔරිමන්තං පරාමසති.

The words ‘aparaddhaṃ,’ ‘viraddhaṃ,’ and ‘khalitaṃ’ are all synonyms for the ‘dukkaṭa’ mentioned here in the phrase ‘yañca dukkaṭaṃ.’ Here, the phrase beginning with ‘yaṃ manusso kare’ is an illustration by simile. The phrase ‘saṃyogabhāvo’ was said with reference to the dual form; it should be understood that by this, the sign of shortness is also shown. ‘Ekassa mūle’ means in the presence of one. In all cases, for one who makes separate efforts of touching and moving, there is a dukkaṭa in touching and a thullaccaya in moving. However, for one who takes with a single effort, they say there is only a pārājika upon lifting, not a dukkaṭa and thullaccaya. That should not be accepted, because even for one who takes with a single effort, the acts of touching and moving are obtainable. Indeed, it is not possible to take anything without touching it and without moving it. In the Kurundī commentary, with the understanding that ‘one is freed by confessing only one,’ it was said that even in a similar effort like digging soil, the preceding offense is pacified upon reaching the next subsequent offense. In the other commentaries, however, it should be understood that the method of pacification was stated with this intention: due to the differences in the digging efforts, the offenses incurred in each and every effort, upon reaching a subsequent one, do not subside because they are similar to each other; but having reached the act of removal, all of them are pacified because the effort is dissimilar. Indeed, by this, he touches the near-side bank, which is close to the thief.

තත්ථෙවාති මුඛවට්ටියමෙව. බුන්දෙනාති කුම්භියා හෙට්ඨිමතලෙන. එකට්ඨානෙ ඨිතාය කුම්භියා ඨානා චාවනං ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. එකට්ඨානෙති ච සඞ්ඛලිකබද්ධභාවෙන එකස්මිං පතිට්ඨිතොකාසට්ඨානෙති [Pg.177] අත්ථො. ඛාණුකං කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙතීති ඛාණුකං අත්තනො පතිට්ඨිතට්ඨානතො පඤ්චහි ආකාරෙහි ඨානා චාවෙති. ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකන්ති අවස්සං චෙ පතති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. පරිච්ඡෙදොති පඤ්චමාසකාදිගරුභාවපරිච්ඡෙදො. අපබ්‍යූහන්තොති ඨිතට්ඨානතො අපනයනවසෙන වියූහන්තො රාසිං කරොන්තො. එවං කත්වාති භාජනමුඛවට්ටියා කුම්භිගතෙන භාජනගතස්ස එකාබද්ධභාවං වියොජෙත්වාති අත්ථො. උපඩ්ඪකුම්භීයන්ති උපඩ්ඪපුණ්ණාය කුම්භියා. විනයධම්මතාති අධිකකාරණාලාභෙ විනයවිනිච්ඡයධම්මතාති අධිප්පායො. න කෙවලඤ්චෙත්ථ ගරුකතාව, සුත්තානුගමනම්පි අත්ථීති දස්සෙන්තො අපිචාතිආදිමාහ. කණ්ඨෙන පන පරිච්ඡින්නකාලෙති මුඛගතං අජ්ඣොහටකාලෙති අත්ථො. අජ්ඣොහරණමෙව හෙත්ථ පරිච්ඡින්දනං, න කණ්ඨපිදහනං. චික්කනන්ති ථද්ධං, බහලං ඝනන්ති අත්ථො.

‘Tattheva’ means: just at the mouth-rim. ‘Bundena’ means: by the bottom surface of the pot. The syntactical connection is as follows: the moving from its place of a pot standing in one place should be known in six ways. And the meaning of ‘ekaṭṭhāne’ is: in a single established location due to the absence of being bound by a chain. ‘Khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāveti’ means: it moves a stump from its established place in five ways. ‘A pārājika at the mere moment of being cut’ means: if it certainly falls, it is a pārājika at the mere moment of being cut. ‘Paricchedo’ means: the determination of gravity, starting from five māsakas. ‘Apabyūhanto’ means: removing from its standing place, making a heap. ‘Evaṃ katvā’ means: having disjoined, by means of the vessel's mouth-rim, the state of being connected of what is in the vessel with what is in the pot. ‘Upaḍḍhakumbhiyaṃ’ means: in a half-full pot. The meaning of ‘vinayadhammatā’ is: the nature of a Vinaya decision when a further reason is not obtained. In order to show that not only is there a weighty matter here, but also adherence to the Sutta, he stated the phrase beginning with ‘apica.’ ‘Kaṇṭhena pana paricchinnakāle’ means: at the time of swallowing what is in the mouth. Here, swallowing itself is the demarcation, not the closing of the throat. ‘Cikkanaṃ’ means: stiff, thick, dense.

යොපි ථෙය්‍යචිත්තෙන පරස්ස කුම්භියා පාදග්ඝනකං සප්පිං වා තෙලං වා අවස්සං පිවනකං යං කිඤ්චි දුකූලසාටකං වා චම්මඛණ්ඩාදීනං වා අඤ්ඤතරං පක්ඛිපති, හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකන්ති එත්ථ අවහාරො වීමංසිතබ්බො. යදි ච දුකූලාදීසු සප්පිතෙලානං පවිසනං සන්ධාය පාරාජිකං භවෙය්‍ය, තත්ථ පවිට්ඨතෙලාදිනො කුම්භිගතෙන එකාබද්ධතාය න තාව අවහාරො භාජනන්තරං පවෙසෙත්වා ගහණකාලෙ විය. තථා හි වුත්තං – ‘‘භාජනං පන නිමුජ්ජාපෙත්වා ගණ්හන්තස්ස යාව එකාබද්ධං හොති, තාව රක්ඛතී’’තිආදි. අථ තෙලාදිවිනාසෙන පාරාජිකං භවෙය්‍ය, තදාපි තිණජ්ඣාපනාදීසු විය අවහාරො නත්ථි, දුක්කටෙන සද්ධිං භණ්ඩදෙය්‍යමෙව හොති, තථා ච පාදග්ඝනකං තෙලාදිං පීතං දුකූලාදිං උද්ධරන්තස්සාපි පාරාජිකං න සියා තත්ථ පවිට්ඨස්ස තෙලාදිනො විනට්ඨට්ඨෙන ගහණක්ඛණෙ අවිජ්ජමානත්තා, විජ්ජමානත්තෙන ච උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං වත්තබ්බං, න හත්ථතො මුත්තමත්තෙති. සබ්බඅට්ඨකථාසු ච දුකූලාදීනං පක්ඛිපනෙ හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකස්ස වුත්තත්තා න තං පටික්ඛිපිතුං සක්කා. අට්ඨකථාප්පමාණෙන පනෙතං ගහෙතබ්බං, යුත්ති පනෙත්ථ පණ්ඩිතෙහි පුබ්බාපරං සංසන්දිත්වා උද්ධාරෙතබ්බා.

And if any monk, with thievish intent, puts into another's pot ghee or oil worth a quarter, or any absorbent fine cloth, or any piece of leather and so forth, it is a pārājika offense at the mere moment of being released from the hand. Herein, the act of theft should be investigated. And if a pārājika offense were to occur with reference to the ghee and oil entering the fine cloth and so forth, then, because the oil and so forth that has entered is connected as one with the contents of the pot, it is not yet a theft, just as at the time of taking by inserting another vessel. Indeed, it is said: ‘For one who takes by submerging a vessel, as long as it is connected as one, it is protected,’ and so forth. Or, if a pārājika offense were to occur through the destruction of the oil and so forth, then also, as in the cases of burning grass and so forth, there is no theft; there is only liability for the goods along with a dukkaṭa offense. And in that case, even for one who removes the fine cloth and so forth which has absorbed oil worth a quarter, there would be no pārājika offense, because at the moment of taking, the oil that had entered it is non-existent, having been destroyed. And because of its existence, the pārājika offense should be stated only upon its removal, not at the mere moment of being released from the hand. And since in all the commentaries it is stated that in the case of putting in the fine cloth and so forth, it is a pārājika offense at the mere moment of being released from the hand, that cannot be rejected. This, however, should be accepted on the authority of the commentaries, but the reasoning here should be deduced by the wise after comparing the earlier and the later.

පලිබුජ්ඣිස්සතීති නිවාරෙස්සති. වුත්තනයෙන පාරාජිකන්ති හත්ථතො මුත්තමත්තෙයෙව පාරාජිකං. නෙව අවහාරො, න ගීවාති අත්තනො භාජනත්තා [Pg.178] වුත්තං, අනාපත්තිමත්තමෙව වුත්තං, න පන එවං විචාරිතන්ති අධිප්පායො. බහිගතං නාම හොතීති තතො පට්ඨාය තෙලස්ස අට්ඨානතො අධොමුඛභාවතො ච බහිගතං නාම හොති. අන්තො පට්ඨාය ඡිද්දෙ කරියමානෙ තෙලස්ස නික්ඛමිත්වා ගතගතට්ඨානං භාජනසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡතීති ආහ ‘‘බාහිරන්තතො පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජික’’න්ති. යථා තථා වා කතස්සාති බාහිරන්තතො වා අබ්භන්තරන්තතො වා පට්ඨාය කතස්ස. මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා කතඡිද්දෙති මජ්ඣෙ ථොකං කපාලං ඨපෙත්වා පච්ඡා තං ඡින්දන්තෙන කතඡිද්දෙ.

‘He will obstruct’ (palibujjhissati) means he will prevent. ‘A pārājika offense according to the stated method’ means it is a pārājika offense at the very moment of being released from the hand. The statement ‘It is neither a theft, nor the neck’ is said because it is one's own vessel; only the mere absence of an offense is stated, but the intention is that it was not investigated in this way. ‘It is called gone outside’ (bahigataṃ) means that from that point on, because it is not a proper place for the oil and because of its downward-facing nature, it is called ‘gone outside.’ When a hole is being made starting from the inside, the oil comes out, and whatever place it goes to is simply counted as a vessel. Therefore, it is said: ‘When a quarter's worth has dripped from the outside or inside, it is a pārājika offense.’ ‘Of that which is done in whatever way’ means of that which is done starting from the outer edge or the inner edge. ‘In a hole made after leaving the middle’ means in a hole made by leaving a small piece of the pot in the middle and later cutting that piece.

පත්ථීනස්ස ඛාදනං ඉතරස්ස පානඤ්ච සප්පිආදීනං පරිභොගොති ආහ ‘‘අඛාදිතබ්බං වා අපාතබ්බං වා කරොතී’’ති. කස්මා පනෙත්ථ දුක්කටං වුත්තන්ති ආහ ‘‘ඨානාචාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කට’’න්ති. පුරිමද්වයන්ති භෙදනං ඡඩ්ඩනඤ්ච. කුම්භිජජ්ජරකරණෙනාති පුණ්ණකුම්භියා ජජ්ජරකරණෙන. මාතිකාඋජුකරණෙනාති උදකපුණ්ණාය මාතිකාය උජුකරණෙන. එකලක්ඛණන්ති භෙදනං කුම්භියා ජජ්ජරකරණෙන, ඡඩ්ඩනං මාතිකාය උජුකරණෙන ච සද්ධිං එකසභාවං. පච්ඡිමං පන ද්වයන්ති ඣාපනං අපරිභොගකරණඤ්ච. එත්ථ එවං විනිච්ඡයං වදන්තීති එතස්මිං මහාඅට්ඨකථායං වුත්තෙ අත්ථෙ එකෙ ආචරියා එවං විනිච්ඡයං වදන්ති. පච්ඡිමද්වයං සන්ධාය වුත්තන්ති එත්ථ පුරිමපදද්වයෙ විනිච්ඡයො හෙට්ඨා වුත්තානුසාරෙන සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති තත්ථ කිඤ්චි අවත්වා පච්ඡිමපදද්වයං සන්ධාය ‘‘ඨානාචාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කට’’න්ති ඉදං වුත්තන්ති අධිප්පායො. ථෙය්‍යචිත්තෙනාති අත්තනො වා පරස්ස වා කාතුකාමතාවසෙන උප්පන්නථෙය්‍යචිත්තෙන. විනාසෙතුකාමතායාති හත්ථපාදාදීනි ඡින්දන්තො විය කෙවලං විනාසෙතුකාමතාය. වුත්තනයෙන භින්දන්තස්ස වා ඡඩ්ඩෙන්තස්ස වාති මුග්ගරෙන පොථෙත්වා භින්දන්තස්ස වා උදකං වා වාලිකං වා ආකිරිත්වා උත්තරාපෙන්තස්ස වාති අත්ථො. අයුත්තන්ති චෙති පාළියං පුරිමද්වයෙපි දුක්කටස්සෙව වුත්තත්තා ‘‘පුරිමද්වයෙ පාරාජික’’න්ති ඉදං අයුත්තන්ති යදි තුම්හාකං සියාති අත්ථො. නාති අයුත්තභාවං නිසෙධෙත්වා තත්ථ කාරණමාහ ‘‘අඤ්ඤථා ගහෙතබ්බත්ථතො’’ති.

The eating of what is solidified and the drinking of what is not is the consumption of ghee and so forth. Therefore, he said: 'He makes it uneatable or undrinkable.' Why is a dukkaṭa offense stated here? He said: 'A dukkaṭa because of the absence of displacement from its place.' 'The first pair' means breaking and discarding. 'By making a pot dilapidated' means by making a full pot dilapidated. 'By straightening a water-channel' means by straightening a water-filled channel. 'A single characteristic' means that breaking by making a pot dilapidated, and discarding by straightening a water-channel, have the same nature. 'The latter pair,' however, means burning and rendering unusable. 'Here, some state the decision thus' means that regarding the meaning stated in the Mahā-aṭṭhakathā, some teachers state the decision thus. In the phrase 'stated with reference to the latter pair,' the intention is this: since the decision on the first pair of terms can be known according to what was stated previously, without saying anything about that, this statement—'A dukkaṭa because of the absence of displacement from its place'—was said with reference to the latter pair of terms. 'With a thievish mind' means with a thievish mind that has arisen through the power of the desire to make something for oneself or for another. 'With the desire to destroy' means, like one cutting off hands and feet, solely with the desire to destroy. 'For one who breaks or discards according to the stated method' means for one who breaks by striking with a mallet, or for one who causes it to overflow by pouring in water or sand. And as for 'it is improper': this means, 'If it is your view that the statement «in the first pair, it is a pārājika» is improper because in the Pāḷi, for the first pair as well, only a dukkaṭa is stated...' By saying 'No,' having denied its impropriety, he states the reason for it: 'Because the meaning should be taken otherwise.'

එවමෙකෙ වදන්තීති හෙට්ඨා වුත්තස්ස අත්ථනයස්ස අත්තනා අනභිමතභාවං දස්සෙත්වා සයං අඤ්ඤථාපි පාළිං අට්ඨකථඤ්ච සංසන්දිත්වා අත්ථං දස්සෙතුකාමො [Pg.179] අයං පනෙත්ථ සාරොතිආදිමාහ. අචාවෙතුකාමොවාති ථෙය්‍යචිත්තෙන ඨානා අචාවෙතුකාමොව. අඡඩ්ඩෙතුකාමොයෙවාති එත්ථාපි ථෙය්‍යචිත්තෙනාති සම්බන්ධිතබ්බං. ඉදඤ්හි ථෙය්‍යචිත්තපක්ඛං සන්ධාය වුත්තං නාසෙතුකාමතාපක්ඛස්ස වක්ඛමානත්තා. තෙනෙවාහ නාසෙතුකාමතාපක්ඛෙ පනාතිආදි. ඉතරථාපි යුජ්ජතීති ථෙය්‍යචිත්තාභාවා ඨානා චාවෙතුකාමස්සාපි දුක්කටං යුජ්ජතීති වුත්තං හොති.

By saying, 'Thus some say,' having shown his own disapproval of the method of interpretation stated previously, and wishing to present the meaning himself by comparing the Pāḷi and the commentary in another way, he says, 'Herein, this is the essence,' and so on. 'Wishing not to displace' means wishing not to displace from its place with a thievish mind. Also in the phrase 'wishing not to discard,' the words 'with a thievish mind' should be connected. Indeed, this was said with reference to the side of thievish intent, because the side of the desire to destroy is about to be discussed. Therefore, he says, 'But on the side of the desire to destroy,' and so on. 'It is also fitting otherwise' means it is said that a dukkaṭa offense is fitting even for one who wishes to displace from its place without a thievish mind.

භූමට්ඨකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition of the Bhūmaṭṭhakathā is finished.

ආකාසට්ඨකථාවණ්ණනා

Exposition of the Commentary on What is in Space

96. ආකාසට්ඨකථායං අන්තොවත්ථුම්හීති පරික්ඛිත්තස්ස වත්ථුස්ස අන්තො. අන්තොගාමෙති පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස අන්තො. අපරික්ඛිත්තෙ පන වත්ථුම්හි ගාමෙ වා ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං. අටවිමුඛං කරොති…පෙ… රක්ඛතීති තෙන පයොගෙන තස්ස ඉච්ඡිතට්ඨානං ආගතත්තා රක්ඛති. ගාමතො නික්ඛන්තස්සාති පරික්ඛිත්තගාමතො නික්ඛන්තස්ස. කපිඤ්ජරො නාම අඤ්ඤමඤ්ඤං යුජ්ඣාපනත්ථාය බාලජනෙහි පොසාවනියපක්ඛිජාති.

96. In the commentary on what is in space, 'inside the property' means inside an enclosed property. 'Inside the village' means inside an enclosed village. But in an unenclosed property or village, the place where one stands is itself the 'place.' 'He makes an entrance to the forest... he guards': he guards because by that means it has not gone to its desired place. 'Of one who has gone out from the village' means of one who has gone out from an enclosed village. A kapiñjara is a species of bird that is raised by foolish people for the purpose of making them fight one another.

වෙහාසට්ඨකථාවණ්ණනා

Exposition of the Commentary on What is in the Air

97. වෙහාසට්ඨකථායං ඡින්නමත්තෙ මුත්තමත්තෙති යථා ඡින්නං මුත්තඤ්ච පකතිට්ඨානෙ න තිට්ඨති, තථා ඡෙදනං මොචනඤ්ච සන්ධාය වුත්තං.

97. In the commentary on what is in the air, 'as soon as it is cut, as soon as it is released': this was said with reference to cutting and releasing in such a way that what is cut and what is released does not remain in its natural place.

උදකට්ඨකථාවණ්ණනා

Exposition of the Commentary on What is in the Water

98. උදකට්ඨකථායං සන්දමානඋදකෙ නික්ඛිත්තං න තිට්ඨතීති ආහ ‘‘අසන්දනකෙ උදකෙ’’ති. අනාපත්තීති හත්ථවාරපදවාරෙසු දුක්කටාපත්තියා අභාවං සන්ධාය වුත්තං. කඩ්ඪතීති හෙට්ඨතො ඔසාරෙති. සකලමුදකන්ති දණ්ඩෙන ඵුට්ඨොකාසගතං සකලමුදකං. න උදකං ඨානන්ති අත්තනා කතට්ඨානස්ස අට්ඨානත්තා. පදුමිනියන්ති පදුමගච්ඡෙ. කලාපබන්ධන්ති හත්ථකවසෙන ඛුද්දකං කත්වා බද්ධං කලාපබද්ධං. භාරබද්ධං නාම සීසභාරාදිවසෙන බද්ධං. මුළාලන්ති කන්දං. පත්තං වා පුප්ඵං වාති ඉදං කද්දමස්ස අන්තො [Pg.180] පවිසිත්වා ඨිතං සන්ධාය වුත්තං. නිද්ධමනතුම්බන්ති වාපියා උදකස්ස නික්ඛමනනාළං. උදකවාහකන්ති මහාමාතිකං. අවහාරෙන සො න කාරෙතබ්බොති ඉමිනා පාණං ජීවිතා වොරොපනෙ ආපත්තියා සබ්බත්ථ න මුච්චතීති දීපෙති. මාතිකං ආරොපෙත්වාති ඛුද්දකමාතිකං ආරොපෙත්වා. මරිත්වා…පෙ… තිට්ඨන්තීති එත්ථ මතමච්ඡානංයෙව තෙසං සන්තකත්තා අමතෙ ගණ්හන්තස්ස නත්ථි අවහාරො.

98. In the commentary on what is in the water, since what is placed in flowing water does not stay, he says, 'in non-flowing water.' 'No offense' is said in reference to the absence of an offense of wrong-doing in the cases of the hand-turn and the foot-turn. 'He pulls' means he drags it down from below. 'All the water' means all the water contained in the space touched by the stick. 'The water is not the place' is said because a place made by oneself is not a proper place. 'In a lotus pond' means in a clump of lotuses. 'Bound in a sheaf' means what is made small by hand and bound is 'bound in a sheaf.' 'Bound as a load' is what is bound for the purpose of a head-load and so on. 'Lotus root' means the edible root. 'A leaf or a flower': this is said in reference to what has entered and remains inside the mud. 'A water-gourd for bailing' means the outlet pipe for the water of a reservoir. 'A water-carrier' means a large water-channel. By the phrase 'He should not have it done by theft,' he shows that one is not in all cases released from the offense of depriving a living being of life. 'Having set up a channel' means having set up a small channel. 'Having died... they remain': here, since only the dead fish are their property, for one who takes the living ones there is no theft.

නාවට්ඨකථාවණ්ණනා

Exposition of the Commentary on the Boat

99. නාවට්ඨකථායං ථුල්ලච්චයම්පි පාරාජිකම්පි හොතීති එත්ථ පඨමං ඨානා අචාවෙත්වා මුත්තෙ ථුල්ලච්චයං, පඨමං පන ඨානා චාවෙත්වා මුත්තෙ පාරාජිකන්ති වෙදිතබ්බං. පාසෙ බද්ධසූකරො වියාතිආදිනා වුත්තං සන්ධායාහ ‘‘තත්ථ යුත්ති පුබ්බෙ වුත්තාඑවා’’ති. විපන්නට්ඨනාවාති විසමවාතෙහි දෙසන්තරං පලාතා, භිජ්ජිත්වා වා විනාසං පත්වා උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා හෙට්ඨා භූමිතලං අප්පත්වා සාමිකෙහි ච අපරිච්චත්තාලයා වුච්චති. බලවා ච වාතො ආගම්මාති ඉමිනා අසති වාතෙ අයං පයොගො කතොති දස්සෙති. පුග්ගලස්ස නත්ථි අවහාරොති සුක්ඛමාතිකායං උජුකරණනයෙන වුත්තං. තං අත්තනො පාදෙන අනක්කමිත්වා හත්ථෙන ච අනුක්ඛිපිත්වා අඤ්ඤස්මිං දණ්ඩාදීසු බන්ධිත්වා ඨපිතෙ යුජ්ජති, අත්තනො පාදෙන අක්කමිත්වා හත්ථෙන ච උක්ඛිපිත්වා ඨිතස්ස පන බලවවාතෙන ඡත්තචීවරාදීසු පහටෙසු පකතිං විජහිත්වා දළ්හතරං අක්කමනගහණාදිපයොගො අභිනවො කාතබ්බො සියා. ඉතරථා ඡත්තචීවරාදීනි වා විගච්ඡන්ති, අවහාරකො වා සයං පතිස්සති, නාවා ච තදා න ගමිස්සති. තස්මා ඊදිසෙ අභිනවප්පයොගෙ සති අවහාරෙන භවිතබ්බං. සුක්ඛමාතිකායං උජුකතාය උදකාගමනකාලෙ කාතබ්බකිච්චං නත්ථීති තං ඉධ නිදස්සනං න හොති. දාසං පන පකතියා පලායන්තං ‘‘සීඝං යාහී’’ති වත්වා පකතිගමනතො තුරිතගමනුප්පාදනාදිනා ඉධ නිදස්සනෙන භවිතබ්බන්ති අම්හාකං ඛන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. වාතෙ ආගතෙපි යත්ථ අතිලහුකත්තා නාවාය කඤ්චි පයොගං අකත්වා පකතියා අවහාරකො තිට්ඨති, තත්ථිදං අට්ඨකථායං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

99. In the Commentary on the Boat, regarding the phrase 'it is a grave offense and a pārājika offense,' here it should be understood that when it is released without having been moved from its first position, it is a grave offense; but when it is released after having been moved from its first position, it is a pārājika offense. Referring to what was said beginning with 'like a pig bound in a snare,' he says, 'The reasoning there is just as was stated before.' 'A boat in a ruined state' is said to be one that has been blown to another region by contrary winds, or has been broken and destroyed, or has sunk in the water without reaching the bottom ground, and for which the owners have not given up their attachment. By the words 'and a strong wind comes,' it is shown that this effort is made when there is no wind. 'There is no theft by a person' is stated in the Sukkhamātikā by the method of straightening. That is applicable when one does not step on it with one's own foot and does not lift it with one's hand, but ties it to another, such as a pole, and places it. However, for one who is standing having stepped on it with his own foot and lifted it with his hand, when his umbrella, robe, etc., are struck by a strong wind, abandoning its normal state, a new and stronger effort of stepping, grasping, etc., would have to be made. Otherwise, either the umbrella, robe, etc., will be lost, or the taker himself will fall, and the boat will not move then. Therefore, when there is such a new effort, there must be a theft. In the Sukkhamātikā, because of its straightness, there is no duty to be performed at the time the water comes, so that is not an example here. But it is our preference that saying 'Go quickly!' to a slave who is naturally fleeing, thereby producing a faster pace than his natural pace, should be an example here; this should be investigated and accepted. Even when the wind has come, where, because the boat is very light, the taker stands naturally without making any effort, it should be understood that what is stated in the Commentary applies there.

යානට්ඨකථාවණ්ණනා

Explanation of the Commentary on Vehicles

100. යානට්ඨකථායං [Pg.181] උභොසු පස්සෙසූති චතුන්නං ථම්භානං උපරි චතුරස්සං දාරුසඞ්ඝාටං ආරොපෙත්වා තස්ස වාමදක්ඛිණපස්සෙසු උභොසු වාතාතපාදිපරිස්සයවිනොදනත්ථං ගරුළපක්ඛිනො උභො පක්ඛා විය කතා සන්දමානිකා. දුකයුත්තස්සාති ද්වීහි ගොණෙහි යුත්තස්ස. අයුත්තකන්ති ගොණෙහි අයුත්තං. කප්පකතාති ද්වින්නං සිඛානං සන්ධිට්ඨානෙ ගොසිඞ්ගානි විය ද්වෙ කොටියො ඨපෙත්වා උපත්ථම්භනී කප්පකතා නාම, සා ද්වීහිපි කොටීහි භූමියං පතිට්ඨාති, තෙනාහ ‘‘ඡ ඨානානී’’ති. තීණි වා චත්තාරි වා ඨානානීති අකප්පකතාය උපත්ථම්භනියා ච ද්වින්නං චක්කානඤ්ච වසෙන තීණි ඨානානි, කප්පකතාය වසෙන චත්තාරි ඨානානි, තථා පථවියං ඨපිතස්ස තීණි ඨානානීති සම්බන්ධො. අක්ඛසීසෙහීති අක්ඛදාරුනො ද්වීහි කොටීහි. අක්ඛුද්ධීහීති අක්ඛදාරුනා සම්පටිච්ඡකා හෙට්ඨිමභාගෙ කප්පකතා ද්වෙ දාරුඛණ්ඩා අක්ඛුද්ධියො නාම, තාසං කප්පකතානං ද්වින්නං කප්පසීසානි චත්තාරි ඉධ ‘‘අක්ඛුද්ධියො’’ති වුච්චන්ති, තෙනාහ ‘‘චතූහි ච අක්ඛුද්ධීහී’’ති. තාහි පතිට්ඨිතාහි පතිට්ඨිතට්ඨානානි චත්තාරි ධුරෙන පතිට්ඨිතට්ඨානං එකන්ති පඤ්ච ඨානානි හොන්ති. උද්ධියොව ‘‘උද්ධිඛාණුකා’’ති වුත්තා, උද්ධිඛාණුකානං අභාවෙ අක්ඛසීසානං පතිට්ඨානොකාසං දස්සෙන්තො ආහ සමමෙව බාහං කත්වාතිආදි. තත්ථ සමමෙවාති උද්ධියො හෙට්ඨා අනොලම්බෙත්වා බාහුනො හෙට්ඨිමභාගං සමං කත්වා ද්වින්නං බාහුදාරූනං මජ්ඣෙ අක්ඛසීසප්පමාණෙන ඡිද්දං කත්වා තත්ථ අක්ඛසීසානි පවෙසිතානි හොන්ති, තෙන බාහානං හෙට්ඨාභාගං සබ්බං භූමිං ඵුසිත්වා තිට්ඨති, තෙනාහ ‘‘සබ්බං පථවිං ඵුසිත්වා තිට්ඨතී’’ති. සෙසං නාවායං වුත්තසදිසන්ති ඉමිනා යදි පන තං එවං ගච්ඡන්තං පකතිගමනං පච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤං දිසාභාගං නෙති, පාරාජිකං. සයමෙව යං කිඤ්චි ඨානං සම්පත්තං ඨානා අචාලෙන්තොව වික්කිණිත්වා ගච්ඡති, නෙවත්ථි අවහාරො, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොතීති ඉමං නයං අතිදිසති.

100. In the Commentary on Vehicles: 'On both sides' means that having placed a square wooden frame on top of four pillars, a vehicle made on both its left and right sides like the two wings of a garuḷa bird for the purpose of dispelling dangers such as wind and sun, is called a `sandamānikā` (litter). 'Yoked with two' means yoked with two oxen. 'Unyoked' means not yoked with oxen. 'Fitted': at the junction of the two shafts, having placed two points like bull's horns, a forked support-prop is called `kappakatā` (a fitted one). It stands on the ground with both points, hence it is said, 'six points.' 'Three or four points': by means of an unfitted support-prop and the two wheels, there are three points; by means of a fitted one, there are four points. Thus, for a cart placed on the ground, there are three points—this is the connection. 'With the axle-heads' means with the two ends of the axle-beam. 'With the axle-supports': the two pieces of wood, fitted on the lower part as receivers for the axle-beam, are called `akkhuddhi`s (axle-supports). The four fitted heads of those two fitted parts are here called '`akkhuddhi`s,' hence it is said, 'and with four `akkhuddhi`s.' When these are established, there are four established points, and with the one established point of the yoke, there are five points. The supports (`uddhi`) themselves are called 'support-stakes' (`uddhikhāṇukā`). In the absence of support-stakes, showing the place for the axle-heads to rest, he said, beginning with 'having made the arm level.' There, 'making it level' means: without letting the supports hang down below, having made the lower part of the shaft level, and having made a hole the size of the axle-head between the two shaft-beams, the axle-heads are inserted there. Because of that, the entire lower part of the shafts touches the ground and it stands, hence it is said, 'touching the entire ground, it stands.' By 'The rest is similar to what was said in the case of the boat,' he extends this principle: if, however, one cuts short its normal movement as it is going along and takes it to another region, it is a pārājika offense. If it reaches some place on its own, and one sells it without moving it from that place, there is no taking, but it becomes goods to be returned.

භාරට්ඨකථාවණ්ණනා

Explanation of the Commentary on the Burden

101. භාරට්ඨකථායං භාරට්ඨන්ති මාතිකාපදස්ස භාරො නාමාති ඉදං අත්ථදස්සනන්ති ආහ ‘‘භාරොයෙව භාරට්ඨ’’න්ති. පුරිමගලෙති ගලස්ස පුරිමභාගෙ. ගලවාටකොති ගීවාය උපරිමගලවාටකො. උරපරිච්ඡෙදමජ්ඣෙති [Pg.182] උරපරියන්තස්ස මජ්ඣෙ. සාමිකෙහි අනාණත්තොති ඉදං යදි සාමිකෙහි ‘‘ඉමං භාරං නෙත්වා අසුකට්ඨානෙ දෙහී’’ති ආණත්තො භවෙය්‍ය, තදා තෙන ගහිතභණ්ඩං උපනික්ඛිත්තං සියා, තඤ්ච ථෙය්‍යචිත්තෙන සීසාදිතො ඔරොපෙන්තස්සාපි අවහාරො න සියා, සාමිකානං පන ධුරනික්ඛෙපෙ එව සියාති තතො උපනික්ඛිත්තභණ්ඩභාවතො වියොජෙතුං වුත්තං, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘තෙහි පන අනාණත්තත්තා පාරාජික’’න්ති. ඝංසන්තොති සීසතො අනුක්ඛිපන්තො, යදි උක්ඛිපෙය්‍ය, උක්ඛිත්තමත්තෙ පාරාජිකං, තෙනාහ සීසතො කෙසග්ගමත්තම්පීතිආදි. යො චායන්ති යො අයං විනිච්ඡයො.

101. In the Commentary on the Burden, to show that the meaning of the matrix-term 'bhāraṭṭha' is 'a burden,' it is said: 'A burden itself is bhāraṭṭha.' 'On the front of the throat' means on the front part of the throat. 'The throat-lump' is the protuberance on the upper part of the neck. 'In the middle of the chest-demarcation' means in the middle of the chest's boundary. Regarding 'not commanded by the owners': if he had been commanded by the owners, 'Take this burden and give it to such-and-such a place,' then the goods taken by him would be considered entrusted. And for one who, with a thieving mind, lowers it from his head, etc., there would be no theft; it would only be an abandoning of responsibility on the part of the owners. Therefore, this is said to distinguish it from the case of entrusted goods. For that reason it will be said: 'But since he was not commanded by them, it is an offense of defeat.' 'Shifting it' means not lifting it from the head; if he should lift it, at the very moment of lifting it is an offense of defeat. Therefore it is said: 'even a hair's breadth from the head,' etc. 'This which' means this legal decision.

ආරාමට්ඨකථාවණ්ණනා

Explanation of the Commentary on the Monastery

102. ආරාමට්ඨකථායං ආරාමං අභියුඤ්ජතීති ඉදං අභියොගකරණං පරෙසං භූමට්ඨභණ්ඩාදීසුපි කාතුං වට්ටතියෙව. ආරාමාදිථාවරෙසු පන යෙභුය්‍යෙන අභියොගවසෙනෙව ගහණසම්භවතො එත්ථෙව පාළියං අභියොගො වුත්තො, ඉති ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථාපි සක්කා ඤාතුන්ති ගහෙතබ්බං. අදින්නාදානස්ස පයොගත්තාති සහපයොගමාහ. වත්ථුම්හියෙව කතපයොගත්තා සහපයොගවසෙන හෙතං දුක්කටං. සයම්පීති අභියුඤ්ජකොපි. ‘‘කිං කරොමි කිං කරොමී’’ති එවං කිඞ්කාරමෙව පටිස්සුණන්තො විය චරතීති කිඞ්කාරපටිස්සාවී, තස්ස භාවො කිඞ්කාරපටිස්සාවිභාවො, තස්මිං, අත්තනො වසවත්තිභාවෙති වුත්තං හොති. උක්කොචන්ති ලඤ්ජං. සබ්බෙසං පාරාජිකන්ති කූටවිනිච්ඡයිකාදීනං. අයං වත්ථුසාමීතිආදිකස්ස උභින්නං ධුරනික්ඛෙපකරණහෙතුනො පයොගස්ස කරණක්ඛණෙව පාරාජිකං හොතීති වෙදිතබ්බං. සචෙ පන සාමිකස්ස විමති ච ධුරනික්ඛෙපො ච කමෙන උප්පජ්ජන්ති, පයොගසමුට්ඨාපකචිත්තක්ඛණෙ පාරාජිකමෙව හොති, න ථුල්ලච්චයං. යදි විමතියෙව උප්පජ්ජති, තදා ථුල්ලච්චයමෙවාති වෙදිතබ්බං, අයං නයො සබ්බත්ථ යථානුරූපං ගහෙතබ්බො. ධුරනික්ඛෙපවසෙනෙව පරාජයොති සාමිකො ‘‘අහං න මුච්චාමී’’ති ධුරං අනික්ඛිපන්තො අට්ටො පරාජිතො නාම න හොතීති දස්සෙති.

102. In the Commentary on the Monastery, regarding 'he lays claim to the monastery': this act of laying a claim is indeed permissible to do also in regard to others' goods situated on the ground, and so on. In the case of immovable property such as monasteries, however, since taking is generally possible only by means of laying a claim, the claim is mentioned in the Pāḷi text right here. Thus it should be understood that by this method it can be known in all cases. 'Because it is an effort of taking what is not given' refers to a concomitant effort. Because the effort is made on the object itself, by way of a concomitant effort this is a dukkaṭa offense. 'Oneself too' means the claimant too. 'What shall I do? What shall I do?': one who acts as if assenting to this is a 'what-shall-I-do-assenter.' The state of that is the state of being a 'what-shall-I-do-assenter'; in that state, it is said to mean 'in the state of having him under one's own control.' 'A bribe' means a bribe. 'A pārājika for all' means for the fraudulent judge and others. It should be known that at the very moment of making the effort that is the cause for both parties to abandon responsibility—such as [saying,] 'This is the owner of the property'—there is a pārājika offense. If, however, for the owner doubt and the abandoning of responsibility arise in sequence, at the moment of the mind that initiates the effort, there is only a pārājika offense, not a thullaccaya offense. If only doubt arises, then it should be understood that it is just a thullaccaya offense. This principle should be applied appropriately everywhere. 'Defeat is only by way of abandoning responsibility' shows that an owner who is litigating without abandoning responsibility, thinking, 'I am not released,' is not called 'defeated.'

විහාරට්ඨකථාවණ්ණනා

Explanation of the Commentary on the Dwelling

103. විහාරට්ඨකථායං [Pg.183] විහාරන්ති උපචාරසීමාසඞ්ඛාතං සකලං විහාරං. පරිවෙණන්ති තස්ස විහාරස්ස අබ්භන්තරෙ විසුං විසුං පාකාරාදිපරිච්ඡින්නට්ඨානං. ආවාසන්ති එකං ආවසථමත්තං. ගණසන්තකෙ පරිච්ඡින්නසාමිකත්තා සක්කා ධුරං නික්ඛිපාපෙතුන්ති ආහ ‘‘දීඝභාණකාදිභෙදස්ස පන ගණස්සා’’ති. ඉධාපි සචෙ එකොපි ධුරං න නික්ඛිපති, රක්ඛතියෙව. එස නයො බහූනං සන්තකෙ සබ්බත්ථ.

103. In the Commentary on the Dwelling, 'a dwelling' means the entire monastery, called the precincts-boundary. 'A precinct' means a place within that monastery demarcated separately by a wall and so on. 'A residence' means just a single lodging. Because in what belongs to a group ownership is defined, it is possible to make them abandon responsibility; therefore, he said: 'but for a group divided into long-reciters, etc.' Here too, if even one does not abandon responsibility, it is indeed protected. This is the principle everywhere for what belongs to many.

ඛෙත්තට්ඨකථාවණ්ණනා

Elucidation of the Commentary on the Field

104. ඛෙත්තට්ඨකථායං නිරුම්භිත්වා වාතිආදීසු ගණ්හන්තස්සාති පච්චෙකං යොජෙතබ්බං, තත්ථ නිරුම්භිත්වා ගහණං නාම වීහිසීසං අච්ඡින්දිත්වා යථාඨිතමෙව හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිත්වා බීජමත්තස්සෙව ගහණං. එකමෙකන්ති එකං වීහිසීසං. යස්මිං බීජෙ වාතිආදි නිරුම්භිත්වා ගහණාදීසු යථාක්කමං යොජෙතබ්බං. ‘‘තස්මිං බන්ධනා මොචිතමත්තෙ’’ති වචනතො තස්මිං බීජාදිම්හි බන්ධනා මුත්තෙ සති තතො අනපනීතෙපි ඨානන්තරස්ස අභාවා පාරාජිකමෙව. යස්ස පන සීසාදිකස්ස සන්තරාදිනා සහ සංසිබ්බනං වා එකාබද්ධතා වා හොති, තස්ස බන්ධනා මොචිතෙ ථුල්ලච්චයං, ඉතරට්ඨානතො මොචිතෙ පාරාජිකන්ති ගහෙතබ්බං, තෙනාහ වීහිනාළන්තිආදි. සභුසන්ති පලාලසහිතං. ඛීලෙනාති ඛාණුකෙන. එත්ථ ච ඛීලසඞ්කමනාදීසු සහපයොගො ධුරනික්ඛෙපො චාති උභයං සම්භවති. ඛීලසඞ්කමනාදි එත්ථ සහපයොගො. තස්මිඤ්ච කතෙ යදි සාමිකා ධුරං න නික්ඛිපන්ති පුන ගණ්හිතුකාමාව හොන්ති, න තාව අවහාරො, ‘‘ඛීලං සඞ්කාමෙත්වා ඛෙත්තාදිං අසුකො රාජවල්ලභො භික්ඛු ගණ්හිතුකාමො’’ති ඤත්වා තස්ස බලං කක්ඛළාදිභාවඤ්ච නිස්සාය ඛීලසඞ්කමනාදිකිරියානිට්ඨානතො පඨමමෙව සාමිකා ධුරං නික්ඛිපන්ති, න අවහාරො එතස්ස පයොගනිට්ඨානතො පුරෙතරමෙව ධුරස්ස නික්ඛිත්තත්තා. යදා පන ඛීලසඞ්කමනාදිපයොගෙනෙව ධුරනික්ඛෙපො හොති, තදායෙව අවහාරො, තෙනෙවෙත්ථ ‘‘තඤ්ච ඛො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙනා’’ති වුත්තං. ඛීලාදීනං සඞ්කමිතභාවං අජානිත්වා සාමිකානං සම්පටිච්ඡනම්පෙත්ථ ධුරනික්ඛෙපොති වෙදිතබ්බො. එවං සබ්බත්ථාති යථාවුත්තමත්ථං රජ්ජුසඞ්කමනාදීසුපි අතිදිසති. යට්ඨින්ති මානදණ්ඩං. එකස්මිං අනාගතෙ ථුල්ලච්චයං, තස්මිං ආගතෙ පාරාජිකන්ති [Pg.184] සචෙ දාරූනි නිඛණිත්වා තත්තකෙනෙව ගණ්හිතුකාමො හොති, අවසානෙ දාරුම්හි පාරාජිකං. සචෙ තත්ථ කණ්ටකසාඛාදීහි පාදානං අන්තරං පටිච්ඡාදෙත්වා කස්සචි අප්පවෙසාරහං කත්වා ගහෙතුකාමො හොති, අවසානසාඛාය පාරාජිකං, තෙනාහ ‘‘සාඛාපරිවාරෙනෙව අත්තනො කාතුං සක්කොතී’’ති, දාරූනි ච නිඛණිත්වා සාඛාපරිවාරඤ්ච කත්වා එව අත්තනො සන්තකං කාතුං සක්කොතීති අත්ථො. ඛෙත්තමරියාදන්ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං ‘‘කෙදාරපාළි’’න්ති වුත්තං. ඉදඤ්ච ඛීලසඞ්කමනාදිනා ගහණං ආරාමාදීසුපි ලබ්භතෙව.

104. In the Commentary on the Field, in passages such as 'having enclosed, or...', the phrase 'of one who takes' should be applied to each. Therein, 'taking by enclosing' means, without severing the ear of grain, taking it with the hand just as it stands, pulling it, and taking only the seed. 'One by one' means one ear of grain. The passage beginning 'To whichever seed...' should be applied in sequence to 'taking by enclosing', and so on. In accordance with the text 'at the very moment it is released from its bond,' when that seed, etc., is freed from its bond, even if it is not removed from that place, because there is no other place, it is a pārājika offense. But for whatever ear of grain, etc., there is an intertwining or a single connection with another place, etc., when it is released from its bond, it is a thullaccaya offense; when released from a place other than that, it is a pārājika offense—thus it should be understood. For that reason, he said the passage beginning 'a stalk of grain...'. 'With husk' means together with straw. 'With a stake' means with a post. And here, in cases such as moving a boundary-post, both concomitant effort and the abandoning of responsibility are possible. Here, the moving of a boundary-post, etc., is a concomitant effort. And when that is done, if the owners do not abandon responsibility and still wish to take it back, it is not yet a theft. Having known, 'Having moved the boundary-post, such-and-such a monk, a favorite of the king, wishes to take the field, etc.,' and relying on his power and harshness, etc., if the owners abandon responsibility even before the completion of the act of moving the boundary-post, etc., it is not a theft, because the responsibility was abandoned even before the completion of this effort. But when the abandoning of responsibility occurs precisely because of the effort of moving the boundary-post, etc., only then is it a theft. For that very reason, it is said here: 'And that, indeed, is through the owners' abandoning of responsibility.' The owners' acceptance, without knowing that the boundary-post, etc., has been moved, should also be understood here as an abandoning of responsibility. By 'Thus everywhere', he extends the meaning as stated to cases such as the moving of a rope, etc. 'A staff' means a measuring rod. When one end has not arrived, it is a thullaccaya offense; when it has arrived, it is a pārājika offense. If one wishes to take an area just by planting posts, the pārājika offense occurs with the final post. If one wishes to take it by covering the space between the posts with thorny branches, etc., making it inaccessible to anyone, the pārājika offense occurs with the final branch. For that reason, he said: 'He is able to make it his own just by an enclosure of branches.' The meaning is: he is able to make it his own property only after having planted the posts and made the enclosure of branches. To clarify the very meaning of what was said as 'the boundary of the field', the phrase 'the dike of a rice paddy' was stated. And this taking by moving a boundary-post, etc., is indeed found in the case of monasteries, etc., as well.

වත්ථුට්ඨකථාවණ්ණනා

Elucidation of the Commentary on the Building Site

105. වත්ථුට්ඨකථායං තිණ්ණං පාකාරානන්ති ඉට්ඨකසිලාදාරූනං වසෙන තිණ්ණං පාකාරානං.

105. In the Commentary on the Building Site, the phrase 'of three walls' means three walls in terms of brick, stone, and wood.

106. ගාමට්ඨකථායං ‘‘ගාමො නාමා’’ති පාළියං න වුත්තං සබ්බසො ගාමලක්ඛණස්ස පුබ්බෙ වුත්තත්තා.

106. In the Commentary on the Village, the phrase 'what is called a village' is not stated in the Pāḷi, since the characteristics of a village have been stated in their entirety previously.

අරඤ්ඤට්ඨකථාවණ්ණනා

Explanation of the Commentary on the Wilderness

107. අරඤ්ඤට්ඨකථායං විනිවිජ්ඣිත්වාති උජුකමෙව විනිවිජ්ඣිත්වා. ලක්ඛණච්ඡින්නස්සාති අරඤ්ඤසාමිකානං හත්ථතො කිණිත්වා ගණ්හන්තෙහි කතඅක්ඛරාදිසඤ්ඤාණස්ස. ඡල්ලියා පරියොනද්ධන්ති ඉමිනා සාමිකානං නිරාපෙක්ඛතාය චිරඡඩ්ඩිතභාවං දීපෙති, තෙනාහ ‘‘ගහෙතුං වට්ටතී’’ති. යදි සාමිකානං සාපෙක්ඛතා අත්ථි, න වට්ටති. තානි කතානි අජ්ඣාවුත්ථානි ච හොන්තීති තානි ගෙහාදීනි කතානි පරිනිට්ඨිතානි මනුස්සෙහි ච අජ්ඣාවුත්ථානි ච හොන්ති. දාරූනීති ගෙහාදීනං කතත්තා අවසිට්ඨදාරූනි. ගහෙතුං වට්ටතීති සාමිකානං අනාලයත්තා වුත්තං, තෙ ච යදි ගහණකාලෙ දිස්වා සාලයා හුත්වා වාරෙන්ති, ගහෙතුං න වට්ටතියෙව. ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ දාතබ්බමෙවාති ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘දස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා ගච්ඡන්තස්ස ‘‘දෙහී’’ති අවුත්තෙ අදත්වා ගමනෙ ආපත්ති නත්ථි. පච්ඡාපි තෙහි චොදිතෙ දාතබ්බමෙව.

107. In the Commentary on the Wilderness, 'having pierced' means having pierced straight through. 'Of a severed mark' refers to a sign such as letters made by those who acquire it by purchasing it from the owners of the wilderness. By 'overgrown with weeds,' it indicates the state of having been long abandoned due to the owners' lack of concern; hence it is said, 'it is proper to take.' If the owners still have concern, it is not proper. 'Those made and inhabited' means those dwellings, etc., are completed and inhabited by people. 'The wood' refers to the remaining wood from the making of dwellings, etc. 'It is proper to take' is said because of the owners' non-attachment; however, if at the time of taking they see it and, becoming attached, object, it is not at all proper to take. 'When "Give" is said, it must be given' means: for one who, when 'Give' is said, forms the intention 'I will give' and is leaving, there is no offense in departing without giving if 'Give' is not said. Even later, if urged by them, it must be given.

අදිස්වා ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යන්ති සුද්ධචිත්තෙන ගතස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං. ආරක්ඛට්ඨානම්පි සුද්ධචිත්තෙන අතික්කමිත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙපි අවහාරො නත්ථි [Pg.185] ආරක්ඛට්ඨානස්ස අතික්කන්තත්තා. කෙචි පන ‘‘යත්ථ කත්ථචි නීතානම්පි දාරූනං අරඤ්ඤසාමිකානඤ්ඤෙව සන්තකත්තා පුන ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා ගච්ඡති, පාරාජිකමෙවා’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං ‘‘ආරක්ඛට්ඨානං පත්වා…පෙ… අස්සතියා අතික්කමතී’’ති, සහසා තං ඨානං අතික්කමතීතිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 1.107) ච ආරක්ඛට්ඨානාතික්කමෙයෙව ආපත්තියා වුච්චමානත්තා, ආරක්ඛට්ඨානාතික්කමමෙව සන්ධාය ‘‘ඉදං පන ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිහරන්තස්ස ආකාසෙන ගච්ඡතොපි පාරාජිකමෙවා’’ති වුත්තං. යඤ්ච ‘‘යත්ථ කත්ථචි නීතානම්පි දාරූනං අරඤ්ඤසාමිකානඤ්ඤෙව සන්තකත්තා’’ති කාරණං වුත්තං, තම්පි ආරක්ඛට්ඨානතො බහි පාරාජිකාපජ්ජනස්ස කාරණං න හොති භණ්ඩදෙය්‍යභාවස්සෙව කාරණත්තා. තෙසං සන්තකත්තෙනෙව හි බහි කතස්සාපි භණ්ඩදෙය්‍යං ජාතං, ඉතරථා ච භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න සියා සුඞ්කඝාතාතික්කමෙ විය. අද්ධිකෙහි දින්නමෙව සුඞ්කිකානං සන්තකං හොති, නාදින්නං, තෙන තං ඨානං යතො කුතොචි පච්චයතො සුද්ධචිත්තෙන අතික්කන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති. ඉධ පන අරඤ්ඤසාමිකානං සන්තකත්තා සබ්බත්ථාපි භණ්ඩදෙය්‍යමෙව හොති, තෙනෙවෙතං අරඤ්ඤෙ ආරක්ඛට්ඨානං සුඞ්කඝාතතොපි ගරුතරං ජාතං. යදි හි ආරක්ඛට්ඨානතො බහිපි ථෙය්‍යචිත්තෙ සති අවහාරො භවෙය්‍ය, ආරක්ඛට්ඨානං පත්වාතිආදිනා ඨානනියමො නිරත්ථකො සියා යත්ථ කත්ථචි ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ පාරාජිකන්ති වත්තබ්බතො. තස්මා ආරක්ඛට්ඨානතො බහි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගච්ඡන්තස්ස අවහාරො න භවති එවාති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. ඉදං පන ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිහරන්තස්සාති යස්මිං පදෙසෙ අතික්කන්තෙ තෙසං අරඤ්ඤං ආරක්ඛට්ඨානඤ්ච අතික්කන්තො නාම හොති, තං පදෙසං ආකාසෙනාපි අතික්කමනවසෙන ගච්ඡන්තස්සාපීති අත්ථො.

Regarding the phrase 'He goes without seeing, it is a thing to be restored': this means for one who has gone with a pure mind, it is a thing to be restored. Even having crossed the guarded place with a pure mind, if a thieving thought subsequently arises, there is no misappropriation, because the guarded place has been crossed. But some say: 'Since the wood that is taken anywhere is the property of the forest owners, if he then generates a thieving thought and goes, it is a pārājika offense.' That is not right, because the offense is spoken of only in relation to crossing the guarded place, as in the texts beginning, 'Having reached the guarded place… he crosses it through lack of mindfulness…' and 'he crosses that place forcibly,' and so on (Pārā. Aṭṭha. 1.107). It is with reference to crossing the guarded place that it was said: 'But for one carrying this with a thieving mind, even if he goes through the air, it is a pārājika offense.' And the reason that was given, 'since the wood that is taken anywhere is the property of the forest owners,' is also not a reason for incurring a pārājika offense outside the guarded place, because the reason is simply its status as a thing to be restored. Indeed, it is because it is their property that it becomes a thing to be restored even when taken outside. Otherwise, it would not even be a thing to be restored, as in the case of crossing a customs post. Only what is given by travelers becomes the property of the customs officers, not what is not given. Therefore, for one who has crossed that place with a pure mind for some reason, it is not even a thing to be restored. Here, however, since it is the property of the forest owners, it is everywhere a thing to be restored. For that reason, this guarded place in the forest has become more serious than a customs post. For if there were a misappropriation outside the guarded place when a thieving thought is present, the stipulation of the place in the phrase 'having reached the guarded place…' would be meaningless, since it should be said that a pārājika occurs wherever a thieving thought arises. Therefore, it should be concluded that for one going with a thieving mind outside the guarded place, there is no misappropriation. But this phrase, 'for one carrying with a thieving mind,' means: for one who is going, even through the air, by way of crossing that region where, when it is crossed, their forest and guarded place are said to be crossed.

උදකකථාවණ්ණනා

Explanation of the Discussion on Water

108. උදකකථායං මහාකුච්ඡිකා උදකචාටි උදකමණිකො, ‘‘සමෙඛලා චාටි උදකමණිකො’’තිපි වදන්ති. තත්ථාති තෙසු භාජනෙසු. භූතගාමෙන සද්ධිම්පීති පි-සද්දෙන අකප්පියපථවිම්පි සඞ්ගණ්හාති. තළාකරක්ඛණත්ථායාති ‘‘මහොදකං ආගන්ත්වා තළාකමරියාදං මා ඡින්දී’’ති තළාකරක්ඛණත්ථං. නිබ්බහනඋදකන්ති එත්ථ තළාකස්ස එකෙන උන්නතෙන පස්සෙන අධිකජලං නිබ්බහති නිගච්ඡති එතෙනාති ‘‘නිබ්බහන’’න්ති අධිකජලනික්ඛමනමාතිකා [Pg.186] වුච්චති. තත්ථ ගච්ඡමානං උදකං නිබ්බහනඋදකං නාම. නිද්ධමනතුම්බන්ති සස්සාදීනං අත්ථාය ඉට්ඨකාදීහි කතං උදකනික්ඛමනපනාළි. මරියාදං දුබ්බලං කත්වාති එත්ථ දුබ්බලං අකත්වාපි යථාවුත්තප්පයොගෙ කතෙ මරියාදං ඡින්දිත්වා නික්ඛන්තඋදකග්ඝානුරූපෙන අවහාරෙන කත්තබ්බමෙව. යත්තකං තප්පච්චයා සස්සං උප්පජ්ජතීති බීජකසිකම්මාදිබ්බයං ඨපෙත්වා යං අධිකලාභං උප්පජ්ජති, තං සන්ධාය වුත්තං. න හි තෙහි කාතබ්බං වයකරණම්පි එතස්ස දාතබ්බං. ඉදඤ්ච තරුණසස්සෙ ජාතෙ උදකං විනාසෙන්තස්ස යුජ්ජති, සස්සෙ පන සබ්බථා අකතෙයෙව උදකං විනාසෙන්තෙන ච උදකග්ඝමෙව දාතබ්බං, න තප්පච්චයා සකලං සස්සං තෙන විනාසිතභණ්ඩස්සෙව භණ්ඩදෙය්‍යත්තා, ඉතරථා වාණිජ්ජාදිඅත්ථාය පරෙහි ඨපිතභණ්ඩං අවහරන්තස්ස තදුභයම්පි ගහෙත්වා භණ්ඩග්ඝං කාතබ්බං සියා, තඤ්ච න යුත්තන්ති අම්හාකං ඛන්ති. සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙනාති එත්ථ එකස්ස සන්තකෙ තළාකෙ ඛෙත්තෙ ච ජාතෙ තස්සෙව ධුරනික්ඛෙපෙන පාරාජිකං, යදි පන තං තළාකං සබ්බසාධාරණං, ඛෙත්තානි පාටිපුග්ගලිකානි, තස්ස තස්ස පුග්ගලස්සෙව ධුරනික්ඛෙපෙ අවහාරො, අථ ඛෙත්තානිපි සබ්බසාධාරණානි, සබ්බෙසං ධුරනික්ඛෙපෙයෙව පාරාජිකං, නාසතීති දට්ඨබ්බං.

108. In the Discussion on Water: a large-bellied water pot is a water jar; they also say 'a girdled pot is a water jar.' 'Therein' means in those vessels. 'Together with vegetation': the particle 'pi' also includes unsuitable earth. 'For the purpose of protecting the reservoir' means for the purpose of protecting the reservoir so that 'a great flood does not come and break the reservoir's embankment.' 'Outlet water': here, the channel for the outflow of excess water is called an 'outlet' because excess water is carried out and departs from one high side of the reservoir by means of it. The water going there is called 'outlet water.' 'Discharge pipe' means a water-outlet channel made of bricks, etc., for the benefit of crops. 'Having made the embankment weak': here, even without making it weak, if one acts in the way described, having broken the embankment, one must be charged with misappropriation corresponding to the value of the water that has flowed out. 'Whatever crop arises on account of that': this is said with reference to whatever additional profit arises, after setting aside the expense for seeds, ploughing, etc. For the expenditure to be made by them should not be given to him. And this is fitting for one who destroys the water when the crop is young. But when no crop has been grown at all, one who destroys the water should give only the value of the water, not the value of the entire crop on account of that, because what is to be restored is only the item that was destroyed by him. Otherwise, for one who misappropriates goods set aside by others for the purpose of trade, the value of the goods would have to be calculated by taking both, and that is not right—this is our opinion. 'By the owners' relinquishing of responsibility': here, when the reservoir and the field belong to one person, it is a pārājika offense by that person's relinquishing of responsibility. But if the reservoir is common property and the fields are individual, the misappropriation is by each individual's relinquishing of responsibility. If the fields too are common property, it should be seen that it is a pārājika offense only by all relinquishing responsibility, not otherwise.

අනිග්ගතෙති අනික්ඛන්තෙ, තළාකෙයෙව ඨිතෙති අත්ථො. පරෙසං මාතිකාමුඛන්ති ඛුද්දකමාතිකාමුඛං. අසම්පත්තෙවාති තළාකතො නික්ඛමිත්වා මහාමාතිකායං එව ඨිතෙ. අනික්ඛන්තෙ බද්ධා සුබද්ධාති තළාකතො අනික්ඛන්තෙ භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති සබ්බසාධාරණත්තා උදකස්සාති අධිප්පායො. නික්ඛන්තෙ පන පාටිපුග්ගලිකං හොතීති ආහ ‘‘නික්ඛන්තෙ බද්ධා භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති. ඉධ පන ඛුද්දකමාතිකායං අප්පවිට්ඨත්තා අවහාරො න ජාතො, ‘‘තළාකතො අනිග්ගතෙ පරෙසං මාතිකාමුඛං අසම්පත්තෙවා’’ති හෙට්ඨා වුත්තස්ස විකප්පද්වයස්ස ‘‘අනික්ඛන්තෙ බද්ධා සුබද්ධා, නික්ඛන්තෙ බද්ධා භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති ඉදං ද්වයං යථාක්කමෙන යොජනත්ථං වුත්තං. නත්ථි අවහාරොති එත්ථ ‘‘අවහාරො නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොතී’’ති කෙචි වදන්ති, තං න යුත්තං. වත්ථුං…පෙ… න සමෙතීති එත්ථ තළාකගතඋදකස්ස සබ්බසාධාරණත්තා පරසන්තකවත්ථු න හොතීති අධිප්පායො.

“Not gone out” means not departed; the meaning is that it remains in the reservoir itself. “The mouth of others’ channel” means the mouth of a small channel. “Not having reached” means that, having departed from the reservoir, it remains in the main channel itself. “When not departed, it is bound, well-bound”: the intention is that when it has not departed from the reservoir, it is not even a thing to be restored, because the water is common to all. But when it has departed, it becomes individual property; thus it is said, “When departed, what is bound is a thing to be restored.” Here, however, since it has not entered the small channel, misappropriation has not arisen. This pair, “When not departed, it is bound, well-bound” and “When departed, what is bound is a thing to be restored,” is stated for the purpose of applying them respectively to the two alternatives stated below: “when it has not gone out from the reservoir” and “not having reached the mouth of others’ channel.” Regarding “There is no misappropriation,” here some say, “There is no misappropriation, but it is a thing to be restored.” That is not correct. Regarding “The object… does not come together,” here the intention is that since the water situated in the reservoir is common to all, it is not an object belonging to another.

දන්තපොනකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on Tooth-Cleaners

109. දන්තකට්ඨකථායං [Pg.187] තතො පට්ඨාය අවහාරො නත්ථීති ‘‘යථාසුඛං භික්ඛුසඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූ’’ති අභාජෙත්වාව යාවදිච්ඡකං ගහණත්ථමෙව ඨපිතත්තා අරක්ඛිතත්තා සබ්බසාධාරණත්තා ච අඤ්ඤං සඞ්ඝිකං විය න හොතීති ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තස්සාපි නත්ථි අවහාරො. ඛාදන්තු, පුන සාමණෙරා ආහරිස්සන්තීති කෙචි ථෙරා වදෙය්‍යුන්ති යොජෙතබ්බං.

109. In the discourse on tooth-sticks, the words “from that point onward, there is no misappropriation” mean that since it was left for the Saṅgha of bhikkhus to use as they please without being divided, and since it was placed for the purpose of being taken as desired, was unguarded, and was common to all, it is not like other Saṅgha property. Therefore, even for one who takes it with a thievish mind, there is no misappropriation. “Let them chew; again, the novices will bring more”—thus some elders might say. It should be connected thus.

වනප්පතිකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on Forest Trees

110. වනප්පතිකථායං සන්ධාරිතත්තාති ඡින්නස්ස රුක්ඛස්ස පතිතුං ආරද්ධස්ස සන්ධාරණමත්තෙන වුත්තං, න පන මරිචවල්ලිආදීහි පුබ්බෙ වෙඨෙත්වා ඨිතභාවෙන. තාදිසෙ හි ඡින්නෙපි අවහාරො නත්ථි අරඤ්ඤට්ඨකථායං වෙඨිතවල්ලියං විය. උජුකමෙව තිට්ඨතීති ඉමිනා සබ්බසො ඡින්දනමෙව වල්ලිආදීහි අසම්බද්ධස්ස රුක්ඛස්ස ඨානාචාවනං පුබ්බෙ විය ආකාසාදීසු ඵුට්ඨසකලපදෙසතො මොචනන්ති ආවෙණිකමිධ ඨානාචාවනං දස්සෙති. කෙචි පන ‘‘රුක්ඛභාරෙන කිඤ්චිදෙව භස්සිත්වා ඨිතත්තා හොතියෙව ඨානාචාවන’’න්ති වදන්ති, තන්න, රුක්ඛෙන ඵුට්ඨස්ස සකලස්ස ආකාසපදෙසස්ස පඤ්චහි ඡහි වා ආකාරෙහි අනතික්කමිතත්තා. වාතමුඛං සොධෙතීති යථා වාතො ආගන්ත්වා රුක්ඛං පාතෙති, එවං වාතස්ස ආගමනමග්ගං රුන්ධිත්වා ඨිතානි සාඛාගුම්බාදීනි ඡින්දිත්වා අපනෙන්තො සොධෙති. මණ්ඩූකකණ්ටකං වාති මණ්ඩූකානං නඞ්ගුට්ඨෙ අග්ගකොටියං ඨිතකණ්ටකන්ති වදන්ති, එකෙ ‘‘විසමච්ඡකණ්ටක’’න්තිපි වදන්ති.

110. In the discourse on forest trees, the words “because it was supported” are said merely with reference to the supporting of a tree that has been cut and has begun to fall, not with reference to its state of having been previously entwined by pepper vines and the like. For in such a case, even when it is cut, there is no misappropriation, just as with an entwined vine in the Forest Commentary. By the words “it stands straight,” it is shown that for a tree completely severed and unconnected by vines and the like, the moving from its place is the severing itself; it is not the freeing from all the places it touched in the sky and so on, as before. Thus, it is shown that here the moving from its place is unique. Some, however, say: “Because it has slipped just a little under the tree’s weight and remains standing, there is indeed a moving from its place.” But that is not so, because the entire portion of space touched by the tree has not been passed beyond in five or six ways. “He clears the wind’s path” means that in the way that the wind comes and fells the tree, so he clears the path by cutting and removing the branches, bushes, and so on that stand obstructing the path of the wind’s approach. “Or the frog’s thorn”: they say this is the thorn situated at the very tip of a frog’s tail. Some also say it is “the thorn of a poisonous fish.”

හරණකකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on What is Being Carried Away

111. හරණකකථායං හරණකන්ති වත්ථුසාමිනා හරියමානං. සො ච පාදං අග්ඝති, පාරාජිකමෙවාති ‘‘අන්තං න ගණ්හිස්සාමී’’ති අසල්ලක්ඛිතත්තා සාමඤ්ඤතො ‘‘ගණ්හිස්සාමි එත’’න්ති සල්ලක්ඛිතස්සෙව පටස්ස එකදෙසතාය තම්පි ගණ්හිතුකාමොවාති පාරාජිකං වුත්තං. සභණ්ඩහාරකන්ති සහභණ්ඩහාරකං, සකාරාදෙසස්ස විකප්පත්තා සහ සද්දොව ඨිතො, භණ්ඩහාරකෙන සහ තං භණ්ඩන්ති අත්ථො. සාසඞ්කොති ‘‘යදි උපසඞ්කමිත්වා [Pg.188] භණ්ඩං ගණ්හිස්සාමි, ආවුධෙන මං පහරෙය්‍යා’’ති භයෙන සඤ්ජාතාසඞ්කො. එකමන්තං පටික්කම්මාති භයෙනෙව අනුපගන්ත්වා මග්ගතො සයං පටික්කම්ම. සන්තජ්ජෙත්වාති ඵරුසවාචාය චෙව ආවුධපරිවත්තනාදිකායවිකාරෙන ච සන්තජ්ජෙත්වා. අනජ්ඣාවුත්ථකන්ති අපරිග්ගහිතකං. ආලයෙන අනධිමුත්තම්පි භණ්ඩං අනජ්ඣාවුත්ථකං නාම හොතීති ආහ ‘‘ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බ’’න්ති, ඉමිනා පඨමං පරිච්චත්තාලයානම්පි යදි පච්ඡාපි සකසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, තෙසඤ්ඤෙව තං භණ්ඩං හොති, බලක්කාරෙනාපි සකසඤ්ඤාය තස්ස ගහණෙ දොසො නත්ථි, අදදන්තස්සෙව අවහාරොති දස්සෙති. යදි පන සාමිනො ‘‘පරිච්චත්තං මයා පඨමං, ඉදානි මම සන්තකං වා එතං, නො’’ති ආසඞ්කා හොති, බලක්කාරෙන ගහෙතුං න වට්ටති සකසඤ්ඤාබලෙනෙව පුන ගහෙතබ්බභාවස්ස ආපන්නත්තා. ‘‘අදෙන්තස්ස පාරාජික’’න්ති වචනතො චොරස්ස සකසඤ්ඤාය විජ්ජමානායපි සාමිකෙසු සාලයෙසු අදාතුං න වට්ටතීති දීපිතං හොති. අඤ්ඤෙසූති මහාපච්චරියාදීසු. විචාරණායෙව නත්ථීති ඉමිනා තත්ථාපි පටික්ඛෙපාභාවතො අයමෙව අත්ථොති දස්සෙති.

111. In the discourse on what is being carried away, ‘haraṇaka’ refers to an item being carried away by its owner. And if it is worth a pāda, it is a pārājika offense. This is said because, having not determined, “I will not take the end of it,” but having generally determined, “I will take this,” and since it is a part of the cloth, he is desirous of taking that part also; therefore, a pārājika is stated. ‘Sabhaṇḍahāraka’ means ‘sahabhaṇḍahārakaṃ’; because the substitution for ‘sa’ is optional, the word ‘saha’ itself remains. The meaning is “those goods together with their carrier.” ‘Sāsaṅko’ means one who has become apprehensive out of fear, thinking: “If I approach and take the goods, he might strike me with a weapon.” “Having withdrawn to one side” means, out of fear itself, not approaching but withdrawing oneself from the path. “Having intimidated” means having intimidated by harsh speech and by bodily distortions such as brandishing a weapon. ‘Anajjhāvutthaka’ means unappropriated. Goods not clung to with attachment are also called ‘anajjhāvutthaka’; therefore, he said, “It should be given when they cause it to be brought.” By this, it is shown that even for those who have first abandoned attachment, if a sense of ownership arises again later, the goods belong to them. There is no offense in taking it even by force with the perception of it being one’s own; it is shown that theft is only on the part of the one who does not give it. But if the owner has a doubt, “I abandoned it before; now is it my property or not?” it is not proper to take it by force, because it has reached a state where it must be retaken only by the power of one’s sense of ownership. By the statement “for one who does not give it, it is a pārājika,” it is clarified that even though the thief has a sense of ownership, it is not proper for him not to give it to the owners who have attachment to it. “In others” means in the Mahāpaccarī and other commentaries. By this statement, “There is no deliberation at all,” it is shown that since there is no rejection there either, this very meaning should be understood.

උපනිධිකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on Deposits

112. උපනිධිකථායං සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තස්ස භණ්ඩස්ස ගුත්තට්ඨානෙ පටිසාමනප්පයොගං විනා නාහං ගණ්හාමීතිආදිනා අඤ්ඤස්මිං පයොගෙ අකතෙ රජ්ජසඞ්ඛොභාදිකාලෙ ‘‘න දානි තස්ස දස්සාමි, න මය්හං දානි දස්සතී’’ති උභොහිපි සකසකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා ධුරනික්ඛෙපෙ කතෙපි අවහාරො නත්ථි. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘පාරාජිකමෙව පටිසාමනප්පයොගස්ස කතත්තා’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, න සාරතො පච්චෙතබ්බං. පටිසාමනකාලෙ හිස්ස ථෙය්‍යචිත්තං නත්ථි, ‘‘න දානි තස්ස දස්සාමී’’ති ථෙය්‍යචිත්තුප්පත්තික්ඛණෙ පන සාමිනො ධුරනික්ඛෙපචිත්තුප්පත්තියා හෙතුභූතො කායවචීපයොගො නත්ථි, යෙන සො ආපත්තිං ආපජ්ජෙය්‍ය. න හි අකිරියසමුට්ඨානායං ආපත්තීති. දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාවාති අවහාරං සන්ධාය අවුත්තත්තා නාහං ගණ්හාමීතිආදිනා මුසාවාදකරණෙ පාචිත්තියමෙව හොති, න දුක්කටං ථෙය්‍යචිත්තාභාවෙන සහපයොගස්සාපි අභාවතොති ගහෙතබ්බං. යදිපි මුඛෙන දස්සාමීති වදති…පෙ… පාරාජිකන්ති එත්ථ කතරපයොගෙන ආපත්ති, න තාව පඨමෙන භණ්ඩපටිසාමනප්පයොගෙන තදා ථෙය්‍යචිත්තාභාවා, නාපි ‘‘දස්සාමී’’ති [Pg.189] කථනප්පයොගෙන තදා ථෙය්‍යචිත්තෙ විජ්ජමානෙපි පයොගස්ස කප්පියත්තාති? වුච්චතෙ – සාමිනා ‘‘දෙහී’’ති බහුසො යාචියමානොපි අදත්වා යෙන පයොගෙන අත්තනො අදාතුකාමතං සාමිකස්ස ඤාපෙති, යෙන ච සො ‘‘අදාතුකාමො අයං වික්ඛිපතී’’ති ඤත්වා ධුරං නික්ඛිපති, තෙනෙව පයොගෙනස්ස ආපත්ති. න හෙත්ථ උපනික්ඛිත්තභණ්ඩෙ පරියායෙන මුත්ති අත්ථි. අදාතුකාමතාය හි කදා තෙ දින්නං, කත්ථ තෙ දින්නන්තිආදිපරියායවචනෙනාපි සාමිකස්ස ධුරෙ නික්ඛිපාපිතෙ ආපත්තියෙව. තෙනෙව අට්ඨකථායං වුත්තං – ‘‘කිං තුම්හෙ භණථ…පෙ… එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජික’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.111). පරසන්තකස්ස පරෙහි ගණ්හාපනෙ එව පරියායතො මුත්ති, න සබ්බත්ථාති ගහෙතබ්බං. අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තාති එත්ථ අත්තනො හත්ථෙ සාමිනා දින්නතාය භණ්ඩාගාරිකට්ඨානෙ ඨිතත්තා ච ඨානාචාවනෙපි නත්ථි අවහාරො, ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ගහණෙ දුක්කටතො න මුච්චතීති වෙදිතබ්බං.

112. In the discourse on deposits: concerning goods placed in one's own hand for safekeeping, if, without the action of storing them in a safe place and without performing any other action such as saying 'I am not taking it,' both parties, while sitting in their respective places during a time of political turmoil, give up responsibility, thinking, 'Now I will not give it to him,' and 'Now he will not give it to me,' there is no theft. Some, however, say: 'Here, it is a pārājika offense because of the action of storing it.' But that is merely their opinion and should not be trusted as authoritative. Indeed, at the time of storing, he has no intention to steal. And at the moment the intention to steal arises—'Now I will not give it to him'—there is no bodily or verbal action that is the cause for the arising of the owner's thought to give up responsibility, by which he would incur an offense. Indeed, this offense is not one that arises from inaction. Since the statement 'He is zealous in giving; he is just protecting it for now' is not said with reference to theft, if one tells a lie, saying 'I am not taking it,' and so on, there is only a pācittiya offense. It should be understood that a dukkaṭa offense is not incurred, because there is no intention to steal and thus no accompanying action. Here, in the passage 'Even if with his mouth he says "I will give it"... pārājika,' by what action is the offense incurred? It is not by the first action of storing the goods, for at that time there was no intention to steal. Nor is it by the action of saying 'I will give it,' for although the intention to steal exists then, the action itself is permissible. This is the objection. The reply is stated: when, though repeatedly asked by the owner, 'Give it,' he does not give it and by some action makes his unwillingness to give it known to the owner, and the owner, realizing, 'This person is unwilling to give it; he is prevaricating,' gives up responsibility—by that very action his offense is incurred. Indeed, here, for deposited goods, there is no release by indirect means. Indeed, out of unwillingness to give, even by using evasive words such as, 'When was it given to you? Where was it given to you?' if one causes the owner to give up responsibility, an offense is incurred. Therefore, it is said in the Commentary: 'What do you say... thus, through the giving up of responsibility by both, it is a pārājika for the bhikkhu.' It should be understood that release by indirect means applies only when causing another's property to be taken by others, not everywhere. Here, regarding 'because it was placed in his own hand': because it was given into his own hand by the owner and because he is in the position of a storekeeper, there is no theft even in moving it from its place. It should be known, however, that if he takes it with an intention to steal, he is not released from a dukkaṭa offense.

එසෙව නයොති උද්ධාරෙයෙව චොරස්ස පාරාජිකං, කස්මා? අඤ්ඤෙහි සාධාරණස්ස අභිඤ්ඤාණස්ස වුත්තත්තා. අඤ්ඤං තාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජතීති සඤ්ඤාණතො ඔකාසතො ච තෙන සදිසමෙව අඤ්ඤං ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති, චොරෙන සල්ලක්ඛිතප්පදෙසතො තං අපනෙත්වා කෙහිචි තත්ථ තාදිසෙ අඤ්ඤස්මිං පත්තෙ ඨපිතෙ තං ගණ්හන්තෙයෙව යුජ්ජතීති අධිප්පායො, තෙන චොරෙන දිවා සල්ලක්ඛිතපත්තං අඤ්ඤත්ථ අපනෙත්වා තදඤ්ඤෙ තාදිසෙ පත්තෙ තත්ථ ඨපිතෙපි චොරස්ස පච්ඡා රත්තිභාගෙ උප්පජ්ජමානං ථෙය්‍යචිත්තං දිවා සල්ලක්ඛිතප්පදෙසෙ ඨපිතං අඤ්ඤං තාදිසං පත්තමෙව ආලම්බිත්වා උප්පජ්ජතීති දස්සිතං හොති. පදවාරෙනාති ථෙරෙන නීහරිත්වා දින්නං පත්තං ගහෙත්වා ගච්ඡතො චොරස්ස පදවාරෙන. අතාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජතීති අතාදිසස්ස ථෙරෙන ගහණක්ඛණෙ අවහාරාභාවතො පච්ඡා හත්ථපත්තං ‘‘ත’’න්ති වා ‘‘අඤ්ඤ’’න්ති වා සඤ්ඤාය ‘‘ඉදං ගහෙත්වා ගච්ඡාමී’’ති ගමනෙ පදවාරෙනෙව අවහාරො යුජ්ජතීති අධිප්පායො.

This is the method: for the thieving monk, a pārājika is incurred only upon removal. Why? Because of the mention of a mark common to others. 'It is proper when taking another similar one': it is proper when taking another one similar to that one in terms of mark and location. The meaning is this: if, after the thieving monk has removed that bowl from the place he marked, someone else places another similar bowl there, it is proper only when he takes that one. By this, it is shown that even if the bowl marked by the thieving monk during the day is removed to another place and another similar bowl is placed there, the thieving intention arising later in the thieving monk at night takes as its object only that other similar bowl placed in the spot marked during the day and arises. 'By the step': by the steps of the thieving monk who is going, having taken the bowl that the elder brought out and gave. 'It is proper when taking one that is not similar': the meaning is that since there is no theft at the moment the thieving monk takes the dissimilar item, the theft is properly effected only by the steps when, later, with respect to the bowl that has come into his hand, he perceives it as 'that one' or as 'another one' and goes with the thought, 'I will go, taking this'.

පාරාජිකං නත්ථීති පදවාරෙපි පාරාජිකං නත්ථි උපනිධිභණ්ඩෙ වියාති ගහෙතබ්බං. ගාමද්වාරන්ති බහිගාමෙ විහාරස්ස පතිට්ඨිතත්තා ගාමප්පවෙසස්ස ආරම්භප්පදෙසදස්සනවසෙන වුත්තං, අන්තොගාමන්ති අත්ථො. ද්වින්නම්පි උද්ධාරෙයෙව [Pg.190] පාරාජිකන්ති ථෙරස්ස අභණ්ඩාගාරිකත්තා වුත්තං. යදි හි සො භණ්ඩාගාරිකො භවෙය්‍ය, සබ්බම්පි උපනික්ඛිත්තමෙව සියා, උපනික්ඛිත්තභණ්ඩෙ ච ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතොපි න තාව ථෙරස්ස අවහාරො හොති, චොරස්සෙව අවහාරො. උභින්නම්පි දුක්කටන්ති ථෙරස්ස අත්තනො සන්තකතාය චොරස්ස සාමිකෙන දින්නත්තා අවහාරො න ජාතො, උභින්නම්පි අසුද්ධචිත්තෙන ගහිතත්තා දුක්කටන්ති අත්ථො.

'There is no pārājika offense': this should be understood thus: even in the case of steps, there is no pārājika, just as in the case of deposited goods. 'Village gate': since the monastery is established outside the village, this is said in the sense of showing the starting place for entering the village; the meaning is 'inside the village.' 'For both, it is a pārājika only upon removal': this is said because the elder is not the storekeeper. Indeed, if he were the storekeeper, all the goods would be considered deposited. And in the case of deposited goods, even when taking them with a thieving intention, theft does not yet occur for the elder; it is theft only for the thief. 'For both, it is a dukkaṭa offense': the meaning is that theft did not occur—for the elder, because it was his own property, and for the thief, because it was given by the owner; but for both, because they took with an impure mind, it is a dukkaṭa.

ආණත්තියා ගහිතත්තාති ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හා’’ති එවං ථෙරෙන කතආණත්තියා ගහිතත්තා. අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බොති ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හ, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ථෙරෙන විහාරතො පට්ඨාය ගාමමග්ගෙපි සකලෙපි ගාමෙ විචරණස්ස නියමිතත්තා මග්ගතො ඔක්කම්ම ගච්ඡන්තස්සෙව පදවාරෙන ආපත්ති වුත්තා. විහාරස්ස හි පරභාගෙ උපචාරතො පට්ඨාය යාව තස්ස ගාමස්ස පරතො උපචාරො, තාව සබ්බං දහරස්ස ථෙරාණත්තියා සඤ්චරණූපචාරොව හොති, න පන තතො පරං. තෙනෙව ‘‘උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජික’’න්ති ච වුත්තං. පටිනිවත්තනෙ චීවරධොවනාදිඅත්ථාය පෙසනෙපි එසෙව නයො. අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වාති එත්ථ විහාරං පවිසිත්වා සීසාදීසු භාරං භූමියං අනික්ඛිපිත්වා තිට්ඨන්තො වා නිසීදන්තො වා විස්සමිත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙ වූපසන්තෙ පුන ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා ගච්ඡති චෙ, පාදුද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො. සචෙ භූමියං නික්ඛිපිත්වා පුන තං ගහෙත්වා ගච්ඡති, උද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො. කස්මා? ආණාපකස්ස ආණත්තියා යං කත්තබ්බං, තස්ස තාවතා පරිනිට්ඨිතත්තා. ‘‘අසුකං නාම ගාම’’න්ති අනියමෙත්වා ‘‘අන්තොගාමං ගමිස්සාමා’’ති අවිසෙසෙන වුත්තෙ විහාරසාමන්තා පුබ්බෙ පිණ්ඩාය පවිට්ඨපුබ්බා සබ්බෙ ගොචරගාමාපි ඛෙත්තමෙවාති වදන්ති. සෙසන්ති මග්ගුක්කමනවිහාරාභිමුඛගමනාදි සබ්බං. පුරිමසදිසමෙවාති අනාණත්තියා ගහිතෙපි සාමිකස්ස කථෙත්වා ගහිතත්තා හෙට්ඨා වුත්තවිහාරූපචාරාදි සබ්බං ඛෙත්තමෙවාති කත්වා වුත්තං. එසෙව නයොති අන්තරාමග්ගෙ ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වාතිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 1.112) වුත්තං නයං අතිදිසති.

‘Because it was taken by command’: because it was taken by the command made by the elder, thus: ‘Take the bowl and robe.’ As for ‘He enters the forest, he should be dealt with by the step’: because the elder has specified the wandering—starting from the monastery, along the village path, and in the entire village—thus: ‘Take the bowl and robe, and having gone to such-and-such village, we will wander for alms,’ an offense is declared by the steps only for the monk who goes deviating from the path. Indeed, starting from the vicinity in the outer part of the monastery up to the vicinity beyond that village, all that area is the precinct for the junior monk's movement by the elder's command, but not beyond that. For that very reason, it is said: ‘In transgressing the vicinity, it is a pārājika,’ and ‘In transgressing the village vicinity, it is a pārājika.’ In returning, and in sending for the purpose of washing robes, etc., this is the same method. Here, in ‘Without standing, without sitting’: if, having entered the monastery, without putting down the burden from his head, etc., on the ground, while standing or sitting, he rests, and when the thieving intention has subsided, he arouses a thieving intention again and goes, he should be dealt with by the lifting of the foot. If, having put it down on the ground, he takes it again and goes, he should be dealt with by removal. Why? Because whatever was to be done by the command of the one who commanded is completed by that much. Without specifying ‘such-and-such village,’ when it is said generally, ‘We will go into a village,’ they say that all the alms-resort villages in the vicinity of the monastery where one has previously entered for alms are also the field. As for ‘The rest’: all of it, such as deviating from the path, going towards the monastery, etc. As for ‘Just like the previous case’: it is said thus, considering that even when taken without a command, because it was taken after telling the owner, all the previously mentioned areas, such as the monastery vicinity, etc., are the field. ‘This is the same method’: it extends the method stated in the passage beginning with ‘having aroused a thieving intention on the way...’

නිමිත්තෙ වා කතෙති චීවරං මෙ කිලිට්ඨං, කො නු ඛො රජිත්වා දස්සතීතිආදිනා නිමිත්තෙ කතෙ. වුත්තනයෙනෙවාති අනාණත්තස්ස ථෙරෙන [Pg.191] සද්ධිං පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගමනවාරෙ වුත්තනයෙනෙව. එකපස්සෙති විහාරස්ස මහන්තතාය අත්තානං අදස්සෙත්වා එකස්මිං පස්සෙ. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙතීති ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ ඨානාචාවනං අකත්වා නිවත්ථපාරුතනීහාරෙනෙව පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙති, ඨානා චාවෙන්තස්ස පන ථෙය්‍යචිත්තෙ සති පාරාජිකමෙව සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසු විය (පාරා. 101). යථා වා තථා වා නස්සතීති අග්ගිආදිනා නස්සති, අඤ්ඤො වා කොචීති ඉමිනා යෙන ඨපිතං, සොපි සඞ්ගහිතොති වෙදිතබ්බං.

‘Or when a sign is made’: when a sign is made, such as, ‘My robe is soiled. Who, I wonder, will dye it and give it to me?’ ‘By the method stated’: by the very method stated in the case of one who is not commanded going together with the elder, having taken the bowl and robe. ‘On one side’: due to the largeness of the monastery, not showing oneself, on one side. ‘Using it with a thieving intention, he wears it out’: when a thieving intention has arisen, without causing a shift from its place, he uses it and wears it out merely by the process of putting it on and wrapping it. But for one who moves it from its place while having a thieving intention, it is a pārājika indeed, just as in the cases of moving a burden from the head to the shoulder, etc. ‘It is destroyed in one way or another’: it is destroyed by fire, etc. By ‘or someone else,’ it should be known that whoever placed it is also included.

ඉතරස්සාති චොරස්ස. ඉතරං ගණ්හතො උද්ධාරෙ පාරාජිකන්ති එත්ථ ‘‘පවිසිත්වා තව සාටකං ගණ්හාහී’’ති ඉමිනාව උපනිධිභාවතො මොචිතත්තා, සාමිකස්ස ඉතරං ගණ්හතො අත්තනො සාටකෙ ආලයස්ස සබ්භාවතො ච ‘‘උද්ධාරෙ පාරාජික’’න්ති වුත්තං. සාමිකො චෙ ‘‘මම සන්තකං ඉදං වා හොතු, අඤ්ඤං වා, කිං තෙන, අලං මය්හං ඉමිනා’’ති එවං සුට්ඨු නිරාලයො හොති, චොරස්ස පාරාජිකං නත්ථීති ගහෙතබ්බං. න ජානන්තීති තෙන වුත්තවචනං අසුණන්තා න ජානන්ති. එසෙව නයොති එත්ථ සචෙ ජානිත්වාපි චිත්තෙන න සම්පටිච්ඡන්ති, එසෙව නයොති දට්ඨබ්බං. පටික්ඛිපන්තීති එත්ථ චිත්තෙන පටික්ඛෙපොපි සඞ්ගහිතොවාති වෙදිතබ්බං. උපචාරෙ විජ්ජමානෙති භණ්ඩාගාරස්ස සමීපෙ උච්චාරපස්සාවට්ඨානෙ විජ්ජමානෙ. මයි ච මතෙ සඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනෙ විනට්ඨෙති එත්ථ ‘‘තං මාරෙස්සාමා’’ති එත්තකෙ වුත්තෙපි විවරිතුං වට්ටති ගිලානපක්ඛෙ ඨිතත්තා අවිසයොති වුත්තත්තා. මරණතො හි පරං ගෙලඤ්ඤං අවිසයත්තඤ්ච නත්ථි. ‘‘ද්වාරං ඡින්දිත්වා පරික්ඛාරං හරිස්සාමා’’ති එත්තකෙ වුත්තෙපි විවරිතුං වට්ටතියෙව. සහායෙහි භවිතබ්බන්ති තෙහිපි භික්ඛාචාරාදීහි පරියෙසිත්වා අත්තනො සන්තකෙපි කිඤ්චි කිඤ්චි දාතබ්බන්ති වුත්තං හොති. අයං සාමීචීති භණ්ඩාගාරෙ වසන්තානං ඉදං වත්තං.

‘For the other one’ means: for the thieving monk. Regarding the phrase, ‘For one who takes the other thing, there is a pārājika offense in the lifting,’ it is said thus because the item was released from its state as a deposit by this very instruction, ‘Having entered, take your robe,’ and because of the existence of the owner's attachment to his own robe even as the other one takes it. If the owner is completely unattached, thinking, ‘Let this or another item be my property; what does it matter? This is sufficient for me,’ then it should be understood that there is no pārājika offense for the thief. ‘They do not know’ means: not hearing the words spoken by him, they do not know. Regarding ‘This is the very method’: here, if, even having known, they do not accept it with the mind, this is the very method—this should be understood. Regarding ‘They refuse’: it should be known that even refusal with the mind is included. ‘When the vicinity is present’ means: when a place for excrement and urine exists in the vicinity of the storeroom. Regarding ‘And when I am dead, and the Sangha's lodging is destroyed,’ here, even when just this much is said, ‘We will kill you,’ it is allowable to open (the door) because it falls into the category of illness and is a case of incapacity. Indeed, beyond death, there is no greater illness or incapacity. Even when just this much is said, ‘Having broken the door, we will take the requisites,’ it is still allowable to open it. ‘There should be companions’ means: it is said that they too, having sought by means of going on alms-round and so on, should give a little something even from their own property. ‘This is proper’ means: this is the duty of those living in the storeroom.

ලොලමහාථෙරොති මන්දො මොමූහො ආකිණ්ණවිහාරී. ඉතරෙහීති තස්මිංයෙව ගබ්භෙ වසන්තෙහි ඉතරභික්ඛූහි. විහාරරක්ඛණවාරෙ නියුත්තො විහාරවාරිකො, වුඩ්ඪපටිපාටියා අත්තනො වාරෙ විහාරරක්ඛණකො. නිවාපන්ති භත්තවෙතනං. චොරානං පටිපථං ගතෙසූති චොරානං ආගමනං ඤත්වා ‘‘පඨමතරඤ්ඤෙව ගන්ත්වා සද්දං කරිස්සාමා’’ති චොරානං අභිමුඛං [Pg.192] ගතෙසු, ‘‘චොරෙහි හටභණ්ඩං ආහරිස්සාමා’’ති තදනුපථං ගතෙසුපි එසෙව නයො. නිබද්ධං කත්වාති ‘‘අසුකකුලෙ යාගුභත්තං විහාරවාරිකානඤ්ඤෙවා’’ති එවං නියමනං කත්වා. ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා චත්තාරි පඤ්ච සලාකභත්තානි ච ලභමානොවාති ඉදං නිදස්සනමත්තං, තතො ඌනං වා හොතු අධිකං වා අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස ච යාපනමත්තං ලභනමෙව පමාණන්ති ගහෙතබ්බං. නිස්සිතකෙ ජග්ගෙන්තීති තෙහි විහාරං ජග්ගාපෙන්තීති අත්ථො. අසහායකස්සාති සහායරහිතස්ස. අත්තදුතියස්සාති අප්පිච්ඡස්ස අත්තා සරීරමෙව දුතියො අස්ස නාඤ්ඤොති අත්තදුතියො. තදුභයස්සාපි අත්ථස්ස විභාවනං යස්සාතිආදි, එතෙන සබ්බෙන එකෙකස්ස වාරො න පාපෙතබ්බොති දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං. පාකවත්තත්ථායාති නිච්චං පචිතබ්බයාගුභත්තසඞ්ඛාතවත්තත්ථාය. ඨපෙන්තීති දායකා ඨපෙන්ති. තං ගහෙත්වාති තං ආරාමිකාදීහි දිය්‍යමානං භාගං ගහෙත්වා. න ගාහාපෙතබ්බොති එත්ථ අබ්භොකාසිකස්සාපි අත්තනො අධිකපරික්ඛාරො වා ඨපිතො අත්ථි, චීවරාදිසඞ්ඝිකභාගෙපි ආලයො වා අත්ථි, සොපි ගාහාපෙතබ්බොව. දිගුණන්ති අඤ්ඤෙහි ලබ්භමානතො දිගුණං. පක්ඛවාරෙනාති අඩ්ඪමාසවාරෙන.

"Lolamahāthera" means: a dull, deluded elder who is accustomed to living in a crowded place. "By the others" means: by the other monks dwelling in that very same chamber. A `vihāravārika` is one appointed for a turn of guarding the monastery; a `vihārarakkhaṇaka` is one who guards the monastery on his own turn according to the order of seniority. "Provision" means: food-wages. Regarding "when they have gone on the path towards the robbers": this refers to when, having known the robbers are coming, they go to face the robbers, thinking, "We will go first and make a sound"; the same method applies even when they go following their path, thinking, "We will take back the goods stolen by the robbers." "Having made it fixed" means: having made a rule thus, "In such-and-such a family, gruel and food are for the monastery-keepers only." The phrase "while receiving two or three gruel-tickets and four or five ticket-meals" is merely an illustration; whether it be less or more than that, it should be understood that the measure is only the receiving of what is sufficient for the sustenance of oneself and one's attendant. "They attend to their dependents" means: they cause the monastery to be guarded by them. "For one without a companion" means for one who is without a companion. "For one whose second is the self" means: for a monk of few wishes, the self—the body itself—is his second, and there is no other; therefore, he is called `attadutiya`. The phrase beginning with "whose" is the clarification of the meaning of both those terms. By all this, it is shown that a turn should not be made to fall on each single individual; thus it should be known. "For the purpose of the cooking duty" means: for the purpose of the duty designated as 'constantly-to-be-cooked gruel and food'. "They set aside" means: the donors set aside. "Having taken that" means: having taken that portion being given by the monastery attendants and others. Regarding "He should not be made to take (the duty)": here, even for an open-air dweller, if there is an extra requisite of his own that has been set aside, or if there is attachment to the Sangha's share of robes and so on, he too should be made to take it. "Double" means: double of what is received by others. "By the fortnightly turn" means: by the half-month turn.

සුඞ්කඝාතකථාවණ්ණනා

Commentary on the Customs Post Discourse

113. සුඞ්කඝාතකථායං සුඞ්කං යත්ථ රාජපුරිසා හනන්ති අදදන්තානං සන්තකං අච්ඡින්දිත්වාපි ගණ්හන්ති, තං ඨානං සුඞ්කඝාතන්ති එවම්පි අත්ථො දට්ඨබ්බො. වුත්තමෙවත්ථං පාකටං කාතුං තඤ්හීතිආදි වුත්තං. දුතියං පාදං අතික්කාමෙතීති එත්ථ පඨමපාදං පරිච්ඡෙදතො බහි ඨපෙත්වා දුතියපාදෙ උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකං. උද්ධරිත්වා බහි අට්ඨපිතෙපි බහි ඨිතො එව නාම හොතීති කත්වා එවං සබ්බත්ථ පදවාරෙසුපීති දට්ඨබ්බං. පරිවත්තිත්වා අබ්භන්තරිමං බහි ඨපෙති, පාරාජිකන්ති ඉදං සයං බහි ඨත්වා පඨමං අබ්භන්තරිමං උක්ඛිපිත්වා වා සමකං උක්ඛිපිත්වා වා පරිවත්තනං සන්ධාය වුත්තං. බහි ඨත්වා උක්ඛිත්තමත්තෙ හි සබ්බං බහිගතමෙව හොතීති. සචෙ පන සො බහි ඨත්වාපි බාහිරපුටකං පඨමං අන්තො ඨපෙත්වා පච්ඡා අබ්භන්තරිමං උක්ඛිපිත්වා බහි ඨපෙති, තදාපි එකාබද්ධතාය අවිජහිතත්තා අවහාරො න දිස්සති. කෙචි පන ‘‘භූමියං පතිත්වා වත්තන්තං පුන අන්තො පවිසති, පාරාජිකමෙවාති (පාරා. අට්ඨ. 1.113) වුත්තත්තා බාහිරපුටකෙ [Pg.193] අන්තොපවිට්ඨෙපි බහිගතභාවතො න මුච්චති, අන්තොගතං පන පුටකං පඨමං, පච්ඡා එව වා බහි ඨපිතමත්තෙ වා පාරාජිකමෙවා’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං. බහි භූමියං පාතිතස්ස කෙනචි සද්ධිං එකාබද්ධතාය අභාවෙන අන්තොපවිට්ඨෙපි පාරාජිකමෙවාති වත්තුං යුත්තං, ඉදං පන එකාබද්ධත්තා තෙන සද්ධිං න සමෙති. තස්මා යථා අන්තොභූමිගතෙන එකාබද්ධතා න හොති, එවං උභයස්සාපි බහිගතභාවෙ සාධිතෙයෙව අවහාරොති විඤ්ඤායති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. යෙ පන පරිවත්තිත්වාති ඉමස්ස නිවත්තිත්වාති අත්ථං වදන්ති, තෙහි පන අබ්භන්තරිමං බහි ඨපෙතීති අයමත්ථො ගහිතො හොතීති තත්ථ සඞ්කායෙව නත්ථි. එකාබද්ධන්ති කාජකොටියං රජ්ජුයා බන්ධනං සන්ධාය වුත්තං. අබන්ධිත්වා කාජකොටියං ඨපිතමත්තමෙව හොති, පාරාජිකන්ති බහි ගහිතකාජකොටියං ඨපිතං යදි පාදං අග්ඝති, පාරාජිකමෙව, අන්තොඨපිතෙන එකාබද්ධතාය අභාවාති අධිප්පායො. ගච්ඡන්තෙ යානෙ වා…පෙ… ඨපෙතීති සුඞ්කඝාතං පවිසිත්වා අප්පවිසිත්වා වා ඨපෙති. සුඞ්කට්ඨානස්ස බහි ඨිතන්ති යානාදීහි නීහටත්තා බහි ඨිතං. කෙචි පන ‘‘බහි ඨපිත’’න්ති පාඨං විකප්පෙත්වා සුඞ්කට්ඨානතො පුබ්බෙව බහි ඨපිතන්ති අත්ථං වදන්ති, තං න සුන්දරං; සුඞ්කට්ඨානෙ පවිසිත්වා යානෙ ඨපිතෙපි පවත්තිත්වා ගතෙ විය දොසාභාවතො. යො පන සුඞ්කට්ඨානස්ස අන්තොව පවිසිත්වා ‘‘සුඞ්කට්ඨාන’’න්ති ඤත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ආගතමග්ගෙන පටිනිවත්තිත්වා ගච්ඡති, තස්සාපි යදි තෙන දිසාභාගෙන ගච්ඡන්තානම්පි හත්ථතො සුඞ්කං ගණ්හන්ති, පාරාජිකමෙව. ඉමස්මිං ඨානෙති යානාදීහි නීහරණෙ. තත්‍රාති තස්මිං එළකලොමසික්ඛාපදෙ (පාරා. 571 ආදයො).

113. In the explanation of the customs post, the place where royal officials, even by plundering, strike and seize the property of those who do not pay the tax—that place is called a customs post (`suṅkaghāta`). This meaning should also be understood. To make the aforesaid meaning clear, `tañhīti`, etc., is stated. Herein, in the phrase 'he makes the second footstep cross over,' having placed the first foot outside the boundary, a pārājika offense is committed merely upon lifting the second foot. Having lifted it, even before it is placed outside, he is considered to be standing outside. Thus, it should be understood that it is the same in all instances of footsteps. 'Having exchanged it and placed the inner bundle outside, it is a pārājika offense'—this is said with reference to the exchange, where one, standing outside, either lifts the inner bundle first or lifts both at the same time. For, when standing outside, merely upon lifting it, the entire thing becomes outside. If, however, while standing outside, he first places the outer bundle inside and afterwards lifts the inner bundle and places it outside, even then, because the state of being a single connected item has not been abandoned, a theft is not apparent. Some, however, say: 'Because it is said, “Having fallen on the ground and rolling, it enters inside again; it is indeed a pārājika offense,” even when the outer bundle has entered inside, it is not freed from the state of having been outside. But as for the inner bundle, upon its being placed outside, whether first or afterwards, it is a pārājika offense indeed.' That is not correct. In the case of something dropped on the ground outside, since it lacks a single connection with anything, it is correct to say that even if it enters inside, it is indeed a pārājika offense. This case, however, does not accord with that, because it is a single connected item. Therefore, it is understood that the theft is accomplished only when the state of being outside has been established for both parts, just as there is no single connection with what has gone onto the ground inside. This should be investigated and accepted. As for those who say that the meaning of `parivattitvā` ('having exchanged') is `nivattitvā` ('having turned back'), by them the meaning 'he places the inner bundle outside' is taken, so there is no doubt there. 'A single connected item' is said with reference to tying with a rope to the end of a carrying pole. 'If it is not tied but is merely placed on the end of a carrying pole, it is a pārājika offense'—the meaning is that if the item placed on the end of the carrying pole held outside is worth a quarter-pāda, it is indeed a pārājika offense, because there is no single connection with the item placed inside. 'While the vehicle is moving… etc... he places it' means he places it either having entered the customs post or without having entered. 'Being outside the customs post' means it is outside because it has been carried out by a vehicle, etc. Some, however, proposing the reading `bahi ṭhapitaṃ` ('placed outside'), say the meaning is 'placed outside before reaching the customs post.' That is not good, because there is no fault even if it is placed on a vehicle after entering the customs post, just as when something rolls away. As for the one who, having entered inside the customs post and knowing 'this is a customs post,' turns back with a thieving mind along the path he came, for him too it is a pārājika offense if officials in that area collect the tax even from the hands of those going in that direction. 'In this case' means in the case of removing by vehicle, etc. 'There' means in that training rule concerning sheep's wool.

පාණකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on Living Beings

114. පාණකථායං ආඨපිතොති මාතාපිතූහි ඉණං ගණ්හන්තෙහි ‘‘යාව ඉණදානා අයං තුම්හාකං සන්තිකෙ හොතූ’’ති ඉණදායකානං නිය්‍යාතිතො. අවහාරො නත්ථීති මාතාපිතූහි පුත්තස්ස අපරිච්චත්තත්තා මාතාපිතූනඤ්ච අසන්තකත්තා අවහාරො නත්ථි. ධනං පන ගතට්ඨානෙ වඩ්ඪතීති ඉමිනා ආඨපෙත්වා ගහිතධනං වඩ්ඪියා සහ ආඨපිතපුත්තහාරකස්ස ගීවාති දස්සිතන්ති වදන්ති. දාසස්ස ජාතොති උක්කට්ඨලක්ඛණං දස්සෙතුං වුත්තං. දාසිකුච්ඡියං පන අදාසස්ස ජාතොපි එත්ථෙව සඞ්ගහිතො[Pg.194]. පරදෙසතො පහරිත්වාති පරදෙසවිලුම්පකෙහි රාජචොරාදීහි පහරිත්වා. සුඛං ජීවාති වදතීති ථෙය්‍යචිත්තෙන සාමිකානං සන්තිකතො පලාපෙතුකාමතාය වදති, තථා පන අචින්තෙත්වා කාරුඤ්ඤෙන ‘‘සුඛං ගන්ත්වා ජීවා’’ති වදන්තස්ස නත්ථි අවහාරො, ගීවා පන හොති. දුතියපදවාරෙති යදි දුතියපදං අවස්සං උද්ධරිස්සති, භික්ඛුස්ස ‘‘පලායිත්වා සුඛං ජීවා’’ති වචනක්ඛණෙයෙව පාරාජිකං. අනාපත්ති පාරාජිකස්සාති තස්ස වචනෙන වෙගවඩ්ඪනෙ අකතෙපි දුක්කටා න මුච්චතීති දස්සෙති. ‘‘අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියෙය්‍යා’’ති (පාරා. 89, 91) ආදානස්සෙව වුත්තත්තා වුත්තපරියායෙන මුච්චතීති.

114. In the discourse on living beings, 'pledged' means handed over to the creditors by parents who are taking a loan, saying, 'Until the loan is repaid, let this one be in your presence.' 'There is no theft' means that because the son has not been abandoned by the parents and because he is not their property, there is no theft. 'But the wealth increases where it has gone'—by this, they say, it is shown that the wealth taken by pledging, together with its interest, becomes the liability of the one who takes away the pledged son. 'Born of a slave' is said to show an extreme case. But one born in the womb of a female slave, even if born of a non-slave, is included right here. 'Having been brought from another country' means having been brought by plunderers of other countries, such as royal thieves and so on. 'He says, “Live happily”' means he speaks with a thieving mind, with the desire to make him flee from his masters. However, for one who, not thinking thus, speaks out of compassion, saying, 'Go and live happily,' there is no theft, but a liability is incurred. In the case of the second footstep, if the slave will certainly lift the second foot, for the bhikkhu, it is a pārājika offense at the very moment of his saying, 'Flee and live happily.' 'There is no offense of pārājika' shows that even if an increase in speed is not caused by his words, he is not freed from a dukkaṭa offense. Because it is said, 'One might take what is not given, reckoned as theft,' and only the taking is mentioned, one is freed in the manner stated.

චතුප්පදකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on Quadrupeds

117. චතුප්පදකථායං පාළියං ආගතාවසෙසාති පාළියං ආගතෙහි හත්ථි ආදීහි අඤ්ඤෙ පසු-සද්දස්ස සබ්බසාධාරණත්තා. භිඞ්කච්ඡාපන්ති ‘‘භිඞ්කා භිඞ්කා’’ති සද්දායනතො එවං ලද්ධනාමං හත්ථිපොතකං. අන්තොවත්ථුම්හීති පරික්ඛිත්තෙ. බහිනගරෙ ඨිතස්සාති පරික්ඛිත්තනගරං සන්ධාය වුත්තං, අපරික්ඛිත්තනගරෙ පන අන්තොනගරෙ ඨිතස්සාපි ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං. ඛණ්ඩද්වාරන්ති අත්තනා ඛණ්ඩිතද්වාරං. එකො නිපන්නොති එත්ථාපි බන්ධොති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං, තෙනාහ ‘‘නිපන්නස්ස ද්වෙ’’ති. ඝාතෙතීති එත්ථ ථෙය්‍යචිත්තෙන විනාසෙන්තස්ස සහපයොගත්තා දුක්කටමෙවාති වදන්ති.

117. In the discourse on quadrupeds, 'the remainder that has come in the Pāli' means others besides the elephant and so on that have come in the Pāli, because the word 'animal' (pasu) is common to all. 'A bhiṅkacchāpa' is a young elephant (hatthipotaka) that has received this name from making the sound 'bhiṅkā, bhiṅkā.' 'Within the grounds' means within an enclosure. 'Of one standing outside the city' is said with reference to an enclosed city; in an unenclosed city, however, even for one standing inside the city, the place where one stands is itself the 'place'. 'A broken gate' means a gate broken by oneself. Herein, in 'one was lying down,' the word 'binds' should be brought in and connected; therefore, he said, 'for one lying down, two.' Herein, in 'he kills,' they say that for one who destroys the animal with a thieving mind, because it is a concomitant offense, it is only a dukkaṭa.

ඔචරකකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on the Spy

118. ඔචරකකථායං පරියායෙන හි අදින්නාදානතො මුච්චතීති ඉදං ආණත්තිකපයොගං සන්ධාය වුත්තං, සයමෙව පන අභියුඤ්ජනාදීසු පරියායෙනපි මොක්ඛො නත්ථි.

118. In the discourse on the spy, the statement, ‘Indeed, one is freed from taking what is not given by a circumvention,’ is said with reference to an instigated action. However, for oneself, in cases of accusing and so on, there is no release even by a circumvention.

ඔණිරක්ඛකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on the Custodian of Property

ඔණිරක්ඛකථායං ඔණින්ති ඔණීතං, ආනීතන්ති අත්ථො. ඔණිරක්ඛස්ස සන්තිකෙ ඨපිතභණ්ඩං උපනිධි (පාරා. 112) විය ගුත්තට්ඨානෙ ඨපෙත්වා සඞ්ගොපනත්ථාය අනික්ඛිපිත්වා යථාඨපිතට්ඨානෙ එව මුහුත්තමත්තං ඔලොකනත්ථාය ඨපිතත්තා තස්ස භණ්ඩස්ස ඨානාචාවනමත්තෙන ඔණිරක්ඛකස්ස පාරාජිකං හොති.

In the discourse on the custodian of property, oṇi means oṇītaṃ, that is, 'brought' or 'fetched'. Because goods placed in the presence of the custodian of property—not having been deposited for the purpose of guarding by placing them in a secure place like a formal deposit, but having been placed in their usual spot just for a moment for the purpose of watching over them—for this reason, a pārājika offense occurs for the custodian of property merely by the moving of those goods from their place.

සංවිදාවහාරකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on Theft by Agreement

සංවිදාවහාරකථායං [Pg.195] සංවිධායාති සංවිදහිත්වා. තෙන නෙසං දුක්කටාපත්තියොති ආණත්තිවසෙන පාරාජිකාපත්තියා අසම්භවෙ සතීති වුත්තං. යදි හි තෙන ආණත්තා යථාණත්තිවසෙන හරන්ති, ආණත්තික්ඛණෙ එව පාරාජිකාපත්තිං ආපජ්ජන්ති. පාළියං ‘‘සම්බහුලා සංවිදහිත්වා එකො භණ්ඩං අවහරති, ආපත්ති සබ්බෙසං පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 118) එත්ථාපි ආණාපකානං ආණත්තික්ඛණෙයෙව ආපත්ති, අවහාරකස්ස උද්ධාරෙති ගහෙතබ්බො. සම්බහුලා භික්ඛූ එකං ආණාපෙන්ති ‘ගච්ඡෙතං ආහරා’ති, තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකන්තිආදීසුපි එවමෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො. සාහත්ථිකං වා ආණත්තිකස්ස ආණත්තිකං වා සාහත්ථිකස්ස අඞ්ගං න හොතීති භින්නකාලිකත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අඞ්ගං න හොති. තථා හි සහත්ථා අවහරන්තස්ස ඨානාචාවනක්ඛණෙ ආපත්ති, ආණත්තියා පන ආණත්තික්ඛණෙයෙවාති භින්නකාලිකත්තා ආපත්තියොති.

In the discourse on theft by agreement, saṃvidhāya means saṃvidahitvā (having made an arrangement). The statement, ‘Therefore, for them, there are dukkaṭa offenses,’ is said for when there is an impossibility of a pārājika offense by way of command. For indeed, if those commanded by him steal according to the command, they fall into a pārājika offense at the very moment of the command. In the Pāḷi, regarding the passage, ‘Many having made an arrangement, one steals the goods; the offense for all is pārājika,’ here too, for those who command, the offense is at the very moment of the command; for the one who steals, the offense is at the lifting, it should be understood. In cases such as, ‘Many bhikkhus command one, saying, “Go, bring that,” upon his lifting it, the pārājika is for all,’ the meaning should be understood in this same way. The statement, ‘An act by one’s own hand is not a factor for an instigated act, nor is an instigated act a factor for an act by one’s own hand,’ means that because the time is different, one is not a factor for the other. Thus indeed, for one who steals with his own hand, the offense is at the moment of moving it from its place; but for one who steals by way of command, the offense is at the very moment of the command. Thus, because of having different times, the offense occurs.

සඞ්කෙතකම්මකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on an Act by Pre-arrangement

119. සඞ්කෙතකම්මකථායං ඔචරකෙ වුත්තනයෙනෙවාති එත්ථ අවස්සං හාරියෙ භණ්ඩෙතිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 1.118) වුත්තනයෙනෙව. පාළියං ‘‘තං සඞ්කෙතං පුරෙ වා පච්ඡා වා’’ති තස්ස සඞ්කෙතස්ස පුරෙ වා පච්ඡා වාති අත්ථො. ‘‘තං නිමිත්තං පුරෙ වා පච්ඡා වා’’ති එත්ථාපි එසෙව නයො.

119. In the discourse on an act by pre-arrangement, regarding the phrase ocarake vuttanayeneva (in the same way as was stated in the section on the spy), the meaning is by the same method as was stated in the passage beginning with avassaṃ hāriye bhaṇḍe (goods that must be stolen), and so on. In the Pāḷi, the phrase taṃ saṅketaṃ pure vā pacchā vā (that pre-arrangement, whether before or after) has the meaning: ‘of that pre-arrangement, whether before or after.’ Also in the phrase taṃ nimittaṃ pure vā pacchā vā (that sign, whether before or after), this is the same method.

නිමිත්තකම්මකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on Action by Sign

120. නිමිත්තකම්මකථායං අක්ඛිනිඛණනාදිනිමිත්තකම්මං පන ලහුකං ඉත්තරකාලං, තස්මා තඞ්ඛණෙයෙව තං භණ්ඩං අවහරිතුං න සක්කා. නිමිත්තකම්මානන්තරමෙව ගණ්හිතුං ආරද්ධත්තා තෙනෙව නිමිත්තෙන අවහරතීති වුච්චති. යදි එවං පුරෙභත්තප්පයොගොව එසොති වාදො පමාණභාවං ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති. න හි සඞ්කෙතකම්මං (පාරා. 119) විය නිමිත්තකම්මං කාලපරිච්ඡෙදයුත්තං. කාලවසෙන හි සඞ්කෙතකම්මං වුත්තං, කිරියාවසෙන නිමිත්තකම්මන්ති අයමෙව තෙසං විසෙසො. ‘‘තං නිමිත්තං පුරෙ වා පච්ඡා වා තං භණ්ඩං අවහරති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්තී’’ති ඉදං පන නිමිත්තකරණතො පුරෙ [Pg.196] ගණ්හන්තස්ස චෙව නිමිත්තකම්මෙ ච කතෙපි ගණ්හිතුං අනාරභිත්වා පච්ඡා සයමෙව ගණ්හන්තස්ස ච වසෙන වුත්තං.

120. In the discourse on action by sign, the action by sign, such as winking, is swift and of short duration; therefore, it is not possible to steal that item at that very moment. Because one begins to take it immediately after the action by sign, it is said that one steals by means of that very sign. If so, does the argument that 'this is just a pre-meal arrangement' become authoritative? It does not. For, unlike an action by pre-arrangement, an action by sign is not connected with a delimited period of time. An action by pre-arrangement is spoken of with reference to time, whereas an action by sign is spoken of with reference to an action—this is the distinction between them. The statement, ‘Whether before or after that sign, one steals that item, there is no offense for the originator,’ is said with reference to one who takes before the sign is made, and also to one who, even after the action by sign has been done, does not begin to take it but later takes it on their own accord.

ආණත්තිකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on Command

121. ආණත්තිකථායං අසම්මොහත්ථන්ති යස්මා සඞ්කෙතකම්මනිමිත්තකම්මානි කරොන්තො න කෙවලං පුරෙභත්තාදිකාලසඞ්කෙතකම්මං අක්ඛිනිඛණනාදිනිමිත්තකම්මමෙව වා කරොති, අථ ඛො එවංවණ්ණසණ්ඨානභණ්ඩං ගණ්හාති, භණ්ඩනියමම්පි කරොති, ත්වං ඉත්ථන්නාමස්ස පාවද, සො අඤ්ඤස්ස පාවදතූතිආදිනා පුග්ගලපටිපාටියා ච ආණාපෙති, තස්මා පුබ්බණ්හාදිකාලවසෙන අක්ඛිනිඛණනාදිකිරියාවසෙන භණ්ඩපුග්ගලපටිපාටිවසෙන ච ආණත්තෙ එතෙසු සඞ්කෙතකම්මනිමිත්තකම්මෙසු විසඞ්කෙතා විසඞ්කෙතභාවෙ සම්මොහො ජායති, තදපගමෙන අසම්මොහත්ථං. යං ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තන්ති පුබ්බණ්හාදීසු අක්ඛිනිඛණනාදීසු වා ගහණත්ථං ආණාපෙන්තෙන ඊදිසවණ්ණසණ්ඨානාදියුත්තං ගණ්හාති එවං ගහණස්ස නිමිත්තභූතසඤ්ඤාණං කත්වා යං භණ්ඩං වුත්තං. අයං යුත්ති සබ්බත්ථාති හෙට්ඨා වුත්තෙසු උපරි වක්ඛමානෙසු ච සබ්බත්ථ ආණත්තිප්පසඞ්ගෙසු ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකාදීනං භාවසඞ්ඛාතා විනයයුත්ති, සා ච ආණත්තස්ස කිරියානිට්ඨාපනක්ඛණෙ ආණාපකස්ස පයොගෙ ථෙය්‍යචිත්තානං අභාවා ආණත්තික්ඛණෙ එකා එව ආපත්ති හොතීති එවං උපපත්තියා පවත්තත්තා යුත්තීති වුත්තා. ‘‘මූලට්ඨස්ස ථුල්ලච්චය’’න්ති වුත්තත්තා සඞ්ඝරක්ඛිතෙන පටිග්ගහිතෙපි බුද්ධරක්ඛිතධම්මරක්ඛිතානං දුක්කටමෙව, කස්මා පනෙත්ථ ආචරියස්ස ථුල්ලච්චයන්ති ආහ ‘‘මහාජනො හී’’තිආදි. මහාජනොති ච බුද්ධරක්ඛිතධම්මරක්ඛිතසඞ්ඝරක්ඛිතෙ සන්ධාය වුත්තං. මූලට්ඨස්සෙව දුක්කටන්ති බුද්ධරක්ඛිතස්ස දුක්කටං. ඉදඤ්ච මූලට්ඨස්ස ථුල්ලච්චයාභාවදස්සනත්ථං පඨමං ආණත්තික්ඛණෙ දුක්කටං සන්ධාය වුත්තං, න පන සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස පටිග්ගහණපච්චයා පුන දුක්කටසම්භවං සන්ධාය. න හි සො එකපයොගෙන දුක්කටද්වයං ආපජ්ජති. කෙචි පන ‘‘විසඞ්කෙතත්තා පාළියං ‘මූලට්ඨස්සා’ති අවත්වා ‘පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා ඉදං සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස දුක්කටං සන්ධාය වුත්ත’’න්ති වදන්ති, තං කිඤ්චාපි අට්ඨකථාය න සමෙති, පාළිතො පන යුත්තං විය දිස්සති. න හි තස්ස පටිග්ගහණප්පයොගෙ අනාපත්ති හොතීති. ඉමිනාව හෙට්ඨා ආගතවාරෙසුපි පටිග්ගණ්හන්තානං [Pg.197] දුක්කටං වෙදිතබ්බං. ‘‘පණ්ණෙ වා සිලාදීසු වා ‘චොරියං කාතබ්බ’න්ති ලිඛිත්වා ඨපිතෙ පාරාජිකමෙවා’’ති කෙචි වදන්ති, තං පන ‘‘අසුකස්ස ගෙහෙ භණ්ඩ’’න්ති එවං නියමෙත්වා ලිඛිතෙ යුජ්ජති, න අනියමෙත්වා ලිඛිතෙති වීමංසිතබ්බං. මග්ගානන්තරඵලසදිසාති ඉමිනා යථා අරියපුග්ගලානං මග්ගානන්තරෙ ඵලෙ උප්පන්නෙ කිලෙසපටිප්පස්සද්ධිපරියොසානං භාවනාකිච්චං නිප්ඵන්නං නාම හොති, එවමෙතිස්සා අත්ථසාධකචෙතනාය උප්පන්නාය ආණත්තිකිච්චං නිප්ඵන්නමෙවාති දස්සෙති, තෙනාහ ‘‘තස්මා අයං ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකො’’ති, ආණත්තිවචීපයොගසමුට්ඨාපකචෙතනාක්ඛණෙයෙව පාරාජිකො හොතීති අත්ථො.

121. In the commentary on the discourse on command, the phrase 'for the purpose of non-delusion' is stated because when one performs actions by pre-arrangement and by sign, one does not merely perform an action by pre-arrangement related to time, such as before the meal, or an action by sign, such as winking, but one also specifies, 'Take an item of such-and-such color and form,' thus also defining the item, and commands through a succession of persons, saying, 'You tell so-and-so, and let him tell another,' and so on. Therefore, when a command is given with reference to time, such as in the morning; with reference to an action, such as winking; and with reference to a succession of items and persons, confusion arises in these actions by pre-arrangement and by sign regarding whether the pre-arrangement has failed or not. This is stated for the purpose of non-delusion by removing that confusion. The phrase 'what is said by the commander after making a sign of indication' means the item that is spoken of after the commander, who is commanding that it be taken in the morning or by a wink, has made a sign which is an indication for taking, such as 'Take this, which has such-and-such color, form, etc.' The phrase 'this principle applies everywhere' means that in all cases related to a command, both those mentioned below and those to be mentioned above, the Vinaya principle is that the offense of pārājika, etc., occurs at the very moment of the command. And this is called a 'principle' because it proceeds by way of reasoning: at the moment the commanded action is completed, there is an absence of effort and thievish intent on the part of the commander, and thus only one offense arises at the moment of command. Since it is said, 'a thullaccaya for the originator,' even when it is accepted by Saṅgharakkhita, for Buddharakkhita and Dhammarakkhita it is only a dukkaṭa. To the objection, 'Why then is it a thullaccaya for the teacher here?' it is said, 'Because of the great number of people,' etc. And 'great number of people' is said with reference to Buddharakkhita, Dhammarakkhita, and Saṅgharakkhita. The phrase 'a dukkaṭa for the very originator' refers to the dukkaṭa for Buddharakkhita. This is said with reference to the dukkaṭa at the first moment of command in order to show the absence of a thullaccaya for the originator, and not with reference to the arising of another dukkaṭa on account of Saṅgharakkhita's acceptance. For he does not incur two dukkaṭas through a single effort. However, some say, 'Because the pre-arrangement failed, the Pāḷi does not say "for the originator" but states generally, "if one accepts, the offense is a dukkaṭa," and this is said with reference to Saṅgharakkhita's dukkaṭa.' Although this does not agree with the commentary, from the Pāḷi it seems plausible, for there is no non-offense in his act of acceptance. By this, it should be understood that in the cases mentioned below as well, those who accept incur a dukkaṭa. Some say, 'If one writes on a leaf or on stone, etc., "a theft should be committed," and leaves it, it is a pārājika.' But this is plausible only if it is written with a specification, such as 'the item in so-and-so's house,' not if it is written without specification; this should be investigated. By the phrase 'similar to the fruit immediately following the path,' it is shown that just as for noble individuals, when the fruit arises immediately after the path, the task of cultivation, which culminates in the pacification of defilements, is said to be accomplished, so too, when this intention that accomplishes the purpose has arisen, the task of commanding is accomplished. Therefore, it is said, 'Thus, this one is a pārājika at the very moment of command.' The meaning is that one becomes a pārājika at the very moment of the intention that originates the verbal effort of the command.

ආණත්තිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the discourse on command is concluded.

ආපත්තිභෙදවණ්ණනා

Explanation of the Classification of Offenses

122. තත්ථ තත්ථාති භූමට්ඨථලට්ඨාදීසු. පාළියං මනුස්සපරිග්ගහිතං සන්ධාය ‘‘පරපරිග්ගහිත’’න්ති වුත්තං. ආමසති ඵන්දාපෙති ඨානා චාවෙතීති ඉමෙහි තීහි පදෙහි පුබ්බපයොගසහිතං පඤ්චමං අවහාරඞ්ගං වුත්තං, ඨානා චාවෙතීති ච ඉදං උපලක්ඛණමත්තං. ආණත්තිකාදයො සබ්බෙපි පයොගා ධුරනික්ඛෙපො ච ඉධ සඞ්ගහෙතබ්බාවාති දට්ඨබ්බං.

122. 'Therein, therein' means on the ground, on dry land, and so on. In the Pāli, the phrase 'taken by another' is stated with reference to what is possessed by humans. 'He touches,' 'he causes it to tremble,' and 'he displaces it from its place'—by these three terms the fifth factor of theft, which includes the preliminary effort, is stated. And this phrase, 'he displaces it from its place,' is merely an illustration. It should be understood that all applications, such as by command, and the laying down of the burden are to be included here.

125. ඨානාචාවනන්ති ඉදං පාළිඅනුසාරතො වුත්තං ධුරනික්ඛෙපස්සාපි සඞ්ගහෙතබ්බතො. එස නයො උපරිපි සබ්බත්ථ. තත්ථ හි න ච සකසඤ්ඤීති ඉමිනා පරපරිග්ගහිතතා වුත්තා, න ච විස්සාසග්ගාහී න ච තාවකාලිකන්ති ඉමෙහි පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිතා, තීහි වා එතෙහි පරපරිග්ගහිතතා පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිතා ච වුත්තාති වෙදිතබ්බා. අනජ්ඣාවුත්ථකන්ති ‘‘මමෙද’’න්ති පරිග්ගහවසෙන අනජ්ඣාවුත්ථකං අරඤ්ඤෙ දාරුතිණපණ්ණාදි. ඡඩ්ඩිතන්ති පඨමං පරිග්ගහෙත්වා පච්ඡා අනත්ථිකතාය ඡඩ්ඩිතං යං කිඤ්චි. ඡින්නමූලකන්ති නට්ඨං පරියෙසිත්වා ආලයසඞ්ඛාතස්ස මූලස්ස ඡින්නත්තා ඡින්නමූලකං. අස්සාමිකන්ති අනජ්ඣාවුත්ථකාදීහි තීහි ආකාරෙහි දස්සිතං අස්සාමිකවත්ථු. උභයම්පීති අස්සාමිකං අත්තනො සන්තකඤ්ච.

125. 'Displacing from its place'—this is stated in accordance with the Pāli, because the laying down of the burden is also to be included. This same method applies everywhere above. For herein, by 'not perceiving it as his own,' the state of being possessed by another is stated. By 'not taking it on trust' and 'not for a temporary period,' the perception of it as possessed by another is stated. Or it should be known that by these three, both the state of being possessed by another and the perception of it as possessed by another are stated. 'Unappropriated' means unappropriated by way of taking possession with the thought, 'This is mine,' such as wood, grass, leaves, etc., in the forest. 'Discarded' means whatever was first taken into possession and later discarded out of disinterest. 'With root cut' means, having searched for what is lost, because its root, called attachment, has been cut, it is 'with root cut.' 'Ownerless' means an ownerless item shown in three ways: as unappropriated, discarded, and with root cut. 'Both' means what is ownerless and what is one's own possession.

අනාපත්තිභෙදවණ්ණනා

Explanation of the Classification of Non-Offenses

131. තස්මිංයෙව [Pg.198] අත්තභාවෙ නිබ්බත්තාති තස්මිංයෙව මතසරීරෙ පෙතත්තභාවෙන නිබ්බත්තා. රුක්ඛාදීසු ලග්ගිතසාටකෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථීති මනුස්සෙහි අගොපිතං සන්ධාය වුත්තං, සචෙ පනෙතං දෙවාලයචෙතියරුක්ඛාදීසු නියුත්තෙහි පුරිසෙහි රක්ඛිතගොපිතං හොති, ගහෙතුං න වට්ටති. ථොකෙ ඛායිතෙ…පෙ… ගහෙතුං වට්ටතීති ඉදං අදින්නාදානාභාවං සන්ධාය වුත්තං. ජිඝච්ඡිතපාණිනා ඛාදියමානමංසස්ස අච්ඡින්දිත්වා ඛාදනං නාම කාරුඤ්ඤහානිතො ලොලභාවතො ච අසාරුප්පමෙව. තෙනෙව හි අරියවංසිකා අත්තනො පත්තෙ භත්තං ඛාදන්තම්පි සුනඛාදිං තජ්ජෙත්වා න වාරෙන්ති, තිරච්ඡානානං ආමිසදානෙ කුසලං විය තෙසං ආමිසස්ස අච්ඡින්දනෙපි අකුසලමෙවාති ගහෙතබ්බං, තෙනෙව වක්ඛති ‘‘පරානුද්දයතාය ච න ගහෙතබ්බ’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.140).

131. 'Arisen in that very same existence' means arisen in the state of a hungry ghost in that very same dead body. Regarding a cloth hanging on a tree, etc., there is nothing to be said—this is stated with reference to what is unguarded by humans. But if it is protected and guarded by men appointed to temples, shrines, trees, etc., it is not allowable to take it. 'When a little has been eaten… it is allowable to take it'—this is stated with reference to the absence of taking what is not given. For a hungry creature to snatch and eat meat that is being eaten is indeed improper because of the loss of compassion and because of greed. For that reason, those of noble lineage do not threaten and drive away a dog, etc., even when it is eating food from their own bowl. It should be understood that just as giving food to animals is wholesome, so snatching their food is indeed unwholesome. For that reason it will be said: 'And it should not be taken out of compassion for others' (Pārā. Aṭṭha. 1.140).

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Commentary on the Miscellaneous Topics

බහු එකතො දාරුආදිභාරියස්ස එකස්ස භණ්ඩස්ස උක්ඛිපනකාලෙ ‘‘ගණ්හථ උක්ඛිපථා’’ති වචීපයොගෙන සද්ධිං කායපයොගසබ්භාවට්ඨානං සන්ධාය ‘‘සාහත්ථිකාණත්තික’’න්ති වුත්තං. ‘‘ත්වං එතං වත්ථුං ගණ්හ, අහං අඤ්ඤ’’න්ති එවං පවත්තෙ පන අවහාරෙ අත්තනා ගහිතං සාහත්ථිකමෙව, පරෙන ගාහාපිතං ආණත්තිකමෙව, තෙනෙව තදුභයග්ඝෙන පඤ්චමාසෙපි පාරාජිකං න හොති, එකෙකභණ්ඩග්ඝවසෙන ථුල්ලච්චයාදිමෙව හොති. වුත්තඤ්හි ‘‘සාහත්ථිකං වා ආණත්තිකස්ස අඞ්ගං න හොතී’’තිආදි. උපනික්ඛිත්තභණ්ඩං භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච අදාතුකාමතාය ‘‘දෙමි දම්මී’’ති වික්ඛිපන්තො තුණ්හීභාවෙන විහෙඨෙන්තොපි තෙන තෙන කායවිකාරාදිකිරියාය පරස්ස ධුරං නික්ඛිපාපෙසීති ‘‘කිරියාසමුට්ඨානඤ්චා’’ති වුත්තං.

“By one’s own hand and by command” is said with reference to the suitable state for bodily application to occur together with the verbal application, “Take hold, lift up,” at the time when many together are lifting a single heavy item such as a load of wood. However, in a theft that proceeds thus, “You take this item, I will take another,” what is taken by oneself is only ‘by one’s own hand,’ and what one has another take is only ‘by command.’ Therefore, even if by the value of both those items it is worth five māsakas, a pārājika offense does not occur; only a thullaccaya offense or the like occurs, according to the value of each individual item. For it is said: “What is by one’s own hand is not a factor of what is by command,” and so on. One who, with the desire not to give back a deposited item or an item to be given in exchange, puts it off by saying, “I will give, I am giving,” or harasses by remaining silent, or by this or that bodily gesture or other action causes another to lay down his burden—therefore, “and arising from an action” is said.

පදභාජනීයවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the Analysis of Terms is concluded.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Decided Cases

135. විනීතවත්ථූසු [Pg.199] නිරුත්තියෙව තංතංඅත්ථග්ගහණස්ස උපායතාය පථොති නිරුත්තිපථො, තෙනෙවාහ ‘‘වොහාරවචනමත්තෙ’’ති. යථාකම්මං ගතොති තතො පෙතත්තභාවතො මතභාවං දස්සෙති. අබ්භුණ්හෙති ආසන්නමරණතාය සරීරස්ස උණ්හසමඞ්ගිතං දස්සෙති, තෙනෙවාහ ‘‘අල්ලසරීරෙ’’ති. කුණපභාවං උපගතම්පි භින්නමෙව අල්ලභාවතො භින්නත්තා. විසභාගසරීරෙති ඉත්ථිසරීරෙ. සීසෙ වාතිආදි අධක්ඛකෙ උබ්භජාණුමණ්ඩලෙ පදෙසෙ චිත්තවිකාරප්පත්තිං සන්ධාය වුත්තං, යත්ථ කත්ථචි අනාමසන්තෙන කතං සුකතමෙව. මතසරීරම්පි හි යෙන කෙනචි ආකාරෙන සඤ්චිච්ච ඵුසන්තස්ස අනාමාසදුක්කටමෙවාති වදන්ති, තං යුත්තමෙව. න හි අපාරාජිකවත්ථුකෙපි චිත්තාදිඉත්ථිරූපෙ භවන්තං දුක්කටං පාරාජිකවත්ථුභූතෙ මතිත්ථිසරීරෙ නිවත්තති.

135. In the Decided Cases, grammar itself is the path because it is the means for grasping this or that meaning; therefore, it is the 'path of grammar.' For that reason, he said, 'merely a conventional expression.' 'Gone according to his kamma' shows the state of being dead from that state of being a peta. 'It becomes warm' shows the body's possession of heat due to the nearness of death; for that reason, he said, 'in the fresh body.' Even when it has reached the state of a corpse, it is indeed different, because it is different from the state of being fresh. 'With a dissimilar body' means with a female body. 'On the head or...' etc., is said with reference to the attainment of a perverted state of mind regarding the region below the collarbone and above the circle of the knees. Wherever it is done by one who should not touch, it is indeed well done. For they say that for one who intentionally touches a dead body in any way whatsoever, there is indeed an offense of wrong doing for touching what should not be touched. That is proper. For an offense of wrong doing that occurs regarding a female form such as a painting, even in a non-pārājika case, does not cease in the case of a dead female body, which has become a basis for a pārājika offense.

කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථාවණ්ණනා

Commentary on the Account of the Case of Transferring the Kusa-grass Marker

138. බලසාති බලෙන. සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමීති අනාගතවචනං පසිබ්බකග්ගහණතො පුරෙතරං සමුප්පන්නපරිකප්පදස්සනවසෙන වුත්තං. ගහණක්ඛණෙ පන ‘‘සාටකො චෙ, ගණ්හාමී’’ති පසිබ්බකං ගණ්හාතීති එවමෙත්ථ අධිප්පායො ගහෙතබ්බො, න පන බහි නීහරිත්වා සාටකභාවං ඤත්වා ගහෙස්සාමීති, තෙනාහ ‘‘උද්ධාරෙයෙව පාරාජික’’න්ති. ඉතරථා ‘‘ඉදානි න ගණ්හාමි, පච්ඡා අන්ධකාරෙ ජාතෙ විජානනකාලෙ වා ගණ්හිස්සාමි, ඉදානි ඔලොකෙන්තො විය හත්ථගතං කරොමී’’ති ගණ්හන්තස්සාපි ගහණක්ඛණෙ අවහාරො භවෙය්‍ය, න ච තං යුත්තං තදා ගහණෙ සන්නිට්ඨානාභාවා. සන්නිට්ඨාපකචෙතනාය එව හි පාණාතිපාතාදිඅකුසලං විය. න හි ‘‘පච්ඡා වධිස්සාමී’’ති පාණං ගණ්හන්තස්ස තදෙව තස්මිං මතෙපි පාණාතිපාතො හොති වධකචෙතනාය පයොගස්ස අකතත්තා, එවමිධාපි අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ අවහරිස්සාමීතිආදිනා කාලපරිකප්පනවසෙන ඨානා චාවිතෙපි තදාපි අවහාරො න හොති ඔකාසපරිකප්පෙ (පාරා. අට්ඨ. 1.138) විය, තස්මිං පන යථාපරිකප්පිතට්ඨානෙ කාලෙ ආගතෙ භණ්ඩං භූමියං අනික්ඛිපිත්වාපි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගච්ඡතො පදවාරෙන අවහාරොති ඛායති. තස්මා භණ්ඩපරිකප්පො ඔකාසපරිකප්පො කාලපරිකප්පොති තිවිධොපි පරිකප්පො [Pg.200] ගහෙතබ්බො. අට්ඨකථායං පන ඔකාසපරිකප්පෙ සමොධානෙත්වා කාලපරිකප්පො විසුං න වුත්තොති අම්හාකං ඛන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. පදවාරෙන කාරෙතබ්බොති භූමියං අනික්ඛිපිත්වා වීමංසිතත්තා වුත්තං. පරියුට්ඨිතොති අනුබද්ධො.

138. “Balasā” means “by force.” “It will be a robe, I will take it”—this future statement is said by way of showing the intention that arose prior to seizing the bag. However, at the moment of taking, the meaning here should be understood thus: he takes the bag thinking, “If it is a robe, I take it.” It is not that he thinks, “I will take it after taking it outside and knowing it to be a robe.” Therefore, he said, “It is a pārājika at the very lifting.” Otherwise, for one who takes thinking, “I do not take it now, but will take it later when it is dark or at a time of recognition; for now, as if looking, I am making it come into my hand,” theft would occur at the moment of taking. And that is not proper, due to the absence of a firm resolve at that time of taking. For it is only by a decisive volition, like unwholesome acts such as killing living beings. Indeed, for one who takes a living being thinking, “I will kill it later,” there is no killing even if it dies at that very moment, because the application with the volition to kill has not been made. Similarly here, even when an item is moved from its place by way of planning the time, such as, “I will steal it when the sun has set,” there is no theft at that time, just as in the case of planning the place. However, when the planned place and time arrive, for one who goes with a thieving mind, theft occurs by the step, even without placing the item on the ground; thus it appears. Therefore, three kinds of planning should be understood: planning regarding the item, planning regarding the place, and planning regarding the time. In the commentary, however, planning regarding time is not stated separately but is included in planning the place; this is our preference, and it should be accepted after investigation. The phrase “it is to be effected by the step” is said because it was examined without being placed on the ground. “Pariyuṭṭhito” means “pursued.”

පරිකප්පො දිස්සතීති ගහණක්ඛණෙ පරිකප්පො දිස්සති, න තදා තෙසං මතෙන අවහාරොති දස්සෙති. දිස්වා හටත්තා පරිකප්පාවහාරො න දිස්සතීති පච්ඡා පන බහි වීමංසිත්වා සාටකභාවං ඤත්වා තතො පච්ඡා ථෙය්‍යචිත්තෙන හටත්තා පුබ්බෙ කතස්ස පරිකප්පස්ස අවහාරානඞ්ගත්තා ‘‘සුත්ත’’න්ති ඤත්වා හරණෙ විය ථෙය්‍යාවහාරො එව සියා. තස්මා පරිකප්පාවහාරො න දිස්සති. සාටකො චෙ භවිස්සතීතිආදිකස්ස පරිකප්පස්ස තදා අවිජ්ජමානත්තා කෙවලං අවහාරො එව, න පරිකප්පාවහාරොති අධිප්පායො, තෙන භණ්ඩපරිකප්පාවහාරස්ස ‘‘සාටකො චෙ භවිස්සති, ගහෙස්සාමී’’ති එවං භණ්ඩසන්නිට්ඨානාභාවක්ඛණෙයෙව පවත්තිං දස්සෙති, තෙනාහ ‘‘යං පරිකප්පිතං, තං අදිට්ඨං පරිකප්පිතභාවෙ ඨිතංයෙව උද්ධරන්තස්ස අවහාරො’’ති. යදි එවං කස්මා ඔකාසපඅප්පාවහාරො භණ්ඩං දිස්වා අවහරන්තස්ස පරිකප්පාවහාරො සියාති? නායං දොසො අභණ්ඩවිසයත්තා තස්ස පරිකප්පස්ස, පුබ්බෙව දිස්වා ඤාතභණ්ඩස්සෙව හි ඔකාසපරිකප්පො වුත්තො. තං මඤ්ඤමානො තං අවහරීති ඉදං සුත්තං කිඤ්චාපි ‘‘තඤ්ඤෙවෙත’’න්ති නියමෙත්වා ගණ්හන්තස්ස වසෙන වුත්තං, තථාපි ‘‘තඤ්චෙ ගණ්හිස්සාමී’’ති එවං පවත්තෙ ඉමස්මිං පරිකප්පෙපි ‘‘ගණ්හිස්සාමී’’ති ගහණෙ නියමසබ්භාවා අවහාරත්ථසාධකං හොතීති උද්ධටං, තෙනෙව ‘‘සමෙතී’’ති වුත්තං.

“The intention is seen” shows that at the moment of taking the intention is seen, but according to their view, there is no theft at that time. “Theft by planning is not seen because it was taken after seeing” means this: because it was later taken with a thieving mind after having examined it outside and known it to be a cloth, and because the previously made intention is not a factor of the theft, there would only be an act of theft, just as in taking something knowing it to be “thread.” Therefore, theft by planning is not seen. Since the intention, “If it were a cloth,” etc., is absent at that time, it is merely theft, not theft by planning; this is the meaning. By this, it shows the occurrence of theft by planning regarding the item at the very moment when the item is not yet determined, as in, “If it is a cloth, I will take it.” Therefore, he said, “For one who lifts that which was planned while it is unseen and remains in the state of having been planned, there is theft.” If so, why would theft by planning the place occur for one who steals an item after seeing it? This is not a fault, because that planning does not have the item as its object. Indeed, planning the place was stated only for an item already seen and known beforehand. Although this text, “Thinking it to be that, he stole that,” is stated in terms of one who takes something having determined, “This is that very thing,” nevertheless, even in this intention that proceeds as, “If it is that, I will take it,” because there is the existence of a determination in the taking, “I will take it,” it accomplishes the meaning of theft; thus it is cited. For that very reason, “it agrees” is said.

කෙචීති මහාඅට්ඨකථායමෙව එකච්චෙ ආචරියා. මහාපච්චරියං පනාතිආදිනාපි කෙචිවාදො ගාරය්හො, මහාඅට්ඨකථාවාදොව යුත්තතරොති දස්සෙති.

As for keci (some): it refers to certain teachers in the Mahā-aṭṭhakathā itself. It shows that by such phrases as, 'But in the Mahāpaccarī...', the view of 'some' is to be censured, and that the view of the Mahā-aṭṭhakathā is more suitable.

අලඞ්කාරභණ්ඩන්ති අඞ්ගුලිමුද්දිකාදි. කුසං පාතෙත්වාති විලීවමයං වා තාලපණ්ණාදිමයං වා කතසඤ්ඤාණං පාතෙත්වා. පරකොට්ඨාසතො කුසෙ උද්ධටෙපි න තාව කුසස්ස පරිවත්තනං ජාතන්ති වුත්තං ‘‘උද්ධාරෙ රක්ඛතී’’ති. හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකන්ති ඉමිනා ඨානාචාවනං ධුරනික්ඛෙපඤ්ච විනා කුසසඞ්කාමනං නාම විසුං එකොයං අවහාරොති දස්සෙති. සබ්බෙපි හි අවහාරා [Pg.201] සාහත්ථිකාණත්තිකාධිප්පායයොගෙහි නිප්ඵාදියමානා අත්ථතො ඨානාචාවනධුරනික්ඛෙපකුසසඞ්කාමනෙසු තීසු සමොසරන්තීති දට්ඨබ්බං. ඉතරො තස්ස භාගං උද්ධරති, උද්ධාරෙ පාරාජිකන්ති පුරිමස්ස අත්තනො කොට්ඨාසෙ ආලයස්ස අවිගතත්තා වුත්තං, ආලයෙ පන සබ්බථා අසති අවහාරො න හොති, තෙනාහ ‘‘විචිනිතාවසෙසං ගණ්හන්තස්සාපි අවහාරො නත්ථෙවා’’ති.

As for alaṅkārabhaṇḍa (ornamental goods): it refers to finger-rings and so forth. As for kusaṃ pātetvā (having dropped a ticket): it means having dropped a marked ticket made of bamboo strips or palm leaves, etc. Even when the ticket is lifted from another's portion, the changing of the ticket has not yet occurred; therefore, it is said, 'he guards it upon lifting.' By this text, 'a pārājika offense occurs at the very moment it is released from the hand,' it is shown that, without displacement from its place and laying down the burden, there is this one distinct theft named 'transferring the ticket.' Indeed, all thefts, being accomplished by means of one's own hand, by command, by intention, and by effort, should be understood as converging, in essence, into these three: displacing from its place, laying down the burden, and transferring the ticket. The statement, 'Another person lifts his portion; upon lifting, it is a pārājika offense,' is said because the attachment of the first owner to his own portion has not departed. But when there is no attachment whatsoever, the theft does not occur. Therefore, he said, 'Even for one who takes what is left after searching, there is no theft at all.'

නායං මමාති ජානන්තොපීති එත්ථ පි-සද්දෙන තත්ථ වෙමතිකොපි හුත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තොපි සඞ්ගය්හති. සිවෙය්‍යකන්ති සිවිරට්ඨෙ ජාතං.

In this phrase, nāyaṃ mamāti jānantopi (even while knowing, 'This is not mine'): by the word pi, one who, being doubtful about it, also takes it with a thieving mind is included. As for siveyyaka: it means born in the Sivi country.

140-1. කප්පියං කාරාපෙත්වාති පචාපෙත්වා. තස්මිං පාචිත්තියන්ති අදින්නාදානභාවෙන සහපයොගස්සාපි අභාවා දුක්කටං න වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ආණත්තෙහීති සම්මතෙන ආණත්තෙහි. ආණත්තෙනාති සාමිකෙහි ආණත්තෙන. භණ්ඩදෙය්‍යන්ති සම්මතාදීහි දින්නත්තා න පරාජිකං ජාතං, අසන්තං පුග්ගලං වත්වා ගහිතත්තා පන භණ්ඩදෙය්‍යං වුත්තං. අඤ්ඤෙන දිය්‍යමානන්ති සම්මතාදීහි චතූහි අඤ්ඤෙන දිය්‍යමානං. ගණ්හන්තොති ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති වත්වා ගණ්හන්තො. අපරස්සාති අසන්තං පුග්ගලං අදස්සෙත්වා පන ‘‘අපරං භාගං දෙහී’’ති වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හතො ගිහිසන්තකෙ සාමිනා ච ‘‘ඉමස්ස දෙහී’’ති එවං ආණත්තෙන ච දින්නෙ භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති, සඞ්ඝසන්තකෙ පන හොතීති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං අසම්මතෙන වා අනාණත්තෙන වාතිආදි පුන වුත්තං. ඉතරෙහි දිය්‍යමානන්ති සම්මතෙන ආණත්තෙන වා දිය්‍යමානං. එවං ගණ්හතොති ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හතො. සාමිකෙන පනාති එත්ථ පන-සද්දො විසෙසත්ථජොතකො, තෙන ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හන්තෙ සාමිකෙන සයං දෙන්තෙ වා දාපෙන්තෙ වා විසෙසො අත්ථීති වුත්තං හොති. සුදින්නන්ති භණ්ඩදෙය්‍යං න හොතීති අධිප්පායො. හෙට්ඨා පන සාමිකෙන තෙන ආණත්තෙන වා දිය්‍යමානං ගිහිසන්තකං ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති වත්වා ගණ්හතො අපරස්ස අභාවතො සාමිසන්තකමෙව හොතීති භණ්ඩදෙය්‍යං ජාතං, ඉධ පන තෙහියෙව දිය්‍යමානං ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හතො ‘‘දෙහී’’ති වුත්තත්තා [Pg.202] අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිමත්තං ඨපෙත්වා භණ්ඩදෙය්‍යං න හොතීති සුදින්නමෙවාති වුත්තං. අස්සාමිකෙන පන ආණත්තෙන දින්නං භණ්ඩං ගණ්හතො භණ්ඩදෙය්‍යමෙවාති වදන්ති, පත්තචතුක්කෙ විය අවහාරතාවෙත්ථ යුත්තා, සඞ්ඝසන්තකෙ පන ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙපි සාමිකස්ස කස්සචි අභාවා සම්මතෙන දින්නෙපි භණ්ඩදෙය්‍යං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

As for kappiyaṃ kārāpetvā (having it made allowable): it means having it cooked. In the phrase tasmiṃ pācittiyaṃ (a pācittiya offense in that case), it should be known that a dukkaṭa offense is not mentioned because of the absence of co-perpetration with the state of taking what is not given. As for āṇattehi (by those commanded): it means by those commanded by an authorized monk. As for āṇattena (by one commanded): it means by one commanded by the owners. As for bhaṇḍadeyya (an item for which compensation is due): because it was given by an authorized monk and others, a pārājika offense did not occur; but because it was taken after speaking of a non-existent person, it is called bhaṇḍadeyya. As for aññena diyyamānaṃ (being given by another): it means being given by another person other than the four, such as the authorized monk. As for gaṇhanto (taking): it refers to a monk who takes after saying, 'Give the portion of another.' As for aparassa (of another): for one who takes without indicating a non-existent person, but by saying, 'Give another portion,' or by counting fraudulent vassas—in the case of a householder's property, when it is given by the owner or by one commanded by him, it is not even a case of bhaṇḍadeyya. But in the case of Sangha property, it is. To show this distinction, the passage beginning with asammatena vā anāṇattena vā was stated again. As for itarehi diyyamānaṃ (being given by others): it means being given by an authorized person or by one commanded by him. As for evaṃ gaṇhato (for one who takes in this way): it refers to one who takes after saying, 'Give another portion as well,' or by counting fraudulent vassas. In the phrase sāmikena pana (but by the owner), the word pana indicates a distinction. By this, it is meant that when one takes by saying, 'Give another portion as well,' or by counting fraudulent vassas, there is a distinction whether the owner gives it himself or has it given. As for sudinnaṃ (well-given): the meaning is that it is not a case of bhaṇḍadeyya. Previously, in the case of a householder's property being given by the owner or by one commanded by him, for a monk who takes it after saying, 'Give the portion of another,' because there is no 'other,' it becomes the owner's property itself; therefore, it became a case of bhaṇḍadeyya. Here, however, for one who takes what is given by those very persons after saying, 'Give another portion as well,' or by counting fraudulent vassas, because it was said, 'Give,' setting aside the mere act of requesting from a non-relative, it is not a case of bhaṇḍadeyya; therefore, it is said to be 'well-given indeed.' But they say that for one who takes an item given by one commanded by a non-owner, it is indeed bhaṇḍadeyya. Here, the charge of theft is appropriate, as in the case of the 'quartet of bowls.' But in the case of Sangha property, it should be understood that even when 'Give' is said, because there is no owner whatsoever, even when it is given by an authorized person, bhaṇḍadeyya is stated.

146-9. ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යන්ති ‘‘ගහිතෙ අත්තමනො හොතී’’ති වචනතො අනත්තමනස්ස සන්තකං ගහිතම්පි පුන දාතබ්බමෙවාති වුත්තං. ‘‘සම්මුඛීභූතෙහි භාජෙතබ්බ’’න්ති වචනතො භාජනීයභණ්ඩං උපචාරසීමට්ඨානමෙව පාපුණාතීති ආහ ‘‘අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතස්සෙව ගහෙතුං වට්ටතී’’ති. භණ්ඩදෙය්‍යන්ති උභින්නං සාලයභාවෙපි චොරස්ස අදත්වා සාමිකස්සෙව දාතබ්බං චොරෙනාපි සාමිකස්සෙව දාතබ්බතො. එසෙව නයොති පංසුකූලසඤ්ඤාය ගහිතෙ භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකන්ති අත්ථො.

Regarding the statement, 'bhaṇḍadeyya in the case of those who cause it to be brought': because it was taught, 'he is pleased when it is taken,' it is said that even if the property of one who is displeased is taken, it must be given back again. Because it was taught, 'it should be distributed among those who are present,' the goods to be distributed reach only the monks who are within the vicinity boundary; therefore, he said, 'It is permissible to take only for one who is standing within the vicinity boundary.' As for bhaṇḍadeyya: even though there is attachment on the part of both—the thief and the owner—it should be given only to the owner, not to the thief. Why? Because even by the thief, it should be given only to the owner. This is the principle: if taken with the perception of it being a dust-heap robe, it is bhaṇḍadeyya; if taken with a thieving mind, it is a pārājika offense. This is the meaning.

වුට්ඨහන්තෙසූති ගාමං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායන්තෙසු. අවිසෙසෙනාති සඋස්සාහතාදිවිසෙසං අපරාමසිත්වා සාමඤ්ඤතො. සඋස්සාහමත්තමෙව ආපත්තිභාවස්ස පමාණං සාමිකානං පරිච්ඡින්නභාවතො. තතොති ගණසන්තකාදිතො. කුලසඞ්ගහණත්ථාය දෙතීති පංසුකූලවිස්සාසිකාදිසඤ්ඤාය ගහෙත්වා දෙති, තදා කුලසඞ්ගහපච්චයා ච දුක්කටං භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච, ථෙය්‍යචිත්තෙ පන සති කුලසඞ්ගහණත්ථාය ගණ්හතොපි පාරාජිකමෙව. ඌනපඤ්චමාසකාදීසු කුලදූසකදුක්කටෙන සද්ධිං ථුල්ලච්චයදුක්කටානි. සෙනාසනත්ථාය නියමිතන්ති ඉදං ඉස්සරවතාය දදතො ථුල්ලච්චයදස්සනත්ථං වුත්තං. ඉතරපච්චයත්ථාය දින්නම්පි අථෙය්‍යචිත්තෙන ඉස්සරවතාය කුලසඞ්ගහණත්ථාය වා ඤාතකාදීනං වා දදතො දුක්කටං භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච හොතෙව. ඉස්සරවතායාති ‘‘මයි දෙන්තෙ කො නිවාරෙස්සති, අහමෙවෙත්ථ පමාණ’’න්ති එවං අත්තනො ඉස්සරියභාවෙන. ථුල්ලච්චයන්ති කුලසඞ්ගහණත්ථාය වා අඤ්ඤථා වා කාරණෙන දදතො සෙනාසනත්ථාය නියමිතස්ස ගරුභණ්ඩතාය ථුල්ලච්චයං භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච. ගීවාති එත්ථ සෙනාසනත්ථාය නියමිතෙ ථුල්ලච්චයෙන සද්ධිං ගීවා, ඉතරස්මිං දුක්කටෙන සද්ධින්ති වෙදිතබ්බං. සුඛාදිතමෙවාති අන්තොඋපචාරසීමායං ඨත්වා භාජෙත්වා අත්තනො සන්තකං කත්වා ඛාදිතත්තා වුත්තං. සඞ්ඝිකඤ්හි විහාරපටිබද්ධං [Pg.203] වෙභඞ්ගියං බහිඋපචාරසීමට්ඨං භණ්ඩං අන්තොඋපචාරට්ඨෙහි භික්ඛූහි එව භාජෙතබ්බං, න බහි ඨිතෙහි උපචාරසීමාය භාජෙතබ්බන්ති.

“When they are fleeing” means when they are abandoning the village and running away. “Without distinction” means without considering specific distinctions such as having exertion, but in general. The mere state of having exertion is the measure for the offense, because it has been demarcated by the owners. “From that” means from what belongs to the group, and so on. “He gives it for the sake of ingratiating himself with a family” means he takes it with the perception of it being a dust-heap robe, belonging to an acquaintance, etc., and gives it. In that case, there is a wrongdoing on account of ingratiating himself with a family and also a repayment for the goods. But if there is a thieving intention, even for one who takes it for the sake of ingratiating himself with a family, it is a pārājika offense indeed. For items worth less than five māsakas, etc., there are grave offenses and wrongdoings along with the wrongdoing of corrupting a family. “Designated for the purpose of a lodging”: this is said to show the grave offense for one who gives with a sense of ownership. Even if given for other requisites, for one who gives it with a non-thieving intention, with a sense of ownership, for the sake of ingratiating oneself with a family, or to relatives, etc., there is a wrongdoing and a repayment for the goods indeed. “With a sense of ownership” means with one’s own sense of authority, thinking, “Who will stop me when I give? I alone am the authority here.” “A grave offense”: for one who gives for the sake of ingratiating himself with a family or for some other reason what has been designated for a lodging, because it is a valuable item, there is a grave offense and a repayment for the goods. Repayment: here it should be understood that for what is designated for a lodging, there is repayment along with a grave offense; in the other case, there is repayment along with a wrongdoing. “Eaten as one likes”: this is said because, having stood within the vicinity boundary, divided it, made it one’s own, and eaten it. For what is communal, connected to the monastery, and divisible, goods situated outside the vicinity boundary must be divided only by the monks situated within the vicinity, not by those standing outside.

150. ‘‘වුත්තො වජ්ජෙමී’’ති වුත්තභික්ඛුස්මිං ‘‘වුත්තො වජ්ජෙහී’’ති වුත්තස්ස පච්ඡා උප්පජ්ජනකපාරාජිකාදිදොසාරොපනතො, ගහට්ඨානං වා ‘‘භදන්තා අපරිච්ඡෙදං කත්වා වදන්තී’’ති එවං දොසාරොපනතො.

150. This is because one imputes a later-arising offense, such as a pārājika, on a monk who said, “Being told, I will speak”; or because householders impute a fault, saying, “The venerable sirs speak without making a distinction.”

153-5. ඡාතජ්ඣත්තන්ති තෙන ඡාතෙන ජිඝච්ඡාය උදරග්ගිනා ඣත්තං, දඩ්ඪං පීළිතන්ති අත්ථො. ධනුකන්ති ඛුද්දකධනුසණ්ඨානං ලග්ගනකදණ්ඩං. මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යන්ති එත්ථ එකසූකරග්ඝනකභණ්ඩං දාතබ්බං එකස්මිං බන්ධෙ අඤ්ඤෙසං තත්ථ අබජ්ඣනතො. අදූහලන්ති යන්තපාසාණො, යෙන අජ්ඣොත්ථටත්තා මිගා පලායිතුං න සක්කොන්ති. පච්ඡා ගච්ඡතීති තෙන කතපයොගෙන අගන්ත්වා පච්ඡා සයමෙව ගච්ඡති, හෙට්ඨා වුත්තෙසුපි ඊදිසෙසු ඨානෙසු එසෙව නයො. රක්ඛං යාචිත්වාති රාජපුරිසානං සන්තිකං ගන්ත්වා අනුද්දිස්ස රක්ඛං යාචිත්වා. කුමීනමුඛන්ති කුමීනස්ස අන්තො මච්ඡානං පවිසනමුඛං.

`Chātajjhatta` means overcome, burned, and oppressed by that hunger, by the desire to eat, by the fire in the stomach. `Dhanuka` means a small, bow-shaped catching stick. “He goes crushing, repayment for the goods”: here, goods to the value of one pig should be given, because when one is caught, others are not caught there. `Adūhala` means a stone trap, by which deer, being pinned down, are unable to escape. “He goes behind”: it does not go by the device he set, but goes behind by itself; this is the method also in similar cases mentioned below. “Having asked for protection”: having gone to the king’s men and asked for protection without specifying anything. `Kumīnamukha` means the mouth of a fish trap, the entrance into which fish go.

156. ථෙරානන්ති ආගන්තුකත්ථෙරානං. තෙසම්පීති ආවාසිකභික්ඛූනම්පි. පරිභොගත්ථායාති සඞ්ඝිකෙ කත්තබ්බවිධිං කත්වා පරිභුඤ්ජනත්ථාය. ගහණෙති පාඨසෙසො දට්ඨබ්බො. යත්ථාති යස්මිං ආවාසෙ. අඤ්ඤෙසන්ති අඤ්ඤෙසං ආගන්තුකානං. තෙසුපි ආගන්තුකා අනිස්සරාති සෙනාසනෙ නිරන්තරං වසන්තානං චීවරත්ථාය දායකෙහි භික්ඛූහි වා නියමෙත්වා දින්නත්තා භාජෙත්වා ඛාදිතුං අනිස්සරා, ආගන්තුකෙහිපි ඉච්ඡන්තෙහි තස්මිං විහාරෙ වස්සානාදීසු පවිසිත්වා චීවරත්ථාය ගහෙතබ්බං. තෙසං කතිකාය ඨාතබ්බන්ති සබ්බානි ඵලාඵලානි අභාජෙත්වා ‘‘එත්තකෙසු රුක්ඛෙසු ඵලානි භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාම, අඤ්ඤෙසු ඵලාඵලෙහි සෙනාසනානි පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වා, ‘‘පිණ්ඩපාතාදිපච්චයං සම්පාදෙස්සාමා’’ති වා, ‘‘කිඤ්චිපි අභාජෙත්වා චතුපච්චයත්ථායෙව උපනෙමා’’ති වා එවං සම්මා උපනෙන්තානං ආවාසිකානං කතිකාය ආගන්තුකෙහි ඨාතබ්බං. මහාඅට්ඨකථායං ‘‘අනිස්සරා’’ති වචනෙන දීපිතො එව අත්ථො, මහාපච්චරියං චතුන්නං පච්චයානන්තිආදිනා විත්ථාරෙත්වා දස්සිතො. පරිභොගවසෙනෙවාති එත්ථ එව-සද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, පරිභොගවසෙන තමෙව භාජෙත්වාති යොජෙතබ්බං. එත්ථාති එතස්මිං විහාරෙ, රට්ඨෙ වා.

156. “Of the elders” means of the visiting elders. “Of them too” means also of the resident monks. “For the purpose of use” means for the sake of using it after performing the required procedure for what is communal. The word `gahaṇe` (in taking) should be understood as the rest of the reading. “Where” means in whichever dwelling. “Of others” means of other visitors. “Among them, the visitors also have no authority”: because it has been given by donors or by monks, having been designated for the robes of those who reside continuously in the lodging, they (the visitors) have no authority to divide and make use of it. If visiting monks wish for it, they should, having resided in that monastery during the rains retreat, etc., take it for the purpose of robes. “They should abide by their agreement”: visiting monks should abide by the agreement of the resident monks who manage things properly, for instance, by not dividing all the fruits and produce but agreeing: “We will divide and use the fruits from this many trees, and with the fruits and produce from the others we will maintain the lodgings,” or “We will procure requisites such as almsfood,” or “Without dividing anything, we will apply them only for the purpose of the four requisites.” In the Mahā-aṭṭhakathā, this very meaning is explained by the word “anissarā” (without authority); in the Mahāpaccarī, it is shown in detail with the words “of the four requisites,” etc. “By way of use only”: here the word `eva` is used in the wrong place; it should be construed as “dividing that very produce by way of use.” “Here” means in this monastery or in this country.

සෙනාසනපච්චයන්ති [Pg.204] සෙනාසනඤ්ච තදත්ථාය නියමෙත්වා ඨපිතඤ්ච. එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වාති වුත්තමෙවත්ථං පුන බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘මූලවත්ථුච්ඡෙදං පන කත්වා න උපනෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං, සෙනාසනසඞ්ඛාතවත්ථුනො මූලච්ඡෙදං කත්වා සබ්බානි සෙනාසනානි න විස්සජ්ජෙතබ්බානීති අත්ථො. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වා ලාමකතො පට්ඨාය විස්සජ්ජෙන්තෙහිපි සෙනාසනභූමියො න විස්සජ්ජෙතබ්බාති අයමත්ථො වුත්තො’’ති වදන්ති, තම්පි යුත්තමෙව ඉමස්සාපි අත්ථස්ස අවස්සං වත්තබ්බතො, ඉතරථා කෙචි සහ වත්ථුනාපි විස්සජ්ජෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං.

“The requisite of a lodging” means the lodging and what has been designated and set aside for its purpose. To show again by way of contrast the meaning of the statement, “Having set aside one or two excellent lodgings,” it is said: “But one should not proceed by destroying the root-property.” The meaning is that one should not dispose of all the lodgings after cutting off the root of the object called a lodging. Some here say that this is the meaning stated: “Having set aside one or two excellent lodgings, even when disposing of the lodgings starting from the inferior ones, the lodging sites should not be disposed of.” That too is appropriate, because this meaning must necessarily be stated; otherwise, some might think that it should be disposed of along with the site.

පණ්ණං ආරොපෙත්වාති ‘‘එත්තකෙ රුක්ඛෙ රක්ඛිත්වා තතො එත්තකං ගහෙතබ්බ’’න්ති පණ්ණං ආරොපෙත්වා. නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වාති සඞ්කෙතං කත්වා. දාරකාති තෙසං පුත්තනත්තාදයො යෙ කෙචි ගොපෙන්ති, තෙ සබ්බෙපි ඉධ ‘‘දාරකා’’ති වුත්තා. තතොති යථාවුත්තදාරුසම්භාරතො. ආපුච්ඡිත්වාති කාරකසඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා. තං සබ්බම්පි ආහරිත්වාති අනාපුච්ඡිත්වාපි තාවකාලිකං ආහරිත්වා. අයමෙව භික්ඛු ඉස්සරොතිආදිතො පට්ඨාය අත්තනො සන්තකෙහි දාරුසම්භාරාදීහි ච කාරාපිතත්තා පටිජග්ගිතත්තා ච සඞ්ඝිකසෙනාසනෙ භාගිතාය ච අයමෙව ඉස්සරො, න ච සො තතො වුට්ඨාපෙතබ්බොති වුත්තං හොති. උදකපූජන්ති චෙතියඞ්ගණෙ සිඤ්චනාදිපූජං. වත්තසීසෙනාති කෙවලං සද්ධාය, න වෙතනාදිඅත්ථාය. සවත්ථුකන්ති සහ භූමියා. කුට්ටන්ති ගෙහභිත්තිං. පාකාරන්ති පරික්ඛෙපපාකාරං. තතොති ඡඩ්ඩිතවිහාරතො. තතො ආහරිත්වා සෙනාසනං කතං හොතීති සාමන්තගාමවාසීහි භික්ඛූහි ඡඩ්ඩිතවිහාරතො දාරුසම්භාරාදිං ආහරිත්වා සෙනාසනං කතං හොති.

“Having drawn up a document”: having drawn up a document stating, “After protecting this many trees, this much should be taken.” “Having made a sign” means having made an agreement. “Boys”: of those supporters, their sons, grandsons, and whoever else guards them—all are here called “boys.” “From that” means from the aforesaid timber and materials. “Having asked” means having asked the Sangha acting as agent. “Having brought all of it” means having brought it for the time being even without asking. “This very monk is the owner”: this means that because from the beginning he had it built with his own property, such as timber and materials, and because he has maintained it, and because of his share in the Sangha's lodging, this very monk is the owner, and he should not be removed from it. Thus it is said. “Water-offering” means an offering such as sprinkling water in a cetiya-courtyard. “By way of duty” means merely out of faith, not for the sake of wages or other benefit. “With its site” means together with the land. “A wall” means a house wall. “An enclosure” means a surrounding wall. “From there” means from the abandoned monastery. “A lodging is made by bringing from there” means a lodging is made by monks dwelling in a nearby village who have brought timber and materials, etc., from an abandoned monastery.

157. ‘‘පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජතී’’ති වුත්තමත්ථංයෙව පාකටං කාතුං ‘‘ආගතාගතානං වුඩ්ඪතරානං න දෙතී’’ති වුත්තං. චතුභාගඋදකසම්භින්නෙති චතුත්ථභාගෙන සම්භින්නෙ. පාළියං ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 157) සාමිකෙහි ථුල්ලනන්දං උද්දිස්ස එතිස්සා හත්ථෙ දින්නත්තා, අථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජිතත්තා ච වුත්තං. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුත්තෙපි චස්සා භණ්ඩදෙය්‍යමෙව උපනික්ඛිත්තභණ්ඩට්ඨානියත්තා. ඔදනභාජනීයවත්ථුස්මින්ති ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති ආගතවත්ථුස්මිං (පාරා. 141).

157. To make clear the meaning of the words, “He uses it for his personal use,” it is said: “He does not give to the senior elders who come and go.” “Mixed with a fourth part of water” means mixed with a fourth part of water. In the Pāli text, the words, “Monks, there is no pārājika offense,” are said because it was given by the owners into her hand, having designated it for Thullanandā, and because she used it with a non-thieving intention. Even if it was used with a thieving intention, for her there is only a repayment for the goods, because it is in the position of a deposited item. “In the story concerning rice and bowls” refers to the story that begins, “Give the other’s share.”

159. තස්ස [Pg.205] කුලස්ස අනුකම්පාය පසාදානුරක්ඛණත්ථායාතිආදිනා කුලසඞ්ගහත්ථං නාකාසීති දස්සෙති. ‘‘යාව දාරකා පාසාදං ආරොහන්ති, තාව පාසාදො තෙසං සන්තිකෙ හොතූ’’ති පුබ්බෙ කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා අධිට්ඨිතත්තා එව යථාකාලපරිච්ඡෙදමෙව තත්ථ තිට්ඨති, තතො පරං පාසාදො සයමෙව යථාඨානං ගච්ඡති, තථාගමනඤ්ච ඉද්ධිවිස්සජ්ජනෙන සඤ්ජාතං විය හොතීති වුත්තං ‘‘ථෙරො ඉද්ධිං පටිසංහරී’’ති. යස්මා එවං ඉද්ධිවිධඤාණෙන කරොන්තස්ස කායවචීපයොගා න සන්ති ථෙය්‍යචිත්තඤ්ච නත්ථි පාසාදස්සෙව විචාරිතත්තා, තස්මා ‘‘එත්ථ අවහාරො නත්ථී’’ති ථෙරො එවමකාසීති දට්ඨබ්බං. අථ වා දාරකෙසු අනුකම්පාය ආනයනත්ථමෙව පාසාදෙ උපනීතෙ පාසෙ බද්ධසූකරාදීනං ආමිසං දස්සෙත්වා ඨානාචාවනං විය කරමරානීතෙසු දාරකෙසු පාසාදං ආරුළ්හෙසුපි පුන පටිසංහරණෙ ච ඉධ අවහාරො නත්ථි කාරුඤ්ඤාධිප්පායත්තා, භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති කායවචීපයොගාභාවා. කායවචීපයොගෙ සතියෙව හි ආපත්ති භණ්ඩදෙය්‍යං වා හොති, තෙනෙව භගවා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, අථෙය්‍යචිත්තස්සා’’තිආදිං අවත්වා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිමස්ස ඉද්ධිවිසයෙ’’ති (පාරා. 159) එත්තකමෙව අවොච. ඉද්ධිවිසයෙති චෙත්ථ පරභණ්ඩාදායකකායවචීපයොගාසමුට්ඨාපකස්ස කෙවලං මනොද්වාරිකස්ස අථෙය්‍යචිත්තභූතස්ස ඉද්ධිචිත්තස්ස විසයෙ ආපත්ති නාම නත්ථීති අධිප්පායො ගහෙතබ්බො. කිං පන පටික්ඛිත්තං ඉද්ධිපාටිහාරියං කාතුං වට්ටතීති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ඊදිසාය අධිට්ඨානිද්ධියා අනාපත්තී’’ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිමස්ස ඉද්ධිවිසයෙ’’ති හි ඉමිනායෙව සුත්තෙන අධිට්ඨානිද්ධියා අප්පටික්ඛිත්තභාවො සිජ්ඣති. අත්තනො පකතිවණ්ණං අවිජහිත්වා බහිද්ධා හත්ථිආදිදස්සනං, ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොතී’’ති (දී. නි. 1.238, 239; ම. නි. 1.147; පටි. ම. 1.102) ආගතඤ්ච අධිට්ඨානවසෙන නිප්ඵන්නත්තා අධිට්ඨානිද්ධි නාම, ‘‘සො පකතිවණ්ණං විජහිත්වා කුමාරකවණ්ණං වා දස්සෙති, නාගවණ්ණං…පෙ… විවිධම්පි සෙනාබ්‍යූහං දස්සෙතී’’ති (පටි. ම. 3.13) එවං ආගතා ඉද්ධි පකතිවණ්ණවිජහනවිකාරවසෙන පවත්තත්තා විකුබ්බනිද්ධි නාම. අත්තනො පන පකතිරූපං යථාසභාවෙන ඨපෙත්වාව බහි හත්ථිආදිදස්සනං විකුබ්බනිද්ධි නාම න හොති, අත්තනො රූපමෙව හත්ථිආදිරූපෙන නිම්මානං විකුබ්බනිද්ධීති වෙදිතබ්බං.

159. This shows that he did not act for the purpose of winning over the family, as stated in the phrase 'out of compassion for that family and to maintain their faith.' Because he had previously made a determination setting a time limit, saying, 'So long as the children are ascending the palace, let the palace remain near them,' it remains there only for the predetermined time. After that, the palace returns to its own place by itself, and its return appears as if accomplished by the release of psychic power; hence it is said, 'The elder withdrew his psychic power.' Since for one acting thus with the knowledge of the kinds of psychic power there is no bodily or verbal exertion and no thievish intent—because it was the palace itself that was being managed—it should be understood that the elder acted thus thinking, 'There is no theft here.' Alternatively, when the palace was brought near out of compassion for the children for the purpose of fetching them—like dislodging from their place boars and so on caught in a snare by showing them bait—and when the children who had been brought from the battlefield had climbed the palace and it was later withdrawn, there is no theft here because of his compassionate intention. Nor is restitution of goods required, as there was no bodily or verbal exertion. For an offense or the need for restitution of goods arises only when there is bodily or verbal exertion. That is why the Blessed One did not say, 'There is no offense, bhikkhus, for one with no thievish intent,' but said only this much: 'There is no offense, bhikkhus, for one with psychic power in the sphere of psychic power.' Here, 'in the sphere of psychic power' should be understood to mean that in the sphere of a mind of psychic power—which is without thievish intent, is purely of the mind-door, and does not give rise to bodily or verbal exertion that takes another’s property—there is no offense whatsoever. In reference to the objection, 'But is it permissible to perform a psychic marvel that has been prohibited?' it is said, 'For such a psychic power of determination, there is no offense.' For by this very sutta, 'There is no offense, bhikkhus, for one with psychic power in the sphere of psychic power,' it is established that the psychic power of determination is not prohibited. Displaying external forms such as an elephant without abandoning one’s natural appearance, and what is stated as, 'Being one, he becomes many,' is called the psychic power of determination because it is accomplished by means of determination. But the psychic power mentioned thus, 'Abandoning his natural form, he displays the form of a boy, or the form of a nāga… he displays even a variegated military array,' is called the psychic power of transformation because it proceeds by means of transformation involving the abandoning of one’s natural form. However, displaying external forms such as an elephant while maintaining one’s own natural form as it is, is not the psychic power of transformation. It should be understood that creating one’s own form in the form of an elephant and so on is the psychic power of transformation.

පරාජිතකිලෙසෙනාති [Pg.206] විජිතකිලෙසෙන, නික්කිලෙසෙනාති අත්ථො. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ, තෙන දුතියපාරාජිකසික්ඛාපදෙන සමං අඤ්ඤං අනෙකනයවොකිණ්ණං ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං කිඤ්චි සික්ඛාපදං න විජ්ජතීති යොජනා. තත්ථ අත්ථො නාම පාළිඅත්ථො, විනිච්ඡයො පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො, තෙ ගම්භීරා යස්මිං, තං ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං. වත්ථුම්හි ඔතිණ්ණෙති චොදනාවසෙන වා අත්තනාව අත්තනො වීතික්කමාරොචනවසෙන වා සඞ්ඝමජ්ඣෙ අදින්නාදානවත්ථුස්මිං ඔතිණ්ණෙ. එත්ථාති ඔතිණ්ණවත්ථුම්හි. විනිච්ඡයොති ආපත්තානාපත්තිනියමනං. කප්පියෙපි ච වත්ථුස්මින්ති අත්තනා ගහෙතුං යුත්තෙ මාතාපිතාදීනං සන්තකෙපි.

Parājitakilesena means by one who has conquered the defilements; the meaning is 'one without defilements.' Idhā means in this Dispensation. The construction is: In this Dispensation, there is no other training rule equal to this second Pārājika training rule, which is interspersed with many methods and has a profound analysis of meaning. Therein, attha is the meaning of the Pāli text; vinicchaya is the analysis apart from the Pāli text. That in which these are profound is 'that which has a profound analysis of meaning.' When the matter has been brought up means when the matter of taking what is not given has been brought up in the midst of the Sangha, either by way of an accusation or by way of announcing one’s own transgression. Ettha means in this matter that has been brought up. Vinicchaya is the determination of an offense or no offense. And even in an allowable matter means even in what is suitable for one to take, such as what belongs to one's mother and father.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī, the subcommentary on the Samantapāsādikā, the Vinaya Commentary.

දුතියපාරාජිකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition of the second Pārājika is concluded.

3. තතියපාරාජිකං

3. The Third Pārājika

තීහීති කායවචීමනොද්වාරෙහි.

Tīhi means: by the three doors of body, speech, and mind.

පඨමපඤ්ඤත්තිනිදානවණ්ණනා

The Exposition of the Origin Story of the First Promulgation

162. යා අයං හෙට්ඨා තං පනෙතං බුද්ධකාලෙ ච චක්කවත්තිකාලෙ ච නගරං හොතීතිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 1.84) රාජගහස්ස බුද්ධුප්පාදෙයෙව වෙපුල්ලප්පත්ති වුත්තා, සා එත්ථාපි සමානාති දස්සෙතුං ‘‘ඉදම්පි ච නගර’’න්ති වුත්තං, තෙන ච න කෙවලං රාජගහාදයො එවාති දස්සෙති. මහාවනං නාමාතිආදි මජ්ඣිමභාණකසංයුත්තභාණකානං මතෙන වුත්තං, දීඝභාණකා පන ‘‘හිමවන්තෙන සද්ධිං එකාබද්ධං හුත්වා ඨිතං මහාවන’’න්ති වදන්ති. හංසවට්ටකච්ඡදනෙනාති හංසවට්ටකපටිච්ඡන්නෙන, හංසමණ්ඩලාකාරෙනාති අත්ථො. කායවිච්ඡන්දනියකථන්ති කරජකායෙ විරාගුප්පාදනකථං. ඡන්දොති දුබ්බලරාගො. රාගොති බලවරාගො. ‘‘කෙසලොමාදි’’න්ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විභාගෙන දස්සෙතුං යෙපි හීතිආදි වුත්තං. පඤ්චපඤ්චප්පභෙදෙනාති එත්ථ පඤ්ච පඤ්ච පභෙදා එතස්ස පරියායස්සාති පඤ්චපඤ්චප්පභෙදො[Pg.207], තෙන පඤ්චපඤ්චප්පභෙදෙනාති එවං බාහිරත්ථසමාසවසෙන පරියායවිසෙසනතා දට්ඨබ්බා.

162. To show that the attainment of prosperity of Rājagaha at the very time of the Buddha's appearance, which was stated below with the words 'This was a city during the time of a Buddha and the time of a wheel-turning monarch...', is the same here too, it is said, 'And this city too.' And by this it is shown that it was not only Rājagaha and so on. The passage beginning Mahāvanaṃ nāma is stated according to the opinion of the reciters of the Majjhima Nikāya and the reciters of the Saṃyutta Nikāya. The reciters of the Dīgha Nikāya, however, say: 'The Great Wood stands connected as one continuous expanse with the Himavanta.' Haṃsavaṭṭakacchadanena means covered by the wings of geese; the meaning is 'in the shape of a circle of geese.' Kāyavicchandaniyakathaṃ means a talk that generates dispassion towards the filthy body. Chando is weak lust. Rāgo is strong lust. To show in detail the meaning stated concisely as 'hair of the head, body hair, etc.,' the passage beginning yepi hi is stated. Regarding pañcapañcappabhedena: here, pañcapañcappabhedo means 'this term has five divisions of five kinds.' Thus, by this phrase pañcapañcappabhedena, the qualification of the term should be understood by way of a Bahubbīhi compound.

අසුභායාති අසුභමාතිකාය. වණ්ණෙතබ්බමාතිකඤ්හි අපෙක්ඛිත්වා ඉත්ථිලිඞ්ගෙ සාමිවචනං, තෙනාහ මාතිකං නික්ඛිපිත්වාතිආදි. තං විභජන්තොති මාතිකං විභජන්තො. ඵාතිකම්මන්ති නිප්ඵත්තිකරණං. පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනන්ති කාමච්ඡන්දාදිපඤ්චනීවරණඞ්ගවිගමෙන පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනතා, අප්පනාප්පත්තවිතක්කාදිජ්ඣානඞ්ගානං උප්පත්තිවසෙන පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතතා ච වෙදිතබ්බා. තිවිධකල්‍යාණං දසලක්ඛණසම්පන්නන්ති එත්ථ පන ඣානස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානානං වසෙන තිවිධකල්‍යාණතා, තෙසංයෙව ආදිමජ්ඣපරියොසානානං ලක්ඛණවසෙන දසලක්ඛණසම්පන්නතා ච වෙදිතබ්බා. අට්ඨකථායං පන ‘‘දසලක්ඛණවිභාවනෙනෙව තන්නිස්සයභූතා තිවිධකල්‍යාණතාපි ඣානස්ස පාකටා හොතීති තත්‍රිමානීතිආදි වුත්තං.

Asubhāya means: of the matrix on foulness. For, with reference to the matrix to be expounded, the genitive case is in the feminine gender; hence it is said, 'having laid down the matrix,' etc. Taṃ vibhajanto means: analyzing that matrix. Phātikammaṃ means accomplishment. Pañcaṅgavippahīnaṃ: freedom from five factors is by the removal of the five factors of the hindrances, starting with sensual desire; and endowment with five factors should be understood as being by way of the arising of the jhāna factors that have reached absorption, starting with initial application. Tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ: here, the threefold goodness of the jhāna should be understood by way of its beginning, middle, and end; and its endowment with ten characteristics should be understood by way of the characteristics of that same beginning, middle, and end. In the Commentary, however, it is said: 'By the very explanation of the ten characteristics, the threefold goodness of the jhāna, which is its basis, also becomes manifest'; thus the passage beginning tatrimāni is stated.

තත්‍රායං පාළීති තස්මිං දසලක්ඛණවිභාවනවිසයෙ අයං පාළි. පටිපදාවිසුද්ධීති ගොත්‍රභුපරියොසානාය පුබ්බභාගපටිපදාය ඣානස්ස නීවරණාදිපරිබන්ධතො විසුද්ධි, සායං යස්මා උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාදීනම්පි පච්චයත්තෙන පධානා පුරිමකාරණසිද්ධා ච, තස්මා වුත්තං ‘‘පටිපදාවිසුද්ධි ආදී’’ති. උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාති විසොධෙතබ්බතාදීනං අභාවතො තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය කිච්චනිප්ඵත්තියා අනුබ්‍රූහනා, සා පන පරිබන්ධවිසුද්ධිසමකාලවිභාවිනීපි තබ්බිසුද්ධියාව නිප්ඵන්නාති දීපනත්ථමාහ ‘‘උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා මජ්ඣෙ’’ති. සම්පහංසනාති වත්ථුධම්මාදීනං අනතිවත්තනාදිසාධකස්ස ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්තිවසෙන පරියොදපනා, සා පන යස්මා කත්තබ්බස්ස සබ්බකිච්චස්ස නිප්ඵත්තියාව සිද්ධා නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘සම්පහංසනා පරියොසාන’’න්ති. තීණිපි චෙතානි කල්‍යාණානි එකක්ඛණෙ ලබ්භමානානිපි පච්චයපච්චයුප්පන්නතාදිවසෙන පවත්තන්තීති දස්සනත්ථං ආදිමජ්ඣපරියොසානභාවෙන වුත්තානි, න පන ඣානස්ස උප්පාදාදික්ඛණත්තයෙ යථාක්කමං ලබ්භමානත්තාති දට්ඨබ්බං. මජ්ඣිමං සමාධිනිමිත්තං පටිපජ්ජතීතිආදීසු මජ්ඣිමං සමාධිනිමිත්තං නාම සමප්පවත්තො අප්පනාසමාධියෙව. සො හි ලීනුද්ධච්චසඞ්ඛාතානං උභින්නං අන්තානං අනුපගමනෙන මජ්ඣිමො, සවිසෙසං චිත්තස්ස එකත්තාරම්මණෙ ඨපනතො සමාධියෙව උපරිවිසෙසානං කාරණභාවතො ‘‘සමාධිනිමිත්ත’’න්ති වුච්චති, තං පටිපජ්ජති පටිලබ්භතීති අත්ථො. එවං [Pg.208] පටිපන්නත්තා මජ්ඣිමෙන සමාධිනිමිත්තෙන තත්ථ එකත්තාරම්මණෙ අප්පනාගොචරෙ පක්ඛන්දති උපතිට්ඨති, එවං විසුද්ධස්ස පන තස්ස චිත්තස්ස පුන විසොධෙතබ්බාභාවතො විසොධනෙ බ්‍යාපාරං අකරොන්තො පුග්ගලො විසුද්ධං චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛති නාම. සමථභාවූපගමනෙන සමථපටිපන්නස්ස පුන සමාධානෙ බ්‍යාපාරං අකරොන්තො සමථපටිපන්නං අජ්ඣුපෙක්ඛති, සමථපටිපන්නභාවතො එවමස්ස කිලෙසසංසග්ගං පහාය එකත්තෙන උපට්ඨිතස්ස පුන එකත්තුපට්ඨානෙ බ්‍යාපාරං අකරොන්තො එකත්තුපට්ඨානං අජ්ඣුපෙක්ඛති නාම.

Tatrāyaṃ pāḷi means: in this matter of the exposition of the ten characteristics, this is the Pāḷi. Paṭipadāvisuddhi means the purification of the jhāna from dangers such as the hindrances, by means of the preliminary-stage practice that culminates in change-of-lineage. Since this purification is primary because it is a condition for the development of equanimity, etc., and is accomplished by a prior cause, it is said: 'Purification of the path is the beginning.' Upekkhānubrūhanā means the repeated development of specific neutrality through the accomplishment of its task, due to the absence of things to be purified, etc. Although this arises simultaneously with the purification from dangers, it is accomplished only because of that purification. To show this, it is said: 'Development of equanimity is in the middle.' Sampahaṃsanā means the cleansing, by way of the accomplishment of its task, of the knowledge that accomplishes the non-transgression, etc., of the associated states. Since this gladdening is accomplished only by the fulfillment of all tasks to be done, it is said: 'Gladdening is the conclusion.' Although these three wholesome qualities can be attained in a single moment, they are spoken of in terms of beginning, middle, and end to show that they occur by way of condition, conditioned arising, etc. But they are not spoken of as being attained sequentially in the three moments of the jhāna, such as arising, etc.; thus it should be understood. In 'he enters upon the middle sign of concentration,' etc., the middle sign of concentration is absorption concentration itself, which is proceeding evenly. For it is called 'middle' because it does not approach the two extremes called sloth and agitation. Because it places the mind with its special qualities on a single object, it is called 'concentration'; and because it is a cause for higher special qualities, it is also called a 'sign of concentration.' 'He enters upon it' means he attains it. Having practiced thus, by means of the middle sign of concentration, he plunges into and settles upon that single object, the sphere of absorption. Since that mind, thus purified, has nothing further to be purified, the person, not engaging in an effort to purify, is said to regard the purified mind with equanimity. Having reached a state of serenity, the person who does not make an effort to concentrate again regards the practice of serenity with equanimity. Because of having practiced serenity, having abandoned association with the defilements, for that jhāna which has appeared in unification, the person who does not make an effort to make it appear in unification again is said to regard the establishment in unification with equanimity.

තත්ථ ජාතානන්තිආදීසු යෙ පන තෙ එවං උපෙක්ඛානුබ්‍රූහිතෙ තස්මිං ඣානචිත්තෙ ජාතා සමාධිපඤ්ඤාසඞ්ඛාතා යුගනද්ධධම්මා, තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං අනතිවත්තනසභාවෙන සම්පහංසනා විසොධනා පරියොදපනා ච, සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං කිලෙසෙහි විමුත්තත්තා විමුත්තිරසෙන එකරසතාය සම්පහංසනා ච, යඤ්චෙතං තදුපගං තෙසං අනතිවත්තනඑකරසභාවානං අනුච්ඡවිකං වීරියං, තස්ස තදුපගවීරියස්ස වාහනට්ඨෙන පවත්තනට්ඨෙන සම්පහංසනා ච, තස්මිං ඛණෙ යථාවුත්තධම්මානං ආසෙවනට්ඨෙන සම්පහංසනා ච, පරියොදපනා ච පරියොදපනකස්ස ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්තිවසෙනෙව ඉජ්ඣතීති වෙදිතබ්බං. එවං තිවිධත්තගතං චිත්තන්තිආදීනි තස්සෙව චිත්තස්ස ථොමනවචනානි. විතක්කසම්පන්නන්ති විතක්කඞ්ගෙන සුන්දරභාවමුපගතං. චිත්තස්ස අධිට්ඨානසම්පන්නන්ති තස්මිඤ්ඤෙව ආරම්මණෙ චිත්තස්ස නිරන්තරප්පවත්තිසඞ්ඛාතෙන සමාධිනා සම්පන්නං, ඉදං ඣානඞ්ගවසෙන වුත්තං. සමාධිසම්පන්නන්ති ඉදං පන ඉන්ද්‍රියවසෙනාති වෙදිතබ්බං.

In such phrases as 'born therein': there are those coupled states called concentration and wisdom that are born in that jhāna-consciousness, which is thus developed with equanimity. It should be understood that their gladdening, purification, and cleansing by their nature of not transgressing one another; the gladdening of the faculties such as faith by their being of a single taste, the taste of liberation, due to being freed from the defilements; the suitable energy that is conducive to their nature of non-transgression and single taste; the gladdening of that conducive energy by its function of carrying and impelling; and the gladdening and cleansing at that moment by the function of cultivating the aforementioned states—all this succeeds only through the accomplishment of the function of the cleansing knowledge. Thus, such phrases as 'the mind that has become threefold' are words of praise for that very consciousness. 'Endowed with thought' means having attained a state of excellence through the factor of thought. 'Endowed with the mind's resolve' means endowed with concentration, which is the uninterrupted continuity of consciousness on that very object; this is stated in terms of the jhāna factors. 'Endowed with concentration,' however, should be understood as stated in terms of the faculties.

පටිකුටතීති සඞ්කුචති. පටිවට්ටතීති පටිනිවට්ටති. න්හාරුදද්දුලන්ති න්හාරුඛණ්ඩං. පයුත්තවාචන්ති පච්චයපරියෙසනෙ නියුත්තවාචං. දණ්ඩවාගුරාහීති දණ්ඩපටිබද්ධාහි දීඝජාලසඞ්ඛාතාහි වාගුරාහි.

It recoils means it shrinks. It turns back means it turns back again. A strip of sinew means a piece of sinew. With speech engaged means with speech employed in the search for requisites. With rod-nets means with nets attached to rods, which are called long nets.

සමණකුත්තකොති කාසායනිවාසනාදිසමණකිච්චකො. වග්ගුමුදාති එත්ථ ‘‘වග්ගුමතා’’ති වත්තබ්බෙ ලොකිකා ‘‘මුදා’’ති වොහරිංසූති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘වග්ගුමතා’’ති. ‘‘වග්ගූ’’ති මතා, සුද්ධසම්මතාති අත්ථො, තෙනාහ ‘‘පුඤ්ඤසම්මතා’’ති. සත්තානං පාපුනනෙන සොධනෙන සා පුඤ්ඤසම්මතා.

An ascetic's deportment means one who has the ascetic's duties such as wearing the ochre robe. Regarding Vaggumudā: to show that although it should be called 'Vaggumatā', worldly people referred to it as 'mudā', he says 'Vaggumatā'. 'Vaggū' means esteemed, that is, considered pure; therefore he says 'considered meritorious.' Because it purifies the evil of beings, that river is considered meritorious.

163. මාරස්ස ධෙය්‍යං ඨානං, වත්ථු වා නිවාසො මාරධෙය්‍යං, සො අත්ථතො තෙභූමකධම්මා එව, ඉධ පන පඤ්ච කාමගුණා අධිප්පෙතා, තං මාරධෙය්‍යං[Pg.209]. ‘‘අයං සමණකුත්තකො යථාසමුප්පන්නසංවෙගමූලකෙන සමණභාවූපගමනෙන අතික්කමිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා අවොච, න පන ‘‘අරහත්තප්පත්තියා තීසු භවෙසු අප්පටිසන්ධිකතාය තං අතික්කමිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති මරණෙනෙව සත්තානං සංසාරමොචනලද්ධිකත්තා දෙවතාය. න හි මතානං කත්ථචි පටිසන්ධි ගච්ඡති. ඉමිනා අත්ථෙන එවමෙව භවිතබ්බන්ති ඉමිනා පරෙසං ජීවිතා වොරොපනත්ථෙන එවමෙව සංසාරමොචනසභාවෙනෙව භවිතබ්බං. ‘‘අත්තනාපි අත්තානං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි ජීවිතා වොරොපෙන්තී’’ති (පාරා. 162) වුත්තත්තා සබ්බානිපි තානි පඤ්චභික්ඛුසතානි ජීවිතා වොරොපෙසීති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. තස්මා යෙ අත්තනාපි අත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච ජීවිතා වොරොපෙසුං, තෙ පුථුජ්ජනභික්ඛූ ඨපෙත්වා තදවසෙසෙ ච පුථුජ්ජනභික්ඛූ, සබ්බෙ ච අරියෙ අයං ජීවිතා වොරොපෙසීති වෙදිතබ්බං.

163. Māra's domain (māradheyyaṃ) is Māra's place, ground, or abode. In meaning, this refers to the phenomena of the three planes of existence, but here the five strands of sensual pleasure are intended; that is Māra's domain. He spoke thinking: 'This sham ascetic will not be able to overcome it by having become an ascetic based on a sense of urgency that arose according to circumstances.' But he did not speak thinking: 'He will not be able to overcome it by attaining Arahantship, by not taking rebirth in the three realms,' because the deity held the view that beings are liberated from saṃsāra only by death. Indeed, that deity does not wish for rebirth anywhere for the dead. 'By this reasoning, it must be just so' means that for others, this act of depriving them of life must have the very nature of liberation from saṃsāra. Because it is said, 'They deprive themselves of life, and they deprive one another of life,' the statement 'he deprived all those five hundred bhikkhus of life' should be taken as a statement of the general case. Therefore, excluding those worldling bhikkhus who deprived themselves and one another of life, it should be understood that this one deprived the remaining worldling bhikkhus and all the noble ones of life.

164. එකීභාවතොති පවිවෙකතො. උද්දෙසං පරිපුච්ඡං ගණ්හන්තීති අත්තනො අත්තනො ආචරියානං සන්තිකෙ ගණ්හන්ති, ගහෙත්වා ච ආචරියෙහි සද්ධිං භගවන්තං උපට්ඨහන්ති. තදා පන උද්දෙසාදිදායකා තනුභූතෙහි භික්ඛූහි භගවන්තං උපගතා, තං සන්ධාය භගවා පුච්ඡති.

164. From being alone means from solitude. 'They take up the recitation and questioning' means they receive it from their respective teachers, and having received it, they attend on the Blessed One together with their teachers. But at that time, those who gave the recitation, etc., had approached the Blessed One with only a few bhikkhus. Referring to this, the Blessed One asks.

ආනාපානස්සතිසමාධිකථාවණ්ණනා

Exposition of the Discourse on Concentration through Mindfulness of Breathing

165. දසානුස්සතීසු අන්තොගධාපි ආනාපානස්සති තදා භික්ඛූනං බහූනං සප්පායතං දස්සෙතුං පුන ගහිතා. තථා හි තං භගවා තෙසං දෙසෙසි. ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤා අසුභකම්මට්ඨානසදිසා, චත්තාරො පන ආරුප්පා ආදිකම්මිකානං අනනුරූපාති තෙසං ඉධ අග්ගහණං දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤං පරියායන්ති අරහත්තාධිගමත්ථාය අඤ්ඤං කාරණං. අත්ථයොජනාක්කමන්ති අත්ථඤ්ච යොජනාක්කමඤ්ච. අස්සාසවසෙනාති අස්සාසං ආරම්මණං කත්වාති වුත්තං හොති. උපට්ඨානං සතීති අප්පමුස්සනතාය තමෙව අස්සාසං පස්සාසඤ්ච උපගන්ත්වා ඨානං, තථා තිට්ඨනකධම්මො සති නාමාති අත්ථො. ඉදානි සතිවසෙනෙව පුග්ගලං නිද්දිසිතුකාමෙන යො අස්සසතීතිආදි වුත්තං. තත්ථ යො අස්සසති, තස්ස සති අස්සාසං උපගන්ත්වා තිට්ඨතීතිආදිනා අත්ථො ගහෙතබ්බො. අකොසල්ලසම්භූතෙති අවිජ්ජාසම්භූතෙ[Pg.210]. ඛණෙනෙවාති අත්තනො පවත්තික්ඛණෙනෙව. අරියමග්ගස්ස පාදකභූතො අයං සමාධි අනුක්කමෙන වඩ්ඪිත්වා අරියමග්ගභාවං උපගතො විය හොතීති ආහ ‘‘අරියමග්ගවුඩ්ඪිප්පත්තො’’ති. ඔපම්මනිදස්සනන්ති එත්ථ උපමාව ඔපම්මං, තස්ස නිදස්සනං.

165. Although mindfulness of breathing is included among the ten recollections, it was taken up again at that time to show its suitability for many bhikkhus. For indeed, the Blessed One taught it to them. The perception of repulsiveness in food is similar to the meditation on foulness, while the four formless attainments are unsuitable for beginners—hence, their non-inclusion here should be understood. `Atthayojanākkamaṃ` means both the meaning and the sequence of connection. 'By way of the out-breath' means 'having made the out-breath the object.' 'The establishment of mindfulness' is the non-forgetfulness that approaches and remains on that very out-breath and in-breath; thus, the quality of so remaining is called mindfulness. Now, wishing to indicate the person by means of mindfulness itself, 'he who breathes out,' etc., was said. Here, the meaning should be taken as: 'Of him who breathes out, his mindfulness approaches and remains on the out-breath,' etc. 'Born of unskillfulness' means born of ignorance. 'In a single moment' means in its own moment of occurrence. This concentration, being the foundation for the noble path, gradually develops and becomes as if it has attained the state of the noble path, so it is said: “attained to the growth of the noble path.” In 'the illustration by simile,' `opamma` is the simile itself, and this is its demonstration.

බාහිරකා ආනාපානස්සතිං ජානන්තා ආදිතො චතුප්පකාරමෙව ජානන්ති, න සබ්බං සොළසප්පකාරන්ති ආහ සබ්බප්පකාරඉච්චාදි. එවමස්සෙතං සෙනාසනන්ති එත්ථ එවන්ති භාවනාසතියා යථාවුත්තනයෙන ආරම්මණෙ චිත්තස්ස නිබන්ධනෙ සතියෙව, නාසතීති අත්ථො, තෙන මුට්ඨස්සතිස්ස අරඤ්ඤවාසො නිරත්ථකො අනනුරූපොති දස්සෙති. අවසෙසසත්තවිධසෙනාසනන්ති ‘‘පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජ’’න්ති (විභ. 508) එවං වුත්තං. උතුත්තයානුකූලං ධාතුචරියානුකූලන්ති ගිම්හානාදිඋතුත්තයස්ස සෙම්හාදිධාතුත්තයස්ස මොහාදිචරියත්තයස්ස ච අනුකූලං. නිසජ්ජාය දළ්හභාවං පල්ලඞ්කාභුජනෙන, අස්සාසපස්සාසානං පවත්තනසුඛතං උපරිමකායස්ස උජුකං ඨපනෙන, ආරම්මණපරිග්ගහූපායං පරිමුඛං සතියා ඨපනෙන උපදිසන්තො. න පණමන්තීති න ඔණමන්ති. පරිග්ගහිතනිය්‍යානං සතින්ති සබ්බථා ගහිතං සම්මොසපටිපක්ඛතො නිග්ගමනසඞ්ඛාතං සතිං කත්වා, පරමං සතිනෙපක්කං උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො.

Outsiders who know mindfulness of breathing know only the fourfold method from the beginning, not all sixteen methods—hence it is said, “all methods,” etc. In 'Thus this dwelling is suitable for him,' 'thus' means: only when the mind is bound to the object in the aforesaid manner through mindfulness of development, not when it is not. By this, it is shown that dwelling in the wilderness is useless and unsuitable for one of lapsed mindfulness. 'The remaining seven kinds of dwellings' are those stated as: “a mountain, a ravine, a cave, a charnel ground, a forest thicket, the open air, a heap of straw.” 'Suitable to the three seasons, suitable to the bodily elements and temperaments' means suitable for the three seasons beginning with the hot season, the three bodily humors beginning with phlegm, and the three types of conduct beginning with delusion. He instructs on the firmness of the sitting posture by sitting cross-legged, the ease of the flow of the out-breath and in-breath by keeping the upper body straight, and the means of grasping the object by establishing mindfulness in front. 'They do not bend' means they do not stoop. 'The mindfulness that has grasped the means of escape' means having fully grasped mindfulness, which is the escape from its opposite, forgetfulness, and having established supreme mindfulness and discretion.

සතොවාති සතියා සමන්නාගතො එව. බාත්තිංසාය ආකාරෙහීති චතූසු චතුක්කෙසු ආගතානි දීඝරස්සාදීනි සොළස පදානි අස්සාසපස්සාසවසෙන ද්විධා විභජිත්වා වුත්තෙහි ද්වත්තිංසාකාරෙහි. දීඝංඅස්සාසවසෙනාති දීඝඅස්සාසවසෙන, විභත්තිඅලොපං කත්වා නිද්දෙසො, දීඝන්ති වා භගවතා වුත්තඅස්සාසවසෙන. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපන්ති වික්ඛෙපපටිපක්ඛභාවතො ‘‘අවික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමං චිත්තස්ස එකග්ගභාවං පජානතො. පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සාසවසෙනාති පටිනිස්සග්ගානුපස්සී හුත්වා අස්සාසවසෙන, ‘‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සිඅස්සාසනවසෙනා’’ති වා පාඨො, තස්ස පටිනිස්සග්ගානුපස්සිනො අස්සාසවසෙනාති අත්ථො. ආ පඨමං බහිමුඛං සසනං අස්සාසො, තතො අන්තොමුඛං පටිසසනං පස්සාසොති ආහ අස්සාසොති බහිනික්ඛමනවාතොතිආදි, සුත්තන්තට්ඨකථාසු පන ආකඩ්ඪනවසෙන අන්තො සසනං අස්සාසො, බහි පටිසසනං පස්සාසොති කත්වා උප්පටිපාටියා වුත්තං.

‘Mindful’ means endowed with mindfulness. ‘By thirty-two modes’ means by the thirty-two modes stated by dividing in two, by way of out-breath and in-breath, the sixteen terms—long, short, etc.—that occur in the four tetrads. ‘By way of a long out-breath’ means by way of a long out-breath, the exposition being made with non-elision of the case ending; or it means by way of the out-breath called ‘long’ by the Blessed One. ‘The mind's one-pointedness, non-distraction’ means knowing the mind's one-pointedness, which has obtained the name ‘non-distraction’ because it is the opposite of distraction. ‘Contemplating relinquishment by way of the out-breath’ means: having become one who contemplates relinquishment, by way of the out-breath. Or the reading is ‘by way of the out-breath of one contemplating relinquishment’; the meaning of this is ‘by way of the out-breath of that one who contemplates relinquishment.’ First, the outgoing breath is the out-breath (assāsa), and then the incoming breath is the in-breath (passāsa); thus it is said, ‘The out-breath is the outgoing wind,’ etc. In the Sutta commentaries, however, the incoming breath is the in-breath (assāsa) and the outgoing breath is the out-breath (passāsa); this is stated in the reverse order.

තත්ථාති [Pg.211] බහිනික්ඛමනඅන්තොපවිසනවාතෙසු, තස්ස ච පඨමං අබ්භන්තරවාතො නික්ඛමතීති ඉමිනා සම්බන්ධො. ‘‘සබ්බෙසම්පි ගබ්භසෙය්‍යකානන්තිආදිනා දාරකානං පවත්තික්කමෙන අස්සාසො බහිනික්ඛමනවාතොති ගහෙතබ්බන්ති දීපෙතී’’ති කෙචි වදන්ති. සුත්තනයො එව චෙත්ථ ‘‘අස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො අජ්ඣත්තං වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා ච පස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො බහිද්ධා වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා චා’’ති ඉමාය පාළියා සමෙතීති ගහෙතබ්බං. අද්ධානවසෙනාති කාලද්ධානවසෙන. අයඤ්හි අද්ධාන-සද්දො කාලස්ස දෙසස්ස ච වාචකො. තත්ථ යථා හීතිආදිනා දෙසද්ධානං උපමාවසෙන දස්සිතං. ඉදානි තබ්බිසිට්ඨකාලද්ධානවසෙන අස්සාසපස්සාසානං දීඝරස්සතං උපමෙය්‍යවසෙන විභාවෙතුං එවන්තිආදි වුත්තං. චුණ්ණවිචුණ්ණා අනෙකකලාපභාවෙන. එත්ථ ච හත්ථිආදිසරීරෙ සුනඛාදිසරීරෙ ච අස්සාසපස්සාසානං දෙසද්ධානවිසිට්ඨකාලද්ධානවසෙනෙව දීඝරස්සතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා අත්තභාවසඞ්ඛාතං දීඝං අද්ධානං සණිකං පූරෙත්වාතිආදිවචනතො. තෙසන්ති සත්තානං. තෙති අස්සාසපස්සාසා. ඉත්තරමද්ධානන්ති අප්පකං කාලං. නවහාකාරෙහීති භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස පුබ්බෙනාපරං අලද්ධවිසෙසස්ස කෙවලං අද්ධානවසෙන ආදිතො වුත්තා තයො ආකාරා, තෙ ච කස්සචි අස්සාසොව, කස්සචි පස්සාසොව, කස්සචි තදුභයම්පි උපට්ඨාතීති තිණ්ණං පුග්ගලානං වසෙන වුත්තා, තථා ඡන්දවසෙන තයො, තථා පාමොජ්ජවසෙනාති ඉමෙහි නවහි ආකාරෙහි. එකෙනාකාරෙනාති දීඝං අස්සාසාදීසු එකෙනාකාරෙන.

‘Therein’ refers to the outgoing and incoming winds; the connection is with this text: ‘first, the internal wind goes out.’ Some say that it shows that by the text beginning with ‘of all those lying in the womb,’ etc., for children, by the process of their becoming, the outgoing wind is to be taken as the in-breath (assāsa). Herein, the Sutta method itself should be understood as being in agreement with this Pāḷi passage: ‘For one who follows with mindfulness the beginning, middle, and end of the in-breath, with a mind that has gone to distraction internally, both body and mind are strained, agitated, and throbbing. For one who follows with mindfulness the beginning, middle, and end of the out-breath, with a mind that has gone to distraction externally, both body and mind are strained, agitated, and throbbing.’ ‘By way of duration’ means by way of the duration of time. For this word ‘addhāna’ denotes both time and space. Therein, by the text beginning with ‘just as,’ the duration of space is shown by way of a simile. Now, to explain the length and shortness of the in-breaths and out-breaths by way of the thing to be compared, that is, by way of the duration of time which is distinct from that, the text beginning with ‘so’ is said. ‘Crushed and powdered’ is because of being in the state of many groups. And here it should be known that in the bodies of elephants, etc., and in the bodies of dogs, etc., the length and shortness of the in-breaths and out-breaths are spoken of only by way of the duration of time which is distinct from the duration of space, because of the statement beginning with, ‘having slowly filled the long duration called the individual existence.’ ‘Of them’ means of beings. ‘They’ means the in-breaths and out-breaths. ‘A short duration’ means a little time. ‘By nine modes’ means: for one who applies himself to the development but has not yet attained a subsequent distinction from a previous one, there are the three modes mentioned from the beginning merely by way of duration; and those three are stated according to three types of individuals, in that for some, only the out-breath appears, for some, only the in-breath appears, and for some, both appear; similarly, three by way of will, and similarly, three by way of joy—thus, by these nine modes. ‘By one mode’ means by one mode among the long in-breath, etc.

අද්ධානසඞ්ඛාතෙති දීඝෙ ඔකාසද්ධානසඞ්ඛාතෙ අත්තභාවෙ කාලද්ධානෙපි වා, එවං උපරි ඉත්තරසඞ්ඛාතෙති එත්ථාපි. ඡන්දො උප්පජ්ජතීති භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහන්තියා ලද්ධස්සාදත්තා තත්ථ සාතිසයො කත්තුකාමතාලක්ඛණො කුසලච්ඡන්දො උප්පජ්ජති. ඡන්දවසෙනාති තථාපවත්තඡන්දස්ස වසෙන. පාමොජ්ජං උප්පජ්ජතීති අස්සාසපස්සාසානං සුඛුමතරභාවෙ ආරම්මණස්ස සන්තතරතාය, කම්මට්ඨානස්ස ච වීථිපටිපන්නතාය භාවනාචිත්තසහගතො පමොදො ඛුද්දකාදිභෙදා තරුණා පීති උප්පජ්ජති. චිත්තං විවත්තතීති පටිභාගනිමිත්තෙ උප්පන්නෙ [Pg.212] පකතිඅස්සාසපස්සාසතො චිත්තං නිවත්තති. උපෙක්ඛා සණ්ඨාතීති තස්මිං පටිභාගනිමිත්තෙ උපචාරප්පනාභෙදෙ සමාධිම්හි උප්පන්නෙ පුන ඣානනිබ්බත්තනත්ථං බ්‍යාපාරාභාවතො අජ්ඣුපෙක්ඛනං හොති, සා පනායං උපෙක්ඛා තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාති වෙදිතබ්බා. අනුපස්සනාඤාණන්ති සමථවසෙන නිමිත්තස්ස අනුපස්සනා, විපස්සනාවසෙන අස්සාසපස්සාසමුඛෙන තන්නිස්සයනාමරූපස්ස අනුපස්සනා ච ඤාණං. කායො උපට්ඨානන්ති අස්සාසපස්සාසසඞ්ඛාතො කායො උපගන්ත්වා තිට්ඨති එත්ථ සතීති උපට්ඨානං, නො සති, සති පන සරසතො උපතිට්ඨනට්ඨෙන සරණට්ඨෙන ච උපට්ඨානඤ්චෙව සති ච. තෙන වුච්චතීතිආදීසු යා අයං යථාවුත්තඅස්සාසපස්සාසකායෙ, තන්නිස්සයභූතෙ කරජකායෙ ච කායස්සෙව අනුපස්සනා නිච්චාදිභාවං වා ඉත්ථිපුරිසසත්තජීවාදිභාවං වා අනනුපස්සිත්වා අස්සාසපස්සාසකායමත්තස්සෙව අනිච්චාදිභාවස්ස ච අනුපස්සනා, තාය කායානුපස්සනාය සතිසඞ්ඛාතස්ස පට්ඨානස්ස භාවනා වඩ්ඪනා කායෙ කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානභාවනාති අයං සඞ්ඛෙපත්ථො.

‘Called duration’ means: in the individual existence called the long duration of space, or in the long duration of time; likewise above also in the phrase ‘called short.’ ‘Will arises’ means: because a taste has been acquired for the development as it brings about one distinction after another, a wholesome will, characterized by a superior desire to act, arises in regard to that development. ‘By way of will’ means: by way of the will that has so arisen. ‘Joy arises’ means: when the in-breaths and out-breaths become subtler, due to the greater tranquility of the object and because the meditation subject has entered the path, gladness (pamodo)—which is nascent joy (taruṇā pīti) of the kinds beginning with minor joy—arises, accompanied by the development-consciousness. ‘The mind turns away’ means: when the counterpart sign has arisen, the mind turns away from the normal in-breaths and out-breaths. ‘Equanimity is established’ means: when concentration, of the kinds access and absorption, has arisen in regard to that counterpart sign, there is looking on with equanimity because of the absence of further effort to produce jhāna. And this equanimity should be known as equanimity-as-neutrality-towards-that (tatramajjhattupekkhā). ‘The knowledge of contemplation’ means: the knowledge that is the contemplation of the sign by way of serenity, and the knowledge that is the contemplation of the name-and-form dependent on it by means of the in-breaths and out-breaths by way of insight. ‘The body is an establishment’ means: the body is designated as the in-breaths and out-breaths. Mindfulness (sati) approaches and is established (upaṭṭhāti) herein (ettha), therefore it is an establishment (upaṭṭhāna). It is an establishment, not mindfulness. However, mindfulness itself, by its own nature, through its meaning of being established and its meaning of remembering, is both an establishment (upaṭṭhāna) and mindfulness (sati). In the text beginning with ‘Therefore it is said,’ this is the summary meaning: there is a contemplation of the body in the aforesaid in-breath-and-out-breath body and in the physical body on which it depends. This is the contemplation of just the in-breath-and-out-breath body itself, or the contemplation of just its impermanent nature, etc., without contemplating a permanent nature, etc., or the nature of a woman, man, being, or life. By that contemplation of the body, the development and cultivation of the foundation (paṭṭhāna) called mindfulness is the development of the foundation of mindfulness which is the contemplation of the body in the body.

ඉත්තරවසෙනාති පරිත්තකාලවසෙන. තාදිසොති දීඝො රස්සො ච. වණ්ණාති දීඝාදිආකාරා. නාසිකග්ගෙව භික්ඛුනොති නාසිකග්ගෙ වා, වා-සද්දෙන උත්තරොට්ඨෙ වාති අත්ථො. තස්මාති යස්මා ‘‘ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙන සබ්බං අස්සාසපස්සාසකායං විදිතං පාකටං කරිස්සාමී’’ති පුබ්බෙ පවත්තආභොගවසෙන පච්ඡා තථා සමුප්පන්නෙන ඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙන තං අස්සාසපස්සාසකායං එවං විදිතං පාකටං කරොන්තො අස්සසති චෙව පස්සසති ච, තස්මා එවංභූතො සබ්බකායපටිසංවෙදී අස්සසිස්සාමි පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති නාම, න පන ‘‘අනාගතෙ එවං කරිස්සාමී’’ති චින්තනමත්තෙන සො එවං වුච්චතීති අධිප්පායො. තථාභූතස්සාති ආදිමජ්ඣපරියොසානං විදිතං කරොන්තස්ස. සංවරොති සති වීරියම්පි වා. න අඤ්ඤං කිඤ්චීති සබ්බකායං විදිතං කරිස්සාමීතිආදිකං පුබ්බාභොගං සන්ධාය වදති. ඤාණුප්පාදනාදීසූති ආදි-සද්දෙන කායසඞ්ඛාරපස්සම්භනපීතිපටිසංවෙදනාදිං සඞ්ගණ්හාති. කායසඞ්ඛාරන්ති අස්සාසපස්සාසං. සො හි චිත්තසමුට්ඨානොපි සමානො කරජකායපටිබද්ධවුත්තිතාය තෙන සඞ්ඛරීයතීති කායසඞ්ඛාරොති වුච්චති. අපරිග්ගහිතකාලෙති කම්මට්ඨානස්ස අනාරද්ධකාලෙ, තදාරම්භත්ථාය කායචිත්තානම්පි අපරිග්ගහිතකාලෙති අත්ථො. නිසීදති පල්ලඞ්කං [Pg.213] ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධායාති හි ඉමිනා කායපරිග්ගහො, පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වාති ඉමිනා චිත්තපරිග්ගහො වුත්තො. අධිමත්තන්ති බලවං ඔළාරිකං, ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. කායසඞ්ඛාරො හි අධිප්පෙතො. අධිමත්තං හුත්වා පවත්තතීති කිරියාවිසෙසනං වා එතං. සබ්බෙසංයෙවාති උභයෙසම්පි.

By 'for a short time' (ittaravasena) is meant by way of a brief period. 'Such' (tādiso) means both long and short. 'Appearance' (vaṇṇā) means forms such as long, etc. 'For a bhikkhu at the tip of the nose' (nāsikaggeva bhikkhuno) means either at the tip of the nose or, by the word 'or' (vā), at the upper lip; this is the meaning. 'Therefore' (tasmā): because, by means of a previously arisen reflection, 'I will make the entire body of in-breaths and out-breaths known and manifest by way of its beginning, middle, and end,' and afterwards with a mind associated with knowledge that has arisen in such a way, one makes that body of in-breaths and out-breaths thus known and manifest while breathing in and breathing out, therefore, being such, one trains, 'Experiencing the whole body, I will breathe in; I will breathe out.' The intention is that one is not called so merely by thinking, 'I will do so in the future.' 'Of one who is such' (tathābhūtassa) means of one who makes the beginning, middle, and end known. 'Restraint' (saṃvaro) means mindfulness or also energy. 'Not anything else' (na aññaṃ kiñci): this is said with reference to the preliminary reflection, 'I will make the whole body known,' etc. 'In the arising of knowledge, etc.' (ñāṇuppādanādīsu): by the word 'etc.' (ādi), it includes the calming of the bodily formation, the experiencing of rapture, etc. 'The bodily formation' (kāyasaṅkhāraṃ) means the in-and-out-breaths. For although it is mind-born, because its occurrence is connected with the physical body, it is conditioned by that and is thus called 'bodily formation.' 'At a time when it has not been grasped' (apariggahitakāle) means at a time when the meditation subject has not been undertaken; the meaning is the time when, for the purpose of undertaking it, the body and mind have not yet been grasped. For by 'He sits down, having folded his legs crosswise, set his body erect' the grasping of the body is stated; by 'and established mindfulness in front of him' the grasping of the mind is stated. 'Excessive' (adhimattaṃ) means strong, gross; it is stated with a change of gender, for the bodily formation is intended. Or this is an adverbial qualifier of the action: 'occurring excessively' (adhimattaṃ hutvā pavattati). 'Of all' (sabbesaṃyeva) means of both teachers.

මහාභූතපරිග්ගහෙ සුඛුමොති චතුධාතුමුඛෙන විපස්සනාභිනිවෙසං සන්ධාය වුත්තං. ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනායාති කලාපසම්මසනමාහ. නිබ්බිදානුපස්සනතො පට්ඨාය බලවවිපස්සනා, තතො ඔරං දුබ්බලවිපස්සනා. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති අපරිග්ගහිතකාලෙතිආදිනා සමථනයෙ වුත්තනයෙන.

'Subtle in the grasping of the great elements' (mahābhūtapariggahe sukhumo): this is said with reference to the application of insight by way of the four elements. 'By insight with characteristics as its object' (lakkhaṇārammaṇikavipassanāya): this refers to the comprehension of groups (kalāpasammasana). From the contemplation of disenchantment onwards is strong insight; before that is weak insight. 'By the method stated before' (pubbe vuttanayena): by the method stated in the section on serenity, beginning with 'at a time when it has not been grasped,' etc.

චොදනාසොධනාහීති අනුයොගපරිහාරෙහි. කථන්තිආදි පටිසම්භිදාපාළි, තත්ථ කථං සික්ඛතීති සම්බන්ධො. ඉති කිරාතිආදි චොදකවචනං. ඉති කිරාති එවඤ්චෙති අත්ථො. අස්සාසපස්සාසො සබ්බථා අභාවං උපනෙති චෙති චොදකස්ස අධිප්පායො. වාතූපලද්ධියාති අස්සාසපස්සාසවාතස්ස අභාවෙන තබ්බිසයාය උපලද්ධියා භාවනාචිත්තස්ස උප්පාදො වඩ්ඪි ච න හොතීති අත්ථො. න ච නන්ති එත්ථ නන්ති නිපාතමත්තං. පුන ඉති කිරාතිආදි යථාවුත්තාය චොදනාය විස්සජ්ජනා, තත්ථ ඉති කිර සික්ඛතීති මයා වුත්තාකාරෙන යදි සික්ඛතීති අත්ථො. පභාවනා හොතීති යදිපි ඔළාරිකා කායසඞ්ඛාරා පටිප්පස්සම්භන්ති, සුඛුමා පන අත්ථෙවාති භාවනායපි වඩ්ඪි හොතෙවාති අධිප්පායො. කංසෙති කංසභාජනෙ. නිමිත්තන්ති නිමිත්තස්ස, තෙසං සද්දානං පවත්තිආකාරස්සාති අත්ථො. සුඛුමකා සද්දාති අනුරවෙ ආහ. සුඛුමසද්දනිමිත්තාරම්මණතාපීති සුඛුමො සද්දොව නිමිත්තං තදාරම්මණතායපි.

‘By accusation and clearing’ (codanāsodhanāhi) means by inquiry and refutation. ‘How?’ etc. (kathan’ti ādi) refers to the Paṭisambhidāmagga text; the connection there is ‘How does one train?’. ‘If it is so,’ etc. (iti kirā’ti ādi) is the objector’s statement. ‘Iti kira’ means ‘if it is so’; this is the meaning. The objector’s intention is that the in-and-out-breaths cease altogether. ‘By the perception of wind’ (vātūpaladdhiyā): the meaning is that due to the absence of the wind of in-and-out breathing, there is no arising or growth of the meditation which has that as its object. In ‘na ca naṃ’, the ‘naṃ’ is just a particle. Again, ‘If it is so,’ etc. (iti kirā’ti ādi) is the answer to the aforesaid objection. There, ‘if one trains thus’ (iti kira sikkhati) means ‘if one trains in the way I have described’; this is the meaning. ‘There is development’ (pabhāvanā hoti): the intention is that although the gross bodily formations are calmed, subtle ones still exist, so there is indeed growth in the meditation. ‘Sign’ (nimittaṃ): this means of the sign, that is, of the mode of occurrence of those sounds. ‘Subtle sounds’ (sukhumakā saddā): this refers to the resonance. ‘Also by having the subtle sound as its sign and object’ (sukhumasaddanimittārammaṇatāpi) means also by having the subtle sound itself as the sign and object.

ආභිසමාචාරිකසීලන්ති එත්ථ අභිසමාචාරොති උත්තමසමාචාරො, තදෙව ආභිසමාචාරිකං සීලං, ඛන්ධකවත්තපරියාපන්නස්ස සීලස්සෙතං අධිවචනං. අහං සීලං රක්ඛාමීති උභතොවිභඞ්ගපරියාපන්නං සීලං සන්ධාය වුත්තං. ආවාසොති ආවාසපලිබොධො. කුලන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. කම්මන්ති නවකම්මං. ඉද්ධීති පොථුජ්ජනිකා ඉද්ධි, සා විපස්සනාය පලිබොධො. සො උපච්ඡින්දිතබ්බොති විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.41) වුත්තෙන තස්ස [Pg.214] තස්ස පලිබොධස්ස උපච්ඡෙදප්පකාරෙන උපච්ඡින්දිතබ්බො. යොගානුයොගොති යොගස්ස භාවනාය අනුයුඤ්ජනං. අට්ඨතිංසාරම්මණෙසූති ආලොකාකාසකසිණද්වයං වජ්ජෙත්වා පාළියං ආගතානං අට්ඨන්නං කසිණානං වසෙන වුත්තං, චත්තාරීසඤ්ඤෙව පන කම්මට්ඨානානි. යථාවුත්තෙනෙව නයෙනාති යොගානුයොගකම්මස්ස පදට්ඨානත්තාති ඉමමත්ථං අතිදිසති. ඉමිනාව කම්මට්ඨානෙනාති ඉමිනා ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානෙන. මහාහත්ථිපථං නීහරන්තො වියාති කම්මට්ඨානවීථිං මහාහත්ථිමග්ගං කත්වා දස්සෙන්තො විය.

'The virtue of proper conduct' (ābhisamācārikasīlaṃ): here, proper conduct (abhisamācāra) means excellent conduct; that itself is the virtue of proper conduct. This is a term for the virtue included in the Khandhaka rules. 'I will protect my virtue' (ahaṃ sīlaṃ rakkhāmi): this is said with reference to the virtue included in both Vibhaṅgas. 'Dwelling' (āvāso) means the impediment of a dwelling. The same method applies to 'family' (kula), etc. 'Work' (kammaṃ) means new construction work. 'Supernormal power' (iddhi) means worldly supernormal power; it is an impediment to insight. 'It should be cut off' (so upacchinditabbo) means it should be cut off by the method of cutting off each impediment as stated in the Visuddhimagga. 'Devotion to the practice' (yogānuyogo) means application to the practice of meditation. 'Among the thirty-eight objects' (aṭṭhatiṃsārammaṇesu): this is stated on the basis of the eight kasiṇas that come in the Pāli canon, excluding the light and space kasiṇas, but there are in fact forty meditation subjects. 'By the aforesaid method' (yathāvutteneva nayena): this extends the meaning of the phrase 'because it is the proximate cause for the task of devotion to the practice' (yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā). 'With this very meditation subject' (imināva kammaṭṭhānena) means with this meditation subject of mindfulness of breathing. 'Like one clearing a great elephant path' (mahāhatthipathaṃ nīharanto viya) means like one showing the path of the meditation subject by making it a great elephant path.

වුත්තප්පකාරමාචරියන්ති ‘‘ඉමිනාව කම්මට්ඨානෙන චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තස්සා’’තිආදිනා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරං ආචරියං. ‘‘පියො ගරු භාවනීයො’’තිආදිනා (අ. නි. 7.37; නෙත්ති. 113; මි. ප. 6.1.10) විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.42) වුත්තප්පකාරමාචරියන්තිපි වදන්ති. පඤ්චසන්ධිකන්ති පඤ්චපබ්බං, පඤ්චභාගන්ති අත්ථො. කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනන්ති කම්මට්ඨානගන්ථස්ස උග්ගණ්හනං. තදත්ථපරිපුච්ඡා කම්මට්ඨානස්ස පරිපුච්ඡා, තත්ථ සංසයපරිපුච්ඡා වා. කම්මට්ඨානස්ස උපට්ඨානන්ති එවං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස එවමිධ නිමිත්තං උපතිට්ඨතීති උපධාරණං. තථා කම්මට්ඨානප්පනා එවං ඣානමප්පෙතීති. කම්මට්ඨානස්ස ලක්ඛණන්ති ගණනානුබන්ධනාඵුසනානං වසෙන භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා ඨපනාවසෙන මත්ථකප්පත්ති ඉධ භාවනාති කම්මට්ඨානසභාවස්ස සල්ලක්ඛණං, තෙනාහ ‘‘කම්මට්ඨානසභාවූපධාරණන්ති වුත්තං හොතී’’ති.

'A teacher of the kind described' (vuttappakāramācariyaṃ) means a teacher of the kind described below, beginning with: 'one who has produced the fourth jhāna through this very meditation subject, developed insight, and attained arahantship.' They also speak of a teacher of the kind described in the Visuddhimagga, beginning with 'dear, respected, and to be developed' (piyo garu bhāvanīyo). 'With five joints' (pañcasandhikaṃ) means having five sections, five parts. 'The learning of the meditation subject' (kammaṭṭhānassa uggaṇhanaṃ) means the learning of the text on the meditation subject. 'Inquiry into its meaning' (tadatthaparipucchā) means inquiry about the meditation subject, or inquiry about doubts therein. 'The appearance of the meditation subject' (kammaṭṭhānassa upaṭṭhānaṃ) means the determination that 'for one who practices meditation in this way, the sign appears here thus.' Likewise, absorption in the meditation subject (kammaṭṭhānappanā) is the determination: 'Thus one attains jhāna.' 'The characteristic of the meditation subject' (kammaṭṭhānassa lakkhaṇaṃ) is the discerning of the nature of the meditation subject, which is the attainment of the peak—here called 'meditation'—by way of arousing and establishing the practice through counting, connecting, and touching. Hence it is said: 'This means the determination of the nature of the meditation subject.'

අට්ඨාරසසෙනාසනදොසවිවජ්ජිතන්ති මහත්තං නවත්තං ජිණ්ණත්තං පන්ථනිස්සිතත්තං සොණ්ඩිපණ්ණපුප්ඵඵලයුත්තතා පත්ථනීයතා නගරදාරුඛෙත්තසන්නිස්සිතතා විසභාගානං පුග්ගලානං අත්ථිතා පට්ටනසන්නිස්සිතතා පච්චන්තසන්නිස්සිතතා රජ්ජසීමසන්නිස්සිතතා අසප්පායතා කල්‍යාණමිත්තානං අලාභොති ඉමෙහි අට්ඨාරසහි සෙනාසනදොසෙහි විවජ්ජිතං. පඤ්චසෙනාසනඞ්ගසමන්නාගතන්ති –

'Devoid of the eighteen faults of a dwelling' (aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitaṃ) means devoid of these eighteen faults of a dwelling: (1) being too large, (2) too new, (3) too dilapidated, (4) near a main road, (5) having a pond, (6) having leaves, (7) flowers, or (8) fruits, (9) being famous, (10) near a city, (11) near timber, (12) near fields, (13) having incompatible people, (14) near a port, (15) near a border region, (16) near a state boundary, (17) being uncongenial, and (18) lack of spiritual friends. 'Endowed with the five factors of a dwelling' (pañcasenāsanaṅgasamannāgataṃ) means:

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, සෙනාසනං නාතිදූරං හොති නාච්චාසන්නං ගමනාගමනසම්පන්නං දිවා අප්පාකිණ්ණං රත්තිං අප්පසද්දං අප්පනිග්ඝොසං අප්පඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සං, තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ විහරන්තස්ස අප්පකසිරෙන උප්පජ්ජන්ති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා, තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ [Pg.215] ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති …පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සෙනාසනං පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං හොතී’’ති (අ. නි. 10.11) –

“Here, bhikkhus, a dwelling is not too far nor too near and is convenient for coming and going; it is not crowded by day and is quiet at night, with little sound or noise; there is little contact from gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things. Moreover, for one dwelling in such a place, robes, almsfood, lodgings, and medicinal requisites for the sick arise with little trouble. Furthermore, in that dwelling elder bhikkhus dwell …pe… Thus, bhikkhus, a dwelling is endowed with five factors.”

එවං භගවතා වුත්තෙහි පඤ්චහි සෙනාසනඞ්ගෙහි සමන්නාගතං, එත්ථ ච නාතිදූරතාදි එකං, දිවා අප්පාකිණ්ණතාදි එකං, අප්පඩංසාදිතා එකං, චීවරාදිලාභො එකං, ථෙරානං භික්ඛූනං නිවාසො එකන්ති එවං පඤ්චඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි.

Endowed with the five factors of a dwelling spoken by the Blessed One. Herein, the five factors should be understood thus: (1) not being too far, etc., is one; (2) not being crowded by day, etc., is one; (3) having few gadflies, etc., is one; (4) the gain of robes, etc., is one; (5) being a residence of elder bhikkhus is one.

උපච්ඡින්නඛුද්දකපලිබොධෙනාති දීඝානං කෙසාදීනං හරණෙන පත්තචීවරාදීනං පචනතුන්නකරණරජනාදිකරණෙහි ච උපච්ඡින්නා ඛුද්දකා පලිබොධා යෙන, තෙන. භත්තසම්මදන්ති භොජනනිමිත්තං පරිස්සමං. ආචරියතො උග්ගහො ආචරියුග්ගහො, සබ්බොපි කම්මට්ඨානවිධි, න පුබ්බෙ වුත්තඋග්ගහමත්තං, තතො. එකපදම්පීති එකකොට්ඨාසම්පි.

'By one who has cut off the minor impediments' (upacchinnakhuddakapalibodhena) means by one by whom the minor impediments have been cut off through the removal of long hair, etc., and by tasks such as repairing, sewing, and dyeing bowls, robes, etc. 'Weariness from the meal' (bhattasammadaṃ) means the fatigue on account of food. 'Learning from a teacher' (ācariyuggaho) means the entire method of the meditation subject, not merely the ‘learning’ mentioned before. 'Even one phrase' (ekapadampi) means even one section.

අනුවහනාති අස්සාසපස්සාසානං අනුගමනවසෙන සතියා නිරන්තරං අනුප්පවත්තනා. යස්මා පන ගණනාදිවසෙන විය ඵුසනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථි, ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙ එව ගණනාදි කාතබ්බන්ති දස්සෙතුං ඉධ ඵුසනාගහණන්ති දීපෙන්තො ‘‘ඵුසනාති ඵුට්ඨට්ඨාන’’න්ති ආහ. ඨපනාති සමාධානං, සමාධිප්පධානා පන අප්පනාති ආහ ‘‘ඨපනාති අප්පනා’’ති. අනිච්චතාදීනං ලක්ඛණතො සල්ලක්ඛණා විපස්සනා. පවත්තතො නිමිත්තතො ච විනිවට්ටනතො විනිවට්ටනා මග්ගො. කිලෙසපටිප්පස්සද්ධිභාවතො පාරිසුද්ධි ඵලං. තෙසන්ති විනිවට්ටනාපාරිසුද්ධීනං. ඛණ්ඩන්ති ‘‘එකං තීණි පඤ්චා’’ති එකන්තරිකාදිභාවෙන ගණනාය ඛණ්ඩනං. අථ වා ඛණ්ඩන්ති අන්තරන්තරා කතිපයකාලං අගණෙත්වා පුන ගණනවසෙන අන්තරා ඔධිපරිච්ඡෙදො න දස්සෙතබ්බො. තථා ඛණ්ඩං දස්සෙන්තස්ස හි ‘‘කම්මට්ඨානනින්නං පවත්තති නු ඛො මෙ චිත්තං, නො’’ති වීමංසුප්පත්තියා වික්ඛෙපො හොති, තෙනාහ සිඛාප්පත්තං නු ඛො මෙතිආදි, ඉදඤ්ච එවං ඛණ්ඩං දස්සෙත්වා චිරතරං ගණනාය මනසිකරොන්තස්ස වසෙන වුත්තං. සො හි තථා ලද්ධං අවික්ඛෙපමත්තං නිස්සාය එවං මඤ්ඤෙය්‍ය. යො උපට්ඨාති, තං ගහෙත්වාති ඉදං අස්සාසපස්සාසෙසු යස්ස එකොව පඨමං උපට්ඨාති, තං සන්ධාය වුත්තං, යස්ස පන උභොපි උපට්ඨහන්ති, තෙන උභයම්පි ගහෙත්වා ගණිතබ්බං. යො උපට්ඨාතීති ඉමිනාව ද්වීසු නාසාපුටවාතෙසු යො පාකටො හොති, සො ගහෙතබ්බොති [Pg.216] අයම්පි අත්ථො දීපිතොති ගහෙතබ්බං. පඨමං එකෙකස්මිං උපට්ඨිතෙපි උපලක්ඛෙත්වා ගණන්තස්සෙව කමෙන උභොපි පාකටා හොන්තීති ආහ ‘‘අස්සාසපස්සාසා පාකටා හොන්තී’’ති. එවං සීඝං සීඝං ගණෙතබ්බමෙවාති සම්බන්ධො. එවං සීඝගණනාරම්භස්ස ඔකාසං දස්සෙතුං ඉමස්සාපි පුරිමනයෙන ගණයතොතිආදි වුත්තං. තත්ථ පුරිමනයෙනාති දන්ධගණනාය, පාකටා හුත්වාති ඉමිනා දන්ධගණනාය ආරද්ධකාලෙ චිත්තස්ස අවිසදතාය සුඛුමස්සාසාදීනං අපාකටතං, පච්ඡා විසදකාලෙ පාකටතඤ්ච තෙසු ච පාකටෙසු දන්ධගණනං පහාය සීඝගණනා කාතබ්බාති දස්සෙති. සීඝගණනාය නිප්පරියායතො නිරන්තරප්පවත්ති අප්පනාවීථියමෙව, න කාමාවචරෙ භවඞ්ගන්තරිකත්තාති ආහ ‘‘නිරන්තරප්පවත්තං වියා’’ති. පුරිමනයෙනෙවාති සීඝගණනාය. අන්තො පවිසන්තං වාතං මනසිකරොන්තො අන්තො චිත්තං පවෙසෙති නාම.

Anuvahanā means the continuous occurrence of mindfulness by way of following the in-and-out breaths. But since, like attention by way of counting and so on, there is no separate attention by way of touching, in order to show that counting, etc., should be done only at the place of contact, he explains the taking up of 'touching' saying, ‘Phusanā means the place of contact.’ Ṭhapanā means fixing. But since absorption is that in which concentration is predominant, he said, ‘Ṭhapanā means absorption.’ Insight (vipassanā) is the discernment of characteristics such as impermanence. The path is turning away (vinivaṭṭanā) because it turns away from the process of existence and the sign. The fruit is purity (pārisuddhi) because of the state of pacification of the defilements. Of these (tesaṃ) refers to turning away and purity. Khaṇḍa means breaking the count by way of gapping, such as ‘one, three, five.’ Or else, khaṇḍa means that after not counting for some time in between, when one resumes counting, a boundary or limit should not be shown in between. For one who shows such a break, distraction arises from the inquiry, ‘Is my mind inclined toward the meditation subject or not?’ Hence he says, ‘Has my practice reached its peak?’ and so on. This is said with reference to one who attends by counting for a very long time after showing such a break. For, relying on the mere non-distraction thus obtained, he might think so. ‘Having taken up that which appears’: this is said with reference to a case where, of the in-and-out breaths, only one appears first. But for one to whom both appear, both should be taken up and counted. By this phrase ‘that which appears,’ it should be understood that this meaning is also shown: of the two winds at the nostrils, the one that is manifest should be taken. Even if at first only one appears, for one who notes and counts, in due course both become manifest; hence he said, ‘the in-and-out breaths become manifest.’ The connection is: ‘Thus it should be counted very quickly.’ To show the opportunity for commencing quick counting, it is said, ‘this one too counts in the previous way,’ and so on. Therein, by the previous way means by slow counting. By the words ‘having become manifest,’ he shows that at the time of commencing slow counting, due to the mind’s lack of clarity, the subtle in-breaths, etc., are not manifest, but later, when it becomes clear, they are manifest; and when they are manifest, slow counting should be abandoned and quick counting should be done. With quick counting, the uninterrupted occurrence in an absolute sense is only in the absorption process, not in the sense sphere, because of the intervening life-continuum; hence he said, ‘as if occurring uninterruptedly.’ In the previous way means by quick counting. One who attends to the wind entering inside is said to ‘make the mind enter inside.’

එතන්ති එතං අස්සාසපස්සාසජාතං. අනුගමනන්ති ඵුට්ඨට්ඨානෙ මනසිකරණමෙව, න අස්සාසපස්සාසානං අනුවත්තනං, තෙනාහ – ‘‘තඤ්ච ඛො න ආදිමජ්ඣපරියොසානානුගමනවසෙනා’’ති. ඵුසනාඨපනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථීති ඉමිනා යථා ගණනාය ඵුසනාය ච මනසිකරොති, එවං අනුබන්ධනං විනා කෙවලං ඨපනාය ච ඵුසනාය ච මනසිකාරොපි නත්ථීති දස්සෙන්තෙන ගණනං පටිසංහරිත්වා යාව අප්පනා උප්පජ්ජති, තාව අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච මනසිකරොති, අප්පනාය පන උප්පන්නාය අනුබන්ධනාය ඨපනාය ච මනසිකරොති නාමාති දීපිතං හොති, අට්ඨකථායං පන අනුබන්ධනාය විනා ඨපනාය මනසිකාරො නත්ථීති දස්සනත්ථං ‘‘අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච ඨපනාය ච මනසිකරොතීති වුච්චතී’’ති එත්තකමෙව වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. යා අච්චන්තාය න මිනොති න විනිච්ඡනති, සා මානස්ස සමීපෙති උපමානං සිද්ධසාදිසෙන සාධ්‍යසාධනං යථා ගො විය ගවයොති. පඞ්ගුළොති පීඨසප්පී. දොලාති පෙඞ්ඛොලො. කීළතන්ති කීළන්තානං. උපනිබන්ධනත්ථම්භමූලෙති නාසිකග්ගං මුඛනිමිත්තඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. ආදිතො පභුතීති උපමෙය්‍යත්ථදස්සනතො පට්ඨාය. නිමිත්තන්ති උපනිබන්ධනනිමිත්තං නාසිකග්ගං, මුඛනිමිත්තං වා. අනාරම්මණමෙකචිත්තස්සාති අස්සාසපස්සාසානං එකක්ඛණෙ අප්පවත්තනතො එකස්ස චිත්තස්ස තයොපි ආරම්මණං න හොන්ති, නිමිත්තෙන සහ අස්සාසො පස්සාසො වාති ද්වෙයෙව එකක්ඛණෙ ආරම්මණං [Pg.217] හොන්තීති අත්ථො. අජානතො ච තයො ධම්මෙති නිමිත්තං අස්සාසො පස්සාසොති ඉමෙ තයො ධම්මෙ ආරම්මණකරණවසෙන අවින්දන්තස්ස, ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකො, තෙන එවඤ්ච සති අයං අනිට්ඨප්පසඞ්ගොති බ්‍යතිරෙකං දස්සෙති. භාවනාති ආනාපානස්සතිභාවනා.

This means this collection of in-and-out breaths. Following means just attending at the place of contact, not pursuing the in-and-out breaths; hence he said: ‘But not by way of following the beginning, middle, and end.’ By the words ‘there is no separate mental attention by way of touching and establishing,’ he shows that just as one attends by counting and touching, so too there is no mental attention by merely establishing and touching without connecting. Thus it is shown that, having withdrawn the counting, one attends by connecting and touching until absorption arises; but once absorption has arisen, one is said to attend by connecting and establishing. However, in the commentary, to show that there is no mental attention to establishing without connecting, it should be understood that only this much was said: ‘It is said that one attends by connecting, touching, and establishing.’ That which does not measure or determine absolutely is a comparison (upamāna) because it is near to a measure (māna); it is proving what is to be proven by means of an established similarity, as in ‘a gavaya is like a cow.’ A cripple means one who moves on a stool. A swing means a swing. Of one playing means of those who are playing. At the base of the post for tying up refers to the nose-tip and the mouth-sign. From the beginning onwards means from the point of seeing the meaning of the thing compared. The sign means the sign for tying up, that is, the nose-tip or the mouth-sign. Not an object for a single mind means that since the in-and-out breaths do not occur in a single moment, all three are not an object for a single mind; only two—the sign together with the in-breath or the out-breath—are an object in a single moment. The phrase 'And for one who does not know the three things' refers to one who does not find these three things—the sign, the in-breath, and the out-breath—by way of making them an object. The particle 'ca' is adversative, and by it, he indicates the contrast: ‘And if this is so, this is the undesirable consequence.’ Development means the development of mindfulness of breathing.

කථං ඉමෙ…පෙ… විසෙසමධිගච්ඡතීති ඉදං පරිහාරගාථාය වුත්තමෙවත්ථං කකචොපමාය (ම. නි. 1.222 ආදයො) විවරිතුං පුච්ඡාඨපනං. තත්ථ කථං-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො ‘‘කථමිමෙ අවිදිතා…පෙ… කථං විසෙසමධිගච්ඡතී’’ති. පධානන්ති භාවනානිප්ඵාදකං වීරියං. පයොගන්ති නීවරණවික්ඛම්භකං භාවනානුයොගං. විසෙසන්ති අරහත්තපරියොසානවිසෙසං. පධානන්ති රුක්ඛස්ස ඡෙදනවීරියං. පයොගන්ති තස්සෙව ඡෙදනකකිරියං. කිඤ්චාපෙත්ථ ‘‘විසෙසමධිගච්ඡතී’’ති උපමායං න වුත්තං, තථාපි අත්ථතො යොජෙතබ්බමෙව. යථා රුක්ඛොතිආදි උපමාසංසන්දනං. නාසිකග්ගෙ වා මුඛනිමිත්තෙ වාති දීඝනාසිකො නාසිකග්ගෙ, ඉතරො මුඛං නිමියති ඡාදියති එතෙනාති මුඛනිමිත්තන්ති ලද්ධනාමෙ උත්තරොට්ඨෙ.

“How do these… attain distinction?” This is the posing of a question to explain, by means of the Simile of the Saw, the very meaning stated in the verse of reply. Therein, the word ‘how’ should be connected with each part: “How are these unknown… how does one attain distinction?” “Striving” means the energy that accomplishes the development. “Application” means the devotion to development that suppresses the hindrances. “Distinction” means the distinction that culminates in Arahantship. “Striving” is the energy for cutting the tree. “Application” is the action of cutting it. Although in this case the words “attains distinction” are not stated in the simile, still it should be connected by meaning. “Just as a tree,” etc., is the connection of the simile. “On the nose-tip or on the mouth-sign”: a person with a long nose on the nose-tip; another on the upper lip, which has acquired the name ‘mouth-sign’ (mukhanimitta) because the mouth is covered (nimīyati chādīyati) by it.

ඉදං පධානන්ති යෙන වීරියාරම්භෙන කායොපි චිත්තම්පි භාවනාකම්මස්ස අරහං ඉධ පධානන්ති ඵලෙන හෙතුං දස්සෙති. උපක්කිලෙසාති නීවරණා. විතක්කාති කාමවිතක්කාදිමිච්ඡාවිතක්කා, නීවරණප්පහානෙන වා පඨමජ්ඣානාධිගමං දස්සෙත්වා විතක්කූපසමාපදෙසෙන දුතියජ්ඣානාදීනමධිගමමාහ. අයං පයොගොති අයං ඣානාධිගමස්ස හෙතුභූතො කම්මට්ඨානානුයොගසඞ්ඛාතො පයොගො. සංයොජනා පහීයන්තීති දසපි සංයොජනානි මග්ගපඅපාටියා සමුච්ඡෙදවසෙන පහීයන්ති. බ්‍යන්තී හොන්තීති තථා සත්තපි අනුසයා භඞ්ගමත්තස්සපි අනවසෙසතො විගතන්තා හොන්ති. අයං විසෙසොති ඉමං සමාධිං නිස්සාය අනුක්කමෙන ලබ්භමානො අයං සංයොජනප්පහානාදිකො ඉමස්ස සමාධිස්ස විසෙසොති අත්ථො. එවං ඉමෙ තයො ධම්මාතිආදි නිගමනවචනං. පරිපුණ්ණාති සොළසන්නං වත්ථූනං පාරිපූරියා සබ්බසො පුණ්ණා. අනුපුබ්බන්ති අනුක්කමෙන. පරිචිතාති පරිචිණ්ණා. ඉමං ලොකන්ති ඛන්ධාදිලොකං පඤ්ඤාපභාසෙන පභාසෙති.

“This is striving” means that undertaking of energy by which both body and mind become fit for the work of development; thus, by the result, he shows the cause. “Corruptions” means the hindrances. “Thoughts” means wrong thoughts such as sensual thought; or, having shown the attainment of the first jhāna by the abandoning of the hindrances, by the term ‘subsiding of thought’ he speaks of the attainment of the second jhāna and so on. “This is the application”: this application, called devotion to the meditation subject, is the cause for the attainment of jhāna. “The fetters are abandoned”: all ten fetters are abandoned by way of eradication in the sequence of the paths. “They come to an end”: similarly, the seven underlying tendencies come to an end, being removed without leaving even a trace of their breaking. “This is the distinction”: the meaning is that this abandoning of the fetters, etc., which is obtained in sequence by relying on this concentration, is the distinction of this concentration. “Thus these three things,” etc., is the concluding statement. “Perfected”: completely perfected in all respects through the fulfillment of the sixteen bases. “Successively” means in sequence. “Cultivated” means well practiced. “This world”: he illuminates the world of the aggregates, etc., with the light of wisdom.

ඉධාති ඉමස්මිං ඨානෙ. අස්සාති උපමාභූතස්ස කකචස්ස. ආනයනෙ පයොජනන්ති යොජෙතබ්බං. නිමිත්තන්ති පටිභාගනිමිත්තං. අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති විතක්කාදිඅවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති වදන්ති. විචාරාදීහීති [Pg.218] පන වත්තබ්බං නිප්පරියායෙන විතක්කස්ස අප්පනාභාවතො. සො හි ‘‘අප්පනා බ්‍යප්පනා’’ති නිද්දිට්ඨො. එවඤ්හි සති අවසෙස-සද්දො උපපන්නො හොති, විතක්කසම්පයොගතො වා ඣානඞ්ගෙසු පධානභූතො සමාධි අප්පනාති කත්වා ‘‘අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතා අප්පනාසඞ්ඛාතා ඨපනා ච සම්පජ්ජතී’’ති වුත්තං. කස්සචි පන ගණනාවසෙනෙව මනසිකාරකාලතො පභුතීති එත්ථ ‘‘අනුක්කමතො…පෙ… පත්තං විය හොතී’’ති උපරි වක්ඛමානො ගන්ථො පුරාණපොත්ථකෙසු දිස්සති, තස්මා අයං පාඨො එත්ථාපි ලිඛිතබ්බො, ලෙඛකානං පන දොසෙන ගළිතොති වෙදිතබ්බො.

“Here” means in this place. “Of it” means of the saw that has become the simile. It should be connected as “the purpose in bringing.” “Sign” means the counterpart sign. “Adorned with the remaining jhāna factors”: they say this means adorned with the remaining jhāna factors such as thought, etc. But it should be said “by examination, etc.,” because thought (vitakka) unequivocally does not have the nature of absorption. For it is pointed out as “placing on, applying on.” This being so, the word “remaining” becomes fitting. Or, because of its association with thought, concentration, which is the chief among the jhāna factors, is called absorption. Having taken it thus, it was said: “and establishing, called absorption, adorned with the remaining jhāna factors, is accomplished.” “For some, however, from the time of attending by way of counting itself…”: here the text to be spoken of later, “in sequence… as if it has reached,” is seen in the ancient books. Therefore this reading should be written here too, but it should be understood that it was dropped through a scribe’s error.

ඔළාරිකෙ අස්සාසපස්සාසෙ නිරුද්ධෙතිආදි හෙට්ඨා වුත්තනයම්පි විචෙතබ්බාකාරප්පත්තස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස විචයනවිධිං දස්සෙතුං ආනීතං. දෙසතොති පුබ්බෙ ඵුසනවසෙන ගහිතට්ඨානතො. නිමිත්තං පට්ඨපෙතබ්බන්ති පුබ්බෙ ගහිතාකාරනිමිත්තග්ගාහිකා සඤ්ඤා ඵුසනට්ඨානෙ පට්ඨපෙතබ්බා. ඉමමෙව හි අත්ථවසන්ති ඉමං අනුපට්ඨහන්තස්ස ආරම්මණස්ස උපට්ඨානවිධිසඞ්ඛාතං කාරණං පටිච්ච. ඉතොති ආනාපානකම්මට්ඨානතො. ගරුකතා ච භාවනාදුක්කරතායාති ආහ ‘‘ගරුකභාවන’’න්ති. චරිත්වාති ගොචරං ගහෙත්වා. නිමිත්තන්ති උග්ගහනිමිත්තං, පටිභාගනිමිත්තං වා. උභයම්පි හි ඉධ එකජ්ඣං වුත්තං. තථා හි තූලපිචුආදිඋපමත්තයං උග්ගහෙ යුජ්ජති, සෙසං උභයත්ථ.

The statement, “The coarse in-breaths and out-breaths having ceased,” etc., although the method was stated below, is introduced to show the method of investigating the bodily formation that has reached the stage requiring investigation. “From the place”: from the place previously grasped by way of contact. “The sign should be established”: the perception that grasps the sign of the previously grasped form should be established at the place of contact. “For this very reason”: on account of this reason, namely, the method described as making the object appear for one to whom it does not appear. “From this”: from the meditation subject of mindfulness of breathing. And because of its heaviness and the difficulty of its development, he said “heavy development.” “Having practiced”: having taken up the resort. “The sign”: the learning sign or the counterpart sign. For both are spoken of here together. Thus the three similes beginning with the cotton tuft are applicable to the learning sign; the rest to both.

තාරකරූපං වියාති තාරකාය සරූපං විය. සඤ්ඤානානතායාති නිමිත්තුපට්ඨානතො පුබ්බෙ පවත්තසඤ්ඤානං නානතාය. සඤ්ඤජන්ති භාවනාසඤ්ඤාය පරිකප්පිතං, න උප්පාදිතං අවිජ්ජමානත්තා, තෙනාහ ‘‘නානතො උපට්ඨාතී’’ති. එවං හොතීති භාවනමනුයුත්තස්ස එවං උපට්ඨාති. එවන්ති එවං සති, යථාවුත්තනයෙන නිමිත්තෙ එව චිත්තස්ස ඨපනෙ සතීති අත්ථො. ඉතො පභුතීති ඉතො පටිභාගනිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය. නිමිත්තෙති පටිභාගනිමිත්තෙ. ඨපයන්ති ඨපනාවසෙන චිත්තං ඨපන්තො. නානාකාරන්ති ‘‘චත්තාරො වණ්ණා’’ති එවං වුත්තං නානාකාරං. විභාවයන්ති විභාවෙන්තො අන්තරධාපෙන්තො. නිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය හි තෙ ආකාරා අමනසිකරොතො අන්තරහිතා විය හොන්ති. අස්සාසපස්සාසෙති අස්සාසෙ පස්සාසෙ ච යො නානාකාරො, තං විභාවයං අස්සාසපස්සාසසම්භූතෙ වා නිමිත්තෙ චිත්තං ඨපයං සකං චිත්තං නිබන්ධති නාමාති [Pg.219] යොජනා. කෙචි පන විභාවයන්ති එතස්ස විභාවෙන්තො විදිතං පාකටං කරොන්තොති අත්ථං වදන්ති, තං පුබ්බභාගවසෙන යුජ්ජෙය්‍ය. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – අස්සාසපස්සාසෙ නානාකාරං විභාවෙන්තො පජානන්තො තත්ථ යං ලද්ධං නිමිත්තං, තස්මිං චිත්තං ඨපෙන්තො අනුක්කමෙන සකං චිත්තං නිබන්ධති අප්පෙතීති.

“Like the form of a star”: like the radiant form of a star-cluster. “By the diversity of perception”: by the diversity of perceptions that occurred before the appearance of the sign. “Born of perception”: conceived by the perception of development; not produced, because it is non-existent. Therefore he said, “it appears variously.” “Thus it is”: for one devoted to development, it appears thus. “Thus”: this means, this being so, when the mind is placed on the sign alone in the aforesaid way. “From here on”: starting from the arising of the counterpart sign. “In the sign”: in the counterpart sign. “Placing”: placing the mind by way of establishing it. “The various aspects”: the various aspects spoken of as “the four colors.” “Making distinct”: making distinct, causing to disappear. For from the arising of the sign, those aspects seem to disappear for one who does not attend to them. “In the in-breaths and out-breaths”: the construction is: making distinct the various aspects in the in-breaths and out-breaths, or placing the mind on the sign that has arisen from the in-breaths and out-breaths, one binds one's own mind. Some, however, say that the meaning of “making distinct” is “making known, making evident.” This would be appropriate for the preliminary stage. This is the meaning here: making distinct the various aspects in the in-breaths and out-breaths, one understands; and placing the mind on the sign obtained there, one gradually binds and applies one's own mind to it.

කිලෙසාති අවසෙසකිලෙසා. සන්නිසින්නායෙවාති අලද්ධනීවරණසහායා ඔලීනායෙව. උපචාරභූමියන්ති උපචාරාවත්ථායං. ලක්ඛණතොති වික්ඛම්භනාදිසභාවතො වා අනිච්චාදිසභාවතො වා. ගොචරොති භික්ඛාචාරගාමො. යත්ථ දුල්ලභා සප්පායභික්ඛා, සො අසප්පායො, ඉතරො සප්පායො. භස්සන්ති දසකථාවත්ථුනිස්සිතං භස්සං, තං සප්පායං, ඉතරමසප්පායං. සෙසෙසු ආවාසාදීසු යත්ථ යත්ථ අසමාහිතං චිත්තං සමාධියති, තං තං සප්පායං, ඉතරමසප්පායන්ති ගහෙතබ්බං. යස්ස පන එවං සත්තවිධං අසප්පායං වජ්ජෙත්වා සප්පායමෙව සෙවන්තස්සපි අප්පනා න හොති, තෙන සම්පාදෙතබ්බං දසවිධං අප්පනාකොසල්ලං දස්සෙන්තො වත්ථුවිසදකිරියාතිආදිමාහ. තත්ථ වත්ථුවිසදකිරියා නාම කෙසනඛච්ඡෙදනාදීහි අජ්ඣත්තිකස්ස සරීරවත්ථුස්ස, චීවරසෙනාසනාදිධොවනපරිකම්මාදීහි බාහිරවත්ථුස්ස ච විසදභාවකරණං. එවඤ්හි ඤාණම්පි විසදකිච්චනිප්ඵත්තිකරං හොති. ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා නාම සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං සමභාවකරණං. නිමිත්තකුසලතා නාම භාවනාය ලද්ධනිමිත්තස්ස රක්ඛණකොසල්ලං. යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බන්තිආදීසු යස්මිං සමයෙ චිත්තං අච්චාරද්ධතාදීහි කාරණෙහි උද්ධතතාය නිග්ගහෙතබ්බං, තදා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගාදයො තයො අභාවෙත්වා පස්සද්ධාදීනං තිණ්ණං භාවනෙන චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනා හොති. යදාස්ස චිත්තං අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනතාය පග්ගහෙතබ්බං, තදා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදයො තයො අභාවෙත්වා ධම්මවිචයාදීනං තිණ්ණං භාවනෙන චිත්තස්ස පග්ගණ්හනං හොති. යදාස්ස පඤ්ඤාපයොගමන්දතාදීහි නිරස්සාදං චිත්තං හොති, තදා තස්ස චිත්තස්ස අට්ඨසංවෙගවත්ථුපච්චවෙක්ඛණාදිනා (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.418) සම්පහංසනසඞ්ඛාතා සංවෙජනා හොති. යදා පනස්ස එවං පටිපජ්ජනතො අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සමථවීථිපටිපන්නඤ්ච චිත්තං හොති, තදා තස්ස පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු අබ්‍යාපාරතාසමාපජ්ජනෙන අජ්ඣුපෙක්ඛනා හොති.

Defilements: the remaining defilements. Having settled down: having become sluggish, not having obtained the hindrances as companions. On the access plane: in the state of access. By characteristic: either by its nature of suppression, etc., or by its nature of impermanence, etc. Resort: the alms-round village. Where suitable alms are difficult to obtain, that is an unsuitable resort; the other is a suitable one. Talk: talk based on the ten topics of conversation. That is suitable; the other is unsuitable. In regard to the remaining items, such as the dwelling, wherever an unconcentrated mind becomes concentrated, that is suitable; the other is unsuitable—this is how it should be understood. But for one for whom absorption does not arise even when he resorts only to what is suitable, having avoided the seven kinds of unsuitable things, for him the tenfold skill in absorption to be accomplished is shown, beginning with: purification of the basis. Herein, purification of the basis is the making pure of the internal basis, the body, by cutting the hair and nails, etc., and of the external basis by washing robes, preparing the lodging, etc. For in this way, knowledge too, being pure, becomes capable of accomplishing its function. Balancing the faculties is the making equal of the faculties of faith, etc. Skill in the sign is skill in protecting the sign obtained through development. In the passage beginning, 'At a time when the mind should be restrained': at a time when the mind should be restrained because it is agitated due to such causes as excessive exertion, then the mind is restrained by developing the three enlightenment factors beginning with tranquility, and not developing the three beginning with investigation-of-states. When his mind should be exerted because it is slack due to such causes as excessively lax energy, then the mind is exerted by developing the three enlightenment factors beginning with investigation-of-states, and not developing the three beginning with tranquility. When his mind is tasteless due to such causes as weak application of wisdom, then for that mind there is a sense of urgency, known as gladdening, through reflection on the eight grounds for urgency, etc. But when, by practicing in this way, his mind is not slack, not agitated, and not tasteless, but proceeds evenly towards the object and has entered the path of serenity, then there is equanimity through entering a state of non-concern with exerting, restraining, and gladdening.

තදධිමුත්තතා [Pg.220] නාම සමාධිඅධිමුත්තතා, සමාධිනින්නපොණපබ්භාරතාති අත්ථො. එත්ථාති එතිස්සං කායානුපස්සනායං.

Being resolved on that is being resolved on concentration; the meaning is being inclined, sloping, and tending towards concentration. Here: in this contemplation of the body.

පාරිසුද්ධිං පත්තුකාමොති ඵලං අධිගන්තුකාමො සමාපජ්ජිතුකාමො ච. තත්ථ සල්ලක්ඛණාවිවට්ටනාවසෙන පඨමං මග්ගානන්තරඵලං අධිගන්තුකාමො. තතො පරං සල්ලක්ඛණවසෙන ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිතුකාමොපීති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො. ආවජ්ජනසමාපජ්ජන…පෙ… වසිප්පත්තන්ති එත්ථ පටිලද්ධඣානතො වුට්ඨාය විතක්කාදීසු ඣානඞ්ගෙසු එකෙකං ආවජ්ජයතො භවඞ්ගං උපච්ඡින්දිත්වා උප්පන්නාවජ්ජනානන්තරං විතක්කාදීසු යථාවජ්ජිතඣානඞ්ගාරම්මණානි කාමාවචරජවනානි භවඞ්ගන්තරිතානි යදා නිරන්තරං පවත්තන්ති, අථස්ස ආවජ්ජනවසී සිද්ධා හොති. තං පන ඣානං සමාපජ්ජිතුකාමතානන්තරං සීඝං සමාපජ්ජනසමත්ථතා සමාපජ්ජනවසී නාම. අච්ඡරාමත්තං වා දසච්ඡරාමත්තං වා ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සමත්ථතා අධිට්ඨානවසී නාම. තථෙව ලහුං ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො භවඞ්ගුප්පත්තිවසෙන වුට්ඨාතුං සමත්ථතා වුට්ඨානවසී නාම. ‘‘එත්තකමෙව ඛණං සමාපජ්ජිස්සාමී’’ති, ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති ච පවත්තපුබ්බපරිකම්මභෙදෙනෙත්ථ අධිට්ඨානවුට්ඨානවසියො භින්නා, න සරූපභෙදෙන, යා ‘‘සමාපත්තිකුසලතා, වුට්ඨානකුසලතා’’ති වුච්චන්ති. පච්චවෙක්ඛණවසී පන ආවජ්ජනවසියා එව වුත්තා. පච්චවෙක්ඛණවීථියඤ්හි සීඝං ආවජ්ජනුප්පත්තියා ආවජ්ජනවසී තදනන්තරානං ජවනානං සමුප්පත්තියා පච්චවෙක්ඛණවසීති ආවජ්ජනවසීසිද්ධියාව පච්චවෙක්ඛණවසී සිද්ධා එව හොතීති වෙදිතබ්බා. ඣානඞ්ගානි පරිග්ගහෙත්වාති ඣානචිත්තසම්පයුත්තානි ඣානඞ්ගානි ලක්ඛණාදිවසෙන පරිග්ගහෙත්වා. තෙසඤ්ච නිස්සයන්ති තෙසං වත්ථුනිස්සයානං භූතානං නිස්සයං. ඉදඤ්ච කරජකායස්ස වත්ථුදසකස්ස භූතනිස්සයත්තා සුත්තන්තනයෙන වුත්තං, න පට්ඨානනයෙන. න හි කලාපන්තරගතානි භූතානි කලාපන්තරගතානං භූතානං නිස්සයපච්චයා හොන්ති, සුත්තන්තනයෙන පන උපනිස්සයපච්චයොති වෙදිතබ්බානි. පට්ඨානෙ හි අසඞ්ගහිතා සබ්බෙ පච්චයා සුත්තන්තිකනයෙන උපනිස්සයපච්චයෙ සඞ්ගය්හන්තීති වෙදිතබ්බං. තංනිස්සිතරූපානීති උපාදාරූපානි. යථාපරිග්ගහිතරූපවත්ථුද්වාරාරම්මණං වාති එත්ථ යථාපරිග්ගහිතකෙසාදිරූපාරම්මණං තතො පුබ්බෙ වුත්තනයවත්ථාරම්මණඤ්ච තන්නිස්සයකරජකායපඅග්ගහමුඛෙන [Pg.221] උපට්ඨිතචක්ඛාදිද්වාරඤ්ච සසම්පයුත්තධම්මවිඤ්ඤාණං වාති යොජෙතබ්බං. කම්මාරගග්ගරීති කම්මාරානං අග්ගිධමනභස්තා. තජ්ජන්ති තදනුරූපං. තස්සාති නාමරූපස්ස. තං දිස්වාති අවිජ්ජාතණ්හාදිපච්චයං දිස්වා. කඞ්ඛං විතරතීති අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධානන්තිආදිනයප්පවත්තං (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) සොළසවත්ථුකං විචිකිච්ඡං අතික්කමති. කලාපසම්මසනවසෙනාති යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නන්තිආදිනා (ම. නි. 1.361; 3.86, 89; අ. නි. 4.181) පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අතීතාදිකොට්ඨාසං එකෙකකලාපතො ගහෙත්වා අනිච්චාදිවසෙන සම්මසනං කලාපසම්මසනං, තස්ස වසෙන. පුබ්බභාගෙති පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිපරියාපන්නාය උදයබ්බයානුපස්සනාය පුබ්බභාගෙ. ඔභාසාදයොති ඔභාසො ඤාණං පීති පස්සද්ධි සුඛං අධිමොක්ඛො පග්ගහො උපෙක්ඛා උපට්ඨානං නිකන්ති ච. තත්ථ අධිමොක්ඛොති සද්ධා. උපට්ඨානන්ති සති. උපෙක්ඛාති තත්‍රමජ්ඣත්තතා. එත්ථ ච ඔභාසාදයො නව නිකන්තිසඞ්ඛාතතණ්හුපක්කිලෙසවත්ථුතාය උපක්කිලෙසා වුත්තා, නිකන්ති පන උපක්කිලෙසතාය තබ්බත්ථුතාය ච. නිබ්බින්දන්තො ආදීනවානුපස්සනාපුබ්බඞ්ගමාය නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො. මුඤ්චිතුකම්‍යතාපටිසඞ්ඛානුපස්සනාසඞ්ඛාරුපෙක්ඛානුලොමඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ උප්පන්නගොත්‍රභුඤාණානන්තරං උප්පන්නෙන මග්ගඤාණෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො. ඵලක්ඛණෙ හි විමුත්තො නාම වුච්චති, මග්ගක්ඛණෙ විමුච්චන්තොති. එකූනවීසතිභෙදස්සාති චතුන්නං මග්ගවීථීනං අනන්තරං පච්චෙකං උප්පජ්ජන්තස්ස මග්ගඵලනිබ්බානපහීනාවසිට්ඨකිලෙසානං පඤ්චන්නං පච්චවෙක්ඛිතබ්බානං වසෙන එකූනවීසතිභෙදස්ස. අරහතො හි අවසිට්ඨකිලෙසාභාවෙන එකූනවීසතිතා. අස්සාති ආනාපානකම්මට්ඨානිකස්ස.

Desiring to attain purity: that is, one who desires to attain the fruit and to enter it. Herein, by way of marking characteristics and turning away from the round of existence, one first desires to attain the fruit immediately following the path. Thereafter, by way of marking characteristics, one also desires to enter the fruition attainment—this is the meaning to be understood. Regarding 'adverting, entering... up to mastery': here, having emerged from the attained jhāna, when one adverts to each of the jhāna factors such as initial application, etc., the life-continuum is interrupted, and immediately after the arising of adverting, the sense-sphere impulsion-moments (javanas), having the jhāna factors as their objects as adverted to, occur uninterruptedly, interspersed by the life-continuum. At that time, one's mastery over adverting is achieved. Now, the ability to quickly enter jhāna immediately after the wish to do so is called mastery over entering. The ability to maintain jhāna for a mere snap of the fingers or ten snaps is called mastery over determination. Similarly, the ability to emerge swiftly from jhāna by way of the arising of the life-continuum after being briefly endowed with jhāna is called mastery over emergence. Here, the masteries of determination and emergence are distinguished by the difference in the preliminary practice that has occurred, such as, "I will enter for only this long," and "I will emerge after being endowed with jhāna for only this long," but not by a difference in their intrinsic nature; these are called "skillfulness in attainment" and "skillfulness in emergence." Mastery over reviewing, however, is spoken of in terms of mastery over adverting itself. For in the reviewing process, mastery over adverting is due to the swift arising of adverting, and mastery over reviewing is due to the arising of the impulsion-moments immediately following it. Thus, it should be understood that with the very accomplishment of mastery over adverting, mastery over reviewing is indeed accomplished. Having comprehended the jhāna factors: that is, having comprehended the jhāna factors associated with the jhāna consciousness by way of their characteristics, etc. And their dependence: that is, the support for those elements that are the support of the base. And this fact that the body born of kamma is a support for the elements of the base-decad is stated according to the Suttanta method, not the Paṭṭhāna method. Indeed, elements belonging to one group do not act as a dependence condition for elements belonging to another group, but according to the Suttanta method, they are to be understood as a decisive-support condition. Indeed, it should be understood that in the Paṭṭhāna, all conditions not included are included under the decisive-support condition according to the Suttanta method. Forms dependent on that: that is, derived forms. Regarding 'or the object being the form, base, or door as comprehended': here, it should be connected thus: or consciousness together with its associated states, which has as its object: the form such as hair, etc., as comprehended; and the base-object spoken of previously; and the eye-door, etc., which has become present by means of comprehending the body born of kamma that is its support. Blacksmith's bellows: that is, the blacksmiths' fire-blowing bellows. Corresponding to that: that is, in accordance with it. Of that: that is, of name-and-form. Having seen that: that is, having seen the cause, such as ignorance and craving. Dispels doubt: that is, one overcomes the doubt concerning sixteen points, which occurs in the manner of "Did I exist in the past?", etc. By way of contemplating groups: Contemplation of groups (`kalāpasammasana`) is the contemplation by way of impermanence, etc., of the five aggregates—having taken the portions such as past, etc., as individual groups, according to the text beginning 'Whatever form, past, future, or present...'. The phrase means 'by way of that'. In the preliminary stage: that is, in the preliminary part of the insight into rise and fall, which is included in the purification of knowledge and vision of the path. Illumination, etc.: that is, illumination, knowledge, joy, tranquility, happiness, resolution, exertion, equanimity, mindfulness, and delight. Herein, resolution is faith; `upaṭṭhāna` is mindfulness; equanimity is neutrality in that context. Here, the nine beginning with illumination are called corruptions because they are the basis for the defilement of craving, which is called 'delight.' Delight, however, is called a corruption because of its being a defilement and because of its being the basis for them. Becoming disenchanted: that is, becoming disenchanted by the contemplation of disenchantment, which is preceded by the contemplation of danger. Becoming dispassionate, becoming liberated: At the culmination of practicing the knowledge of desire for deliverance, the knowledge of reflection, the knowledge of equanimity towards formations, and conformity knowledge, by means of the path knowledge that arises immediately after the change-of-lineage knowledge has arisen, one becomes dispassionate towards and liberated from all formations. Indeed, in the moment of fruition, one is called 'liberated' (`vimutto`), whereas in the moment of the path, one is called 'being liberated' (`vimuccanto`). Of nineteen kinds: that is, of nineteen kinds by way of the five things to be reviewed—path, fruit, Nibbāna, abandoned defilements, and remaining defilements—which arise individually immediately after the four path processes. For an Arahant, indeed, due to the absence of remaining defilements, it becomes nineteen. For one: that is, for the practitioner of the meditation subject of in-and-out breathing.

සප්පීතිකෙ ද්වෙ ඣානෙති පීතිසහගතානි චතුක්කනයෙ ද්වෙ පඨමදුතියජ්ඣානානි. තස්සාති තෙන යොගිනා. සමාපත්තික්ඛණෙති සමාපන්නක්ඛණෙ. ආරම්මණතොති පටිභාගාරම්මණග්ගහණමුඛෙන පීති පටිසංවිදිතා හොති, ආරම්මණස්ස පටිසංවිදිතත්තා. ආරම්මණෙ හි විදිතෙ තබ්බිසයා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා සයං අත්තනො පටිසංවිදිතා නාම හොති සලක්ඛණතො සාමඤ්ඤලක්ඛණතො ච පච්ඡා ගහණෙ සන්දෙහාභාවතො. විපස්සනාක්ඛණෙති විපස්සනාපඤ්ඤාය විසයතො දස්සනක්ඛණෙ. එවං පීතිං අනිච්චාදිවසෙන ගහණමෙව අසම්මොහතො පීතිපටිසංවෙදනං නාම.

The two jhānas with pīti: these are the first and second jhānas in the fourfold system, which are accompanied by pīti. By him: that is, by that yogī. At the moment of attainment: that is, at the moment of entering attainment. Through the object: pīti is experienced by way of taking the counterpart sign as the object, because the object is experienced. For when the object is known, the mental states and mental factors that have it as their object are called 'experienced' by themselves, both by their individual characteristic and their general characteristic, because there is no doubt in subsequent apprehension. At the moment of insight: that is, at the moment of seeing by way of the object with insight-wisdom. Thus, the very grasping of pīti by way of impermanence, etc., through non-delusion, is called the experiencing of pīti.

දීඝං [Pg.222] අස්සාසවසෙනාති දීඝස්ස අස්සාසස්ස ආරම්මණභූතස්ස වසෙන, පජානතො සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපං පජානතොති ඣානපරියාපන්නං අවික්ඛෙපාපන්නං නාම චිත්තස්සෙකග්ගතං තංසම්පයුත්තාය පඤ්ඤාය පජානතො. යථෙව හි ආරම්මණමුඛෙන පීති පටිසංවිදිතා හොති, එවං තංසම්පයුත්තධම්මාපි පටිසංවිදිතා එව හොන්තීති. සති උපට්ඨිතා හොතීති දීඝං අස්සාසවසෙන ඣානසම්පයුත්තා සති තස්ස ආරම්මණෙ උපට්ඨිතා තදාරම්මණජ්ඣානෙපි උපට්ඨිතා නාම හොතීති. දීඝං පස්සාසවසෙනාතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවං දස්සිතං පීතිපටිසංවෙදනං ආරම්මණතො අසම්මොහතො ච විභාගතො දස්සෙතුං ආවජ්ජතොතිආදි වුත්තං. තත්ථ ආවජ්ජතොති ඣානං ආවජ්ජන්තස්ස. සා පීතීති සා ඣානපරියාපන්නා පීති. ජානතොති සමාපන්නක්ඛණෙ ආරම්මණමුඛෙන ජානතො, තස්ස සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. පස්සතොති දස්සනභූතෙන ඤාණෙන ඣානතො වුට්ඨාය පස්සන්තස්ස. පච්චවෙක්ඛතොති ඣානං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. චිත්තං අධිට්ඨහතොති ‘‘එත්තකං වෙලං ඣානසමඞ්ගී භවිස්සාමී’’ති ඣානචිත්තං අධිට්ඨහන්තස්ස. එවං පඤ්චන්නං වසිභාවානං වසෙන ඣානස්ස පජානනමුඛෙන ආරම්මණතො පීතියා පටිසංවෙදනා දස්සිතා. අධිමුච්චතොති සද්දහන්තස්ස, සමථවිපස්සනාවසෙනාති අධිප්පායො. වීරියං පග්ගණ්හතොතිආදීසුපි එසෙව නයො. අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති විසිට්ඨාය පඤ්ඤාය ජානිතබ්බං චතුසච්චං විපස්සනාපඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය මග්ගපඤ්ඤාය අභිජානතොතිආදි යොජනා. එවං පරිඤ්ඤෙය්‍යන්තිආදීසුපි පරිජානතොතිආදිනා යොජනා වෙදිතබ්බා. තත්ථ පරිඤ්ඤෙය්‍යන්ති දුක්ඛසච්චං. අවසෙසපදානීති සුඛපටිසංවෙදී චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදීති පදානි.

By means of the long in-breath: by means of the long in-breath which has become the object; for one who knows, that pīti is experienced—this is the connection. One understands the unification of mind, the non-distraction: for one who knows by means of the associated wisdom the one-pointedness of mind, which is included in jhāna and is called 'having reached non-distraction.' For just as pīti is experienced by way of the object, so too are the associated states also experienced. Mindfulness is established: by means of the long in-breath, the mindfulness associated with the jhāna, being established on its object, is called 'established' also in the jhāna that has that as its object. In 'by means of the long out-breath,' etc., also, the meaning should be understood by this same method. In order to show the experiencing of pīti thus demonstrated distinctly by way of the object and by way of non-delusion, 'one adverts,' etc., is stated. Therein, 'one adverts': for one adverting to the jhāna. 'That pīti': that pīti included in the jhāna. 'One knows': for one who knows by way of the object at the moment of attainment; for him that pīti is experienced—this is the connection. 'One sees': for one who sees with the knowledge that has become the seeing, after emerging from the jhāna. 'One reviews': for one reviewing the jhāna. 'One resolves the mind': for one resolving upon the jhāna-mind, thinking, 'For this long I will be endowed with jhāna.' Thus, by means of the five masteries, the experiencing of pīti by way of the object is shown through the knowing of the jhāna. 'One is resolved': for one who has faith; the meaning is by way of serenity and insight. In 'one exerts energy,' etc., also, this is the same method. 'To be directly known': the four truths to be known by distinguished wisdom; for one who directly knows with path-wisdom preceded by insight-wisdom—this is the construction. Thus, in 'to be fully understood,' etc., also, the construction should be understood with 'fully comprehending,' etc. Therein, 'to be fully understood': the truth of suffering. The remaining terms: the terms 'experiencing pleasure' and 'experiencing mental formations.'

වෙදනාදයොති ආදි-සද්දෙන සඤ්ඤා ගහිතා, තෙනාහ ‘‘ද්වෙ ඛන්ධා’’ති. විපස්සනාභූමිදස්සනත්ථන්ති කායිකසුඛාදිසීසෙන පකිණ්ණකසඞ්ඛාරදස්සනතො වුත්තං සමථෙ කායිකසුඛාභාවතො. සොති පස්සම්භනපරියායෙන වුත්තො නිරොධො. වුත්තනයෙනාති ඉමස්ස හි භික්ඛුනො පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතකාලෙතිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 2.165) කායසඞ්ඛාරෙ වුත්තනයෙන. පීතිසීසෙන වෙදනා වුත්තාති පීතිඅපදෙසෙන වෙදනා වුත්තා, සුඛග්ගහණතො [Pg.223] වෙදනානුපස්සනාපසඞ්ගතොති අධිප්පායො. ද්වීසු චිත්තසඞ්ඛාරපදෙසූති ‘‘චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාර’’න්ති ඉමෙසු ද්වීසු කොට්ඨාසෙසු. සඤ්ඤාසම්පයුත්තා වෙදනාති වෙදනානුපස්සනාභාවතො වුත්තං. චිත්තපටිසංවෙදිතා වෙදිතබ්බාති ආරම්මණතො අසම්මොහතොතිආදිනා වුත්තනයං සන්ධාය වුත්තං. චිත්තන්ති ඣානසම්පයුත්තං විපස්සනාසම්පයුත්තඤ්ච චිත්තං. ආමොදෙතීති සම්පයුත්තාය පීතියා ඣානවිසයාය මොදෙති. විපස්සනාක්ඛණෙතිආදිනා වුත්තභඞ්ගානුපස්සනක්ඛණෙ.

'Feelings, etc.': by the word 'ādi' (etc.), perception is taken; therefore, it says, 'two aggregates.' 'For the purpose of showing the ground for insight': this is said because of showing the miscellaneous formations under the heading of bodily pleasure, etc., due to the absence of bodily pleasure in serenity. 'That': this is cessation, spoken of by the synonym 'calming.' 'By the stated method': by the method stated in the section on the bodily formation with 'for this bhikkhu, at a time when it was not previously comprehended,' etc. 'Feeling is stated under the heading of pīti': feeling is spoken of under the pretext of pīti; the meaning is that because of the grasping of pleasure, it falls under the contemplation of feelings. 'In the two phrases on the mental formation': in these two sections, 'experiencing the mental formation' and 'calming the mental formation.' 'Feeling associated with perception': this is said because it is the contemplation of feelings. 'To be known as experienced by the mind': this is said with reference to the method stated as 'by way of the object, by way of non-delusion,' etc. 'Mind': the mind associated with jhāna and also associated with insight. 'He gladdens': he rejoices with the associated pīti that has the jhāna's object as its domain. 'At the moment of insight': at the moment of contemplating dissolution.

ආනාපානස්සතිසමාධිකථාවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the explanation of the discourse on concentration through mindfulness of breathing is concluded.

167. යදිපි අරියා නෙව අත්තනාව අත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤං වා ජීවිතා වොරොපෙන්ති, නාපි පරෙහි සමාදපෙන්ති, තථාපි යථාවුත්තෙහි තීහි පකාරෙහි මතානං පුථුජ්ජනානං අන්තරෙ මිගලණ්ඩිකෙන මාරිතානං අරියපුග්ගලානම්පි අත්ථිතාය ‘‘අරියපුග්ගලමිස්සකත්තා’’ති වුත්තං. අථ වා පුථුජ්ජනකාලෙ අත්තනාව අත්තානං ඝාතෙත්වා මරණසමයෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරියමග්ගං පටිලභිත්වා මතානම්පි සබ්භාවතො එවං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

167. Although noble ones neither deprive themselves or one another of life, nor do they incite others to do so, nevertheless, because there are also noble persons killed by a deer-hunter among the worldlings who have died in the three ways as stated, it is said, 'because of being mixed with noble persons.' Alternatively, it should be understood that this is said because of the existence of those who, having killed themselves while they were worldlings, developed insight at the time of death, attained the noble path, and then died.

පදභාජනීයවණ්ණනා

The Explanation of the Analysis of the Terms

172. බ්‍යඤ්ජනෙ ආදරං අකත්වාති ජානිත්වා සඤ්ජානිත්වාතිආදිනා බ්‍යඤ්ජනානුරූපං අවුත්තත්තා වුත්තං. පාණොති ජානන්තොති ඉදං මනුස්සොති අජානිත්වාපි කෙවලං සත්තසඤ්ඤාය එව පාරාජිකභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. වධකචෙතනාවසෙන චෙතෙත්වාති ‘‘ඉමං මාරෙමී’’ති වධකචෙතනාය චින්තෙත්වා. පකප්පෙත්වාති ‘‘වධාමි න’’න්ති එවං චිත්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා. අභිවිතරිත්වාති සන්නිට්ඨානං කත්වා, තෙනාහ ‘‘නිරාසඞ්කචිත්තං පෙසෙත්වා’’ති. සිඛාප්පත්තො අත්ථොති සඤ්චිච්චාති පුබ්බකාලකිරියාවසෙන වුත්තස්සපි වීතික්කමභූතස්ස අපරකාලකිරියායුත්තදස්සනෙන කොටිප්පත්තො අත්ථො. ජාතිඋණ්ණා නාම තදහුජාතඑළකස්ස ලොමං. එවං වණ්ණප්පටිභාගන්ති එවං වණ්ණසණ්ඨානං. තතො වා උද්ධන්ති දුතියසත්තාහාදීසු අබ්බුදාදිභාවප්පත්තං සන්ධාය වුත්තං. පරිහීනවෙගස්ස සන්තානස්ස පච්චයො හොතීති [Pg.224] සහකාරීපච්චයො හොති, න ජනකො. කම්මමෙව හි ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජමානානං කම්මජරූපානං ජනකපච්චයො, තඤ්ච පවත්තියං පුබ්බෙ උප්පජ්ජිත්වා ඨිතං අනුපහතං චතුසන්තතිරූපං සහකාරීපච්චයං ලභිත්වාව කාතුං සක්කොති, න අඤ්ඤථා, යෙන කෙනචි විරොධිපච්චයෙන නිරුද්ධචක්ඛාදිප්පසාදානං පුග්ගලානං විජ්ජමානම්පි කම්මං චක්ඛාදිකං ජනෙතුං න සක්කොතීති සිද්ධමෙව හොති.

172. ‘Without paying regard to the letter’: this is said because it is not stated in accordance with the letter by means of ‘knowing,’ ‘perceiving,’ etc. ‘Knowing it is a living being’: this is said to show that a pārājika offense is incurred even if one does not know ‘this is a human,’ but has merely the perception of a being. ‘Having intended by way of a murderous intention’: having thought with the intention to kill, ‘I will kill this one.’ ‘Having deliberated’: having determined with the mind, ‘I will kill him.’ ‘Having carried it through’: having made a decision. Therefore, it is said, ‘having sent forth a mind free from doubt.’ ‘The meaning has reached its peak’: the meaning of ‘deliberately,’ though stated by way of a past action, has reached its culmination by being seen as connected to a subsequent action that constitutes the transgression. ‘Birth-wool’ is the wool of a lamb born that very day. ‘Of similar appearance’: of such color and shape. ‘Or beyond that’: this is said with reference to having reached the state of an embryo (abbuda), etc., in the second week and so on. ‘It is a condition for a continuum with diminished force’: it is a cooperative condition, not a generative condition. For kamma itself is the generative condition for the kamma-born material phenomena that arise moment by moment. And that kamma—which has arisen previously in the course of existence and remains unimpaired—can act only when it obtains the fourfold continuity of matter as a cooperative condition, not otherwise. For it is established that when the eye-sensitivity, etc., of individuals has ceased due to some opposing condition, their kamma, though still present, cannot generate the eye, etc.

අතිපාතෙන්තොති අතිපාතෙන්තො විනාසෙන්තො. වුත්තපකාරමෙවාති ජීවිතින්ද්‍රියාතිපාතනවිධානං වුත්තප්පකාරමෙව. සරසෙනෙව පතනසභාවස්ස සණිකං පතිතුං අදත්වා අතීව පාතනං සීඝපාතනං අතිපාතො, පාණස්ස අතිපාතො පාණාතිපාතො. ආථබ්බණිකාති අථබ්බණවෙදිනො. අථබ්බණන්ති අථබ්බණවෙදවිහිතං. මන්තං පයොජෙන්තීති අලොණභොජනදබ්බසයනසුසානගමනාදීහි පයොගෙහි මන්තං පරිවත්තෙන්ති, තෙන යථිච්ඡිතපාණවධාදිඵලං උපපජ්ජති, තස්මා තං කායවචීකම්මෙසු පවිට්ඨං. ඊතින්ති පීළං. උපද්දවන්ති තතො අධිකතරං පීළං. පජ්ජරකන්ති විසමජ්ජරං. සූචිකන්ති සූචීහි විය විජ්ඣමානං සූලං. විසූචිකන්ති සසූලං ආමාතිසාරං. පක්ඛන්දියන්ති රත්තාතිසාරං. විජ්ජං පරිවත්තෙත්වාති ගන්ධාරවිජ්ජාදිකං අත්තනො විජ්ජං කතූපචාරං මන්තපඨනක්කමෙන පරිජප්පිත්වා. තෙහීති තෙහි වත්ථූහි. පයොජනන්ති පවත්තනං. අහො වතායන්ති අයං තං කුච්ඡිගතං. ගබ්භන්ති ඉදං කුච්ඡිගතං ගබ්භං. කුලුම්බස්සාති ගබ්භස්ස, කුලස්සෙව වා, කුටුම්බස්සාති වුත්තං හොති. භාවනාමයිද්ධියාති අධිට්ඨානිද්ධිං සන්ධාය වුත්තං. තං තෙසං ඉච්ඡාමත්තන්ති සුත්තත්ථතො න සමෙතීති අධිප්පායො. අථබ්බණිද්ධිවසෙනෙව හි සුත්තෙ ‘‘ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො’’ති වුත්තං, න භාවනාමයිද්ධිවසෙනාති දට්ඨබ්බං.

‘Destroying’: destroying, annihilating. ‘In the way stated’: the method of destroying the life faculty is just as stated. Destruction (atipāta) is an excessive felling, a swift felling, not allowing that which has a nature of falling to fall slowly by its own nature. The destruction of a living being is the taking of life (pāṇātipāta). ‘Sorcerers’: those who know the Atharva Veda. ‘Sorcery’: that which is prescribed by the Atharva Veda. ‘They employ a spell’: they recite a spell with practices such as eating unsalted food, lying on grass, going to a charnel ground, etc. By this, the result of killing a being as desired, etc., is accomplished. Therefore, this is included in bodily and verbal action. ‘Calamity’: affliction. ‘Disaster’: a greater affliction than that. ‘Fever’: a malignant fever. ‘Colic’: a sharp pain as if piercing with needles. ‘Cholera’: dysentery with sharp pains. ‘Dysentery’: bloody dysentery. ‘Having recited the lore’: having muttered in sequence the recitation of the spell for one's own lore, such as the Gandhāra lore, for which the preliminary rites have been performed. ‘By them’: by those things. ‘Employment’: application. ‘Alas, may this one...’: this one in the womb. ‘Fetus’: this fetus in the womb. ‘Of the kulumba’: of the fetus, or of the family; it is said to mean ‘of the household.’ ‘By psychic power consisting in development’: this is said with reference to the psychic power of determination. ‘That is merely their wish’: the intention is that this does not accord with the meaning of the sutta. For in the sutta it is said, ‘one possessing psychic power, who has attained mastery of mind,’ by way of the psychic power of sorcery, not by way of the psychic power consisting in development. This should be understood.

ඉතරථාති පරියෙසෙය්‍යාති පදස්ස ගවෙසනමත්තමෙව යථාරුතවසෙන අත්ථො සියා, තදා පරියිට්ඨමත්තෙන පරියෙසිත්වා සත්ථාදීනං ලද්ධමත්තෙනාති අත්ථො. සසන්ති හිංසන්ති එතෙනාති සත්ථන්ති වධොපකරණස්ස පාසාණරජ්ජුආදිනො සබ්බස්සාපි නාමන්ති ආහ ලගුළාතිආදි. ලගුළන්ති මුග්ගරස්සෙතං අධිවචනං. සත්ථසඞ්ගහොති මාතිකායං සත්ථහාරකන්ති එත්ථ වුත්තසත්ථසඞ්ගහො. පරතො වුත්තනයත්තාති පරතො [Pg.225] නිගමනවසෙන වුත්තස්ස දුතියපදස්ස පදභාජනෙ වුත්තනයත්තා. චිත්තසද්දස්ස අත්ථදීපනත්ථං වුත්තොති චිත්ත-සද්දස්ස විචිත්තාදිඅනෙකත්ථවිසයත්තා ඉතරෙහි නිවත්තෙත්වා විඤ්ඤාණත්ථං නියමෙතුං වුත්තො.

‘Otherwise’: if it were otherwise, the meaning of the word ‘pariyeseyya’ (one should seek) would be merely ‘searching,’ according to the literal sound. Then the meaning would be ‘by merely having sought and by merely having obtained a weapon, etc.’ ‘They harm (sasanti), they injure (hiṃsanti) with this, thus it is a weapon (sattha)’: this is a name for any instrument of killing, such as a stone, a rope, etc. Therefore, he says, ‘a club,’ etc. ‘Club’: this is a synonym for a mallet. ‘The inclusion of weapons’: this is the inclusion of weapons stated in the Mātikā under ‘the carrier of a weapon.’ ‘Because of the method stated later’: because of the method to be stated in the analysis of the second term, which is stated later by way of conclusion. ‘Stated to clarify the meaning of the word “citta”’: since the word ‘citta’ has a range of many meanings, such as ‘variegated,’ etc., this is stated to exclude the others and to fix the meaning as ‘consciousness.’

174. කම්මුනා බජ්ඣතීති පාණාතිපාතකම්මුනා බජ්ඣති, තං කම්මමස්ස සිද්ධන්ති අත්ථො. උභයථාපීති උද්දිසකානුද්දිසකවසෙන. පච්ඡා වා තෙන රොගෙනාති එතෙන අනාගතම්පි ජීවිතින්ද්‍රියං ආරබ්භ පාණාතිපාතස්ස පවත්තිං දස්සෙති. එවඤ්ච ‘‘යදා සක්කොති, තදා තං ජීවිතා වොරොපෙහී’’ති ආණත්තියා චිරෙන සමිද්ධියම්පි ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාණාතිපාතො. ඔපාතඛණනාදිථාවරපයොගෙසු පයොගකරණතො පච්ඡා ගහිතපටිසන්ධිකස්සාපි සත්තස්ස මරණෙ පාණාතිපාතො ච අනාගතාරම්මණො උපපන්නො හොති. යං පන සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදානි පච්චුප්පන්නාරම්මණායෙවා’’ති වුත්තං, තං පාණාතිපාතාදිතො විරතිං සන්ධාය වුත්තං, න පාණාතිපාතාදින්ති ගහෙතබ්බං. අඤ්ඤචිත්තෙනාති අමාරෙතුකාමතාචිත්තෙන. දුතියප්පහාරෙන මරතීති පඨමප්පහාරං විනා දුතියෙනෙව මරතීති අත්ථො. පඨමප්පහාරෙනෙවාති පඨමප්පහාරසමුට්ඨාපකචෙතනාක්ඛණෙයෙවාති අත්ථො. කිඤ්චාපි පඨමප්පහාරො සයමෙව න සක්කොති මාරෙතුං, දුතියං පන ලභිත්වා සක්කොන්තො ජීවිතවිනාසහෙතු හොති, තස්මා පඨමප්පහාරං විනා මරණස්ස අසිද්ධත්තා ‘‘පයොගො තෙන ච මරණ’’න්ති ඉමිනා සංසන්දනතො පඨමප්පහාරෙනෙව කම්මබද්ධො යුත්තො, න දුතියෙන තස්ස අඤ්ඤචිත්තෙන දින්නත්තා. යථා චෙත්ථ, එවං අඤ්ඤෙන පුග්ගලෙන දුතියප්පහාරදානාදීසු විය. යදි පන දුතියප්පහාරදායකස්සාපි පුග්ගලස්ස වධකචෙතනා අත්ථි, තස්සාපි අත්තනො පයොගෙනාපි මතත්තා පයොගක්ඛණෙ පාණාතිපාතොති වෙදිතබ්බං.

174. 'Is bound by kamma': is bound by the kamma of taking life; the meaning is that this kamma is accomplished for him. 'In both ways': by way of specifying a victim and not specifying one. 'Or later by that disease': by this he shows the occurrence of taking life with reference to a future life faculty. And thus, even when the command, 'When you can, deprive him of life,' is fulfilled after a long time, the taking of life occurs at the very moment of the command. In the case of stationary devices such as a dug pitfall, when a being who has taken relinking after the device was set up dies, the taking of life has a future object and is accomplished. But what is said in the Analysis of the Training Rules, 'The five training rules have only a present object,' is said with reference to the abstinence from taking life, etc., not with reference to the act of taking life itself. This should be understood. 'With a different mind': with a mind not wishing to kill. 'He dies by the second blow': the meaning is that he dies by the second blow alone, without the first. 'By the first blow alone': the meaning is at the very moment of the volition that initiated the first blow. Although the first blow by itself cannot kill, yet when it gets the second, it can, and thus it becomes a cause for the destruction of life. Therefore, since death is not accomplished without the first blow, and by connection with the phrase 'the means and the death thereby,' it is proper that one is bound by kamma by the first blow, not by the second, since that was given with a different mind. As it is here, so it is in the case of a second blow, etc., being given by another person. But if the person who gives the second blow also has a murderous intention, since the victim dies also by his means, it should be understood that for him, too, the taking of life occurs at the moment of his effort.

කම්මාපත්තිබ්‍යත්තිභාවත්ථන්ති ආනන්තරියාදිකම්මවිභාගස්ස පාරාජිකාදිආපත්තිවිභාගස්ස ච පාකටභාවත්ථං. ‘‘එළකං මාරෙමී’’ති විපරීතග්ගහණෙපි ‘‘ඉම’’න්ති යථානිපන්නස්සෙව පරමත්ථතො ගහිතත්තා යථාවත්ථුකං කම්මබද්ධො හොතියෙවාති ආහ ඉමං වත්ථුන්තිආදි. ඝාතකො ච හොතීති පාණාතිපාතකම්මෙන බද්ධොති අත්ථො. මාතාදිගුණමහන්තෙ ආරබ්භ පවත්තවධකචෙතනාය [Pg.226] මහාසාවජ්ජතාය වුත්තං ‘‘ඉධ පන චෙතනා දාරුණා හොතී’’ති.

'For the purpose of making manifest the distinction between kamma and offense': for the purpose of making clear the division of kammas such as the heinous ones, and the division of offenses such as the pārājika. Even when there is the mistaken perception, 'I will kill a goat,' because 'this one' is taken in the ultimate sense as the one actually lying there, one is indeed bound by kamma in accordance with the actual object. Hence he says, 'this object,' etc. 'And he is a killer': the meaning is that he is bound by the kamma of taking life. Because of the great blameworthiness of a murderous intention that has arisen with respect to those of great virtue such as one's mother, it is said, 'But here the intention is fierce.'

ලොහිතකන්ති ලොහිතමක්ඛිතං. කම්මං කරොන්තෙති යුද්ධකම්මං කරොන්තෙ. යථාධිප්පායං ගතෙති යොධං විජ්ඣිත්වා පිතරි විද්ධෙ, යොධං පන අවිජ්ඣිත්වා කෙවලං පිතරි විද්ධෙපි විසඞ්කෙතො නත්ථියෙව පිතරිපි වධකචිත්තස්ස අත්ථිතාය, කෙවලං යොධෙ විද්ධෙපි එසෙව නයො. ආනන්තරියං පන නත්ථීති පිතුවිසයං පාණාතිපාතකම්මං නත්ථීති අත්ථො.

'Stained with blood': smeared with blood. 'Doing a deed': doing the deed of battle. 'It has gone according to his intention': when he strikes a soldier and his father is also struck, or when he does not strike the soldier but only his father is struck, there is no deviation from the intention, because the intention to kill his father is present. Even if only the soldier is struck, the same principle applies. 'There is no immediately resultant kamma': the meaning is that there is no kamma of destroying life with his father as the object.

එවං විජ්ඣාති එවං පාදෙහි භූමියං ඨත්වා එවං ධනුං ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිත්වාතිආදිනා විජ්ඣනප්පකාරසික්ඛාපනමුඛෙන ආණාපෙතීති අත්ථො. එවං පහරාති දළ්හං අසිං ගහෙත්වා එවං පහර. එවං ඝාතෙහීති එවං කම්මකාරණං කත්වා මාරෙහි. තත්තකා උභින්නං පාණාතිපාතාති අනුද්දිසිත්වා යෙසං කෙසඤ්චි මාරණත්ථාය උභොහි පයොගස්ස කතත්තා වුත්තං. සචෙ හි ආණාපකො ‘‘එවං විද්ධෙ අසුකො එවං මරතී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘එවං විජ්ඣා’’ති ආණාපෙති, නියමිතස්සෙව මරණෙ ආණාපකස්ස කම්මබද්ධොති වදන්ති. සචෙ ආණත්තො ‘‘අසුක’’න්ති නියමෙත්වා උද්දිස්ස සරං ඛිපති, ආණාපකො අනියමෙත්වා ආණාපෙති, ආණාපකස්ස යෙසං කෙසඤ්චි මරණෙපි කම්මබද්ධො, ආණත්තස්ස පන නියමිතමරණෙයෙවාති වෙදිතබ්බං. මජ්ඣෙති හත්ථිනො පිට්ඨිනො මජ්ඣෙ. එතෙනාති අධිට්ඨහිත්වා ආණාපෙතීතිආදිපාළිවචනෙන. තත්ථාති ආණත්තිකපයොගෙ.

'Thus shoot': he gives the order by way of teaching the manner of shooting, such as: 'standing thus on the ground with the feet, taking the bow thus, drawing it thus.' 'Thus strike': 'grasping the sword firmly, strike thus.' 'Thus slay': 'having inflicted torment thus, kill.' 'For both there is destruction of life to that extent': this is said because the effort was made by both for the purpose of killing anyone at all, without specifying. For if the one who gives the order, with the perception 'if he is struck thus, so-and-so will die thus,' commands, 'Shoot thus,' they say the commander is bound by kamma on the death of that specified person. If the one who is commanded specifies 'so-and-so' and shoots the arrow at him, while the commander gives the order without specifying, the commander is bound by kamma on the death of anyone at all; but it should be understood that the one commanded is bound only on the death of the specified person. 'In the middle': in the middle of the elephant's back. 'By this': by the Pali phrase beginning with 'having determined and commanded.' 'There': in the case of an order.

කිඤ්චාපි කිරියාවිසෙසො අට්ඨකථාසු අනාගතො, පාළියං පන ‘‘එවං විජ්ඣ, එවං පහර, එවං ඝාතෙහී’’ති (පාරා. 174) කිරියාවිසෙසස්ස පරාමට්ඨත්තා ආචරියපරම්පරා ආගතං කිරියාවිසෙසම්පි පාළිසංසන්දනතො ගහෙත්වා දස්සෙන්තො අපරො නයොතිආදිමාහ. විජ්ඣනන්ති උසුසත්තිආදීහි විජ්ඣනං. ඡෙදනන්ති අසිආදීහි හත්ථපාදාදිච්ඡෙදනං. භෙදනන්ති මුග්ගරාදීහි සීසාදිභෙදනං ද්විධාකරණං. සඞ්ඛමුණ්ඩකන්ති සීසකටාහෙ චම්මං සහ කෙසෙහි උප්පාටෙත්වා ථූලසක්ඛරාහි සීසකටාහං ඝංසිත්වා සඞ්ඛවණ්ණකරණවසෙන සඞ්ඛමුණ්ඩකම්මකරණං. එවමාදීති ආදි-සද්දෙන බිළඞ්ගථාලිකාදිං සඞ්ගණ්හාති. උරෙ පහරිත්වා පිට්ඨියං පහරිත්වා ගීවායං පහරිත්වාතිආදිනා සරීරාවයවප්පදෙසෙසු පහරණවිජ්ඣනාදිනියමොපි කිරියාවිසෙසෙයෙව සඞ්ගය්හති අට්ඨකථාසු සඞ්ඛමුණ්ඩකාදිසරීරප්පදෙසවිසයායපි ඝාතනාය තත්ථ [Pg.227] පවෙසිතත්තා, යං පන සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. පාරාජිකකණ්ඩ 2.174 පයොගකථාවණ්ණනා) පුරතො පහරිත්වා මාරෙහීතිආදිකස්ස අට්ඨකථාපාඨස්ස ‘‘පුරිමපස්සාදීනම්පි වත්ථුසභාගතො වත්ථුග්ගහණෙනෙව ගහණන්ති ආහ පුරතො පහරිත්වාතිආදී’’ති එවමධිප්පායකථනං, තං සඞ්ඛමුණ්ඩකාදිකස්ස සරීරප්පදෙසෙ කම්මකාරණාකරණස්ස අට්ඨකථාය කිරියාවිසෙසවිසයෙ වුත්තත්තා න යුජ්ජති. යථාණත්තං මුඤ්චිත්වා පුග්ගලන්තරමාරණමෙව හි වත්ථුවිසංවාදො, න පහරිතුං ආණත්තං සරීරප්පදෙසවිසංවාදනං, තෙනාහ ‘‘වත්ථුං විසං වාදෙත්වා…පෙ… තතො අඤ්ඤං මාරෙති. පුරතො පහරිත්වා මාරෙහීති වා…පෙ… නත්ථි කම්මබද්ධො’’ති, ඉදං පන යථාණත්තවත්ථුස්මිම්පි කිරියාවිසෙසවිසඞ්කෙතෙන කම්මබද්ධාභාවං දස්සෙතුං වුත්තන්ති පඤ්ඤායති. තෙන ‘‘වත්ථුං අවිසංවාදෙත්වා මාරෙන්තී’’ති එත්තකමෙව අවත්වා ‘‘යථාණත්තියා’’ති කිරියාවිසෙසනියමොපි දස්සිතො, ඉතරථා යථාණත්තියාති වචනස්ස නිරත්ථකතාපත්තිතො. වත්ථුනිද්දෙසෙ ච ‘‘වත්ථූති මාරෙතබ්බො සත්තො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.174) එත්තකමෙව වුත්තං, න පන ‘‘යථාණත්තස්ස පහරිතබ්බසරීරප්පදෙසොපී’’ති වුත්තං. තස්මා පුරතො පහරණාදිපි කිරියාවිසෙසෙ එව සඞ්ගය්හතීති අම්හාකං ඛන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. වත්ථුවිසෙසෙනාති මාතුආදිමතසත්තවිසෙසෙන. කම්මවිසෙසොති ආනන්තරියාදිකම්මවිසෙසො. ආපත්තිවිසෙසොති පාරාජිකාදිආපත්තිවිසෙසො.

Although a specific manner of action is not found in the commentaries, since in the Pāḷi it is referred to with the words, 'Pierce thus, strike thus, kill thus,' the author says, 'This is another method,' etc., to show that the specific manner of action that has come down through the lineage of teachers should also be accepted by comparing it with the Pāḷi. 'Piercing' is piercing with an arrow, a spear, etc. 'Cutting' is cutting off the hands, feet, etc., with a sword, etc. 'Breaking' is splitting the head, etc., in two with a club, etc. 'Making a conch-shell head' is the act of making a conch-shell head by tearing off the skin of the skull together with the hair, scraping the skull with coarse gravel, and making it the color of a conch shell. By 'etc.' he includes the 'gruel-pot torture' and so on. The stipulation of striking or piercing particular parts of the body—such as on the chest, on the back, or on the neck—is also included under 'specific manner of action.' This is because in the commentaries, killing that has as its object a region of the body, as in the conch-shell head torture, is included there. However, as for the explanation in the Sāratthadīpanī regarding the commentary passage 'strike from the front and kill,' etc., which states: 'The front side, etc., being of the nature of the object, is included by the very grasping of the object; therefore, it says, "strike from the front," etc.'—that explanation is not tenable. This is because the performance or non-performance of the act of the conch-shell head, etc., on a region of the body is stated in the commentary in the section on the specific manner of action. For a discrepancy of object is indeed the killing of a person other than the one specified in the order, not a discrepancy regarding the part of the body ordered to be struck. Hence he says: 'Having made a mistake about the object... he kills another. Or if ordered, "Strike from the front and kill," etc... he is not bound by kamma.' But this, it seems, is said to show the absence of being bound by kamma through a mistake in the specific manner of action even with respect to the object as ordered. Therefore, instead of just saying, 'They kill without making a mistake about the object,' the stipulation of the specific manner of action is also shown by the words 'as ordered'; otherwise, the words 'as ordered' would become meaningless. And in the definition of the object, only this much is said: 'The object is the living being to be killed,' but it is not said, 'and also the part of the body to be struck as ordered.' Therefore, striking from the front, etc., is also included under the specific manner of action. This is our view; it should be investigated and accepted. By 'specific object' is meant a specific dead being, such as one's mother. By 'specific kamma' is meant a specific kind of kamma, such as an immediately resultant kamma. By 'specific offense' is meant a specific kind of offense, such as a pārājika offense.

යදා කදාචි පුබ්බණ්හෙති ආණත්තදිවසතො අඤ්ඤස්සපි යස්ස කස්සචි දිවසස්ස පුබ්බණ්හෙ. එතං ගාමෙ ඨිතන්ති ගාමො පුග්ගලනියමනත්ථං වුත්තො, න ඔකාසනියමනත්ථං, තස්මා ‘‘යත්ථ කත්ථචි මාරෙති, නත්ථි විසඞ්කෙතො’’ති වුත්තං, එතෙන කාලොකාසආවුධඉඅයාපථකිරියාවිසෙසානං නියමිච්ඡාය අසති යෙන කෙනචි පකාරෙන මරණමෙව ඉච්ඡන්තස්ස ආණාපකස්ස මුඛාරුළ්හවසෙන වුත්තස්ස දෙසකාලාදිනියමස්ස විසඞ්කෙතෙපි කම්මබද්ධොයෙවාති ඤාපිතං හොති. යො පන චිත්තෙන යත්ථ කත්ථචි යදා කදාචි යෙන කෙනචි පකාරෙන මරණමෙව ඉච්ඡන්තොපි කාලාදිවිසඞ්කෙතෙන අකුසලතො චොදනතො වා මුච්චිතුකාමො ලෙසෙන කාලාදිනියමං කරොති, තස්ස මනුස්සවිග්ගහපාරාජිකතො පරියායෙන අමුච්චනතො කාලාදිවිසඞ්කෙතෙපි කම්මබද්ධොවාති ගහෙත්වා විචාරණතො ගහෙතබ්බං, කෙචි පනෙතං න ඉච්ඡන්ති, වීමංසිතබ්බං. තුණ්ඩෙනාති [Pg.228] අග්ගකොටියා. ථරුනාති ඛග්ගමුට්ඨිනා. එතං ගච්ඡන්තන්ති ගමනෙන පුග්ගලොව නියමිතො, න ඉරියාපථො, තෙනාහ ‘‘නත්ථි විසඞ්කෙත’’න්ති.

'At any time in the morning' means in the morning of any day, even one other than the day of the order. 'This one staying in the village': the village is mentioned to specify the person, not to specify the location; therefore it is said, 'Wherever he kills, there is no deviation.' By this it is shown that when a commander desires only death by any means whatsoever, having no wish to specify time, place, weapon, posture, or specific manner of action, he is bound by kamma even if there is a deviation from the specification of place, time, etc., which was spoken merely because it came to his lips. But as for one who, though in his mind desiring death at any place, at any time, and by any means, makes a specification of time, etc., as a pretext, desiring to be freed from blame or censure for what is unwholesome—since he is not even indirectly freed from the pārājika offense involving a human being, it should be grasped through investigation that he is bound by kamma even with a deviation regarding time, etc. Some, however, do not accept this; it should be investigated. 'With the tip' means with the sharp point. 'With the hilt' means with the hilt of the sword. 'This one going': the person is specified by the act of going, not the posture; hence, it is said, 'There is no deviation.'

‘‘දීඝං මාරෙහී’’ති වුත්තෙපි දීඝසණ්ඨානානං බහුභාවතො ‘‘ඉත්ථන්නාමං එවරූපඤ්ච දීඝ’’න්ති අඤ්ඤෙසං අසාධාරණලක්ඛණෙන අනිද්දිට්ඨත්තා ‘‘අනියමෙත්වා ආණාපෙතී’’ති වුත්තං, තෙනෙවාහ ‘‘යං කිඤ්චි තාදිසං මාරෙමී’’ති. එත්ථ ච චිත්තෙන බහූසු දීඝසණ්ඨානෙසු එකං නියමෙත්වා වුත්තෙපි වාචාය අනියමිතත්තා අඤ්ඤස්මිං තාදිසෙ මාරිතෙ නත්ථි විසඞ්කෙතොති වදන්ති. අත්තානං මුඤ්චිත්වා පරපාණිම්හි පාණසඤ්ඤිතාලක්ඛණස්ස අඞ්ගස්ස අභාවතො නෙවත්ථි පාණාතිපාතොති ආහ ‘‘ආණාපකො මුච්චතී’’ති. අත්තානං උද්දිස්ස ‘‘අසුකට්ඨානෙ නිසින්න’’න්ති ඔකාසනියමෙ තස්මිං පදෙසෙ නිසින්නස්ස යස්ස කස්සචි ජීවිතින්ද්‍රියං ආරබ්භ වධකචිත්තං උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘නෙව වධකො මුච්චති න ආණාපකො’’ති. ඔකාසඤ්හි නියමෙත්වා නිද්දිසන්තො තස්මිං ඔකාසෙ නිසින්නං මාරෙතුකාමො හොති, සයං පන තදා තත්ථ නත්ථි, තස්මා ඔකාසෙන සහ තත්ථ නිසින්නස්සෙව ජීවිතින්ද්‍රියං ආරම්මණං හොති, න අත්තනොති ගහෙතබ්බං. සචෙ පන සයං තත්ථෙව නිසීදිත්වා අත්තනො නිසින්නට්ඨානමෙව නියමෙත්වා ‘‘මාරෙහී’’ති වුත්තෙපි අඤ්ඤො තත්ථ නිසින්නො මාරියති, තස්සාපි අත්තනොපි ජීවිතං ආරබ්භ වධකචෙතනා පවත්තති, පරස්මිං තත්ථ මාරිතෙ ආණාපකස්ස කම්මබද්ධොති ගහෙතබ්බං. එවරූපෙ ඨානෙ චිත්තප්පවත්තිනියමො බුද්ධවිසයො, න අඤ්ඤෙසං විසයොති ආහ ‘‘තස්මා එත්ථ න අනාදරියං කාතබ්බ’’න්ති.

Even when one is told, 'Kill the tall one,' because there are many tall figures, it is said, 'he commands without specifying,' since it was not indicated by a feature not shared by others, such as 'the tall one named so-and-so and of such a form.' For this reason, he says, 'I will kill any such one.' Here, they say that even if one among many tall figures is specified in the mind, since it is not specified by speech, there is no deviation if another such one is killed. Excluding oneself, with respect to another living being, because of the absence of the factor characterized by the perception of a living being, there is no destruction of life; therefore, he says, 'the commander is freed.' When, referring to oneself, one specifies a location, saying 'the one sitting in such-and-such a place,' an intention to kill arises concerning the life faculty of whoever is sitting in that region. Thus it is said, 'neither the killer nor the commander is freed.' For one who specifies and indicates a location intends to have killed whoever is sitting in that location, but he himself is not there at that time. Therefore, it should be understood that the life faculty of the one sitting there becomes the object, not his own. But if, having sat there oneself and having specified one's own sitting place, one says 'kill,' and another who is sitting there is killed, the volition to kill persists with respect to the life of that other person as well as one's own. When the other is killed there, it should be understood that the commander is bound by kamma. The determination of the course of the mind in such a case is the domain of a Buddha, not of others. Therefore it is said: 'Thus, one should not be heedless about this.'

එවං ආණාපෙන්තස්ස ආචරියස්ස තාව දුක්කටන්ති සචෙ ආණත්තිකො යථාධිප්පායං න ගච්ඡති, ආචරියස්ස ආණත්තික්ඛණෙ දුක්කටං. සචෙ පන සො යථාධිප්පායං ගච්ඡති, යං පරතො ථුල්ලච්චයං වුත්තං, ආණත්තික්ඛණෙ තදෙව හොති. අථ සො අවස්සං ඝාතෙති, යං පරතො ‘‘ආපත්ති සබ්බෙසං පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 174) වුත්තං, තතො ඉමස්ස ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකං හොති, න දුක්කටථුල්ලච්චයානීති ගහෙතබ්බං. තෙසම්පි දුක්කටන්ති බුද්ධරක්ඛිතාදීනම්පි ආරොචනපච්චයා දුක්කටං, ඉදඤ්ච යථාණත්තිවසෙන සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස ජීවිතා වොරොපනෙ අසති යුජ්ජති, වොරොපනෙ සති තෙසම්පි ආරොචනක්ඛණෙයෙව පාරාජිකං. පටිග්ගහිතමත්තෙති ඉදං අවස්සං පටිග්ගහණසභාවදීපනත්ථං වුත්තං, න පටිග්ගහිතක්ඛණෙයෙව ථුල්ලච්චයන්ති [Pg.229] දස්සනත්ථං. සචෙ හි සො අවස්සං පටිග්ගහෙස්සති, කම්මං පන න නිප්ඵාදෙස්සති, තදා ආචරියස්ස ආණත්තික්ඛණෙයෙව ථුල්ලච්චයං හොතීති දට්ඨබ්බං.

As for the statement, 'For a teacher giving such an order, there is an offense of wrong-doing': if the command does not go as intended, the teacher incurs an offense of wrong-doing at the moment of giving the order. But if it does go as intended, what was stated further on as a grave offense is incurred at the moment of giving the order. Then, if the one ordered inevitably kills, what was stated further on as 'an offense of defeat for all' applies; for this one, an offense of defeat is incurred at the very moment of giving the order, and it should be understood that there are no offenses of wrong-doing or grave offenses. As for the statement, 'For them too, it is an offense of wrong-doing': for Buddharakkhita and others too, there is an offense of wrong-doing conditioned by their informing. This is applicable when, in accordance with the order, the deprivation of Saṅgharakkhita's life does not occur. But if the deprivation of life does occur, then for them too, an offense of defeat is incurred at the very moment of informing. 'Merely by accepting it': this is said to show the nature of inevitable acceptance, not to show that a grave offense occurs at the very moment of acceptance. For if he will inevitably accept it but will not carry out the act, then it should be understood that the teacher incurs a grave offense at the very moment of giving the order.

මූලට්ඨස්සෙව දුක්කටන්ති ඉදං මහාඅට්ඨකථායං ආගතනයදස්සනමත්තං, න පනෙතං අත්තනා අධිප්පෙතං, තෙනාහ එවං සන්තෙතිආදි, එවං මහාඅට්ඨකථායං වුත්තනයෙන අත්ථෙ සතීති අත්ථො. පටිග්ගහණෙ ආපත්තියෙව න සියාති වධකස්ස ‘‘සාධු සුට්ඨූ’’ති මරණපටිග්ගහණෙ දුක්කටාපත්ති නෙව සියා, එවං අනොළාරිකවිසයෙපි තාව දුක්කටං, කිමඞ්ගං පන මරණපටිග්ගහණෙති දස්සනත්ථං සඤ්චරිත්තපටිග්ගහණාදි නිදස්සිතං. ‘‘අහො වත ඉත්ථන්නාමො හතො අස්සා’’ති එවං මරණාභිනන්දනදස්සනත්ථං සඤ්චරිත්තපටිග්ගහණාදිභිනන්දනෙ දුක්කටෙ සති පගෙව ‘‘අහං තං මාරෙස්සාමී’’ති මරණපටිග්ගහණෙති අධිප්පායො. පටිග්ගණ්හන්තස්සෙවෙතං දුක්කටන්ති අවධාරණෙන සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස පටිග්ගහණපච්චයා මූලට්ඨස්ස නත්ථෙව ආපත්තීති දස්සෙති, විසඞ්කෙතත්තා පඨමං ආණත්තදුක්කටමෙවස්ස හොති. කෙචි පන ‘‘මූලට්ඨස්සාපි දුක්කටමෙවා’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං එකෙන පයොගෙන ද්වින්නං දුක්කටානං අසම්භවා. පුරිමනයෙති සමනන්තරාතීතෙ අවිසක්කියදූතනිද්දෙසෙ. එතන්ති දුක්කටං. ඔකාසාභාවෙනාති මූලට්ඨස්ස ථුල්ලච්චයස්ස වුච්චමානත්තා පටිග්ගණ්හන්තස්ස දුක්කටං න වුත්තං ඔකාසාභාවෙන, න පන ආපත්තිඅභාවතොති අධිප්පායො.

As for the statement, 'For the original agent there is only an offense of wrong-doing': this is merely showing the method that comes down in the Great Commentary; it is not, however, what is intended by the author. Therefore he says, 'this being so,' etc., the meaning of which is: when the meaning is present in accordance with the method stated in the Great Commentary. As for the statement, 'In the case of acceptance, there would be no offense at all': this would mean that for the killer accepting the task of killing by saying, 'Good, very good,' there would be no offense of wrong-doing at all. To show that even in a less serious matter there is an offense of wrong-doing—what then to say of accepting the task of killing?—the case of accepting a go-between's message and so on is pointed out. The intention is this: if there is an offense of wrong-doing for rejoicing in death—for instance, 'Oh, that so-and-so might be killed!'—and for rejoicing in accepting to be a go-between and so on, how much more so for accepting the task of killing with the thought, 'I will kill him.' 'This offense of wrong-doing is only for the one who accepts': by this emphasis, he shows that for the original agent, there is no offense at all conditioned by Saṅgharakkhita's acceptance, because due to the deviation, for him there is only the initial offense of wrong-doing for the command. Some, however, say, 'For the original agent too there is only an offense of wrong-doing.' That is not correct, because it is impossible for two offenses of wrong-doing to arise from a single effort. 'By the previous method': in the immediately preceding exposition on the non-deviating messenger. 'This': the offense of wrong-doing. 'Due to lack of opportunity': the intention is that since a grave offense is stated for the original agent, an offense of wrong-doing for the one who accepts is not stated due to lack of opportunity, not because there is no offense.

175. සයං සඞ්ඝත්ථෙරත්තා ‘‘උපට්ඨානකාලෙ’’ති වුත්තං. වාචාය වාචාය දුක්කටන්ති ‘‘යො කොචි මම වචනං සුත්වා ඉමං මාරෙතූ’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන අවත්වා කෙවලං මරණාභිනන්දනවසෙනෙව වුත්තත්තා චොරාපි නාම තං න හනන්තීතිආදිවාචායපි දුක්කටමෙව වුත්තං. ද්වින්නං උද්දිස්සාති ද්වෙ උද්දිස්ස, ද්වින්නං වා මරණං උද්දිස්ස. උභො උද්දිස්ස මරණං සංවණ්ණෙන්තස්ස පයොගසමුට්ඨාපිකාය චෙතනාය එකත්තෙපි ‘‘ද්වෙ පාණාතිපාතා’’ති වත්තබ්බතාසඞ්ඛාතං බලවභාවං ආපජ්ජිත්වා පටිසන්ධිපවත්තීසු මහාවිපාකත්තා ‘‘අකුසලරාසී’’ති වුත්තං, බහූ උද්දිස්ස මරණසංවණ්ණනෙපි එසෙව නයො. තත්තකා පාණාතිපාතාති යත්තකා සංවණ්ණනං සුත්වා මරිස්සන්ති, තත්තකානම්පි වත්තමානං අනාගතඤ්ච ජීවිතින්ද්‍රියං සබ්බං ආලම්බිත්වාව චෙතනාය පවත්තනතො [Pg.230] තත්තකා පාණාතිපාතා හොන්ති, තත්තකාහි චෙතනාහි දාතබ්බං පවත්තිවිපාකං එකාව සා චෙතනා දාතුං සක්කොතීති අත්ථො, පටිසන්ධිවිපාකං පන සයඤ්ච පුබ්බාපරචෙතනා ච එකෙකමෙව දාතුං සක්කොතීති ගහෙතබ්බං.

175. Because he himself was the elder of the Saṅgha, it was said, 'at the time of attendance.' 'For every utterance, an offense of wrong-doing': because it was spoken merely out of rejoicing in death, without the intention, 'Let whoever hears my words kill this one,' even for speech such as 'Even thieves would not kill him,' an offense of wrong-doing is stated. 'Aiming at two' means aiming at two beings, or aiming at the death of two. For one who praises death aiming at both, although the volition that originates the effort is single, because it attains a powerful state designated by the fact that it should be called 'two acts of destroying life,' and because it has a great result in rebirth-linking and in the course of existence, it is called 'a mass of the unwholesome.' The same method applies also when praising death aiming at many. 'As many acts of destroying life': however many beings will die upon hearing the praise, there are that many acts of destroying life, because the volition proceeds by taking as its object the entire life faculty, both present and future, of all of them. The meaning is that that single volition alone is able to give the resultant in the course of existence that would be given by that many volitions. However, it should be understood that concerning the resultant at rebirth-linking, that volition itself, along with the preceding and subsequent volitions, is able to give only a single one.

176. යෙසං හත්ථතොති යෙසං ඤාතකපවාරිතාදීනං හත්ථතො, ඉදඤ්ච භික්ඛුනො රූපියමූලස්ස අභාවං සන්ධාය වුත්තං, අත්තනොව ධනඤ්චෙ, සයමෙව මූලං ගහෙත්වා මුඤ්චති, මූලං පන අග්ගහෙත්වාපි පොත්ථකස්ස පොත්ථකසාමිනො සන්තකත්තාපාදනමෙවෙත්ථ පමාණන්ති ගහෙතබ්බං. ලෙඛාදස්සනකොතූහලකාති සුන්දරක්ඛරං දිස්වා වා ‘‘කීදිසං නු ඛො පොත්ථක’’න්ති වා ඔලොකෙතුකාමා.

176. ‘From whose hand’: from the hand of relatives, those who have been invited, and so on. This is said with reference to a bhikkhu's lack of money for the price. If it is his own wealth, he himself takes the price and releases it. However, it should be understood that even without taking the price, the standard here is just the act of making the book the property of the book's owner. ‘Curious to see the writing’ means desirous of looking on seeing the beautiful script or on wondering, ‘I wonder what kind of book this is?’

පාණාතිපාතස්ස පයොගත්තාති සරීරතො පාණවියොජනස්ස නිට්ඨාපකපයොගත්තා. ඔපාතඛණනත්ථං පන කුදාලාදිඅත්ථාය අයොබීජසමුට්ඨාපනත්ථං අකප්පියපථවිං වා කුදාලදණ්ඩාදීනං අත්ථාය භූතගාමං විකොපෙන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. පාණාතිපාතපයොගත්තාභාවා අදින්නාදානපුබ්බපයඔගෙ විය දුතියපරියෙසනාදීසුපි එත්ථ දුක්කටට්ඨානෙ දුක්කටං, මුසාවාදාදිපාචිත්තියට්ඨානෙ පාචිත්තියමෙවාති ගහෙතබ්බං. පමාණෙති අත්තනා සල්ලක්ඛිතෙ පමාණෙ. තච්ඡෙත්වාති උන්නතප්පදෙසං තච්ඡෙත්වා. පංසුපච්ඡින්ති සබ්බන්තිමං පංසුපච්ඡිං. එත්තකං අලන්ති නිට්ඨාපෙතුකාමතාය සබ්බන්තිමපයඔගසාධිකා චෙතනා සන්නිට්ඨාපකචෙතනා, මහාඅට්ඨකථායං ‘‘එකස්මිං දිවසෙ අවූපසන්තෙනෙව පයොගෙන ඛණිත්වා නිට්ඨාපෙන්තං සන්ධාය සබ්බන්තිමා සන්නිට්ඨාපකචෙතනා වුත්තා, ඉතරාසු පන අට්ඨකථාසු ‘‘ඉමස්මිං පතිත්වා මරන්තූ’’ති අධිප්පායෙන එකස්මිං දිවසෙ කිඤ්චි ඛණිත්වා අපරස්මිම්පි දිවසෙ තතො කිඤ්චි කිඤ්චි ඛණිත්වා නිට්ඨාපෙන්තං සන්ධාය වුත්තන්ති එවං අට්ඨකථානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධො ඤාතබ්බො. අත්තනො ධම්මතායාති අජානිත්වා, පක්ඛලිත්වා වා. අරහන්තාපි සඞ්ගහං ගච්ඡන්තීති අඤ්ඤෙහි පාතියමානානං අමරිතුකාමානම්පි අරහන්තානං මරණං සම්භවතීති වුත්තං. පුරිමනයෙති ‘‘මරිතුකාමා ඉධ මරිස්සන්තී’’ති වුත්තනයෙ. විසඞ්කෙතොති මරිතුකාමානං මාරෙතුකාමානඤ්ච උද්දිස්ස ඛතත්තා අමරිතුකාමානං මරණෙ කම්මබද්ධො නත්ථීති අත්ථො.

‘Because it is an effort of destroying life’: because it is the completing effort of separating the life-faculty from the body. But for one who, for the purpose of digging a pitfall, damages unsuitable earth for the purpose of producing iron ore for a spade, etc., or who destroys plant-life for the sake of spade handles and the like, there is only an offense of expiation. Because there is no effort of destroying life, just as in the preliminary effort for theft, so too here, in cases such as searching for a companion, there is an offense of wrong-doing where an offense of wrong-doing is applicable, and an offense of expiation where an offense of expiation for false speech, etc., is applicable; this should be understood. ‘In the measure’: in the measure determined by oneself. ‘Having pared’: having pared down a high place. ‘A basket of soil’: the very last basket of soil. ‘This much is enough’: with the desire to finish, the volition that accomplishes the very last effort is the completing volition. In the Great Commentary, the ‘completing volition’ is said with reference to one who digs and finishes in a single day with an uninterrupted effort. But in the other commentaries, it is said with reference to one who, with the intention ‘Let them fall in this and die,’ digs a little on one day and then digs a little more on another day and finishes. Thus the contradiction between the commentaries should be known. ‘By its own nature’: unknowingly, or by stumbling. ‘Even arahants are included’: it is said that the death of even arahants who do not wish to die is possible when they are caused to fall by others. ‘By the previous method’: by the method stated as ‘Those who wish to die will die here.’ ‘Without specific agreement’: the meaning is that because it was dug aiming at those who wish to die and those who wish to kill, there is no karmic connection in the death of those who do not wish to die.

තත්ථ [Pg.231] පතිතං බහි නීහරිත්වාති ඉදං තත්ථ පතනපච්චයා මරණස්ස පවත්තත්තා වුත්තං. ආවාටෙ පතිත්වා ථොකං චිරායිත්වා ගච්ඡන්තං ගහෙත්වා මාරිතෙ තත්ථ පතිතරොගෙන පීළිතස්ස ගච්ඡතො පක්ඛලිත්වා පාසාණාදීසු පතනෙනාපි මරණෙපි ඔපාතඛණකො න මුච්චතීති වෙදිතබ්බං. අමරිතුකාමා වාති අධිප්පායස්ස සම්භවතො ඔපපාතිකෙ උත්තරිතුං අසක්කුණිත්වා මතෙපි පාරාජිකං වුත්තං. ‘‘නිබ්බත්තිත්වා’’ති වුත්තත්තා පතනං න දිස්සතීති චෙ? තත්ථස්ස නිබ්බත්තියෙව පතනන්ති නත්ථි විරොධො. යස්මා මාතුයා පතිත්වා පරිවත්තිතලිඞ්ගාය මතාය සො මාතුඝාතකො හොති, න කෙවලං මනුස්සපුරිසඝාතකො, තස්මා පතිතස්සෙව වසෙන ආපත්තීති අධිප්පායෙන ‘‘පතනරූපං පමාණ’’න්ති වුත්තං, ඉදං පන අකාරණං ‘‘ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙපි එකසන්තානත්තස්ස අවිගතත්තා. මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා අපි පරිවත්තලිඞ්ගං ජීවිතා වොරොපෙන්තස්ස කම්මං ආනන්තරිය’’න්ති හි අට්ඨකථායං වුත්තං. යෙන පන සභාවෙන සත්තා ජායන්ති, තෙනෙව මරන්ති, සොව තෙසං රූපන්තරග්ගහණෙපි සභාවොති ‘‘මරණරූපමෙව පමාණං, තස්මා පාචිත්තිය’’න්ති වුත්තො. පච්ඡිමො වාදො පමාණං, එවං සන්තෙ පාළියං ‘‘යක්ඛො වා පෙතො වා තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහො වා තස්මිං පතති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පතිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මරති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති කස්මා වුත්තන්ති චෙ? නායං දොසො. ‘‘යක්ඛො වා පෙතො වා’’ති හි පඨමං සකරූපං දස්සෙත්වා රූපන්තරං ගහෙත්වාපි ඨිතෙයෙව යක්ඛපෙතෙ දස්සෙතුං ‘‘තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහො වා’’ති වුත්තං. තස්මා තිරච්ඡානගතවිග්ගහො මනුස්සවිග්ගහො වා යක්ඛො වා පෙතො වාති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා. කෙචි පන ‘‘මනුස්සවිග්ගහෙන ඨිතතිරච්ඡානගතානං ආවෙණිකං කත්වා ථුල්ලච්චයං වුත්තං විය දිස්සතී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං තිරච්ඡානො වා මනුස්සවිග්ගහොති වත්තබ්බතො, අට්ඨකථාසු ච ඉමස්ස විසෙසස්ස අවුත්තත්තා. යක්ඛපෙතරූපෙන මතෙපි එසෙව නයොති ඉමිනා මරණරූපස්සෙව පමාණත්තා ථුල්ලච්චයං අතිදිසති.

There, ‘having taken out what has fallen in’ is said because death occurs on account of the condition of falling in there. It should be understood that the digger of the pitfall is not absolved if one who has fallen into the pit, after lingering for a short while, is seized and killed while leaving, nor if death occurs when one afflicted by a sickness from falling there stumbles while walking and falls on rocks and so on. Or, regarding 'those not wishing to die,' since this is a possible state of mind, if one who has been spontaneously reborn there is unable to get out and dies, an offense of defeat (pārājika) is stated. If it is said: ‘Because “having been reborn” is stated, the falling is not seen,’ there is no contradiction, for the rebirth itself is the falling. Because when a mother falls and dies after her gender has transformed, he is a matricide, not just a killer of a human male, therefore, with the intention that the offense is incurred based on the one who has fallen, it is said, ‘the form of falling is the measure.’ But this is not the reason, for it is said in the commentary: ‘Because the single continuity has not departed even with the change of gender, for one who deprives a human mother or father of life, even one whose gender has changed, the kamma is an immediate resultant.’ But beings are born with a certain nature and die with that same nature; that is their nature even when they have taken on another form. Thus it is said: ‘The form of death is the measure; therefore, it is a pācittiya.’ The latter opinion is the standard. If this is so, why is it stated in the Pāli: ‘If a yakkha, a ghost, or a being in animal form with a human appearance falls in, it is an offense of wrong conduct. If, having fallen in, a painful feeling arises, it is an offense of wrong conduct. If it dies, it is an offense of grave transgression’? There is no fault here. For ‘a yakkha or a ghost’ is said first to show their own form, and then ‘or a being in animal form with a human appearance’ is said to show yakkhas and ghosts who remain even after taking on another form. Therefore, the construction here should be made thus: a yakkha or a ghost that has the form of an animal or the form of a human. Some, however, say: ‘It seems that a grave transgression is stated as a special case for animals that have a human appearance.’ This is not right, because it should be stated as ‘an animal, or one with a human form,’ and because this distinction is not mentioned in the commentaries. By the phrase, ‘Even if one dies in the form of a yakkha or a peta, this is the same method,’ it applies the grave transgression by extension, because the form at the time of death is the measure.

මුධාති අමූලෙන. සො නිද්දොසොති තෙන තත්ථ කතපයොගස්ස අභාවතො, යදි පන සොපි තත්ථ කිඤ්චි කරොති, න මුච්චති එවාති දස්සෙන්තො එවං පතිතාතිආදිමාහ. තත්ථ එවන්ති එවං මයා කතෙති අත්ථො[Pg.232]. න නස්සිස්සන්තීති අදස්සනං න ගමිස්සන්ති, න පලායිස්සන්තීති අධිප්පායො. සුඋද්ධරා වා භවිස්සන්තීති ඉදං ගම්භීරස්ස ඔපාතස්ස පූරණෙ පයොජනදස්සනං. උත්තානෙ කතෙ ඔපාතෙ සීඝං අම්හෙහි ගහෙත්වා මාරෙතුං සුඋද්ධරා භවිස්සන්තීති අධිප්පායො. විප්පටිසාරෙ උප්පන්නෙති මූලට්ඨං සන්ධාය වුත්තං. යදි පන පච්ඡිමොපි ලභිත්වා තත්ථ වුත්තප්පකාරං කිඤ්චි කත්වා පුන විප්පටිසාරෙ උප්පන්නෙ එවං කරොති, තස්සාපි එසෙව නයො. ජාතපථවී ජාතාති ඊදිසෙ පුන අඤ්ඤෙන ඔපාතෙ ඛතෙ තදා මුච්චතීති දස්සනත්ථං වුත්තං, ජාතපථවීසදිසං කත්වා පුන සුට්ඨු කොට්ටෙත්වා දළ්හතරං පූරිතෙපි මුච්චතියෙවාති ගහෙතබ්බං.

'In vain' means without basis. He is without fault because he has made no effort there. But to show that if he too does something there, he is not absolved, he says, 'Thus they fall,' and so on. Therein, 'thus' means 'done by me in this way.' 'They will not be lost' means they will not disappear, they will not flee; this is the intention. 'Or they will be easy to pull out': this shows the purpose in filling up a deep pit. The intention is: 'When the pit has been made shallow, they will be easy for us to pull out, to be seized and killed quickly.' 'When regret has arisen' is said with reference to the original agent. But if a later person, having obtained it, does something of the kind described there, and then, when regret has arisen again, acts in this way, for him too the same method applies. 'The original ground has come to be' is said to show that if another pit like this is then dug by another, the original agent is absolved. It should be understood that one is absolved even if one makes it like the original ground, and then, having pounded it well, fills it in more firmly.

ථද්ධතරන්ති ථිරකරණත්ථං අපරාපරාය පාසයට්ඨියා සද්ධිං බන්ධිත්වා වා තමෙව වා සිථිලභූතපාසං ථද්ධතරං බන්ධිත්වා ඨපෙති. ඛාණුකන්ති පාසයට්ඨිබන්ධනඛාණුකං. තත්ථජාතකයට්ඨිං ඡින්දිත්වා මුච්චතීති ඉදං අරඤ්ඤෙ යථාඨිතමෙව දණ්ඩං මූලෙ අච්ඡින්දිත්වා පාසබන්ධනයොග්ගං කත්වා ඨපිතත්තා තත්ථ අඤ්ඤොපි කොචි පාසං බන්ධෙය්‍ය, මූලට්ඨො න මුච්චති, තං පන මූලෙපි ඡින්දිත්වා ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කත්වා මුච්චතීති දස්සනත්ථං වුත්තං. රජ්ජුකෙති වාකෙහි එකවාරං වට්ටිතරජ්ජුකෙ. සයං වට්ටිතන්ති තනුකවට්ටිතං දිගුණතිගුණතාපාදනෙන අත්තනා වට්ටිතං. උබ්බට්ටෙත්වාති පාකතිකං කත්වා. ගොපෙන්තොපීති හීරං හීරං කත්වා ගොපෙන්තොපි.

'More firmly': In order to make it firm, one sets it up having tied it together with another noose-stick, or having tied the same loose noose more firmly. 'The stake' means the stake for tying the noose-stick. 'Having cut the stick that grew there, one is absolved': this is said to show that because one has set up a stick in the forest just as it stood, making it suitable for tying a noose without cutting it at the root, someone else could tie a noose there, and the original agent is not absolved; but if one cuts it even at the root and breaks it into pieces, one is absolved. 'A cord' means a rope twisted once from bark fibers. 'Twisted by oneself' means a thinly twisted rope made double or triple by oneself. 'Having untwisted' means having made it as it was originally. 'Even while hiding it' means even hiding it by tearing it into strips.

177. ආලම්බනරුක්ඛො වාති තත්ථජාතකං සන්ධාය වුත්තං. තදත්ථමෙව කත්වාති මාරණත්ථමෙව අයොබීජසමුට්ඨාපනාදිනා වාසිආදිං සත්ථං කාරෙත්වා. පාකතිකන්ති අඤ්ඤෙහි කතං පකතිසත්ථමෙව ලභිත්වා මූලට්ඨෙන ඨපිතං හොතීති අත්ථො. මුච්චතීති මූලට්ඨො මුච්චති. විසමණ්ඩලන්ති මඤ්චපීඨාදීසු ආලිත්තං විසමණ්ඩලං.

177. 'Or a support tree' is said with reference to one that grew there. 'Having made it for that very purpose' means having had a weapon such as an adze made for the purpose of killing by means of producing iron ore and so on. 'Natural' means an ordinary weapon made by others, which, having been obtained, is placed by the original agent. 'Is absolved' means the original agent is absolved. 'A circle of poison' means a circle of poison smeared on beds, chairs, and so on.

වත්වා අසිං උපනික්ඛිපතීති එත්ථ මුඛෙන අවත්වා මනසාව චින්තෙත්වා උපනික්ඛිපනෙපි එසෙව නයො. පුරිමනයෙනාති යෙසං හත්ථතො මූලං ගහිතන්තිආදිනා. විසභාගරොගො නාම කුට්ඨාදිවිරූපභාවතො, ගණ්ඩපීළකාදි වා ජීවිතප්පවත්තියා පච්චනීකත්තා.

'Having spoken, he places a sword nearby': here, the same method applies even if he places it nearby having thought of it only with his mind, without speaking with his mouth. 'By the previous method' refers to the passage beginning, 'from whose hand the root was taken.' A dissimilar disease is so called because of the disfigurement from leprosy and so on, or because boils, abscesses, and so on are inimical to the continuation of life.

178. මනාපියෙපි එසෙව නයොති එතෙන මනාපියං රූපං උපසංහරතීති එත්ථ යං වා මනාපරූපං, තස්ස සමීපෙ ඨපෙති, අත්තනා වා මනාපියෙන රූපෙන [Pg.233] සමන්නාගතො තිට්ඨතීතිආදි යොජෙතබ්බන්ති දස්සෙති. අලඞ්කරිත්වා උපසංහරතීති ‘‘අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරතූ’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන උපසංහරති, තෙනෙව ‘‘සචෙ උත්තසිත්වා මරති, විසඞ්කෙතො’’ති වුත්තං. අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරතීති එත්ථ පාරාජිකොති පාඨසෙසො දට්ඨබ්බො. මහාකච්ඡු නාම වල්ලිඵලවිසෙසො, යස්ස මජ්ජාරපාදස්සෙව සණ්ඨානං දුක්ඛසම්ඵස්සානි සුඛුමලොමානි ච හොන්ති. හංසපුප්ඵන්ති හංසාදීනං පක්ඛලොමං සන්ධාය වදන්ති. අත්තනො ධම්මතාය මරති, අනාපත්තීති පාරාජිකං සන්ධාය වුත්තං දුක්කටා න මුච්චනතො.

178. 'Even in the case of an agreeable form, the method is the same': by this it shows that here, in 'he presents an agreeable form,' one should connect it thus: 'whatever is an agreeable form, he places it near him, or he himself stands by endowed with an agreeable form,' and so on. 'Having adorned it, one presents it': one presents it with the intention, 'Let him die by withering away from not obtaining it.' For that reason it is said: 'If he dies from being startled, it is unintentional.' In the phrase 'he dies by withering away from not obtaining it,' the word 'pārājika' should be seen as the rest of the text. Mahākacchu is a particular kind of vine fruit, which has the shape of a cat's paw and has fine hairs that are painful to the touch. 'Swan-flower': they say this with reference to the wing-feathers of swans and other birds. 'He dies by his own nature, there is no offense': this is said with reference to a pārājika, because one is not absolved from an offense of wrong conduct.

179. අසඤ්චිච්චාති ඉදං මරණසංවත්තනිකඋපක්කමස්ස අසල්ලක්ඛණං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ඉමිනා උපක්කමෙනාතිආදි. අජානන්තස්සාති ඉදං පන මරණසංවත්තනිකවිසාදිඋපක්කමකරණස්ස අජානනං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ඉමිනා අයං මරිස්සතීතිආදි. න මරණාධිප්පායස්සාති ඉදං දුක්ඛුප්පාදකං උපක්කමන්ති ජානන්තස්සාපි මරණාධිප්පායස්ස අභාවං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ මරණං අනිච්ඡන්තස්සාතිආදි. අනුප්පබන්ධාභාවාති දොමනස්සවීථීනං නිරන්තරප්පවත්තිඅභාවා.

179. 'Unintentionally': this is said with reference to not noticing that the undertaking is conducive to death; therefore he says, 'by this undertaking,' etc. 'Of one not knowing': this is said with reference to not knowing that one is undertaking a procedure involving poison, etc., that is conducive to death; therefore he says, 'by this he will die,' etc. 'Of one without intention for death': this is said with reference to the absence of an intention for death even while knowing that the undertaking produces suffering; therefore he says, 'not wishing for death,' etc. 'Because of the absence of continuity' means because of the absence of an uninterrupted occurrence of series of painful mental states.

පදභාජනීයවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of the commentary on the Analysis of Terms is concluded.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Decided Cases

180. වොහාරවසෙනාති පුබ්බභාගවොහාරවසෙන, මරණාධිප්පායස්ස සන්නිට්ඨාපකචෙතනාක්ඛණෙ කරුණාය අභාවතො කාරුඤ්ඤෙන පාසෙ බද්ධසූකරමොචනං (පාරා. 153) විය න හොතීති අධිප්පායො. ‘‘යථායුනා’’ති වුත්තමෙවත්ථං ‘‘යථානුසන්ධිනා’’ති පරියායන්තරෙන වුත්තං. හෙට්ඨා කිස්මිඤ්චි විජ්ජමානෙ සාටකං වලිං ගණ්හාතීති ආහ ‘‘යස්මිං වලි න පඤ්ඤායතී’’ති. පටිවෙක්ඛණඤ්චෙතං ගිහීනං සන්තකෙ එවාති දට්ඨබ්බං. පාළියං මුසලෙ උස්සිතෙති අඤ්ඤමඤ්ඤං උපත්ථම්භෙත්වා ද්වීසු මුසලෙසු භිත්තිං අපස්සාය ඨපිතෙසූති අත්ථො. උදුක්ඛලභණ්ඩිකන්ති උදුක්ඛලත්ථාය ආනීතං දාරුභණ්ඩං. පරිබන්ධන්ති භොජනපරිබන්ධං, භොජනන්තරායන්ති වුත්තං හොති.

180. As for 'by way of conventional usage,' it means by way of conventional usage in the earlier part. The meaning is that, due to the absence of compassion at the moment of the completing volition of one with the intention to cause death, it is not like the releasing of a pig bound in a snare with compassion. The meaning stated as 'according to lifespan' is stated by another term as 'according to connection.' When something is present underneath, the cloth takes a fold; therefore, he says, 'in which a fold is not perceived.' And this reflection should be understood as pertaining only to the belongings of householders. In the Pāḷi, as for `musale ussite` (raised on a pestle), the meaning is: when two pestles are placed supporting one another, leaning against a wall. As for `udukkhalabhaṇḍikaṃ` (mortar equipment), it means the wooden item brought for the purpose of a mortar. As for `paribandhaṃ` (obstruction), it means an obstruction to food, an impediment to food, is what is said.

181. අග්ගකාරිකන්ති [Pg.234] එත්ථ කාරික-සද්දස්ස භාවවචනත්තා ‘‘අග්ගකිරිය’’න්ති අත්ථං වත්වාපි යස්මා කිරියං දාතුං න සක්කා, තස්මා දානසඞ්ඛාතාය අග්ගකිරියාය යුත්තපිණ්ඩපාතමෙව ඉධ උපචාරයුත්තියා අග්ගකිරියාති ගහෙතබ්බන්ති ආහ පඨමං ලද්ධපිණ්ඩපාතන්තිආදි.

181. Here, in the word `aggakārikaṃ`, because the word `kārika` is an abstract noun, even after stating the meaning as `aggakiriya` (supreme action), since an action cannot be given, therefore, only the almsfood associated with the supreme action designated as 'giving' should be taken here as `aggakiriya` by way of figurative usage. For this reason, he says, 'the first-received almsfood,' and so on.

182-3. දණ්ඩමුග්ගරනිඛාදනවෙමාදීනං වසෙනාති එත්ථ දණ්ඩො නාම දීඝදණ්ඩො. මුග්ගරො නාම රස්සො. වෙමං නාම තන්තවායානං වත්ථවායනඋපකරණං, යෙන වීතං තන්තං ඝට්ටෙන්ති. විභත්තිබ්‍යත්තයෙනාති විභත්තිවිපරිණාමෙන. විසෙසාධිගමොති සමාධි විපස්සනා ච. විසෙසාධිගමන්ති ලොකුත්තරධම්මපටිලාභං. බ්‍යාකරිත්වාති ආරොචෙත්වා, ඉදඤ්ච විසෙසස්ස අධිගතභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. අධිගතවිසෙසා හි දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං ලජ්ජීභික්ඛූනං අවස්සං අධිගමං බ්‍යාකරොන්ති, අධිගතවිසෙසෙන පන අබ්‍යාකරිත්වාපි ආහාරං උපච්ඡින්දිතුං න වට්ටති, අධිගමන්තරායවිනොදනත්ථමෙව ආහාරූපච්ඡෙදස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා තදධිගමෙ සො න කාතබ්බොව. කිං පනාධිගමං ආරොචෙතුං වට්ටතීති ආහ සභාගානන්තිආදි. භණ්ඩකං වා ධොවන්තාති චීවරං වා ධොවන්තා. ධොවනදණ්ඩකන්ති චීවරධොවනදණ්ඩං.

Here, regarding 'by means of a stick, mallet, digging tool, shuttle, and so on': a `daṇḍa` is a long stick. A `muggaro` is a short, thick mallet. A `vema` is a weaver's tool for weaving cloth, with which they strike the stretched thread. As for `vibhattibyattayena`, it means by a change of case ending. As for `visesādhigamo`, it is concentration and insight. As for `visesādhigamaṃ`, it is the attainment of a supramundane state. As for `byākaritvā`, it means having announced; and this is said to show the state of having attained distinction. Indeed, those who have attained distinction must declare their attainment to conscientious monks for the purpose of [others] following their example. However, for one who has attained distinction, it is not proper to interrupt the meal even without having declared it, because the interruption of a meal is permitted only for the sake of dispelling obstacles to attainment; when that attainment is reached, that [interruption] should not be done at all. But is it proper to announce the attainment? For this reason, he says, 'to those of like-minded companions,' and so on. As for 'or washing an item,' it means or washing a robe. As for `dhovanadaṇḍakaṃ`, it is a stick for washing a robe.

185. මද්දාපෙත්වා පාතෙති, විසඞ්කෙතොති යථාණත්තියා අකතත්තා වුත්තං, යදි පන ආණාපකො මද්දනම්පි මද්දාපනම්පි සන්ධාය වොහාරවසෙන ‘‘මද්දිත්වා පාතෙහී’’ති වදති, විසඞ්කෙතො නත්ථීති වෙදිතබ්බං. ‘‘මරණවණ්ණං වා සංවණ්ණෙය්‍යා’’ති (පාරා. 171) වුත්තත්තා ආහ ‘‘පරියායො නාම නත්ථී’’ති, පරියායෙන ආපත්තිමොක්ඛො න හොතීති අධිප්පායො. අවිජායනත්ථාය ගබ්භග්ගහණතො පුරෙතරමෙව භෙසජ්ජං දෙන්තස්ස කුච්ඡියං උප්පජ්ජිත්වා ගබ්භො විනස්සතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන දින්නෙ තථාමරන්තානං වසෙන කම්මබද්ධො, කුච්ඡියං න උප්පජ්ජිස්සතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන දින්නෙ උප්පජ්ජිත්වා මරතු වා මා වා, නෙවත්ථි කම්මබද්ධො.

185. As for 'having caused it to be trampled, he makes it fall; this is a deviation from the signal,' this is said because it was not done according to the instruction. However, if the one giving the order, intending both the trampling and the causing to be trampled, says by way of conventional usage, 'Having trampled it, make it fall,' it should be known that there is no deviation from the signal. Because it is said, 'Or one might praise the beauty of death,' he says, 'There is no indirect way.' The meaning is that there is no release from an offense by an indirect way. For one who gives medicine for the purpose of non-conception even before conception: if it is given with this intention, 'Having arisen in the womb, the fetus will be destroyed,' then in the case of those dying in that way, one is bound by kamma. If it is given with this intention, 'It will not arise in the womb,' then whether it arises and dies or not, one is not bound by kamma.

සහධම්මිකානන්ති එකස්ස සත්ථු සාසනෙ සහසික්ඛමානධම්මානං, සහධම්මෙ වා සික්ඛාපදෙ සික්ඛනභාවෙන නියුත්තානං. සමසීලසද්ධානන්තිආදිනා දුස්සීලානං භින්නලද්ධිකානඤ්ච අකාතුම්පි ලබ්භතීති දස්සෙති. ඤාතකපවාරිතට්ඨානතොති [Pg.235] අත්තනො තෙසං වා ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො. අරියෙහි අකතා අයුත්තවසෙන අකතපුබ්බා විඤ්ඤත්ති අකතවිඤ්ඤත්ති.

As for `sahadhammikānaṃ` (co-religionists), it refers to those who have the nature of practicing together in the dispensation of one Teacher, or those who are engaged in the practice of the training rules in the co-dhamma. By 'of similar virtue and faith,' and so on, it is shown that it is permissible not to treat the immoral and those of different views. As for `ñātakapavāritaṭṭhānato` (from a place of relatives or invitation), it means from one's own or their place of relatives or invitation. An `akataviññatti` is a request not previously made by the Noble Ones because it is improper.

පටියාදියතීති සම්පාදියති. අකාතුං න වට්ටතීති එත්ථ දුක්කටං වදන්ති, අයුත්තතාවසෙනෙව පනෙත්ථ අකරණපටික්ඛෙපො යුත්තො, න ආපත්තිවසෙනාති ගහෙතබ්බං. යාව ඤාතකා පස්සන්තීති යාව තස්ස ඤාතකා පස්සන්ති.

As for `paṭiyādiyati`, it means it is accomplished. Here, regarding 'it is not proper not to do,' they say it is a `dukkaṭa` offense. Here, the prohibition against not doing is stated only on account of its being improper, not on account of an offense; thus it should be understood. As for `yāva ñātakā passanti` (as long as relatives see), it means for as long as his relatives see.

පිතුභගිනී පිතුච්ඡා. මාතුභාතා මාතුලො. නප්පහොන්තීති කාතුං න සක්කොන්ති. න යාචන්තීති ලජ්ජාය න යාචන්ති. ‘‘ආභොගං කත්වා’’ති වුත්තත්තා අඤ්ඤථා දෙන්තස්ස ආපත්තියෙව. කෙචි පන ‘‘ආභොගං අකත්වාපි දාතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං භෙසජ්ජකරණස්ස පාළියං ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 187) එවං අන්තරාපත්තිදස්සනවසෙන සාමඤ්ඤතො පටික්ඛිත්තත්තා, අට්ඨකථායං අවුත්තප්පකාරෙන කරොන්තස්ස සුත්තෙනෙව ආපත්ති සිද්ධාති දට්ඨබ්බා, තෙනෙව අට්ඨකථායම්පි ‘‘තෙසඤ්ඤෙව සන්තක’’න්තිආදි වුත්තං. අඤ්ඤෙසන්ති අසාලොහිතානං, තෙනාහ එතෙසං පුත්තපරම්පරායාතිආදි. කුලපරිවට්ටොති කුලස්මිං ඤාතිපරම්පරා. භෙසජ්ජං කරොන්තස්සාති යථාවුත්තවිධිනා කරොන්තස්ස, ‘‘තාවකාලිකං දස්සාමී’’ති ආභොගං අකත්වා දෙන්තස්සාපි පන අන්තරාපත්ති දුක්කටං විනා මිච්ඡාජීවං වා කුලදූසනං වා න හොතියෙව, තෙනාහ – ‘‘වෙජ්ජකම්මං වා කුලදූසකාපත්ති වා න හොතී’’ති. ඤාතකානඤ්හි සන්තකං යාචිත්වාපි ගහෙතුං වට්ටති, තස්මා තත්ථ කුලදූසනාදි න සියා. සබ්බපදෙසූති ‘‘චූළමාතුයා’’තිආදීසු සබ්බපදෙසු.

A father's sister is a `pitucchā` (paternal aunt). A mother's brother is a `mātulo` (maternal uncle). As for `nappahonti` (they are not able), it means they are not able to do it. As for `na yācanti` (they do not ask), it means they do not ask out of shame. Because it is said, 'having reflected,' for one who gives otherwise, there is indeed an offense. Some, however, say, 'It is proper to give even without reflecting,' but that is not correct. This is because the making of medicine is generally prohibited in the Pāḷi by showing an intermediate offense, as in 'There is no Pārājika offense for a monk, but there is a Dukkaṭa offense.' It should be understood that for one who acts in a way not mentioned in the commentary, the offense is established by the Sutta itself. For that very reason, in the commentary too, it is said, 'belonging only to them,' and so on. As for `aññesaṃ` (of others), it means of non-relatives; therefore, he says, 'of their line of descendants,' and so on. As for `kulaparivaṭṭo`, it is the succession of relatives in a family. As for 'for one making medicine,' it means for one doing so according to the stated method. However, for one who gives without reflecting, 'I will give it temporarily,' apart from the intermediate Dukkaṭa offense, there is no wrong livelihood or corrupting of families at all. Therefore, he says, 'There is no medical practice or an offense of corrupting a family.' Indeed, it is proper to take what belongs to relatives even after asking for it; therefore, in that case, there would be no corrupting of families, etc. As for `sabbapadesu` (in all instances), it means in all instances, such as 'of the younger mother,' and so on.

උපජ්ඣායස්ස ආහරාමාති ඉදං උපජ්ඣායෙන ‘‘මම ඤාතකානං භෙසජ්ජං ආහරථා’’ති ආණත්තෙහි කත්තබ්බවිධිදස්සනත්ථං වුත්තං, ඉමිනා ච සාමණෙරාදීනං අපච්චාසායපි පරජනස්ස භෙසජ්ජකරණං න වට්ටතීති දස්සෙති. වුත්තනයෙන පරියෙසිත්වාති ඉමිනා ‘‘භික්ඛාචාරවත්තෙන වා’’ති ඉමිනා, ‘‘ඤාතිසාමණෙරෙහී’’ති ඉමිනා ච වුත්තමත්ථං අතිදිසති. අපච්චාසීසන්තෙනාති ආගන්තුකචොරාදීනං කරොන්තෙනාපි ‘‘මනුස්සා නාම උපකාරකා හොන්තී’’ති අත්තනො තෙහි ලාභං අපත්ථයන්තෙන. පච්චාසාය කරොන්තස්ස පන වෙජ්ජකම්මකුලදූසනාදිදොසො හොතීති අධිප්පායො. ‘‘එවං උපකාරෙ කතෙ සාසනගුණං [Pg.236] ඤත්වා පසීදන්ති, සඞ්ඝස්ස වා උපකාරකා හොන්තී’’ති කරණෙ පන දොසො නත්ථි. කෙචි පන ‘‘අපච්චාසීසන්තෙන ආගන්තුකාදීනං පටික්ඛිත්තපුග්ගලාදීනම්පි දාතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං කත්තබ්බාකත්තබ්බට්ඨානවිභාගස්සනිරත්ථකත්තප්පසඞ්ගතො ‘‘අපච්චාසීසන්තෙන සබ්බෙසං දාතුං කාතුඤ්ච වට්ටතී’’ති එත්තකමත්තස්සෙව වත්තබ්බතො. අපච්චාසීසනඤ්ච මිච්ඡාජීවකුලදූසනාදිදොසනිසෙධනත්ථමෙව වුත්තං භෙසජ්ජකරණසඞ්ඛතාය ඉමිස්සා අන්තරාපත්තියා මුච්චනත්ථං ආගන්තුකචොරාදීනං අනුඤ්ඤාතානං දානෙනෙව තාය ආපත්තියා මුච්චනතොති ගහෙතබ්බං. තෙනෙව අපච්චාසීසන්තෙනාපි අකාතබ්බට්ඨානං දස්සෙතුං සද්ධං කුලන්තිආදි වුත්තං. පුච්ඡන්තීති ඉමිනා දිට්ඨදිට්ඨරොගීනං පරියායෙනාපි වත්වා විචරණං අයුත්තන්ති දස්සෙති. පුච්ඡිතස්සාපි පන පච්චාසීසන්තස්ස පරියායකථාපි න වට්ටතීති වදන්ති.

The statement 'We will bring for the preceptor' is said to show the procedure to be followed by disciples instructed by their preceptor, 'Bring medicine for my relatives.' This also shows that for novices and others, preparing medicine for an unrelated person is not allowed, even without expectation. By 'having searched in the way that was stated,' it refers to the meaning stated in 'by the practice of alms-round' and 'by relatives and novices.' 'Without expectation' means that even when treating visitors, thieves, and others, one does not desire gain from them, thinking, 'People are indeed helpful.' For one who acts with expectation, however, the intention is that there are faults such as improper medical practice, corrupting families, and so on. But there is no fault in acting with the thought, 'When helped in this way, they will recognize the virtues of the Teaching and gain faith, or they will become supporters of the Sangha.' Some, however, say, 'Without expectation, it is permissible to give to visitors and others, and even to rejected individuals.' This is not proper, because the distinction between what should and should not be done would become pointless, and because it would only need to be said, 'Without expectation, it is permissible to give to and act for everyone.' Furthermore, the rule of not expecting is stated only to prevent faults such as wrong livelihood and corrupting families; it is not stated for the purpose of being released from this intermediate offense known as practicing medicine, for it should be understood that for permitted persons such as visitors and thieves, one is released from that offense simply by giving. For that very reason, to show a case where something should not be done even without expectation, 'a faithful family,' and so on, are mentioned. By 'they ask,' it is shown that for patients seen repeatedly, it is improper to go about making arrangements after speaking in a roundabout way. They say that for one who is asked, if he has expectation, even indirect speech is not allowed.

සමුල්ලපෙසීති අපච්චාසීසන්තො එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං කථං සමුට්ඨාපෙසි. ආචරියභාගොති විනයාචාරං අකොපෙත්වා භෙසජ්ජාචික්ඛණෙන වෙජ්ජාචරියභාගොති අත්ථො. පුප්ඵපූජනත්ථාය සම්පටිච්ඡියමානං රූපියං අත්තනො සන්තකත්තභජනෙන නිස්සග්ගියමෙවාති ආහ ‘‘කප්පියවසෙන ගාහාපෙත්වා’’ති, ‘‘අම්හාකං රූපියං න වට්ටති, පුප්ඵපූජනත්ථං පුප්ඵං වට්ටතී’’තිආදිනා පටික්ඛිපිත්වා කප්පියෙන කම්මෙන ගාහාපෙත්වාති අත්ථො.

'He conversed' means that without expectation, he thus stirred up conversation with one another. 'Teacher's portion' means the portion of a teacher of medicine, by indicating medicine without violating the discipline and conduct. Regarding the silver received for the purpose of flower offerings, since it becomes one's own property, it is indeed subject to forfeiture; hence he said, 'having it taken through allowable means.' The meaning is: having refused it by saying, 'Silver is not suitable for us, but flowers are suitable for flower offerings,' and so on, one should have it taken through an allowable action.

යදි ‘‘පරිත්තං කරොථා’’ති වුත්තෙ කරොන්ති, භෙසජ්ජකරණං විය ගිහිකම්මං විය හොතීති ‘‘න කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ‘‘පරිත්තං භණථා’’ති වුත්තෙ පන ධම්මජ්ඣෙසනත්තා අනජ්ඣිට්ඨෙනපි භණිතබ්බො ධම්මො, පගෙව අජ්ඣිට්ඨෙනාපීති ‘‘කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං. චාලෙත්වා සුත්තං පරිමජ්ජිත්වාති ඉදං ‘‘පරිත්තාණං එත්ථ පවෙසෙමී’’ති චිත්තෙන එවං කතෙ පරිත්තාණා තත්ථ පවෙසිතා නාම හොතීති වුත්තං. විහාරතො…පෙ… දුක්කටන්ති ඉදං අඤ්ඤාතකගහට්ඨෙ සන්ධාය වුත්තන්ති වදන්ති. පාදෙසු උදකං ආකිරිත්වාති ඉදං තස්මිං දෙසෙ චාරිත්තවසෙන වුත්තං. වුත්තඤ්හි ‘‘තත්ථ පාළියා නිසින්නානං භික්ඛූනං පාදෙසු රොගවූපසමනාදිඅත්ථාය උදකං සිඤ්චිත්වා පරිත්තං කාතුං සුත්තඤ්ච ඨපෙත්වා ‘පරිත්තං භණථා’ති වත්වා ගච්ඡන්ති. එවඤ්හි කරියමානෙ යදි පාදෙ අපනෙන්ති, මනුස්සා තං අවමඞ්ගලන්ති මඤ්ඤන්ති, රොගො වා න වූපසමිස්සතී’’ති. තෙනාහ ‘‘න පාදා අපනෙතබ්බා’’ති. මතසරීරදස්සනෙ විය කෙවලං සුසානදස්සනෙපි ‘‘ඉදං ජාතානං සත්තානං ඛයගමනට්ඨාන’’න්ති මරණසඤ්ඤා උප්පජ්ජතීති [Pg.237] ආහ ‘‘සීවථිකදස්සනෙ…පෙ… ‘මරණස්සතිං පටිලභිස්සාමා’ති කම්මට්ඨානසීසෙන ගන්තුං වට්ටතී’’ති. ලෙසකප්පං අකත්වා සමුප්පන්නසුද්ධචිත්තෙන ‘‘පරිවාරත්ථාය ආගච්ඡන්තූ’’ති වුත්තෙපි ගන්තුං වට්ටති.

If, when it is said, 'Perform a protective recitation,' they do so, it becomes like preparing medicine or like a householder's work; therefore it was said, 'It should not be done.' But if it is said, 'Recite a protective recitation,' then because it is a request for the Dhamma, the Dhamma should be recited even when not requested, so how much more so when requested; therefore it was said, 'It should be done.' 'Having shaken the thread and swept around': this was said because when one does so with the thought, 'I will introduce the protective power here,' the protective power is said to have been introduced there. 'From the monastery... an offense of wrong-doing': this, they say, was spoken with reference to unrelated householders. 'Having sprinkled water on the feet': this was said in accordance with the custom in that region. For it was said: 'There, for the purpose of pacifying illness and so on, they sprinkle water on the feet of the bhikkhus seated in a row, and after placing the thread, they say, "Recite a protective recitation," and depart. If, while this is being done, they withdraw their feet, people consider it inauspicious, or they think the illness will not be pacified.' Therefore he said: 'The feet should not be withdrawn.' Just as in seeing a corpse, so even in merely seeing a charnel ground, the perception of death arises thus: 'This is the place where born beings go to their destruction.' Therefore he said: 'At the sight of a charnel ground... it is permissible to go under the heading of a meditation subject, thinking, "We will obtain mindfulness of death."' Even without making a pretext, it is permissible to go with a spontaneously arisen pure mind if it is said, 'Come for the sake of the retinue.'

අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතොති අග්ගහිතඅග්ගො, අපරිභුත්තොති අත්ථො. කහාපණග්ඝනකො හොතීති ඉමිනා දායකෙහි බහුබ්‍යඤ්ජනෙන සම්පාදෙත්වා සක්කච්චං දින්නභාවං දීපෙති. ථාලකෙති සඞ්ඝිකෙ කංසාදිමයෙ ථාලකෙ, පත්තොපි එත්ථ සඞ්ගය්හති. න වට්ටතීති ඉමිනා දුක්කටන්ති දස්සෙති. දාමරිකචොරස්සාති රජ්ජං පත්ථෙන්තස්ස පාකටචොරස්ස. අදීයමානෙපි ‘‘න දෙන්තී’’ති කුජ්ඣන්තීති සම්බන්ධො. ආමිසස්ස ධම්මස්ස ච අලාභෙන අත්තනො පරස්ස ච අන්තරෙ සම්භවන්තස්ස ඡිද්දස්ස ච විවරස්ස පටිසන්ථරණං පිදහනං පටිසන්ථාරො, සො පන ධම්මාමිසවසෙන දුවිධො. තත්ථ ආමිසපටිසන්ථාරං සන්ධාය ‘‘කස්ස කාතබ්බො, කස්ස න කාතබ්බො’’ති වුත්තං. ‘‘ආගන්තුකස්ස වා…පෙ… කත්තබ්බො යෙවා’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං පාකටං කාතුං ආගන්තුකං තාවාතිආදිමාහ. ඛීණපරිබ්බයන්ති ඉමිනා අගතිභාවං කාරුඤ්ඤභාජනතඤ්ච දස්සෙති, තෙන ච තබ්බිධුරානං සමිද්ධානං දායකාදීනං ආගන්තුකත්තෙපි දාතුං න වට්ටතීති සිද්ධං හොති. තණ්ඩුලාදිම්හි දාතබ්බෙ සති ‘‘අවෙලායං…පෙ… න වත්තබ්බො’’ති වුත්තං. ‘‘අපච්චාසීසන්තෙනා’’ති වත්වා පච්චාසීසනප්පකාරං දස්සෙතුං මනුස්සා නාමාතිආදි වුත්තං. අනනුඤ්ඤාතානං පන අපච්චාසීසන්තෙනාපි දාතුං න වට්ටති සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතත්තා, පච්චාසීසාය පන සති කුලදූසනම්පි හොති.

'Untouched almsfood' means its best part has not been taken, that is, it has not been consumed. 'It is worth a kahāpaṇa': by this it shows that it was prepared with many accompaniments and given respectfully by the donors. 'In a bowl' means in a communal bowl made of bronze or the like; the alms bowl is also included here. 'It is not allowable': by this it shows that it is an offense of wrong-doing. 'Of a Dāmarika thief' means of a notorious thief who is aspiring to rule the kingdom. The connection is: even when it is not being given, they get angry, thinking, 'They are not giving.' The mending—the covering—of a gap or breach that arises between oneself and others from not receiving material things and the Dhamma is hospitality (paṭisanthāra); this is twofold, by way of material things and the Dhamma. In this context, with reference to material hospitality, it was said: 'For whom should it be done, for whom should it not be done?' To clarify the meaning stated concisely as 'For a newcomer... it should certainly be done,' he says, 'Firstly, for a newcomer,' and so on. 'Whose resources are exhausted': by this it shows their state of having no resort and being a vessel for compassion. And by this it is established that it is not allowable to give to those who are not in such need, such as prosperous donors, even when they are newcomers. When rice and so on is to be given, it was said: 'At an improper time... it should not be promised.' Having said 'by one not expecting anything in return,' in order to show the manner of expecting in return, it was said, 'People, indeed...' But for those who are not permitted, it is not allowable to give even without expectation, because it is a waste of a gift of faith. If, however, there is expectation, it also becomes a corruption of families.

උබ්බාසෙත්වාති සමන්තතො තියොජනං විලුම්පන්තෙ මනුස්සෙ පලාපෙත්වා. වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණන්ති අනෙකප්පකාරඉත්ථිපුරිසාදිඋත්තමරූපවිචිත්තං අත්ථරණං.

‘Having driven them out’ means having made the people who were plundering for three yojanas all around flee. ‘A spread with fine painted figures’ means a spread variegated with various kinds of excellent figures of women, men, and so on.

187. සත්තරසවග්ගියෙසු පුබ්බෙ එකස්ස අඞ්ගුලිපතොදකෙන මාරිතත්තා සෙසෙසු සොළසජනෙසු උදරං ආරුහිත්වා නිසින්නමෙකං ඨපෙත්වා ‘‘සෙසාපි පන්නරස ජනා’’ති වුත්තං. අදූහලපාසාණා වියාති අදූහලෙ ආරොපිතපාසාණා විය. කම්මාධිප්පායාති තජ්ජනීයාදිකම්මකරණාධිප්පායා.

187. Among the group of seventeen, since one had been killed previously by a finger-poke, among the remaining sixteen persons, setting aside the one who had climbed onto the belly and was sitting, it was said, ‘the remaining fifteen persons.’ ‘Like stones on a brazier’ means like stones placed on a brazier. ‘With the intention of a formal act’ means with the intention of carrying out a formal act such as censure and so on.

ආවාහෙත්වාති [Pg.238] ආවිසාපෙත්වා. රූපං කත්වා හත්ථපාදාදීනි ඡින්දන්තීති තස්මිං පිට්ඨාදිමයෙ රූපෙ අමනුස්සං ආවාහෙත්වා තස්ස හත්ථපාදාදීනි ඡින්දන්ති. සක්කං දෙවරාජානං මාරෙය්‍යාති ඉදං සම්භාවනවසෙන වුත්තං. න හි තාදිසා මහානුභාවා යක්ඛා සත්ථඝාතාරහා හොන්ති දෙවාසුරයුද්ධෙපි තෙසං සත්ථප්පහාරෙන මරණාභාවා.

‘Having invoked’ means having caused to possess. ‘Having made an effigy, they cut off its hands, feet, etc.’ means, having invoked a non-human being into that effigy made of flour paste and so on, they cut off its hands, feet, etc. ‘They might kill Sakka, king of the devas’: this is said by way of possibility. For such yakkhas of great power are not liable to be killed by a weapon, since even in the battle between the devas and the asuras they do not die from the strike of a weapon.

188. පහාරො න දාතබ්බොති සම්බන්ධො. අමනුස්සං කොධචිත්තෙන පහරන්තස්ස දුක්කටමෙව. චිකිච්ඡාධිප්පායෙන පහරන්තස්ස අනාචාරොති ගහෙතබ්බො. තාලපණ්ණං…පෙ… බන්ධිතබ්බන්ති අමනුස්සා තාලපණ්ණබන්ධනෙන පලායන්තීති කත්වා වුත්තං, ඉදඤ්ච ගිහීනං වෙජ්ජකම්මවසෙන කාතුං න වට්ටති.

188. The connection is: ‘A blow should not be given.’ For one who strikes a non-human being with a mind of anger, there is just an offense of wrong-doing. For one who strikes with an intention of doubt, it should be understood as improper conduct. ‘A palm leaf… should be tied’: this was said because non-human beings flee from the tying of a palm leaf. And this is not allowable to do by way of medical treatment for householders.

189. යො රුක්ඛෙන ඔත්ථතොපි න මරතීතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං භූතගාමසික්ඛාපදට්ඨකථායං සයමෙව වක්ඛති, තං තත්ථෙව ගහෙතබ්බං.

189. Whatever should be said concerning such cases as ‘one who does not die even when crushed by a tree,’ that will be explained in the commentary on the training rule on plants itself. It should be understood from there.

190. දබ්බූපකරණානීති කෙහිචි ඡින්දිත්වා ඨපිතානි සපරිග්ගහිතානි සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ හි ඨානාචාවනාභාවෙන විනාසාධිප්පායස්ස දුක්කටං වුත්තං. ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙනාපි දුක්කටන්ති සුක්ඛතිණාදීසු අග්ගිකරණං සන්ධාය වුත්තං, අල්ලෙසු පන කීළාධිප්පායෙනපි කරොන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. පටිපක්ඛභූතො, පටිමුඛං ගච්ඡන්තො වා අග්ගි පටග්ගි, තස්ස අල්ලතිණාදීසුපි දානං අනුඤ්ඤාතං, තං දෙන්තෙන දූරතො ආගච්ඡන්තං දාවග්ගිං දිස්වා විහාරස්ස සමන්තතො එකක්ඛණෙ අදත්වා එකදෙසතො පට්ඨාය විහාරස්ස සමන්තතො සණිකං ඣාපෙත්වා යථා මහන්තොපි අග්ගි විහාරං පාපුණිතුං න සක්කොති, එවං විහාරස්ස සමන්තා අබ්භොකාසං කත්වා පටග්ගි දාතබ්බො, සො දාවග්ගිනො පටිපථං ගන්ත්වා එකතො හුත්වා තෙන සහ නිබ්බාති. පරිත්තකරණන්ති සමන්තා රුක්ඛතිණාදිච්ඡෙදනපරිඛාඛණනාදිආරක්ඛකරණං, තෙනාහ තිණකුටිකානං සමන්තා භූමිතච්ඡනන්තිආදි.

190. ‘Materials and equipment’: this was said with reference to claimed items that have been cut and set aside by someone. In that case, because there is no dislodging from its place, an offense of wrong-doing is stated for one with the intention to destroy. ‘An offense of wrong-doing even with the intention of play’: this is said with reference to setting fire to dry grass and so on. But for one who does so even with the intention of play in the case of green plants, there is just an offense requiring expiation. A fire that has become an opponent, or one that goes to meet another, is a counter-fire (paṭaggi). Setting it even to green grass and so on is permitted. When setting it, having seen a forest fire approaching from a distance, one should not set it all around the monastery at once, but starting from one part one should slowly burn all around the monastery so that even a large fire cannot reach the monastery. Thus, having made an open space around the monastery, a counter-fire should be set. It goes on a path against the forest fire, becomes one with it, and is extinguished along with it. ‘Making a protection’ means making a safeguard all around by such means as cutting trees and grass, digging a trench, and so on. Therefore he said: ‘scraping the ground all around grass huts,’ and so on.

191. ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණත්තා පාරාජිකන්ති ද්වීසු එකස්සාපි අන්තොගධත්තා ‘‘ද්වීහී’’ති වුත්තඛෙත්තෙ එකස්සාපි ඔතිණ්ණත්තා පාරාජිකං, ‘‘ද්වීහි එව මාරෙහි න එකෙනා’’ති නියමිතෙ පන එකෙනෙව මාරිතෙ නත්ථි පාරාජිකන්ති වදන්ති, එවං ද්වෙ එව පුරිසාතිආදීසුපි. පුබ්බෙ කතසීසච්ඡෙදපයොගතො අඤ්ඤො පයොගො ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදකො න උපලබ්භති, පඨමෙන පයොගෙනස්ස [Pg.239] ජීවිතින්ද්‍රියං උපච්ඡිජ්ජතීති ‘‘සීසච්ඡෙදකස්සා’’ති වුත්තං, යං පන සාරත්ථදීපනියං ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියස්ස අවිජ්ජමානත්තා’’ති කාරණං වුත්තං, තං අකාරණං ජීවිතින්ද්‍රියසන්නිස්සිතචිත්තසන්තතිං විනා උක්ඛිපනසන්නිරුජ්ඣනාදිවසප්පවත්තස්ස ගමනස්ස අසම්භවතො. න හි වායුවෙගෙන පණ්ණපටාදයො විය කායො ගච්ඡති, න ච උක්ඛිපනෙ පවත්තාව චිත්තජවිඤ්ඤත්තිආදයොව නික්ඛිපනාදිනොපි හෙතුභූතාති සක්කා වත්තුං විච්ඡින්දිත්වා පවත්තනතො. පුබ්බෙ අනාහිතවෙගාපි හි කාචි සරීසපජාති ද්විධා ඡින්නා ඡෙදනමත්තා ද්වීහි විභාගෙහි කතිපයක්ඛණං ද්වීසු දිසාසු ගච්ඡති, තත්ථ ච යස්මිං භාගෙ හදයවත්ථු තිට්ඨති, තත්‍රට්ඨං පඤ්චද්වාරාවජ්ජනචිත්තං ද්වීසුපි භාගෙසු කායප්පසාදෙ ඝට්ටිතං ඵොට්ඨබ්බං ආලම්බිත්වා උප්පජ්ජති, තතො තදාරම්මණමෙව යථාරහමෙකස්මිං භාගෙ එකදා අඤ්ඤස්මිං අඤ්ඤදාති එවං පරියායෙන කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තතො හදයවත්ථුස්මිංයෙව සම්පටිච්ඡනාදිවීථිචිත්තානි භවඞ්ගන්තරිතානි මනොද්වාරවීථිවිඤ්ඤාණානි ච විඤ්ඤත්තිජනකානි උප්පජ්ජන්ති, යෙ හි උභයභාගා ගච්ඡන්ති වා චලන්ති වා ඵන්දන්ති වා. චිත්තස්ස පන ලහුපරිවත්තියා එකක්ඛණෙ උභයභාගාපි චලන්තා විය උපට්ඨහන්ති, සෙය්‍යථාපි නාම කුක්කුළාදිනරකෙසු නිමුග්ගසකලසරීරස්ස සත්තස්ස එකස්මිං ඛණෙ සකලසරීරෙපි කායවිඤ්ඤාණදුක්ඛං උප්පජ්ජමානං විය උපට්ඨාති, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං, තතො පන යස්මිං භාගෙ ජීවිතින්ද්‍රියං සසෙසකම්මජරූපං නිරුජ්ඣති, තත්ථ කායවිඤ්ඤාණං නප්පවත්තති, හදයවත්ථුසහිතභාගෙයෙව යාව ජීවිතින්ද්‍රියනිරොධා පවත්තති.

191. It is a pārājika offense simply because it has entered the field: because even one is included within the two, it is a pārājika offense when even one has entered the field spoken of as ‘by two.’ But when it is specified, ‘Kill with two only, not with one,’ they say there is no pārājika offense if one kills with only one. The same applies to cases like ‘only two men,’ and so on. Apart from the effort previously made to cut off the head, no other effort that cuts off the life faculty is found. Because the life faculty is cut off by the first effort, it was said, ‘of the one who cuts off the head.’ But the reason given in the Sāratthadīpanī, ‘due to the non-existence of the life faculty,’ is not a valid reason, because without a continuity of consciousness dependent on the life faculty, the occurrence of movement by way of lifting, stopping, etc., is impossible. For the body does not move by the force of the wind like a leaf or a piece of cloth, nor can it be said that the mind-born intimations, etc., that occurred in the lifting are themselves the cause of the setting down, etc., because they occur interruptedly. Indeed, some species of reptile, though not previously impelled by any force, when cut in two, moves in two directions with its two parts for some moments just from being cut. In this case, in whichever part the heart-base is located, the five-door adverting consciousness located there arises, taking as its object the tangible that has impinged on the body-sensitivity in both parts. Then, with that as its object, body-consciousness arises alternately, as is appropriate, at one time in one part, at another time in the other. Then, only in the heart-base, the process-cittas of receiving and so on, interspersed with bhavaṅga, and the mind-door process consciousnesses that generate intimations arise, by which both parts go or move or tremble. But due to the swift revolution of consciousness, both parts appear as if they are moving in a single moment. Just as for a being whose entire body is submerged in the Kukkuḷa hell and so on, the pain of body-consciousness appears as if it is arising in the entire body in a single moment, so should this example be understood in its full sense. Then, in whichever part the life faculty with the remaining kamma-born matter ceases, body-consciousness does not occur there; it continues only in the part with the heart-base until the cessation of the life faculty.

නනු නරකාදීසු එකාබද්ධෙ සරීරෙ සබ්බත්ථ පරියායෙන කායවිඤ්ඤාණසමුප්පත්ති යුත්තා හොතු, ද්විධා හුත්වා විච්ඡින්නෙ පන භාගද්වයෙ කථන්ති? නායං දොසො. සරීරෙ හි එකාබද්ධතා නාම පරමත්ථධම්මබ්‍යතිරිත්තා කාචි නත්ථි පරවාදීනං අවයවීආදි විය, කම්මාදිඑකකාරණපුඤ්ජායත්තතාය බහූනං සහුප්පත්තියෙව එකාබද්ධතා. තත්ථ ච සත්ථප්පහාරාදිවිරුද්ධපච්චයොපනිපාතෙන විභින්නානම්පි කම්මාදිඑකකාරණානං පුඤ්ජායත්තතා න විගච්ඡති, යාව සා න විගච්ඡති, තාව අවිච්ඡින්නාව තත්ථ විඤ්ඤාණප්පවත්ති. විභින්නානං පන කම්මජරූපානං අඤ්ඤෙසඤ්ච සෙසතිසන්තතිරූපානඤ්ච උපත්ථම්භනභාවෙන චිරං පවත්තිතුං න සක්කොන්ති, යාව ච ධරන්ති, තාව විඤ්ඤාණපච්චයා හොන්ති, විඤ්ඤාණෙන ච තෙසං [Pg.240] චලනගමනාදිදෙසන්තරුප්පත්ති. තස්මා කබන්ධස්සපි ධාවක්ඛණෙ සවිඤ්ඤාණජීවිතින්ද්‍රියං අත්ථෙව, තඤ්ච සීසච්ඡෙදකප්පයොගෙනෙව සීඝං පතති, තතො අඤ්ඤප්පයොගස්ස සරීරෙ විසෙසුප්පාදනතො පුරෙතරමෙව පඨමෙනෙව කිච්චනිප්ඵත්තිතො සීසච්ඡෙදකස්සෙව කම්මබද්ධොති ගහෙතබ්බො. එවරූපානීති කබන්ධවත්ථුසදිසානි. ඉමස්ස වත්ථුස්සාති ආඝාතනවත්ථුස්ස. අත්ථදීපනෙති එකෙන පුරිසෙන පයොගෙන වා මාරිතතාසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස දීපනෙ.

Is it not so? In hells and so on, in a single connected body, let the arising of body-consciousness throughout be fitting in succession; but when it has become twofold and is severed, how can it be in the two parts? This is no fault. For in the body, there is no such thing as 'connectedness' apart from ultimate realities, like the 'whole' of other schools. Connectedness is just the co-arising of many phenomena due to dependence on a single collection of causes, such as kamma. And in that case, even when they are separated by the occurrence of opposing conditions such as a sword-strike, the dependence on the single collection of causes, such as kamma, does not cease. As long as it does not cease, the stream of consciousness there is uninterrupted. But the separated kamma-born material phenomena and the other remaining material phenomena of the continuities are not able to continue for long in their supporting role. And as long as they last, they are conditions for consciousness, and through consciousness, their movement, going, and arising in other places occurs. Therefore, even for a headless trunk, at the moment of running, the life faculty accompanied by consciousness does indeed exist. And that ceases quickly due to the very act of beheading. Because the function is accomplished by the first act itself, even before another act can produce a special effect on the body, it should be understood that the kamma is bound to the one who beheaded. 'Such cases' means cases similar to that of the headless trunk. 'Of this case' means of the case of the execution. 'In the explanation of the meaning' means in the explanation of the meaning designated as 'the state of being killed by one person or by one act'.

192. පානපරිභොගෙන වට්ටතීති සම්බන්ධො. එවං පන වුත්තත්තා ‘‘ලොණසොවීරකං යාමකාලික’’න්ති කෙචි වදන්ති, කෙචි පන ‘‘ගිලානානං පාකතිකමෙව, අගිලානානං පන උදකසම්භින්න’’න්ති වුත්තත්තා ‘‘ගුළං විය සත්තාහකාලික’’න්ති.

192. The connection is: it is allowable for consumption as a beverage. Because it is stated thus, some say, 'Loṇasovīraka is a yāmakālika.' Others, however, because it was stated, 'For the sick, it is allowable as it is, but for the non-sick, it is allowable when mixed with water,' say, 'Like molasses, it is a sattāhakālika.'

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus, in the Vimativinodanī, the sub-commentary to the Vinaya commentary, the Samantapāsādikā.

තතියපාරාජිකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the third Pārājika is concluded.

4. චතුත්ථපාරාජිකං

4. The Fourth Pārājika

වග්ගුමුදාතීරියභික්ඛුවත්ථුවණ්ණනා

Explanation of the Story of the Monks on the Bank of the Vaggumudā River

193. අධිට්ඨෙමාති සංවිදහාම. ඉරියාපථං සණ්ඨපෙත්වාති පධානානුරූපං කත්වා. අනාගතසම්බන්ධෙ පන අසතීති භාසිතො භවිස්සතීති පාඨසෙසං කත්වා අනාගතසම්බන්ධෙ අසති. භාසිතොති අතීතවචනං කථං අනාගතවචනෙන සම්බන්ධමුපගච්ඡතීති ආහ ලක්ඛණං පනාතිආදි. ඊදිසෙ හි ඨානෙ ධාතුසම්බන්ධෙ පච්චයාති ඉමිනා ලක්ඛණෙන ධාත්වත්ථසම්බන්ධෙ සති අයථාකාලවිහිතාපි පච්චයා සාධවො භවන්තීති සද්දසත්ථවිදූ වදන්ති.

193. 'Adhiṭṭhema' means 'let us resolve.' 'Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvā' means having made it suitable for the meditative striving. Regarding 'Anāgatasambandhe pana asati' (But when there is no connection to the future): having supplied the remainder of the text as 'bhāsito bhavissati' (it will have been spoken), when there is no connection to the future, how does 'bhāsito,' a past-tense word, connect with a future-tense word? In response to this objection, he stated 'lakkhaṇaṃ panā'tiādi. For in such a case, by this grammatical rule, 'dhātusambandhe paccayā' (suffixes in connection with a root), when there is a connection with the meaning of the root, even suffixes not applied in accordance with the proper tense are valid; thus say the experts in grammar.

194. වණ්ණවාති ඉමිනා අභිනවුප්පන්නවණ්ණතා වුත්තා. පසන්නමුඛවණ්ණාති ඉමිනා මුඛවණ්ණස්ස අතිපණීතතා වුත්තා. විප්පසන්නච්ඡවිවණ්ණාති ඉමිනා පකතිසරීරවණ්ණස්සෙව යථාවුත්තනයෙන විප්පසන්නතා වුත්තා. යස්මා ඉන්ද්‍රියානං උපාදාරූපත්තා නිස්සයවසෙනෙව පීණනන්ති ආහ ‘‘අභිනිවිට්ඨොකාසස්ස පරිපුණ්ණත්තා’’ති. පඤ්චප්පසාදානං විය හදයරූපස්සාපි පරිපුණ්ණතා වුත්තායෙවාති [Pg.241] ආහ ‘‘මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියාන’’න්ති. උද්දෙසං පරිපුච්ඡං අනුයුඤ්ජන්තා ඉමං සරීරසොභං නෙව පාපුණිංසූති සම්බන්ධො. යථා තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං. චතුචක්කන්ති එත්ථ පවත්තනට්ඨෙන ඉරියාපථොව චක්කන්ති වුත්තො.

194. By 'vaṇṇavā,' the state of having a newly arisen complexion is stated. By 'pasannamukhavaṇṇā,' the exceeding refinement of the facial complexion is stated. By 'vippasannacchavivaṇṇā,' the clarity of the natural body-complexion itself is stated in the manner already described. Because the faculties are derived matter, they are nourished only by way of their physical basis; therefore, he said, 'due to the completeness of the occupied space.' Just as the completeness of the five sensitivities, the completeness of the heart-base is also indeed stated; therefore, he said, 'the faculties with mind as the sixth.' The connection is: those who were striving in recitation and questioning did not attain this bodily splendor. In 'yathā tanti,' 'tanti' here is merely a particle. In 'catucakkaṃ,' posture itself is called a 'wheel' in the sense of proceeding.

195. උපලබ්භන්තීති දිස්සන්ති, ඤායන්තීති අත්ථො. පචන්තොති පීළෙන්තො, ගෙහාදීනි වා සයං ඩහන්තො, අඤ්ඤෙහි වා පාචෙන්තො. උද්ධතෙති උද්ධච්චපකතිකෙ. උන්නළෙති උග්ගතනළසදිසෙන උග්ගතතුච්ඡමානෙන සහිතෙ. චපලෙති පත්තචීවරමණ්ඩනාදිනා චාපල්ලෙන යුත්තෙ. මුඛරෙති ඛරවචනෙ. පාකතින්ද්‍රියෙති අසංවුතත්තා ගිහිකාලෙ විය පකතියං ඨිතින්ද්‍රියෙ. ඉරියාපථසණ්ඨපනාදීනීති ආදි-සද්දෙන පච්චයපටිසෙවනසාමන්තජප්පානං ගහණං වෙදිතබ්බං. පරමසල්ලෙඛවුත්තීහි මහාඅරියවංසෙහි භික්ඛූහි නිවුත්ථසෙනාසනානි ලොකසම්මතසෙනාසනානි නාම. පරිපාචෙතුන්ති විම්හාපනවසෙන පරිණාමෙතුං. භික්ඛාචාරෙ අසම්පජ්ජමානෙති ඉදං ජනපදචාරිකං චරන්තීති ඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, න පන පාළිං වාචෙන්තොතිආදීහි, තානි පන පදානි අත්තනො නිරන්තරවාසට්ඨානෙපි ජනපදෙසුපි කත්තබ්බකිච්චදස්සනවසෙන වුත්තානි, තානි ච තෙ වත්තසීසෙන කරොන්ති, න ලාභනිමිත්තං, තෙනාහ තන්තීතිආදි. කිච්ඡෙනාති ඉමස්සෙව වෙවචනං කසිරෙනාති. තදුභයම්පි පාරමීපූරණවායාමං සන්ධාය වුත්තං. සාධාරණපරික්ඛාරභාවෙනාති සඞ්ඝිකපරික්ඛාරභාවෙන. තථාභාවතො ථෙනෙත්වාති අවිස්සජ්ජියඅවෙභඞ්ගියභාවතො ථෙනෙත්වා, න ඨානාචාවනවසෙනාති අධිප්පායො, තෙනාහ ‘‘කුලදූසකදුක්කටං ආපජ්ජතී’’ති. අසන්තන්ති ඉමස්ස අභූතන්ති ඉදං කාරණවචනං, අනුප්පන්නත්තා අවිජ්ජමානන්ති අත්ථො. කිතවස්සෙවාති කිතවස්ස සකුණගහණමිව. කෙරාටිකස්සාති සඨස්ස. සමණොති ගොත්තමත්තං අනුභොන්ති ධාරෙන්තීති ගොත්‍රභුනො, නාමමත්තසමණාති අත්ථො. දුජ්ජානපරිච්ඡෙදන්ති අනන්තදුක්ඛත්තා ‘‘එත්තකං දුක්ඛ’’න්ති සඞ්ඛ්‍යාවසෙන පරිච්ඡින්දිත්වා ඤාතුං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙනාපි දුක්කරං, න පන සරූපවසෙන ඤාතුං බුද්ධඤාණස්ස අවිසයභාවා.

195. 'Upalabbhanti' means they are seen, they are known. 'Pacanto' means oppressing, or burning down houses and so on oneself, or causing others to burn them. 'Uddhate' means those of a restless nature. 'Unnaḷe' means those who are like an upright reed, possessed with risen, empty pride. 'Capale' means those endowed with the frivolity concerning the adornment of bowl and robes, and so forth. 'Mukhare' means those of harsh speech. 'Pākatindriye' means those whose faculties are established in their natural state, like in the time of being a householder, due to being unrestrained. Regarding 'Iriyāpathasaṇṭhapanādīni,' by the word 'ādi' (etc.), the inclusion of partaking of requisites and speaking near them should be understood. Residences where monks of great noble lineage who have a very austere livelihood have lived are called residences esteemed by the world. 'Paripācetuṃ' means to cause to incline by way of causing astonishment. The phrase 'Bhikkhācāre asampajjamāne' should be connected with 'janapadacārikaṃ caranti,' and not with 'pāḷiṃ vācento,' etc. But those words are spoken by way of showing the duties to be done both in one's own permanent dwelling place and in the provinces. And they do those things with duty as their principle, not for the sake of gain; therefore, he said 'tanti,' etc. 'Kasirena' is a synonym for 'kicchena.' Both are said with reference to the effort of fulfilling the perfections. 'Sādhāraṇaparikkhārabhāvena' means by way of being requisites belonging to the Saṅgha. 'Tathābhāvato thenetvā' means having stolen it from its state of being unassignable and indivisible; the intention is that this is not by way of moving it from its place. Therefore, he said, 'he incurs a dukkaṭa offense of corrupting families.' For 'asantaṃ,' 'abhūtaṃ' is the causal word; the meaning is non-existent because it has not arisen. 'Kitavassa' is like a deceitful hunter's catching of birds. 'Kerāṭikassa' means of a deceitful person. 'Samaṇo': they bear only the lineage name, therefore they are called 'gotrabhuno'; the meaning is they are ascetics in name only. 'Dujjānaparicchedaṃ' means: because suffering is endless, it is difficult even for the knowledge of omniscience to know it by delimiting it through calculation, saying, 'suffering is this much.' It is not, however, difficult to know it by way of its intrinsic nature, because there is nothing that is not an object for the Buddha's knowledge.

අධිමානවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Story of Presumption

196. අරහත්තෙති අග්ගඵලෙ. ඤාණචක්ඛුනාති පච්චවෙක්ඛණඤාණසඞ්ඛාතෙන චක්ඛුනා, අථ වා ඵලචිත්තසම්පයුත්තෙනෙව ඤාණචක්ඛුනා. අත්තනා සම්පයුත්තෙනාපි [Pg.242] හි ඤාණෙන අසම්මොහතො සයං දිට්ඨං නාම හොති, තථා තස්මිං අදිට්ඨෙති අත්ථො. සබ්බෙසං කිලෙසානං පහායකවසෙන ආජානාති, සමන්තතො සබ්බෙන වා පකාරෙන ජානාතීති ‘‘අඤ්ඤා’’ති අග්ගමග්ගො වුච්චති, තදුපචාරෙන පන තප්ඵලම්පීති ආහ ‘‘අඤ්ඤං බ්‍යාකරිංසූති අරහත්තං බ්‍යාකරිංසූ’’ති. අන්තරා ඨපෙතීති සෙඛභූමියං අධිමානො ඨපෙති. කිලෙසසමුදාචාරං අපස්සන්තොති පුරිමමග්ගත්තයවජ්ඣානංයෙව කිලෙසානං වසෙන වුත්තං, න භවරාගාදීනං.

196. ‘Arahatte’ means in the supreme fruit. ‘Ñāṇacakkhunā’ means with the eye reckoned as reviewing knowledge, or alternatively, with the eye of knowledge that is itself associated with the fruition-mind. For by the knowledge associated with oneself, through non-delusion, it is indeed called ‘seen by oneself’; thus, the meaning is ‘when it was unseen in that state’. It knows by way of abandoning all defilements, or it knows from all around, that is, in every way; therefore, the supreme path is called ‘aññā’ (final knowledge). But by transference from that path, its fruit is also [called ‘aññā’]; therefore, he said, “‘aññaṃ byākariṃsu’ means ‘arahattaṃ byākariṃsu’ (they declared Arahantship).” ‘Antarā ṭhapeti’ means: one with presumption places [it] in the trainee stage. ‘Kilesasamudācāraṃ apassanto’ (not seeing the arising of defilements) is stated with reference only to the defilements to be abandoned by the first three paths, not with reference to those such as craving for existence.

සවිභඞ්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා

Commentary on the Training Rule with Analysis.

197. පකතිමනුස්සෙහි උත්තරිතරානං බුද්ධාදිඋත්තමපුරිසානං අධිගමධම්මො උත්තරිමනුස්සධම්මොති ආහ උත්තරිමනුස්සානන්තිආදි. පාළියං (පාරා. 198) ‘‘අත්ථි ච මෙ එතෙ ධම්මා මයී’’ති එත්ථ මෙති ඉදං පදපූරණමත්තං. අධිගන්තබ්බතො අධිගමසඞ්ඛාතස්ස ඣානාදිනො පුච්ඡා අධිගමපුච්ඡා, සා ච ඣානාදීසු සාමඤ්ඤතො පවත්තාති ඉදානි තත්ථ පඨමජ්ඣානං වා දුතියාදීසු අඤ්ඤතරං වා තත්ථාපි කසිණාදිආරම්මණෙසු කතරමාරම්මණං ඣානං වා ලොකුත්තරෙසු ච සොතාපත්තිමග්ගං වා සකදාගාමිමග්ගාදීසු අඤ්ඤතරං වා තත්ථාපි සුඤ්ඤතවිමොක්ඛං වා අප්පණිහිතවිමොක්ඛාදීසු අඤ්ඤතරං වාති එවං පච්චෙකං භෙදනිද්ධාරණවසෙන පුච්ඡනාකාරං දස්සෙතුං පාළියං (පාරා. 198) ‘‘පුන කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’’ති අයං පුච්ඡා දස්සිතාති දට්ඨබ්බා, තෙනාහ පඨමමග්ගාදීසූතිආදි. යාය අනුක්කමපටිපත්තියා ලොකුත්තරො අධිගමො ආගච්ඡති, සා පුබ්බභාගපටිපත්ති ආගමනපටිපදා. න සුජ්ඣතීති පුච්ඡියමානො පටිපත්තික්කමං උල්ලඞ්ඝිත්වා කථෙති. අපනෙතබ්බොති තයා වුත්තක්කමෙනායං න සක්කා අධිගන්තුන්ති අධිගතමානතො අපනෙතබ්බො. සන්නිහිතෙසු කප්පියෙසුපි චතූසු පච්චයෙසු අලග්ගත්තා ‘‘ආකාසෙ පාණිසමෙන චෙතසා’’ති වුත්තං. වුත්තසදිසං බ්‍යාකරණං හොතීති යොජනා. ඛීණාසවපටිපත්තිසදිසා පටිපදා හොති සුවික්ඛම්භිතකිලෙසත්තා. ඉදඤ්ච අරහත්තං පටිජානන්තස්ස වසෙන වුත්තං, තෙනාහ ඛීණාසවස්ස නාමාතිආදි. එවං සුවික්ඛම්භිතකිලෙසස්ස වත්තනසෙක්ඛධම්මපටිජානනං ඉමිනා භයුප්පාදනෙන, අම්බිලාදිදස්සනෙ ඛෙළුප්පාදාදිනා ච න සක්කා වීමංසිතුං, තස්මා තස්ස වචනෙනෙව තං සද්ධාතබ්බං. අයං භික්ඛු සම්පන්නබ්‍යාකරණොති [Pg.243] ඉදං න කෙවලං අභායනකමෙව සන්ධාය වුත්තං එකච්චස්ස සූරජාතිකස්ස පුථුජ්ජනස්සාපි අභායනතො, රජ්ජනීයාරම්මණානං බදරසාළවාදිඅම්බිලමද්දනාදීනං උපනයනෙපි ඛෙළුප්පාදාදිතණ්හාපවත්තරහිතං සබ්බථා සුසොධිතමෙව සන්ධාය වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

197. The attainable state of supreme persons such as the Buddha, who are superior to ordinary humans, is the superhuman state; therefore, he said ‘uttarimanussānaṃ’ and so on. In the Pāḷi, regarding ‘atthi ca me ete dhammā mayi’, the word ‘me’ here is merely a line-filler. The question about that which is to be attained—called an attainment—such as jhāna, is the attainment-question. And that occurs generally in regard to jhāna and so on. Now, in order to show the manner of questioning by way of determining the distinctions of each one—such as whether the first jhāna was attained, or one of the second and so on; and among them, a jhāna with which object among the kasiṇa-objects and so on; or among the supramundane states, whether the path of stream-entry was attained, or one of the paths of once-returning and so on; and among them, whether the emptiness liberation was attained, or one of the liberations such as the signless—this question, ‘puna katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’ (Again, of which states are you an obtainer?), is shown in the Pāḷi. This should be seen. Therefore, he said ‘paṭhamamaggādīsu’ and so on. The sequential practice by which the supramundane attainment is reached, that preliminary practice is the path of approach. ‘Na sujjhati’ (it is not cleared) means: when questioned, he speaks, having skipped over the sequence of practice. ‘Apanetabbo’ (he should be dismissed) means: ‘This state cannot be attained by the sequence you have stated’; therefore, he should be dismissed from his presumption of attainment. Because of non-attachment to the four requisites even when they are present and allowable, it is said, ‘ākāse pāṇisamena cetasā’ (with a mind like a hand in the sky). The connection is: the declaration is similar to what was said. Because the defilements are well-suppressed, the practice is similar to the practice of one whose cankers are destroyed. And this is said with reference to one who professes Arahantship; therefore, he said ‘khīṇāsavassa nāma’ and so on. Thus, for one whose defilements are well-suppressed, a profession of having a trainee's qualities cannot be investigated by this instilling of fear, nor by the arising of saliva and so on at the sight of sour things; therefore, he should be believed on his word alone. ‘Ayaṃ bhikkhu sampannabyākaraṇo’ (This monk gives a complete declaration) is not said referring only to one who is fearless, because even some ordinary person of a brave nature is fearless. It should be understood that it is said referring to one who is in every way completely purified, free from the arising of craving, such as the production of saliva, even when enticing objects like jujube preserves and other sour relishes are brought near.

අසන්තගුණසම්භාවනලක්ඛණා පාපිච්ඡාති ආහ යා සා ඉධෙකච්චොතිආදි. ආදි-සද්දෙන අස්සද්ධොතිආදිපාඨං සඞ්ගණ්හාති. සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨන්ති සමණධම්මසඞ්ඛාතං සාමඤ්ඤං ඛණ්ඩසීලාදිතාය දුප්පරාමට්ඨං දුට්ඨු ගහිතං නිරයාය නිරයදුක්ඛාය තං පුග්ගලං තත්ථ නිරයෙ උපකඩ්ඪති නිබ්බත්තාපෙතීති අත්ථො. සිථිලොති ඔලීයිත්වා කරණෙන සිථිලගාහෙන කතො, සථෙන වා සාඨෙය්‍යෙන ආදිණ්ණො සිථිලො. පරිබ්බජොති සමණභාවො. භිය්‍යොති පුබ්බෙ විජ්ජමානානං රාගරජාදීනං උපරි අපරම්පි රජං ආකිරතීති අත්ථො. භික්ඛුභාවොති අධම්මිකපටිඤ්ඤාමත්තසිද්ධො භික්ඛුභාවො. අජානමෙවාති එත්ථ එව-සද්දො අවධාරණෙ අජානන්තො එවාති, ‘‘අජානමෙව’’න්තිපි පාඨො, තත්ථ පන එවං ජානාමි එවං පස්සාමීති යොජෙතබ්බං.

Evil desire has the characteristic of esteeming non-existent qualities; therefore, he said ‘yā sā idhekacco’ and so on. By the word ‘ādi’, it includes the reading ‘asaddho’, etc. ‘Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ’ means: the state of a recluse, reckoned as the state of a monk, is poorly grasped, badly taken up, on account of broken virtue, etc. The meaning is: it drags that person to hell for suffering in hell, causing them to be reborn there. ‘Sithilo’ means: done with a lax grasp by acting slackly, or undertaken with cunning and deceit, it is lax. ‘Paribbajo’ (the wandering life) means the state of a recluse. ‘Bhiyyo’ means: it scatters even more dust on top of the previously existing dust of passion, etc. ‘Bhikkhubhāvo’ means the state of a monk established merely by an unlawful declaration. In ‘ajānanameva’, the word ‘eva’ is for emphasis; the meaning is: only while not knowing. There is also the reading ‘ajānam evaṃ’; in that case, it should be connected as: ‘I know thus, I see thus.’

පදභාජනීයවණ්ණනා

Commentary on the Analysis of Terms

199. එවන්ති ච පඨමජ්ඣානාදිපරාමසනං පඨමජ්ඣානං ජානාමි දුතියාදිඣානන්ති. අසුභජ්ඣානාදීනීති ආදි-සද්දෙන කායගතාසතිජ්ඣානං කසිණජ්ඣානං කසිණමූලකානි ආරුප්පජ්ඣානානි ච සඞ්ගණ්හාති. විමොක්ඛොති චතුබ්බිධො මග්ගො, තස්ස සගුණතො සුඤ්ඤතාදිනාමං දස්සෙන්තො ආහ සො පනායන්තිආදි. මග්ගො හි නාම පඤ්චහි කාරණෙහි නාමං ලභති සරසෙන වා පච්චනීකෙන වා සගුණෙන වා ආරම්මණෙන වා ආගමනෙන වා. සචෙ හි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා අනිච්චතො සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා වුට්ඨාති, මග්ගො අනිමිත්තවිමොක්ඛෙන විමුච්චති. සචෙ දුක්ඛතො සම්මසිත්වා වුට්ඨාති, අප්පණිහිතවිමොක්ඛෙන විමුච්චති. සචෙ අනත්තතො සම්මසිත්වා වුට්ඨාති, සුඤ්ඤතවිමොක්ඛෙන විමුච්චති, ඉදං සරසතො නාමං නාම. යස්මා පනෙස සඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චනිමිත්තං පජහන්තො ආගතො, තස්මා අනිමිත්තො. දුක්ඛානුපස්සනාය සුඛසඤ්ඤං පණිධිං පත්ථනං පහාය ආගතත්තා අප්පණිහිතො. අනත්තානුපස්සනාය අත්තසඤ්ඤං පහාය අත්තසුඤ්ඤතාදස්සනවසෙන සුඤ්ඤතා හොති, ඉදං පච්චනීකතො නාමං නාම. රාගාදීහි [Pg.244] පනෙස සුඤ්ඤතත්තා සුඤ්ඤතො, රූපනිමිත්තාදීනං, රාගනිමිත්තාදීනං එව වා අභාවෙන අනිමිත්තො, රාගපණිධිආදීනං අභාවතො අප්පණිහිතොති වුච්චති, ඉදං අස්ස සගුණතො නාමං. රාගාදිසුඤ්ඤං අනිමිත්තං අප්පණිහිතඤ්ච නිබ්බානං ආරම්මණං කරොතීති සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො අප්පණිහිතොති වුච්චති, ඉදමස්ස ආරම්මණතො නාමං. ආගමනං පන දුවිධං විපස්සනාගමනං මග්ගාගමනඤ්ච. තත්ථ මග්ගෙ විපස්සනාගමනමෙව, ඵලෙ පන මග්ගානන්තරෙ මග්ගාගමනං, ඵලසමාපත්තියං විපස්සනාගමනම්පි. අනත්තානුපස්සනාවසෙන මග්ගො සුඤ්ඤතො අනිච්චදුක්ඛානුපස්සනාහි අනිමිත්තො අප්පණිහිතොති එවං විපස්සනා අත්තනො නාමං මග්ගස්ස දෙති, මග්ගො ඵලස්සාති ඉදං ආගමනතො නාමං.

199. And by the word 'thus' (evaṃ) is meant the reviewing of the first jhāna and so on: 'I know the first jhāna; I know the second jhāna, and so on.' In the phrase 'the jhāna on foulness and so on' (asubhajjhānādīni), the word 'and so on' (ādi) includes the jhāna of mindfulness directed to the body, the kasiṇa jhāna, and the formless jhānas that have kasiṇa as their basis. 'Liberation' (vimokkha) is the fourfold path. To show its name, such as 'emptiness,' by way of its quality, he said, 'But this...' (so panāyaṃ), and so on. For the path, so-called, obtains a name for five reasons: by its own nature, by its opposite, by its quality, by its object, or by its approach. Indeed, if after contemplating formations as impermanent, one emerges from equanimity towards formations, the path is liberated by the signless liberation. If one emerges after contemplating them as suffering, it is liberated by the desireless liberation. If one emerges after contemplating them as not-self, it is liberated by the emptiness liberation—this is what is called naming by its own nature. And because this path comes having abandoned the sign of permanence by contemplating impermanence in formations, it is therefore 'signless.' Because it comes having abandoned the perception of pleasure, aspiration, and longing by contemplating suffering, it is 'desireless.' Through contemplation of not-self, by abandoning the perception of self, it becomes 'emptiness' by way of seeing the voidness of self; this is what is called naming by its opposite. Furthermore, because this path is void of lust and so on, it is 'empty.' Due to the absence of the sign of form and so on, or of the sign of lust and so on, it is 'signless.' Due to the absence of aspiration for lust and so on, it is called 'desireless'—this is its naming by its quality. Because it takes as its object Nibbāna—which is void of lust and so on, signless, and desireless—it is called 'empty,' 'signless,' and 'desireless'—this is its naming by its object. The approach (āgamana), however, is twofold: the approach of insight and the approach of the path. Therein, for the path, it is only the approach of insight. For the fruit, however, which is immediately after the path, it is the approach of the path. In the attainment of fruition, there is also the approach of insight. By way of contemplating not-self, the path is 'empty'; by contemplating impermanence and suffering, it is 'signless' and 'desireless.' In this way, insight gives its name to the path, and the path gives its name to the fruit—this is the naming by approach.

සුඤ්ඤත්තාති විවිත්තත්තා. රාගාදයොව පතිට්ඨානට්ඨෙන පණිධීති ආහ ‘‘රාගදොසමොහපණිධීන’’න්ති. ඉමිස්සා විජ්ජායාති දිබ්බචක්ඛුවිජ්ජායාතිආදිනා එකෙකවිජ්ජං සන්ධාය වදන්ති. එවං එකිස්සාපි නාමං අග්ගහෙත්වාපි තා එව සන්ධාය ‘‘විජ්ජානං ලාභිම්හී’’ති භණන්තොපි පාරාජිකො හොතීති සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං අධිප්පායො. වත්ථුවිජ්ජාදීනි පන සන්ධාය වදන්තො න හොති. එකෙකකොට්ඨාසවසෙනාති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තනයෙන ලොකුත්තරවිසෙසං අකත්වා කෙවලං ‘‘සතිපට්ඨානානං ලාභී’’ති එකෙකකොට්ඨාසවසෙනාති අධිප්පායො. තත්ථාති තෙසු කොට්ඨාසෙසු. කිලෙසානං පහානං නාම අභාවමත්තම්පි ලොකුත්තරකිච්චත්තා ලොකුත්තරන්ති සමත්ථෙතුං තං පනාතිආදි වුත්තං. රාගා චිත්තං විනීවරණතාති රාගතො චිත්තස්ස විනීවරණතා, තතො රාගතො විමුත්තත්තා එව වීතරාගනීවරණතාති අත්ථො, යා ච පඤ්ච විජ්ජාති යොජෙතබ්බං. න ආගතාති ඉධ පදභාජනෙ ‘‘ඤාණන්ති තිස්සො විජ්ජා’’ති (පාරා. 199) වුත්තත්තා සෙසා පඤ්ච විජ්ජා න ආගතාති අත්ථො. නිබ්බත්තිතලොකුත්තරත්තාති ලොකියධම්මසාධාරණසඞ්ඛතස්සාපි අභාවා ලොකියෙහි සබ්බථා අසම්මිස්සලොකුත්තරත්තා. අඤ්ඤන්ති සඞ්ඛෙපට්ඨකථාදිං වදන්ති, තම්පි තත්ථෙව පටික්ඛිත්තන්ති සම්බන්ධො.

'Emptiness' (suññattā) means seclusion (vivittattā). Lust and so on are themselves 'aspiration' (paṇidhi) because they have the meaning of aspiring; therefore, he said, 'of the aspirations of lust, hatred, and delusion' (rāgadosamohapaṇidhīnaṃ). Regarding 'by this knowledge' (imissā vijjāya), they speak with reference to each individual knowledge, such as 'the knowledge of the divine eye,' and so on. Thus, even without taking the name of any single knowledge, but referring to those very knowledges, one who says, 'I am a possessor of knowledges' (vijjānaṃ lābhimhi), commits a pārājika offense—this is the intention in the Saṅkhepa-aṭṭhakathā (Condensed Commentary). However, one who speaks with reference to the science of sites and so on does not commit an offense. 'By way of each single section' (ekekakoṭṭhāsavasena) means: according to the method stated in the Mahā-aṭṭhakathā (Great Commentary), without making the distinction 'supramundane,' but merely by way of each single group, such as saying, 'I am a possessor of the foundations of mindfulness'—this is the intention. 'Therein' (tattha) means 'in those sections.' To establish that 'the abandoning of defilements' (kilesānaṃ pahānaṃ) is supramundane because it is a supramundane function, even though it is a mere absence, the words 'but that...' (taṃ pana), and so on, were said. 'The mind's state of being unhindered from lust' (rāgā cittaṃ vinīvaraṇatā) means the mind's freedom from lust; because of being liberated from that lust, it is indeed 'the state of having the hindrance of lust removed' (vītarāganīvaraṇatā)—this is the meaning. And 'the five knowledges' (yā ca pañca vijjā) should be connected. 'Are not included' (na āgatā) means: because it is said here in the Padabhājanī (Analysis of Terms), '“Knowledge” means the three knowledges' (ñāṇanti tisso vijjā), the remaining five knowledges are not included—this is the meaning. 'Because it is a produced supramundane state' (nibbattitalokuttarattā) means: because of the absence of the conditioned that is common to mundane phenomena, and because it is a supramundane state utterly unmixed with the mundane. By 'others' (aññaṃ) they refer to the Saṅkhepa-aṭṭhakathā and so on; that too is rejected in that very text—this is the connection.

200. පුන ආනෙත්වා පඨමජ්ඣානාදීහි න යොජිතන්ති එත්ථ ‘‘පඨමජ්ඣානෙනාති පාඨො’’ති කෙචි වදන්ති, තං යුත්තමෙව ආදි-සද්දෙන ගහෙතබ්බස්ස [Pg.245] ඣානස්ස අභාවා. පඨමජ්ඣානමූලකඤ්හි එකමෙව ඛණ්ඩචක්කං. කත්තුසාධනොපි භණිත-සද්දො හොතීති ආහ අථ වාතිආදි. යෙන චිත්තෙන මුසා භණති, තෙනෙව චිත්තෙන න සක්කා ‘‘මුසා භණාමී’’ති ජානිතුං, අන්තරන්තරා පන අඤ්ඤාහි මනොද්වාරවීථීහි ‘‘මුසා භණාමී’’ති ජානාතීති වුත්තං ‘‘භණන්තස්ස හොති මුසා භණාමී’’ති. අයමෙත්ථ අත්ථො දස්සිතොති තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මුසාවාදොති අයමත්ථො දස්සිතො. දවාති සහසා. රවාති අඤ්ඤං වත්තුකාමස්ස ඛලිත්වා අඤ්ඤභණනං. තං ජානාතීති තංඤාණං, තස්ස භාවො තංඤාණතා, ඤාණස්ස විසයවිසයීභාවෙන අත්තසංවෙදනන්ති අත්ථො. ඤාණසමොධානන්ති බහූනං ඤාණානං එකස්මිං ඛණෙ සමොධානං, සහුප්පත්තීති අත්ථො. යෙන චිත්තෙන ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති ජානාතීති ඉදං පුබ්බභාගචෙතනඤ්ච සන්නිට්ඨානචෙතනඤ්ච එකතො කත්වා වුත්තං. යෙන චිත්තෙන පුබ්බභාගචෙතනාභූතෙන සන්නිට්ඨානචෙතනාභූතෙන ච විසංවාදිතබ්බසත්තසඞ්ඛාරෙ ජානාති, යෙන චිත්තෙන මුසා භණිස්සන්ති අත්ථො. තෙනෙව…පෙ… පරිච්චජිතබ්බාති තෙනෙව චිත්තෙන ‘‘එවං අහං මුසා භණාමී’’ති වා ‘‘භණිත’’න්ති වා තදෙව මුසාවාදචිත්තමාරම්මණං කත්වා භික්ඛු ජානාතීති එවං පුබ්බාපරසන්නිට්ඨානචෙතනාක්ඛණෙසු තීසු එකෙනෙව චිත්තෙන ඤාණවිසයඤ්ච ඤාණඤ්චාති උභයම්පි එකක්ඛණෙ පුග්ගලො ජානාතීති අයං තංඤාණතා පරිච්චජිතබ්බා විසයස්සෙව තදා පකාසනතොති අධිප්පායො, තෙනාහ න හීතිආදි. යදි ඤාණස්ස අත්තනො සරූපං න ඤායති, කථං පච්ඡිමං චිත්තං ජානාතීති ආහ පුරිමං පුරිමන්තිආදි. තත්ථ භණිස්සාමීතිආදිනා තීසු කාලෙසු උප්පන්නං පුරිමපුරිමචිත්තං අත්තානං විසයං කත්වා උප්පජ්ජමානස්ස පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස චිත්තස්ස තථා උප්පත්තියා පච්චයො හොතීති අත්ථො. තෙනාති යෙන කාරණෙන තීසු ඛණෙසු චිත්තානි තදඤ්ඤෙහෙව චිත්තෙහි ජානිතබ්බානි, තානි ච පුරිමපුරිමචිත්තෙනෙව අවස්සං උප්පජ්ජන්ති, තෙන කාරණෙනාති අත්ථො. තස්මිං සතීති භණිස්සාමීති පුබ්බභාගෙ සති. සෙසද්වයන්ති භණාමි, භණිතන්ති ඉදං ද්වයං න හෙස්සතීති එතං නත්ථීති යොජනා හොතියෙවාති අත්ථො. එකං විය පකාසතීති භින්නක්ඛණානම්පි නිරන්තරුප්පත්තියා ‘‘තදෙවෙද’’න්ති ගහෙතබ්බතං සන්ධාය වදති.

200. Regarding the phrase 'having brought it again, it is not connected with the first jhāna and so on,' some say, 'The reading should be "with the first jhāna."' That statement is indeed appropriate, because there is no jhāna to be taken by the word 'ādi' (etc.). For, only one section of the wheel has the first jhāna as its root. The word 'spoken' (bhaṇita) also has the agent-construction (kattusādhana); therefore, he said 'or else' (atha vā), and so on. With the very mind by which one speaks falsely, it is not possible to know, 'I am speaking falsely.' However, intermittently, through other mind-door processes, one knows, 'I am speaking falsely'; therefore, it is said, 'For one who is speaking, there is the thought, “I am speaking falsely.”' Herein, this meaning is shown: false speech is endowed with three factors—this meaning is shown. 'Davā' means hastily. 'Ravā' means, for one who wishes to say one thing, slipping and saying another. 'He knows that' (taṃ jānāti), therefore it is 'that-knowledge' (taṃñāṇa); its state is 'the state of that-knowledge' (taṃñāṇatā). The meaning is the understanding of the meaning through the object-subject relationship of knowledge. 'The coming together of knowledge' (ñāṇasamodhāna) means the coming together of many knowledges in a single moment; the meaning is co-arising. The phrase 'with the mind by which one knows, “I will speak falsely”' is stated by combining the preliminary volition and the concluding volition. The meaning is: with the mind—which is the preliminary volition and the concluding volition—by which one knows the beings and formations to be deceived, and with the mind by which one knows, 'I will speak falsely.' 'With that very... should be abandoned' means: with that very mind, a monk knows, 'Thus I am speaking falsely' or 'it has been spoken,' having made that very mind of false speech the object. Thus, this 'state of knowing with that very mind' (taṃñāṇatā) should be abandoned because a person knows with a single mind both the object of knowledge and the knowledge itself in a single moment in the three moments of preliminary, subsequent, and concluding volition. The intention is that at that time, only the object is manifest. Therefore, he said, 'For not...' (na hi), and so on. If the own-nature of knowledge is not known, how does the subsequent mind know it? Because of this objection, he said, 'The preceding, the preceding...' (purimaṃ purimaṃ), and so on. Therein, the meaning is: the preceding mind, arisen in the three times beginning with 'I will speak,' having made itself the object, is a condition for the arising in such a way of the succeeding mind that is arising. 'Therefore' (tena) means: for the reason that the minds in the three moments are to be known by minds other than them, and those knowing minds also certainly arise only because of the preceding mind; for that reason. 'When that exists' (tasmiṃ sati) means: when there is the preliminary part, 'I will speak.' 'The remaining two' (sesadvayaṃ) means 'I am speaking' and 'it has been spoken.' The construction is that the position 'this pair will not be' does not exist; the meaning is that it certainly does exist. 'It appears as if one' (ekaṃ viya pakāsati) is said with reference to the fact that, due to uninterrupted arising even though they are of different moments, it should be taken as 'this [later mind] is that very same [earlier mind].'

බලවධම්මවිනිධානවසෙනාති [Pg.246] බලවගාහස්ස විනිධානවසෙන. දුබ්බලදුබ්බලානන්ති දුබ්බලදුබ්බලානං ගාහානං. සකභාවපරිච්චජනවසෙනාති අත්තනො සන්තකභාවස්ස පරිච්චජනවසෙන.

'By the power of concealing the strong phenomena' (balavadhammavinidhānavasena) means by the power of concealing the strong view. 'Of the weak and weaker' (dubbaladubbalānaṃ) means of the weak and weaker views. 'By the power of abandoning one's own state' (sakabhāvapariccajanavasena) means by the power of abandoning one's own state of possession.

207. උත්තාසිතත්තාති භයං ජනෙත්වා විය පලාපිතත්තා. එවං පලාපිතො න පුන තං ඨානං ආගච්ඡතීති ආහ ‘‘පුන අනල්ලීයනභාවදස්සනවසෙනා’’ති. ඛෙට-සද්දං සද්දත්ථවිදූ උත්තාසත්ථෙ පඨන්තීති ආහ ස්වායමත්ථොතිආදි. අණු එව අණුසහගතං, අණුත්තෙන වා යුත්තන්ති අත්ථො.

207. 'Because of being frightened' (uttāsitattā) means because of having been made to flee, as if by generating fear. One who is thus made to flee does not come to that place again; therefore, he said, 'by way of showing the state of not clinging again.' Grammarians state the word 'kheṭa' in the sense of frightening; therefore, he said, 'this is the meaning' (svāyamattho), and so on. A small thing itself is 'aṇusahagataṃ' (accompanied by the small); or, the meaning is, connected with smallness.

වත්තුකාමවාරකථාවණ්ණනා

Commentary on the Section Concerning One Who Wishes to Speak

215. කෙවලඤ්හියන්ති කෙවලඤ්හි අයං වාරොති අජ්ඣාහරිතබ්බං. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ජානාතීති පකතියා වචනානන්තරං විජානනං සන්ධාය වුත්තං. එවං පන වචීභෙදං අකත්වා ‘‘යො ඉමම්හා ආවාසා පඨමං පක්කමිස්සති, නං මයං ‘අරහා’ති ජානිස්සාමා’’ති එවං කතසඞ්කෙතා විහාරා පඨමං පක්කමනෙන තස්මිං ඛණෙ අවීතිවත්තෙපි නික්ඛන්තමත්තෙපි පාරාජිකං අඤ්ඤතරො භික්ඛු ‘‘මං ‘අරහා’ති ජානන්තූ’’ති තම්හා ආවාසා පඨමං පක්කාමීති ආගතවත්ථුම්හි (පාරා. 227) විය. විඤ්ඤත්තිපථෙති කායවචීවිඤ්ඤත්තීනං ගහණයොග්ගෙ පදෙසෙ, තෙන විඤ්ඤත්තිපථං අතික්කමිත්වා ඨිතො කොචි දිබ්බෙන චක්ඛුනා කායවිකාරං දිස්වා දිබ්බාය සොතධාතුයා වචීභෙදඤ්ච සුත්වා ජානාති, න පාරාජිකන්ති දීපෙති. පාළියං ‘‘පටිවිජානන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති (පාරා. 215) ඉමස්මිං පටිවිජානනවාරෙ යස්මිං අක්ඛරෙ වා උච්චාරිතෙ කායප්පයොගෙ වා කතෙයෙව අයං පඨමජ්ඣානං සමාපන්නොතිආදිඅත්ථං පරො විජානාති, තතො පුරිමෙසු අක්ඛරුච්චාරණාදිප්පයොගෙසු ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජිත්වා පච්ඡිමෙව පටිවිජානනපයොගක්ඛණෙ පාරාජිකං ආපජ්ජතීති වෙදිතබ්බං ථුල්ලච්චයස්සෙවෙත්ථ සාමන්තත්තා, තෙනෙව බුද්ධදත්තාචරියෙන –

215. Regarding `Kevalañhi ayaṃ`, the words 'This is merely the section' should be supplied. 'He knows at that very moment' is said with reference to knowing immediately after the speech, by nature. However, without making a verbal utterance, if an agreement was made, 'Whichever monk departs from this monastery first, him we will know as an Arahant,' then by departing first from the monastery where such an agreement was made, even if it is not known at that moment, merely upon having departed, it is a pārājika offense—just as in the story that has come down where a certain monk departed first from that monastery thinking, 'Let them know me as an Arahant.' `Viññattipathe` means in a place suitable for grasping bodily and verbal intimation. By this, it is shown that if someone standing beyond the range of intimation sees a bodily change with the divine eye and hears a verbal utterance with the divine ear-element and knows, it is not a pārājika offense. In the Pāḷi, in this section on recognition, it is said, 'For one who recognizes, there is a pārājika offense.' When a certain syllable is uttered or a certain bodily effort is made, another person distinctly knows the meaning, such as, 'This monk has attained the first jhāna.' Then, having fallen into a thullaccaya offense for the preceding efforts, such as uttering syllables, he falls into a pārājika offense at the final moment of the effort of recognition. This should be known. This is because here, the thullaccaya is the immediate precursor. For that very reason, by the teacher Buddhadatta—

‘‘දුක්කටං පඨමස්සෙව, සාමන්තමිති වණ්ණිතං;

සෙසානං පන තිණ්ණම්පි, ථුල්ලච්චයමුදීරිත’’න්ති –

“A dukkaṭa is explained as the precursor for the first pārājika alone; but a thullaccaya is declared as the precursor for the remaining three as well.”

වුත්තං[Pg.247], අයඤ්චත්ථො ‘‘න පටිවිජානන්තස්ස ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති ඉමිනා සුත්තෙන සඞ්ගහිතොති දට්ඨබ්බො. උග්ගහපරිපුච්ඡාදිවසෙනාතිආදිනා ඣානසමාධිආදිසද්දානමත්ථෙසු පුබ්බෙ අකතපරිචයත්තා සුත්වා ‘‘අත්ථං ඊදිස’’න්ති අජානිත්වා කෙවලං ‘‘විසිට්ඨො කොචි සමණගුණො අනෙන ලද්ධො’’ති පරෙන ඤාතෙපි පාරාජිකමෙවාති දස්සෙති.

It is said. And this meaning is to be understood as included by the Pāḷi text, 'For one whose claim is recognized, the offense is not a thullaccaya.' By 'by way of learning, questioning, etc.,' and so on, it is shown that because of a lack of prior familiarity with the meanings of terms such as jhāna and samādhi, when another person hears the claim, they do not know 'the meaning is like this,' but know merely, 'Some distinguished quality of a recluse has been attained by this one'—even when it is known in this way, it is still a pārājika offense.

අනාපත්තිභෙදකථාවණ්ණනා

Commentary on the Section on the Distinctions of Non-Offenses

220. අනුල්ලපනාධිප්පායස්සාති ‘‘එවං වුත්තෙ උත්තරිමනුස්සධම්මො මයා පකාසිතො හොතී’’ති අමනසිකත්වා ‘‘නාහං, ආවුසො, මච්චුනො භායාමී’’තිආදිකං කථෙන්තස්ස. එවං කථෙන්තො ච වොහාරතො අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො නාම හොතීති වුත්තං ‘‘අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තස්සා’’ති. භායන්තොති ‘‘ඤත්වා ගරහන්ති නු ඛො’’ති භායන්තො.

220. As for anullapanādhippāyassa (for one without the intention to boast): it is for one who, not considering, “Thus, when this is said, a superhuman state is declared by me,” says such things as, “Friend, I am not afraid of death.” And one who speaks thus, by way of conventional speech, is indeed one who declares another thing (i.e., the fruit of Arahantship); therefore, it is said, “for one who declares another thing” (aññaṃ byākarontassa). As for bhāyanto (fearing): it means fearing thus, “Having known, will they perhaps censure me?”

පදභාජනීයවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of exposition of the Padabhājanīya is concluded.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

Explanation of the Vinīta Cases

223. සෙක්ඛභූමියන්ති ඉමිනා ඣානභූමිම්පි සඞ්ගණ්හාති. තිණ්ණං විවෙකානන්ති කායචිත්තඋපධිවිවෙකානං. පිණ්ඩාය චරණස්ස භොජනපරියොසානතාය වුත්තං ‘‘යාව භොජනපඅයොසාන’’න්ති. අන්තරඝරෙ භුත්වා ආගච්ඡන්තස්සාපි වුත්තනයෙනෙව සම්භාවනිච්ඡාය චීවරසණ්ඨාපනාදීනි කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව, පාළියං පන දුක්කරාදිවත්ථූසු ‘‘අනාපත්ති අනුල්ලපනාධිප්පායස්සා’’ති ඉදං ථුල්ලච්චයෙනාපි අනාපත්තිදස්සනත්ථං වුත්තං. උල්ලපනාධිප්පායස්සාපි හි ‘‘නාවුසො, දුක්කරං අඤ්ඤං බ්‍යාකාතු’’න්ති වුත්තෙ ථුල්ලච්චයමෙව අත්තුපනායිකත්තාභාවතොති දට්ඨබ්බං.

223. By sekkhabhūmiyaṃ (the learner's plane), it also includes the jhāna-plane. Tiṇṇaṃ vivekānaṃ (of the three seclusions) means of the seclusion of body, mind, and defilements. It is said, “until the end of the meal” (yāva bhojanapariyosānaṃ), because the alms-round has the meal as its conclusion. Even for a monk who, having eaten within the village, is returning, if, with the desire to be praised, he does such things as adjusting his robes, it is only a dukkaṭa offense. But in the Pāḷi, regarding difficult acts and so on, this statement, “There is no offense for one without the intention to boast,” is said to show there is no offense even of thullaccaya. Indeed, even for one with the intention to boast, when it is said, “Friend, it is not difficult to declare another thing,” it should be understood that it is only a thullaccaya offense, due to the absence of applying it to oneself.

227. න දානාහං තත්ථ ගමිස්සාමීති පුන තත්ථ වසිතට්ඨානෙ න ගමිස්සාමි, එවං සති පඨමං ගතො අයං පුන ච නාගතො, තස්මා අරහාති මඤ්ඤිස්සන්තීති අධිප්පායො. තං ඨානන්ති ආවාසං වාතිආදිනා පුබ්බෙ පරිච්ඡින්නට්ඨානං. පදසා ගමනං සන්ධාය කතිකාය කතත්තා යානෙනාතිආදි වුත්තං. විජ්ජාමයිද්ධිං සන්ධාය ‘‘ඉද්ධියා’’ති වුත්තං උල්ලපනාධිප්පායස්ස අභිඤ්ඤිද්ධියා අසම්භවතො. අඤ්ඤමඤ්ඤං රක්ඛන්තීති උල්ලපනාධිප්පායෙ [Pg.248] සතිපි එකස්සාපි පඨමගමනාභාවා රක්ඛන්ති. සචෙ පන කතිකං කත්වා නිසින්නෙසු එකං ද්වෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා උල්ලපනාධිප්පායෙන එකතො ගච්ඡන්ති, ගතානං සබ්බෙසං පාරාජිකමෙව. තෙසු යස්ස උල්ලපනාධිප්පායො නත්ථි, තස්ස අනාපත්ති. එතන්ති හෙට්ඨා වුත්තං සබ්බං කතිකවත්තං. නානාවෙරජ්ජකාති නානාජනපදවාසිනො. සඞ්ඝලාභොති යථාවුඩ්ඪං පාපුණනකකොට්ඨාසො. අයඤ්ච පටික්ඛෙපො අවිසෙසෙත්වා කරණං සන්ධාය කතො, විසෙසෙත්වා පන ‘‘එත්තකො අසුකස්සා’’ති පරිච්ඡින්දිත්වා අපලොකෙත්වා දාතුං වට්ටති.

227. “Now I will not go there” (Na dānāhaṃ tattha gamissāmi) means: I will not go again to that place where I stayed. This being so, the intention is: ‘This one, having gone first, has not returned again; therefore, he is an Arahant,’ they will think. “That place” (taṃ ṭhānaṃ) refers to the place previously defined by such phrases as “a residence…” and so on. Because the agreement was made with reference to going on foot, it is said, “by vehicle,” and so on. It is said, “by psychic power” (iddhiyā), with reference to psychic power born of knowledge, because for one with the intention to boast, the psychic power of direct knowledge is impossible. “They protect each other” (aññamaññaṃ rakkhanti) means: even though the intention to boast is present, because not even one person goes first, they protect the agreement. However, if, after making an agreement, among those seated, all but one or two leave together with the intention to boast, it is a pārājika offense for all who have gone. For those among them who do not have the intention to boast, there is no offense. “This” (etaṃ) refers to all the rules of the agreement stated below. Nānāverajjakā means dwellers of various districts. Saṅghalābho is the share to be received according to seniority. And this refusal is made with reference to the act of giving without specifying. But having specified, it is allowable to give after announcing it, thinking, “This much is for so-and-so.”

228. ධම්මධාතූති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, ධම්මානං සභාවො වා. උපපත්තීති අත්තභාවං සන්ධාය වදති. දුස්සද්ධාපයා හොන්තීති පුථුජ්ජනෙ සන්ධාය වුත්තං, න ලක්ඛණත්ථෙරාදිකෙ අරියපුග්ගලෙ. විතුඩෙන්තීති විනිවිජ්ඣිත්වා ඩෙන්ති ගච්ඡන්ති, ඵාසුළන්තරිකායො ඡිද්දාවඡිද්දං කත්වා තාහි ගච්ඡන්තීති නිස්සක්කවසෙන අත්ථො. විතුදෙන්තීති පාඨෙ ඵාසුළන්තරිකාහීති ආධාරත්ථෙ නිස්සක්කවචනං. ලොහතුණ්ඩෙහීති කාළලොහමයෙහි තුණ්ඩෙහි. අච්ඡරියං වතාති ගරහිතබ්බතාය අච්ඡරං පහරිතුං යුත්තරූපං. චක්ඛුභූතාති ලොකස්ස චක්ඛු විය භූතා සඤ්ජාතා, චක්ඛුසදිසාතිපි අත්ථො. තස්සෙව කම්මස්සාති යෙන ගොඝාතකකම්මෙනෙව නිරයෙ නිබ්බත්තො, තස්සෙවාති අත්ථෙ ගය්හමානෙ එකාය චෙතනාය බහුපටිසන්ධියො හොන්තීති ආපජ්ජති, න චෙතං යුත්තං එකස්ස අම්බාදිබීජස්ස අනෙකඞ්කුරුප්පත්ති වියාති තං පරිහරන්තො ආහ තස්ස නානාචෙතනාහි ආයූහිතස්සාතිආදි, තෙන ගොඝාතකකම්මක්ඛණෙ පුබ්බචෙතනා අපරචෙතනා සන්නිට්ඨාපකචෙතනාති එකස්මිම්පි පාණාතිපාතෙ බහූ චෙතනා හොන්ති, නානාපාණාතිපාතෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තත්ථ එකාය චෙතනාය නරකෙ පචිත්වා තදඤ්ඤචෙතනාසු එකාය අපරාපරියචෙතනාය ඉමස්මිං පෙතත්තභාවෙ නිබ්බත්තොති දස්සෙති, තෙනාහ ‘‘අවසෙසකම්මං වා කම්මනිමිත්තං වා’’ති. එත්ථ ච කම්මසරික්ඛවිපාකුප්පත්තිං සන්ධාය කම්මකම්මනිමිත්තානමෙව ගහණං කතං, න ගතිනිමිත්තස්ස, තෙනාහ ‘‘අට්ඨිරාසියෙව නිමිත්තං අහොසී’’ති. පාළියං විතච්ඡෙන්තීති තුණ්ඩෙහි තච්ඡෙන්තො විය ලුඤ්චන්ති. විරාජෙන්තීති විලිඛන්ති.

228. As for dhammadhātu: it is omniscient knowledge, or the intrinsic nature of phenomena. Upapatti is said with reference to individual existence. Dussaddhāpayā honti is said with reference to ordinary people, not with reference to noble individuals like the Elder Lakkhaṇa and others. As for vituḍenti: piercing through, they go; making the spaces between the ribs full of holes, they go through them. This is the meaning in the sense of the ablative (going out from). In the reading vitudenti, the word phāsuḷantarikāhi is an ablative expression in the sense of the locative. As for lohatuṇḍehi: with beaks made of black iron. As for acchariyaṃ vata: because it is blameworthy, it is fitting to snap one's fingers. As for cakkhubhūtā: they have become like the eye of the world; it also means they are similar to the eye. Regarding the phrase tasseva kammassa (of that very kamma): if it is taken to mean that he was reborn in hell by that very same kamma of cattle-slaughtering, it would follow that many rebirths arise from a single volition. And this is not right, just as the arising of many sprouts from a single mango seed or the like is not right. To avoid this, he said, “of that which was accumulated by various volitions,” and so on. By this it is shown that even in a single act of killing, there are many volitions—such as the preliminary volition, the subsequent volition, and the volition of accomplishment; what then needs to be said of various acts of killing? Among these, having been tormented in hell by one volition, he was reborn in this ghost-existence by one of the other volitions, an aparāpariya volition. Therefore, he said, “the remaining kamma or the sign of kamma…” And here, with reference to the arising of a result similar to the kamma, only kamma and the sign of kamma are taken, not the sign of destination. Therefore, he said, “A heap of bones itself was the sign.” In the Pāḷi, vitacchenti means: as if carving with their beaks, they pluck out. Virājentīti means: they scrape.

229. වල්ලූරවික්කයෙනාති [Pg.249] සුක්ඛාපිතමංසවික්කයෙන. නිප්පක්ඛචම්මෙති විගතපක්ඛලොමචම්මෙ. එකං මිගන්ති දීපකමිගං. කාරණාහීති ඝාතනාහි. ඤත්වාති කම්මට්ඨානං ඤත්වා.

229. As for vallūravikkayena: by selling dried meat. As for nippakkhacamme: a hide devoid of feathers and hair. As for ekaṃ migaṃ (one beast): a leopard. As for kāraṇāhi: by killings. As for ñatvā: having known the place of the act (of torture).

230. මඞ්ගනවසෙන උලතීති මඞ්ගුලි, විරූපබීභච්ඡභාවෙන පවත්තතීති අත්ථො. චිත්තකෙළින්ති චිත්තරුචියං අනාචාරකීළං.

230. It is so (ulati) due to its unsightliness (maṅganavasena), therefore it is called maṅguli; the meaning is that it exists in a deformed and repulsive state. As for cittakeḷi: improper play according to the mind's fancy.

231. නිස්සෙවාලපණකකද්දමොති තිලබීජකාදිසෙවාලෙන නීලමණ්ඩූකපිට්ඨිවණ්ණෙන උදකපිට්ඨෙ උදකං නීලවණ්ණං කුරුමානෙන පණකෙන කද්දමෙන ච විරහිතො. උණ්හභාවෙන තපනතො තපං උදකං අස්සාති තපොදකාති වත්තබ්බෙ ක-කාරලොපං කත්වා ‘‘තපොදා’’ති වුච්චති. පෙතලොකොති පකට්ඨෙන අකුසලකම්මෙන සුගතිතො දුග්ගතිං ඉතානං ගතානං ලොකො සමූහො, නිවාසට්ඨානං වා. කතහත්ථාති ධනුසිප්පෙ සුට්ඨු සික්ඛිතහත්ථා, අවිරජ්ඣනලක්ඛවෙධාති අත්ථො. සිප්පදස්සනවසෙන රාජකුලාදීසු රාජසමූහං උපෙච්ච කතං අසනං සරක්ඛෙපො එතෙසන්ති කතුපාසනා, සබ්බත්ථ දස්සිතසිප්පාති අත්ථො. පභග්ගොති පභඤ්ජිතො, පරාජිතොති අත්ථො.

231. As for nissevālapaṇakakaddamo: devoid of algae the size of sesame seeds, of large moss which makes the surface of the water blue like the back of a blue frog, and of mud. Because it has hot (tapaṃ) water (udakaṃ) due to its hotness, it should be called tapodakā; but having elided the syllable ‘ka’, it is called tapodā. As for petaloka: it is the world (loka), or collection (samūho), or the dwelling place of those who have gone (itānaṃ gatānaṃ) from a good destination to a bad destination due to manifest (pakaṭṭhena) unwholesome kamma. As for katahatthā: those who have well-trained hands in the art of archery; the meaning is that they are archers who hit the target without fail. They are called katupāsanā because for them (etesaṃ) the shooting (asanaṃ) of arrows is done (kataṃ) by approaching the royal court and so on, by way of displaying their skill; the meaning is that they have displayed their skill everywhere. As for pabhaggo: broken; the meaning is, defeated.

232. ආනෙඤ්ජසමාධින්ති අරූපසමාපත්තියං නිරුද්ධෙ සතිපි සද්දකණ්ටකෙන උට්ඨානාරහො රූපාවචරසමාධියෙව ඉධ වත්තබ්බොති ආහ අනෙජං අචලන්තිආදි. සමාධිපරිපන්ථකෙති විතක්කාදිකෙ සන්ධාය වදති, ඉදං පන පඨමබොධියං උප්පන්නම්පි වත්ථුං අනාචාරමත්තවසෙන භික්ඛූහි චොදිතෙපි භගවතා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, මොග්ගල්ලානස්සා’’ති (පාරා. 228) එවං ආයතිං අත්තනා පඤ්ඤපියමානපාරාජිකානුගුණං තදා එව විනීතන්ති ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි පච්ඡා පඤ්ඤත්තස්ස ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස විනීතවත්ථුභාවෙන සඞ්ගහමාරොපිතන්ති දට්ඨබ්බං. සාවකානං උප්පටිපාටියා අනුස්සරණාභාවං දස්සෙතුං ‘‘න උප්පටිපාටියා’’ති වුත්තං. දුක්කරං කතන්ති අනන්තරෙ පඤ්චකප්පසතිකෙ කාලෙ විඤ්ඤාණසන්තතිං අදිස්වාපි අසම්මුය්හිත්වා පරතො තතියත්තභාවෙ දිට්ඨචුතිචිත්තෙන සද්ධිං වත්තමානභවපටිසන්ධියා අනුමානෙනාපි කාරියකාරණාභාවගහණං නාම සාවකානං දුක්කරත්තා වුත්තං. පටිවිද්ධාති [Pg.250] පටිවිද්ධසදිසා. යථා නාම සත්තධා ඵාලිතස්ස චාමරවාලලොමස්ස එකාය අග්ගකොටියා අපරස්ස වාලලොමංසුනො කොටිං දූරෙ ඨත්වා විජ්ඣෙය්‍ය ආවුනන්තො විය පටිපාදෙය්‍ය, එවමෙව ඉමිනාපි දුක්කරං කතන්ති වුත්තං හොති. එතදග්ගන්ති එසො අග්ගො. යදිදන්ති යො අයං.

232. As for 'Āneñjasamādhi': in the formless attainment, even though the thorn of sound has ceased, it is said here that only the concentration pertaining to the form-sphere, which is fit to arise, should be spoken of; therefore, he said, 'immovable, unshaken,' and so on. As for 'obstacles to concentration,' he speaks referring to thought-conceptions and so on. Although this incident arose at the time of the first enlightenment, and even when accused by the monks by way of mere misconduct, it was decided then and there by the Blessed One, saying, 'There is no offense, monks, for Moggallāna,' in accordance with the Pārājika to be laid down by himself in the future. Therefore, it should be understood that it was included in the compilation by the Elders who compiled the Dhamma as a decided matter of this training rule that was laid down later. 'Not in reverse order' was said to show the non-existence of recalling in reverse order for the disciples. As for 'a difficult thing was done': it is said because the grasping of the state of cause and effect—even without seeing the continuity of consciousness in the immediately following period of five hundred kappas, and without being bewildered, by inferring the rebirth-linking of the present existence together with the death-consciousness seen afterwards in the third existence—is difficult for disciples. 'Penetrated' means similar to one who has penetrated. Just as one, standing at a distance, might pierce the tip of another hair with the tip of one chowrie-tail hair that has been split sevenfold, as if threading it, and make it pass through, just so, it is said that a difficult thing was done by this one also. 'This is the foremost' means this one is the foremost. 'That which is' means 'that which is this one'.

නිගමනවණ්ණනා

Commentary on the Conclusion

233. ඉධාති භික්ඛුවිභඞ්ගෙ. උද්දිට්ඨපාරාජිකපරිදීපනන්ති සික්ඛාපදෙසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසවසෙන උද්දිට්ඨපාරාජිකපරිදීපනං, න පන සබ්බස්මිං පාරාජිකවිභඞ්ගෙ ආගතආපත්තිපරිදීපනං තත්ථ ථුල්ලච්චයාදීනම්පි ආගතත්තා තෙනෙව උද්දිට්ඨ-සද්දෙන වුත්තවිභඞ්ගස්ස නිද්දෙසත්තා. භික්ඛුනීනං අසාධාරණානි චත්තාරීති උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා (පාචි. 658) වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා (පාචි. 665) උක්ඛිත්තානුවත්තිකා (පාචි. 669) අට්ඨවත්ථුකාති (පාචි. 675) ඉමානි භික්ඛූහි අසාධාරණානි භික්ඛුනීනං එව පඤ්ඤත්තානි පාරාජිකානීති අත්ථො. වත්ථුවිපන්නාති පබ්බජ්ජුපසම්පදානං වත්ථුභාවො වත්ථු නාම, තෙන වත්ථුමත්තෙන විපන්නා, විපන්නවත්ථුකාති අත්ථො. අහෙතුකපටිසන්ධිකාති මග්ගානුප්පත්තිකාරණමාහ. කිඤ්චාපි දුහෙතුකානම්පි මග්ගො නුප්පජ්ජති, තෙ පන පබ්බජ්ජුපසම්පදාසු ඨත්වා ආයතිං මග්ගහෙතුං සම්පාදෙතුං සක්කොන්ති, අහෙතුකා පන පරිසුද්ධෙ චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ ඨත්වා සම්පාදෙතුං න සක්කොන්ති, තස්මා තෙ තම්පි පටිච්ච වත්ථුවිපන්නාවාති වෙදිතබ්බා. පාරාජිකාති කම්මවිපත්තියා පටිසන්ධික්ඛණෙයෙව පරාජයං ආපන්නා. ථෙය්‍යසංවාසකාදීනං ගිහිභාවෙ ඨත්වා විපස්සනාය වායමන්තානම්පි තස්මිං අත්තභාවෙ මග්ගුප්පත්තිඅභාවතො ‘‘මග්ගො පන වාරිතො’’ති වුත්තං. දීඝතාය ලම්බමානං අඞ්ගජාතං ලම්බං නාම, තං යස්ස අත්ථි සො ලම්බී. සො එත්තාවතා න පාරාජිකො, තං පන දීඝං අඞ්ගජාතං අත්තනො මුඛෙ වා වච්චමග්ගෙ වා සෙවනාධිප්පායෙන පවෙසෙන්තොව පාරාජිකො, ඉධ පන වච්චමග්ගෙ පවෙසෙන්තොව අධිප්පෙතො මුදුපිට්ඨිකෙනෙව මුඛෙ පවෙසනස්ස වුත්තත්තා. සොපි හි කතපරිකම්මතාය මුදුභූතාය පිට්ඨියා ඔනමිත්වා අත්තනො අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හන්තොව පාරාජිකො හොති, න කෙවලො. යො පන මුඛෙන අත්තනො වච්චමග්ගං වා පරෙසං වච්චමග්ගමුඛං වා ඉත්ථීනං පස්සාවමග්ගං වා ගණ්හාති, තස්ස ච පුරිසනිමිත්තෙන පුරිසනිමිත්තං ඡුපන්තස්ස ච මග්ගෙන මග්ගපටිපාදනෙපි පාරාජිකං න හොති පුරිසනිමිත්තෙන තදිතරමග්ගසම්පටිපාදනෙනෙව මෙථුනධම්මවොහාරතො[Pg.251]. පරස්ස අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදතීති පරස්ස උත්තානං සයන්තස්ස කම්මනියෙ අඞ්ගජාතෙ අත්තනො වච්චමග්ගං පවෙසෙන්තො තස්සූපරි නිසීදති, ඉදඤ්ච උපලක්ඛණමත්තං පරෙසං අඞ්ගජාතං වච්චමග්ගෙ පවෙසෙන්තො සාදියන්තොපි පාරාජිකොව, බලක්කාරෙන පන වච්චමග්ගෙ වා මුඛෙ වා පරෙන පවෙසියමානො යදි න සාදියති, අනාපත්තිකොව. එත්ථ අසාදියනං නාම දුක්කරං විරජ්ජිතබ්බතො. එත්ථ ච අනුපසම්පන්නභාවෙ ඨත්වා මාතුපිතුඅරහන්තෙසු අඤ්ඤතරං ඝාතෙන්තො භික්ඛුනිං දූසෙන්තො ච සාමණෙරපබ්බජ්ජම්පි න ලභතීති දස්සනත්ථං විසුං ගහිතත්තා මාතුඝාතකාදීනං චතුන්නං තතියපඨමපාරාජිකෙසු අන්තොගධතා වෙදිතබ්බා. යථා එත්ථ, එවං ගිහිභාවෙ ඨත්වා ලොහිතුප්පාදං කරොන්තො ලොහිතුප්පාදකොවාති ගහෙතබ්බං. එතෙන පරියායෙනාති උභින්නං රාගපරියුට්ඨානසඞ්ඛාතෙන පරියායෙන. දුතියවිකප්පෙ කච්චි අත්ථාති පදච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.

233. Here means in the Bhikkhu Vibhaṅga. 'The explanation of the pointed-out Pārājikas' means the explanation of the Pārājikas pointed out in the training rules by way of the Pātimokkha recitation, and not the explanation of every offense that comes in the entire Pārājika Vibhaṅga, because thullaccayas and so on also come there, and because it is the exposition of the Vibhaṅga spoken of by that very word 'pointed-out'. As for 'the four not common to bhikkhunīs,' the meaning is that these Pārājikas—the ubbhajāṇumaṇḍalikā, the vajjappaṭicchādikā, the ukkhittānuvattikā, and the aṭṭhavatthukā—are laid down only for bhikkhunīs, not being common with bhikkhus. As for 'one whose basis is ruined,' the state of being the basis for the going forth and higher ordination is called 'basis' (vatthu); they are ruined by that mere basis. The meaning is 'one with a ruined basis.' As for 'one with a rootless rebirth-linking,' it states the reason for the non-arising of the path. Although the path does not arise for those with two roots either, they, by remaining in the going forth and higher ordination, are able to bring about the cause for the path in the future. Those without roots, however, are not able to bring it about even while established in the purified fourfold virtue. Therefore, it should be known that they too are 'ones whose basis is ruined' on account of that. As for 'Pārājikā,' due to a defect in kamma, they have reached defeat at the very moment of rebirth-linking. For those such as one in secret communion, even while they remain in the state of a householder and strive in insight meditation, it is said, 'the path, however, is barred,' because of the non-arising of the path in that existence. A genital organ that is hanging down due to its length is called 'lamba'; one who has it is a 'lambī'. He is not a pārājika for that much alone. But he is a pārājika only when he inserts that long genital organ into his own mouth or anus with the intention of indulgence. Here, however, it is intended only as inserting it into the anus, because insertion into the mouth is spoken of only for one with a flexible back. For he too becomes a pārājika only when, having bent down with a back made flexible by preparation, he takes his own genital organ with his mouth, not otherwise. But whoever takes with the mouth his own anus, or another's anus or mouth, or a woman's urinary passage, for him it is not a pārājika, even when causing a passage to fall upon a passage by touching a male organ with a male organ. This is because the term 'sexual intercourse' applies only to the penetration of another passage by the male organ. 'Sits down upon another's genital organ' means one sits on top of another, inserting one's own anus onto the workable genital organ of another who is lying on his back. And this is merely an indicative example. One who consents while another's genital organ is entering one's anus is also a pārājika. But if one is forcibly penetrated by another in the anus or mouth and does not consent, one is without offense. Here, not consenting is not difficult, because it is something from which one should be dispassionate. And here, to show that one who, while remaining unordained, kills one's mother, father, or an arahant, or violates a bhikkhunī, does not receive even the sāmaṇera going-forth, they are taken up separately. Thus, it should be known that the four, matricide and so on, are included in the third and first Pārājikas. Just as here, so it should be understood that one who, while remaining in the state of a householder, causes the shedding of the Buddha's blood is a 'lohituppādaka'. 'By this method' means by the method described as the obsession of lust of both. In the second alternative, the word division should be known as 'kacci attha'.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī, an exposition on the Samantapāsādikā, the Commentary on the Vinaya.

චතුත්ථපාරාජිකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the fourth Pārājika is concluded.

නිට්ඨිතො ච පාරාජිකකණ්ඩවණ්ණනානයො.

And the method of explaining the Pārājika section is concluded.

2. සඞ්ඝාදිසෙසකණ්ඩො

2. The Chapter on Saṅghādisesa Offenses

1. සුක්කවිස්සට්ඨිසික්ඛාපදවණ්ණනා

1. The Explanation of the Training Rule on the Emission of Semen

234. තෙරසකස්සාති [Pg.252] තෙරස සික්ඛාපදානි පරිමාණානි අස්සාති තෙරසකො, කණ්ඩො, තස්ස. සමථෙ විපස්සනාය වා අභිරතිරහිතො ඉධ අනභිරතො, න පබ්බජ්ජායාති ආහ ‘‘වික්ඛිත්තචිත්තො’’ති. වික්ඛිත්තතාය කාරණමාහ කාමරාගාඉච්චාදි.

234. Regarding `terasakassa`: because this chapter has thirteen training rules as its measure, it is called the `terasaka` (thirteenfold) chapter. Of that chapter. Here, one who is devoid of delight whether in serenity (`samatha`) or insight (`vipassanā`) is 'discontent' (`anabhirato`); it is not that he is discontent with the monastic life (`pabbajjāya`). Therefore, it is said, ‘distracted in mind’ (`vikkhittacitto`). To show the reason for this distractedness, it says `kāmarāgā`, etc.

235. අබ්බොහාරිකාති සීලවිපත්තිවොහාරං නාරහතීති කත්වා වුත්තං. අකුසලභාවෙ පනස්සා අබ්බොහාරතා නත්ථි.

235. Regarding `abbohārikā`: it is so said because it is not worthy of the designation 'moral failure' (`sīlavipattivohāra`). However, regarding its unwholesome nature, it is not unworthy of designation.

236-7. චෙතනා-සද්දතො විසුං සං-සද්දස්ස අත්ථාභාවං ඉක-පච්චයස්ස ච අත්ථවන්තතං දස්සෙතුං සඤ්චෙතනා වාතිආදි දුතියවිකප්පො වුත්තො. සිඛාප්පත්තො අත්ථොති අධිප්පෙතත්ථං සන්ධාය වුත්තං. ආසයභෙදතොති පිත්තසෙම්හපුබ්බලොහිතානං චතුන්නං ආසයානං භෙදෙන. ධාතුනානත්තතොති රසරුහිරාදීනං සත්තන්නං, පථවාදීනං වා චතුන්නං ධාතූනං නානත්තෙන. වත්ථිසීසන්ති මුත්තවත්ථිතො මත්ථකපස්සං. හත්ථිමදචලනං නාමඤ්ච සම්භවොති ආහ ‘‘සම්භවො නික්ඛමතී’’ති. සම්භවවෙගන්ති සම්භවස්ස ඨානතො චවිත්වා දකසොතාභිමුඛං ඔතරණෙන සඤ්ජාතසරීරක්ඛොභවෙගං. බාහුසීසන්ති ඛන්ධප්පදෙසං. දස්සෙසීති එත්ථ ඉති-සද්දො හෙතුත්ථො, තෙන යස්මා කණ්ණචූළිකාහි සම්භවො නික්ඛමති…පෙ… සම්භවඤ්ච දස්සෙසි, තස්මා තතියස්ස භාසිතං සුභාසිතන්ති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. දකසොතන්ති මුත්තස්ස වත්ථිතො නික්ඛමනමග්ගං, අඞ්ගජාතප්පදෙසන්ති වුත්තං හොති. සුක්කඤ්ච නාමෙතං රසරුහිරාදිසත්තදෙහධාතූසු මජ්ඣිමධාතුචතුජං අට්ඨිමිඤ්ජාදි විය පථවීධාතුසඞ්ගහිතං ආහාරූපජීවීනං සකලකායගතං අතිදහරදාරකානම්පි අත්ථෙව, තං පන පන්නරසසොළසවස්සුද්දෙසතො පට්ඨාය සත්තානං සමුප්පජ්ජනකකාමරාගෙහෙව ඨානතො චලති, චලිතඤ්ච ආපොධාතුභාවෙන චිත්තජමෙව හුත්වා දකසොතං ඔතරති, දකසොතතො පන පට්ඨාය චිත්තපච්චයඋතුජං හොති මත්ථලුඞ්ගතො චලිතසිඞ්ඝාණිකා විය. යෙසං පන සමුච්ඡෙදනවික්ඛම්භනාදීහි රාගපරියුට්ඨානං නත්ථි[Pg.253], තෙසං සුක්කවිස්සට්ඨි න සියා. ඉති යථාඨානතො සුක්කස්ස විස්සට්ඨියෙව රාගචිත්තසමුට්ඨානා, න පකතිරූපං, තෙනෙව කථාවත්ථුඅට්ඨකථායං (කථා. අට්ඨ. 307) ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨි නාම රාගසමුට්ඨානා හොතී’’ති සුක්කස්ස විස්සට්ඨි එව රාගසමුට්ඨානා වුත්තා, න පකතිරූපං. ඡන්නං පන කාමාවචරදෙවානං විජ්ජමානාපි සුක්කධාතු ද්වයංද්වයසමාපත්තිවසෙන පරියුට්ඨිතරාගෙනාපි ඨානතො න ගළති, යථාඨානෙ එව ඨත්වා කිඤ්චි විකාරං ආපජ්ජමානා තඞ්ඛණිකපරිළාහවූපසමාවහා මෙථුනකිච්චනිට්ඨාපිතා හොතීති වෙදිතබ්බං. කෙචි පන ‘‘කායසම්ඵස්සසුඛමෙව තෙසං කාමකිච්ච’’න්ති වදන්ති. ඛීණාසවානං පන අනාගාමීනඤ්ච සබ්බසො කාමරාගාභාවෙන සුක්කධාතුවිකාරම්පි නාපජ්ජතීති වෙදිතබ්බං. රූපීබ්‍රහ්මානං පන වික්ඛම්භිතකාමරාගෙන ජනිතත්තා අනාහාරූපජීවිතත්තා ච සබ්බථා සුක්කධාතුපි නත්ථෙව. තථෙවාති මොචනස්සාදෙන නිමිත්තෙ උපක්කමතොතිආදිං අතිදිසති. ‘‘විස්සට්ඨීති ඨානාචාවනා වුච්චතී’’ති පදභාජනෙ (පාරා. 237) වුත්තත්තා ‘‘දකසොතං ඔතිණ්ණමත්තෙ’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ දකසොතොරොහණඤ්චෙත්ථාතිආදි. එත්ථාති තීසුපි වාදෙසු. අධිවාසෙත්වාති නිමිත්තෙ උපක්කමිත්වා පුන විප්පටිසාරෙ උප්පන්නෙ මොචනස්සාදං විනොදෙත්වා. අන්තරා නිවාරෙතුන්ති අත්තනො නිමිත්තෙ කතූපක්කමෙන ඨානා චුතං දකසොතං ඔතරිතුං අදත්වා අන්තරා නිවාරෙතුං. මොචනස්සාදෙන හත්ථපරිකම්මාදිං කරොන්තස්ස මුත්තෙපි දුක්කටමෙව, නිමිත්තෙ උපක්කමාභාවතො පන සඞ්ඝාදිසෙසො න හොතීති ආහ ‘‘හත්ථ…පෙ… අනාපත්තී’’ති. දකසොතොරොහණඤ්චෙත්ථාතිආදිනා වුත්තවිනිච්ඡයං සන්ධාය ‘‘අයං සබ්බාචරියසාධාරණවිනිච්ඡයො’’ති වුත්තං.

236-7. The second alternative explanation (`dutiyavikappa`) states ‘`sañcetanā`’ and so on, to show the absence of meaning of the prefix ‘`saṃ-`’ apart from the word ‘`cetanā`’, and the meaningfulness of the suffix ‘`-ika`’. ‘Meaning that has reached its peak’ (`sikhāppatto attha`) is said with reference to the intended meaning (`adhippetattha`). ‘Due to the diversity of humors’ (`āsayabhedato`) means due to the division of the four humors: bile (`pitta`), phlegm (`semha`), pus (`pubba`), and blood (`lohita`). ‘Due to the diversity of elements’ (`dhātunānattato`) means due to the diversity of the seven elements such as nutrient essence (`rasa`) and blood (`ruhira`), or the four elements such as earth (`pathavī`). ‘Bladder-head’ (`vatthisīsa`) refers to the top part of the urinary bladder (`muttavatthi`). The rut-fluid of an elephant is called `sambhava` (semen); therefore, it is said, '`sambhava` comes out' (`sambhavo nikkhamati`). ‘The force of semen’ (`sambhavavega`) is the force of bodily agitation (`sarīrakkhobhavega`) that arises from the semen (`sambhava`) descending towards the water passage (`dakasota`) after having moved from its place. ‘Arm-head’ (`bāhusīsa`) refers to the shoulder region (`khandhappadesa`). In ‘you show’ (`dassesi`), the word ‘`iti`’ indicates reason. Therefore, the construction should be understood thus: ‘Since semen (`sambhava`) comes out from the ear-pinnacles... and you showed the semen (`sambhava`), therefore the statement of the third teacher is well-spoken.’ ‘The water passage’ (`dakasota`) is the path of exit for urine from the bladder; it is said to be the region of the generative organ (`aṅgajātappadesa`). And this `sukka` (semen) is the middle element among the seven bodily elements such as nutrient essence (`rasa`) and blood (`ruhira`), and is born from the four causes (`catuja`); like marrow (`aṭṭhimiñjā`) and so on, it is included in the earth element (`pathavīdhātu`). It is present throughout the entire body of beings who sustain themselves on food, even in very young children. However, from the age of fifteen or sixteen, it moves from its place in beings due to the sensual desire (`kāmarāga`) that arises. Once moved, it becomes mind-born (`cittaja`) as the water element (`āpodhātu`) and descends into the water passage (`dakasota`). From the water passage onward, it becomes `utuja`-matter conditioned by mind (`cittapaccayautuja`), like mucus (`siṅghāṇikā`) that has moved from the brain (`matthaluṅga`). However, for those in whom there is no obsession with lust (`rāgapariyuṭṭhāna`) due to eradication (`samucchedana`), suppression (`vikkhambhana`), and so on, there would be no emission of `sukka`. Thus, only the emission (`vissaṭṭhi`) of `sukka` from its proper place arises from a lustful mind (`rāgacittasamuṭṭhānā`); the natural matter (`pakatirūpa`) does not. For this very reason, in the Kathāvatthu Commentary, it is said: ‘The emission of `sukka` (`sukkavissaṭṭhi`) arises from lust (`rāga`),’ meaning that only the emission of `sukka` is stated to arise from lust; the natural matter is not. However, it should be understood that for the six classes of sense-sphere gods (`kāmāvacaradevā`), even though the `sukka` element (`sukkadhātu`) exists, it does not flow from its place even by lust (`rāga`) that has arisen through the union of pairs (`dvayaṃdvayasamāpatti`). Remaining in its original position, it undergoes some change, bringing about the cessation of the distress that arises at that moment, thus completing the act of intercourse (`methunakicca`). Some, however, say that for them, the pleasure of bodily contact (`kāyasamphassasukha`) itself is their sensual activity (`kāmakicca`). It should be understood that for the Arahants (`khīṇāsava`) and Non-returners (`anāgāmī`), due to the complete absence of sensual desire (`kāmarāga`), the `sukka` element does not undergo any alteration. However, for the form-realm Brahmās (`rūpībrahmā`), because their birth is generated by suppressed sensual desire (`vikkhambhitakāmarāga`) and they do not sustain life through food (`anāhārūpajīvitattā`), the `sukka` element does not exist at all. ‘Similarly’ (`tatheva`) is an extension referring to ‘engages with the organ with the delight of release’ (`mocanassādena nimitte upakkamato`) and so on. Since it is stated in the word analysis (`padabhājana`): ‘Emission (`vissaṭṭhi`) is said to be moving from its place,’ the question is raised: ‘Why is it said “just upon descending into the water passage” (`dakasotaṃ otiṇṇamatte`)?’ It replies: ‘And here, the descent into the water passage (`dakasotorohaṇa`)…,’ and so on. ‘Here’ (`ettha`) means in all three views (`vādesu`). ‘Having endured’ (`adhivāsetvā`) means having made an effort on the organ (`nimitta`) and then, when remorse (`vippaṭisāra`) arises, having dispelled the delight in release (`mocanassāda`). ‘To prevent in between’ (`antarā nivāretuṃ`) means not allowing the semen that has moved from its place, due to the effort made on one’s own organ, to descend into the water passage, thus preventing it midway. For one who, with delight in release (`mocanassāda`), performs hand manipulation (`hatthaparikamma`) and so on, even if emission occurs, it is only a `dukkaṭa` offense. However, because there is no effort made upon the organ (`nimitte upakkamābhāvato`), there is no Saṅghādisesa offense; thus it is said: ‘hand… no offense’ (`anāpatti`). Referring to the legal decision (`vinicchaya`) stated by ‘and here, the descent into the water passage…’ (`dakasotorohaṇañcetthādinā`) and so on, it is said: ‘This is the common legal decision of all teachers (`sabbācariyasādhāraṇavinicchayo`).’

ඛොභකරණපච්චයො නාම විසභාගභෙසජ්ජසෙනාසනාහාරාදිපච්චයො. නානාවිධං සුපිනන්ති ඛුභිතවාතාදිධාතූනං අනුගුණං. අනුභූතපුබ්බන්ති පුබ්බෙ භූතපුබ්බං මනසා පරිකප්පිතපුබ්බඤ්ච. සග්ගනරකදෙසන්තරාදීනම්පි හි සඞ්ගහෙත්වා වුත්තං. අත්ථකාමතාය වා අනත්ථකාමතාය වාති ඉදං දෙවතානං හිතාහිතාධිප්පායතං දස්සෙතුං වුත්තං. අත්ථාය වා අනත්ථාය වාති සභාවතො භවිතබ්බං හිතාහිතං සන්ධාය වුත්තං. නනු දෙවතාහි උපසංහරියමානානි ආරම්මණානි පරමත්ථතො නත්ථි, කථං තානි පුරිසො පස්සති, දෙවතා වා තානි අවිජ්ජමානානි උපසංහරන්තීති චොදනං මනසි කත්වා [Pg.254] ආහ සො තාසන්තිආදි. තෙන ‘‘එවමෙසො පරිකප්පතූ’’ති දෙවතාහි චින්තිතමත්තෙන සුපන්තස්ස චිත්තං භවඞ්ගසන්තතිතො නිපතිත්වා දෙවතාහි චින්තිතනියාමෙනෙව පරිකප්පමානං පවත්තති, එවං තෙන පරිකප්පමානානි ආරම්මණානි දෙවතාහි උපසංහටානි නාම හොන්ති, තානි ච සො දෙවතානුභාවෙන පස්සති නාමාති දස්සෙති. බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්තන්තිආදීසු බොධිසත්තස්ස ගබ්භොක්කන්තිදිවසෙ මහාමායාදෙවියා අත්තනො දක්ඛිණපස්සෙන එකස්ස සෙතවරවාරණස්ස අන්තොකුච්ඡිපවිට්ඨභාවදස්සනං පුත්තපටිලාභනිමිත්තං සුපිනං නාම. අම්හාකං පන බොධිසත්තස්ස ‘‘ස්වෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති චාතුද්දසියං පක්ඛස්ස රත්තිවිභායනකාලෙ හිමවන්තං බිබ්බොහනං කත්වා පුරත්ථිමපච්ඡිමසමුද්දෙසු වාමදක්ඛිණහත්ථෙ දක්ඛිණසමුද්දෙ පාදෙ ච ඔදහිත්වා මහාපථවියා සයනං එකො, දබ්බතිණසඞ්ඛාතාය තිරියා නාම තිණජාතියා නඞ්ගලමත්තරත්තදණ්ඩාය නාභිතො උග්ගතාය ඛණෙන අනෙකයොජනසහස්සං නභං ආහච්ච ඨානං එකො, සෙතානං කණ්හසීසානං කිමීනං පාදෙහි උස්සක්කිත්වා යාව ජාණුමණ්ඩලං ආහච්ච ඨානං එකො, නානාවණ්ණානං චතුන්නං සකුණානං චතූහි දිසාහි ආගන්ත්වා පාදමූලෙ සෙතවණ්ණතාපජ්ජනං එකො, බොධිසත්තස්ස මහතො මීළ්හපබ්බතස්ස උපරි අලිම්පමානස්ස චඞ්කමනං එකොති ඉමෙ පඤ්ච මහාසුපිනා නාම, ඉමෙ ච යථාක්කමං සම්බොධියා, දෙවමනුස්සෙසු අරියමග්ගප්පකාසනස්ස, ගිහීනඤ්ච සරණූපගමනස්ස, ඛත්තියාදිචතුවණ්ණානං පබ්බජිත්වා අරහත්තපටිලාභස්ස, චතුන්නං පච්චයානං ලාභෙ අලිත්තභාවස්ස ච පුබ්බනිමිත්තානීති වෙදිතබ්බං. සොළස සුපිනා පාකටා එව. එකන්තසච්චමෙවාති ඵලනියමුප්පත්තිතො වුත්තං. දස්සනං පන සබ්බත්ථ විපල්ලත්ථමෙව. ධාතුක්ඛොභාදීසු චතූසු මූලකාරණෙසු ද්වීහි තීහිපි කාරණෙහි කදාචි සුපිනං පස්සන්තීති ආහ ‘‘සංසග්ගභෙදතො’’ති. සුපිනභෙදොති සච්චාසච්චත්ථතාභෙදො.

The condition called ‘causing disturbance’ refers to conditions such as unsuitable medicine, lodging, food, and so on. ‘Various kinds of dreams’ means what is suitable for the disturbed elements like wind and so on. ‘Previously experienced’ refers to what has occurred in the past and what was mentally conceived before. Indeed, it is said to include heaven, hell, other regions, and so on. ‘Out of desire for benefit or desire for harm’ is said to show the state of deities desiring benefit or harm. ‘For benefit or for harm’ is said with reference to the benefit or harm that should occur by nature. One might object: ‘Are not the objects presented by deities non-existent in an ultimate sense? How does a person see them? Or how do deities present those non-existent objects?’ Having kept this objection in mind, it is said: ‘so tāsanti’, etc. By that, it is shown that: merely by the thought of the deities, “Let this person conceive thus,” the mind of the sleeping person, having fallen from the stream of the life-continuum, proceeds conceiving according to the rule thought of by the deities. Thus, the objects conceived by that person are called ‘presented by the deities’, and that person sees them by the power of the deities. In the phrase ‘like the Bodhisatta's mother, the sign of obtaining a son’, etc., on the day the Bodhisatta entered the womb, for Queen Mahāmāyā, the seeing of the state of one excellent white elephant entering into her womb through her right side is called the dream that is a sign of obtaining a son. However, for our Bodhisatta, at dawn on the fourteenth day of the fortnight when it was to be said, “Tomorrow he will become a Buddha,” one dream was lying on the great earth, having made the Himālaya a pillow, and having placed his left and right hands in the eastern and western oceans, and his feet in the southern ocean. One dream was the standing, having reached the sky for many thousands of yojanas in an instant, of a species of grass called Tiriyā, known as dabba-grass, with a red stalk the size of a plough, which grew from his navel. One dream was the standing, having reached up to his kneecap, of white-bodied, black-headed worms climbing up from his feet. One dream was the becoming white in color at the base of his feet of four birds of various colors, having come from the four directions. One dream was the Bodhisatta pacing on top of a great mountain of excrement without being soiled. These are called the five great dreams. And these should be known as the prior signs, respectively, of enlightenment; of the proclamation of the noble path among devas and humans; of householders going for refuge; of the four castes beginning with khattiyas attaining arahantship after going forth; and of the unsoiled state in the gain of the four requisites. The sixteen dreams are indeed well-known. ‘Absolutely true’ is said because of the certain arising of the result. But the seeing, for all, is indeed distorted. Among the four root causes beginning with disturbance of the elements, they sometimes see a dream due to two or three causes; therefore, it is said ‘due to the distinction of combination’. ‘Distinction of dreams’ is the distinction of the state of being true and untrue.

රූපනිමිත්තාදිආරම්මණන්ති එත්ථ කම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තතො අඤ්ඤරූපමෙව විඤ්ඤාණස්ස නිමිත්තන්ති රූපනිමිත්තං, තං ආදි යෙසං සත්තනිමිත්තාදීනං තානි රූපනිමිත්තාදීනි ආරම්මණානි යස්ස භවඞ්ගචිත්තස්ස තං රූපනිමිත්තාදිආරම්මණං. ඊදිසානීති රූපනිමිත්තාදිආරම්මණානි රාගාදිසම්පයුත්තානි ච. සබ්බොහාරිකචිත්තෙනාති පටිබුද්ධස්ස පකතිවීථිචිත්තෙන. කො නාම පස්සතීති සුත්තපටිබුද්ධභාවවියුත්තාය [Pg.255] චිත්තප්පවත්තියා අභාවතො සුපිනං පස්සන්තො නාම න සියාති අධිප්පායො, තෙනාහ ‘‘සුපිනස්ස අභාවොව ආපජ්ජතී’’ති. කපිමිද්ධපරෙතොති ඉමිනා නිද්දාවසෙන පවත්තමානභවඞ්ගසන්තතිබ්‍යවහිතාය කුසලාකුසලාය මනොද්වාරවීථියා ච පස්සතීති දස්සෙති, තෙනාහ යා නිද්දාතිආදි. ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තොති කුසලාකුසලසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තො. ආවජ්ජනතදාරම්මණක්ඛණෙති සුපිනෙ පඤ්චද්වාරවීථියා අභාවතො මනොද්වාරෙ උප්පජ්ජනාරහං ගහෙත්වා වුත්තං.

‘Having a sign of form, etc., as object’: Herein, a ‘sign of form’ is so called because form itself, other than a sign of kamma and a sign of destiny, is a cause for consciousness. That bhavaṅga-consciousness which has as its objects those things, such as the sign of a being, etc., which have that sign of form as their beginning, is called ‘one having a sign of form, etc., as its object’. ‘Such as these’ means: having a sign of form, etc., as object, and associated with lust, etc. ‘With the all-functioning mind’ means: with the normal process-consciousness of one who is awake. ‘Who indeed sees?’: The intention is that, due to the absence of an occurrence of consciousness disconnected from the state of being asleep and awake, there would not be one called 'one who sees a dream.' Therefore it is said: 'It is just the absence of a dream that results.' ‘Overcome by monkey-sleep’: By this it is shown that one sees by means of a wholesome or unwholesome mind-door process that is interrupted by the stream of bhavaṅga occurring by way of sleep. Hence it is said: 'That which is sleep,' etc. ‘Free from the two extremes’ means: free from the two extremes called the wholesome and the unwholesome. ‘At the moments of adverting and registration’: Since there is no five-door process in a dream, this is said having taken what is fit to arise at the mind-door.

එත්ථ ච සුපිනන්තෙපි තදාරම්මණවචනතො අනුභූතෙසු සුතපුබ්බෙසු වා රූපාදීසු පුරාපත්තිභාවෙන පරිකප්පෙත්වා විපල්ලාසතො පවත්තමානාපි කාමාවචරවිපාකධම්මා පරිත්තධම්මෙ නිස්සාය පරිකප්පෙත්වා පවත්තත්තා පරිත්තාරම්මණා වුත්තා, න පන සරූපතො පරිත්තධම්මෙ ගහෙත්වා පවත්තත්තා එවාති ගහෙතබ්බං. එවඤ්ච ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරං ආරොපෙත්වා පවත්තමානානං රාගාදිසවිපාකධම්මානම්පි තෙසං ආරම්මණං ගහෙත්වා උප්පන්නානං පටිසන්ධාදිවිපාකානම්පි පරිත්තාරම්මණතා කම්මනිමිත්තාරම්මණතා ච උපපන්නා එව හොති. වත්ථුධම්මවිනිමුත්තං පන සම්මුතිභූතං කසිණාදිපටිභාගාරම්මණං ගහෙත්වා උප්පන්නා උපචාරප්පනාදිවසප්පවත්තා චිත්තචෙතසිකධම්මා එව පරිත්තත්තිකෙ (ධ. ස. තිකමාතිකා 12) න වත්තබ්බාරම්මණාති ගහෙතබ්බා.

And here, even in a dream, because of the statement about registration, sense-sphere resultant states, although arising through distortion by conceiving of previously experienced or heard forms, etc., with the quality of having been previously attained, are said to have a limited object because they arise by conceiving dependent on limited phenomena. It should be understood that this is not because they arise by grasping limited phenomena in their own nature. And so, for resultant states such as lust that arise by superimposing features such as 'woman' and 'man', and also for resultant states such as rebirth-linking that arise by taking the object of those states, the state of having a limited object and the state of having a kamma-sign as object are indeed fitting. But only mental states and mental factors that arise by way of access, absorption, etc., having taken as object a counterpart sign such as a kasiṇa, which is conventional and devoid of ultimate reality, should be understood in the triad on the limited as having an 'unstatable object'.

ස්වායන්ති සුපිනො. විපල්ලාසෙන පරිකප්පිතපරිත්තාරම්මණත්තා ‘‘දුබ්බලවත්ථුකත්තා’’ති වුත්තං, අවිජ්ජමානාරම්මණෙ අවසවත්තිතොති අධිප්පායො, තෙනාහ අවිසයෙ උප්පන්නත්තාතිආදි.

‘Svāyaṃ’ means a dream. Because it has a limited object conceived through distortion, it is said, 'because it has a weak basis.' The intention is that there is no control over a non-existent object. Therefore it is said: 'because it arises in an improper domain,' etc.

ආපත්තිනිකායස්සාති ඉදං සඞ්ඝාදිසෙසොති පුල්ලිඞ්ග-සද්දස්ස අනුරූපවසෙන වුත්තං. අස්සාති අස්ස ආපත්තිනිකායස්ස, වුට්ඨාපෙතුං ඉච්ඡිතස්සාති අත්ථො, තෙනාහ කිං වුත්තන්තිආදි. රුළ්හිසද්දෙනාති එත්ථ සමුදායෙ නිප්ඵන්නස්සාපි සද්දස්ස තදෙකදෙසෙපි පසිද්ධි ඉධ රුළ්හී නාම, තාය රුළ්හියා යුත්තො සද්දො රුළ්හීසද්දො, තෙන. රුළ්හියා කාරණමාහ අවයවෙඉච්චාදිනා.

Āpattinikāyassa (Of the class of offenses): this is said in accordance with the masculine gender of the word 'saṅghādiseso.' Assa (Of it) means: of that class of offenses which one wishes to establish; this is the meaning. Therefore, he said, 'kiṃ vuttaṃ (What is said?),' etc. Ruḷhisaddena (By a conventional word): here, the currency of a word—even one derived in reference to a whole class—in reference to a single part of that class is called ruḷhī (convention). A word connected with that convention is a ruḷhīsaddo (conventional word); by that. To show the reason for the convention, he said, 'avayave (in a part),' etc.

කාලඤ්චාති ‘‘රාගූපත්ථම්භෙ’’තිආදිනා දස්සිතකාලඤ්ච, ‘‘රාගූපත්ථම්භෙ’’ති වුත්තෙ රාගූපත්ථම්භෙ ජාතෙ තස්මිං කාලෙ මොචෙතීති අත්ථතො [Pg.256] කාලො ගම්මති. නවමස්ස අධිප්පායස්සාති වීමංසාධිප්පායස්ස. වත්ථූති විසයං.

Kālañca (And the time) means: and the time shown by 'rāgūpatthambhe (at the stiffening by lust),' etc. When 'rāgūpatthambhe' is said, the time is understood by way of the meaning as: 'when the stiffening by lust has arisen, at that time he emits.' Navamassa adhippāyassa (Of the ninth intention) means: of the intention to investigate. Vatthūti (Object) means: the domain.

238. ලොමා එතෙසං සන්තීති ලොමසා, බහුලොමපාණකා.

238. Lomā etesaṃ santīti lomasā (Because they have hairs, they are hairy): creatures with much hair.

239. මොචනෙනාති මොචනප්පයොගෙන. මොචනස්සාදසම්පයුත්තායාති එත්ථ මොචනිච්ඡාව මොචනස්සාදො, තෙන සම්පයුත්තා චෙතනා මොචනස්සාදචෙතනාති අත්ථො, න පන මොචනෙ අස්සාදං සුඛං පත්ථෙන්තියා චෙතනායාති එවං අත්ථො ගහෙතබ්බො, ඉතරථා සුඛත්ථාය මොචෙන්තස්සෙව ආපත්ති, න ආරොග්‍යාදිඅත්ථායාති ආපජ්ජති. තස්මා ආරොග්‍යාදීසු යෙන කෙනචි අධිප්පායෙන මොචනිච්ඡාය චෙතනායාති අත්ථොව ගහෙතබ්බො.

239. Mocanenāti (By emission) means: by the act of emitting. Mocanassādasampayuttāyāti (Connected with the enjoyment of emission): here, the desire for emission itself is the 'enjoyment of emission' (mocanassādo). The volition associated with that is the 'volition for the enjoyment of emission' (mocanassādacetanā); this is the meaning. The meaning should not be taken as 'the volition of one who seeks enjoyment and pleasure in the emission,' for otherwise it would follow that an offense is incurred only by one who emits for the sake of pleasure, and not for the sake of health, etc. Therefore, the meaning should be taken just as 'the volition with the desire for emission for any reason whatsoever, such as for health.'

240. වායමතොති අඞ්ගජාතෙ කායෙන උපක්කමතො. ද්වෙ ආපත්තිසහස්සානීති ඛණ්ඩචක්කාදීනි අනාමසිත්වාව වුත්තං, ඉච්ඡන්තෙන පන ඛණ්ඩචක්කාදිභෙදෙනාපි ගණනා කාතබ්බා. එකෙන පදෙනාති ගෙහසිතපෙමපදෙන. තථෙවාති මොචනස්සාදචෙතනාය එව ගාළ්හං පීළනාදිප්පයොගං අවිජහිත්වා සුපනෙන සඞ්ඝාදිසෙසොති වුත්තං. සුද්ධචිත්තොති මොචනස්සාදස්ස නිමිත්තෙ ඌරුආදීහි කතඋපක්කමස්ස විජහනං සන්ධාය වුත්තං. තෙන අසුභමනසිකාරාභාවෙපි පයොගාභාවෙනෙව මොචනෙපි අනාපත්ති දීපිතාති වෙදිතබ්බා.

240. Vāyamatoti (Striving) means: by undertaking an action with the body on the sexual organ. Dve āpattisahassānīti (Two thousand offenses): this is said without considering the broken wheel, etc. But if one wishes, the calculation should also be made with the distinctions of the broken wheel, etc. Etena padenāti (By this word) means: by the word of lay affection (gehasitapema). Tathevāti (Similarly) means: it is said to be a saṅghādisesa for one who is asleep, not having abandoned the act of strong pressing, etc., with the very volition for the enjoyment of emission. Suddhacittoti (With a pure mind): this is said in reference to the abandoning of both the enjoyment of emission and the action undertaken with the thighs, etc., on the sign. By this, it is shown that there is no offense even if there is an emission, simply because of the absence of the act, even if there is no attention to the unattractive; thus it should be known.

තෙන උපක්කමෙන මුත්තෙති මුච්චමානං විනා අඤ්ඤස්මිම්පි සුක්කෙ ඨානතො මුත්තෙ. යදි පන උපක්කමෙ කතෙපි මුච්චමානමෙව දකසොතං ඔතරති, ථුල්ලච්චයමෙව පයොගෙන මුත්තස්ස අභාවා. ජග්ගනත්ථායාති චීවරාදීසු ලිම්පනපරිහාරාය හත්ථෙන අඞ්ගජාතග්ගහණං වට්ටති, තප්පයොගො න හොතීති අධිප්පායො. අනොකාසන්ති අඞ්ගජාතප්පදෙසං.

Tena upakkamena mutteti (Released by that act) means: when semen other than that being emitted is released from its place. If, however, even when the act has been done, only that which is being emitted descends into the stream of water, it is only a thullaccaya offense, because there is no semen released by the act. Jagganatthāyāti (For the purpose of being careful) means: to avoid soiling robes, etc., it is allowable to grasp the sexual organ with the hand; the intention is that this is not an act (payoga). Anokāsanti (An unsuitable place) means: the region of the sexual organ.

262. සුපිනන්තෙන කාරණෙනාති සුපිනන්තෙ පවත්තඋපක්කමහෙතුනා. ආපත්තිට්ඨානෙයෙව හි අයං අනාපත්ති අවිසයත්තා වුත්තා. තෙනාහ ‘‘සචස්ස විසයො හොති නිච්චලෙන භවිතබ්බ’’න්තිආදි.

262. Supinantena kāraṇenāti (By the reason of a dream) means: because of the act that occurred in the dream. Indeed, this 'no offense' is stated right at the point of an offense because it is outside the domain of control. Therefore, he said: 'sac'assa visayo hoti niccalena bhavitabbaṃ (If it is his domain, he must be motionless),' etc.

263. විනීතවත්ථුපාළියං [Pg.257] අණ්ඩකණ්ඩුවනවත්ථුස්මිං මොචනාධිප්පායෙන අණ්ඩචලනෙන අඞ්ගජාතස්සාපි චලනතො නිමිත්තෙ උපක්කමො හොතීති සඞ්ඝාදිසෙසො වුත්තො. යථා පන අඞ්ගජාතං න චලති, එවං අණ්ඩමෙව කණ්ඩුවනෙන ඵුසන්තස්ස මුත්තෙපි අනාපත්ති අණ්ඩස්ස අනඞ්ගජාතත්තා.

263. In the Vinītavatthupāḷi, in the case of scratching the testicles, a saṅghādisesa is stated because, with the intention of emission, by moving the testicles the sexual organ also moves, so there is an act upon the sign. However, when one touches only the testicles while scratching them in such a way that the sexual organ does not move, there is no offense even if there is an emission, because the testicles are not the sexual organ.

264. වත්ථින්ති අඞ්ගජාතසීසච්ඡාදකචම්මං. උදරං තාපෙන්තස්ස…පෙ… අනාපත්තියෙවාති උදරතාපනෙන අඞ්ගජාතෙපි තත්තෙ තාවත්තකෙන නිමිත්තෙ උපක්කමො කතො නාම න හොතීති වුත්තං.

264. Vatthinti (Foreskin) means: the skin covering the head of the sexual organ. Udaraṃ tāpentassa…pe… anāpattiyevāti (For one warming the belly... etc. ... it is no offense): this is said because by warming the belly, even if the sexual organ also becomes warm, an act upon the sign is not considered to have been done by that much alone.

265. එහි මෙ ත්වං, ආවුසො, සාමණෙරාති වත්ථුස්මිං අඤ්ඤං ආණාපෙතු, තෙන කරියමානස්ස අඞ්ගජාතචලනස්ස මොචනස්සාදෙන සාදියනතො තං චලනං භික්ඛුස්ස සාදියනචිත්තසමුට්ඨිතම්පි හොතීති සුක්කවිස්සට්ඨිපච්චයස්ස අඞ්ගජාතචලනස්ස හෙතුභූතා අස්සාදචෙතනාව ආපත්තියා අඞ්ගං හොති, න ආණාපනවාචා තස්සා පවත්තික්ඛණෙ සඞ්ඝාදිසෙසස්ස අසිජ්ඣනතො. එවං ආණාපෙත්වාපි යොනිසොමනසිකාරෙන මොචනස්සාදං පටිවිනොදෙන්තස්ස ආපත්තිඅසම්භවතො ඉදං සික්ඛාපදං අනාණත්තිකං, කායකම්මං, කිරියසමුට්ඨානඤ්ච ජාතන්ති ගහෙතබ්බං, ආණාපනවාචාය පන දුක්කටං ආපජ්ජති. යො පන පරෙන අනාණත්තෙන බලක්කාරෙනාපි කරියමානප්පයොගං මොචනස්සාදෙන සාදියති, තස්සාපි මුත්තෙ පඨමපාරාජිකෙ විය සඞ්ඝාදිසෙසොව, අමුත්තෙ ථුල්ලච්චයං. මොචනස්සාදෙ චෙතනාය පන අසති කායසංසග්ගරාගෙන සාදියන්තස්සාපි මුත්තෙපි සඞ්ඝාදිසෙසෙන අනාපත්තීති ආචරියා වදන්ති, තඤ්ච යුත්තමෙව.

265. In the case of 'Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti (Come to me, friend novice),' when one commands another, because one consents with enjoyment of emission to the movement of the sexual organ being done by him, that movement also arises from the bhikkhu's mind of consent. Therefore, the volition for enjoyment, which is the cause of the movement of the sexual organ that is a condition for the emission of semen, is the factor for the offense, not the commanding speech, because at the moment of its occurrence a saṅghādisesa is not accomplished. Also, even having commanded thus, since there is no possibility of an offense for one who dispels the enjoyment of emission through wise attention, this training rule should be understood as not involving a command (anāṇattika), as bodily action (kāyakamma), and as arising from the action itself (kiriyasamuṭṭhāna). For the commanding speech, however, one incurs a dukkaṭa offense. But for one who consents with enjoyment of emission to an act being done by another—even by force, without being commanded—for him too, if there is an emission, it is a saṅghādisesa, just as in the first pārājika; if there is no emission, a thullaccaya. But when there is no volition for the enjoyment of emission, even for one who consents with lust for bodily contact, there is no saṅghādisesa offense even if there is an emission—so say the teachers, and that is indeed correct.

266. කායත්ථම්භනවත්ථුස්මිං චලනවසෙන යථා අඞ්ගජාතෙ උපක්කමො සම්භවති, තථා විජම්භිතත්තා ආපත්ති වුත්තා.

266. In the case of stiffening the body, an offense is stated because of stretching, just as an act upon the sexual organ is possible by way of movement.

උපනිජ්ඣායනවත්ථුස්මිං අඞ්ගජාතන්ති ජීවමානඉත්ථීනං පස්සාවමග්ගොව අධිප්පෙතො, නෙතරො.

In the case of gazing at, by 'aṅgajāta' (sexual organ) only the urinary passage of living women is intended, not the other.

267. පුප්ඵාවලීති කීළාවිසෙසො. තං කිර කීළන්තා නදීආදීසු ඡින්නතටං උදකෙන චික්ඛල්ලං කත්වා තත්ථ උභො පාදෙ පසාරෙත්වා නිසින්නා පතන්ති[Pg.258], ‘‘පුප්ඵාවලිය’’න්තිපි පාඨො. පවෙසෙන්තස්සාති පයොජකත්තෙන ද්විකම්මිකත්තා ‘‘වාලිකං අඞ්ගජාත’’න්ති උභයත්ථාපි උපයොගවචනං කතං. චෙතනා, උපක්කමො, මුච්චනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි.

267. Pupphāvalīti is a particular kind of game. It is said that while playing it, in rivers and so on, having made the broken bank muddy with water, they sit there with both legs stretched out and slide down. There is also the reading 'pupphāvaliyaṃ.' Pavesentassāti (Of one causing to enter): because it is causative and has two objects, the accusative case is used in both instances in 'vālikaṃ aṅgajātaṃ' (sand into the sexual organ). Volition, the act, and emission—these three should be known here as the factors.

සුක්කවිස්සට්ඨිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Sukkavissaṭṭhi training rule is finished.

2. කායසංසග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා

2. The Explanation of the Training Rule on Bodily Contact

269. දුතියෙ කෙසුචි වාතපානෙසු විවටෙසු බහිපි අන්ධකාරත්තා ආලොකො න පවිසති, විවටකවාටෙන අඤ්ඤතො ආගච්ඡන්තස්ස ආලොකස්ස නිවාරණතො කවාටස්ස පිට්ඨිපස්සෙ ඝනන්ධකාරොව හොති, තාදිසානි සන්ධාය ‘‘යෙසු විවටෙසු අන්ධකාරො හොතී’’තිආදි වුත්තං.

269. In the second training rule: in some cases, even when windows are open, light does not enter because it is dark outside. Because an open door-leaf blocks light coming from another direction, there is indeed dense darkness on the back side of the door-leaf. It is with reference to such windows that the words beginning with, “yesu vivaṭesu andhakāro hotīti (in which, when opened, there is darkness),” are said.

බ්‍රාහ්මණී අත්තනො අඞ්ගමඞ්ගානං පරාමසනක්ඛණෙ අනාචාරානුකූලා හුත්වා න කිඤ්චි වත්වා භික්ඛුනො වණ්ණභණනක්ඛණෙ වුත්තත්තා ආහ ‘‘පබ්බජිතුකාමො මඤ්ඤෙති සල්ලක්ඛෙත්වා’’ති, පබ්බජිතුකාමො වියාති සල්ලක්ඛෙත්වාති අත්ථො. කුලිත්ථීනං එවං පරෙහි අභිභවනං නාම අච්චන්තාවමානොති ආහ ‘‘අත්තනො විප්පකාර’’න්ති.

The brahmin woman, at the moment of the touching of her major and minor limbs, having become agreeable to misconduct, said nothing. Because it was said at the moment of the monk speaking praise, she said, having marked, “It seems he desires to go forth.” The meaning is: having marked thus, “as if desiring to go forth.” For women of good family, this so-called oppression by others is indeed utter contempt. Therefore, it is said, “one’s own undoing.”

270. ඔතිණ්ණසද්දස්ස කම්මසාධනපක්ඛං සන්ධාය ‘‘යක්ඛාදීහී’’තිආදි වුත්තං, කත්තුසාධනපක්ඛං සන්ධාය ‘‘කූපාදීනී’’තිආදි වුත්තං. තස්මිං වත්ථුස්මින්ති ඉත්ථිසරීරසඞ්ඛාතෙ වත්ථුස්මිං.

270. With reference to the word 'otiṇṇa,' regarding the passive construction, the words beginning with “by yakkhas, etc.” are said; regarding the active construction, the words beginning with “wells, etc.” are said. As for 'in that object,' it means in the object designated as a woman’s body.

271. අස්සාති හත්ථග්ගාහාදිකස්ස සබ්බස්ස.

271. As for 'assā,' it refers to all such as the taking of the hand.

273. එතෙසං පදානන්ති ආමසනාදිපදානං. ඉත්ථිසඤ්ඤීති මනුස්සිත්ථිසඤ්ඤී. නං-සද්දස්ස කායවිසෙසනභාවෙන එතං කායන්ති අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. ඔමසන්තො…පෙ… එකාව ආපත්තීති අනිවත්ථං සන්ධාය වුත්තං, න නිවත්ථං. සනිවත්ථාය පන මත්ථකතො පට්ඨාය හත්ථං ඔතාරෙන්තස්ස නිවත්ථසාටකොපරි හත්ථෙ ආරුළ්හෙ ථුල්ලච්චයං. සාටකතො හත්ථං ඔතාරාපෙත්වා ජඞ්ඝතො පට්ඨාය ඔමසන්තස්ස පුන සඞ්ඝාදිසෙසො.

273. As for ‘of these terms,’ it means of the terms beginning with ‘touching.’ As for ‘perceiving as a woman,’ it means perceiving as a human woman. In order to show the meaning ‘this body’ by the word ‘naṃ’ being a qualifier of the word ‘kāya,’ the words beginning with “or else” are said. The words, “Touching… etc. … only one offense,” are said with reference to an unclothed woman, not a clothed one. But for a clothed woman, for a monk lowering his hand starting from her head, when the hand is placed upon the worn garment, a thullaccaya offense is incurred. Having lowered the hand from the garment, for one touching starting from the shin, again a saṅghādisesa is incurred.

යථානිද්දිට්ඨනිද්දෙසෙති [Pg.259] යථාවුත්තකායසංසග්ගනිද්දෙසෙ. තෙනාති යෙන කාරණෙන වත්ථුසඤ්ඤාදයො හොන්ති, තෙන කාරණෙන. යථාවුත්තසික්ඛාපදනිද්දෙසෙ වුත්තං ගරුකං භික්ඛුනො කරෙය්‍ය පකාසෙය්‍යාති යොජනා.

As for ‘in the explanation as indicated,’ it means in the explanation of bodily contact as stated. As for ‘by that,’ it means by that reason by which object-perception and so on occur. The connection is this: In the explanation of the training rule as stated, one should point out to the monk the grave offense that is mentioned.

සඤ්ඤාය විරාගිතම්හීති සඤ්ඤාය විරද්ධාය. ඉදං නාම වත්ථුන්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ ආගතං, අනාගතඤ්ච යං කිඤ්චි සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකං ඵුසන්තස්ස අනාපත්තිඅභාවං සන්ධාය වුත්තං.

As for ‘when dispassionate towards perception,’ it means when perception is mistaken. It is said with reference to the absence of an offense for a monk who touches any animate or inanimate object whatsoever—whether it has come up in this training rule or has not come up—while being mistaken in his perception that ‘this is such-and-such an object.’

සාරත්තන්ති කායසංසග්ගරාගෙනෙව සාරත්තං. විරත්තන්ති කායසංසග්ගරාගරහිතං මාතුආදිං සන්ධාය වදති. දුක්කටන්ති මාතුපෙමාදිවසෙන ගණ්හන්තස්ස වසෙන වුත්තං, විරත්තම්පි ඉත්ථිං කායසංසග්ගරාගෙන ගණ්හන්තස්ස පන සඞ්ඝාදිසෙසො එව. ඉමාය පාළියා සමෙතීති සම්බන්ධො. කථං සමෙතීති චෙ? යදි හි ‘‘ඉත්ථියා කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ ඉත්ථිසඤ්ඤා විරාගිතා භවෙය්‍ය. කායප්පටිබද්ධග්ගහණෙපි ථුල්ලච්චයෙනාපි න භවිතබ්බං ඉත්ථිසඤ්ඤාය එව පාළියං (පාරා. 276) ථුල්ලච්චයස්ස වුත්තත්තා, තස්මා ‘‘ඉත්ථියා කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමීති කායං ගණ්හන්තස්ස ඉත්ථිසඤ්ඤා විරාගිතා නාම න හොතීති කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමීති කායං ගණ්හතො ඉත්ථිසඤ්ඤාය චෙව කායසංසග්ගරාගස්ස ච කායග්ගහණස්ස ච සම්භවා යථාවත්ථුකං සඞ්ඝාදිසෙසමෙව ආපජ්ජතී’’ති මහාසුමත්ථෙරෙන වුත්තවාදොව ඉමාය පාළියා සමෙති. අට්ඨකථායඤ්හි ‘‘සම්බහුලා ඉත්ථියො බාහාහි පරික්ඛිපිත්වා ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤාය පරික්ඛිපතො මජ්ඣගතානං වසෙන ථුල්ලච්චයං වුත්තං. න හි තස්ස ‘‘මජ්ඣගතා ඉත්ථියො කායප්පටිබද්ධෙන ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤා අත්ථි, තස්මා අට්ඨකථායපි සමෙතීති ගහෙතබ්බං. නීලෙන දුවිඤ්ඤෙය්‍යභාවතො කාළිත්ථී වුත්තා.

As for ‘attached,’ it means attached only by lust for bodily contact. As for ‘unattached,’ it is said with reference to one’s mother and so on, who are free from lust for bodily contact. As for ‘a dukkaṭa offense,’ it is said on account of one who takes hold by way of affection for one’s mother, etc.; but for a monk who takes hold of even an unattached woman with lust for bodily contact, it is a saṅghādisesa indeed. The connection is: this is in agreement with this Pāḷi text. If it is asked, “How is it in agreement?” If, when the thought, “I will take hold of what is connected to a woman’s body,” has arisen, the perception of ‘woman’ were to be absent, then even in the taking hold of what is connected to the body, there should not be even a thullaccaya offense, because a thullaccaya offense is stated in the Pāḷi only when there is perception of a woman. Therefore, the view stated by the great elder Mahāsumatthera is indeed in agreement with this Pāḷi text: “For one who takes hold of the body thinking, ‘I will take hold of what is connected to a woman’s body,’ the perception of ‘woman’ is not absent. Therefore, for one who takes hold of the body thinking, ‘I will take hold of what is connected to the body,’ because of the presence of the perception of ‘woman,’ of lust for bodily contact, and of the taking hold of the body, one falls into a saṅghādisesa offense according to the object.” For in the Commentary, a thullaccaya offense is stated on account of the women in the middle for one who encircles many women with his arms with the perception, “I will take hold of them.” For him, there is no perception of, “I am taking hold of the women in the middle with something connected to the body.” Therefore, it should be understood that this is also in agreement with the Commentary. A dark-skinned woman is mentioned because she is difficult to discern on account of a dark garment.

279. සෙවනාධිප්පායොති ඵස්සසුඛසෙවනාධිප්පායො. කායප්පටිබද්ධාමසනවාරෙ කායප්පටිබද්ධවසෙන ඵස්සපටිවිජානනං වෙදිතබ්බං. චිත්තුප්පාදමත්තෙ ආපත්තියාභාවතො අනාපත්තීති ඉදං කායසංසග්ගරාගමත්තෙන කායචලනස්ස අනුප්පත්තිතො ඉත්ථියා කරියමානකායචලනං සාදියතොපි පයොගාභාවං සන්ධාය වුත්තං. පඨමපාරාජිකෙ පන පරෙහි උපක්කමියමානස්ස අභාවතො සෙවනාධිප්පායෙ උප්පන්නෙ තෙන අධිප්පායෙන අඞ්ගජාතක්ඛොභො [Pg.260] සයමෙව අවස්සං සඤ්ජායති, සො ච තෙන කතො නාම හොතීති පාරාජිකං වුත්තං, තෙනෙව නයෙන පඨමසඞ්ඝාදිසෙසෙපි පරෙන කරියමානපයොගසාදියමානෙපි අඞ්ගජාතක්ඛොභසම්භවෙන ආපත්ති හොතීති වෙදිතබ්බං. චතුත්ථෙති ‘‘න ච කායෙන වායමති, න ච ඵස්සං පටිවිජානාතී’’ති ඉමස්මිං වාරෙ. ඵස්සපටිවිජානනම්පීති අපි-සද්දෙන තතියවාරෙ විය වායාමොපි නත්ථීති දස්සෙති. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියාමසනෙ වියාති ඉදං පන ඵස්සපටිවිජානනාභාවමත්තස්සෙව නිදස්සනං, න පයොගාභාවස්සාති දට්ඨබ්බං. මොක්ඛාධිප්පායොති එත්ථ චිත්තස්ස ලහුපරිවත්තිතාය අන්තරන්තරා කායසංසග්ගරාගෙ සමුප්පන්නෙපි මොක්ඛාධිප්පායස්ස අවිච්ඡින්නතාය අනාපත්තියෙව, විච්ඡින්නෙ පන තස්මිං ආපත්ති එව.

279. As for ‘intention to indulge,’ it is the intention to indulge in the pleasure of contact. In the case of touching what is connected to the body, the experiencing of contact should be understood as being by means of what is connected to the body. The statement, “There is no offense at the mere arising of a thought, hence it is no offense,” is said with reference to the absence of effort—even for one who consents to bodily movement made by a woman—because bodily movement does not arise from the mere lust for bodily contact. But in the first pārājika offense, because there is no one else initiating the act, when the intention to indulge arises, by that intention the agitation of the sexual organ inevitably arises by itself, and that is called an act done by him; therefore, a pārājika offense is stated. By that same method, in the first saṅghādisesa offense also, even when consenting to an effort made by another, an offense occurs because of the arising of the agitation of the sexual organ; thus it should be understood. As for the fourth case, it is in this instance: “He neither strives with the body, nor does he experience the contact.” In the phrase ‘even the experiencing of contact,’ the word ‘even’ shows that, as in the third case, there is also no effort. The phrase, “like in the touching of an item to be forfeited,” is an illustration of only the absence of experiencing contact, not of the absence of effort; thus it should be seen. Here, in ‘intention to be released,’ because of the quick changing of the mind, even if lust for bodily contact arises intermittently, as long as the intention to be released is unbroken, it is no offense. But when that is broken, there is an offense indeed.

පදභාජනීයවණ්ණනානයො.

The method of the explanation of the Padabhājanīya.

281. එත්ථ ගණ්හාහීති න වත්තබ්බාති ගෙහසිතපෙමෙන කායප්පටිබද්ධෙන ඵුසනෙ දුක්කටං සන්ධාය වුත්තං, කාරුඤ්ඤෙන පන වත්ථාදිං ගහෙතුං අසක්කොන්තිං ‘‘ගණ්හා’’ති වදන්තස්සාපි අවසසභාවප්පත්තං උදකෙ නිමුජ්ජන්තිං කාරුඤ්ඤෙන සහසා අනාමාසන්ති අචින්තෙත්වා කෙසාදීසු ගහෙත්වා මොක්ඛාධිප්පායෙන ආකඩ්ඪතොපි අනාපත්තියෙව. න හි මීයමානං මාතරං උක්ඛිපිතුං න වට්ටති. අඤ්ඤාතිකාය ඉත්ථියාපි එසෙව නයො. උක්කට්ඨාය මාතුයාපි ආමාසො න වට්ටතීති දස්සනත්ථං ‘‘මාතර’’න්ති වුත්තං. තස්සා කාතබ්බං පන අඤ්ඤාසම්පි ඉත්ථීනං කරොන්තස්සාපි අනාපත්තියෙව අනාමාසත්තෙ විසෙසාභාවා.

281. The statement, 'Here, one should not say, "Take this,"' is said with reference to a dukkaṭa offense for touching an object connected to the body with household-based affection. However, for a monk who, out of compassion, says, "Take this," to a woman unable to take cloth or other items, there is no offense. Also, for a monk who, when a woman has reached a state of helplessness and is sinking in water, out of compassion and without thinking of it as an object not to be touched, quickly grasps her by the hair or other parts with the intention of rescuing her and pulls her out, there is no offense. For it is not proper to be indifferent to a dying mother. This same principle applies also to an unrelated woman. The word 'mother' is used to show that even for a mother held in the highest esteem, touching is not proper. However, regarding what should be done for her, there is no offense even when doing so for other women, as there is no distinction in their being an object not to be touched.

තිණණ්ඩුපකන්ති හිරිවෙරාදිමූලෙහි කෙසාලඞ්කාරත්ථාය කතචුම්බටකං. පරිවත්තෙත්වාති අත්තනො නිවාසනාදිභාවතො අපනෙත්වා. පූජාදිඅත්ථං පන තාවකාලිකම්පි ආමසිතුං වට්ටති. සීසපසාධනකදන්තසූචිආදීති ඉදං සීසාලඞ්කාරත්ථාය පටපිලොතිකාදීහි කතං සීසපසාධනකඤ්චෙව දන්තසූචිආදි චාති ද්විධා යොජෙත්වා සීසපසාධනං සිපාටිකොපකරණත්ථාය චෙව දන්තසූචිඋපකරණත්ථාය ච ගහෙතබ්බන්ති යථාක්කමං අත්ථං දස්සෙති. කෙසකලාපං බන්ධිත්වා තත්ථ තිරියං පවෙසනත්ථාය කතා දන්තසූචි එව සීසපසාධනකදන්තසූචීති එකමෙව කත්වා සිපාටිකාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතබ්බසූචියෙව තස්ස තස්ස කිච්චස්ස උපකරණන්ති සිපාටිකාසූචිඋපකරණන්ති එවං වා යොජනා කාතබ්බා[Pg.261]. පොත්ථකරූපන්ති සුධාදීහි කතං, පාරාජිකවත්ථුභූතානං තිරච්ඡානගතිත්ථීනං සණ්ඨානෙන කතම්පි අනාමාසමෙව. ඉත්ථිරූපාදීනි දස්සෙත්වා කතං, වත්ථභිත්තිආදිඤ්ච ඉත්ථිරූපං අනාමසිත්වා වළඤ්ජෙතුං වට්ටති. එවරූපෙහි අනාමාසෙ කායසංසග්ගරාගෙ අසති කායප්පටිබද්ධෙන ආමසතො දොසො නත්ථි. භින්දිත්වාති එත්ථ අනාමාසම්පි දණ්ඩපාසාණාදීහි භෙදනස්ස අට්ඨකථායං වුත්තත්තා, පාළියම්පි ආපදාසු මොක්ඛාධිප්පායස්ස ආමසනෙපි අනාපත්තියා වුත්තත්තා ච. සප්පිනීආදීහි වාළමිගීහි ච ගහිතපාණකානං මොචනත්ථාය තං සප්පිනීආදිං වත්ථදණ්ඩාදීහි පරික්ඛිපිත්වා ගහෙතුං, මාතුආදිං උදකෙ මීයමානං වත්ථාදීහි ගහෙතුං, අසක්කොන්තිං කෙසාදීසු ගහෙත්වා කාරුඤ්ඤෙන උක්ඛිපිතුං වට්ටතීති අයමත්ථො ගහෙතබ්බොව. අට්ඨකථායං ‘‘න ත්වෙව ආමසිතබ්බා’’ති ඉදං පන වචනං අමීයමානවත්ථුං සන්ධාය වුත්තන්ති අයං අම්හාකං ඛන්ති.

A `tiṇaṇḍupaka` is a head-ring made from the roots of grasses such as hirivera for the purpose of adorning the hair. `Parivattetvā` (having exchanged) means having removed it from its state as one's own garment, etc. However, for the purpose of offerings and so on, it is proper to touch it even temporarily. The phrase `sīsapasādhanakadantasūciādi` (head ornaments, hairpins, etc.) is explained in two ways. Combining them as a head ornament made from pieces of cloth, etc., for adorning the head, and hairpins, etc., it shows the meaning in sequence: the head ornament is to be taken for the purpose of a razor-case accessory, and the hairpin for the purpose of a hairpin accessory. Alternatively, the interpretation should be made thus: a hairpin made to be inserted sideways into a tied topknot is itself a 'head-ornament-hairpin.' This single item, a needle to be carried in a razor case, is an accessory for that particular task; hence it is a 'razor-case-needle-accessory'. A `potthakarūpa` is a figure made with plaster, etc. Even a figure made in the shape of female animals which are the basis for a pārājika offense is indeed an object not to be touched. It is proper to use cloth, walls, and so on, on which female figures are depicted, without touching the female figure. With such objects not to be touched, if there is no lust arising from bodily contact, there is no fault in touching something connected to the body. Regarding `bhinditvā` (having broken), it is stated in the commentary that even an object not to be touched may be broken with sticks, stones, etc., and it is also stated in the Pāḷi that in times of danger, there is no offense even in touching with the intention of rescue. For the purpose of freeing creatures seized by female snakes or other female wild beasts, it is proper to surround that female snake or other creature with cloth, a stick, etc., and seize it. When a mother or other person is dying in the water and one is unable to grasp them with cloth, etc., it is proper to grasp them by the hair, etc., out of compassion and lift them out. This is the meaning that should be taken. In the commentary, the statement "one should certainly not touch" is said with reference to a case where one is not dying—this is our preferred view.

මග්ගං අධිට්ඨායාති ‘‘මග්ගො අය’’න්ති මග්ගසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්තීති ඉදං සාමීචිවසෙන වුත්තං, තෙහි පන ආසනං අපඤ්ඤපෙත්වාව නිසීදථාති වුත්තෙ සයමෙව පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතුම්පි වට්ටති. තත්ථජාතකානීති අච්ඡින්දිත්වා භූතගාමභාවෙනෙව ඨිතානි. කීළන්තෙනාති වුත්තත්තා සති පච්චයෙ ආමසන්තස්ස අනාපත්ති. භික්ඛුසන්තකං පන පරිභොගාරහං සබ්බථා ආමසිතුං න වට්ටති දුරුපචිණ්ණත්තා. අනුපසම්පන්නානං දස්සාමීති ඉදං අප්පටිග්ගහෙත්වා ගහණං සන්ධාය වුත්තං. අත්තනොපි අත්ථාය පටිග්ගහෙත්වා ගහණෙ දොසො නත්ථි අනාමාසත්තාභාවා.

‘Having determined the path’ (maggaṃ adhiṭṭhāya) means having generated the perception, ‘This is the path.’ This is the meaning. ‘Having prepared, they give’—this is said by way of proper conduct. However, if they say, “Please sit,” without having prepared a seat, it is proper to prepare it oneself and sit down. ‘Those grown there’ (tatthajātakāni) means those that stand in a state of being living plants, without being cut. Because it is said, ‘while playing’ (kīḷantena), there is no offense for one who touches when there is a reason. However, it is not proper in any way to touch what belongs to a monk and is fit for use, because it is an item difficult to be scrupulous with. ‘I will give to the unordained’—this is said with reference to taking without having formally accepted it. In taking for one's own benefit after having formally accepted it, there is no fault, because of the absence of its being an object not to be touched.

මණීති වෙළුරියාදිතො අඤ්ඤො ජොතිරසාදිභෙදො සබ්බොපි මණි. වෙළුරියොති අල්ලවෙළුවණ්ණොමණි, ‘‘මජ්ජාරක්ඛි මණ්ඩලවණ්ණො’’තිපි වදන්ති. සිලාති මුග්ගමාසවණ්ණා අතිසිනිද්ධා කාළසිලා, මණිවොහාරං ආගතා රත්තසෙතාදිවණ්ණා සුමට්ඨාපි සිලා අනාමාසා එවාති වදන්ති. රජතන්ති කහාපණමාසාදිභෙදං ජතුමාසාදිං උපාදාය සබ්බං වුත්තාවසෙසං රූපියං ගහිතං. ලොහිතඞ්කොති රත්තමණි. මසාරගල්ලන්ති කබරවණ්ණො මණි, ‘‘මරකත’’න්තිපි වදන්ති. භෙසජ්ජත්ථාය පිසිත්වා යොජිතානං මුත්තානං රතනභාවවිරහතො ගහණක්ඛණෙපි රතනාකාරෙන අපෙක්ඛිතාභාවා ‘‘භෙසජ්ජත්ථාය පන වට්ටතී’’ති වුත්තං. යාව පන [Pg.262] තා මුත්තා රතනරූපෙන තිට්ඨන්ති, තාව ආමසිතුං න වට්ටති එව. එවං අඤ්ඤම්පි රතනපාසාණං පිසිත්වා භෙසජ්ජෙ යොජනත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති එව, ජාතරූපරජතං පන පිසිත්වා යොජනභෙසජ්ජත්ථායපි සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති, ගහට්ඨෙහි යොජෙත්වා දින්නම්පි යදි භෙසජ්ජෙ සුවණ්ණාදිරූපෙන තිට්ඨති, වියොජෙතුඤ්ච සක්කා, තාදිසං භෙසජ්ජම්පි න වට්ටති. තං අබ්බොහාරිකත්තං ගතං චෙ, වට්ටති. ‘‘ජාතිඵලිකං උපාදායා’’ති වුත්තත්තා, සූරියකන්තචන්දකන්තාදිකං ජාතිපාසාණං මණිම්හි එව සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. ධමනසඞ්ඛො ච ධොතවිද්ධො ච රතනමිස්සො චාති යොජෙතබ්බං. විද්ධොති මණිආදිභාවෙන කතඡිද්දො.

A ‘gem’ (maṇi) is any gem, distinguished by luster, essence, etc., other than beryl and so on. ‘Beryl’ (veḷuriya) is a gem the color of fresh green bamboo; some also say it is ‘the color of the circle of a cat’s eye’. ‘Stone’ (silā) is a very smooth black stone the color of a black gram bean. They say that even a well-polished stone of red, white, or other colors, which has come to be called a ‘gem’, is indeed an object not to be touched. By ‘silver’ (rajata) is included all remaining forms of currency, beginning with lac coins and so on, of various kinds like kahāpaṇa, māsaka, etc. A ‘ruby’ (lohitaṅka) is a red gem. ‘Masāragalla’ is a variegated gem; some also call it ‘emerald’ (marakata). Regarding pearls ground and used for medicinal purposes, it is said, ‘it is proper for medicinal purposes,’ because they have lost their nature as a jewel and are not regarded in the form of a jewel at the moment of being taken. However, as long as those pearls retain their form as a jewel, they are certainly not to be touched. Similarly, it is proper to take another jewel-stone, grind it, and use it in medicine. Gold and silver, however, are not to be accepted even for the purpose of being ground and used in medicine. Even if given by householders after being mixed into a medicine, if it remains in the form of gold, etc., in the medicine and can be separated, such a medicine is not proper. If it has reached a state of being unusable as currency, it is proper. Because it is said, ‘including natural crystal’ (jātiphalikaṃ upādāya), it should be understood that natural stones like sunstone, moonstone, and so on are included within ‘gem’. It should be combined as: a conch for blowing, a polished and pierced one, and one mixed with jewels. ‘Pierced’ (viddho) means having a hole made for the purpose of setting a gem or the like.

රතනමිස්සොති කඤ්චනලතාදිවිචිත්තො, මුත්තාදිරතනඛචිතො ච, එතෙන ධමනසඞ්ඛතො අඤ්ඤො රතනමිස්සොව අනාමාසොති දස්සෙති. සිලායම්පි එසෙව නයො. පානීයසඞ්ඛොති ඉමිනාව ථාලකාදිආකාරෙන කතසඞ්ඛමයභාජනානි භික්ඛූනං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති සිද්ධං. සෙසාති රතනසංයුත්තං ඨපෙත්වා අවසෙසා.

‘Mixed with jewels’ (ratanamissa) means variegated with golden creepers and so on, and inlaid with jewels such as pearls. By this, it is shown that a conch other than a blowing conch is an object not to be touched only if it is mixed with jewels. For crystal also, this is the same principle. By the term ‘water conch’ (pānīyasaṅkho) itself, it is established that it is proper for monks to accept vessels made of conch in the shape of bowls and so forth. ‘The rest’ (sesā) means the remaining conches, setting aside those connected with jewels.

බීජතො පට්ඨායාති ධාතුපාසාණතො පට්ඨාය. පටික්ඛිපීති සුවණ්ණමයධාතුකරණ්ඩකස්ස, බුද්ධරූපාදිස්ස ච අත්තනො සන්තකකරණෙ නිස්සග්ගියත්තා වුත්තං. ‘‘රූපියඡඩ්ඩකට්ඨානෙ’’ති වුත්තත්තා රූපියඡඩ්ඩකස්ස ජාතරූපරජතං ආමසිත්වා ඡඩ්ඩෙතුං වට්ටතීති සිද්ධං. කෙළාපයිතුන්ති ආමසිත්වා ඉතො චිතො ච සඤ්චාරෙතුං. වුත්තන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කචවරමෙව හරිතුං වට්ටතීති ගොපකා වා හොන්තු අඤ්ඤෙ වා, හත්ථෙන පුඤ්ඡිත්වා කචවරං අපනෙතුං වට්ටති, මලම්පි පමජ්ජිතුං වට්ටති එවාති වදන්ති, තං අට්ඨකථාය න සමෙති කෙළායනසදිසත්තා. ආරකූටලොහන්ති සුවණ්ණවණ්ණො කිත්තිමලොහවිසෙසො. තිවිධඤ්හි කිත්තිමලොහං කංසලොහං වට්ටලොහං හාරකූටලොහන්ති. තත්ථ තිපුතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං කංසලොහං නාම. සීසතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං වට්ටලොහං. රසතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං හාරකූටලොහං නාම. තං පන ‘‘ජාතරූපගතික’’න්ති වුත්තත්තා උග්ගණ්හතො නිස්සග්ගියම්පි හොතීති කෙචි වදන්ති. රූපියෙසු පන අගණිතත්තා නිස්සග්ගියං න හොති, ආමසනෙ, සම්පටිච්ඡනෙ ච දුක්කටමෙවාති වෙදිතබ්බං. සබ්බකප්පියොති යථාවුත්තසුවණ්ණාදිමයානං [Pg.263] සෙනාසනපරික්ඛාරානං ආමසනගොපනාදිවසෙන පරිභොගො සබ්බථා කප්පියොති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. ‘‘භික්ඛූනං ධම්මවිනයවණ්ණනට්ඨානෙ’’ති වුත්තත්තා සඞ්ඝිකමෙව සුවණ්ණාදිමයං සෙනාසනං, සෙනාසනපරික්ඛාරා ච වට්ටන්ති, න පුග්ගලිකානීති ගහෙතබ්බං.

‘Starting from the seed’ (bījato paṭṭhāya) means starting from the ore-stone. ‘He rejects’ (paṭikkhipi) is said because making a gold relic casket, Buddha images, and so forth, one’s own property is subject to relinquishment. Since it is stated ‘in the place for discarding silver’ (rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne), it is established that it is allowable for a monk who discards silver to touch and discard gold and silver. ‘To move about’ (keḷāpayituṃ) means to touch and move it here and there. ‘It is said’ (vuttaṃ) means it is said in the Great Commentary. ‘It is only allowable to carry away rubbish’ (kacavarameva harituṃ vaṭṭati) means that whether they are keepers or others, it is allowable to wipe with the hand and remove the rubbish; they say it is also allowable to clean off dirt, but that does not agree with the Commentary because it is similar to moving it about. ‘Ārakūṭa metal’ (ārakūṭaloha) is a special kind of artificial metal that has the color of gold. For there are three kinds of artificial metal: bell metal, vaṭṭaloha, and ārakūṭa metal. Therein, bell metal is made by mixing tin and copper. Vaṭṭaloha is made by mixing lead and copper. Ārakūṭa metal is made by mixing mercury and copper. As for that, since it is stated to be ‘of the nature of gold’ (jātarūpagatikaṃ), some say that for one who accepts it, it is also subject to relinquishment. But in the case of silver items, since they are not counted, it is not subject to relinquishment; it should be understood that there is only a dukkaṭa offense in touching and accepting it. ‘Entirely permissible’ (sabbakappiyo) means that the intention is that the use of monastic dwellings and accessories made of gold and other materials, as mentioned—by way of touching, protecting, and so forth—is in every way permissible. Therefore, he said, ‘Therefore,’ and so forth. Since it is stated ‘in the place for explaining the Dhamma and Vinaya for monks’ (bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne), it should be understood that only communal monastic dwellings and accessories made of gold and other materials are allowable, not personal ones.

භින්දිත්වාති පඨමමෙව අනාමසිත්වා පාසාණාදිනා කිඤ්චිමත්තං භෙදං කත්වා පච්ඡා කප්පියභණ්ඩත්ථාය අධිට්ඨහිත්වා හත්ථෙන ගහෙතුං වට්ටති. තෙනාහ ‘‘කප්පියභණ්ඩං කරිස්සාමීති සබ්බම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති. එත්ථාපි කිඤ්චි භින්දිත්වා, වියොජෙත්වා වා ආමසිතබ්බ.

‘Having broken it’ (bhinditvā) means that it is allowable to first make a slight break with a stone or something similar, without touching it, and then, after determining it for the purpose of allowable goods, to take it with the hand. Therefore, he said, ‘It is allowable to accept all of it with the intention, “I will make it allowable goods”’. Here too, one should touch it after breaking or separating something.

ඵලකජාලිකාදීනීති එත්ථ සරපරිත්තාණාය හත්ථෙන ගහෙතබ්බං කිටිකාඵලකං අක්ඛිරක්ඛණත්ථාය අයලොහාදීහි ජාලාකාරෙන කත්වා සීසාදීසු පටිමුඤ්චිතබ්බං ජාලිකං නාම. ආදි-සද්දෙන කවචාදිං සඞ්ගණ්හාති. අනාමාසානීති මච්ඡජාලාදිපරූපරොධකං සන්ධාය වුත්තං, න සරපරිත්තාණං තස්ස ආවුධභණ්ඩත්තාභාවා. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘පරූපරොධනිවාරණං හී’’තිආදි. ආසනස්සාති චෙතියස්ස සමන්තා කතපරිභණ්ඩස්ස. බන්ධිස්සාමීති කාකාදීහි අදූසනත්ථාය බන්ධිස්සාමි.

Here, regarding ‘shields, nets, and so forth’ (phalakajālikādīni): a ‘shield’ (phalaka) is a shield to be held in the hand for protection from arrows; a ‘net’ (jālika) is made in a net-like fashion from iron or other metals to protect the eyes and is to be worn on the head and other parts. The word ‘and so forth’ includes armor and the like. ‘Not to be touched’ (anāmāsāni) is said with reference to things for harming others, such as fishing nets; it is not said with reference to protection from arrows, because that is not weapon-equipment. For that very reason, he will say, ‘indeed, for preventing harm to others,’ and so forth. ‘Of the seat’ (āsanassa) means of the enclosure made around the shrine. ‘I will bind’ (bandhissāmi) means I will bind it for the purpose of preventing damage by crows and the like.

‘‘භෙරිසඞ්ඝාටොති සඞ්ඝටිතචම්මභෙරී. වීණාසඞ්ඝාටොති සඞ්ඝටිතචම්මවීණා’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 2.281) වුත්තං. ‘‘චම්මවිනද්ධානි වීණාභෙරිආදීනී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තවචනතො විසෙසාභාවා, ‘‘කුරුන්දියං පනා’’තිආදිනා තතො විසෙසස්ස වත්තුමාරද්ධත්තා ච භෙරිආදීනං විනද්ධනොපකරණසමූහො භෙරිවීණාසඞ්ඝාටොති වෙදිතබ්බං සඞ්ඝටිතබ්බොති සඞ්ඝාටොති කත්වා. තුච්ඡපොක්ඛරන්ති අවිනද්ධචම්මභෙරිවීණානං පොක්ඛරං. ආරොපිතචම්මන්ති පුබ්බෙ ආරොපිතං හුත්වා පච්ඡා තතො අපනෙත්වා විසුං ඨපිතමුඛචම්මමත්තං, න සෙසොපකරණසහිතං. සහිතං පන සඞ්ඝාටොති අයං විසෙසො. ඔනහිතුන්ති භෙරිපොක්ඛරාදීනි චම්මං ආරොපෙත්වා චම්මවට්ටිආදීහි සබ්බෙහි උපකරණෙහි විනන්ධිතුං.

‘An assembly of drums’ (bherisaṅghāṭa) means a drum with skin fastened on it. ‘An assembly of lutes’ (vīṇāsaṅghāṭa) means a lute with skin fastened on it—this is stated in the Sāratthadīpanī. Since the Mahāaṭṭhakathā states, ‘lutes, drums, and the like, that are bound with skin’ (cammavinaddhāni vīṇābheriādīni), and there is no distinction made, and because the phrase ‘but in the Kurundiya’ (kurundiyaṃ pana) begins to state a distinction from that, the collection of equipment for binding drums and lutes should be understood as ‘an assembly of drums and lutes’ (bherivīṇāsaṅghāṭa), construing saṅghāṭa as that which is to be assembled. ‘Empty sounding-board’ (tucchapokkhara) refers to the sounding-board of drums and lutes whose skins are not fastened. ‘Skin applied’ (āropitacamma) means the mouth-skin alone, which was previously applied but later removed from it and placed separately, not with the other accompanying instruments. However, when accompanied by the other instruments, it is called an ‘assembly’—this is the distinction. ‘To bind on’ (onahituṃ) means to stretch the skin over the drum’s sounding-board and other parts and to fasten it with all the accompanying instruments like skin-bindings.

පාළියං පණ්ඩකස්සාති පණ්ඩකෙන. පාරාජිකප්පහොනකකාලෙති අකුථිතකාලෙ. කායසංසග්ගරාගාදිභාවෙ සබ්බාවත්ථායපි ඉත්ථියා සණ්ඨානෙ [Pg.264] පඤ්ඤායමානෙ අනාමාසදුක්කටං න විගච්ඡතීති දට්ඨබ්බං. සඞ්කමාදීනං ඨානාචාවනවසෙන අචාලෙතබ්බතාය න කායප්පටිබද්ධවොහාරොති දුක්කටං වුත්තං.

In the Pāḷi, ‘of a paṇḍaka’ (paṇḍakassa) means ‘by a paṇḍaka.’ ‘At the time suitable for a pārājika offense’ (pārājikappahonakakāle) means at a time when one is not agitated. It should be understood that when there is lust for bodily contact and so forth, even in any circumstance where the form of a woman is discernible, the dukkaṭa offense for touching what is untouchable does not cease. Because bridges and so forth should not be shaken by way of moving them from their place, there is no designation as ‘connected to the body’; therefore, a dukkaṭa offense is stated.

282. එකපදිකසඞ්කමොති තනුකසෙතු. ‘‘ආවිඤ්ඡන්තො’’ති වුත්තත්තා චාලෙතුං යුත්තාය එව රජ්ජුයා ථුල්ලච්චයං, න ඉතරාය භිත්තිථම්භාදිගතිකත්තාති ආහ ‘‘යා මහාරජ්ජු හොතී’’තිආදි. තෙන චාලෙතුං යුත්තෙ තනුකරජ්ජුදණ්ඩකෙ අචාලෙත්වා ඵුසන්තස්සාපි ථුල්ලච්චයමෙවාති දීපිතන්ති වෙදිතබ්බං. පටිච්ඡාදෙතබ්බාති ඡාදනාදිවසෙන ගූහිතබ්බා. මනුස්සිත්ථී, මනුස්සිත්ථිසඤ්ඤිතා, කායසංසග්ගරාගො, වායාමො, තෙන හත්ථාදීසු ඵුසනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

282. ‘A single-path bridge’ (ekapadikasaṅkamo) means a narrow bridge. Because it is said ‘pulling’ (āviñchanto), there is a thullaccaya offense for a rope that is suitable for shaking, but not for the other kind, because it is of the nature of a wall, pillar, and so forth. Therefore, he said, ‘that which is a large rope,’ and so forth. By that, it is shown and should be understood that even for one who touches, without shaking, a small rope or stick that is suitable for shaking, there is still a thullaccaya offense. ‘To be concealed’ (paṭicchādetabbā) means it should be hidden by way of covering, and so forth. Here, these are the five factors: (1) a human woman, (2) the perception that it is a human woman, (3) lust for bodily contact, (4) effort, and (5) by means of that effort, touching her hand or other parts.

කායසංසග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule concerning physical contact is concluded.

3. දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා

3. The Explanation of the Training Rule on Coarse Speech

285. තතියෙ අසද්ධම්මපටිසඤ්ඤුත්තන්ති මෙථුනධම්මපටිසංයුත්තං. බාලාති සුභාසිතදුබ්භාසිතං අජානන්තී, සුරාමදමත්තතාය උම්මත්තකාදිභාවෙන ච අජානන්තීපි එත්ථෙව සඞ්ගය්හති. න තාව සීසං එතීති සඞ්ඝාදිසෙසපච්චයත්තසඞ්ඛාතං මත්ථකං පාරිපූරි න හොති, මග්ගමෙථුනෙහි අඝටිතත්තා දුක්කටං පන හොති එව.

285. In the third training rule, ‘associated with what is not the true Dhamma’ means connected with the practice of sexual intercourse. As for ‘a foolish woman,’ it is one who does not know what is well-spoken and ill-spoken; and even a woman who does not know due to intoxication from liquor or due to a state of madness and so on is included right here under ‘foolish woman.’ As for ‘it does not yet reach the head,’ it means the culmination, which is reckoned as the state of being a condition for a Saṅghādisesa offense, is not fulfilled. Why? Because of not being connected with the path and sexual intercourse. However, a dukkaṭa offense indeed occurs.

අපසාදෙතීති අපසාදකරවචනං කරොති. දොසං දෙතීති දොසං පතිට්ඨාපෙති. තීහීති අනිමිත්තාසීතිආදීනං පදානං අදුට්ඨුල්ලභාවෙනාපි අත්ථයොජනාරහත්තා පස්සාවමග්ගාදිපටිසඤ්ඤුත්තතානියමො නත්ථීති වුත්තං, තෙහි පන අට්ඨහි පදෙහි පරිබ්බාජිකාවත්ථුස්මිං (පාරා. 289) විය ථුල්ලච්චයන්ති වෙදිතබ්බං.

As for `apasādeti`, it means he speaks words that cause disrespect. As for `dosaṃ deti`, it means he causes ill will. Because of the suitability for applying a meaning to words beginning with `animittāsī` even in their non-coarse state, there is no fixed rule of being connected with the urinary passage and so on; therefore, it was said ‘by the three.’ However, with those eight words, as in the case of the female wanderer, it should be known as a thullaccaya offense.

කුඤ්චිකපනාළිමත්තන්ති කුඤ්චිකාඡිද්දමත්තං. සුක්ඛසොතාති දකසොතස්ස සුක්ඛතාය ලොහිතවණ්ණවිගමො හොතීති වුත්තං.

As for `kuñcikapanāḷimattaṃ`, it means the size of a keyhole. As for `sukkhasotā`, it was said thus because due to the dryness of the water-stream, there is an absence of red color.

සුද්ධානීති මෙථුනාදිපදෙහි අයොජිතානිපි. මෙථුනධම්මෙන ඝටිතානෙවාති ඉදං උපලක්ඛණමත්තං, වච්චමග්ගපස්සාවමග්ගෙහිපි අනිමිත්තෙ ‘‘තව [Pg.265] වච්චමග්ගො, පස්සාවමග්ගො වා ඊදිසො’’තිආදිනා ඝටිතෙපි ආපත්තිකරානෙව.

As for `suddhāni`, it means even those words not connected with terms such as 'sexual intercourse.' The statement 'only those connected with the practice of sexual intercourse' is merely an illustration. For even when connected with the passage for feces and the passage for urine, regarding what is not the sexual organ, by saying, 'Your passage for feces or passage for urine is like this,' and so on, they are indeed producers of an offense.

286. ගරුකාපත්තින්ති භික්ඛුනියා උබ්භජාණුමණ්ඩලිකාය පාරාජිකාපත්තිං සන්ධාය වදති.

286. As for 'a grave offense,' he says this with reference to a bhikkhunī's `pārājika` offense concerning the area above the kneecaps.

287. හසන්තො හසන්තොති උපලක්ඛණමත්තං, අහසන්තොපි යෙන කෙනචි ආකාරෙන අත්තනො විපරිණතචිත්තතං ඉත්ථියා පකාසෙන්තො වදති, ආපත්තියෙව.

287. The phrase 'laughing, laughing' is merely an illustration. Even if not laughing, if he speaks while revealing to a woman the corrupted state of his own mind in any manner whatsoever, it is an offense indeed.

කායචිත්තතොති හත්ථමුද්දාය ඔභාසෙන්තස්ස කායචිත්තතො සමුට්ඨාති.

As for 'from body and mind': for one who speaks suggestively with a hand gesture, it arises from body and mind.

288. තස්මා දුක්කටන්ති අප්පටිවිජානනතො දුක්කටං, පටිවිජානනෙ පන සති ථුල්ලච්චයමෙව පරිබ්බාජිකාවත්ථුස්මිං (පාරා. 289) විය අඛෙත්තපදත්තා. ඛෙත්තපදෙ හි පටිවිජානන්තියා සඞ්ඝාදිසෙසොව සියා මෙථුනධම්මයාචනවත්ථුද්වයෙ (පාරා. 289) විය, තං පන වත්ථුද්වයං මෙථුනයාචනතො චතුත්ථසඞ්ඝාදිසෙසෙ වත්තබ්බම්පි දුට්ඨුල්ලවාචස්සාදමත්තෙන පවත්තත්තා ඉධ වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එවං ඛෙත්තපදෙන වදන්තස්ස ඉත්ථියා අප්පටිවිජානන්තියා කිං හොතීති? කිඤ්චාපි අයං නාම ආපත්තීති පාළිඅට්ඨකථාසු න වුත්තං, අථ ඛො ථුල්ලච්චයෙනෙවෙත්ථ භවිතබ්බං. තථා හි අඛෙත්තපදෙ අප්පටිවිජානන්තියා දුක්කටං, පටිවිජානන්තියා ථුල්ලච්චයං වුත්තං. ඛෙත්තපදෙ පන පටිවිජානනෙ සඞ්ඝාදිසෙසොව වුත්තො, අප්පටිවිජානනෙ ථුල්ලච්චයමෙව භවිතුං යුත්තං, න දුක්කටං, අඛෙත්තපදතො විසෙසාභාවප්පසඞ්ගොති ගහෙතබ්බං. යථා චෙත්ථ, එවං චතුත්ථසික්ඛාපදෙපි අඛෙත්තපදෙ පටිවිජානන්තියා ථුල්ලච්චයං, අප්පටිවිජානන්තියා දුක්කටං, ඛෙත්තපදෙ පන අප්පටිවිජානන්තියා ථුල්ලච්චයන්ති වෙදිතබ්බං. පාළියං නවාවුතන්ති නවවීතං.

288. Therefore, a `dukkaṭa` offense is incurred due to her not understanding. But if there is understanding, it is only a `thullaccaya` offense, as in the case of the female wanderer, because it is a non-'field' term. For in the case of a 'field' term, if she understands, it would be only a `saṅghādisesa` offense, as in the two cases of requesting sexual intercourse. However, those two cases, although they should be spoken of in the fourth Saṅghādisesa due to the request for sexual intercourse, are mentioned here because they occurred merely through delighting in coarse speech—this should be understood. Thus, for one who speaks using a 'field' term, if the woman does not understand, what offense is there? Although it is not stated in the Pāli and the commentaries 'this is the name of the offense,' here it should be only a `thullaccaya` offense. For this reason: in the case of a non-'field' term, a `dukkaṭa` is stated for her not understanding, and a `thullaccaya` for her understanding. But in the case of a 'field' term, a `saṅghādisesa` is stated for her understanding; for her not understanding, it is fitting that it should be only a `thullaccaya`, not a `dukkaṭa`, because it would follow that there is no distinction from a non-'field' term—this should be understood. Just as here, so too in the fourth training rule: in the case of a non-'field' term, a `thullaccaya` is incurred if she understands, and a `dukkaṭa` if she does not understand; but in the case of a 'field' term, a `thullaccaya` is incurred if she does not understand—this should be understood. In the Pāli, `navāvutaṃ` means newly woven.

288. අසද්ධම්මං සන්ධායාති මෙථුනං සන්ධාය වුත්තං. තඤ්හි පුත්තසමුප්පත්තියා බීජනික්ඛෙපතො වප්පපරියායං ලභතීති.

288. As for 'with reference to what is not the true Dhamma,' it is said with reference to sexual intercourse. Indeed, due to the depositing of seed for the arising of a son, it obtains the figurative expression of 'sowing'.

සංසීදතීති වහති, සංසරීයතීති වා අත්ථො. මනුස්සිත්ථී, තථාසඤ්ඤිතා, දුට්ඨුල්ලවාචස්සාදරාගො, තෙන ඔභාසනං, තඞ්ඛණවිජානනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

As for `saṃsīdati`, the meaning is 'it carries on' or 'it moves along.' A human woman; perception as such; lustful delight in coarse speech; speaking suggestively due to that lust; and her understanding at that moment—these are the five factors here.

දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on coarse speech is finished.

4. අත්තකාමපාරිචරියසික්ඛාපදවණ්ණනා

4. The Explanation of the Training Rule on Service for One's Own Desire

290. චතුත්ථෙ [Pg.266] පරෙහි පත්තෙ පාතියමානානං භික්ඛාපිණ්ඩානං පාතො සන්නිපාතොති පිණ්ඩපාතොති භික්ඛාහාරො වුච්චති, තංසදිසතාය අඤ්ඤොපි යො කොචි භික්ඛාචරියං විනා භික්ඛූහි ලද්ධො පිණ්ඩපාතොත්වෙව වුච්චති. පති එති එතස්මාති පච්චයොති ආහ ‘‘පතිකරණට්ඨෙන පච්චයො’’ති. රොගදුක්ඛානං වා පටිපක්ඛභාවෙන අයති පවත්තතීති පච්චයො. සප්පායස්සාති හිතස්ස. නගරපරික්ඛාරෙහීති නගරං පරිවාරෙත්වා රක්ඛණකෙහි. රාජූනං ගෙහපරික්ඛෙපො පරිඛා උද්දාපො පාකාරො එසිකා පලිඝො අට්ටොති ඉමෙ සත්ත නගරපරික්ඛාරාති වදන්ති. සෙතපරික්ඛාරොති විසුද්ධිසීලාලඞ්කාරො. අරියමග්ගො හි ඉධ ‘‘රථො’’ති අධිප්පෙතො, තස්ස ච සම්මාවාචාදයො අලඞ්කාරට්ඨෙන ‘‘පරික්ඛාරා’’ති වුත්තා. චක්කවීරියොති වීරියචක්කො. ජීවිතපරික්ඛාරාති ජීවිතස්ස පවත්තිකාරණානි. සමුදානෙතබ්බාති සම්මා උද්ධං ආනෙතබ්බා පරියෙසිතබ්බා.

290. In the fourth (Saṅghādisesa) rule, `piṇḍapāta` (alms-food) is said to be alms-food, from `pāto sannipāto`, the early collection of the mass of alms-food caused to fall into the bowls by others. Due to its similarity, any other food obtained by monks without going on an alms-round is also called `piṇḍapāta`. From `pati eti etasmā` (it arises from this), it is a `paccaya` (requisite); thus, he said, 'It is a `paccaya` in the sense of being a cause.' Alternatively, because it proceeds and occurs as an opponent to illness and suffering, it is a `paccaya`. `Sappāyassa` means 'of that which is beneficial'. `Nagaraparikkhārehi` means 'by the king's servants who protect by surrounding the city'. A constructed enclosure, a moat, a rampart, a wall, a gate-post, a crossbar, and a watchtower—these seven they call the city's requisites. `Setaparikkhāro` means 'the adornment of pure virtue'. Indeed, the noble path is intended here by 'chariot,' and of that path, right speech and so on are called its 'requisites' in the sense of being adornments. `Cakkavīriyo` means the wheel of energy. `Jīvitaparikkhārā` means the causes for the continuation of life. `Samudānetabbā` means 'to be properly brought up and sought for'.

291. උපචාරෙති යත්ථ ඨිතො විඤ්ඤාපෙතුං සක්කොති, තාදිසෙ ඨානෙ. කාමො චෙව හෙතු ච පාරිචරියා ච අත්ථොති පාළියං ‘‘අත්තනො කාමං, අත්තනො හෙතුං, අත්තනො අධිප්පායං, අත්තනො පාරිචරිය’’න්ති (පාරා. 292) වුත්තෙසු ඉමෙසු චතූසු පදෙසු කාමො, හෙතු, පාරිචරියා ච අට්ඨකථායං වුත්තෙ පඨමෙ අත්ථවිකප්පෙ විග්ගහවාක්‍යාධිප්පායසූචනතො අත්ථො. සෙසන්ති අධිප්පායපදමෙකං. බ්‍යඤ්ජනන්ති බ්‍යඤ්ජනමත්තං, පඨමවිකප්පානුපයොගිතාය වචනමත්තන්ති අත්ථො. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙපි එසෙව නයො.

291. `Upacāre` means in such a place where, while standing, one is able to make something known. The meaning of `kāmo ca, hetu ca, pāricariyā ca` is that, among these four terms spoken in the Pāḷi—'one’s own desire, one’s own reason, one’s own intention, one’s own service'—the terms `kāma`, `hetu`, and `pāricariyā`, in the first alternative meaning given in the commentary, are the meaning because they indicate the intention of the analytical sentence. The remainder is the single term `adhippāya`. `Byañjanaṃ` means 'merely the expression'; the meaning is that it is merely a word because of its non-application in the first alternative. In the second alternative meaning also, this is the method.

යථාවුත්තමෙව අත්ථං පදභාජනෙන සංසන්දිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අත්තනො කාමං අත්තනො හෙතුං අත්තනො පාරිචරියන්ති හි වුත්තෙ ජානිස්සන්ති පණ්ඩිතා’’තිආදි ආරද්ධං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘අත්තනො හෙතු’’න්ති වුත්තෙ අත්තනො අත්ථායාති අයමත්ථො විඤ්ඤායති, ‘‘අත්තනො කාමං අත්තනො පාරිචරිය’’න්ති වුත්තෙ කාමෙන පාරිචරියාති අයමත්ථො විඤ්ඤායති. තස්මා ඉමෙහි තීහි පදෙහි අත්තනො අත්ථාය කාමෙන පාරිචරියා අත්තකාමපාරිචරියාති ඉමං අත්ථවිකප්පං විඤ්ඤූ ජානිස්සන්ති. ‘‘අත්තනො [Pg.267] අධිප්පාය’’න්ති වුත්තෙ පන අධිප්පාය-සද්දස්ස කාමිත-සද්දෙන සමානත්ථභාවතො අත්තනා අධිප්පෙතකාමිතට්ඨෙන අත්තකාමපාරිචරියාති ඉමමත්ථං විකප්පං විඤ්ඤූ ජානිස්සන්ති.

To show the meaning just as it was stated, by connecting it with the word analysis, the passage beginning 'For when it is said: "one’s own desire, one’s own reason, one’s own service," the wise will know' was commenced. This is what is meant: when 'attano hetu' (one’s own reason) is said, this meaning, 'for one’s own benefit,' is understood. When 'attano kāmaṃ attano pāricariya' (one’s own desire, one’s own service) is said, this meaning, 'service through desire,' is understood. Therefore, by these three terms, the wise will know this alternative meaning: `attakāmapāricariyā` is 'service for one’s own benefit through desire.' But when 'attano adhippāya' (one’s own intention) is said, because the word `adhippāya` has the same meaning as the word `kāmita` (desired), the wise will know this alternative meaning: `attakāmapāricariyā` is in the sense of what is intended and desired by oneself.

එතදග්ගන්ති එසා අග්ගා. දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදෙපි (පාරා. 285) කාමං ‘‘යාචතිපි ආයාචතිපී’’ති එවං මෙථුනයාචනං ආගතං, තං පන දුට්ඨුල්ලවාචස්සාදරාගවසෙන වුත්තං, ඉධ පන අත්තනො මෙථුනස්සාදරාගවසෙනාති අයං විසෙසො.

`Etadaggaṃ` means 'this is the foremost.' Even in the training rule on coarse speech, indeed, the requesting of sexual intercourse is mentioned thus: 'he asks and he requests.' But that was said by the power of lust with relish for coarse speech. Here, however, it is said by the power of lust with relish for one's own sexual intercourse—this is the distinction.

විනීතවත්ථූසු ‘‘අග්ගදානං දෙහී’’ති ඉදං අත්තනො අත්ථාය වුත්තං, දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදෙ පන පරත්ථායපි වුත්තෙ සීසං එතීති වෙදිතබ්බං. සුභගාති ඉස්සරියාදීහි සුන්දරෙහි භගෙහි සමන්නාගතා. මනුස්සිත්ථී, තථාසඤ්ඤිතා, අත්තකාමපාරිචරියාය රාගො, තෙන කාමපාරිචරියයාචනං, තඞ්ඛණවිජානනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

In the Vinītavatthus, the phrase 'Give the best gift' was spoken for one's own benefit, but in the training rule on lewd speech, it should be understood that it reaches the culmination even if spoken for another's benefit. `Subhagā` means endowed with beautiful attributes such as sovereignty, etc. A human woman; perception as such; lust for service for one's own desire; due to that, the requesting of service with desire; and understanding at that moment—these are the five factors here.

අත්තකාමපාරිචරියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on service for one's own desire is concluded.

5. සඤ්චරිත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

5. The Explanation of the Training Rule on Acting as a Go-between

296. පඤ්චමෙ පණ්ඩිච්චෙනාති සභාවඤාණෙන. ගතිමන්තාති සභාවඤාණගතියුත්තා. වෙය්‍යත්තියෙනාති ඉත්ථිකත්තබ්බෙසු සික්ඛිතඤාණෙන. මෙධායාති අසික්ඛිතෙසුපි තංඉත්ථිකත්තබ්බෙසු ඨානුප්පත්තියා පඤ්ඤාය. ඡෙකාති කායෙන පචනාදිකුසලා.

296. In the fifth [Saṅghādisesa], 'by wisdom' means by knowledge of intrinsic nature. 'Endowed with understanding' means endowed with the course of knowledge of intrinsic nature. 'By skill' means by trained knowledge in tasks proper to women. 'By intelligence' means by resourceful wisdom even in those tasks proper to women in which one is untrained. 'Skilled' means adept with the body in cooking and so on.

ආවහනං ආවාහො, දාරිකාය ගහණං. විධිනා පරකුලෙ වහනං පෙසනං විවාහො, දාරිකාය දානං.

`Āvahana` is `āvāha`, the taking of a maiden. `Vivāha` is the carrying and sending to another family according to ceremony; it is the giving of a maiden.

297. රන්ධාපනං භත්තපචාපනං. බ්‍යඤ්ජනාදිසම්පාදනං පචාපනං. න උපාහටන්ති න දින්නං. කයො නාම ගහණං. වික්කයො නාම දානං. තදුභයං සඞ්ගහෙත්වා ‘‘වොහාරො’’ති වුත්තං.

297. `Randhāpana` is causing cooked rice to be prepared. `Pacāpana` is preparing curries and so on. 'Not brought' means 'not given'. Taking is called `kayo`. Giving is called `vikkayo`. Combining both is called 'a transaction'.

300. ‘‘අබ්භුතං කාතුං න වට්ටතී’’ති ඉමිනා දුක්කටං හොතීති දීපෙති. ‘‘පරාජිතෙන දාතබ්බ’’න්ති වුත්තත්තා අදෙන්තො ධුරනික්ඛෙපෙන කාරෙතබ්බො. අචිරකාලෙ [Pg.268] අධිකාරො එතස්ස අත්ථීති අචිරකාලාධිකාරිකං, සඤ්චරිත්තං. ‘‘අචිරකාලාචාරික’’න්ති වා පාඨො. අචිරකාලෙ ආචාරො අජ්ඣාචාරො එතස්සාති යොජනා.

300. By this [statement], 'It is not proper to do an unprecedented thing,' it is shown that a `dukkaṭa` offense occurs. Because it is said, 'It should be given by the one who is defeated,' one who does not give should be made to settle the matter by relinquishing the burden. Because for a short time there is a great undertaking for this one, it is called `acirakālādhikārikaṃ`, which is acting as a go-between. Alternatively, the reading is `acirakālācārikaṃ`. The construction is: for a short time there is conduct or transgression for this one.

301. කිඤ්චාපි එහිභික්ඛුආදිකාපි සඤ්චරිත්තාදිපණ්ණත්තිවජ්ජං ආපත්තිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං පන අසබ්බකාලිකත්තා, අප්පකත්තා ච ඉධාපි ඤත්තිචතුත්ථෙනෙව කම්මෙන උපසම්පන්නං සන්ධාය ‘‘ය්වාය’’න්තිආදිපදභාජනමාහ. සඤ්චරණං සඤ්චරො, සො එතස්ස අත්ථීති සඤ්චරී, තස්ස භාවො සඤ්චරිත්තං. තෙනාහ ‘‘සඤ්චරණභාව’’න්ති. සඤ්චරතීති සඤ්චරණො, පුග්ගලො, තස්ස භාවො සඤ්චරණභාවො, තං ඉත්ථිපුරිසානං අන්තරෙ සඤ්චරණභාවන්ති අත්ථො.

301. Although even those such as the `ehibhikkhu`s fall into a formulated offense such as acting as a go-between, yet because they are not of all times and are few in number, here also, with reference to one ordained only by a formal act with a motion and three announcements, he stated the word-analysis beginning with 'whosoever'. Going about (`sañcaraṇa`) is `sañcaro`. Because he has that, he is a `sañcarī` (a go-between). The state of that one is `sañcarittaṃ`. Therefore, he said 'the state of going about' (`sañcaraṇabhāva`). 'One who goes about' (`sañcarati`) is a `sañcaraṇo`, a person. The state of that one is `sañcaraṇabhāvo`. The meaning is that state of going about between women and men.

ජායාභාවෙති භරියභාවාය. ජාරභාවෙති සාමිභාවාය, තංනිමිත්තන්ති අත්ථො. නිමිත්තත්ථෙ හි එතං භුම්මවචනං. කිඤ්චාපි ‘‘ජාරත්තනෙ’’ති පදස්ස පදභාජනෙ ‘‘ජාරී භවිස්සසී’’ති (පාරා. 302) ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන පදභාජනං වුත්තං, ‘‘සඤ්චරිත්තං සමාපජ්ජෙය්‍යා’’ති පදස්ස පන නිද්දෙසෙ ‘‘ඉත්ථියා වා පහිතො පුරිසස්ස සන්තිකෙ ගච්ඡති, පුරිසෙන වා පහිතො ඉත්ථියා සන්තිකෙ ගච්ඡතී’’ති වුත්තත්තා පුරිසස්සාපි සන්තිකෙ වත්තබ්බාකාරං දස්සෙතුං ‘‘ජාරත්තනෙ’’ති නිද්දෙසස්ස ඉත්ථිපුරිසසාධාරණත්තා ‘‘ඉත්ථියා මතිං පුරිසස්ස ආරොචෙන්තො ජාරත්තනෙ ආරොචෙතී’’ති වුත්තං. පාළියං පන පුරිසස්ස මතිං ඉත්ථියා ආරොචනවසෙනෙව පදද්වයෙපි යොජනා කතා, තදනුසාරෙන ඉත්ථියා මතිං පුරිසස්ස ආරොචනාකාරොපි සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති.

'For the state of a wife' (`jāyābhāve`) means for the sake of becoming a wife (`bhariyabhāvāya`). 'For the state of a paramour' (`jārabhāve`) means for the sake of becoming a husband (`sāmibhāvāya`); the meaning is 'for that reason'. For this locative expression is in the sense of cause. Although in the word-analysis of the word `jārattane`, the word-analysis is given by way of the feminine gender as 'you will be a paramour (fem.)' (`jārī bhavissasī`), yet in the explanation of the word `sañcarittaṃ samāpajjeyyā`, because it is said, 'Either being sent by a woman, he goes to the presence of a man, or being sent by a man, he goes to the presence of a woman,' and because the explanation `jārattane` is common to both women and men, in order to show the manner of speaking in the presence of a man also, it is said: 'Informing a man of a woman's intention, one informs for the state of a paramour (`jārattane`).' In the Pāḷi, however, the construction in both words is made only by way of informing a woman of a man's intention; following that, the manner of informing a man of a woman's intention can also be understood.

ඉදානි පාළියං වුත්තනයෙනාපි අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. ‘‘පති භවිස්සසී’’ති ඉදං ජායාසද්දස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගනියමතො පුරිසපරියායෙන වුත්තං, නිබද්ධසාමිකො භවිස්සසීති අත්ථො. ජාරො භවිස්සසීති මිච්ඡාචාරභාවෙන උපගච්ඡනකො භවිස්සසීති අධිප්පායො.

Now, showing the meaning also by the method stated in the Pāḷi, he says 'furthermore' and so on. This phrase, 'you will be a husband' (`pati bhavissasī`), is stated as a masculine equivalent because of the rule that the word `jāyā` is feminine; the meaning is, 'you will be a bound husband'. The intention of 'you will be a paramour' (`jāro bhavissasī`) is, 'you will be one who approaches by way of misconduct'.

303. සෙරිවිහාරන්ති සච්ඡන්දචාරං. අත්තනො වසන්ති අත්තනො ආණං. ගොත්තවන්තෙසු ගොත්ත-සද්දො, ධම්මචාරීසු ච ධම්ම-සද්දො වත්තතීති ආහ ‘‘සගොත්තෙහී’’තිආදි. තත්ථ සගොත්තෙහීති සමානගොත්තෙහි. සහධම්මිකෙහීති එකස්ස සත්ථු සාසනෙ සහචරිතබ්බධම්මෙහි, සමානකුලධම්මෙහි [Pg.269] වා. තෙනෙවාහ ‘‘එකං සත්ථාර’’න්තිආදි. එකගණපරියාපන්නෙහීති මාලාකාරාදිඑකගණපරියාපන්නෙහි.

303. `Serivihāraṃ` means living according to one's own wish. `Attano vasaṃ` means one's own authority. Because the word `gotta` applies among those with lineage, and the word `dhamma` among those who practice the Dhamma, he said 'with those of the same lineage' (`sagottehi`) and so on. Therein, `sagottehi` means with those of the same lineage. `Sahadhammikehi` means with those who have a Dhamma to be practiced together in the teaching of one Teacher, or with those of the same family customs. Therefore, he said 'one teacher' and so on. `Ekagaṇapariyāpannehi` means with those included in one group such as garland-makers.

සස්සාමිකා සාරක්ඛා. යස්සා ගමනෙ රඤ්ඤා දණ්ඩො ඨපිතො, සා සපරිදණ්ඩා. පච්ඡිමානං ද්වින්නන්ති සාරක්ඛසපරිදණ්ඩානං. මිච්ඡාචාරො හොතීති තාසු ගතපුරිසානං විය තාසම්පි මිච්ඡාචාරො හොති සස්සාමිකභාවතො. න ඉතරාසන්ති මාතුරක්ඛිතාදීනං අට්ඨන්නං මිච්ඡාචාරො නත්ථි අස්සාමිකත්තා, තාසු ගතානං පුරිසානමෙව මිච්ඡාචාරො හොති මාතාදීහි රක්ඛිතත්තා. පුරිසා හි පරෙහි යෙහි කෙහිචි ගොපිතං ඉත්ථිං ගන්තුං න ලභන්ති, ඉත්ථියො පන කෙනචි පුරිසෙන භරියාභාවෙන ගහිතාව පුරිසන්තරං ගන්තුං න ලභන්ති, න ඉතරා අත්තනො ඵස්සස්ස සයං සාමිකත්තා. න හි මාතාදයො සයං තාසං ඵස්සානුභවනත්ථං තා රක්ඛන්ති, කෙවලං පුරිසගමනමෙව තාසං වාරෙන්ති. තස්මා කෙනචි අපරිග්ගහිතඵස්සත්තා, අත්තනො ඵස්සත්තා ච ඉත්ථීනං න මිච්ඡාචාරො, පුරිසානං පන පරෙහි වාරිතෙ අත්තනො අසන්තකට්ඨානෙ පවිට්ඨත්තා මිච්ඡාචාරොති වෙදිතබ්බො.

A woman with a husband is one who is protected (`sārakkhā`). A woman for whose going a penalty is established by the king, she is one subject to penalty (`saparidaṇḍā`). 'Of the last two' means of those who are protected and those subject to penalty. 'There is misconduct' means that just as for the men who go to them, for those women also there is misconduct because of their state of having a husband. 'Not for the others' means that for the eight beginning with one protected by her mother (`māturakkhitā`), there is no misconduct because they have no husband; for the men who go to them, there is misconduct because they are protected by their mother and others. For men do not get to go to a woman guarded by others. Women, however, only when taken as a wife by some man, do not get to go to another man; not the others, because they themselves are the owners of their own physical contact. For mothers and others do not guard them to experience their physical contact themselves; they merely prevent them from going to men. Therefore, because their physical contact is not possessed by anyone else and because it is their own physical contact, there is no misconduct for women. But for men, because they enter a place not their own when it is forbidden by others, it should be known that there is misconduct.

භොගෙනාති භොගහෙතු. උදපත්තං ආමසිත්වා ගහිතා ඔදපත්තකිනී. ධජ-සද්දෙන සෙනා එව උපලක්ඛිතාති ආහ ‘‘උස්සිතද්ධජායා’’තිආදි.

`Bhogenā` means for the reason of wealth. A woman taken after touching a water vessel is an `odapattakinī`. By the word `dhaja` (banner), the army itself is indicated; therefore, he said 'under a raised banner' (`ussitaddhajāyā`) and so on.

305. බහිද්ධා විමට්ඨන්ති අඤ්ඤත්ථ ආරොචිතං. තං කිරියං සම්පාදෙස්සතීති තස්සා ආරොචෙත්වා තං කිච්චං සම්පාදෙතු වා මා වා, තං කිරියං සම්පාදනෙ සාමත්ථියං සන්ධාය වුත්තං. දාරකං, දාරිකඤ්ච අජානාපෙත්වා මාතාපිතුආදීහි මාතාපිතුආදීනඤ්ඤෙව සන්තිකං සාසනෙ පෙසිතෙපි පටිග්ගණ්හනවීමංසනපච්චාහරණසඞ්ඛාතාය තිවඞ්ගසම්පත්තියා සඞ්ඝාදිසෙසො හොති එවාති දට්ඨබ්බං.

305. `Bahiddhā vimaṭṭhaṃ` means informed elsewhere. Having informed her, 'He will accomplish that deed,' this is said with reference to the ability to accomplish that deed, whether that task is accomplished or not. Even when a message is sent by parents and others only to the parents and others, without informing the boy and the girl, it should be understood that a Saṅghādisesa offense certainly occurs through the completion of the three factors, namely, accepting, investigating, and reporting back.

යං උද්දිස්ස සාසනං පෙසිතං, තං එව සන්ධාය තස්සා මාතුආදීනං ආරොචිතෙපි ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණභාවං දස්සෙතුං ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’තිආදි උදාහටං, ඉදඤ්ච වචනබ්‍යත්තයහෙතුබ්‍යත්තයානං භෙදෙපි බ්‍යත්තයසාමඤ්ඤතො උදාහටන්ති දට්ඨබ්බං. තම්පි උදාහරණදොසං පරිහරිත්වා සුත්තානුලොමතං දස්සෙතුං ‘‘තං පනා’’තිආදි වුත්තං. ඉමිනා සමෙතීති එත්ථායමධිප්පායො [Pg.270] – යථා සයං අනාරොචෙත්වා අඤ්ඤෙසං අන්තෙවාසිකාදීනං වත්වා වීමංසාපෙත්වා පච්චාහරන්තස්ස නත්ථි විසඞ්කෙතො, එවං තස්සා සයං අනාරොචෙත්වා ආරොචනත්ථං මාතුආදීනං වදන්තස්සාපි මාතුආදයො තං කිරියං සම්පාදෙන්තු වා මා වා. යදි හි තෙසං මාතුආදීනං තුණ්හීභූතභාවම්පි පච්චාහරති, විසඞ්කෙතො නත්ථීති.

With reference to the very person for whom the message was sent, even when her mother and others are informed, the example 'I renounce the Buddha,' etc., was cited to show that one has indeed entered the field of the offense. And it should be understood that this is cited due to the general similarity of the deviation, even though there is a difference among deviations which is a reason for the deviation of speech. To avoid that fault in the example and to show conformity with the Sutta, 'But that...' etc., was said. Here, in 'it agrees with this,' this is the meaning: just as there is no failure for one who, without informing her himself, tells his pupils and others, has them investigate, and reports back, so too for one who, without informing her himself, speaks to her mother and others for the purpose of informing her, whether the mother and others accomplish that task or not. For if he reports back even the silence of those mothers and others, there is no failure.

ඝරකිච්චං නෙතීති ඝරණී. අඤ්ඤතරං වදන්තස්ස විසඞ්කෙතං අදින්නාදානාදීසු ආණත්තියං වත්ථුසඞ්කෙතො වියාති අධිප්පායො. මූලට්ඨානඤ්ච වසෙනාති එත්ථ පුරිසස්ස මාතුආදයො සාසනපෙසනෙ මූලභූතත්තා ‘‘මූලට්ඨා’’ති වුත්තා.

She manages household affairs, thus she is called `gharaṇī`. The meaning is this: for one who speaks to someone other than the intended person, the failure is like the failure regarding the object in a command concerning taking what is not given, etc. Here, in the phrase `mūlaṭṭhānañca vasena`, a man's mother and others are called `mūlaṭṭhā` (those in the root position) because they are the root in sending the message.

322. පාළියං මාතුරක්ඛිතාය මාතා භික්ඛුං පහිණතීති එත්ථ අත්තනො වා ධීතු සන්තිකං ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස භරියා හොතූ’’ති භික්ඛුං පහිණති, පුරිසස්ස වා තස්ස ඤාතකානං වා සන්තිකං ‘‘මම ධීතා ඉත්ථන්නාමස්ස භරියා හොතූ’’ති පහිණතීති ගහෙතබ්බං. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. පුබ්බෙ වුත්තනයත්තාති පඨමසඞ්ඝාදිසෙසෙ වුත්තනයත්තා.

322. In the Pāḷi, here in the phrase 'a mother sends a monk for a mother-protected daughter,' it should be understood thus: she sends a monk either to her own daughter, saying, 'May you be the wife of so-and-so,' or she sends a monk to the man or to his relatives, saying, 'May my daughter be the wife of so-and-so.' This is the same method in the remaining cases as well. The phrase `pubbe vuttanayattā` means: because of the method stated in the first Saṅghādisesa.

338. අන්තෙ එකෙනාති එකෙන පදෙන. එත්තොව පක්කමතීති අපච්චාහරිත්වා තතොව පක්කමති. ‘‘අනභිනන්දිත්වා’’ති ඉදං තථා පටිපජ්ජමානං සන්ධාය වුත්තං. සතිපි අභිනන්දනෙ සාසනං අනාරොචෙන්තො පන න වීමංසති නාම. තතියපදෙ වුත්තනයෙනාති ‘‘සො තස්සා වචනං අනභිනන්දිත්වා’’තිආදිනා වුත්තනයෙන. පාළියං අන්තෙවාසිං වීමංසාපෙත්වාති ‘‘අයං තෙසං වත්තුං සමත්ථො’’ති අන්තෙවාසිනා වීමංසාපෙත්වා. සචෙ පන සො අන්තෙවාසිකො තං වචනං ආදියිත්වා තුණ්හී හොති, තස්සාපි තං පවත්තිං පච්චාහරන්තස්ස ආචරියස්ස සඞ්ඝාදිසෙසොව මාතුආදීසු තුණ්හීභූතෙසු තෙසං තුණ්හිභාවං පච්චාහරන්තස්ස වියාති දට්ඨබ්බං.

338. `Ante ekena` means: by one word. `Ettova pakkamati` means: without reporting back, he departs from that very place. The word `anabhinanditvā` (not delighting) is said with reference to one who acts in such a way. However, even if there is delight, one who does not communicate the message is not called one who investigates. `Tatiyapade vuttanayena` means: by the method stated with the words, 'he, not delighting in her words,' etc. In the Pāḷi, `antevāsiṃ vīmaṃsāpetvā` means: having a pupil investigate, thinking, 'This one is able to speak to them.' But if that pupil, having accepted that message, is silent, it should be understood that for the teacher who reports back that behavior, it is a Saṅghādisesa offense, just as it is for one who reports back their silence when the mother and others are silent.

පාළියං චතුත්ථවාරෙ අසතිපි ගච්ඡන්තො සම්පාදෙති, ආගච්ඡන්තො විසංවාදෙති අනාපත්තීති අත්ථතො ආපන්නමෙවාතිකත්වා වුත්තං ‘‘චතුත්ථෙ අනාපත්තී’’ති.

Although the fourth case is not in the Pāḷi, the statement 'Going, he accomplishes it; returning, he fails to keep his word; there is no offense' is indeed included in terms of meaning. For this reason, it is said, 'In the fourth, there is no offense.'

340. කාරුකානන්ති [Pg.271] වඩ්ඪකීආදීනං තච්ඡකඅයොකාරතන්තවායරජකන්හාපිතකා පඤ්ච කාරවො ‘‘කාරුකා’’ති වුච්චන්ති. එවරූපෙන…පෙ… අනාපත්තීති තාදිසං ගිහිවෙය්‍යාවච්චම්පි න හොතීති කත්වා වුත්තං.

340. `Kārukānaṃ` refers to carpenters and others. The five artisans—carpenter, blacksmith, weaver, dyer, and barber—are called `kārukā`. The phrase 'In such a case... (there is) no offense' was said because such an act is not even a service to laypeople.

කායතො සමුට්ඨාතීති පණ්ණත්තිං වා අලංවචනීයභාවං වා තදුභයං වා අජානන්තස්ස කායතො සමුට්ඨාති. එස නයො ඉතරද්වයෙපි. අලංවචනීයා හොන්තීති ඉත්ථී වා පුරිසො වා උභොපි වා ජායාභාවෙ, සාමිකභාවෙ ච නික්ඛිත්තඡන්දතාය අච්චන්තවියුත්තත්තා පුන අඤ්ඤමඤ්ඤං සමාගමත්ථං ‘‘මා එවං අකරිත්ථා’’තිආදිනා වචනීයතාය වත්තබ්බතාය අලං අරහාති අලංවචනීයා, අලං වා කත්තුං අරහං සන්ධානවචනමෙතෙසු ඉත්ථිපුරිසෙසූති අලංවචනීයා, සන්ධානකාරස්ස වචනං විනා අසඞ්ගච්ඡනකා පරිච්චත්තායෙවාති අධිප්පායො.

`Kāyato samuṭṭhāti` means: for one who does not know the regulation, or the state of being `alaṃvacanīya` (separated), or both, the offense arises from the body. This is the method in the other two origins as well. `Alaṃvacanīyā honti` means: a woman, or a man, or both, due to having given up the desire for the state of being a wife and the state of being a husband, and because of being completely separated, are fit and worthy (`alaṃ arahā`) of being told (`vacanīyatāya`), 'Do not act thus,' etc., for the purpose of reuniting with each other again; therefore, they are called `alaṃvacanīyā`. Or, a reconciling speech is fit and proper (`alaṃ arahaṃ`) for these women and men; therefore, they are called `alaṃvacanīyā`. The meaning is: they are ones who have abandoned love and do not come together without the word of a reconciler.

පණ්ණත්තිං පන ජානිත්වාති එත්ථ අලංවචනීයභාවං වාති වත්තබ්බං. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායඤ්ච ‘‘තදුභයං පන ජානිත්වා’’තිආදි වුත්තං. භික්ඛුං අජානාපෙත්වා අත්තනො අධිප්පායං පණ්ණෙ ලිඛිත්වා ‘‘ඉමං පණ්ණං අසුකස්ස දෙහී’’ති දින්නං හරන්තස්ස සඤ්චරිත්තං න හොති. පණ්ණත්තිඅලංවචනීයභාවඅජානනවසෙනෙව හි ඉමං සික්ඛාපදං අචිත්තකං, න සබ්බෙන සබ්බං සඤ්චරණභාවම්පි අජානනවසෙන, පාළියඤ්ච අට්ඨකථායඤ්ච ආරොචනමෙව දස්සිතං. තස්මා සන්දස්සනත්ථං ඤත්වා පණ්ණසන්දස්සනවසෙනාපි කායෙන වා වාචාය වා ආරොචෙන්තස්සෙව ආපත්ති හොතීති ගහෙතබ්බං.

Here, in the phrase `paṇṇattiṃ pana jānitvā` (but having known the regulation), it should be stated as 'or the state of being `alaṃvacanīya`.' For that very reason, in the Mātikā Commentary it is said, 'But having known both,' etc. For a monk who carries a letter that was given to him with the instruction, 'Give this letter to so-and-so,' after the sender wrote their intention on it without letting the monk know, it is not the act of a go-between. Indeed, this training rule is unintentional only by means of not knowing the regulation or the state of being `alaṃvacanīya`, not by means of not knowing at all that one is acting as a go-between. In both the Pāḷi and the Commentary, only informing is shown. Therefore, it should be understood that an offense occurs only for one who, having known the meaning of the message, informs by body or by speech, even by means of showing the letter.

341. යථා යථා යෙසු යෙසු ජනපදෙසූති පරිච්චත්තභාවප්පකාසනත්ථං කත්තබ්බං පණ්ණදානඤාතිජනිස්සරාදිජානාපනාදිතංතංදෙසනියතං පකාරං දස්සෙති, ඉදඤ්ච නිබද්ධභරියාභාවෙන ගහිතං සන්ධාය වුත්තං. අත්තනො රුචියා සඞ්ගතානං පන ඉත්ථීනං, මුහුත්තිකාය ච පුරිසෙ චිත්තස්ස විරජ්ජනමෙව අලංවචනීයභාවෙ කාරණන්ති දට්ඨබ්බං. දුට්ඨුල්ලාදීසුපීති ආදි-සද්දෙන අත්තකාමසඤ්චරිත්තානි සඞ්ගණ්හාති, එත්ථ පන පාළියං කිඤ්චාපි ‘‘ඉත්ථී නාම මනුස්සිත්ථී න යක්ඛී’’තිආදිනා මනුස්සිත්ථිපුරිසා න දස්සිතා, තථාපි ‘‘දස ඉත්ථියො මාතුරක්ඛිතා’’තිආදිනා මනුස්සිත්ථීනඤ්ඤෙව දස්සිතත්තා පුරිසානම්පි තදනුගුණානමෙව ගහෙතබ්බතො මනුස්සජාතිකාව [Pg.272] ඉත්ථිපුරිසා ඉධාධිප්පෙතා. තස්මා යෙසු සඤ්චරිත්තං සමාපජ්ජති, තෙසං මනුස්සජාතිකතා, න නාලංවචනීයතා, පටිග්ගණ්හන, වීමංසන, පච්චාහරණානීති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

341. The phrase `yathā yathā yesu janapadesu` shows the particular method, fixed in each respective country—such as the giving of a leaf or informing relatives, the master, etc.—that should be done to proclaim the state of being abandoned. And this was said with reference to one taken in a state of permanent wifehood. However, it should be understood that for women who associate according to their own liking, and for a courtesan, the mere dispassion of the mind towards a man is the cause for the state of being `alaṃvacanīya` (able to be dismissed). In the phrase `duṭṭhullādīsupi`, the word `ādi` includes acts of a go-between for one's own sensual pleasure. But here, in the Pāḷi, although human women and men are not shown by such phrases as 'a woman means a human woman, not a yakkha female,' etc., nevertheless, because only human women are shown by such phrases as 'ten women protected by their mother,' etc., and because men corresponding to them should be taken, only women and men of human birth are intended here. Therefore, these five are the factors here: for those in relation to whom the act of a go-between is committed, (1) their being of human birth, (2) their not being in a state of dismissal, (3) acceptance, (4) investigation, and (5) bringing back a report.

සඤ්චරිත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on acting as a go-between is concluded.

6. කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

6. Explanation of the Training Rule on Building a Cottage

342. ඡට්ඨෙ එත්තකෙනාති එත්තකෙන දාරුආදිනා. අපරිච්ඡින්නප්පමාණායොති අපරිච්ඡින්නදාරුආදිපමාණායො. මූලච්ඡෙජ්ජායාති පරසන්තකභාවතො මොචෙත්වා අත්තනො එව සන්තකකරණවසෙනාති අත්ථො. එවං යාචතො අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිදුක්කටඤ්චෙව දාසපටිග්ගහණදුක්කටඤ්ච හොති ‘‘දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 194) වචනං නිස්සාය අට්ඨකථාසු පටික්ඛිත්තත්තා. සකකම්මන්ති පාණවධකම්මං. ඉදඤ්ච පාණාතිපාතදොසපරිහාරාය දුක්කටං වුත්තං, න විඤ්ඤත්තිපරිහාරාය. අනියමෙත්වාපි න යාචිතබ්බාති සාමීචිදස්සනත්ථං වුත්තං, සුද්ධචිත්තෙන පන හත්ථකම්මං යාචන්තස්ස ආපත්ති නාම නත්ථි. යදිච්ඡකං කාරාපෙතුං වට්ටතීති ‘‘හත්ථකම්මං යාචාමි, දෙථා’’තිආදිනා අයාචිත්වාපි වට්ටති. සකිච්චපසුතම්පි එවං කාරාපෙන්තස්ස විඤ්ඤත්ති නත්ථි එව, සාමීචිදස්සනත්ථං පන විභජිත්වා වුත්තං.

342. In the sixth training rule, 'with this much' means with this much wood, and so forth. 'Of indeterminate measure' means of an undemarcated measure of wood, and so forth. 'By way of cutting at the root' means by way of making it one's own property, having released it from being the property of another—this is the meaning. For a monk who asks thus, there is an offense of wrong-doing for requesting from an unrelated person and an offense of wrong-doing for accepting a slave, because it is rejected in the commentaries, relying on the statement, 'He abstains from accepting female and male slaves.' 'One's own work' means the act of killing a living being. And this offense of wrong-doing is stated in order to avoid the fault of destroying life; it is not stated to avoid the fault of making a request. The statement 'Even without specifying, it should not be asked for' is said for the purpose of showing proper conduct. However, for one who requests manual labor with a pure mind, there is no offense whatsoever. 'It is permissible to have it done as one wishes' means that it is permissible even without asking with words such as, 'I ask for manual labor, please give it.' For a monk who has it done thus even by one engaged in their own work, there is no improper request at all. However, it is explained analytically for the purpose of showing proper conduct.

සබ්බකප්පියභාවදීපනත්ථන්ති සබ්බසො කප්පියභාවදීපනත්ථං. මූලං දෙථාති වත්තුං වට්ටතීති ‘‘මූලං දස්සාමා’’ති පඨමං වුත්තත්තා විඤ්ඤත්ති වා මූලන්ති වචනස්ස කප්පියාකප්පියවත්ථුසාමඤ්ඤවචනත්තෙපි නිට්ඨිතභතිකිච්චානං දාපනතො අකප්පියවත්ථුසාදියනං වා න හොතීති කත්වා වුත්තං. අනජ්ඣාවුත්ථකන්ති අපරිග්ගහිතං.

'For the purpose of showing the state of being allowable in all respects' means for the purpose of showing the state of being allowable in every way. It is said, 'It is permissible to say, "Give the price,"' because, since it was first stated, 'We will give the price,' there is no improper request; and although the word 'price' is a general term for both allowable and unallowable things, because payment is made to those whose wage-work is finished, there is no delighting in an unallowable thing. 'Unoccupied' means unpossessed.

මඤ්ච…පෙ… චීවරාදීනි කාරාපෙතුකාමෙනාපීතිආදීසු චීවරං කාරාපෙතුකාමස්ස අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතතන්තවායෙහි හත්ථකම්මයාචනවසෙන වායාපනෙ විඤ්ඤත්තිපච්චයා දුක්කටාභාවෙපි චීවරවායාපනසික්ඛාපදෙන යථාරහං පාචිත්තියදුක්කටානි හොන්තීති වෙදිතබ්බං. අකප්පියකහාපණාදි න දාතබ්බන්ති කප්පියමුඛෙන ලද්ධම්පි හත්ථකම්මකරණත්ථාය ඉමස්ස [Pg.273] කහාපණං දෙහීති වත්වා දානං න වට්ටතීති වුත්තං. පුබ්බෙ කතකම්මස්ස දාපනෙ කිඤ්චාපි දොසො න දිස්සති, තථාපි අසාරුප්පමෙවාති වදන්ති. කතකම්මත්ථායපි කාතබ්බකම්මත්ථායපි කප්පියවොහාරෙන පරියායතො භතිං දාපෙන්තස්ස නත්ථි දොසො. වත්තන්ති චාරිත්තං, ආපත්ති න හොතීති අධිප්පායො.

In passages such as, 'Even for one who wishes to have a bed... and so forth... robes, etc., made': For one who wishes to have a robe made, even though there is no offense of wrong-doing on account of a request when having it woven by weavers who are unrelated and uninvited by way of requesting manual labor, it should be understood that offenses of expiation and wrong-doing arise as appropriate under the training rule on having a robe woven. It is said, 'Unallowable kahāpaṇas, etc., should not be given,' because even if obtained by an allowable means, giving by saying, 'Give a kahāpaṇa to this person for the purpose of doing manual labor,' is not allowable. Although no fault is seen in having payment made for work previously done, nevertheless, they say it is simply improper. For a monk who has wages given indirectly with allowable speech, whether for work already done or for work to be done, there is no fault. `Vatta` means practice; the intention is that no offense occurs.

කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බානීති සාඛාය මක්ඛිකබීජනෙන පණ්ණාදිච්ඡෙදෙ බීජගාමකොපනස්ස චෙව තත්ථ ලග්ගරජාදිඅප්පටිග්ගහිතස්ස ච පරිහාරත්ථාය වුත්තං. තදුභයාසඞ්කාය අසති තථා අකරණෙ දොසො නත්ථි. නදීයාදීසු උදකස්ස අපරිග්ගහිතතාය ‘‘ආහරාති වත්තුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ‘‘න ආහටං පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති වචනතො විඤ්ඤත්තියා ආපන්නං දුක්කටං දෙසෙත්වාපි තං වත්ථුං පරිභුඤ්ජන්තස්ස පුන පරිභොගෙ දුක්කටමෙව, පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න වට්ටති. ‘‘අලජ්ජීහි පන භික්ඛූහි වා සාමණෙරෙහි වා හත්ථකම්මං න කාරෙතබ්බ’’න්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තත්තා අත්තනො අත්ථාය යංකිඤ්චි හත්ථකම්මං කාරෙතුං න වට්ටති. යං පන අලජ්ජී නිවාරියමානොපි බීජනාදිං කරොති, තත්ථ දොසො නත්ථි. චෙතියකම්මාදීනි පන තෙහි කාරාපෙතුං වට්ටති. එත්ථ ච ‘‘අලජ්ජීහි සාමණෙරෙහී’’ති වුත්තත්තා ‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’තිආදි (පරි. 359) අලජ්ජීලක්ඛණං උක්කට්ඨවසෙන උපසම්පන්නෙ පටිච්ච උපලක්ඛණතො වුත්තන්ති තංලක්ඛණවිරහිතානං සාමණෙරාදීනං ලිඞ්ගත්ථෙනකගොත්‍රභුපරියොසානානං භික්ඛුපටිඤ්ඤානං දුස්සීලානම්පි සාධාරණවසෙන අලජ්ජිතාලක්ඛණං යථාවිහිතපටිපත්තියං සඤ්චිච්ච අතිට්ඨනමෙවාති ගහෙතබ්බං.

The statement, 'Having had them made allowable, they should be received,' is said in order to avoid both the destruction of a seed-group in the cutting of a leaf, etc., by fanning a fly with a branch, and an unreceived thing such as dust, etc., clinging thereto. When there is no suspicion of both of these, there is no fault in not acting in that way. Because of the unpossessed state of water in rivers and so forth, it is said, 'It is permissible to say, "Bring it."' Regarding the statement, 'One should not consume what has been brought'...

ආහරාපෙන්තස්ස දුක්කටන්ති විඤ්ඤත්තික්ඛණෙ විඤ්ඤත්තිපච්චයා, පටිලාභක්ඛණෙ ගොණානං සාදියනපච්චයා ච දුක්කටං. ගොණඤ්හි අත්තනො අත්ථාය අවිඤ්ඤත්තියා ලද්ධම්පි සාදිතුං න වට්ටති ‘‘හත්ථිගවස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 194) වුත්තත්තා. තෙනෙවාහ ‘‘ඤාතිපවාරිතට්ඨානතොපි මූලච්ඡෙජ්ජාය යාචිතුං න වට්ටතී’’ති. එත්ථ ච විඤ්ඤත්තිදුක්කටාභාවෙපි අකප්පියවත්ථුයාචනෙපි පටිග්ගහණෙපි දුක්කටමෙව. රක්ඛිත්වාති චොරාදිඋපද්දවතො රක්ඛිත්වා. ජග්ගිත්වාති තිණදානාදීහි පොසෙත්වා.

“An offense of wrong-doing for one who has it brought” means: there is an offense of wrong-doing at the moment of requesting, on account of the request, and at the moment of receiving, on account of delighting in the oxen. Indeed, it is not allowable to delight in an ox even if it is obtained for one's own benefit without a request, because it is stated, “He abstains from accepting elephants, cattle, horses, and mares” (dī. ni. 1.10, 194). For that very reason, he said, “Even from a place where one is invited by relatives, it is not allowable to ask by way of cutting at the root.” And here, even in the absence of an offense of wrong-doing for a request, in requesting an unallowable thing and in accepting it, there is an offense of wrong-doing nonetheless. “Having protected” means having protected from dangers such as thieves. “Having watched over” means having nourished by giving grass and so forth.

ඤාතිපවාරිතට්ඨානෙ පන වට්ටතීති සකටස්ස සම්පටිච්ඡිතබ්බත්තා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන යාචිතුං වට්ටති. තාවකාලිකං වට්ටතීති උභයත්ථාපි වට්ටතීති අත්ථො[Pg.274]. වාසිආදීනි පුග්ගලිකානිපි වට්ටන්තීති ආහ ‘‘එස නයො වාසී’’තිආදි. වල්ලිආදීසු ච පරපරිග්ගහිතෙසු ච එසෙව නයොති යොජෙතබ්බං. ‘‘ගරුභණ්ඩප්පහොනකෙසුයෙවා’’ති ඉදං විඤ්ඤත්තිං සන්ධාය වුත්තං. අදින්නාදානෙ පන තිණසලාකං උපාදාය පරපරිග්ගහිතං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො අවහාරො එව, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. වල්ලිආදීසූති එත්ථ ආදි-සද්දෙන පාළිආගතානං (පාරා. 349) වෙළුආදීනං සඞ්ගහො. තත්ථ යස්මිං පදෙසෙ හරිතාලජාතිහිඞ්ගුලාදි අප්පකම්පි මහග්ඝං හොති, තත්ථ තං තාලපක්කපමාණතො ඌනම්පි ගරුභණ්ඩමෙව, විඤ්ඤාපෙතුඤ්ච න වට්ටති.

“However, in a place where one is invited by relatives, it is allowable” means: because a cart is to be accepted, it is allowable to ask by way of cutting at the root. “It is allowable temporarily” means it is allowable in both cases. Adzes, etc., that are personal property are also allowable; therefore, he said, “This is the method for an adze,” etc. It should be connected thus: this is the very same method for vines, etc., possessed by others. This statement, “Only in cases sufficient for a grave article,” is said with reference to a request. But in the case of taking what is not given, for a monk who takes what is possessed by another with thievish intent, beginning with a blade of grass or a sliver of bamboo, it is simply theft; it should be decided according to the value of the article. Here in “vines, etc.,” by the word “etc.,” bamboo and so forth, which are found in the Pāli, are included. There, in whatever region orpiment, realgar, cinnabar, etc., even a small amount, is of great value, that substance, even if less than the size of a ripe palmyra fruit, is still a grave article, and it is not allowable to request it.

සාති විඤ්ඤත්ති. පරිකථාදීසු ‘‘සෙනාසනං සම්බාධ’’න්තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.19) පරියායෙන කථනං පරිකථා නාම. උජුකමෙව අකථෙත්වා ‘‘භික්ඛූනං කිං පාසාදො න වට්ටතී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.19) අධිප්පායො යථාවිභූතො හොති, එවං භාසනං ඔභාසො නාම. සෙනාසනාදිඅත්ථං භූමිපරිකම්මාදිකරණවසෙන පච්චයුප්පාදාය නිමිත්තකරණං නිමිත්තකම්මං නාම. උක්කමන්තීති අපගච්ඡන්ති.

That (`sā`) is a request (`viññatti`). In indirect speech and so forth, speaking by way of paraphrase, such as “the dwelling is crowded,” is called `parikathā`. Without speaking directly, speaking in such a way that the intention becomes manifest, as in “Is a mansion not suitable for the monks?”, is called `obhāsa`. For the purpose of a dwelling and so forth, making a sign for the production of requisites by means of preparing the ground and so forth is called `nimittakamma`. “Ukkamanti” means they depart.

344. මණි කණ්ඨෙ අස්සාති මණිකණ්ඨො. දෙවවණ්ණන්ති දෙවත්තභාවං.

344. Because there is a gem on its neck (maṇi kaṇṭhe assa), it is called Maṇikaṇṭha. “Devavaṇṇa” means the state of being a deva.

345. පාළියං පත්තෙන මෙ අත්ථොති (පාරා. 345) අනත්ථිකම්පි පත්තෙන භික්ඛුං එවං වදාපෙන්තො භගවා සොත්ථියා මන්තපදවසෙන වදාපෙසි. සොපි භික්ඛු භගවතා ආණත්තවචනං වදෙමීති අවොච, තෙනස්ස මුසා න හොති. අථ වා ‘‘පත්තෙන මෙ අත්ථො’’ති ඉදං ‘‘පත්තං දදන්තූ’’ති ඉමිනා සමානත්ථන්ති දට්ඨබ්බං. එස නයො මණිනා මෙ අත්ථොති එත්ථාපි. තස්මා අඤ්ඤෙසම්පි එවරූපං කථෙන්තස්ස, කථාපෙන්තස්ස ච වචනදොසො නත්ථීති ගහෙතබ්බං.

345. In the Pāḷi, regarding “I have need of a wing” (pattena me attho), the Blessed One caused a monk, even one who had no need of a wing, to speak thus by means of a mantra-word for his well-being. That monk also spoke, thinking, “I will speak the word commanded by the Blessed One”; therefore, for him, it is not a falsehood. Alternatively, it should be understood that this phrase, “I have need of a wing,” has the same meaning as “Let them give the wing.” This is the same method in the case of “I have need of the gem.” Therefore, it should be understood that for others also, for one who speaks such a phrase and for one who causes it to be spoken, there is no fault in the speech.

349. උද්ධංමුඛං ලිත්තා උල්ලිත්තා, ඡදනස්ස අන්තො ලිම්පන්තා හි යෙභුය්‍යෙන උද්ධංමුඛා ලිම්පන්ති. තෙනාහ ‘‘අන්තොලිත්තා’’ති. අධොමුඛං ලිත්තා අවලිත්තා. බහි ලිම්පන්තා හි යෙභුය්‍යෙන අධොමුඛා ලිම්පන්ති. තෙනාහ ‘‘බහිලිත්තා’’ති.

349. `Ullittā` is that which is plastered facing upwards; for those plastering the inside of a roof mostly plaster facing upwards. Therefore, he said `antolittā` ('plastered inside'). `Avalittā` is that which is plastered facing downwards; for those plastering on the outside mostly plaster facing downwards. Therefore, he said `bahilittā` ('plastered outside').

බ්‍යඤ්ජනං විලොමිතං භවෙය්‍යාති යස්මා ‘‘කාරයමානෙනා’’ති ඉමස්ස හෙතුකත්තුවචනස්ස ‘‘කරොන්තෙනා’’ති ඉදං සුද්ධකත්තුවචනං පරියායවචනං න [Pg.275] හොති, තස්මා ‘‘කරොන්තෙන වා කාරාපෙන්තෙන වා’’ති කාරයමානෙනාති බහුඋද්දෙසපදානුගුණං කරණවචනෙනෙව පදත්ථං කත්වා නිද්දෙසෙ කතෙ බ්‍යඤ්ජනං විරුද්ධං භවෙය්‍ය, තථා පන පදත්ථවසෙන අදස්සෙත්වා සාමත්ථියතො සිද්ධමෙවත්ථං දස්සෙතුං පච්චත්තවසෙන ‘‘කරොන්තො වා කාරාපෙන්තො වා’’ති පදභාජනං වුත්තන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අත්ථමත්තමෙවා’’තිආදි. පදත්ථතො, සාමත්ථියතො ච ලබ්භමානං අත්ථමත්තමෙවාති අත්ථො. යඤ්හි කාරයමානෙන පටිපජ්ජිතබ්බං, තං කරොන්තෙනාපි පටිපජ්ජිතබ්බමෙවාති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං දට්ඨබ්බං.

As to “the wording would be reversed”: because this agentive term, ‘karontena’ (by one doing), is not an equivalent term for this causative agentive term, ‘kārayamānenā’ (by one causing to do), therefore, if the explanation were made by rendering the meaning of the word only with the instrumental case, in accordance with the head-term ‘kārayamānenā’, as ‘karontena vā kārāpentena vā’ (by one doing or by one causing to do), the wording would be contradictory. However, without showing it in that way by means of the word's meaning, the analysis of the term is stated in the nominative case as ‘karonto vā kārāpento vā’ (one doing or one causing to do) in order to show the meaning that is established only by implication. This is the intention. Therefore, he said, “only the meaning,” and so on. The meaning is: only the meaning that is obtained from the meaning of the word and from implication. For indeed, what should be undertaken by one causing it to be done, that very thing should be undertaken by one doing it. This is the implication to be understood here.

උද්දෙසොති සාමිභාවෙන උද්දිසිතබ්බො. සෙතකම්මන්ති සෙතවණ්ණකරණත්ථං සෙතවණ්ණමත්තිකාය වා සුධාය වා කතතනුකලෙපො, තෙන පන සහ මිනියමානෙ පමාණාතික්කන්තං හොතීති සඞ්කානිවාරණත්ථං ආහ ‘‘අබ්බොහාරික’’න්ති. තෙන පමාණාතික්කන්තවොහාරං න ගච්ඡති කුටියා අනඞ්ගත්තාති අධිප්පායො.

“Designation” (uddeso) is what is to be designated by way of ownership. “Whitewashing” (setakammaṃ) is a thin layer applied with white-colored clay or with lime for the purpose of making a white color. To prevent the doubt that when measured together with this it would exceed the measure, he said “not to be included in the transaction” (abbohārikaṃ). The intention is this: because it is not a part of the hut, it does not come under the designation of “exceeding the measure”.

යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස වුත්තනයං දස්සෙන්තෙන ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘ආයාමතො ච විත්ථාරතො චා’’ති අවත්වා ‘‘ආයාමතො වා විත්ථාරතො වා’’ති විකප්පත්ථස්ස වා-සද්දස්ස වුත්තත්තා එකතොභාගෙ වඩ්ඪිතෙපි ආපත්තීති පකාසිතන්ති අධිප්පායො. තිහත්ථාති පකතිහත්ථෙන තිහත්ථා, ‘‘වඩ්ඪකීහත්ථෙනා’’තිපි (සාරත්ථ. ටී. 2.348-349) වදන්ති, තං ‘‘යත්ථ…පෙ… අයං කුටීති සඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡතී’’ති ඉමිනා විරුජ්ඣති වඩ්ඪකීහත්ථෙන තිහත්ථායපි කුටියා පමාණයුත්තස්ස මඤ්චස්ස සුඛෙන පරිවත්තනතො. ‘‘ඌනකචතුහත්ථා වා’’ති ඉදඤ්ච පච්ඡිමප්පමාණයුත්තස්ස මඤ්චස්ස අපරිවත්තනාරහං සන්ධාය වුත්තං. යදි හි පකතිහත්ථෙන චතුහත්ථායපි කුටියා පමාණයුත්තො මඤ්චො න පරිවත්තති, සා අකුටීයෙව, තස්මා මඤ්චපරිවත්තනමත්තෙනෙව පමාණන්ති ගහෙතබ්බං. පමාණයුත්තො මඤ්චොති සබ්බපච්ඡිමප්පමාණයුත්තො මඤ්චො. සො හි පකතිවිදත්ථියා නවවිදත්ථිකො, අට්ඨවිදත්ථිකො වා හොති, තතො ඛුද්දකො මඤ්චො සීසූපධානං ඨපෙත්වා පාදං පසාරෙත්වා නිපජ්ජිතුං න පහොති. පමාණතො ඌනතරම්පීති උක්කට්ඨප්පමාණතො ඌනතරම්පි, ඉදඤ්ච හෙට්ඨිමප්පමාණයුත්තායපි වත්ථුදෙසනා කාතබ්බා, න වාති සන්දෙහනිවත්තනත්ථං වුත්තං.

Showing the stated method for the meaning as stated, the phrase beginning with ‘for it has been said’ was stated. Therein, because the word `vā`, which has the meaning of an alternative, is stated as ‘in length or in width’ instead of ‘in length and in width,’ it is shown that there is an offense even if it is increased on one side. This is the intention. `Tihatthā` means three cubits by the standard cubit. Some also say, ‘three cubits by the carpenter’s cubit,’ but that statement is contradicted by this text: ‘where… it does not count as a hut,’ because even in a hut of three cubits by the carpenter’s cubit, a bed of suitable size can be turned around with ease. And this phrase, ‘or less than four cubits,’ is said with reference to a bed of the lowest suitable measure being unfit to be turned around. For if a bed of suitable size cannot be turned around even in a hut of four cubits by the standard cubit, it is not a hut at all. Therefore, it should be understood that the measure is simply whether a bed can be turned around. ‘A bed of suitable size’ means a bed of the very lowest suitable measure. For that bed is nine spans or eight spans by the standard span; a bed smaller than that is not sufficient for one to lie down and stretch out one's feet after placing a headrest. ‘Even less than the measure’ means even less than the maximum measure. And this was said to dispel the doubt as to whether or not a designation of the site should be made even for a hut of the lower suitable measure.

කලලලෙපොති [Pg.276] කෙනචි සිලෙසෙන කතලෙපො, සෙතරත්තාදිවණ්ණකරණත්ථං කතතම්බමත්තිකාදිකලලලෙපො වා. තෙනාහ ‘‘අලෙපො එවා’’ති. තෙන තළාකාදීසු ඝනෙන කලලෙන කතබහලලෙපො මත්තිකාලෙපනෙ එව පවිසති ලෙපවොහාරගමනතොති දස්සෙති. පිට්ඨසඞ්ඝාටො නාම ද්වාරබාහසඞ්ඛාතො චතුරස්සදාරුසඞ්ඝාටො, යත්ථ සඋත්තරපාසං කවාටං අපස්සාය ද්වාරං පිදහන්ති.

`Kalalalepo` is a plaster made with some kind of adhesive, or a mud plaster made with red clay and so forth for the purpose of producing colors such as white and red. Therefore, he said, 'it is simply unplastered.' By this, he shows that a thick plaster made with dense mud on planks and so forth is included only under ‘clay plastering’ because it comes under the designation of ‘plaster.’ `Piṭṭhasaṅghāṭo` is a rectangular wooden joint, known as a door-post, against which they close the door, with the door-leaf resting on it, together with the upper bolt-ring.

ඔලොකෙත්වාපීති අපලොකෙත්වාපි, අපලොකනකම්මවසෙනාපීති අත්ථො, අපසද්දස්සාපි ඔආදෙසො කතොති දට්ඨබ්බො.

`Oloketvāpi` means also `apaloketvāpi` (having asked for leave); the meaning is: also by means of the act of asking for leave (`apalokanakamma`). It should be understood that the substitution of `o` has been made for the particle `apa`.

353. නිබද්ධගොචරට්ඨානම්පීති එත්ථ ගොචරාය පක්කමන්තානං හත්ථීනං නිබද්ධගමනමග්ගොපි සඞ්ගය්හති. එතෙසන්ති සීහාදීනං. ගොචරභූමීති ආමිසග්ගහණට්ඨානං. න ගහිතාති පටික්ඛිපිතබ්බභාවෙන න ගහිතා, න වාරිතාති අත්ථො. සීහාදීනඤ්හි ගොචරග්ගහණට්ඨානං හත්ථීනං විය නිබද්ධං න හොති, යත්ථ පන ගොමහිංසාදිපාණකා සන්ති, දූරම්පි තං ඨානං සීඝං ගන්ත්වා ගොචරං ගණ්හන්ති. තස්මා තෙසං තං න වාරිතං, නිබද්ධගමනමග්ගොව වාරිතො ආසයතො ගමනමග්ගස්ස නිබද්ධත්තා. අඤ්ඤෙසම්පි වාළානන්ති අරඤ්ඤමහිංසාදීනං. ආරොග්‍යත්ථායාති නිරුපද්දවාය. සෙසානීති පුබ්බණ්ණනිස්සිතාදීනි සොළස. තානි ච ජනසම්මද්දමහාසම්මද්දකුටිවිලොපසරීරපීළාදිඋපද්දවෙහි සඋපද්දවානීති වෙදිතබ්බානි. අභිහනන්ති එත්ථාති අබ්භාඝාතං. ‘‘වෙරිඝර’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං ‘‘චොරානං මාරණත්ථාය කත’’න්ති වුත්තං.

353. Regarding ‘a fixed grazing ground’ (nibaddhagocaraṭṭhānaṃ), here, even the fixed path of elephants going for grazing is included. ‘Of these’ (etesaṃ) refers to lions and the like. ‘Grazing ground’ (gocarabhūmi) means a place for taking food. ‘Not taken’ (na gahitā) means not taken in the sense of being rejected; that is, not forbidden. For the place where lions and the like take their food is not fixed like that of elephants. But wherever there are creatures such as cattle and buffaloes, they go quickly even to that distant place and take their food. Therefore, that grazing ground of theirs is not forbidden; only the fixed path of going is forbidden, because the path of going from their resting place is fixed. ‘Of other wild animals’ (aññesampi vāḷānaṃ) refers to forest buffaloes and the like. ‘For health’ (ārogyatthāya) means for freedom from danger. ‘The rest’ (sesāni) are the sixteen types, beginning with those dependent on grain. And these should be known as places with dangers such as crowding by people, great crowding, destruction of huts, and bodily affliction. ‘They strike here’ (abhihananti ettha) is a place of striking (abbhāghātaṃ). To clarify the meaning already stated as ‘enemy’s house’ (verigharaṃ), it is said to be ‘made for the killing of thieves’.

ධම්මගන්ධිකාති ධම්මෙන දණ්ඩනීතියා හත්ථපාදාදිච්ඡින්දනගන්ධිකා. ගන්ධිකාති ච යස්ස උපරි හත්ථාදිං ඨපෙත්වා ඡින්දන්ති, තාදිසං දාරුඛණ්ඩඵලකාති වුච්චති, තෙන ච උපලක්ඛිතං ඨානං. පාළියං රච්ඡානිස්සිතන්ති රථිකානිස්සිතං. චච්චරනිස්සිතන්ති චතුන්නං රථිකානං සන්ධිනිස්සිතං. සකටෙනාති ඉට්ඨකසුධාදිභණ්ඩාහරණසකටෙන.

`Dhammagandhikā`: these are places for cutting off hands, feet, and so on, in accordance with the law, the Daṇḍanīti treatise. And `gandhikā` is said to be a block of wood, a plank, or the like, upon which they place a hand or other limb and cut it off; it is a place marked by that. In the Pāḷi, ‘dependent on a street’ (racchānissitaṃ) means dependent on a main road. ‘Dependent on a crossroads’ (caccaranissitaṃ) means dependent on the junction of four main roads. ‘By a cart’ (sakaṭena) means by a cart that carries goods such as bricks and plaster.

පාචිනන්ති සෙනාසනස්ස භූමිතො පට්ඨාය යාව තලාවසානං චිනිතබ්බවත්ථුකං අධිට්ඨානං, යස්ස උපරි භිත්තිථම්භාදීනි ච පතිට්ඨපෙන්ති. තෙනාහ ‘‘තතො පට්ඨායා’’තිආදි. කිඤ්චාපි ඉධ පුබ්බපයොගසහපයොගානං අදින්නාදානෙ විය විසෙසො නත්ථි, තථාපි තෙසං විභාගෙන දස්සනං [Pg.277] භින්දිත්වා වා පුන කාතබ්බාති එත්ථ කුටියා භෙදෙන පරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං කතං. තදත්ථායාති තච්ඡනත්ථාය. එවං කතන්ති අදෙසිතවත්ථුකං පමාණාතික්කන්තං වා කතං. පණ්ණසාලන්ති පණ්ණකුටියා තිණපණ්ණචුණ්ණස්ස අපරිපතනත්ථාය අන්තො ච බහි ච ලිම්පන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘පණ්ණසාලං ලිම්පතී’’ති.

`Pācinaṃ`: it is the foundation, the material to be built up starting from the ground of the dwelling up to the very floor, upon which they establish the wall and the base of the pillar. For that reason, he said the words beginning with ‘starting from there’. Although here, as in the case of theft, there is no distinction between prior effort and simultaneous effort, nevertheless, the showing of their division is done in the context of ‘having broken it, it should be made again’ for the purpose of showing the demarcation by the breaking of the hut. `Tadatthāya` means for the purpose of planing. `Evaṃ kataṃ` means made with an unindicated site or exceeding the measure. `Paṇṇasālaṃ`: in a leaf-roofed hut, to prevent the dust of grass and leaves from falling, they plaster both inside and outside; this is said with reference to that. For that very reason, it will be said, ‘he plasters the leaf hut’.

අන්තොලෙපෙනෙව නිට්ඨාපෙතුකාමං සන්ධාය ‘‘අන්තොලෙපෙ වා’’තිආදි වුත්තං. බහිලෙපෙ වාති එත්ථාපි එසෙව නයො. තස්මින්ති ද්වාරබන්ධෙ වා වාතපානෙ වා ඨපිතෙති යොජෙතබ්බං. තස්සොකාසන්ති තස්ස ද්වාරබන්ධාදිස්ස ඔකාසභූතං ඡිද්දං. පුන වඩ්ඪෙත්වාති පුබ්බෙ ඨපිතොකාසං ඛුද්දකං චෙ, තං ද්වාරවාතපානච්ඡිද්දභෙදනෙන පුන වඩ්ඪෙත්වා. ඨපිතෙති ද්වාරබන්ධෙ වා ගවක්ඛසඞ්ඝාටෙ වා ආනෙත්වා තස්මිං වඩ්ඪිතෙ වා අවඩ්ඪිතෙ වා ඡිද්දෙ පතිට්ඨාපිතෙ. ලෙපො න ඝටීයතීති සමන්තතො දින්නො ලෙපො තථා ඨපිතෙන ද්වාරබන්ධනෙන වා වාතපානෙන වා සද්ධිං න ඝටීයති, එකාබද්ධං න හොතීති වුත්තං හොති. තන්ති ද්වාරබන්ධං වා වාතපානං වා. පඨමමෙව සඞ්ඝාදිසෙසොති තෙසං සමන්තතො පුබ්බෙව ලෙපස්ස ඝටෙත්වා නිට්ඨාපිතත්තා ද්වාරබන්ධවාතපානානං ඨපනතො පුබ්බෙ එව සඞ්ඝාදිසෙසො.

With reference to one who desires to finish it with only the interior plastering, the words beginning with ‘or with interior plastering’ are said. Also in the phrase ‘or with exterior plastering’, this is the same method. `Tasmiṃ` should be connected thus: ‘when placed in the door-frame or in the window’. `Tassokāsaṃ` means the hole that is the place for that door-frame, etc. `Puna vaḍḍhetvā` means: if the place previously set was small, having enlarged it again by breaking the door-opening or window-opening. `Ṭhapite` means: when, having brought it to the door-frame or the window-frame, it is established in that hole, whether enlarged or not enlarged. `Lepo na ghaṭīyati` means: the plaster applied all around does not connect with the door-frame or window so placed; it is said that it does not become a single continuous unit. `Taṃ` means the door-frame or the window. `Paṭhamameva saṅghādiseso` means: because the plastering all around them was connected and finished beforehand, the Saṅghādisesa offense occurs even before the placing of the door-frame and window.

ලෙපඝටනෙනෙවාති ඉට්ඨකාහි කතවාතපානාදීනි විනා සමන්තා ලෙපඝටනෙනෙව ආපත්ති වාතපානාදීනං අලෙපොකාසත්තා, ඉට්ඨකාහි කතත්තා වා, වාතපානාදීසුපි ලෙපස්ස භිත්තිලෙපෙන සද්ධිං ඝටනෙනෙවාතිපි අත්ථං වදන්ති. තත්ථාති පණ්ණසාලායං. ආලොකත්ථාය අට්ඨඞ්ගුලමත්තං ඨපෙත්වා ලිම්පතීති දාරුකුට්ටස්ස දාරූනමන්තරා අට්ඨඞ්ගුලමත්තං විවරං යාව ලිම්පති, තාව ආලොකත්ථාය ඨපෙත්වා අවසෙසං සකුට්ටච්ඡදනං ලිම්පති, පච්ඡා එතං විවරං ලිම්පිස්සාමීති එවං ඨපනෙ අනාපත්තීති අධිප්පායො. සචෙ පන එවං අකත්වා සබ්බදාපි ආලොකත්ථාය වාතපානවසෙන ඨපෙති, වාතපානද්වාරසඞ්ඝාටෙ ඝටිතෙ ලෙපො ච ඝටීයති, පඨමමෙව සඞ්ඝාදිසෙසොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ’’තිආදි. මත්තිකාකුට්ටමෙව මත්තිකාලෙපසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතීති ආහ ‘‘සචෙ මත්තිකාය කුට්ටං කරොති, ඡදනලෙපෙන සද්ධිං ඝටනෙ ආපත්තී’’ති. උභින්නං අනාපත්තීති පුරිමස්ස ලෙපස්ස අඝටිතත්තා දුතියස්ස අත්තුද්දෙසිකතාය අසම්භවතො.

Lepaghaṭaneneva: an offense is incurred only by the connecting of the plaster all around, apart from windows and the like made with bricks. Why? Because windows and so forth are not a place for plastering, or because they are made of bricks. They also state the meaning thus: even in the case of windows and the like, an offense is incurred only by connecting the plaster together with the wall plaster. Tattha means in a leaf-roofed hut. Ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpati means: between the timbers of a wooden wall, he leaves an opening of about eight finger-breadths for light and plasters the remainder, the wall together with the roof. The intention is that there is no offense in leaving it thus, thinking, ‘Later I will plaster this opening.’ But if, not doing so, he always leaves it for light in the manner of a window, and if the window and door-frame are connected and the plaster also connects, it is a Saṅghādisesa offense right from the start. Wishing to show this, he said the words beginning with ‘sace’. Only an earthen wall is counted as earthen plaster; therefore, he said, ‘If with earth... an offense is incurred.’ Anāpatti for both means: for the first monk, because the plaster is not connected; for the second, because it is impossible for it to be designated for himself.

354. ආපත්තිභෙදදස්සනත්ථන්ති [Pg.278] තත්ථ ‘‘සාරම්භෙ ච අපරික්කමනෙ ච දුක්කටං අදෙසිතවත්ථුකතාය, පමාණාතික්කන්තතාය ච සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති එවං ආපත්තියෙව විභාගදස්සනත්ථං.

354. Āpattibhedadassanatthaṃ means: for the purpose of showing the division of just the offenses in that training rule, thus: ‘In a place with dangers and in a place not spacious enough for a cart to turn, it is a dukkaṭa offense; because the site for the hut was unindicated and because of exceeding the measure, it is a Saṅghādisesa offense.’

361. අනිට්ඨිතෙ කුටිකම්මෙති ලෙපපරියොසානෙ කුටිකම්මෙ එකපිණ්ඩමත්තෙනපි අනිට්ඨිතෙ. ‘‘අඤ්ඤස්ස පුග්ගලස්ස වා’’ති ඉදං මූලට්ඨස්ස අනාපත්තිදස්සනත්ථං වුත්තං. යෙන පන ලද්ධං, තස්සාපි තං නිට්ඨාපෙන්තස්ස ‘‘පරෙහි විප්පකතං අත්තනා පරියොසාපෙති, ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’තිආදිවචනතො (පාරා. 363) ආපත්තියෙව. පුබ්බෙ කතකම්මම්පි ලද්ධකාලතො පට්ඨාය අත්තනො අත්ථායෙව කතං නාම හොති, තස්මා තෙනාපි සඞ්ඝස්ස වා සාමණෙරාදීනං වා දත්වා නිට්ඨාපෙතබ්බං. ‘‘අඤ්ඤස්ස වා’’ති ඉදං අනුපසම්පන්නංයෙව සන්ධාය වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං, කෙචි පන ‘‘පරතො ලද්ධාය කුටියා නිට්ඨාපනෙ අනාපත්තිආදිතො පට්ඨාය අත්තනො අත්ථාය අකතත්තා’’ති වදන්ති. අපචිනිතබ්බාති යාව පාචිනා විද්ධංසෙතබ්බා. භූමිසමං කත්වාති පාචිනතලාවසානං කත්වා.

361. Regarding 'when the work on the hut is unfinished': when the work on the hut, which has plastering as its final stage, is unfinished even by a single lump of clay. 'Or for another person'—this is stated to show that there is no offense for the monk who is the original builder. But for the one by whom it is obtained, for him also, when completing it, there is indeed an offense, because of the saying beginning with: 'He completes for himself what was left unfinished by others; there is an offense of Saṅghādisesa.' Even work done previously, from the time it is obtained, is considered to be done for one's own sake. Therefore, it should be completed by him only after giving it to the Saṅgha or to novices and others. 'Or for another' should be understood as spoken with reference only to an unordained person. Some, however, say: 'There is no offense in completing a hut obtained from another, because from the beginning it was not done for one's own sake.' 'It should be dismantled' means it should be demolished down to the foundation posts. 'Making it level with the ground' means making it level with the top of the foundation posts.

364. ලෙණන්ති පබ්බතලෙණං. න හෙත්ථ ලෙපො ඝටීයතීති ඡදනලෙපස්ස අභාවතො වුත්තං, විසුං එව වා අනුඤ්ඤාතත්තා. සචෙ ලෙණස්ස අන්තො උපරිභාගෙ චිත්තකම්මාදිකරණත්ථං ලෙපං දෙන්ති, උල්ලිත්තකුටිසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති, වට්ටති එව. ඉට්ඨකාදීහි කතං චතුරස්සකූටාගාරසණ්ඨානං එකකණ්ණිකාබද්ධං නාතිඋච්චං පටිස්සයවිසෙසං ‘‘ගුහා’’ති වදන්ති, තාදිසං මහන්තම්පි උල්ලිත්තාවලිත්තං කරොන්තස්ස අනාපත්ති. භූමිගුහන්ති උමඞ්ගගුහං.

364. 'Leṇa' means a mountain cave. 'Here, plaster is not applied'—this is said because of the absence of roof plaster, or alternatively, because it was permitted separately. If they apply plaster inside the cave in the upper part for the purpose of making paintings and so on, it does not fall into the category of a plastered hut; it is allowable. A special kind of dwelling made with bricks and so on, having the shape of a four-cornered building with a pinnacle, bound with a single joint, not too high—this they call a 'guhā' (grotto). For one who plasters such a grotto inside and out, even a large one, there is no offense. 'Bhūmiguhā' means an underground cave.

අට්ඨකථාසූති කුක්කුටච්ඡිකගෙහන්තිආදීසු අට්ඨකථාසු තිණකුටිකා කුක්කුටච්ඡිකගෙහන්ති වත්වා පුන තං විවරන්තෙහි අට්ඨකථාචරියෙහි ඡදනං දණ්ඩකෙහි…පෙ… වුත්තාති යොජනා දට්ඨබ්බා. තත්ථ දණ්ඩකෙහි ජාලබද්ධං කත්වාති දීඝතො, තිරියතො ච ඨපෙත්වා වල්ලියාදීහි බද්ධදණ්ඩකෙහි ජාලං විය කත්වා. සො චාති උල්ලිත්තාදිභාවො. ඡදනමෙව සන්ධාය වුත්තොති ඡදනස්ස අන්තො ච බහි ච ලිම්පනමෙව සන්ධාය වුත්තො. මත්තිකාකුට්ටෙ භිත්තිලෙපං විනාපි භිත්තියා සද්ධිං [Pg.279] ඡදනලෙපස්ස ඝටනමත්තෙනාපි ආපත්තිසම්භවතො ඡදනලෙපොව පධානන්ති වෙදිතබ්බං. කිඤ්චාපි එවං, අථ ඛො ‘‘උපචිකාමොචනත්ථමෙව හෙට්ඨා පාසාණකුට්ටං කත්වා තං අලිම්පිත්වා උපරි ලිම්පති, ලෙපො න ඝටීයති නාම, අනාපත්තියෙවා’’තිආදිවචනතො පන ඡදනලෙපඝටනත්ථං සකලායපි භිත්තියා ලෙපො අවස්සං ඉච්ඡිතබ්බොව තස්සා එකදෙසස්ස අලෙපෙපි ඡදනලෙපස්ස අඝටනතො. තෙනාහ ‘‘ලෙපො න ඝටීයතී’’ති. එත්ථාති තිණකුටිකායං. න කෙවලඤ්ච තිණකුටිකායං එව, ලෙණගුහාදීසුපි සාරම්භාපරික්කමනපච්චයාපි අනාපත්ති එව, ඉමිනා පන නයෙන අඤ්ඤස්සත්ථාය කුටිං කරොන්තස්සාපි සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තිභාවො අත්ථතො දස්සිතො එව හොතීති.

'In the commentaries' means: in the commentaries, in passages such as 'a house like a hen's eye,' having said, 'a grass hut is a kukkuṭacchikageha,' and then again, by the commentary teachers wishing to explain that, the connection should be seen thus: 'the roof with sticks... etc. ... was said.' Therein, 'having made a net-like binding with sticks' means having placed them lengthwise and crosswise and having made it like a net with sticks bound by vines and so on. 'And that' means the state of being plastered and so forth. 'It was said referring only to the roof' means it was said referring only to the plastering of the roof both inside and out. Because in the case of a clay wall, even without wall plaster, an offense can occur merely by the connection of the roof plaster with the wall, it should be known that the roof plastering is primary. Although it is so, nevertheless, from the saying beginning with, ‘For the very purpose of preventing termites, having made a stone wall below and not plastering it, he plasters above; the plaster is considered not to connect, and there is indeed no offense,’ plaster on the entire wall is certainly required for the roof plaster to connect, because if even a part of that wall is unplastered, the roof plaster does not connect. Therefore, he said, 'the plaster does not connect.' 'Here' means in a grass-roofed hut. And not only in a grass-roofed hut, but also in caves, grottos, and so on, there is no offense even due to the factors of sārambha and aparikkamana. By this method, the state of no-offense for one who makes a hut for the sake of another, even due to factors such as sārambha, is indeed shown in meaning.

තත්ථ පාළිවිරොධං පරිහරිතුං ‘‘යං පනා’’තිආදි වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – අඤ්ඤස්ස උපජ්ඣායාදිනො අත්ථාය කරොන්තස්ස සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්ති එව, යං පන පාළියං ‘‘ආපත්තිකාරුකානං තිණ්ණං දුක්කටාන’’න්තිආදිවචනං, තං අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොන්තස්ස, න සාරම්භාදිපච්චයා ආපත්තිදස්සනත්ථං වුත්තං, කිඤ්චරහි යථාසමාදිට්ඨාය කුටියා අකරණපච්චයා ආපත්තිදස්සනත්ථන්ති. තත්ථ යථාසමාදිට්ඨායාති ‘‘භික්ඛු සමාදිසිත්වා පක්කමති, ‘කුටිං මෙ කරොථා’ති සමාදිසති ච, දෙසිතවත්ථුකා ච හොතු අනාරම්භා ච සපරික්කමනා චා’’ති එවං කාරාපකෙන ආණත්තික්කමං මුඤ්චිත්වා කරණපච්චයාති අධිප්පායො. කත්ථචි පන පොත්ථකෙ ‘‘කුටිලක්ඛණප්පත්තම්පි කුටිං අඤ්ඤස්ස…පෙ… කරොන්තස්ස අනාපත්තී’’ති ඉමස්ස පාඨස්ස අනන්තරං ‘‘යං පන ආපත්ති කාරුකාන’’න්තිආදිපාඨො දිස්සති, සොව යුත්තතරො. එවඤ්හි සති තත්ථ අධිප්පායො පාකටො හොති.

Therein, to dispel contradiction with the Pāḷi, that which begins with 'yaṃ pana' was said. This is the intention here: for one who makes it for the sake of another, such as a preceptor, there is no offense even due to factors such as sārambha. But the saying in the Pāḷi beginning with 'of the three wrong-doings of the builders' was not spoken to show an offense due to factors such as sārambha for one who makes it for the sake of another. Rather, it was said to show an offense due to the factor of not making the hut in accordance with what was instructed. Therein, 'in accordance with what was instructed' means: 'A monk, having given instructions, departs. He instructs thus: "Build a hut for me," and "Let it be on a designated site, without danger, and with a surrounding path."' The intention is this: it is due to the factor of acting, having abandoned the sequence of instructions, by the one who is having it made. In some texts, however, after this passage, 'for one who makes a hut for another, even one that has the characteristics of a hut... there is no offense,' the passage beginning with 'yaṃ pana āpatti kārukāna' is seen. That is more suitable. For when it is so, the intention there becomes clear.

අනාපත්තීති වත්වාති වාසාගාරත්ථාය එව අනියමිතත්තා අනාපත්තීති වත්වා. අදෙසාපෙත්වා කරොතොති පමාණයුත්තම්පි කරොතො. අචිත්තකන්ති පණ්ණත්තිඅජානනචිත්තෙන අචිත්තකං. උල්ලිත්තාදීනං අඤ්ඤතරතා, හෙට්ඨිමප්පමාණසම්භවො, අදෙසිතවත්ථුකතා, පමාණාතික්කන්තතා, අත්තුද්දෙසිකතා, වාසාගාරතා, ලෙපඝටනාති සත්ත වා පමාණයුත්තඞ්ගාදීසු ඡ වා අඞ්ගානි.

Regarding 'having said "no offense"': having said there is no offense because of it not being designated for the purpose of a dwelling place. Regarding 'he makes it without having it designated': for one who makes it even when it is endowed with the proper measure. Regarding 'unintentional': with a mind not knowing the regulation, it is called 'unintentional.' The factors are: being one or another of such things as plastered, etc.; the arising of the lowest measure; the state of having an undesignated site; the state of exceeding the measure; the state of being intended for oneself; the state of being a dwelling place; and the connection of the plaster—thus there are seven, or six factors in the case of things endowed with measure, etc.

කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the training rule concerning hut-making is concluded.

7. විහාරකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

7. Commentary on the Training Rule concerning the Construction of Dwellings

365. සත්තමෙ [Pg.280] පූජාවචනප්පයොගෙ කත්තරි සාමිවචනස්සපි ඉච්ඡිතත්තා ‘‘ගාමස්ස වා පූජිත’’න්ති වුත්තං. රූපින්ද්‍රියෙසු විජ්ජමානං සන්ධාය එකින්ද්‍රියතා වුච්චතීති ආහ ‘‘කායින්ද්‍රියං සන්ධායා’’ති. තෙ හි මනින්ද්‍රියම්පි භූතගාමානං ඉච්ඡන්ති.

365. In the seventh training rule, regarding the application of the word 'pūjita', because the genitive case is also desired for the agent, it is said, 'or worshipped by the village.' Referring to what exists among the form-faculties, the state of having one faculty is spoken of; thus, he said, 'referring to the body faculty.' For they indeed desire the mind-faculty also for the group of beings.

366. කිරියතො සමුට්ඨානාභාවොති වත්ථුනො අදෙසනාසඞ්ඛාතං අකිරියං විනා න කෙවලං කිරියාය සමුට්ඨානභාවො. කිරියාකිරියතො හි ඉදං සමුට්ඨාති. ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ භික්ඛූ වා අනභිනෙය්‍යාති එත්ථ වා-සද්දො සමුච්චයත්ථො, තෙන ‘‘මහල්ලකඤ්ච විහාරං කරෙය්‍ය, භික්ඛූ ච අනභිනෙය්‍යා’’ති කිරියඤ්ච අකිරියඤ්ච සමුච්චිනොති.

366. Regarding 'there is no arising from action': there is no arising solely from action without the non-action reckoned as the non-indication of the dwelling site. For this training rule arises from action and non-action. In this training rule, in the phrase 'bhikkhū vā anabhineyyā' (or the monks are not to be led), the word 'vā' has the meaning of conjunction. By it, in the phrase 'he might build a large dwelling, and he might not lead the monks,' it conjoins both action and non-action.

විහාරකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Training Rule concerning the Construction of Dwellings is concluded.

8. පඨමදුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා

8. Commentary on the First Training Rule concerning Malice

380. අට්ඨමෙ පාකාරෙන ච පරික්ඛිත්තන්ති සම්බන්ධො. ගොපුරට්ටාලකයුත්තන්ති එත්ථ පාකාරෙසු යුද්ධත්ථාය කතො වඞ්කසණ්ඨානො සරක්ඛෙපඡිද්දසහිතො පතිස්සයවිසෙසො අට්ටාලකො නාම.

380. In the eighth training rule, the connection is with 'and enclosed by a rampart.' Here, in the phrase 'equipped with gate-towers and watchtowers,' an `aṭṭālaka` is a special kind of shelter built on the ramparts for the purpose of battle, having a curved shape and furnished with arrow-shooting holes.

සොළසවිධස්සාති චතූහි මග්ගෙහි පච්චෙකං චතූසු සච්චෙසු කත්තබ්බස්ස පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියාභාවනාසඞ්ඛාතස්ස සොළසවිධස්ස. තෙ ගාරවෙනාති තෙ කිලන්තරූපා භික්ඛූ භත්තුද්දෙසකට්ඨානෙ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං පුරතො අත්තනො කිලන්තසරීරං දස්සෙත්වා උද්දිසාපනෙ ගාරවෙන, ලජ්ජායාති අත්ථො. තෙරසපීති භත්තුද්දෙසකසෙනාසනගාහාපකභණ්ඩාගාරිකචීවරපටිග්ගාහකචීවරභාජකයාගුභාජකඵලභාජකඛජ්ජභාජකඅප්පමත්තකවිස්සජ්ජකසාටියගාහාපකපත්තගාහාපකආරාමිකපෙසකසාමණෙරපෙසකසම්මුතීනං වසෙන තෙරසපි.

'Of the sixteen kinds' means of the sixteen kinds reckoned as full understanding, abandonment, realization, and development, to be performed for each of the four truths by means of the four paths. 'With respect for them' means: those weary monks, having shown their own weary bodies in front of the monks assembled at the meal distribution site, act with respect—that is, with modesty—in causing the distribution. 'Thirteen as well' refers to the thirteen by way of the appointments of: meal distributor, lodging assigner, storekeeper, robe receiver, robe distributor, gruel distributor, fruit distributor, snack distributor, distributor of small items, receiver of cloths for robes, bowl receiver, sender of monastery workers, and sender of novices.

පාළියං ‘‘අපිසූ’’ති ඉදං ‘‘අපිචා’’ති ඉමිනා සමානත්ථො නිපාතො. එවං සබ්බපදෙසූති පීඨාදීසු සෙනාසනසාධාරණෙසු, කතිකසණ්ඨානපවෙසනික්ඛමනකාලාදීසු පන විසුං විසුං අධිට්ඨහිත්වා කථාපෙතීති වෙදිතබ්බං[Pg.281]. අයඤ්හි නිම්මිතානං ධම්මතාති අනියමෙත්වා නිම්මිතානං වසෙන වුත්තං, නියමෙත්වා පන ‘‘එත්තකා ඉදඤ්චිදඤ්ච කථෙන්තු, එත්තකා තුණ්හී භවන්තු, නානාප්පකාරං ඉරියාපථං, කිරියඤ්ච කප්පෙන්තු, නානාවණ්ණසණ්ඨානවයොනියමා ච හොන්තූ’’ති පරිකම්මං කත්වා සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය අධිට්ඨිතෙ ඉච්ඡිතිච්ඡිතප්පකාරා අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි විසදිසාව හොන්ති. අවත්ථුකවචනන්ති නිරත්ථකවචනං.

In the Pāḷi, this 'apisū' is a particle with the same meaning as 'apicā'. 'Thus in all instances' means in all things common to the lodging, such as chairs. However, regarding making agreements, times for entering and leaving, and so on, it should be known that one makes them speak by determining them separately. It was said by way of created forms without determining, 'This is the nature of created things.' But having determined, 'Let this many speak this and that, let this many be silent, let them adopt various postures and actions, and let them be of various colors, shapes, and ages,' and having done the preliminary work, entered attainment, arisen, and made a determination, the created forms become just as wished for, even dissimilar from one another. 'Avatthukavacanaṃ' means useless speech.

383. එකචාරිකභත්තන්ති අතිමනාපත්තා සබ්බෙසම්පි පටිලාභත්ථාය විසුං ඨිතිකාය පාපෙතබ්බභත්තං. තද්ධිතවොහාරෙනාති චත්තාරි පමාණමස්ස චතුක්කන්ති එවං තද්ධිතවොහාරෙන. භවොති භවිතබ්බො. අතීතං දිවසභාගන්ති තස්මිඤ්ඤෙව දිවසෙ සලාකදානක්ඛණං සන්ධාය වුත්තං. හිය්‍යොති ඉමස්ස අජ්ජ ඉච්චෙව අත්ථො. තෙනෙවාහංසු ‘‘ස්වෙ අම්හෙ’’තිආදි. පධූපායන්තාති පුනප්පුනං උප්පජ්ජනකොධවසෙන පධූපායන්තා. පාළියං කිස්ස මන්ති කෙන කාරණෙන මයාති අත්ථො.

383. 'Ekacārikabhattaṃ' is a meal that should be provided separately by seniority for all to receive, because it is very pleasant. 'Taddhitavohārena' means by derivative usage, as in: 'its measure is four, therefore it is a group of four.' 'Bhavo' means 'what should be.' 'Atītaṃ divasabhāgaṃ' was said referring to the moment of giving out tickets on that very day. The meaning of 'hiyyo' is just 'ajja' (today). Therefore they said, 'sve amhe...' (tomorrow us...). 'Padhūpāyantā' means smouldering due to the power of repeatedly arising anger. In the Pāḷi, 'kissa maṃ' means 'for what reason, by me?'

384. ‘‘සරසි ත්ව’’න්ති ඉදං එකං වාක්‍යං කත්වා, ‘‘කත්තා’’ති ඉදඤ්ච කත්තරි රිතුපච්චයන්තං කත්වා, ‘‘අසී’’ති අජ්ඣාහාරපදෙන සහ එකවාක්‍යං කත්වා, ‘‘එවරූප’’න්ති ඉදං, ‘‘යථායං භික්ඛුනී ආහා’’ති ඉදඤ්ච ද්වීසු වාක්‍යෙසු පච්චෙකං යොජෙතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදිමාහ. උජුකමෙවාති ත්වා-පච්චයන්තවසෙන පඨමං අත්ථග්ගහණං උජුකන්ති අධිප්පායො.

384. He said 'atha vā,' etc., to show that the words 'evarūpaṃ' and 'yathāyaṃ bhikkhunī āha' should each be connected in two sentences, whether by taking 'sarasi tvaṃ' as one sentence, or by taking 'kattā' as a word ending in the 'ritu' suffix in the agentive sense and making it one sentence together with the supplied word 'asi'. 'Ujukameva' means: the intention is that the initial grasping of the meaning by way of the word ending in the 'tvā' suffix is straightforward.

දුතියො දබ්බ-සද්දො පණ්ඩිතාදිවචනොති ආහ ‘‘න ඛො දබ්බ දබ්බා පණ්ඩිතා’’ති. නිබ්බෙඨෙන්තීති දොසතො මොචෙන්ති. විනයලක්ඛණෙ තන්තින්ති විනයවිනිච්ඡයලක්ඛණවිසයෙ ආගමං ඨපෙන්තො. පාළියං යතො අහන්තිආදීසු යස්මිං කාලෙ අහං ජාතො, තතො පභුති සුපිනන්තෙනපි මෙථුනං ධම්මං නාභිජානාමි, න ච තස්ස මෙථුනධම්මස්ස පටිසෙවිතා අහොසින්ති අත්ථො දට්ඨබ්බො. තෙනාහ ‘‘සුපිනන්තෙනපී’’තිආදි. ඉදානි එකවාක්‍යවසෙන යොජනං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. න ඝටතීති යස්මා ඛීණාසවස්ස වචනෙන එතිස්සා වචනං න සමෙති, තඤ්ච න ඝටනං යස්මා පුබ්බෙ භික්ඛූසු පසිද්ධාය එව අච්චන්තදුස්සීලතාය එව අහොසි, තස්මා මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙථාති අධිප්පායො.

The second word 'dabba' is a term for the wise, thus he said, 'Indeed, Dabba, the Dabbas are wise.' 'Nibbeṭhenti' means they release from fault. 'Vinayalakkhaṇe tantiṃ' means establishing the textual tradition in the domain of the characteristics of Vinaya decisions. In the Pāḷi, in 'yato ahaṃ,' etc., the meaning should be understood as: 'From the time I was born, I have not known the act of sexual intercourse even in a dream, nor have I been one who has engaged in that act of sexual intercourse.' Therefore he said, 'even in a dream,' etc. Now, to show the construing by way of a single sentence, 'atha vā,' etc., was said. 'Na ghaṭati' means: because her word does not agree with the word of one whose cankers are destroyed, and because that non-agreement was due to her extreme immorality which was already well-known among the monks, therefore the intention is: 'Destroy the nun Mettiyā.'

චර පිරෙති චර ගච්ඡ පිරෙ පර අමාමක ත්වං. විනස්සාති අදස්සනං ගච්ඡ. අකාරිකාති අමූලකෙන චොදනාය න කාරිකා. කාරකො හොතීති [Pg.282] ‘‘අය්‍යෙනම්හි දූසිතා’’ති ඉමාය පටිඤ්ඤාය යදි නාසිතා, තදා ථෙරො භික්ඛුනීදූසකත්තසිද්ධිතො තස්ස දොසස්ස කාරකො හොති. අකාරකො හොතීති තාය කතපටිඤ්ඤං අනපෙක්ඛිත්වා සාමඤ්ඤතො ‘‘මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙථා’’ති භගවතා වුත්තත්තා අකාරකො හොති. යදි හි ථෙරො කාරකො භවෙය්‍ය, අවස්සං තමෙව දොසං අපදිසිත්වා ඉමිනා නාම කාරණෙන ‘‘මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙථා’’ති වත්තබ්බං සියා, තථා අවුත්තත්තා, ‘‘දබ්බඤ්ච අනුයුඤ්ජථා’’ති අවත්වා ‘‘ඉමෙ ච භික්ඛූ අනුයුඤ්ජථා’’ති වුත්තත්තා ච සාමත්ථියතො මෙත්තියාය භික්ඛුනියා අඤ්ඤෙන දොසෙන නාසනාරහතා, වත්ථුස්ස ච අමූලකභාවො, ථෙරස්ස අකාරකභාවො ච සිද්ධො හොතීති අධිප්පායො.

'Cara pire' means: Go, you uncherished one. 'Vinassa' means: Go out of sight. 'Akārikā' means: Not an action to be done on a groundless accusation. 'He is the doer' means: if she is expelled by this confession, "I have been corrupted by the venerable one," then the elder, due to the establishment of his being a corrupter of a bhikkhunī, becomes the doer of that offense. 'He is not the doer' means: because the Blessed One said generally, "Expel the bhikkhunī Mettiyā," without regard to the confession made by her, he is not the doer. For if the elder were the doer, it should certainly have been said, having pointed out that very offense, "Expel the bhikkhunī Mettiyā for this specific reason." And because it was not said thus, and also because it was said, "And investigate Dabba," by this capacity, the fact that the bhikkhunī Mettiyā was worthy of expulsion for another offense, the groundlessness of the matter, and the elder's not being the doer are established—this is the intended meaning.

අත්තනො සුත්තන්ති ‘‘සකාය පටිඤ්ඤායා’’ති ඉමිනා පක්ඛෙපවචනෙන සහිතං කූටසුත්තං. ථෙරො කාරකො හොතීති එත්ථ අයමධිප්පායො – ‘‘සකාය පටිඤ්ඤායා’’ති අවත්වා සාමඤ්ඤතො ‘‘මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙථා’’ති ඔතිණ්ණවත්ථුස්මිංයෙව තස්සා නාසනා විහිතාති තුම්හාකං වාදෙ ථෙරො කාරකො හොති, ‘‘සකාය පටිඤ්ඤායා’’ති පන වුත්තෙ පුබ්බෙයෙව සිද්ධස්ස පාරාජිකස්ස සුචිකාය අස්සා සකාය පටිඤ්ඤාය නාසෙථාති සිජ්ඣනතො අම්හාකං වාදෙ ථෙරො අකාරකො හොතීති. මහාවිහාරවාසීනම්පි පන ‘‘සකාය පටිඤ්ඤායා’’ති වුත්තෙ ඔතිණ්ණවත්ථුස්මිංයෙව තස්සා නාසනා විහිතා හොති, න සාමඤ්ඤතොති අධිප්පායො. එත්ථාති ඉමෙසු ද්වීසු වාදෙසු, සුත්තෙසු වා. යං පච්ඡා වුත්තන්ති මහාවිහාරවාසීහි යං වුත්තං, තං යුත්තන්ති අත්ථො. විචාරිතං හෙතන්ති එතං පච්ඡිමස්ස යුත්තත්තං විචාරිතං, ‘‘තත්‍ර සඞ්ඝාදිසෙසො වුට්ඨානගාමිනී…පෙ… අසුද්ධතායෙව නාසෙසී’’ති වක්ඛමානනයෙන විනිච්ඡිතන්ති අත්ථො. ‘‘භික්ඛුනිං අනුද්ධංසෙති දුක්කට’’න්ති ඉමිනා මහාඅට්ඨකථාවාදො දස්සිතො.

'One's own sutta' means: the deceitful text together with this inserted phrase, 'by her own confession.' Herein, regarding 'the elder is the doer', this is the intended meaning: in your view, the elder is the doer because when it is said generally, 'Expel the bhikkhunī Mettiyā,' without saying 'by her own confession,' her expulsion is prescribed only in the present case. But in our view, the elder is not the doer, because when 'by her own confession' is said, it is accomplished that the statement means, 'Expel her by her own confession,' which is an indicator of a Pārājika offense already established beforehand. Moreover, for the Mahāvihāravāsins too, the intention is that when 'by her own confession' is said, her expulsion is prescribed only in the present case, not generally. 'Here' means: in these two views, or in the texts. 'What was said later' means: what was said by the Mahāvihāravāsins is correct—this is the meaning. 'It has been investigated' means: this correctness of the latter view has been investigated; it has been decided by the method that will be stated, "Therein, the Saṅghādisesa offense requires rehabilitation... he expelled her for her impurity"—this is the meaning. By this, "It is a dukkaṭa offense to denounce a bhikkhunī," the view of the Mahā-aṭṭhakathā is shown.

තත්‍රාති තෙසු දුක්කටපාචිත්තියෙසු. දුක්කටන්ති වුත්තමහාඅට්ඨකථාවාදස්ස අධිප්පායං දස්සෙත්වා ‘‘පාචිත්තිය’’න්ති පවත්තස්ස කුරුන්දිවාදස්ස අධිප්පායං දස්සෙතුං ‘‘පච්ඡිමනයෙපී’’තිආදි වුත්තං. වචනප්පමාණතොති විසංවාදනාධිප්පායෙ සමානෙපි අනුද්ධංසනාදිවිසෙසෙ සඞ්ඝාදිසෙසාදිනො විධායකවචනබලෙනාති අත්ථො. භික්ඛුස්ස පන භික්ඛුනියා දුක්කටන්ති භික්ඛුනිං අනුද්ධංසෙන්තස්ස භික්ඛුස්ස දුක්කටං.

'Therein' means: among those dukkaṭa and pācittiya offenses. Having shown the intended meaning of the Mahā-aṭṭhakathā view which states 'dukkaṭa,' 'in the latter method as well,' etc., was said in order to show the intended meaning of the Kurundī view which holds 'pācittiya.' 'By the authority of the statement' means: even though the intention to deceive is the same, in specific cases such as denunciation, the offenses of Saṅghādisesa and so on are determined by the power of the prescriptive statement—this is the meaning. 'But for a bhikkhu, a dukkaṭa regarding a bhikkhunī' means: for a bhikkhu who denounces a bhikkhunī, there is a dukkaṭa offense.

එවං [Pg.283] ද්වීසුපි අට්ඨකථාවචනෙසු අධිප්පායං විභාවෙත්වා ඉදානි පච්ඡිමෙ පාචිත්තියවාදෙ දොසං දස්සෙත්වා පුරිමදුක්කටවාදමෙව පතිට්ඨාපෙතුං ‘‘තත්‍ර පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ විසුන්ති සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තියතො (පාචි. 1) විසුං පාචිත්තියං වුත්තං, තත්ථ අනන්තොගධභාවාති අධිප්පායො. තස්මාති යස්මා අමූලකානුද්ධංසනෙ විසුඤ්ඤෙව පාචිත්තියං පඤ්ඤත්තං, තස්මා පුරිමනයොති දුක්කටවාදො. එවං අන්තරා පවිට්ඨං දුක්කටපාචිත්තියවාදං දස්සෙත්වා ඉදානි පාකටමෙව අත්ථං විභාවෙතුං ‘‘තථා භික්ඛුනී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ තථාති යථා භික්ඛුස්ස භික්ඛුං, භික්ඛුනිඤ්ච අනුද්ධංසෙන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසදුක්කටානි වුත්තානි, තථාති අත්ථො. එතෙහි නාසනා නත්ථීති සාමඤ්ඤතො වුත්තං, දුක්කටෙන ඉමිස්සා පන නාසනා නත්ථීති අධිප්පායො. දුස්සීලාති පාරාජිකා.

Thus, having explained the intended meaning in the statements of both commentaries, now, in order to establish the former dukkaṭa view by showing the fault in the latter pācittiya view, 'but therein,' etc., was said. Therein, 'separately' means: a pācittiya offense is stated separately from the pācittiya for intentional false speech; the intended meaning is that there is no inclusion therein. 'Therefore' means: because for groundless denunciation a pācittiya offense is prescribed quite separately, therefore, the former method is the dukkaṭa view. Thus, having shown the intervening dukkaṭa-pācittiya view, now, in order to explain the clear meaning, 'so too for a bhikkhunī,' etc., was begun. Therein, 'so too' means: just as Saṅghādisesa and dukkaṭa offenses are stated for a bhikkhu who denounces a bhikkhu or a bhikkhunī, so too. It is stated generally, 'By these there is no expulsion,' but the intended meaning is that for her there is no expulsion by a dukkaṭa offense. 'Of bad virtue' means: one who has committed a Pārājika offense.

386. ආකාරනානත්තෙනාති දූසිතාකාරස්ස, දූසකාකාරස්ස ච නානත්තෙන. අනභිරද්ධොති අතුට්ඨො. තෙනාහ ‘‘න සුඛිතො’’ති. න පසාදිතොති අනුප්පාදිතප්පසාදො. ඛීල-සද්දො ථද්ධභාවවචනො, කචවරපරියායො ච හොතීති ආහ ‘‘චිත්ත…පෙ… ඛීල’’න්ති. නප්පතීතොති පීතිසුඛාදීහි න අභිගතො න උපගතො. තෙනාහ ‘‘න අභිසටො’’ති.

386. 'By the difference in manner' means: by the difference between the manner of the one corrupted and the manner of the corrupter. 'Anabhiraddho' means: displeased. Therefore, he said, 'not happy.' 'Na pasādito' means: one for whom confidence has not been produced. The word 'khīla' denotes stubbornness and is also a synonym for 'refuse'; therefore, he said, 'the mind... khīla.' 'Nappatīto' means: not reached, not attained by joy, happiness, and so on. Therefore, he said, 'not pervaded.'

යෙන දුට්ඨොති ච කුපිතොති ච වුත්තොති එත්ථ යෙන දුට්ඨොති ච වුත්තො යෙන කුපිතොති ච වුත්තො, තං මාතිකායඤ්ච පදභාජනෙ (පාරා. 386) ච වුත්තං උභයම්පෙතන්ති යොජෙතබ්බං. ද්වීහීති ‘‘තෙන ච කොපෙන, තෙන ච දොසෙනා’’ති වුත්තකොපදොසපදෙහි ද්වීහි, අත්ථතො පන ද්වීහිපි දොසොව දස්සිතොති ආහ ‘‘සඞ්ඛාරක්ඛන්ධමෙව දස්සෙතී’’ති. යායාති අනත්තමනතාය.

Herein, regarding the phrase 'by which one is said to be corrupted and angered': it should be connected thus: 'by which one is said to be corrupted' and 'by which one is said to be angered'—both of these are mentioned in the Mātikā and in the Padabhājanī. 'By two' means: by the two stated terms of anger and hatred, i.e., 'by that anger and by that hatred.' But in meaning, by both terms only hatred is indicated; therefore, he said, 'it indicates only the aggregate of formations.' 'By which' means: by displeasure.

න චුදිතකවසෙනාති යදි චුදිතකවසෙනාපි අමූලකං අධිප්පෙතං සියා, අමූලකං නාම අනජ්ඣාපන්නන්ති පදභාජනං වදෙය්‍යාති අධිප්පායො. යං පාරාජිකන්ති භික්ඛුනො අනුරූපෙසු එකූනවීසතියා පාරාජිකෙසු අඤ්ඤතරං. පදභාජනෙ (පාරා. 386) පන භික්ඛුවිභඞ්ගෙ ආගතානෙව ගහෙත්වා ‘‘චතුන්නං අඤ්ඤතරෙනා’’ති වුත්තං. එතං ඉධ අප්පමාණන්ති එතං ආපන්නානාපන්නතං ඉධානුද්ධංසනෙ [Pg.284] ආපත්තියා අනඞ්ගං, ආපත්තිං පන ආපන්නෙ වා අනාපන්නෙ වා පුග්ගලෙ ‘‘අනාපන්නො එසො සුද්ධො’’ති සුද්ධසඤ්ඤාය වා විමතියා වා චාවනාධිප්පායොව ඉධ අඞ්ගන්ති අධිප්පායො.

‘Not by way of the accused’ means: if ‘groundless’ were intended also by way of the accused, the Padabhājanī would say, ‘“Groundless” means not having committed the offense’—this is the intended meaning. ‘Which Pārājika’ means: any one among the nineteen Pārājikas appropriate for a bhikkhu. In the Padabhājanī, however, taking only those that appear in the Bhikkhu-vibhaṅga, it is said, ‘by any one of the four.’ ‘This is not the standard here’ means: this matter of having committed or not committed an offense is not a factor for the offense in this case of denunciation. Rather, the intention to make a person fall—whether they have committed an offense or not—with the perception of purity, thinking, ‘This one has not committed an offense, he is pure,’ or with doubt, is the only factor here—this is the intended meaning.

තථෙවාති පසාදසොතෙන, දිබ්බසොතෙන වාති ඉමමත්ථං අතිදිසති. දිට්ඨානුසාරෙනෙව සමුප්පන්නා පරිසඞ්කාව දිට්ඨපරිසඞ්කිතං නාම. එවං සෙසෙසුපි. ‘‘අදිස්වා වා’’ති ඉදං උක්කට්ඨවසෙන වුත්තං, දිස්වා පක්කන්තෙසුපි දොසො නත්ථියෙව. ඉමෙසන්ති ඉමෙහි. කරිස්සන්තීති තස්මිං ඛණෙ උප්පජ්ජනාකාරදස්සනං, පච්ඡා පන එත්තකෙන කාලෙන කතං වාති සඞ්කාය චොදෙති. න හි කරිස්සන්තීති චොදනා අත්ථි. ‘‘අරිට්ඨං පීත’’න්ති ඉදං මුඛෙ සුරාගන්ධවායනනිමිත්තදස්සනං. අරිට්ඨඤ්හි සුරාසදිසවණ්ණගන්ධං කප්පියභෙසජ්ජං.

By 'similarly', it extends this meaning: 'by the physical ear or by the divine ear'. A doubt that has arisen in accordance with what has been seen is called 'doubt based on what has been seen'. The same applies in the remaining cases. The phrase 'or without seeing' is said by way of the highest degree; even if they depart after seeing, there is no fault at all. 'Imesaṃ' (of these) means 'by these'. 'Karissanti' (they will do) shows the manner of arising at that moment, but later one accuses with the doubt, 'Was it done by this much time?'. Indeed, there is no accusation, 'They will do'. The phrase 'ariṭṭha-medicine was drunk' shows the sign of the smell of liquor emanating from the mouth. For the ariṭṭha-medicine is a permissible medicine with a color and smell similar to liquor.

දිට්ඨං අත්ථි සමූලකන්තිආදීසු අජ්ඣාචාරස්ස සම්භවාසම්භවානං මූලාමූලභාවදස්සනං. අත්ථි සඤ්ඤාසමූලකන්තිආදි පන දිට්ඨසඤ්ඤාය සම්භවාසම්භවානං මූලාමූලභාවදස්සනං. දිස්වාව දිට්ඨසඤ්ඤී හුත්වා චොදෙතීති එත්ථ යං චොදෙති, තතො අඤ්ඤං පුග්ගලං වීතික්කමන්තං, පටිච්ඡන්නොකාසතො නික්ඛමන්තං වා දිස්වා ‘‘අයං සො’’ති සඤ්ඤාය චොදෙන්තොපි සඞ්ගය්හති. එස නයො සුතාදීසුපි. සමූලකෙන වා සඤ්ඤාසමූලකෙන වාති එත්ථ පාරාජිකමාපන්නං දිට්ඨාදිමූලකෙන ච ‘‘අයං ආපන්නො’’ති අසුද්ධසඤ්ඤාය චොදෙන්තො සමූලකෙන චොදෙති නාම. සඤ්ඤාසමූලකත්තෙ එව අනාපත්තිසම්භවතො ආපන්නෙ වා අනාපන්නෙ වා පුග්ගලෙ ආපන්නසඤ්ඤී දිට්ඨාදීසු, අදිට්ඨාදීසු වා මූලෙසු දිට්ඨසුතාදිසඤ්ඤී තෙන දිට්ඨාදිමූලකෙන තං පුග්ගලං චොදෙන්තො සඤ්ඤාසමූලකෙන චොදෙති නාම. ඉමෙසං අනාපත්ති, වුත්තවිපරියායෙන ආපත්තිවාරෙ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

In 'seen, there is a basis', etc., it shows the state of having a basis and not having a basis for the possibility and impossibility of a transgression. But 'there is a basis in perception', etc., shows the state of having a basis and not having a basis for the possibility and impossibility of a perception of having seen. In the phrase 'having seen, and having the perception of having seen, one accuses', even one who accuses with the perception 'This is he', after seeing a person other than the one being accused transgressing or emerging from a hidden place, is also included. This is the method in the cases of what is heard, etc., as well. In 'with a basis, or with a basis in perception', one who accuses a person who has committed a Pārājika offense with a basis of what is seen, etc., and with the perception of impurity, 'This one has committed an offense', is called 'one who accuses with a basis'. Because a non-offense is possible only in the case of having a basis in perception, one who, regarding a person who has or has not committed an offense, has the perception 'he has committed an offense', and, whether in bases that are seen, etc., or not seen, etc., has the perception of what is seen, heard, etc., and accuses that person with that basis of what is seen, etc., is called 'one who accuses with a basis in perception'. For these, there is no offense. In the section on offenses, the meaning should be understood by way of the reverse of what was said.

සමීපෙ ඨත්වාති හත්ථවිකාරවචීඝොසානං චොදනාවසෙන පවත්තියමානානං දස්සනසවනූපචාරෙ ඨත්වාති අත්ථො. කෙචි පන ‘‘ද්වාදසහත්ථබ්භන්තරෙ ඨත්වා’’ති (සාරත්ථ. ටී. 2.385-386) වදන්ති, තං න යුත්තං. පරතො බ්‍යතිරෙකතො අනාපත්තිං දස්සෙන්තෙන ‘‘දූතං වා පණ්ණං වා සාසනං වා පෙසෙත්වා’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, න පන ‘‘ද්වාදසහත්ථං මුඤ්චිත්වා චොදෙන්තස්ස සීසං න එතී’’ති වුත්තං. වාචාය වාචායාති සකිං ආණත්තස්ස සකලම්පි දිවසං වදතො වාචාය [Pg.285] වාචාය චොදාපකස්සෙව ආපත්ති. සොපීති ආණත්තොපි. තස්ස ච ‘‘මයාපි දිට්ඨ’’න්තිආදිං අවත්වාපි ‘‘අමූලක’’න්ති සඤ්ඤාය චාවනාධිප්පායෙන ‘‘ත්වං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නොසී’’ති ඉදමෙව වාචං පරස්ස වචනං විය අකත්වා සාමඤ්ඤතො වදන්තස්සාපි සඞ්ඝාදිසෙසො එව. සතිපි පන අනුද්ධංසනාධිප්පායෙ ‘‘අසුකෙන එවං වුත්ත’’න්ති පරෙන වුත්තමෙව වදන්තස්ස නත්ථි සඞ්ඝාදිසෙසො. සචෙ පන පරෙන අවුත්තම්පි වුත්තන්ති වදති, ආපත්ති එව.

‘Standing nearby’ means standing within the range of seeing and hearing of gestures and vocal sounds that are occurring by way of accusation. Some, however, say, ‘standing within twelve cubits’, but that is not correct. Later, when showing the non-offense by way of contrast, only this much was said: ‘by sending a messenger, a letter, or a message’. It was not said, ‘for one who accuses after going beyond twelve cubits, the offense does not come to a head’. Regarding ‘for every statement’: for one who was instructed once and speaks the whole day, the offense for every statement is only for the one who instigated the accusation. ‘He also’ means the one who was instructed. For him also, even without saying, ‘I too have seen’, etc., but with the perception that the charge is baseless and with the intention to dislodge, if he says just this statement generally, ‘You have committed a Pārājika offense’, without making it like another's words, it is a Saṅghādisesa offense. However, even if there is an intention to slander, for one who says only what was said by another—‘It was said thus by so-and-so’—there is no Saṅghādisesa. But if one says that what was not said by another was said, there is indeed an offense.

සම්බහුලා සම්බහුලෙ සම්බහුලෙහි වත්ථූහීති එත්ථ සම්බහුලෙති චුදිතකබහුත්තනිද්දෙසෙන පුරිමෙසු තීසු වාරෙසු චුදිතකබහුත්තෙනාපි වාරභෙදසබ්භාවං ඤාපෙති. එකස්මිඤ්හි චුදිතකවත්ථුචොදකභෙදෙන ඉදං චතුක්කං වුත්තං, චුදිතකබහුත්තෙනාපි චතුක්කන්තරං ලබ්භතීති අට්ඨකං හොති එව.

In 'many (women), many (men), by many matters', the word 'many', by indicating a plurality of the accused, makes known that in the first three sections there is the possibility of a division of sections also by the plurality of the accused. Indeed, in one section this tetrad is stated by the distinction of accused, matter, and accuser; and by a plurality of the accused, another tetrad is obtained. Thus, it indeed becomes an octad.

අමූලකචොදනාපසඞ්ගෙන සමූලකචොදනාලක්ඛණාදිං දස්සෙතුං ‘‘චොදෙතුං පන කො ලභතී’’තිආදි ආරද්ධං. භික්ඛුස්ස සුත්වා චොදෙතීතිආදි සුත්තං යස්මා යෙ චොදකස්ස අඤ්ඤෙසං විපත්තිං පකාසෙන්ති, තෙපි තස්මිං ඛණෙ චොදකභාවෙ ඨත්වාව පකාසෙන්ති, තෙසඤ්ච වචනං ගහෙත්වා ඉතරොපි යස්මා චොදෙතුඤ්ච අසම්පටිච්ඡන්තං තෙහි තිත්ථියසාවකපරියොසානෙහි පඨමචොදකෙහි සම්පටිච්ඡාපෙතුඤ්ච ලභති, තස්මා ඉධ සාවකභාවෙන උද්ධටන්ති වෙදිතබ්බං.

In connection with baseless accusation, to show the characteristics, etc., of accusation with a basis, the passage beginning 'But who gets to accuse?' was commenced. As for the sutta beginning 'Having heard from a bhikkhu, one accuses', etc.—because those who reveal the transgression of others to an accuser also reveal it at that moment only while standing in the position of an accuser; and because another, taking their words, is able to accuse and to make one who does not admit it admit it by means of those first accusers (ending with the disciples of heretics); therefore, it should be understood that it is cited here as evidence.

දූතං වාතිආදීසු ‘‘ත්වං එවං ගන්ත්වා චොදෙහී’’ති දූතං වා පෙසෙත්වා යො චොදෙතුං සක්කොති, තස්ස පණ්ණං, මූලසාසනං වා පෙසෙත්වා. සමයෙනාති පකතියා ජානනක්ඛණෙ.

In 'a messenger', etc., it means either sending a messenger with the instruction, 'You yourself go and accuse', or sending a letter or an original message to one who is able to accuse. 'Samayena' (at the time) means at the moment of knowing naturally.

ගරුකානං ද්වින්නන්ති පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසානං. මිච්ඡාදිට්ඨි නාම ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනයප්පවත්තා (ම. නි. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 116, 136; සං. නි. 3.210) දසවත්ථුකා දිට්ඨි, සස්සතුච්ඡෙදසඞ්ඛාතං අන්තං ගණ්හාපකදිට්ඨි අන්තග්ගාහිකා නාම. ආජීවහෙතු පඤ්ඤත්තානං ඡන්නන්ති ආජීවහෙතුපි ආපජ්ජිතබ්බානං උත්තරිමනුස්සධම්මපාරාජිකං (පාරා. 195), සඤ්චරිත්තෙ (පාරා. 301, 302) සඞ්ඝාදිසෙසො, ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසති, සො අරහා’’ති (පාරා. 220) පරියායෙන ථුල්ලච්චයං, භික්ඛුස්ස පණීතභොජනවිඤ්ඤත්තියා පාචිත්තියං (පාචි. 257), භික්ඛුනියාපණීතභොජනවිඤ්ඤත්තියා [Pg.286] පාටිදෙසනීයං (පාචි. 1236), සූපොදනවිඤ්ඤත්තියා (පාචි. 612-613) දුක්කටන්ති ඉමෙසං පරිවාරෙ (පරි. 287) වුත්තානං ඡන්නං. න හෙතා ආපත්තියො ආජීවහෙතු එව පඤ්ඤත්තා සඤ්චරිත්තාදීනං අඤ්ඤථාපි ආපජ්ජිතබ්බතො. ආජීවහෙතුපි එතාසං ආපජ්ජනං සන්ධාය එවං වුත්තං, ආජීවහෙතුපි පඤ්ඤත්තානන්ති අත්ථො. න කෙවලඤ්ච එතා එව, අඤ්ඤාපි අදින්නාදානකුලදූසනපාණවධවෙජ්ජකම්මාදිවසෙන ආජීවහෙතු ආපජ්ජිතබ්බාපි සන්ති, තා පන ආපත්තිසභආගතාය පාරාජිකාදීසු ඡසු එව සඞ්ගය්හන්තීති විසුං න වුත්තාති වෙදිතබ්බා.

As for ‘the two grave offenses,’ this refers to Pārājika and Saṅghādisesa. Wrong view is the ten-based view that occurs in the manner of, ‘There is no [fruit of] giving,’ and so on; the view that causes one to grasp an extreme, described as eternalism and annihilationism, is called ‘extreme-grasping.’ As for ‘the six [rules] prescribed on account of livelihood,’ this refers to the six mentioned in the Parivāra that can be incurred even on account of livelihood: the Pārājika offense for [claiming] superhuman states; the Saṅghādisesa for acting as a go-between; the Thullaccaya by implication for saying, ‘The one dwelling in your monastery is an Arahant’; a Pācittiya for a bhikkhu for requesting fine foods; a Pāṭidesanīya for a bhikkhunī for requesting fine foods; and a Dukkaṭa for requesting curry and rice. Indeed, these offenses are not prescribed solely on account of livelihood, since offenses such as that for acting as a go-between can also be incurred otherwise. It is said thus with reference to incurring these offenses even on account of livelihood; the meaning is ‘prescribed even on account of livelihood.’ And it is not only these; there are also other offenses that can be incurred on account of livelihood, by way of theft, corrupting families, killing living beings, practicing medicine, and so on. But those, due to having a similar nature as offenses, are included in the six [categories] beginning with Pārājika, and so they are not mentioned separately; thus it should be understood.

එත්තාවතා පන සීසං න එතීති සඞ්ඝාදිසෙසං සන්ධාය වුත්තං, චොදනා පන කතා එව හොති. තිංසානීති තිංසං එතෙසමත්ථීති තිංසානි, තිංසාධිකානීති වුත්තං හොති. නවුතානීති එත්ථාපි එසෙව නයො.

‘But the head does not reach this far’ is said with reference to Saṅghādisesa. The accusation, however, has indeed been made. ‘Tiṃsāni’ (thirty) means that there are thirty of these, so they are called `tiṃsāni`; it is meant to be said as ‘more than thirty.’ In the case of ‘navutāni’ (ninety), this same method applies.

අත්තාදානං ආදාතුකාමෙනාති එත්ථ අත්තනා ආදාතබ්බතො දිට්ඨාදිමූලකෙහි ගහෙතබ්බතො පරස්ස විප්ඵන්දිතුං අදත්වා පග්ගණ්හනතො අත්තාදානන්ති චොදනා වුච්චති, තං ආදාතුකාමෙන, චොදනං කත්තුකාමෙනාති අත්ථො.

Here, in ‘by one desiring to take up a self-appropriation,’ an accusation is called ‘self-appropriation’ (`attādāna`) because it is to be taken up by oneself, to be grasped with views and so on as the root, and because of seizing [the issue] without allowing another to struggle. ‘By one desiring to take it up’ means desiring to make an accusation; that is the meaning.

උබ්බාහිකායාති උබ්බහන්ති වියොජෙන්ති එතාය අලජ්ජීනං තජ්ජනිං වා කලහං වාති උබ්බාහිකා, සඞ්ඝසම්මුති, තාය. විනිච්ඡිනනං නාම තාය සම්මතභික්ඛූහි විනිච්ඡනනමෙව. අලජ්ජුස්සන්නාය හි පරිසාය සමථක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 227) ආගතෙහි දසඞ්ගෙහි සමන්නාගතා ද්වෙ තයො භික්ඛූ තත්ථෙව වුත්තාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සම්මන්නිතබ්බා, තෙහි ච සම්මතෙහි විසුං වා නිසීදිත්වා, තස්සා එව වා පරිසාය ‘‘අඤ්ඤෙහි න කිඤ්චි කථෙතබ්බ’’න්ති සාවෙත්වා තං අධිකරණං විනිච්ඡිතබ්බං.

‘By `ubbāhikā`’ means: that by which they remove or dispel the intimidation or the quarrel of the shameless ones is called `ubbāhikā`. It is a resolution of the Saṅgha; by that [resolution]. What is called ‘deciding’ is precisely the deciding by the monks authorized by that [resolution]. Indeed, in an assembly full of shameless ones, two or three monks endowed with the ten factors mentioned in the Samathakkhandhaka should be authorized by an act consisting of a motion and one proclamation as stated therein. And by those who have been authorized, having sat separately, or in that very assembly having announced, “Nothing is to be said by others,” that legal issue should be decided.

කිම්හීති කිස්මිං වත්ථුස්මිං, කතරවිපත්තියන්ති අත්ථො. ‘‘කිම්හි නං නාමා’’ති ඉදං ‘‘කතරාය විපත්තියා එතං චොදෙසී’’ති යාය කායචි විඤ්ඤායමානාය භාසාය වුත්තෙපි චොදකස්ස විනයෙ අපකතඤ්ඤුතාය ‘‘සීලාචාරදිට්ඨිආජීවවිපත්තීසු කතරායාති මං පුච්ඡතී’’ති ඤාතුං අසක්කොන්තස්ස පුච්ඡා, න පන කිම්හීතිආදිපදත්ථමත්තං අජානන්තස්ස. න හි අනුවිජ්ජකො චොදකං බාලං අපරිචිතභාසාය ‘‘කිම්හි න’’න්ති පුච්ඡති. ‘‘කිම්හි නම්පි න ජානාසී’’ති ඉදම්පි වචනමත්තං සන්ධාය වුත්තං න හොති, ‘‘කතරවිපත්තියා’’ති [Pg.287] වුත්තෙ ‘‘අසුකාය විපත්තියා’’ති වත්තුම්පි න ජානාසීති වචනස්ස අධිප්පායමෙව සන්ධාය වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘බාලස්ස ලජ්ජිස්ස නයො දාතබ්බො’’ති වත්වා ච ‘‘කිම්හි නං චොදෙසීති සීලවිපත්තියා’’තිආදි අධිප්පායප්පකාසනමෙව නයදානං වුත්තං, න පන කිම්හි-නං-පදානං පරියායමත්තදස්සනං. න හි බාලො ‘‘කතරවිපත්තියං නං චොදෙසී’’ති ඉමස්ස වචනස්ස අත්ථෙ ඤාතෙපි විපත්තිප්පභෙදනං, අත්තනා චොදියමානං විපත්තිසරූපඤ්ච ජානිතුං සක්කොති, තස්මා තෙනෙව අජානනෙන අලජ්ජී අපසාදෙතබ්බො. ‘‘කිම්හි න’’න්ති ඉදම්පි උපලක්ඛණමත්තං, අඤ්ඤෙන වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන අවිඤ්ඤුතං පකාසෙත්වා විස්සජ්ජෙතබ්බොව.

‘In what?’ means ‘in what matter, in what kind of failing?’ That is the meaning. This [phrase], ‘In what, pray?’ is a question for one who is unable to know, ‘He is asking me, “By which of the failings—of virtue, conduct, view, or livelihood—do you accuse?”’ due to the accuser's lack of skill in the Vinaya, even when it is said in some easily understood language. It is not, however, a question for one who does not know the mere meaning of the words beginning with ‘in what.’ Indeed, an investigator does not ask a foolish accuser in an unfamiliar language, ‘In what?’ This [statement], ‘You don't even know “in what”?’ is not said with reference to the mere words. It should be understood as said with reference only to the intention of the statement, thus: ‘When asked, “By what failing?” you do not know how to say, “By such-and-such a failing.”’ For that very reason, it will be said, ‘A method should be given to a foolish but conscientious person.’ And having said that, the giving of a method is said to be precisely the clarification of the intention, such as, ‘In what do you accuse him? In a failing of virtue,’ and not the mere showing of a synonym for the words ‘in what.’ Indeed, a fool, even if he knows the meaning of the statement, ‘By what failing do you accuse him?’ is not able to know the distinctions between failings and the nature of the failing with which he is accusing. Therefore, on account of that very ignorance, the shameless [accuser] should be dismissed. This [phrase] ‘In what?’ is also a mere indicator. Or, having exposed his incompetence in any other way whatsoever, he should just be dismissed.

‘‘දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායා’’තිආදිවචනතො (පාරා. 39; පරි. 2) ‘‘අලජ්ජීනිග්ගහත්ථාය…පෙ… පඤ්ඤත්ත’’න්ති වුත්තං. එහිතීති හි-කාරො එත්ථ ආගමො දට්ඨබ්බො, ආගමිස්සතීති අත්ථො. දිට්ඨසන්තානෙනාති දිට්ඨනියාමෙන. අලජ්ජිස්ස පටිඤ්ඤාය එව කාතබ්බන්ති වචනපටිවචනක්කමෙනෙව දොසෙ ආවිභූතෙපි අලජ්ජිස්ස ‘‘අසුද්ධොහ’’න්ති දොසසම්පටිච්ඡනපඅඤ්ඤාය එව ආපත්තියා කාතබ්බන්ති අත්ථො. කෙචි පන ‘‘අලජ්ජිස්ස එතං නත්ථීති සුද්ධපටිඤ්ඤාය එව අනාපත්තියා කාතබ්බන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො සඞ්ගහිතො’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං අනුවිජ්ජකස්සෙව නිරත්ථකත්තාපත්තිතො චොදකෙනෙව අලජ්ජිපටිඤ්ඤාය ඨාතබ්බතො. දොසාපගමපටිඤ්ඤා එව හි ඉධ පටිඤ්ඤාති අධිප්පෙතා. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘එතම්පි නත්ථීති පටිඤ්ඤං න දෙතී’’තිආදි (පාරා. අට්ඨ. 2.385-386).

Because of the statement beginning, ‘For the restraint of stubborn individuals,’ it is said, ‘For the purpose of restraining the shameless… it was laid down.’ In `ehiti`, the letter `hi` should be seen as an augment; the meaning is `āgamissati` (he will come). ‘By the seen continuum’ means by the seen rule. ‘It should be done only by the acknowledgment of the shameless one’ means that even when the fault has become manifest through the sequence of statement and counter-statement, it should be dealt with by the offense only through the shameless one's acknowledgment of accepting the fault, saying, ‘I am impure.’ That is the meaning. Some, however, say: ‘This meaning is included here: “For a shameless one, since ‘this does not exist,’ it should be dealt with as no offense only by a pure acknowledgment.”’ That is not correct, because it would result in the investigator being useless, and because the accuser himself would have to stand by the shameless one's acknowledgment. Indeed, here only an acknowledgment of having incurred a fault is intended as ‘acknowledgment.’ For that very reason, it will be said, ‘Even this does not exist; he does not give an acknowledgment,’ and so on.

තදත්ථදීපනත්ථන්ති අලජ්ජිස්ස දොසෙ ආවිභූතෙපි තස්ස දොසාපගමපටිඤ්ඤාය එව කාතබ්බතාදීපනත්ථං. විවාදවත්ථුසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ පච්චත්ථිකා අත්ථපච්චත්ථිකා. සඤ්ඤං දත්වාති නෙසං කථාපච්ඡෙදත්ථං, අභිමුඛකරණත්ථඤ්ච සද්දං කත්වා. විනිච්ඡිනිතුං අනනුච්ඡවිකොති ‘‘අසුද්ධො’’ති සඤ්ඤාය චොදකපක්ඛෙ පවිට්ඨත්තා අනුවිජ්ජකභාවතො බහිභූතත්තා අනුවිජ්ජිතුං අසක්කුණෙය්‍යතං සන්ධාය වුත්තං. සන්දෙහෙ එව හි සති අනුවිජ්ජිතුං සක්කා, අසුද්ධදිට්ඨියා පන සති චුදිතකෙන වුත්තං සබ්බං අසච්චතොපි පටිභාති, කථං තත්ථ අනුවිජ්ජනා සියාති.

'For the purpose of illuminating that meaning' means for the purpose of illuminating that the matter should be handled only by his acknowledgement of having removed the fault, even when the fault of the shameless one is manifest. In the matter designated as a subject of dispute, `paccatthikā` are opponents; `atthapaccatthikā` are opponents in the matter. 'Having given a sign' means having made a sound for the purpose of cutting off their talk and for the purpose of making them face him. 'Unsuitable to discern' is said with reference to the inability to investigate, because, with the perception 'he is impure,' one has entered the side of the accuser and is thus outside the state of an investigator. For it is only when there is doubt that it is possible to investigate; but when there is the view of impurity, everything said by the accused appears as untrue. How could there be an investigation there?

‘‘තථා [Pg.288] නාසිතකොව භවිස්සතී’’ති ඉමිනා විනිච්ඡයං අදත්වා සඞ්ඝතො වියොජනං නාම ලිඞ්ගනාසනා විය අයම්පි එකො නාසනප්පකාරොති දස්සෙති. විරද්ධං හොතීති සඤ්චිච්ච ආපත්තිං සහසා ආපන්නො හොති. ‘‘ආදිතො පට්ඨාය අලජ්ජී නාම නත්ථී’’ති ඉදං ‘‘පක්ඛානුරක්ඛණත්ථාය පටිඤ්ඤං න දෙතී’’ති ඉමස්ස අලජ්ජිලක්ඛණසම්භවස්ස කාරණවචනං. පටිච්ඡාදිතකාලතො පට්ඨාය අලජ්ජී නාම එව, පුරිමො ලජ්ජිභාවො න රක්ඛතීති අත්ථො. පටිඤ්ඤං න දෙතීති සචෙ මයා කතදොසං වක්ඛාමි, මය්හං අනුවත්තකා භිජ්ජිස්සන්තීති පටිඤ්ඤං න දෙති. ඨානෙ න තිට්ඨතීති ලජ්ජිට්ඨානෙ න තිට්ඨති, කායවාචාසු වීතික්කමො හොති එවාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විනිච්ඡයො න දාතබ්බො’’ති, පුබ්බෙ පක්ඛිකානං පටිඤ්ඤාය වූපසමිතස්සාපි අධිකරණස්ස දුවූපසන්තතාය අයම්පි තථා නාසිතකොව භවිස්සතීති අධිප්පායො.

By this, 'Thus he will be one who is destroyed,' it is shown that this so-called separation from the Sangha without giving a decision is also one type of destruction, like the destruction of the characteristic of a monk. 'He has failed' means he has intentionally and rashly fallen into an offense. The statement, 'From the beginning, there is no such thing as a shameless one,' is the reason-statement for the arising of this characteristic of a shameless one: 'for the sake of protecting his faction, he does not give an acknowledgment.' From the time of concealment, he is indeed what is called a shameless one; the meaning is that the previous state of being a shame-faced person is not maintained. 'He does not give an acknowledgment' means he does not give an acknowledgment, thinking, 'If I speak of the fault committed by me, my followers will break away.' 'He does not stand in the place' means he does not stand in the position of a shame-faced person; the intention is that there is indeed transgression in body and speech. Therefore, he said, 'A decision should not be given.' The intention is that because of the poor settlement of the legal issue, even though it was settled previously by the acknowledgment of the faction members, this monk, too, will be destroyed in such a way.

චුදිතකචොදකෙසු පටිපත්තිං ඤත්වාති ‘‘තුම්හෙ අම්හාකං විනිච්ඡයෙන තුට්ඨා භවිස්සථා’’තිආදිනා වුත්තං චුදිතකචොදකෙසු අනුවිජ්ජකෙන පටිපජ්ජිතබ්බකම්මං ඤත්වා. විනිච්ඡයො මජ්ඣෙති ආපත්තීති වා අනාපත්තීති වා විනිච්ඡයපරියොසානඅනුවිජ්ජනානං මජ්ඣං නාමාති අත්ථො.

'Having known the procedure regarding the accused and the accusers' means having known the course of action to be followed by the investigator regarding the accused and the accusers, as stated in the passage beginning, 'Will you be satisfied with our decision?'. 'The decision is in the middle' means that 'the middle' is the name for investigations that conclude with a decision of 'it is an offense' or 'it is not an offense.' This is the meaning.

අමූලකම්පි සමූලකං කත්වා වදන්තීති ආහ ‘‘ද්වෙ මූලානී’’ති. කාලෙන වක්ඛාමීතිආදීසු ඔකාසං කාරාපෙත්වා වදන්තො කාලෙන වදති නාම. සලාකග්ගයාගුඅග්ගභික්ඛාචාරට්ඨානාදීසු චොදෙන්තො අකාලෙන වදති නාම. දොසතො වුට්ඨාපෙතුකාමතාය වදන්තො අත්ථසංහිතෙන වදති නාම. දොසන්තරොති දොසචිත්තො. පන්නරසසු ධම්මෙසූති ‘‘පරිසුද්ධකායසමආචාරතා, තථා වචීසමාචාරතා, සබ්‍රහ්මචාරීසු මෙත්තචිත්තතා, බහුස්සුතතා, උභින්නං පාතිමොක්ඛානං ස්වාගතාදිතා, කාලෙන වක්ඛාමී’’තිආදිනා (පරි. 362) වුත්තපඤ්චධම්මා ච කාරුඤ්ඤතා, හිතෙසිතා, අනුකම්පතා, ආපත්තිවුට්ඨානතා, විනයපුරෙක්ඛාරතාති (චූළව. 401) ඉමෙසු පන්නරසසු. තත්ථ ‘‘කාරුඤ්ඤතා’’ති ඉමිනා කරුණා දස්සිතා. හිතෙසිතාති හිතගවෙසනතා. අනුකම්පතාති තෙන හිතෙන සංයොජනතා, ඉමෙහි ද්වීහිපි මෙත්තා දස්සිතා. ආපත්තිවුට්ඨානතාති සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාපනතා. වත්ථුං චොදෙත්වා සාරෙත්වා පටිඤ්ඤං ආරොපෙත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කම්මකරණං විනයපුරෙක්ඛාරතා නාම.

They speak making what is rootless into what is rooted; thus it is said, 'two roots.' In cases such as 'I will speak at the proper time,' one who speaks after having an opportunity made is called one who speaks at the proper time. One who reproves in places such as a ticket-hall, a gruel-hall, or a place for alms-gathering is called one who speaks at an improper time. One who speaks with the desire to raise one from a fault is called one who speaks beneficially. 'One with a different fault' (`dosantaro`) means one with a mind of hatred. 'In the fifteen qualities' refers to these fifteen: purity in bodily conduct, likewise in verbal conduct, a mind of loving-kindness toward fellow practitioners, being learned, being well-versed in both Pātimokkhas, and the five qualities stated in the passage beginning, 'I will speak at the proper time,' as well as compassion (`kāruññatā`), seeking the welfare of others (`hitesitā`), sympathy (`anukampatā`), raising from an offense (`āpattivuṭṭhānatā`), and giving precedence to the Vinaya (`vinayapurekkhāratā`). Therein, by `kāruññatā`, compassion (`karuṇā`) is shown. `Hitesitā` is the state of seeking what is beneficial. `Anukampatā` is the state of connecting one with that benefit; by these two, loving-kindness (`mettā`) is shown. `Āpattivuṭṭhānatā` is the state of establishing one in a pure state. Having reproved regarding the matter, having reminded, having brought about an acknowledgment, and performing a formal act according to the acknowledgment—this is called giving precedence to the Vinaya.

අධිකරණට්ඨෙනාති [Pg.289] අධිකාතබ්බට්ඨෙන, සමථෙහි වූපසමෙතබ්බට්ඨෙනාති අත්ථො. තං නානත්තං දස්සෙතුන්ති ඉධ අනධිප්පෙතම්පි අත්ථුද්ධාරවසෙන තං නානත්තං දස්සෙතුන්ති අධිප්පායො. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘සෙසානි අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තානී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.385-386). යං අධිකිච්චාතිආදිනා අධිකරණසද්දස්ස කම්මසාධනතා වුත්තා.

'By the meaning of `adhikaraṇa`' means by the meaning of what is to be dealt with and by the meaning of what is to be settled by means of settlements. 'To show that diversity'—the intention is this: to show that diversity by way of extracting the meaning, even of what is not intended here. For that very reason, it will be said: 'The remaining ones are stated by way of extracting the meaning.' By the passage beginning 'Regarding which...', the derivation of the word `adhikaraṇa` in the objective sense (`kammasādhana`) is stated.

ගාහන්ති ‘‘අසුකං චොදෙස්සාමී’’ති මනසා චොදනාකාරස්ස ගහණං. චෙතනන්ති ‘‘චොදෙස්සාමී’’ති උප්පන්නචිත්තබ්‍යාපාරසඞ්ඛාතං චිත්තකම්මං. අක්ඛන්තින්ති චුදිතකස්ස විපත්තිං දිස්වා උප්පන්නං කොධං අසහනං, තථා පවත්තං වා යං කිඤ්චි චිත්තචෙතසිකරාසිං. වොහාරන්ති චොදනාවසප්පවත්තවචනං. පණ්ණත්තින්ති චොදනාවසප්පවත්තං මනසා පරිකප්පිතං නාමපණ්ණත්තිං. අත්තාදානං ගහෙත්වාති චොදනං මනසා ගහෙත්වා. තං අධිකරණන්ති තං ගාහලක්ඛණං අධිකරණං. නිරුජ්ඣති චෙතනාය ඛණිකත්තා, සා ච සමථප්පත්තා හොතීති එවමෙත්ථ අනිට්ඨප්පසඞ්ගො වෙදිතබ්බො. එවං උපරිපි ‘‘තුණ්හී හොතී’’ති ඉමිනා වොහාරවචනස්ස නිරොධං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘තං අධිකරණං සමථප්පත්තං භවිස්සතී’’ති. ‘‘තස්මා පණ්ණත්ති අධිකරණ’’න්ති අට්ඨකථාසු කතසන්නිට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි තස්සාපි එකච්චෙහි පටික්ඛිත්තභාවං දස්සෙත්වා පුන තම්පි පටිසෙධෙත්වා අට්ඨකථාසු වුත්තපණ්ණත්තියා එව අධිකරණතං සමත්ථෙතුං ‘‘තං පනෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ තං පනෙතන්ති පණ්ණත්ති අධිකරණන්ති එතං ගහණං විරුජ්ඣතීති සම්බන්ධො. පාරාජිකාදිආපත්ති එකන්තඅකුසලසභාවා වා අබ්‍යාකතසභාවා වා හොතීති සඤ්ඤාය ‘‘මෙථුනධම්මපාරාජිකාපත්තී’’තිආදිකං සුත්තං පණ්ණත්තිඅධිකරණවාදෙන විරුජ්ඣතීති දස්සෙතුං උද්ධටං. තෙනාහ ‘‘න හි තෙ…පෙ… අච්චන්තඅකුසලත්තා’’තිආදි. තෙති අට්ඨකථාචරියා.

'Grasping' is the mental grasping of the mode of accusation with the thought, 'I will accuse so-and-so.' 'Intention' is the mental action, reckoned as the activity of the mind, that has arisen as, 'I will accuse.' 'Intolerance' is the anger and inability to endure that arises on seeing the ruin of the accused, or any aggregate of mind and mental factors that has so arisen. 'Verbal expression' is the speech that proceeds by way of accusation. 'Designation' is the name-designation, conceived by the mind, that proceeds by way of accusation. 'Having mentally taken up the accusation.' That legal issue is the one characterized by grasping. It ceases because of the momentariness of the intention, and that intention also becomes settled; thus, the undesirable consequence here should be understood. Likewise above, by 'he is silent,' the cessation of the verbal expression is shown. Therefore, he said, 'that legal issue will become settled.' Having shown the conclusion established in the commentaries, 'Therefore, a designation is a legal issue,' now, having shown that this too is rejected by some, and then having refuted that rejection as well, in order to establish that a legal issue is indeed the designation stated in the commentaries, he says, 'But this...' and so on. Therein, the connection is thus: this view that 'this designation is the legal issue' is contradicted. The Sutta passage 'the pārājika offense of sexual intercourse,' etc., is cited to show that it is contradicted by the view that a legal issue is a designation, based on the notion that offenses such as pārājika are either entirely unwholesome in nature or indeterminate in nature. Therefore, he said, 'For they... because of being entirely unwholesome,' etc. 'They' refers to the commentary teachers.

අමූලකඤ්චෙව තං අධිකරණන්ති එත්ථ අමූලකපාරාජිකමෙව අධිකරණ-සද්දෙන අධිප්පෙතන්ති දස්සෙතුං ‘‘යඤ්චෙත’’න්තිආදි වුත්තං. යස්මා පනාතිආදි පන ඉධාධිප්පෙතාය අමූලකපාරාජිකාපත්තියා එව පණ්ණත්තිභාවො යුජ්ජතීති දස්සෙතුං ආරද්ධං. තත්ථ යාය පණ්ණත්තියාති සභාවතො පරිසුද්ධෙපි පුග්ගලෙ ‘‘පාරාජිකො’’තිආදිනා චොදකෙන පවත්තිතං නාමපණ්ණත්තිං සන්ධාය වදති. පඤ්ඤත්තොති කථිතො. අධිකරණෙ පවත්තත්තාති අවිජ්ජමානෙපි [Pg.290] මනසා ආරොපිතමත්තෙ ආපත්තාධිකරණෙ වාචකභාවෙන පවත්තත්තා.

In the phrase 'And that legal issue is groundless,' here 'And this...' etc., is stated to show that by the term 'legal issue' only a groundless pārājika offense is intended. Moreover, 'Because…' etc., is begun to show that here the state of being a designation is appropriate only for the intended groundless pārājika offense. Therein, by 'by which designation,' he speaks referring to the name-designation such as 'pārājika' applied by the accuser even to a person who is pure by nature. 'Designated' means spoken. 'Because it proceeds in the legal issue' means because it proceeds as a term in the legal issue of the offense, which, though non-existent, is merely imputed by the mind.

එවං නාමපණ්ණත්තිවසෙන ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ ආපත්තාධිකරණස්ස පඤ්ඤත්තිභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්ථපණ්ණත්තිවසෙනාපි දස්සෙතුං ‘‘යස්මා වාය’’න්තිආදි වුත්තං. පඤ්ඤත්තිමත්තමෙවාති අවිජ්ජමානස්ස විජ්ජමානාකාරෙන මනසා ආරොපිතඅත්ථපණ්ණත්තිමත්තමෙවාති අත්ථො. තඤ්ච ඛො ඉධෙවාති තඤ්ච යථාවුත්තපරියායෙන පණ්ණත්තියා අධිකරණත්තං ඉධෙව ඉමස්මිං එව සික්ඛාපදෙ. එකෙති කෙචි. තං න යුත්තන්ති යං එකච්චෙහි අට්ඨකථාසු වුත්තං, අධිකරණස්ස පණ්ණත්තිභාවං නිසෙධෙත්වා කුසලාදිපරමත්ථභාවං සාධෙතුං ‘‘තං පනෙතං මෙථුනධම්මපාරාජිකාපත්තී’’තිආදිනා පපඤ්චතො දස්සිතො, තං න යුත්තන්ති අත්ථො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ආදිකම්මිකස්සා’’තිආදිනා, තෙන ච තස්මිං වාදෙ යදි ආපත්ති නාම අකුසලා වා අබ්‍යාකතා වා භවෙය්‍ය, කථං ආදිකම්මිකස්ස අනාපත්ති භවෙය්‍ය? තස්සාපි අකුසලාදීනං උප්පන්නත්තා භගවතො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිතො පට්ඨාය යාව ආපත්තීතිපි න සක්කා වත්තුං, මෙථුනාදීසු අකුසලාදීනං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිතො පුබ්බෙපි සමුප්පත්තිතො. තතො එව අනුපසම්පන්නානම්පි ආපත්තිප්පසඞ්ගො, ගිලානාදීනං උප්පන්නත්තා අනුපඤ්ඤත්තියාපි අනාපත්තිඅභාවප්පසඞ්ගො ච සියා. අථ මතං ‘‘න කෙවලං අකුසලාදි එව, අථ ඛො භගවතා පටික්ඛිත්තභාවං ජානන්තස්ස සමුප්පජ්ජමානා එව අකුසලාදයො ආපත්තී’’ති, තම්පි අසාරං, සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං අජානිත්වා වීතික්කමන්තස්ස මෙථුනාදීසු අනාපත්තිප්පසඞ්ගතො, අකුසලාදිසභාවාය ච ආපත්තියා එකපයොගාදීසු එකත්තාදිපි න සියා. න හි සකලම්පි දිවසං ඉත්ථිං කායතො අමොචෙත්වා ඵුසන්තස්ස එකමෙවාකුසලං උප්පජ්ජති, බහූ වා ඉත්ථියො ඵුසිත්වා අපගච්ඡන්තස්ස බහූනි, යෙනාපත්තියා එකත්තං, බහුත්තං වා සියාති එවමාදිකං අයුත්තිං සඞ්ගහෙත්වා දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං.

Having thus shown that the legal issue of an offense in this training rule is a matter of name-designation, now, in order to show it also as a matter of meaning-designation, 'Because…' and so on, is said. 'Merely a designation' means merely the meaning-designation of what is non-existent mentally superimposed as if it were existent. 'And that, indeed, here' means that the status of a legal issue as a designation, in the way described, is found right here in this very training rule. 'Some' means some teachers. 'That is not proper': The meaning is that what is stated by some teachers in the commentaries—denying that a legal issue is a designation and trying to establish it as an ultimate reality that is skillful, etc., as shown in detail with 'But this pārājika offense of sexual intercourse…' and so on—is not proper. Therein, he states the reason with 'of the first offender…' and so on. By this, in that debate, if an offense were by nature unwholesome or indeterminate, how could there be no offense for the first offender? For him, too, unwholesome states, etc., have arisen. It cannot be said that there is an offense only from the time the Blessed One laid down the training rule, because in matters of sexual intercourse, etc., unwholesome states, etc., arose even before the training rule was laid down. For that very reason, there would be the undesirable consequence of an offense even for the unordained, and for the sick, etc., there would be the undesirable consequence of the absence of a state of non-offense even with a supplementary allowance. Then there is the opinion: 'It is not merely unwholesome, etc.; rather, only the unwholesome states, etc., that arise for one who knows it has been prohibited by the Blessed One are an offense.' That, too, is baseless, because of the undesirable consequence of there being no offense in matters of sexual intercourse, etc., for one who transgresses without knowing the training rule. And if an offense had the nature of being unwholesome, etc., there would not be unity, etc., in a single act, etc. For it is not the case that for one who touches a woman for a whole day without releasing her from his body only one unwholesome state arises, or for one who touches many women and departs do many arise, by which there could be unity or multiplicity of the offense. It should be understood that such illogical consequences have been collectively shown.

තත්ථ වත්ථුඤ්චාති වීතික්කමො. තඤ්හි ආපත්තිසම්මුතිපඤ්ඤාපනස්ස ඔකාසට්ඨෙන ‘‘වත්ථූ’’ති වුච්චති. ගොත්තන්ති අදින්නාදානාදිතො බුද්ධිසද්දනිවත්තනට්ඨෙන පරිකප්පිතසාමඤ්ඤාකාරො ගොත්තං. නාමන්ති අවිජ්ජමානනාමපඤ්ඤත්ති. තස්ස පන පාරාජිකන්ති නාමස්ස අත්ථභූතා ආපත්ති අත්ථපඤ්ඤත්ති එවාති දට්ඨබ්බං[Pg.291]. යං පන ‘‘විවාදාධිකරණං සියා කුසල’’න්තිආදි (චූළව. 220; පරි. 303), ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසල’’න්තිආදි (චූළව. 222) ච සුත්තං තෙහි සමුද්ධටං, තම්පි න විවාදාදීනං කුසලාදිභාවස්ස පරියායදෙසිතත්තාති යං එත්ථ වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානාදිවණ්ණනාය සාරත්ථදීපනියං විරද්ධට්ඨානසොධනත්ථං විත්ථාරතො වුත්තන්ති තත්ථෙව තං ගහෙතබ්බං, සාරත්ථදීපනීකාරකස්ස අකුසලාදිරූපාව ආපත්තීති ලද්ධි, තෙනෙව සො ඉධාපි ‘‘තස්මා පණ්ණත්තිඅධිකරණන්ති අට්ඨකථාසු කතසන්නිට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි තම්පි න යුත්තන්ති දස්සෙතුං ‘තං පනෙත’න්තිආදිමාහා’’ති (සාරත්ථ. ටී. 2.385-386) එවං අත්තනො ලද්ධිං අට්ඨකථාචරියස්සපි ලද්ධිං කත්වා ගන්ථවිරොධම්පි අනොලොකෙත්වා දස්සෙසි. න හෙත්ථ බුද්ධඝොසාචරියො අට්ඨකථාවාදං අයුත්තන්ති දස්සෙතුං ‘‘තං පනෙත’’න්තිආදිමාරභි ‘‘පණ්ණත්තිමත්තමෙව ආපත්තාධිකරණන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති සයමෙව උපරි කථනතො, අථ ඛො දුල්ලද්ධිකානං එකච්චානං තත්ථ විප්පටිපත්තිං දස්සෙත්වා පුන තං පටිසෙධෙතුකාමො ආරභි, තෙනෙව අන්තෙ ‘‘එකෙ’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. විවාදාදීනං කුසලාදිකත්තෙ තංසමථානම්පි තබ්භාවො ආපජ්ජති පරමත්ථෙසු පණ්ණත්තියා සමථායොගාති ආහ ‘‘කුසලාදිසමථෙහී’’ති. පඤ්ඤත්තිසභාවානමෙව චතුන්නං අධිකරණානං සමථෙහි අධිකරණීයතා, න පන කුසලාදිපරමත්ථරූපානං තෙසං තෙසං ඛණිකතාය සයමෙව සමථප්පත්තිතොති හෙට්ඨා සමත්ථිතමත්ථං නිගමනවසෙන දස්සෙන්තෙන ‘‘ඉති ඉමිනා අධිකරණට්ඨෙනා’’ති වුත්තං, තස්ස යථාවුත්තනයෙන සමථෙහි අධිකරණීයතායාති අත්ථො. ‘‘ඉධෙකච්චො’’ති ඉමිනා ඉධාධිප්පෙතං විවාදං නිවත්තෙති.

Therein, 'and the basis' means the transgression. For it is called 'basis' because it provides the occasion for the conventional establishment of an offense. 'Lineage' is the general form conceived for the purpose of turning the mind and words away from theft and so on. 'Name' is the name-designation of what is non-existent. But it should be understood that the offense that is the meaning of the name 'pārājika' is itself a meaning-designation. As for the sutta passages 'A legal issue of dispute might be wholesome…' and 'A legal issue of an offense might be unwholesome…' and so on, cited by them, that too is because the wholesome nature, etc., of disputes, etc., is taught figuratively. Whatever should be said on this has been stated in detail below in the commentary on the origin of the first pārājika in the Sāratthadīpanī for the purpose of resolving contradictions. It should be taken from there. The author of the Sāratthadīpanī holds the view that an offense is of the nature of the unwholesome, etc. For that very reason, here too, having shown the conclusion made in the commentaries, 'Therefore, a legal issue is a designation,' he then says, 'But that is not proper…' and so on, presenting his own view as if it were the view of the commentary teacher, disregarding the textual contradiction. For the venerable Buddhaghosa did not begin with 'But this…' to show that the commentary's view was improper—since he himself states above, 'it should be understood that a legal issue of an offense is merely a designation'—but rather, he began with the wish to show the wrong view of some who hold a bad view and then to refute it. For that reason, it should be understood that 'some' is said at the end. If disputes, etc., were wholesome, etc., their settlements too would take on that nature. Since settlement by designation is not applicable to ultimate realities, he says 'by the settlements of the wholesome, etc.' It is the four legal issues, which are of the nature of designations, that are subject to settlement by settlements, not those which have the form of ultimate realities like the wholesome, etc., since those are settled by their own momentariness. Thus, stating as a conclusion the meaning established below, he said, 'Thus, by this nature of being a legal issue.' The meaning is: because of their being subject to settlement by settlements in the way stated. By 'Here, a certain one,' he sets aside the dispute that is not intended here.

අනුවාදොති විපත්තීහි උපවදනා චෙව චොදනා ච. තත්ථ උපවදනා නාම ගරහා, අක්කොසො ච. පඤ්චපීති මාතිකාපරියාපන්නාපත්තියො සන්ධාය වුත්තං. කිච්චයතාති කත්තබ්බතා. සපදානුක්කමනිද්දෙසස්සාති එත්ථ පදානුක්කමනිද්දෙසොති පදභාජනං වුච්චති, තෙන සහිතස්ස සික්ඛාපදස්සාති අත්ථො.

'Consequent blame' (anuvāda) means both censuring and accusing on account of failures. Therein, censuring (upavadanā) means reproach and abuse. 'The five' is said with reference to the offenses included in the matrix (mātikā). 'Being a duty' (kiccayatā) means the state of what ought to be done. 'Of that with the word-by-word explanation' (sapadānukkamaniddesassa): here, 'word-by-word explanation' (padānukkamaniddesa) is called the analysis of terms (padabhājana); the meaning is 'of the training rule together with that.'

387. අස්සාති කත්තුඅත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘එතෙන චොදකෙනා’’තිආදි. දිට්ඨමූලකෙ පනාති ‘‘දිට්ඨස්ස හොති පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තො’’තිආදි [Pg.292] (පාරා. 387) පාළිවාරං සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ ඉත්ථියා සද්ධිං රහොනිසජ්ජාදිදස්සනමත්තවසෙන පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තො පුග්ගලො තෙන දිට්ඨො, න පන මග්ගෙන මග්ගප්පටිපාදනාදිදස්සනවසෙන. යදි හි තෙන සො තථා දිට්ඨො භවෙය්‍ය, අසුද්ධසඤ්ඤී එවායං තස්මිං පුග්ගලෙ සියා, අසුද්ධසඤ්ඤාය ච සුද්ධං වා අසුද්ධං වා චොදෙන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො න සියා ‘‘අනාපත්ති සුද්ධෙ අසුද්ධදිට්ඨිස්ස, අසුද්ධෙ අසුද්ධදිට්ඨිස්සා’’තිආදිවචනතො (පාරා. 390). තස්මා ඉත්ථියා සද්ධිං රහොනිසජ්ජාදිමත්තමෙව දිස්වාපි ‘‘සද්ධො කුලපුත්තො, නායං පාරාජිකං ආපජ්ජතී’’ති තස්මිං සුද්ධසඤ්ඤිස්ස වා වෙමතිකස්ස වා ‘‘සුතො මයා පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තො’’තිආදිනා නියමෙත්වා චොදෙන්තස්සෙව සඞ්ඝාදිසෙසො, න අසුද්ධසඤ්ඤිස්ස, තස්ස පන දිට්ඨං සුතන්ති මුසාවාදාදිපච්චයා ලහුකාපත්ති එවාති වෙදිතබ්බං. යදි පන සො තස්මිං සුද්ධදිට්ඨිචාවනාධිප්පායොපි දිට්ඨං රහොනිසජ්ජාදිමත්තමෙව වදති, අදිට්ඨං පන මග්ගෙනමග්ගප්පටිපාදනාදිපාරාජිකවත්ථුං වා ‘‘අස්සමණොසී’’තිආදිකං වා න වදති, තස්ස අනාපත්ති. අධිකං වදන්තස්ස පන ආපත්තියෙව ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨ’’න්ති (පාරා. 386-387) වුත්තත්තා. යො පන දිට්ඨෙන රහොනිසජ්ජාදිනා පඨමපාරාජිකෙන අසුද්ධසඤ්ඤී හුත්වා චාවනාධිප්පායො අදින්නාදානං අජ්ඣාපජ්ජන්තො ‘‘දිට්ඨො’’ති වා ‘‘සුතො’’ති වා ආදිං වදති, තස්සාපි න සඞ්ඝාදිසෙසො අසුද්ධෙ අසුද්ධදිට්ඨිතායාති කෙචි වදන්ති. අඤ්ඤෙ පන ‘‘යෙන පාරාජිකෙන චොදෙති, තෙන සුද්ධසඤ්ඤාභාවා ආපත්තියෙවා’’ති වදන්ති, ඉදං යුත්තං. තථා හි වුත්තං මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. දුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘යෙන පාරාජිකෙන චොදෙති, තං ‘අයං අනජ්ඣාපන්නො’ති ඤත්වා චාවනාධිප්පායෙන…පෙ… සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති. ඉමිනා නයෙන සුතාදිමූලකෙසුපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤත්‍ර ආගතෙසූති ඔමසවාදාදීසු ආගතෙසු. අවස්සුතොති තීහිපි ද්වාරෙහි පාරාජිකවත්ථුභූතදුච්චරිතානුවස්සනෙන තින්තො. කසම්බුජාතොති කචවරභූතො, නිස්සාරොති අත්ථො.

387. The word `assa` is a genitive in the agentive sense; therefore, he said 'by this accuser,' etc. Regarding 'based on what was seen,' this is said with reference to the Pāli passage: 'One who has seen him committing a pārājika offense,' etc. There, a person committing a pārājika offense is seen by him merely by way of seeing him sitting in a secluded place with a woman, etc., but not by way of seeing the penetration of the path with the path. For if he had been seen by him in that way, this one would have only a perception of impurity regarding that person; and for one with a perception of impurity who accuses someone pure or impure, there would be no saṅghādisesa offense, because of the statement: 'There is no offense for one who perceives the pure as impure, or for one who perceives the impure as impure,' etc. Therefore, having seen only the mere sitting in a secluded place with a woman, etc., for one who has a perception of purity regarding him—thinking, 'He is a faithful clansman, he would not commit a pārājika'—or for one who is doubtful, who then accuses him, specifying, 'I have heard he was committing a pārājika offense,' etc., there is a saṅghādisesa offense. But not for one with a perception of impurity; for that one, however, for saying 'I saw' or 'I heard,' it should be understood that there is only a light offense on account of false speech, etc. But if he, while having a perception of purity regarding that person and also the intention of making him fall, speaks only of what he has seen—the mere sitting in a secluded place, etc.—but does not speak of what he has not seen—the pārājika matter of the penetration of the path with the path, etc.—or say things like, 'You are no recluse,' then there is no offense for him. But for one who says more, there is indeed an offense, because it is said: 'What was not seen as seen.' Some say that for one who, having a perception of impurity because of seeing the first pārājika offense of sitting in a secluded place, etc., with the intention of making him fall, says of someone committing the offense of taking what is not given, 'He was seen,' or 'He was heard,' etc., there is also no saṅghādisesa offense because he perceives the impure as impure. But others say: 'Because there is no perception of impurity with regard to the pārājika offense with which he accuses, there is indeed an offense.' This is correct. For so it is said in the commentary on the Mātikā: 'Regarding the pārājika offense with which one accuses him, knowing of him, "This one has not committed it," if with the intention of making him fall... (etc.)... it is a saṅghādisesa offense.' The decision in cases based on what was heard, etc., should be understood in this way. 'Except in cases that have come up' means in cases of contemptuous speech, etc., that have come up. 'Lustful' means saturated through the three doors by the downpour of misconduct that is the ground for a pārājika offense. 'Become like rubbish' means become like refuse; the meaning is 'worthless.'

කොණ්ඨොති චොරො, දුස්සීලොති අත්ථො. ජෙට්ඨබ්බතිකොති කාළකණ්ණිදෙවීවතෙ නියුත්තො තිත්ථියොති වදති, සා කිර කාළකණ්ණිසිරිදෙවියා ජෙට්ඨාති වුත්තා. යදග්ගෙනාති යෙන කාරණෙන, යත්තකෙනාති අත්ථො[Pg.293]. තදග්ගෙනාති එත්ථාපි එසෙව නයො. නො කප්පෙතීතිආදි වෙමතිකභාවදීපනත්ථමෙව වුත්තන්ති මහාපදුමත්ථෙරස්ස අධිප්පායො.

'Thief' (koṇṭho) means a thief; the meaning is 'immoral.' 'One who observes the vow of the eldest' (jeṭṭhabbatiko) refers to a sectarian engaged in the vow of the goddess Kāḷakaṇṇī; she, it is said, is called the elder sister of the goddess Siridevī. 'For which reason' (yadaggena) means for what reason; the meaning is 'to what extent.' The same method applies here to 'for that reason' (tadaggena). 'He does not contrive,' etc., is said merely for the purpose of indicating a state of doubt; such is the intention of the Elder Mahāpaduma.

389. එත්ථාති චොදනායං. තජ්ජනීයාදිකම්මං කරිස්සාමීතිආපත්තියා චොදෙන්තස්ස අධිප්පායො කම්මාධිප්පායො නාම. පරිවාසදානාදික්කමෙන ආපත්තිතො වුට්ඨාපෙතුං ආපත්තියා චොදෙන්තස්ස අධිප්පායො වුට්ඨානාධිප්පායො. උපොසථං, පවාරණං වා සඞ්ඝෙ කාතුං අදානත්ථාය ආපත්තියා චොදයතො අධිප්පායො උපොසථපවාරණට්ඨපනාධිප්පායො. අසම්මුඛා…පෙ… දුක්කටන්ති අනුද්ධංසෙන්තස්සපි අක්කොසන්තස්සපි දුක්කටං.

389. 'Here' means in the case of an accusation. The intention of one who accuses of an offense thinking, 'I will carry out a formal act of censure, etc.,' is called the intention for a formal act. The intention of one who accuses of an offense in order to raise him from the offense by the procedure of granting probation, etc., is the intention for rehabilitation. The intention of one who accuses of an offense for the purpose of not allowing the Uposatha or Pavāraṇā to be done in the Saṅgha is the intention to suspend the Uposatha and Pavāraṇā. 'Not in the presence... (etc.)... an offense of wrong-doing' means there is an offense of wrong-doing for one who censures and for one who reviles.

සබ්බත්ථෙවාති සබ්බාසු අට්ඨකථාසු. උපොසථපවාරණානං ඤත්තිකම්මභාවතො ඤත්තියා වත්තමානාය එව උපොසථපවාරණට්ඨපනං හොති, න නිට්ඨිතාය, සා ච ය්‍ය-කාරෙ පත්තෙ නිට්ඨිතා නාම හොතීති ආහ ‘‘ය්‍ය-කාරෙ පත්තෙ න ලබ්භතී’’ති.

'Everywhere' means in all the commentaries. The suspension of the Uposatha and Pavāraṇā occurs only while the motion is proceeding, not when it is concluded. And that motion is called concluded when it reaches the letter 'yya'; therefore, he says, 'It is not allowable when the letter 'yya' is reached.'

අනුපාසකොති උපාසකොපි සො භික්ඛු න හොති සරණගමනස්සාපි පටිප්පස්සද්ධත්තාති වදන්ති. ‘‘අනොදිස්ස ධම්මං කථෙන්තස්සා’’ති ඉමිනා ඔදිස්ස කථෙන්තෙන ඔකාසං කාරෙතබ්බන්ති දස්සෙති. ආපත්තිං දෙසෙත්වාති ඔකාසාකාරාපනාපත්තිං දෙසෙත්වා. යං චොදෙති, තස්ස උපසම්පන්නොති සඞ්ඛ්‍යුපගමනං, තස්මිං සුද්ධසඤ්ඤිතා වෙමතිකතා වා, යෙන පාරාජිකෙන චොදෙති, තස්ස දිට්ඨාදිවසෙන අමූලකතා, චාවනාධිප්පායෙන ‘‘ත්වං පාරාජිකො’’තිආදිනා නියමෙත්වා සම්මුඛා චොදනා චොදාපනා, තස්ස තඞ්ඛණවිජානනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

'Not a lay follower' (anupāsako): they say that bhikkhu is not even a lay follower because his going for refuge has subsided. By 'for one who teaches the Dhamma without specifying,' he shows that one who teaches by specifying should have an opportunity made. 'Having confessed the offense' means having confessed the offense of not having an opportunity made. These are the five factors here: (1) the one who is accused being counted as fully ordained; (2) having a perception of purity or being doubtful about him; (3) the groundlessness, by way of seeing etc., of the pārājika offense with which one accuses him; (4) accusing or instigating an accusation in his presence with the intention of making him fall, specifying, 'You have committed a pārājika,' etc.; and (5) his knowing it at that moment.

පඨමදුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the First Training Rule on Malicious Accusation is finished.

9. දුතියදුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා

9. The Explanation of the Second Training Rule Concerning Malice

391. නවමෙ මෙත්තියං භික්ඛුනින්ති ලිඞ්ගනාසනාය නාසිතායපි තස්සා භූතපුබ්බවොහාරං ගහෙත්වා වුත්තං. අඤ්ඤභාගස්සාති ථෙරස්ස මනුස්සජාතිභික්ඛුභාවතො අඤ්ඤස්ස තිරච්ඡානජාතිඡගලකභාවසඞ්ඛාතස්ස කොට්ඨාසස්ස. ඉදන්ති සාමඤ්ඤතො නපුංසකලිඞ්ගෙන වුත්තං, අයං [Pg.294] ඡගලකොති අත්ථො. අඤ්ඤභාගොති යථාවුත්තතිරච්ඡානජාතිඡගලකභාවසඞ්ඛාතො අඤ්ඤො කොට්ඨාසො, අඤ්ඤභාගස්ස ඉදන්ති අඤ්ඤභාගියන්ති පඨමවිග්ගහස්ස අත්ථො, අඤ්ඤභාගමත්ථීති දුතියවිග්ගහස්ස, ද්වීහිපි ඡගලකොව වුත්තො. ඉදානි ද්වීහිපි විග්ගහෙහි වුත්තමෙවත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘යො හි සො’’තිආදිමාහ. තත්ථ යො හි සො ඡගලකො වුත්තො, සො අඤ්ඤස්ස භාගස්ස හොතීති ච අඤ්ඤභාගියසඞ්ඛ්‍යං ලභතීති ච යොජනා. දුතියවිග්ගහස්ස අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සො වා’’තිආදි වුත්තං. අධිකරණන්ති වෙදිතබ්බොති එත්ථාපි යො හි සො ‘‘දබ්බො මල්ලපුත්තො නාමා’’ති ඡගලකො වුත්තො, සොති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තඤ්හි සන්ධායාති ‘‘දබ්බො’’ති නාමකරණස්ස අධිට්ඨානභූතං ඡගලකං සන්ධාය. තෙ භික්ඛූති තෙ අනුයුඤ්ජන්තා භික්ඛූ. ආපත්තියාපි පුග්ගලාධිට්ඨානත්තා ‘‘පුග්ගලානංයෙව ලෙසා’’ති වුත්තං.

391. In the ninth rule, concerning 'the bhikkhunī Mettiyā': this was said by taking up her former designation, even though she had been expelled by means of the expulsion for a change of sex. 'Of another portion' means: of the portion designated as the state of being a male goat of animal birth, which is other than the elder’s state of being a bhikkhu of human birth. 'This': spoken generally in the neuter gender, the meaning is 'this male goat.' 'Another portion' means: another portion, designated as the state of being a male goat of animal birth, as has been said. The meaning of the first analysis is `aññabhāgiyaṃ`, 'pertaining to another portion'; the meaning of the second analysis is 'it has another portion.' By both, only the male goat is spoken of. Now, wishing to show in detail the meaning stated by both analyses, he said, 'For that which...' etc. Therein, the connection is: 'the male goat that was spoken of belongs to another portion' and 'it obtains the designation "pertaining to another portion" (`aññabhāgiya`).' To show the meaning of the second analysis, 'Or that...' etc., was said. Also in the phrase 'is to be known as the matter for decision,' it should be connected by bringing in 'that male goat which was spoken of as "Dabba the Mallian prince".' 'With reference to that' means: with reference to the male goat that was the basis for the naming 'Dabba.' 'Those bhikkhus' means: those questioning bhikkhus. Because an offense also has a person as its basis, it was said, 'it is indeed a trifle concerning individuals.'

393. යා ච සා අවසානෙ…පෙ… චොදනා වුත්තාති ‘‘භික්ඛු සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො හොති සඞ්ඝාදිසෙසෙ සඞ්ඝාදිසෙසදිට්ඨි හොති, තඤ්චෙ පාරාජිකෙන චොදෙතී’’තිආදිං (පාරා. 407) චොදනාභෙදං සන්ධාය වදති. සත්තන්නම්පි ආපත්තීනං පච්චෙකං පාරාජිකත්තාදිසාමඤ්ඤෙපි මෙථුනාදින්නාදානාදිවත්ථුතො, රාගදොසත්තාදිසභාවතො ච විසභාගතාපි අත්ථීති ආහ ‘‘යස්මා පන…පෙ… න හොතී’’ති.

393. And that accusation which was stated at the end...: he speaks with reference to the distinction in accusations, such as: 'a bhikkhu is seen committing a Saṅghādisesa offense and has the perception that it is a Saṅghādisesa, but if one accuses him of a Pārājika...' etc. Therefore, it was said, 'Because... it is not,' since although each of the seven kinds of offenses has the commonality of being a Pārājika, etc., there is also dissimilarity in regard to the basis—such as sexual intercourse, theft, etc.—and in regard to nature—such as lust, hatred, etc.

වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘සභාගවිසභාගවත්ථුතො’’තිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 2.393) වුත්තනයෙන. කම්මලක්ඛණං, තංමනසිකාරො ච අවිපන්නකම්මස්ස නිමිත්තතො ඵලූපචාරෙන කම්මන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘තං නිස්සාය උප්පජ්ජනතො’’ති. පරිවාසාදිං නිස්සාය මානත්තාදීනං උප්පජ්ජනතො ‘‘පුරිමං පුරිම’’න්තිආදි වුත්තං.

'By the method already stated' means by the method stated beginning with 'in regard to similar and dissimilar bases.' The characteristic of the kamma and the attention to it are called 'kamma' by metaphorical extension from the result, because they are a cause of uncorrupted kamma; therefore, he said, 'because of arising dependent on that.' 'The preceding, the preceding,' etc., was said because of the arising of mānatta and so on dependent on parivāsa and so on.

395. සවත්ථුකං කත්වාති පුග්ගලාධිට්ඨානං කත්වා. දීඝාදිනොති දීඝරස්සාදිලිඞ්ගස්ස. දිට්ඨාදිනොති දිට්ඨපුබ්බාදිනො.

395. 'Having made it have a basis' means having made a person the basis. 'Of long, etc.' means of the characteristic, such as long, short, etc. 'Of seen, etc.' means of 'having been seen before,' etc.

408. එවං තථාසඤ්ඤීති අඤ්ඤස්ස මෙථුනාදිකිරියං දිස්වා ‘‘අයං සො’’ති එවං තථාසඤ්ඤී. අඞ්ගානි පඨමදුට්ඨදොසෙ වුත්තසදිසානි, ඉධ පන කිඤ්චිදෙසං ලෙසමත්තං උපාදියනා අධිකා.

408. 'Thus perceiving it as such' means: having seen another's act of sexual intercourse, etc., one perceives it as such, thinking, 'This is he.' The factors are similar to those stated in the first training rule concerning malice, but here the taking up of some trifle, a mere pretext, is additional.

දුතියදුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Second Training Rule Concerning Malice is finished.

10. පඨමසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා

10. Commentary on the First Training Rule Concerning Schism in the Sangha

410. දසමෙ [Pg.295] බහූනන්ති දුබ්බලතාය අරඤ්ඤාදිසෙවාය චිත්තං සමාහිතං කාතුං අසක්කොන්තානං. දුක්ඛස්සන්තකිරියාය තස්මිං අත්තභාවෙ බුද්ධවචනග්ගහණධාරණාදිසඞ්ඛාතං බ්‍යඤ්ජනපදමෙව පරමං අස්ස, න මග්ගලාභොති පදපරමො. අභිසම්භුණිත්වාති නිප්ඵාදෙත්වා. ධම්මතො අපෙතං උද්ධම්මං. පටික්ඛිත්තමෙවාති ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බ’’න්ති (මහාව. 204) වචනතො වුත්තං, ඉදමෙව වචනං සන්ධාය පාළියම්පි ‘‘අට්ඨ මාසෙ’’තිආදි (පාරා. 409) වුත්තං.

410. In the tenth rule, 'of many' means of those who, because of weakness, are unable to concentrate their minds by resorting to the forest and so on. 'One for whom the word is the highest' (padaparamo): for making an end of suffering in that very existence, the letter and the word—designated as grasping and retaining the Buddha's utterance, etc.—is the highest for him; he does not attain the path. 'Having been able to' (abhisambhuṇitvā) means having accomplished. 'Not-Dhamma' (uddhamma) is what is devoid of Dhamma. 'It is indeed rejected': this was said in accordance with the statement, 'Bhikkhus, one should not enter the Rains without a lodging.' With reference to this very statement, in the Pāḷi too it is said, 'for eight months,' etc.

තීහි කොටීහීති අසුද්ධමූලෙහි. එත්ථ ච භික්ඛූනං චතූසු කුලෙසු පක්කපිණ්ඩියාලොපභොජනනිස්සිතතාය, මච්ඡමංසභොජනවිරහිතස්ස ච කුලස්ස දුල්ලභතාය තත්ථ ලද්ධෙසු භත්තබ්‍යඤ්ජනෙසු මච්ඡමංසසංසග්ගසඞ්කාය, දුන්නිවාරණතාය ච භික්ඛූනං සරීරයාපනම්පි න සියාති භගවතා මච්ඡමංසං සබ්බථා අප්පටික්ඛිපිත්වා තීහි කොටීහි අපරිසුද්ධමෙව පටික්ඛිත්තං. යදි හි තං භගවා සබ්බථා පටික්ඛිපෙය්‍ය, භික්ඛූ මරමානාපි මච්ඡාදිසංසග්ගසඞ්කිතං භත්තං න භුඤ්ජෙය්‍යුං, තතො තණ්ඩුලධඤ්ඤාදිං පටිග්ගහෙත්වා නිදහිත්වා සයං පචිත්වා භුඤ්ජිතුං තදුපකරණභූතං දාසිදාසං, උදුක්ඛලමුසලාදිකඤ්ච භික්ඛූනං පත්තාදි විය අවස්සං ගහෙතුං අනුජානිතබ්බං සියාති තිත්ථියානං විය ගහට්ඨාවාසො එව සියා, න භික්ඛුආවාසොති වෙදිතබ්බං. ජාලං මච්ඡබන්ධනං. වාගුරා මිගබන්ධනී. කප්පතීති යදි තෙසං වචනෙන සඞ්කා න වත්තති, වට්ටති, න තං වචනං ලෙසකප්පං කාතුං වට්ටති. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘යත්ථ ච නිබ්බෙමතිකො හොති, තං සබ්බං කප්පතී’’ති.

'By three points' means with impure grounds. Here, because bhikkhus depend on eating morsels of cooked almsfood from the four families, and because a family that abstains from eating fish and meat is rare, and because when cooked food and curry are obtained there, there is suspicion of contact with fish and meat, and this is difficult to prevent, the bhikkhus might not even be able to maintain their bodies. Therefore, the Blessed One did not prohibit fish and meat in every way, but rejected only what is impure on three points. For if the Blessed One had prohibited it in every way, bhikkhus, even if dying, would not eat food suspected of contact with fish, etc. Then they would have to accept rice, grain, etc., store it, cook it themselves, and eat it. For that, it would have to be permitted for them to have male and female servants as helpers and a mortar, pestle, etc. It should be understood that this would be a householder's dwelling like that of the sectarians, not a bhikkhu's dwelling. A net (jāla) is for binding fish. A snare (vāgurā) is for binding wild animals. 'It is allowable' (kappati): if suspicion ceases by their words, it is allowable; it is not proper to make those words a pretext. For that reason he will say: 'And where one is free from doubt, all that is allowable.'

පවත්තමංසන්ති ආපණාදීසු පවත්තං වික්කායිකං මතමංසං. භික්ඛූනංයෙව අත්ථාය අකතන්ති එත්ථ අට්ඨානප්පයුත්තො එව-සද්දො, භික්ඛූනං අත්ථාය අකතමෙවාති සම්බන්ධිතබ්බං, තස්මා භික්ඛූනඤ්ච මඞ්ගලාදීනඤ්චාති මිස්සෙත්වා කතම්පි න වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. කෙචි පන යථාඨිතවසෙන අවධාරණං ගහෙත්වා ‘‘වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං න සුන්දරං. ‘‘වත්ත’’න්ති ඉමිනා ආපත්ති නත්ථීති දස්සෙති.

'Available meat' (pavatta-maṃsa) means meat from a dead animal that is available for sale in shops and so on. In 'not made only for the benefit of bhikkhus': here the particle 'eva' is used in the wrong place; it should be connected as 'only what is not made for the benefit of bhikkhus.' Therefore, it should be understood that even if it is made for a mixed purpose—for bhikkhus and for auspicious ceremonies, etc.—it is not allowable. But some, taking the emphasis as it stands, say, 'It is allowable,' but that is not good. By 'allowable' (vatta), he shows that there is no offense.

කප්පන්ති අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පං, ‘‘ආයුකප්ප’’න්තිපි (සාරත්ථ. ටී. 2.410) කෙචි. මහාකප්පස්ස හි චතුත්ථභාගො අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පො, තතො වීසතිමො භාගො සඞ්ඝභෙදකස්ස [Pg.296] ආයුකප්පන්ති වදන්ති, තං අට්ඨකථාසු කප්පට්ඨකථාය න සමෙති ‘‘කප්පවිනාසෙ එව මුච්චතී’’තිආදි (විභ. අට්ඨ. 809) වචනතො. බ්‍රහ්මං පුඤ්ඤන්ති සෙට්ඨං පුඤ්ඤං. කප්පං සග්ගම්හීති එත්ථ පටිසන්ධිපරම්පරාය කප්පට්ඨතා වෙදිතබ්බා.

‘For an aeon’ means for an incalculable aeon; some also say ‘for a life-aeon.’ For a quarter of a great aeon is an incalculable aeon; a twentieth part of that, they say, is the life-aeon for one who creates a schism. This does not agree with the explanation in the commentaries about remaining for an aeon, in accordance with the statement, ‘He is released only at the destruction of the aeon,’ etc. ‘Brahma merit’ means supreme merit. ‘For an aeon in heaven’: here, remaining for an aeon should be understood as a succession of rebirth-linkings.

411. ලද්ධිනානාසංවාසකෙනාති උක්ඛිත්තානුවත්තකභාවෙන භාවප්පධානත්තා නිද්දෙසස්ස. කම්මනානාසංවාසකෙනාති උක්ඛිත්තභාවෙන. ‘‘භෙදාය පරක්කමෙය්‍යා’’ති විසුං වුත්තත්තා භෙදනසංවත්තනිකස්ස අධිකරණස්ස සමාදාය පග්ගණ්හනතො පුබ්බෙපි පක්ඛපරියෙසනාදිවසෙන සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තස්ස සමනුභාසනකම්මං කාතුං වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. යොපි චායං සඞ්ඝභෙදො හොතීති සම්බන්ධො.

411. ‘By being of dissimilar communion in view’ means by the state of being a follower of one who has been suspended, because the designation emphasizes the state. ‘By being of dissimilar communion in act’ means by the state of being suspended. Because ‘he might strive for schism’ is stated separately, it should be understood that it is proper to perform the act of repeated admonition for one who is striving for schism in the Saṅgha by way of seeking a faction, etc., even before he has taken up and championed a legal question that leads to schism. The connection is: ‘And this schism in the Saṅgha occurs...’

කම්මෙනාති අපලොකනාදිනා. උද්දෙසෙනාති පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙන. වොහාරෙනාති තාහි තාහි උපපත්තීහි ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදිනා (අ. නි. 3.10-39, 42; චූළව. 352) වොහාරෙන, පරෙසං පඤ්ඤාපනෙනාති අත්ථො. අනුසාවනායාති අත්තනො ලද්ධියා ගහණත්ථමෙව අනු පුනප්පුනං කණ්ණමූලෙ මන්තසාවනාය, කථනෙනාති අත්ථො. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුසාවනාය තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අත්තනො පක්ඛෙ පවිට්ඨභාවස්ස සඤ්ඤාණත්ථං ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන. එත්ථ ච කම්මමෙව, උද්දෙසො වා සඞ්ඝභෙදෙ පධානං කාරණං, වොහාරාදයො පන සඞ්ඝභෙදස්ස පුබ්බභාගාති වෙදිතබ්බා. අබ්භුස්සිතන්ති අබ්භුග්ගතං. අච්ඡෙය්‍යාති විහරෙය්‍ය.

‘By an act’: by a proclamation, etc. ‘By a recitation’: by the recitation of the Pātimokkha. ‘By expression’: by expression with these and those arguments, such as ‘what is not Dhamma is Dhamma,’ etc.; the meaning is by making it known to others. ‘By announcement’: by repeatedly making them hear counsel at the root of the ear, again and again, just for the purpose of getting them to accept one's own view; the meaning is by telling. ‘By the taking of voting tickets’: having thus supported their minds by announcement, by the taking of voting tickets with the words, ‘Take this ticket,’ as a sign of their having entered one's own faction. And here, the act itself or the recitation is the principal cause in a schism of the Saṅgha, but expression and the others should be understood as the preliminary parts of a schism. ‘Raised high’ (abbhussitaṃ): arisen. ‘He would stay’ (accheyya): he would dwell.

‘‘ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති (විසුද්ධි. 1.42; පාරා. අට්ඨ. 1.45) වචනතො ආපත්තිභයෙන ආරොචනං ලජ්ජීනං එව භාරොති ආහ ‘‘ලජ්ජීහි භික්ඛූහී’’ති, අලජ්ජිස්සපි අනාරොචෙන්තස්ස ආපත්තියෙව. අප්පටිනිස්සජ්ජතො දුක්කටන්ති විසුං විසුං වදන්තානං ගණනාය දුක්කටං. පහොන්තෙනාති ගන්තුං සමත්ථෙන, ඉච්ඡන්තෙනාති අත්ථො. ආපත්ති පන අඩ්ඪයොජනබ්භන්තරෙනෙව අගිලානස්ස වසෙන වෙදිතබ්බා.

In accordance with the statement, ‘A conscientious one will protect himself,’ he says, ‘by conscientious bhikkhus,’ because reporting out of fear of an offense is the burden of the conscientious only. For a shameless one who does not report, there is still an offense. ‘A dukkaṭa for not relinquishing’: a dukkaṭa offense is reckoned for each one who speaks separately. ‘By one who is able’ means by one who is able to go; the meaning is ‘by one who wishes to.’ The offense, however, should be understood as applying to one who is not ill only within a distance of half a yojana.

416. ඤත්තියාදීහි දුක්කටාදිසබ්භාවං සන්ධාය ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසෙන අනාපත්තී’’ති වුත්තං. අස්සාති දෙවදත්තස්ස. අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ සමනුභාසනකම්මස්සෙව අභාවතො ‘‘න හි පඤ්ඤත්තං සික්ඛාපදං වීතික්කමන්තස්සා’’ති වුත්තං. සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්තෙනෙව හි සමනුභාසනකම්මං අනුඤ්ඤාතං. උද්දිස්ස අනුඤ්ඤාතතොති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, රොමන්ථකස්ස රොමන්ථන’’න්තිආදිං [Pg.297] (චූළව. 273) උද්දිස්සානුඤ්ඤාතං සන්ධාය වදති. අනාපත්තියන්ති අනාපත්තිවාරෙ. ආපත්තිං රොපෙතබ්බොති සමනුභාසනාය පාචිත්තියආපත්තිං රොපෙතබ්බො. ආපත්තියෙව න ජාතාති සඞ්ඝාදිසෙසාපත්ති න ජාතා එව.

416. With reference to the existence of a dukkaṭa offense and so on by means of a formal act and so on, it is said, ‘There is no offense of Saṅghādisesa.’ ‘Assāti’ refers to Devadatta. Since there is no act of admonition when a training rule has not been laid down, it is stated, ‘for it is not for one who transgresses a laid down training rule.’ For the act of admonition is permitted only by laying down a training rule. ‘Uddissa anuññātatoti’ is said with reference to a specific permission, such as, ‘Monks, I allow the chewing of cud for one who chews cud.’ ‘Anāpattiyanti’ means in the section on no offense. ‘Āpattiṃ ropetabboti’ means a Pācittiya offense should be charged by the admonition. ‘Āpattiyeva na jātāti’ means a Saṅghādisesa offense has not arisen at all.

‘‘න පටිනිස්සජ්ජාමී’’ති සඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං. සචිත්තකන්ති ‘‘න පටිනිස්සජ්ජාමී’’ති ජානනචිත්තෙන සචිත්තකං. යො විසඤ්ඤී වා භීතො වා වික්ඛිත්තො වා ‘‘පටිනිස්සජ්ජිතබ්බ’’න්තිපි, ‘‘කම්මං කරිස්සතී’’ති වා න ජානාති, තස්ස අනාපත්ති. භෙදාය පරක්කමනං, ධම්මකම්මෙන සමනුභාසනං, කම්මවාචාපරියොසානං, න පටිනිස්සජ්ජාමීති චිත්තෙන අප්පටිනිස්සජ්ජනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

‘Saññāvimokkhaṃ’ is release due to the absence of the perception, ‘I will not relinquish.’ ‘Sacittakaṃ’ means with a mind knowing, ‘I will not relinquish.’ For one who is senseless, or frightened, or distracted—not knowing, ‘It should be relinquished,’ or ‘The Saṅgha will perform the act’—there is no offense. The four factors here are: striving for schism, admonition by a legal act, conclusion of the formal act text, and the non-relinquishing with the thought, ‘I will not relinquish.’

පඨමසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the first training rule on causing schism in the Saṅgha is concluded.

11. දුතියසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා

11. Explanation of the Second Training Rule on Causing Schism in the Saṅgha

418. එකාදසමෙ යස්මා උබ්බාහිකාදිසම්මුතිකම්මං බහූනම්පි කාතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘න හි සඞ්ඝො සඞ්ඝස්ස කම්මං කරොතී’’ති ඉදං නිග්ගහවසෙන කත්තබ්බකම්මං සන්ධාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අඞ්ගානි පනෙත්ථ භෙදාය පරක්කමනං පහාය අනුවත්තනං පක්ඛිපිත්වා හෙට්ඨා වුත්තසදිසානෙව ගහෙතබ්බානි.

418. In the eleventh (rule), since a formal act of designation, such as for an arbitrator, is allowed to be performed for many monks, it should be understood that the statement ‘the Saṅgha does not perform an act for the Saṅgha’ is said with reference to an act to be done by way of censure. Here, the factors—excluding striving for schism and including adherence—should be taken as just the same as those stated in the Saṅghabheda rule above.

දුතියසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the second training rule on causing schism in the Saṅgha is concluded.

12. දුබ්බචසික්ඛාපදවණ්ණනා

12. Explanation of the Training Rule on Being Difficult to Admonish

424. ද්වාදසමෙ වම්භනවචනන්ති ගරහවචනං. සට-සද්දො පතිතසද්දෙන සමානත්ථො, තස්ස ච විසෙසනස්ස පරනිපාතොති ආහ ‘‘තත්ථ තත්ථ පතිතං තිණකට්ඨපණ්ණ’’න්ති. කෙනාපීති වාතාදිසදිසෙන උපජ්ඣායාදිනා.

424. In the twelfth (rule), ‘vambhanavacanaṃ’ means a word of reproach. The word ‘saṭa’ has the same meaning as the word ‘patita’ (fallen), and this qualifier is placed after its noun; therefore, he says, ‘grass, sticks, and leaves fallen here and there.’ ‘Kenāpi’ means by something like the wind and so on, or by a preceptor and so on.

426. චිත්තපරියොනාහො දළ්හකොධොව උපනාහො. තතොපි බලවතරො දුම්මොචනීයො කොධාභිසඞ්ගො. චොදකං පටිප්ඵරණතාති චොදකස්ස [Pg.298] පටිවිරුද්ධො හුත්වා අවට්ඨානං. චොදකං අපසාදනාති වාචාය ඝට්ටනා. පච්චාරොපනාති ‘‘ත්වම්පි සාපත්තිකො’’ති චොදකස්ස ආපත්තිආරොපනා. පටිචරණතාති පටිච්ඡාදනතා. අපදානෙනාති අත්තනො චරියාය. න සම්පායනතාති ‘‘යං ත්වං චොදකො වදෙසි ‘මයා එස ආපත්තිං ආපන්නො දිට්ඨො’ති, ත්වං තස්මිං සමයෙ කිං කරොසි, අයං කිං කරොති, කත්ථ ච ත්වං අහොසි, කත්ථ අය’’න්තිආදිනා නයෙන චරියං පුට්ඨෙන සම්පාදෙත්වා අකථනං.

426. A grudge (upanāha) is an envelopment of the mind, which is strong anger. Clinging to anger (abhisaṅga) is anger that is even stronger than that and hard to release. ‘Codakaṃ paṭippharaṇatā’ is standing in opposition to the accuser. ‘Codakaṃ apasādanā’ is disparaging with words. ‘Paccāropanā’ is charging the accuser with an offense, saying, ‘You too are an offender.’ ‘Paṭicaraṇatā’ is concealing. ‘Apadānena’ means by one’s own conduct. ‘Na sampāyanatā’ is, when asked about one’s conduct by means of questions such as, ‘You, the accuser, say, “I saw this person committing an offense.” What were you doing at that time? What was this person doing? Where were you? And where was he?’, not providing a complete account.

‘‘යස්ස සියා ආපත්තී’’ති (මහාව. 134) ඉමිනා නිදානවචනෙන සබ්බාපි ආපත්තියො සඞ්ගහිතාති ආහ ‘‘යස්ස සියා’’තිආදි. අඞ්ගානි චෙත්ථ පඨමසඞ්ඝභෙදසදිසානි, අයං පන විසෙසො යථා තත්ථ භෙදාය පරක්කමනං, ඉධ අවචනීයකරණතා දට්ඨබ්බා.

Because all offenses are included by this introductory statement, ‘For whom there may be an offense,’ he says, ‘for whom there may be,’ and so forth. Here, the factors are similar to those in the first rule on causing a schism in the Saṅgha; this, however, is the difference: just as there, there is striving for schism, here, the act of making oneself unamenable to admonition should be seen.

දුබ්බචසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on being difficult to admonish is concluded.

13. කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා

13. The Explanation of the Training Rule on Corrupting Families

431. තෙරසමෙ කීටාගිරීති තස්ස නිගමස්ස නාමං. තඤ්හි සන්ධාය පරතො ‘‘න අස්සජිපුනබ්බසුකෙහි භික්ඛූහි කීටාගිරිස්මිං වත්ථබ්බ’’න්ති වුත්තං, ගාමනිගමතො ච පබ්බාජනං, න ජනපදතො. තෙන පන යොගතො ජනපදොපි ‘‘කීටාගිරි’’ඉච්චෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතොති ආහ ‘‘එවංනාමකෙ ජනපදෙ’’ති.

431. In the thirteenth training rule, ‘Kīṭāgiri’ is the name of that market town. Indeed, with reference to that, it is said later: ‘The bhikkhus Assaji and Punabbasuka should not dwell in Kīṭāgiri.’ And expulsion is from a village or market town, not from a district. However, due to its association with that, the district also came to be counted simply as ‘Kīṭāgiri’; therefore, he says, ‘in a district of such a name.’

තත්‍රාති සාවත්ථියං. ධුරට්ඨානෙති අභිමුඛට්ඨානෙ, ජෙතවනද්වාරසමීපෙති අත්ථො. ද්වීහි මෙඝෙහීති වස්සිකෙන, හෙමන්තිකෙන චාති ද්වීහි මෙඝෙහි. ගණාචරියෙහි ඡහි අධිකතාය ‘‘සමධික’’න්ති වුත්තං.

‘There’ means in Sāvatthī. ‘In a prominent place’ means in a place in front; the meaning is ‘near the gate of Jetavana.’ ‘By two clouds’ means by two clouds: that of the rainy season and that of the winter. Due to being in excess by six group-teachers, it is said ‘with an excess.’

උදකස්සාති අකප්පියඋදකස්ස ‘‘කප්පියඋදකසිඤ්චන’’න්ති විසුං වක්ඛමානත්තා, තඤ්ච ‘‘ආරාමාදිඅත්ථාය රුක්ඛරොපනෙ අකප්පියවොහාරෙසුපි කප්පියඋදකසිඤ්චනාදි වට්ටතී’’ති වක්ඛමානත්තා ඉධාපි විභාගං කත්වා කප්පියඋදකසිඤ්චනාදි [Pg.299] විසුං දස්සිතං. යථා කොට්ටනඛණනාදිකායිකකිරියාපි අකප්පියවොහාරෙ සඞ්ගහිතා, එවං මාතිකාඋජුකරණාදිකප්පියවොහාරෙපීති ආහ ‘‘සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණ’’න්ති. එත්ථ පුරාණපණ්ණාදිහරණම්පි සඞ්ගය්හති. මහාපච්චරියවාදොව පමාණත්තා පච්ඡා වුත්තො. අකප්පියවොහාරෙපි එකච්චං වට්ටතීති දස්සෙතුං ‘‘න කෙවලඤ්ච සෙස’’න්තිආදිමාහ. යංකිඤ්චි මාතිකන්ති සුක්ඛං වා අසුක්ඛං වා. තත්ථාති ආරාමාදිඅත්ථාය රුක්ඛරොපනෙ. තථාති කප්පියවොහාරපරියායාදීහි ගන්ථාපනං සන්ධාය වුත්තං. ඉමිනා ච කුලසඞ්ගහත්ථාය ගන්ථාපනාදිපි න වට්ටතීති දස්සෙති.

‘Of water’ refers to unsuitable water, because ‘sprinkling with suitable water’ is to be stated separately. And because it will be said, ‘For the sake of a monastery and so forth, in the planting of trees, even in unsuitable transactions, sprinkling with suitable water and so on is allowable,’ here too, having made a distinction, sprinkling with suitable water and so on is shown separately. Just as bodily actions such as breaking, digging, and so on are included in ‘unsuitable transaction,’ so too, straightening a water-channel and so on is included in ‘suitable transaction.’ Therefore, he says, ‘the straightening of a dry water-channel.’ Here, the removal of old leaves and so forth is also included. Because the view of the Mahāpaccariya is the authority, it is stated later. To show that certain things are allowable even in an unsuitable transaction, he said the words beginning with ‘not only the rest...’ ‘Any water-channel’ means whether dry or not dry. ‘There’ means in the planting of trees for the sake of a monastery and so forth. ‘Thus’ is said with reference to causing garlands to be made by means of suitable transactions, and so forth. And by this, he shows that causing garlands to be made and so on for the sake of ingratiating oneself with a family is not allowable.

වත්ථුපූජනත්ථාය සයං ගන්ථනං කස්මා න වට්ටතීති චොදෙන්තො ‘‘නනු චා’’තිආදිමාහ. යථා ආරාමාදිඅත්ථං කප්පියපථවියං සයං රොපෙතුම්පි වට්ටති, තථා වත්ථුපූජනත්ථාය සයං ගන්ථනම්පි කස්මා න වට්ටතීති චොදකස්ස අධිප්පායො. වුත්තන්තිආදි පරිහාරො. අථ ‘‘න පන මහාඅට්ඨකථාය’’න්ති කස්මා වදති? මහාපච්චරිආදීසු වුත්තම්පි හි පමාණමෙවාති නායං විරොධො, මහාඅට්ඨකථායං අවුත්තස්ස සයං රොපනස්ස තත්ථෙව වුත්තෙන උදකසිඤ්චනෙන සහ සංසන්දනනයදස්සනමුඛෙන පමාණමෙවාති පතිට්ඨාපෙතුං වුත්තත්තා. ‘‘මඤ්ඤෙය්‍යාසී’’ති පදං ‘‘තං කථ’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථායං අධිප්පායො – කිඤ්චාපි මහාඅට්ඨකථායං සයං රොපනං න වුත්තං, කප්පියඋදකස්ස සයං ආසිඤ්චනං වුත්තමෙව, තස්මා යථා ආරාමාදිඅත්ථාය කප්පියඋදකං සයං සිඤ්චිතුම්පි වට්ටති, තථා වත්ථුපූජනත්ථාය ගන්ථනම්පි කස්මා න වට්ටතීති. තම්පි න විරුජ්ඣතීති යදෙතං වත්ථුපූජනත්ථායපි ගන්ථනාදිං පටික්ඛිපිත්වා ආරාමාදිඅත්ථාය සයං රොපනසිඤ්චනං වුත්තං, තම්පි පාළියා සංසන්දනතො පුබ්බාපරං න විරුජ්ඣති.

Raising an objection, he said the words beginning with ‘surely...’: ‘Why is it not allowable to make garlands oneself for the purpose of venerating the Triple Gem?’ The objector's intention is this: ‘Just as it is allowable to plant them oneself in allowable ground for the sake of a monastery and so forth, similarly, why would it not be allowable to make garlands oneself for the purpose of venerating the Triple Gem?’ The reply begins with ‘it is said.’ Then, why does he say, ‘But not in the Great Commentary’? Is not what is said in the Mahāpaccariya and so on also an authority? This is not a contradiction. Why? Because it is said in order to establish as authoritative the self-planting—which is not mentioned in the Great Commentary—by means of showing the method of comparing it with the sprinkling of water, which is mentioned in that very Great Commentary. The word ‘you might think’ should be connected with ‘how is that?’ Here, this is the intention: although self-planting is not mentioned in the Great Commentary, the self-sprinkling of suitable water is indeed mentioned. Therefore, just as it is allowable to sprinkle suitable water oneself for the sake of a monastery and so forth, similarly, why is it not allowable to make garlands for the purpose of venerating the Triple Gem? As for ‘That too is not contradictory’: that this self-planting and sprinkling for the sake of a monastery and so forth is stated, having rejected the making of garlands and so on even for the purpose of venerating the Triple Gem—that too, due to comparison with the Pāḷi, is not inconsistent with what precedes and follows.

තං කථං න විරුජ්ඣතීති ආහ ‘‘තත්‍ර හී’’තිආදි. තත්‍රාති රොපනසිඤ්චනවිසයෙ. පුප්ඵාදීහි කුලසඞ්ගහප්පසඞ්ගෙ ‘‘මාලාවච්ඡ’’න්ති විසෙසිතත්තා කුලසඞ්ගහත්ථමෙව රොපනං අධිප්පෙතන්ති විඤ්ඤායතීති ආහ ‘‘මාලාවච්ඡන්ති වදන්තො’’තිආදි. එතං වුත්තන්ති ‘‘මාලාවච්ඡං රොපෙන්තිපි රොපාපෙන්තිපි, සිඤ්චන්තිපි සිඤ්චාපෙන්තිපී’’ති එතං වුත්තං. අඤ්ඤත්‍ර පනාති ආරාමාදිඅත්ථාය මාලාවච්ඡාදීනං රොපනෙ පන. පරියායොති සයංකරණකාරාපනසඞ්ඛාතො පරියායො වොහාරො අත්ථවිසෙසොති අත්ථො අත්ථි උපලබ්භති[Pg.300], කුලසඞ්ගහත්ථත්තාභාවාති අධිප්පායො. එවමෙත්ථ පරියායසද්දස්ස කරණකාරාපනවසෙන අත්ථෙ ගය්හමානෙ ‘‘ගන්ථෙන්තිපි ගන්ථාපෙන්තිපී’’ති පාළියං පටික්ඛිත්තගන්ථනගන්ථාපනං ඨපෙත්වා යං පරතො ‘‘එවං ජාන, එවං කතෙ සොභෙය්‍යා’’තිආදිකප්පියවචනෙහි ගන්ථාපනං වුත්තං, තත්ථ දොසාභාවො සමත්ථිතො හොති, ‘‘ගන්ථෙහී’’ති ආණත්තියා කාරාපනස්සෙව ගන්ථාපනන්ති අධිප්පෙතත්තා. තත්ථ පරියායං ඉධ ච පරියායාභාවං ඤත්වාති තත්ථ ‘‘මාලාවච්ඡං රොපෙන්තී’’තිආදීසු ‘‘මාලාවච්ඡ’’න්ති කුලසඞ්ගහත්ථතාසූචනකස්ස විසෙසනස්ස සබ්භාවතො කරණකාරාපනසඞ්ඛාතපරියායසබ්භාවං. ඉධ ‘‘ගන්ථෙන්තී’’තිආදීසු තථාවිධවිසෙසවචනාභාවතො තස්ස පරියායස්ස අභාවඤ්ච ඤත්වා. තං සුවුත්තමෙවාති වෙදිතබ්බන්ති යොජනා.

How is that statement not contradictory? He says the words beginning with ‘for there...’ ‘There’ means in the matter of planting and sprinkling. Because, in connection with ingratiating oneself with families by means of flowers and so on, it is specified as ‘flower-bed,’ it is understood that planting is intended solely for the purpose of ingratiating oneself with families. Therefore, he says the words beginning with ‘saying “flower-bed”...’ As for ‘this is said’: this statement, ‘they plant a flower-bed or have it planted, they water it or have it watered,’ is said. As for ‘but elsewhere’: this means in the planting of flower-beds and so on for the sake of a monastery. As for ‘method’: the transactional term ‘method,’ known as ‘doing oneself’ and ‘causing to be done,’ is a special meaning; the meaning is that it is found due to the absence of the purpose of ingratiating oneself with families—this is the intention. Thus, when the meaning of the word ‘method’ here is taken in the sense of doing and causing to be done, setting aside the making of garlands and causing them to be made which is rejected in the Pāḷi as ‘they make garlands or have them made,’ for that causing of garlands to be made which is stated later by means of suitable speech such as, ‘Know it thus; if done thus, it would be beautiful,’ a state of faultlessness is established. This is because ‘causing to be made into a garland’ is intended only as causing to be done by way of a command, ‘Make a garland!’ As for ‘having known the method there and the absence of the method here’: having known the presence of the ‘method’ known as doing and causing to be done in cases such as ‘they plant a flower-bed’ due to the presence of the specifier ‘flower-bed’ which indicates the purpose of ingratiating oneself with families, and the absence of that ‘method’ here in cases such as ‘they make garlands’ due to the absence of such a specifying word. The explanation is that it should be known that that statement is indeed well-spoken.

සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති අට්ඨකථාසු ආගතනයෙනෙව රොපනාදි, ගන්ථාපනාදි ච සබ්බං වෙදිතබ්බං. න හෙත්ථ සන්දෙහො කාතබ්බොති නිගමෙති.

As for ‘All should be known by the stated method’: all things—planting and so on, and causing garlands to be made and so on—should be known by the very method that has come down in the commentaries. Indeed, no doubt should be made here. Thus he concludes.

හරණාදීසූති වත්ථුපූජනත්ථාය හරණාදීසු. කුලිත්ථිආදීනං අත්ථාය හරණතොති කුලිත්ථිආදීනං හරණස්සෙව විසෙසෙත්වා පටික්ඛිත්තත්තාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘හරණාධිකාරෙ හී’’තිආදි. මඤ්ජරීති පුප්ඵගොච්ඡං. වටංසකොති කණ්ණස්ස උපරි පිළන්ධනත්ථං කතපුප්ඵවිකති, සො ච ‘‘වටංසො’’ති වුච්චති. කණ්ණිකාති බහූනං පුප්ඵානං වා මාලානං වා එකතො බන්ධිතස්ස නාමං, ‘‘කණ්ණාභරණ’’න්තිපි වදන්ති. හාරසදිසන්ති මුත්තාහාරසදිසං.

As for 'Haraṇādīsu' (in carrying, etc.): it means in carrying, etc., for the purpose of venerating the Triple Gem. As for 'kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇato' (from carrying for the sake of women of good family, etc.): the intention is that it is because the carrying for women of good family and so on has been specifically rejected. Therefore, he says the words beginning with 'haraṇādhikāre hi' (indeed, in the section on carrying...). 'Mañjarī' means a flower cluster. 'Vaṭaṃsako' means a special flower arrangement made to be worn above the ear; it is also called a 'vaṭaṃsa.' 'Kaṇṇikā' is the name for many flowers or garlands bound together; they also call it a 'kaṇṇābharaṇa' (ear ornament). 'Hārasadisaṃ' (like a necklace) means like a string of pearls.

කප්පියෙනාති කප්පියඋදකෙන. තෙසංයෙව ද්වින්නන්ති කුලදූසනපරිභොගානං ද්වින්නං. දුක්කටන්ති කුලසඞ්ගහත්ථාය සයං සිඤ්චනෙ, කප්පියවොහාරෙන වා අකප්පියවොහාරෙන වා සිඤ්චාපනෙ ච දුක්කටං, පරිභොගත්ථාය පන සයං සිඤ්චනෙ, අකප්පියවොහාරෙන සිඤ්චාපනෙ ච දුක්කටං. පයොගබහුලතායාති සයං කරණෙ, කායපයොගස්ස කාරාපනෙ ච වචීපයොගස්ස ච බහුත්තෙන.

`Kappiyena` means: with allowable water. `Tesaṃyeva dvinnaṃ` means: of those very two, namely, the spoiling of families and use. `Dukkaṭaṃ` means: for the sake of gaining the support of families, there is a `dukkaṭa` offense in sprinkling oneself, and in causing it to be sprinkled by means of allowable or unallowable designation. For the purpose of use, however, there is a `dukkaṭa` offense in sprinkling oneself, and in causing it to be sprinkled by means of unallowable designation. `Payogabahulatāya` means: due to the abundance of bodily effort in doing it oneself, and of verbal effort in causing it to be done.

ගන්ථෙන නිබ්බත්තං දාමං ගන්ථිමං. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. න වට්ටතීති වත්ථුපූජනත්ථායපි න වට්ටති, දුක්කටන්ති අත්ථො. වට්ටතීති වත්ථුපූජනත්ථාය වට්ටති, කුලසඞ්ගහත්ථාය පන කප්පියවොහාරෙන කාරාපෙන්තස්සාපි දුක්කටමෙව.

A garland produced by stringing is called `ganthima`. This same principle applies to the remaining types as well. `Na vaṭṭati` means: it is not allowable even for the purpose of venerating the Triple Gem; the meaning is that it is a `dukkaṭa` offense. `Vaṭṭati` means: it is allowable for purposes such as venerating an object of worship. However, for the sake of gaining the support of families, even for a bhikkhu who has it made by means of allowable designation, it is indeed a `dukkaṭa` offense.

නීපපුප්ඵං [Pg.301] නාම කදම්බපුප්ඵං. පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘භික්ඛුස්ස වා’’තිආදිනා වුත්තනයෙන.

The flower called `nīpa` is the `kadamba` flower. `Purimanayeneva` means: by the method stated beginning with the words, 'for a bhikkhu...'

කදලික්ඛන්ධම්හීතිආදිනා වුත්තං සබ්බමෙව සන්ධාය ‘‘තං අතිඔළාරිකමෙවා’’ති වුත්තං, සබ්බත්ථ කරණෙ, අකප්පියවචනෙන කාරාපනෙ ච දුක්කටමෙවාති අත්ථො. ‘‘පුප්ඵවිජ්ඣනත්ථං කණ්ටකං බන්ධිතුම්පි න වට්ටතී’’ති ඉමස්ස උපලක්ඛණත්තා පුප්ඵදාමොලම්බනාදිඅත්ථාය රජ්ජුබන්ධනාදිපි න වට්ටතීති කෙචි වදන්ති, අඤ්ඤෙ පන ‘‘පුප්ඵවිජ්ඣනත්ථං කණ්ටකන්ති විසෙසිතත්තා තදත්ථං කණ්ටකමෙව බන්ධිතුං න වට්ටති, තඤ්ච අට්ඨකථාපමාණෙනා’’ති වදන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. පුප්ඵපටිච්ඡකං නාම දණ්ඩාදීහි කතං පුප්ඵාධානං, එතම්පි නාගදන්තකම්පි සඡිද්දකමෙව ගහෙතබ්බං. අසොකපිණ්ඩියාති අසොකසාඛානං, පුප්ඵානං වා සමූහෙ. ධම්මරජ්ජු නාම චෙතියාදීනි පරික්ඛිපිත්වා තෙසඤ්ච රජ්ජුයා ච අන්තරා පුප්ඵප්පවෙසනත්ථාය බන්ධරජ්ජු. ‘‘සිථිලවට්ටිතා වා රජ්ජුවට්ටිඅන්තරෙ පුප්ඵප්පවෙසනත්ථාය එවං බන්ධා’’තිපි වදන්ති.

Referring to all that was stated beginning with 'on the stem of a banana plant...', it was said, 'That is extremely coarse indeed.' The meaning is: in every case, it is indeed a `dukkaṭa` offense to do it oneself or to cause it to be done by means of an unallowable utterance. Because the statement 'it is not allowable even to tie a thorn for the purpose of piercing flowers' is an illustrative example, some say that it is also not allowable to tie ropes and so on for purposes such as hanging flower garlands. Others, however, say that because it is specified as 'a thorn for the purpose of piercing flowers,' it is not allowable to tie only a thorn for that purpose, and that this should be understood according to the authority of the commentary. This should be investigated and then accepted. A `pupphapaṭicchaka` is a flower-receptacle made with sticks and the like. Both this and a `nāgadantaka` (ivory peg) should only be accepted if they have a hole. `Asokapiṇḍiyā` refers to a cluster of Asoka branches or flowers. A `dhammarajju` is a rope tied for inserting flowers in the space between it and the stupas and other such monuments that it encircles. They also say: 'Alternatively, it is a loosely twisted rope, tied in this way for inserting flowers in the space between the twists of the rope.'

මත්ථකදාමන්ති ධම්මාසනාදිමත්ථකලම්බකදාමං. තෙසංයෙවාති උප්පලාදීනං එව. වාකෙන වා දණ්ඩකෙන වාති පුප්ඵනාළං ඵාලෙත්වා පුප්ඵෙන එකාබද්ධං ඨිතවාකෙන, දණ්ඩකෙන ච එකබන්ධනෙනෙව, එතෙන පුප්ඵං බීජගාමෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡති පඤ්චසු බීජෙසු අප්පවිට්ඨත්තා පණ්ණං විය, තස්මා කප්පියං අකාරාපෙත්වාපි කොපනෙ දොසො නත්ථි. යඤ්ච ඡින්නස්සාපි මකුළස්ස විකසනං, තම්පි අතිතරුණස්ස අභාවා වුඩ්ඪිලක්ඛණං න හොති, පරිණතස්ස පන මකුළස්ස පත්තානං සිනෙහෙ පරියාදානං ගතෙ විසුංභාවො එව විකාසො, තෙනෙව ඡින්නමකුළවිකාසො අච්ඡින්නමකුළවිකාසතො පරිහීනො, මිලාතයුත්තො වා දිස්සති. යඤ්ච මිලාතස්ස උදකසඤ්ඤොගෙ අමිලානතාපජ්ජනං, තම්පි තම්බුලපණ්ණාදීසු සමානන්ති වුඩ්ඪිලක්ඛණං න හොති, පාළිඅට්ඨකථාදීසු ච න කත්ථචි පුප්ඵානං කප්පියකරණං ආගතං, තස්මා පුප්ඵං සබ්බථා අබීජමෙවාති විඤ්ඤායති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. ‘‘පසිබ්බකෙ වියා’’ති වුත්තත්තා පුප්ඵපසිබ්බකෙ වා පසිබ්බකසදිසබන්ධෙ වා යත්ථ කත්ථචි චීවරෙ වා පක්ඛිපිතුං වට්ටතීති සිද්ධං. බන්ධිතුං න වට්ටතීති රජ්ජුආදීහි බන්ධනං සන්ධාය වුත්තං, පුප්ඵස්සෙව පන අච්ඡින්නදණ්ඩවාකෙහි බන්ධිතුං වට්ටති එව.

`Matthakadāma` is a hanging garland for the top of a Dhamma seat and the like. `Tesaṃyeva` means: of those very lotuses, etc. `Vākena vā daṇḍakena vā` means: with the fiber that remains attached to the flower after splitting the flower's stalk, or with the stalk itself as a single binding. By this it is known that a flower is not counted in the category of seeds, as it is not included among the five kinds of seeds, just like a leaf. Therefore, there is no fault in destroying it even without having it made allowable. The blooming of a plucked bud is not a sign of growth, as this does not occur with a very young bud; rather, for a mature bud, the blooming is simply the separation of the petals when their sap has dried up. For that very reason, the blooming of a plucked bud is seen to be inferior to that of an unplucked bud, and is accompanied by withering. And the fact that a withered flower becomes fresh again upon contact with water is not a sign of growth, as this is the same for betel leaves and so on. Moreover, in the Pāli, the commentaries, and other texts, the making of flowers allowable is nowhere mentioned. Therefore, it is understood that a flower is in every way not a seed. This should be investigated and then accepted. Because it was said, 'like in a bag,' it is established that it is allowable to place them in a flower-bag, or in a fold of a robe anywhere that is tied like a bag. 'It is not allowable to bind' was said with reference to binding with ropes and the like. However, it is indeed allowable to bind a flower with its own uncut stalk or fiber.

පුප්ඵපටෙ [Pg.302] ච දට්ඨබ්බන්ති පුප්ඵපටං කරොන්තස්ස දීඝතො පුප්ඵදාමස්ස හරණපච්චාහරණවසෙන පූරණං සන්ධාය වුත්තං, තිරියතො හරණං පන වායිමං නාම හොති, න පූරිමං. ‘‘පුරිමට්ඨානං අතික්කාමෙතී’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තත්තා පුරිමං පුප්ඵකොටිං ඵුසාපෙත්වා වා අඵුසාපෙත්වා වා පරික්ඛිපනවසෙන පන අතික්කමන්තස්ස ආපත්තියෙව. බන්ධිතුං වට්ටතීති පුප්ඵරහිතාය සුත්තවාකකොටියා බන්ධිතුං වට්ටති. ‘‘එකවාරං හරිත්වා වා පරික්ඛිපිත්වා වා’’ති ඉදං පුබ්බෙ වුත්තචෙතියාදිපරික්ඛෙපං, පුප්ඵපටකරණඤ්ච සන්ධාය වුත්තං.

The statement 'And it should be understood regarding the flower-cloth' was said with reference to 'filling' for one who is making a flower-cloth; this is done by taking a flower garland back and forth lengthwise. Taking it crosswise, however, is called `vāyima` (woven), not `pūrima` (filled). Because it was stated generally, 'one does not pass beyond the original position,' for one who goes beyond by way of encircling, whether making the tip of the `pūrima` garland touch the starting point or not, there is indeed an offense. `Bandhituṃ vaṭṭati` means: it is allowable to tie it at the end of the thread or fiber that is bare of flowers. The statement 'having taken once or having encircled once' was said with reference to the previously mentioned encircling of a stupa and the like, and to the making of a flower-cloth.

පරෙහි පූරිතන්ති දීඝතො පසාරිතං. වායිතුන්ති තිරියතො හරිතුං, තං පන එකවාරම්පි න ලබ්භති. පුප්ඵානි ඨපෙන්තෙනාති අගන්ථිතපුප්ඵානි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඵුසාපෙත්වාපි ඨපෙන්තෙන. ඝටිකදාමඔලම්බකොති හෙට්ඨාභාගෙ ඝටිකාකාරයුත්තො, දාරුඝටිකාකාරො වා ඔලම්බකො. සුත්තමයං ගෙණ්ඩුකං නාම. සබ්බත්ථාති ගන්ථිමාදීසු සබ්බත්ථ.

`Parehi pūritaṃ` means: spread out lengthwise. `Vāyituṃ` means: to take it crosswise; this, however, is not allowed even once. `Pupphāni ṭhapentena` means: by one who places unstrung flowers, even making them touch one another. A `ghaṭikadāmaolambaka` is a pendant that has the shape of a water pot in its lower part, or the shape of a wooden pot. A `geṇḍuka` is a ball made of thread. `Sabbattha` means: in all of them, such as `ganthima` and the other types of garlands.

රෙචකන්ති අභිනයං, ‘‘එවං නච්චාහී’’ති නටනාකාරදස්සනන්ති අත්ථො, ‘‘චක්කං විය අත්තානං භමාපන’’න්තිපි කෙචි. ආකාසෙයෙව කීළන්තීති ‘‘අයං සාරී අසුකපදං මයා නීතා’’ති එවං මුඛෙනෙව උභොපි වදන්තා කීළන්ති. ජූතඵලකෙති ජූතමණ්ඩලෙ. පාසකකීළායාති ද්වින්නං තිවඞ්ගුලප්පමාණානං දාරුදන්තාදිමයානං පාසකානං චතූසු පස්සෙසු එකකාදිවසෙන බින්දූනි කත්වා ඵලකෙ ඛිපිත්වා උපරිභාගෙ දිට්ඨබින්දූනං වසෙන සාරියො අපනෙත්වා කීළනකජූතකීළාය.

`Recaka` is gesturing; the meaning is showing the manner of a dancer, saying, 'Dance like this.' Some also say it means 'making oneself spin like a wheel.' `Ākāseyeva kīḷanti` means: both players play by only saying with their mouths, 'This game piece was moved by me to such-and-such square.' `Jūtaphalake` means: on the gambling board. `Pāsakakīḷāya` means: by the dice game, which is played by making dots starting from one on the four sides of two dice—which are three finger-breadths in size and made of wood, ivory, etc.—throwing them on a board, and moving the game pieces according to the dots visible on the upper face.

මඤ්ජට්ඨි නාම මඤ්ජට්ඨරුක්ඛසාරකසාවං. සලාකහත්ථන්ති නාළිකෙරහීරාදීනං කලාපස්සෙතං නාමං. පාළියං ථරුස්මින්ති ඛග්ගෙ. උස්සෙළෙන්තීති මුඛෙන උස්සෙළනසද්දං පමුඤ්චන්ති, මහන්තං අබ්‍යත්තසද්දං පවත්තෙන්තීති අත්ථො. අප්ඵොටෙන්තීති ද්විගුණිතවාමහත්ථෙ දක්ඛිණහත්ථෙන තාළෙත්වා සද්දං කරොන්ති. මුඛඩිණ්ඩිමන්ති මුඛභෙරී.

‘Mañjaṭṭhi’ is the astringent sap of the heartwood of the mañjaṭṭha tree. ‘Salākahattha’ is the name for a bundle of coconut fibers and so forth. In the Pāli, ‘tharusmiṃ’ means ‘in a sword.’ ‘Usseḷenti’ (they make a loud noise) means they utter a whistling sound with the mouth; the meaning is that they produce a great, indistinct sound. ‘Apphoṭenti’ (they clap their hands) means they make a sound by striking the bent left arm with the right hand. ‘Mukhaḍiṇḍima’ (mouth-drum) means a mouth-drum.

432. තෙසන්ති සමාසෙ ගුණීභූතානි පබ්බානිපි පරාමසති. බොන්දොති ලොලො, මන්දධාතුකොති අත්ථො. භකුටිං කත්වාති භමුකභෙදං කත්වා. නෙලාති නිද්දොසා.

432. ‘Tesaṃ’ (of them) refers even to the joints that have become secondary in a compound. ‘Bondo’ (a fool) means frivolous; the meaning is ‘of weak element.’ ‘Having made a frown’ (bhakuṭiṃ katvā) means having made a furrowing of the eyebrows. ‘Nelā’ (pure) means faultless.

433. පාළියං [Pg.303] ‘‘සාරිපුත්තා’’ති ඉදං එකසෙසනයෙන සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානානං උභින්නං ආලපනං, තෙනෙව බහුවචනනිද්දෙසො කතො.

433. In the Pāli, ‘Sāriputtā’ is an address to both Sāriputta and Moggallāna by way of the ekasesa method; for that very reason, the plural designation is made.

435. අට්ඨාරස වත්තානීති ‘‘න උපසම්පාදෙතබ්බ’’න්තිආදීනි ‘‘න භික්ඛූහි සම්පයොජෙතබ්බ’’න්ති පරියොසානානි කම්මක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 7) ආගතානි අට්ඨාරස වත්තානි. න පන්නලොමාති න පතිතමානලොමා, අනනුකූලවත්තිනොති අත්ථො.

435. ‘Aṭṭhārasa vattāni’ (eighteen observances) refers to the eighteen observances found in the Kammakkhandhaka, beginning with ‘should not ordain’ and ending with ‘should not associate with bhikkhus.’ ‘Na pannalomā’ (not one whose hair has fallen) means not one whose mane-hairs have fallen; the meaning is one who does not behave appropriately.

437. පරසන්තකං දෙති දුක්කටමෙවාති විස්සාසගාහෙන දානං සන්ධාය වුත්තං. ථුල්ලච්චයන්ති එත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යම්පි හොති එව.

437. ‘Giving what belongs to another entails only a dukkaṭa offense’ is said with reference to giving something taken through familiarity. Regarding ‘Thullaccayaṃ’ (a grave offense): here, the giving of goods is also indeed a grave offense.

තඤ්ච ඛො වත්ථුපූජනත්ථායාති මාතාපිතූනම්පි පුප්ඵං දෙන්තෙන වත්ථුපූජනත්ථායෙව දාතබ්බන්ති දස්සෙති. මණ්ඩනත්ථාය පන සිවලිඞ්ගාදිපූජනත්ථායාති එත්තකමෙව වුත්තත්තා ‘‘ඉමං වික්කිණිත්වා ජීවිස්සන්තී’’ති මාතාපිතූනං දාතුං වට්ටති, සෙසඤාතීනං පන තාවකාලිකමෙව දාතුං වට්ටති. ඤාතිසාමණෙරෙහෙවාති තෙසං ගිහිකම්මපරිමොචනත්ථං වුත්තං. ඉතරෙති අඤ්ඤාතකා, තෙහිපි සාමණෙරෙහි ආචරියුපජ්ඣායානං වත්තසීසෙන හරිතබ්බං. චූළකන්ති උපඩ්ඪභාගතොපි උපඩ්ඪං.

By ‘And that is indeed for the purpose of venerating the object,’ it is shown that even when giving flowers to one’s parents, they should be given solely for the purpose of venerating the Three Jewels. But for the purpose of adornment, such as for worshiping a Shiva linga and so forth, since only this much is said, it is allowable to give to one’s parents with the thought, ‘They will live by selling this.’ For other relatives, however, it is allowable to give it only temporarily. ‘By relative novices’ is said for the purpose of freeing them from laypersons' duties. ‘Others’ are novices who are not relatives; even by those novices, it should be taken as a primary duty for their teachers and preceptors. ‘Cūḷakaṃ’ (small) means half of a half portion.

සාමණෙරා…පෙ… ඨපෙන්තීති අරක්ඛිතාගොපිතං සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ තත්ථාති මග්ගෙ වා චෙතියඞ්ගණෙ වා. ‘‘සාමණෙරෙහි දාපෙතුං න ලභන්තී’’ති ඉදං සාමණෙරෙහි ගිහීනං කම්මං කාරිතං විය හොතීති වුත්තං, න පන පුප්ඵදානං හොතීති සාමණෙරානම්පි න වට්ටනතො. වුත්තඤ්ච ‘‘සයමෙවා’’තිආදි. ‘‘අවිසෙසෙන වුත්ත’’න්ති ඉමිනා සබ්බෙසම්පි න වට්ටතීති දස්සෙති.

‘Novice monks… and so on… they place’ is said with reference to what is unprotected and unguarded. ‘Tattha tattha’ (here and there) means on the road or in the courtyard of a shrine. ‘They cannot have it given by the novices’: this is said because it is as if having work for laypeople done by the novices. It is not, however, said that this is a giving of flowers, because it is not allowable for novices either. And it is said, ‘by themselves,’ and so on. By ‘It is stated without distinction,’ it is shown that it is not allowable for anyone.

ඛීණපරිබ්බයානන්ති ආගන්තුකෙ සන්ධාය වුත්තං. පරිච්ඡින්නෙසුපි රුක්ඛෙසු ‘‘ඉධ ඵලානි සුන්දරානී’’තිආදිං වදන්තෙන කුලසඞ්ගහො කතො නාම හොතීති ආහ ‘‘එවං පන න වත්තබ්බ’’න්ති.

‘Of those who have exhausted their provisions’: this is said with reference to newcomers. Even regarding demarcated trees, by saying, ‘Here the fruits are beautiful,’ and so on, one is said to have curried favor with a family; therefore he said: ‘But one should not speak thus.’

රුක්ඛච්ඡල්ලීති රුක්ඛත්තචො. අභාජනීයත්තා ගරුභණ්ඩං වුත්තං. වුත්තනයෙනාති පණ්ණදානම්පි පුප්ඵඵලාදීසු වුත්තනයෙන කුලසඞ්ගහො හොතීති දස්සෙති.

‘Rukkhacchallī’ means the bark of a tree. Because it is not to be distributed, it is called a heavy article. By ‘vuttanayena’ (by the stated method), it is shown that even the giving of leaves, in the way stated for flowers, fruits, and so on, constitutes currying favor with a family.

පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරන්ති මම වචනෙන භගවතො පාදෙ වන්දථාතිආදිනා වුත්තප්පකාරසික්ඛාපදෙ පඨමං වුත්තං. ‘‘පක්කමතායස්මා’’ති ඉදං පබ්බාජනීයකම්මවසෙන [Pg.304] වුත්තං. පුන ‘‘පක්කමතායස්මා’’ති ඉදම්පි පබ්බාජනීයකම්මකතස්ස වත්තවසෙන වුත්තං. එත්ථ ච අස්සජිපුනබ්බසුකෙහි ආචරියෙසු අනෙකවිධෙසු අනාචාරෙසු පඤ්ඤපෙතබ්බා ආපත්තියො සික්ඛාපදන්තරෙසු පඤ්ඤත්තා එවාති තා ඉධ අපඤ්ඤපෙත්වා කුලදූසකානං පබ්බාජනීයකම්මවසෙන නිග්ගහං කාතුං තත්ථෙව සම්මා අවත්තිත්වා කාරකසඞ්ඝං ඡන්දගාමිතාදීහි පාපෙන්තානං සමනුභාසනාය සඞ්ඝාදිසෙසං ආරොපිතඤ්ච ඉදං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තන්ති වෙදිතබ්බං. පඨමසඞ්ඝභෙදසදිසානෙවාති එත්ථ අඞ්ගෙසුපි යථා තත්ථ පරක්කමනං, එවමිධ ඡන්දාදීහි පාපනං දට්ඨබ්බං. සෙසං තාදිසමෙවාති.

‘Pubbe vuttappakāraṃ’ (of the kind previously stated): this refers to what was first stated in the training rule of the kind stated as: ‘By my words, venerate the Blessed One's feet,’ and so on. ‘Pakkamatāyasmā’ (Venerable sir, depart): this is said in connection with the act of banishment. Again, ‘Pakkamatāyasmā’: this too is said in connection with the proper procedure towards one on whom the act of banishment has been performed. Here it should be understood that since the offenses to be laid down for the various kinds of misconduct practiced by Assaji and Punabbasuka are already laid down in other training rules, they are not laid down here. Rather, this training rule was laid down to restrain the corrupters of families by means of the act of banishment, and also for imposing a Saṅghādisesa offense by means of repeated admonition on those who, not behaving properly in that very matter, cause the acting Sangha to fall into bias and so on. Regarding ‘Paṭhamasaṅghabhedasadisāneva’ (just like the first schism of the Sangha): here, among the factors, just as there was striving there, so here the causing to fall into bias and so on should be seen. The rest is similar.

කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on the corrupter of families is finished.

නිගමනවණ්ණනා

Explanation of the Conclusion

442. ඉතරෙ පන යාවතතියකාති වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො. යො හි ජරො එකස්මිං දිවසෙ ආගන්ත්වාපි ගතො අනන්තරෙසු ද්වීසු දිවසෙසු අනුප්පජ්ජිත්වා තතියෙ දිවසෙ උප්පජ්ජති, සො තතියකො. යො පන තතියෙපි අනුප්පජ්ජිත්වා චතුත්ථෙ එව දිවසෙ උප්පජ්ජති, සො චතුත්ථකො චාති වුච්චති. තං සන්ධායාහ ‘‘යථා තතියෙ’’තිආදි. ‘‘අකාමෙන අවසෙනා’’ති ඉමිනා අප්පටිකම්මකරණං නාම යස්මා අලජ්ජිලක්ඛණං, සග්ගමොක්ඛාවරණඤ්ච, තස්මා ආපන්නො පුග්ගලො ‘‘පච්ඡා පරිවසිස්සාමී’’ති වික්ඛිපිතුං න ලභති, සඞ්ඝෙන ච අනිච්ඡන්තස්සෙව පරිවාසො දාතබ්බොති දස්සෙති. පාළියං චිණ්ණමානත්තො භික්ඛු…පෙ… අබ්භෙතබ්බොති එත්ථ යො භික්ඛු චිණ්ණමානත්තො, සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බොති එවං භික්ඛුසද්දද්වයස්ස යොජනා වෙදිතබ්බා. තෙ ච භික්ඛූ ගාරය්හාති ඌනභාවං ඤත්වා අබ්භෙන්ති, දුක්කටාපජ්ජනෙන ගරහිතබ්බා. සාමීචීති වත්තං.

442. But as for the other offenses, the connection is that they should be known as 'yāvatatiyaka.' For a person who, having come on one day, has gone, and does not appear on the two subsequent days but appears on the third day, is called a 'tatiyaka.' But one who does not appear even on the third day but appears only on the fourth day is called a 'catutthaka.' With reference to that person, he said: 'as on the third,' and so on. By this text 'unwillingly, not of his own accord,' it is shown that because not undertaking the remedy is a characteristic of a shameless one and an obstruction to heaven and liberation, a person who has offended does not get to postpone it, saying, 'I will undergo probation later,' and that probation must be given by the Saṅgha even to one who is unwilling. In the Pāḷi, at 'a monk who has completed mānatta… should be rehabilitated,' the construction of the two instances of the word 'bhikkhu' should be known thus: 'that monk who has completed mānatta, that monk should be rehabilitated.' And 'those monks are censurable' means: knowing the deficiency, they rehabilitate; they are to be censured for incurring a dukkaṭa offense. 'Sāmīcī' means proper conduct.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī, a commentary on the Samantapāsādikā, the Vinaya Commentary.

තෙරසකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the Chapter of Thirteen is concluded.

3. අනියතකණ්ඩො

3. The Chapter on the Indeterminate Offenses

1. පඨමඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා

1. The Explanation of the First Indeterminate Training Rule

443. පුත්තසද්දෙන [Pg.305] සාමඤ්ඤනිද්දෙසතො, එකසෙසනයෙන වා පුත්තීපි ගහිතාති ආහ ‘‘බහූ ධීතරො චා’’ති. තදනන්තරන්ති භික්ඛූනං භොජනානන්තරං.

443. By the word 'putta' (son), either through general designation or by the principle of ellipsis (ekasesanaya), 'puttī' (daughter) is also included; therefore, he said: 'and many daughters.' 'Tadanantaraṃ' (immediately after that) means: immediately after the monks' meal.

444-5. තං කම්මන්ති තං මෙථුනාදිඅජ්ඣාචාරකම්මං. පාළියං ‘‘සොතස්ස රහො’’ති ඉදං අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං, උපරි සික්ඛාපදෙ ‘‘න හෙව ඛො පන පටිච්ඡන්න’’න්තිආදිනා (පාරා. 454) එතස්ස සික්ඛාපදස්ස විසයං පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අලඤ්ච ඛො හොති මාතුගාමං දුට්ඨුල්ලාහි වාචාහි ඔභාසිතු’’න්ති විසයන්තරභූතසොතරහස්ස විසුං වක්ඛමානත්තා, ඉධ පන චක්ඛුරහොව අධිප්පෙතො ‘‘පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ’’තිආදිවචනතො, ‘‘සක්කා හොති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතු’’න්ති වුත්තත්තා ච. තෙනාහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. පරිච්ඡෙදොති රහොනිසජ්ජාපත්තියා වවත්ථානං.

'That act' means that act of transgression, such as sexual intercourse and so on. In the Pāḷi, this 'seclusion for the ear' is stated by way of extracting the meaning. Why? Because in the subsequent training rule, having rejected the scope of this training rule with the words 'not, however, in a concealed place,' etc., the seclusion for the ear, which is a different subject matter, will be spoken of separately with the words 'but it is sufficient to address a woman with lewd words.' Here, however, only seclusion for the eye is intended. Why? Because of the statement 'on a concealed seat,' etc., and because it is said, 'it is possible to engage in the sexual act.' Therefore, he said: 'Although,' etc. 'The definition' is the determination of the offense of sitting in seclusion.

ඉදානි චක්ඛුරහෙනෙව ආපත්තිං පරිච්ඡින්දිත්වා දස්සෙන්තො ‘‘සචෙපි හී’’තිආදිමාහ. ‘‘පිහිතකවාටස්සා’’ති ඉමිනා පටිච්ඡන්නභාවතො චක්ඛුස්ස රහොව අධිප්පෙතො, න සොතස්ස රහොති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘අපිහිතකවාටස්ස…පෙ… අනාපත්ති’’න්ති. න හි කවාටපිදහනෙන සොතස්ස රහො විගච්ඡති, චක්ඛුස්ස රහො එව පන විගච්ඡති. ‘‘අන්තොද්වාදසහත්ථෙපී’’ති ඉදං දුතියසික්ඛාපදෙ ආගතසොතස්ස රහෙන ආපජ්ජිතබ්බදුට්ඨුල්ලවාචාපත්තියා සබ්බථා අනාපත්තිභාවං දස්සෙතුං වුත්තං. ද්වාදසහත්ථතො බහි නිසින්නො හි තත්ථ සොතස්ස රහසබ්භාවතො දුට්ඨුල්ලවාචාපත්තියා අනාපත්තිං න කරොති, තථා ච ‘‘අනාපත්තිං න කරොතී’’ති සාමඤ්ඤතො න වත්තබ්බං සියා, ‘‘මෙථුනකායසංසග්ගාපත්තීහි අනාපත්තිං කරොතී’’ති විසෙසෙත්වා වත්තබ්බං භවෙය්‍ය. තස්මා තථා තං අවත්වා සබ්බථා අනාපත්තිං දස්සෙතුමෙව ‘‘ද්වාදසහත්ථෙ’’ති වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. යදි හි චක්ඛුස්සෙව රහභාවං සන්ධාය වදෙය්‍ය, ‘‘අන්තොද්වාදසහත්ථෙ’’ති න වදෙය්‍ය අප්පටිච්ඡන්නෙ තතො දූරෙ නිසින්නෙපි චක්ඛුස්ස රහාසම්භවතො[Pg.306]. යස්මා නිසීදිත්වා නිද්දායන්තො කපිමිද්ධපරෙතො කිඤ්චි කාලං චක්ඛූනි උම්මීලෙති, කිඤ්චි කාලං නිම්මීලෙති. තස්මා ‘‘නිද්දායන්තොපි අනාපත්තිං කරොතී’’ති වුත්තං.

Now, wishing to show the offense by defining it only by seclusion for the eye, he said: 'Even if,' etc. By this text 'of one with a closed door,' he shows that because it is a concealed state, only seclusion for the eye is intended here, not seclusion for the ear. Therefore, he said: 'For one with an unclosed door… no offense.' Indeed, by the opening of the door, seclusion for the ear does not cease; only seclusion for the eye ceases. 'Even within twelve cubits'—this was said to show the state of no-offense in every way, with regard to the offense of lewd speech to be incurred through seclusion for the ear that comes in the second training rule. For one sitting outside twelve cubits, since seclusion for the ear is possible there, he does not make it a no-offense regarding the offense of lewd speech. And so, it should not be said generally, 'he does not make it a no-offense'; it would have to be specified, 'he makes it a no-offense regarding the offenses of sexual intercourse and bodily contact.' Therefore, it should be understood that 'within twelve cubits' was said to show a state of no-offense in every way, without stating it like that. For if he were speaking with reference only to the state of seclusion for the eye, he would not say 'within twelve cubits,' because even for one sitting far from that in an unconcealed place, there is no possibility of seclusion for the eye. Because one who is sitting and dozing, overcome by monkey-drowsiness, opens his eyes for a short time and closes them for a short time, it is therefore said: 'even one who is dozing makes it a no-offense.'

පටිලද්ධසොතාපත්තිඵලාති අන්තිමපරිච්ඡෙදතො වුත්තං. නිසජ්ජං පටිජානමානොති මෙථුනකායසංසග්ගාදිවසෙන රහො නිසජ්ජං පටිජානමානොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පාරාජිකෙන වා’’තිආදි. න අප්පටිජානමානොති අලජ්ජීපි අප්පටිජානමානො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බොව. සො හි යාව දොසං න පටිජානාති, තාව ‘‘නෙව සුද්ධො, නාසුද්ධො’’ති වා වත්තබ්බො, වත්තානුසන්ධිනා පන කාරෙතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං –

'One who has attained the fruit of stream-entry': this is said as the minimum limit. 'Confessing the sitting' means: confessing sitting in seclusion for the purpose of sexual intercourse, bodily contact, and so on. Therefore, he said: 'either with a Pārājika,' etc. 'Not confessing' means: even a shameless one who does not confess should not be dealt with for the offense. For as long as he does not confess the fault, he should be called neither 'pure' nor 'impure,' but he should be dealt with by way of the spoken context. For this has been said:

‘‘පටිඤ්ඤා ලජ්ජීසු කතා, අලජ්ජීසු එවං න විජ්ජති;

බහුම්පි අලජ්ජී භාසෙය්‍ය, වත්තානුසන්ධිතෙන කාරයෙ’’ති. (පරි. 359);

"Confession is made among the scrupulous; among the shameless, it is not so found. Though a shameless one might say much, one should deal with him by way of the spoken context."

නිසජ්ජාදීසු…පෙ… පටිජානමානොව තෙන සො භික්ඛු කාරෙතබ්බොති එත්ථ පටිජානමානොති පාළියං අනාගතම්පි අධිකාරතො ආගතමෙවාති කත්වා වුත්තං.

In the phrase 'In regard to sitting, etc.... that monk should be dealt with by that offense,' the word 'confessing,' though not present in the Pāḷi text, is said on the assumption that it is present by virtue of the context.

වදාපෙථාති තස්ස ඉද්ධියා විගතාසඞ්කොපි තං ඔවදන්තො ආහ, අනුපපරික්ඛිත්වා අදෙසෙ නිසින්නා ‘‘මාතුගාමෙන සද්ධිං එකාසනෙ ථෙරො රහො නිසින්නො’’ති එවං මාදිසෙහිපි තුම්හෙ තුම්හාකං අවණ්ණං වදාපෙථ කථාපයිත්ථ, මා පුන එවං කරිත්ථාති අධිප්පායො. එවමකාසින්ති නිගූහිතබ්බම්පි ඉමං විසෙසාධිගමං පකාසෙන්තො තං සද්ධාපෙතුමෙව එවමකාසින්ති අත්ථො. රක්ඛෙය්‍යාසිමන්ති ඉමං උත්තරිමනුස්සධම්මං අඤ්ඤෙසං මා පකාසයි.

'You would make them speak' means: Although he was free from suspicion on account of that Arahant's psychic power, wishing to admonish him, he said: 'By sitting in an unsuitable place without investigating, you cause even monks like me to speak of your discredit, saying, "The elder is sitting in seclusion on the same seat with a woman." Do not do so again'—this is the intention. 'Thus I did' means: I did so only to inspire faith in you, revealing this special attainment that ought to be concealed. 'You should protect me' means: do not reveal this superhuman state to others.

451. නිසජ්ජාය පාචිත්තියන්ති රහොනිසජ්ජස්සාදෙ වත්තමානෙ පාචිත්තියං. සචෙ පන සො රහොනිසජ්ජස්සාදං පටිවිනොදෙත්වා කම්මට්ඨානමනසිකාරාදිනා අඤ්ඤවිහිතො, නිද්දූපගතො වා අනාපත්ති එව. තෙනාහ ‘‘අස්සාදෙ උප්පන්නෙ’’ති. ‘‘නිසින්නාය ඉත්ථියා’’ති ඉමිනා නිසීදනක්ඛණෙ අස්සාදාභාවං දස්සෙති. යදි හි නිසීදනක්ඛණෙ අස්සාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, තෙන උට්ඨාතබ්බං. ඉතරථා ආපත්ති එව ඉත්ථියා උට්ඨායුට්ඨාය පුනප්පුනං නිසීදනෙ විය, තත්ථාපි භික්ඛුස්ස [Pg.307] උට්ඨහතො අනාපත්ති, තෙන රහොනිසජ්ජාපත්ති අකිරියසමුට්ඨානාපි හොතීති වදන්ති. ඉදං පන අනියතසික්ඛාපදං, අනන්තරඤ්චාති ද්වෙපි විසුං ආපත්තිපඤ්ඤාපනවසෙන පඤ්ඤත්තානි න හොන්ති රහොනිසජ්ජාදීසු ආපත්තියා සික්ඛාපදන්තරෙසු පඤ්ඤත්තත්තා. පාරාජිකාදිආපත්තීහි පන කෙනචි චොදිතස්ස අනුවිජ්ජකෙහි විනිච්ඡයකාරණනයදස්සනත්ථං එවං වත්ථුවසෙන ද්විධා විභජිත්වා පඤ්ඤත්තානි, ඉමානෙව ච යස්මා භික්ඛුනීනම්පි විනිච්ඡයනයග්ගහණාය අලං, තස්මා තාසං විසුං න වුත්තානීති වෙදිතබ්බං. යං පන ආපත්තිං පටිජානාති, තස්ස වසෙනෙත්ථ අඞ්ගභෙදො වෙදිතබ්බො. තෙනෙව ‘‘අයං ධම්මො අනියතො’’ති වුත්තං.

451. 'A pācittiya for sitting' means a pācittiya is incurred when the enjoyment of sitting in a secluded place is present. But if, having dispelled the enjoyment of sitting in a secluded place, he is otherwise occupied with attention to a meditation subject and so on, or has fallen asleep, there is no offense. Therefore He said: 'when enjoyment has arisen.' By 'with a woman who is seated,' He shows the absence of enjoyment at the moment of sitting down. For if enjoyment should arise at the moment of sitting down, he should get up. Otherwise, there is an offense, just as when a woman repeatedly gets up and sits down; even there, if the monk gets up, there is no offense. Thus they say that the offense of sitting in a secluded place can also arise from non-action. This indeterminate training rule and the next one, however, were not laid down as separate legislations of offenses, since offenses for sitting in a secluded place and so on are already laid down in other training rules. But they were laid down, divided in two according to the case, to show the method for making a decision by interrogators when one has been accused by someone of offenses such as Pārājika. And since these are sufficient for the bhikkhunīs too to grasp the method of decision, it should be understood that they were not stated separately for them. The analysis of the factors here should be understood according to whichever offense he confesses. For that reason it was said: 'This rule is indeterminate.'

ඉධ අනියතවසෙන වුත්තානං පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසපාචිත්තියානං තිණ්ණම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤං සදිසසමුට්ඨානාදිතාය වුත්තං ‘‘සමුට්ඨානාදීනි පඨමපාරාජිකසදිසානෙවා’’ති.

Here, because all three—the Pārājika, Saṅghādisesa, and Pācittiya—spoken of by way of the indeterminate rule are similar to one another in their origin and so on, it is said: 'The origins and so on are just like those of the first Pārājika.'

පඨමඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the First Indeterminate Training Rule is finished.

2. දුතියඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා

2. The Explanation of the Second Indeterminate Training Rule

452. ‘‘න ලභති මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය…පෙ… නිසජ්ජං කප්පෙතු’’න්ති අවත්වා ‘‘පටික්ඛිත්තං මාතුගාමෙනා’’තිආදිනා වුත්තත්තා ‘‘එකො’’ති පච්චත්තපදං පටික්ඛිත්තපදෙන න සමෙති, ‘‘එකස්සා’’ති වත්තබ්බොති සාධෙන්තො ආහ ‘‘ඉතරථා හී’’තිආදි.

452. Since the rule was not stated as 'He is not to arrange a seat alone with a woman…,' but was stated in the way beginning 'With a woman is prohibited…,' the nominative form 'eko' does not agree with the word 'prohibited.' To establish that it should be said as 'ekassā,' He says: 'For otherwise…,' and so on.

453. පරිවෙණඞ්ගණාදීති පරිවෙණස්ස මාළකං. ආදි-සද්දෙන පාකාරාදිපරික්ඛිත්තං චෙතියමාළකාදිං සඞ්ගණ්හාති. අන්තොගධන්ති අප්පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ එව පරියාපන්නං. ඉධ ඉත්ථීපි අනාපත්තිං කරොතීති සම්බන්ධො. කස්මා පන ඉත්ථී ඉධෙව අනාපත්තිං කරොති, න පුරිමසික්ඛාපදෙති? ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස මෙථුනං විනා දුට්ඨුල්ලවාචාය වසෙන ආගතත්තා. මෙථුනමෙව හි ඉත්ථියො අඤ්ඤමඤ්ඤං පටිච්ඡාදෙන්ති මහාවනෙ ද්වාරං විවරිත්වා නිද්දූපගතම්හි භික්ඛුම්හි විය. දුට්ඨුල්ලං පන න පටිච්ඡාදෙන්ති, තෙනෙව දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදෙ ‘‘යා තා ඉත්ථියො හිරිමනා, තා නික්ඛමිත්වා භික්ඛූ උජ්ඣාපෙසු’’න්ති (පාරා. 283) වුත්තං, තස්මා [Pg.308] ‘‘ඉත්ථීපි අනාපත්තිං කරොතී’’ති වුත්තං, ‘‘අප්පටිච්ඡන්නට්ඨානත්තා’’තිපි කාරණං වදන්ති.

453. 'The grounds of a monastic cell, etc.' means the terrace of a monastic cell. By the word 'etc.', it includes a shrine terrace and so on, enclosed by a wall and the like. 'Included within' means comprised within an unconcealed place. The connection here is that 'even a woman incurs no offense.' But why does a woman incur no offense here, and not in the previous training rule? Because this training rule has come by way of lewd speech, apart from sexual intercourse. For women do conceal sexual intercourse from one another, just as with a bhikkhu who has fallen asleep in a great forest, they open the door. But they do not conceal lewd speech. For that very reason, in the training rule on lewd speech it is said: 'Those women who were conscientious… went out and complained to the bhikkhus.' Therefore, it is said, 'Even a woman incurs no offense,' and they also state the reason as, 'because it is an unconcealed place.'

කායෙනාපි දුට්ඨුල්ලොභාසසම්භවතො ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ චක්ඛුස්ස රහො, සොතස්ස රහො ච අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘අනන්ධො අබධිරො’’තිආදි. කෙචි පන විභඞ්ගෙ ‘‘නාලං කම්මනියන්ති න සක්කා හොති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතු’න්ති (පාරා. 454) එත්තකමෙව වත්වා ‘න සක්කා හොති කායසංසග්ගං සමාපජ්ජිතු’න්ති අවුත්තත්තා අප්පටිච්ඡන්නෙපි ඨානෙ රහො අඤ්ඤෙසං අභාවං දිස්වා එකාය ඉත්ථියා කායසංසග්ගොපි සක්කා ආපජ්ජිතුන්ති අන්තොද්වාදසහත්ථෙ සවනූපචාරෙ ඨිතො අබධිරොපි අන්ධො කායසංසග්ගස්සාපි සබ්භාවාභාවං න ජානාතීති කායෙන දුට්ඨුල්ලොභාසනසබ්භාවං අමනසිකත්වාපි කායසංසග්ගාපත්තියාපි පරිහාරාය අනන්ධො අබධිරොතිආදි වුත්ත’’න්ති වදන්ති. යං පන සාරත්ථදීපනියං ‘‘කායසංසග්ගවසෙන අනන්ධො වුත්තො’’ති (සාරත්ථ. ටී. 2.453) වුත්තං, තං පන කායෙන දුට්ඨුල්ලොභාසනසම්භවං අමනසිකත්වා වුත්තං, කායසංසග්ගවසෙනාපීති ගහෙතබ්බං. තෙනෙව ‘‘ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ සොතස්ස රහො එව අධිප්පෙතො…පෙ… කෙනචි පන ‘ද්වෙපි රහා ඉධ අධිප්පෙතා’ති වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. යං පන චක්ඛුස්ස රහාභාවසාධනත්ථං ‘‘න හි අප්පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ චක්ඛුස්ස රහො සම්භවතී’’තිආදි වුත්තං, තං න යුත්තං අතිදූරතරෙ ඨිතස්ස කායෙන ඔභාසනම්පි හත්ථග්ගාහාදීනිපි සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. තෙනෙව පාළියං ‘‘චක්ඛුස්ස රහො’’ති වුත්තං, අට්ඨකථායං අප්පටික්ඛිත්තං. න කෙවලඤ්ච අප්පටික්ඛිත්තං, අථ ඛො ‘‘අනන්ධො බධිරොති ච අන්ධො වා අබධිරොපි න කරොතී’’ති ච වුත්තං, තස්මා ද්වෙපි රහා ඉධ ගහෙතබ්බා. ‘‘අන්තොද්වාදසහත්ථෙ’’තිඉමිනා සොතස්ස රහො ද්වාදසහත්ථෙන පරිච්ඡින්නොති ඉදං දස්සෙති. චක්ඛුස්ස රහො පන යත්ථ ඨිතස්ස කායවිකාරාදයො න පඤ්ඤායන්ති, තෙන පරිච්ඡින්දිතබ්බොති දට්ඨබ්බං. බධිරො පන චක්ඛුමාපීති දුට්ඨුල්ලවාචාසඞ්ඝාදිසෙසං සන්ධාය වුත්තං. දුට්ඨුල්ලාපත්ති වුත්තාති පුරිමසික්ඛාපදෙ වුත්තෙහි අධිකවසෙන දුට්ඨුල්ලාපත්ති ච වුත්තාති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො, න පන දුට්ඨුල්ලාපත්ති එවාති කායසංසග්ගස්සාපි ඉධ ගහෙතබ්බතො. තෙනෙව ‘‘පාරාජිකාපත්තිඤ්ච පරිහාපෙත්වා’’ති [Pg.309] එත්තකමෙව වුත්තං, ඉතරථා ‘‘කායසංසග්ගඤ්චා’’ති වත්තබ්බං භවෙය්‍ය.

Because of the possibility of lewd communication even by means of the body, in this training rule both privacy from the eye and privacy from the ear are intended; thus it is said, 'not blind, not deaf,' and so on. However, some say: 'In the Vibhaṅga, only this much is said: "Unfit for the act means one is unable to engage in sexual intercourse." Since it is not said, "one is unable to engage in bodily contact," it is possible to engage in bodily contact with a woman in an unconcealed place when one sees that no one else is present. Therefore, a blind person who is not deaf, standing within the twelve-cubit range of hearing, does not know whether bodily contact is occurring or not. Thus, even without considering the possibility of lewd communication by the body, the words "not blind, not deaf," and so on, are stated in order to avoid an offense of bodily contact.' As for what is said in the Sāratthadīpanī, 'In connection with bodily contact, "not blind" is stated,' that was said without paying attention to the possibility of lewd communication by means of the body; it should be understood as 'also in connection with bodily contact.' For that very reason it is said: 'In this training rule, only privacy from the ear is intended… but some say, "Both privacies are intended here," but that should not be accepted.' As for what is said to establish the absence of privacy from the eye, namely, 'For in an unconcealed space, privacy from the eye is not possible,' and so on, that is not correct, because one standing very far away would be unable to discern lewd gestures with the body, the taking of the hand, and so on. For that very reason, in the Pāli it is said, 'privacy from the eye,' and in the commentary it is not rejected. Not only is it not rejected, but it is also said, 'not blind, not deaf,' and 'a blind or deaf person does not commit it.' Therefore, both privacies should be accepted here. By this, 'within twelve cubits,' it shows that privacy from the ear is defined by twelve cubits. But privacy from the eye should be understood as being defined by that place from which one standing there cannot perceive bodily gestures and so on. But 'a deaf person who can see' is said with reference to the Saṅghādisesa offense of lewd speech. 'A lewd offense is mentioned'—the meaning should be taken thus: in addition to what was said in the previous training rule, a lewd offense is also mentioned. It is not that only a lewd offense is mentioned, because bodily contact is also to be included here. For that very reason, only this much was said: 'having excluded the Pārājika offense.' Otherwise, it would have been necessary to say, 'and bodily contact.'

තිසමුට්ඨානන්තිආදි පන පුරිමසික්ඛාපදෙ ආගතෙහි අධිකස්ස දුට්ඨුල්ලවාචාසඞ්ඝාදිසෙසස්ස වසෙන වුත්තං කායසංසග්ගාදීනම්පි පුරිමසික්ඛාපදෙ එව වුත්තත්තා, ඉධ පන න වුත්තන්තිපි වදන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං.

But 'of triple origin,' and so on, is said with reference to the Saṅghādisesa offense of lewd speech, which is additional to what was stated in the previous training rule. Some say that because bodily contact and so on were also mentioned in the previous training rule itself, they are not mentioned here. This should be investigated and understood.

දුතියඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Second Indeterminate Training Rule is finished.

නිට්ඨිතො අනියතවණ්ණනානයො.

The Section on the Explanation of the Indeterminates is finished.

4. නිස්සග්ගියකණ්ඩො

4. The Section on Forfeiture

1. චීවරවග්ගො

1. The Chapter on Robes

1. පඨමකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා

1. The Explanation of the First Kathina Training Rule

459. සමිතාවිනාති [Pg.310] සමිතපාපෙන. ගොතමකචෙතියං නාම ගොතමයක්ඛස්ස චෙතියට්ඨානෙ කතවිහාරො වුච්චති.

459. As for samitāvinā, it means one whose evil has been pacified. As for the name Gotamakacetiya, it is said of the monastery built at the shrine-place of the yakkha Gotamaka.

461. නවමං වා දසමං වාති භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං. සචෙ භවෙය්‍යාති සචෙ කස්සචි කඞ්ඛා භවෙය්‍ය. වුත්තසදිසන්ති දසමං වාති වුත්තසදිසං පරිච්ඡෙදසදිසං, ‘‘වුත්තසදිසමෙවා’’තිපි ලිඛන්ති. ධාරෙතුන්ති එත්ථ ආහාති පාඨසෙසො දට්ඨබ්බො.

461. The phrase 'navamaṃ vā dasamaṃ vā' is an accusative used in the locative sense. 'Sace bhaveyya' means: if a doubt should arise for someone. 'Vuttasadisaṃ' means similar to what was said, similar to the limitation. Some also write 'vuttasadisameva.' In the word 'dhāretuṃ,' the remainder of the text, 'āha,' should be understood.

463. සූචියා පටිසාමනන්ති සූචිඝරෙ සංගොපනං, ඉදඤ්ච සූචිකම්මස්ස සබ්බස්ස පරිනිට්ඨිතභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. එතන්ති නට්ඨචීවරං. එතෙසම්පීති නට්ඨචීවරාදීනි පරාමසති, තෙන චීවරපලිබොධාභාවං දස්සෙති. දුතියස්ස පලිබොධස්සාති ආවාසපලිබොධස්ස. එත්ථ ච නිට්ඨිතචීවරස්මිං, උබ්භතස්මිං කථිනෙති ද්වීහි පදෙහි ද්වින්නං පලිබොධානං අභාවදස්සනෙන අත්ථතකථිනස්ස පඤ්චමාසබ්භන්තරෙ යාව චීවරපලිබොධආවාසපලිබොධෙසු අඤ්ඤතරං න උපච්ඡිජ්ජති, තාව අතිරෙකචීවරං ධාරෙතුං වට්ටතීති දීපෙති. පක්කමනං අන්තො අස්සාති පක්කමනන්තිකා, එවං සෙසාපි වෙදිතබ්බා. විත්ථාරො පනෙත්ථ ආගතට්ඨානෙ ආවි භවිස්සති.

463. Sūciyā paṭisāmanaṃ means securing it in a needle case. This is said to show the completion of all needlework. Etaṃ refers to a lost robe. Etesampi refers to lost robes and the like, thereby showing the absence of the robe-encumbrance. Dutiyassa palibodhassa refers to the residence-encumbrance. And here, by showing the absence of the two encumbrances with the two phrases, 'when the robe is finished' and 'when the Kathina is withdrawn,' it is indicated that for one whose Kathina has been spread, it is allowable to keep an extra robe within five months, as long as either the robe-encumbrance or the residence-encumbrance is not terminated. It is called pakkamanantikā because its limit (anto) is departure (pakkamanaṃ); the remaining terms should be understood in the same way. The detailed explanation will become clear in the place where it appears.

දසාහපරමං කාලන්ති අච්චන්තසංයොගවචනං. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති…පෙ… දසාහපරමභාවොති ඉදං දසාහපරමතාපදස්ස අත්ථමත්තදස්සනං, දසාහපරමභාවොති ඉදඤ්හි වුත්තං හොතීති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. අයමත්ථොතිආදි දසාහපරමපදස්සෙව අධිප්පෙතත්ථදස්සනවසෙන වුත්තං. තත්ථ එත්තකො කාලොති ‘‘දසාහපරමතා’’ති වුත්තො යො කාලො, සො එත්තකො කාලොති අත්ථො.

The phrase dasāhaparamaṃ kālaṃ is an expression of continuous duration. The phrase idañhi vuttaṃ hoti…pe… dasāhaparamabhāvo is a showing of the mere meaning of the term dasāhaparamatā. The construction here should be understood as: dasāhaparamabhāvo is what is meant by idañhi vuttaṃ hoti. The phrase beginning with ayamattho is stated by way of showing the intended meaning of the term dasāhaparamapada itself. There, ettako kālo means: whatever time is spoken of as dasāhaparamatā, that time is this much; this is the meaning.

ඛොමන්ති ඛොමසුත්තෙහි වායිතං ඛොමපටචීවරං, තං වාකමයන්ති වදන්ති. කප්පාසසුත්තෙහි වායිතං කප්පාසිකං, එවං සෙසානිපි. කම්බලන්ති එළකාදීනං ලොමමයසුත්තෙන වායිතපටං. භඞ්ගන්ති ඛොමසුත්තාදීනි සබ්බානි, එකච්චානි වා මිස්සෙත්වා වායිතං චීවරං. භඞ්ගම්පි වාකමයමෙවාති කෙචි. දුකූලං පත්තුණ්ණං සොමාරපටං චීනපටං ඉද්ධිජං දෙවදින්නන්ති ඉමානි පන ඡ චීවරානි එතෙසඤ්ඤෙව [Pg.311] අනුලොමානීති විසුං න වුත්තානි. දුකූලඤ්හි සාණස්ස අනුලොමං වාකමයත්තා. ‘‘පත්තුණ්ණං කොසෙය්‍යවිසෙසො’’ති අභිධානකොසෙ වුත්තං. සොමාරදෙසෙ, චීනදෙසෙ ච ජාතවත්ථානි සොමාරචීනපටානි. පත්තුණ්ණාදීනි තීණි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි පාණකෙහි කතසුත්තමයත්තා. ඉද්ධිජන්ති එහිභික්ඛූනං පුඤ්ඤිද්ධියා නිබ්බත්තචීවරං. කප්පරුක්ඛෙ නිබ්බත්තං, දෙවදින්නඤ්ච ඛොමාදීනං අඤ්ඤතරං හොතීති තෙසං සබ්බෙසං අනුලොමානි. මනුස්සානං පකතිවිදත්ථිං සන්ධාය ‘‘ද්වෙ විදත්ථියො’’තිආදි වුත්තං. ඉමිනා දීඝතො වඩ්ඪකීහත්ථප්පමාණං විත්ථාරතො තතො උපඩ්ඪප්පමාණං විකප්පනුපගන්ති දස්සෙති. තථා හි ‘‘සුගතවිදත්ථි නාම ඉදානි මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස තිස්සො විදත්ථියො, වඩ්ඪකීහත්ථෙන දියඩ්ඪො හත්ථො හොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.348-349) කුටිකාරසික්ඛාපදට්ඨකථායං වුත්තං, තස්මා සුගතඞ්ගුලෙන ද්වාදසඞ්ගුලා සුගතවිදත්ථි වඩ්ඪකීහත්ථෙන දියඩ්ඪො හත්ථොති සිද්ධං. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සුගතඞ්ගුලෙන අට්ඨඞ්ගුලං වඩ්ඪකීහත්ථප්පමාණ’’න්ති ආගතට්ඨානෙහි ච සමෙති.

Khomaṃ refers to a linen cloth-robe woven from linen threads; they say it is vākamaya (made of bark-fibre). Kappāsikaṃ is what is woven from cotton threads; the remaining types should be understood in the same way. Kambalaṃ is a cloth woven from thread made from the hair of sheep and other animals. Bhaṅgaṃ is a robe woven by mixing all or some threads such as linen and so on. Some say that bhaṅgaṃ is also made of bark-fibre. However, these six robes—dukūla, pattuṇṇa, somārapaṭa, cīnapaṭa, iddhija, and devadinna—are not mentioned separately because they are analogous to these foregoing types. For dukūla is analogous to hempen cloth (sāṇa) because it is made of bark-fibre. In the Abhidhānakosa it is stated: 'Pattuṇṇa is a special kind of silk.' Somārapaṭa and cīnapaṭa are fabrics produced in the Somāra and Cīna regions. The three beginning with pattuṇṇa are analogous to silk because they are made of thread produced by creatures. Iddhijaṃ is a robe that arises for 'Come, bhikkhu' monks through the psychic power of their merit. That robe, and the devadinna robe which arises on a wishing-tree, is one or another of the types beginning with linen; therefore, they are analogous to all of those types. With reference to the natural span of humans, 'two spans,' etc., was said. By this, it is shown that a robe measuring a carpenter's cubit in length and half of that in width is suitable for determination. For it is stated in the commentary on the Kuṭikāra Training Rule: 'The Sugata's span is now three spans of a medium-sized man, which is one and a half cubits by a carpenter's measure.' Therefore, it is established that twelve finger-breadths by the Sugata's finger-breadth is a Sugata's span, and that one and a half cubits by a carpenter's measure is established. And this being so, it is consistent with the passages where it is stated that 'eight finger-breadths by the Sugata's finger-breadth is the measure of a carpenter's cubit.'

තං අතික්කාමයතොති එත්ථ තන්ති චීවරං, කාලං වා පරාමසති. තස්ස යො අරුණොති චීවරුප්පාදදිවසස්ස යො අතික්කන්තො අරුණො. චීවරුප්පාදදිවසෙන සද්ධින්ති චීවරුප්පාදදිවසස්ස ආදිභූතෙන අතික්කන්තඅරුණෙන සද්ධින්ති අත්ථො, ඉදඤ්ච භගවතා ‘‘දසාහපරම’’න්ති වත්වා පුන ‘‘එකාදසෙ අරුණුග්ගමනෙ’’ති වුත්තත්තා පුබ්බාපරසංසන්දනත්ථං සද්දතො ගම්මමානම්පි ‘‘චීවරුප්පාදදිවසෙන සද්ධි’’න්ති එවං වුත්තං. ‘‘දසමෙ අරුණෙ’’ති වුත්තෙ එව හි දසාහපරමෙන සද්ධිං සමෙති. දිවසපරියොසානස්ස අවධිභූතඅනාගතාරුණවසෙන හි දිවසං අතික්කන්තං නාම හොති, න පන දිවසස්ස ආදිභූතාරුණවසෙන පරිවාසාදීසු තථා අග්ගහණතො, ඉධ පන භගවතා දිවසස්ස ආදිඅන්තපරිච්ඡෙදදස්සනවසෙන ‘‘එකාදසෙ අරුණුග්ගමනෙ’’ති වුත්තං, තස්මා අට්ඨකථායං දිවසස්ස ආදිභූතං තංදිවසනිස්සිතම්පි අරුණං ගහෙත්වා ‘‘එකාදසෙ අරුණුග්ගමනෙ නිස්සග්ගියං හොතී’’ති වුත්තං. අරුණොති චෙත්ථ සූරියුග්ගමනස්ස පුරෙචරො වඩ්ඪනඝනරත්තො පභාවිසෙසොති දට්ඨබ්බො.

Here, in taṃ atikkāmayato, the word taṃ refers to the robe or the time. Tassa yo aruṇo means the dawn that has passed of the day the robe was received. Cīvaruppādadivasena saddhiṃ means 'together with the past dawn that is the beginning of the day the robe was received'; this is the meaning. And this was said thus—'together with the day of the robe's acquisition'—even though the meaning is understood from the word itself, in order to connect the earlier and later statements, because the Blessed One, having said 'at most ten days,' then said 'at the rising of the eleventh dawn.' For only if it were said 'at the tenth dawn' would it accord with 'at most ten days.' A day is considered 'passed' by way of the coming dawn that is the boundary of the day's end, not by way of the dawn that is the beginning of the day, because in cases like probation and so forth, it is not taken in that way. Here, however, the Blessed One said 'at the rising of the eleventh dawn' by way of showing the demarcation of the day's beginning and end. Therefore, in the commentary, having also taken the dawn that is the beginning of the day and is connected to that day, it is said: 'It becomes subject to forfeiture at the rising of the eleventh dawn.' And here, 'dawn' should be understood as the special radiance, the forerunner of the sunrise, which is an increasing, dense red light.

වචනීයොති සඞ්ඝාපෙක්ඛො. වචනභෙදොති ‘‘ඤත්තියං ද්වෙ ආපත්තියො සරතී’’තිආදිනා වත්තබ්බන්ති අධිප්පායො.

Vacanīyo is a term relative to the Saṅgha. As for vacanabhedo, the intention is that which is to be said, beginning with 'he recalls two offenses during the motion'.

468. ‘‘න [Pg.312] ඉධ සඤ්ඤා රක්ඛතී’’ති ඉදං වෙමතිකඤ්ච අනතික්කන්තසඤ්ඤඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. යොපි එවංසඤ්ඤී තස්සපීති යො අනතික්කන්තසඤ්ඤී, වෙමතිකො වා, තස්සපීති අත්ථො. අනට්ඨතො අවිලුත්තස්ස විසෙසමාහ ‘‘පසය්හාවහාරවසෙනා’’ති. ථෙය්‍යාවහාරවසෙන ගහිතම්පි ඉධ නට්ඨං.

468. The statement, 'Here perception does not protect,' is said with reference to one who is uncertain and one who perceives that the time limit has not been transgressed. As for yopi evaṃsaññī tassāpi, the meaning is: for whichever bhikkhu perceives that it has not been transgressed, or is uncertain, for him too it applies. He states the distinction of 'not plundered' from 'not lost' with the phrase 'by way of forcible carrying away.' Here, even what is taken by way of theft is considered 'lost'.

අනාපත්ති අඤ්ඤෙන කතං පටිලභිත්වාතිආදි නිසීදනසන්ථතං සන්ධාය වුත්තං. යෙන හි පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං අනාදියිත්වා නවං නිසීදනසන්ථතං කතං, තස්ස තං නිස්සග්ගියම්පි තතො අඤ්ඤස්ස පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තිකරන්ති සිජ්ඣනතො අයමත්ථො සබ්බනිස්සග්ගියෙසුපි සිජ්ඣති.

The words beginning with, 'There is no offense for one who receives what was made by another,' were said with reference to a sitting-rug. Indeed, when a new sitting-rug is made by a certain monk around an old rug without taking the Sugata's span, even if that rug of his is to be forfeited, for another monk who receives it from him and uses it, it makes for no offense. Because this meaning is thus established, this meaning is also established in all cases of forfeiture.

469. තිචීවරං අධිට්ඨාතුන්ති සඞ්ඝාටිආදිනාමෙන අධිට්ඨාතුං. ‘‘න විකප්පෙතු’’න්ති ඉමිනා නාමෙන න විකප්පෙතුං, එතෙන විකප්පිතතිචීවරො තෙචීවරිකො න හොති. තස්ස තස්මිං අධිට්ඨිතතිචීවරෙ විය අවිප්පවාසාදිනා කත්තබ්බවිධි න කාතබ්බොති දස්සෙති, න පන විකප්පනෙ දොසොති. තතො පරන්ති චතුමාසතො පරං විකප්පෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං අනුඤ්ඤාතන්ති කෙචි වදන්ති, අඤ්ඤෙ පන ‘‘විකප්පෙත්වා යාව ආගාමිවස්සානං, තාව ඨපෙතුමෙව වට්ටතී’’ති වදන්ති, අපරෙ පන ‘‘විකප්පනෙ න දොසො, තථා විකප්පිතං පරික්ඛාරාදිනාමෙන අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වදන්ති.

469. 'To determine the three robes' means to determine them by names such as the double-layered outer robe. 'Not to assign' means not to assign them by this name; by this, a monk who has assigned his three robes is not a 'wearer of three robes.' It shows that for him, regarding those assigned robes, the procedure that should be performed, such as not being separated from them overnight, should not be done as it is for determined three robes; it does not, however, show that there is a fault in assigning. 'After that': some say that after four months it is permitted to assign and use them. Others, however, say, 'Having assigned them, it is proper only to keep them for as long as the coming rainy season exists.' Still others say, 'There is no fault in assigning; a robe thus assigned should be determined under the name of a requisite-cloth, etc., and then used.'

මුට්ඨිපඤ්චකන්ති මුට්ඨියා උපලක්ඛිතං පඤ්චකං, චතුහත්ථෙ මිනිත්වා පඤ්චමං හත්ථං මුට්ඨිං කත්වා මිනිතබ්බන්ති අධිප්පායො. කෙචි පන ‘‘මුට්ඨිහත්ථානං පඤ්චකං මුට්ඨිපඤ්චකං, තස්මා පඤ්චපි හත්ථෙ මුට්ඨිං කත්වාව මිනිතබ්බා’’ති වදන්ති. මුට්ඨිත්තිකන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ද්විහත්ථෙන අන්තරවාසකෙන තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙතුං සක්කාති ආහ ‘‘පාරුපනෙනා’’තිආදි. අතිරෙකන්ති සුගතචීවරප්පමාණතො අධිකං. ඌනකන්ති මුට්ඨිපඤ්චකාදිතො ඌනකං, තෙන ච තෙසු තිචීවරාධිට්ඨානං න රුහතීති දස්සෙති.

'The fist-fivefold' means a group of five marked by the fist; the intention is that after measuring four cubits, the fifth cubit should be measured by making a fist. Some, however, say, 'A group of five fisted-cubits is the fist-fivefold; therefore, all five cubits should be measured only by making a fist.' In the case of 'the fist-threefold' also, this is the method. He said the words beginning with 'by the upper robe' because it is not possible to cover the three circles with an under-robe of two cubits. 'Excess' means more than the measure of the Sugata's robe. 'Deficient' means less than the fist-fivefold, etc. And by that, it shows that for those robes, the determination of the three robes does not take effect.

ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමීති ඉමං සඞ්ඝාටිඅධිට්ඨානං උක්ඛිපාමි පරිච්චජාමීති අත්ථො. කායවිකාරං කරොන්තෙනාති හත්ථෙන චීවරං පරාමසන්තෙන, චාලෙන්තෙන වා. වාචාය අධිට්ඨාතබ්බාති එත්ථ කායෙනපි චාලෙත්වා වාචම්පි භින්දිත්වා කායවාචාහි අධිට්ඨානම්පි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං ‘‘කායෙන අඵුසිත්වා’’ති වුත්තත්තා. දුවිධන්ති අහත්ථපාසහත්ථපාසවසෙන දුවිධං. තත්ථ හත්ථපාසො නාම අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථො වුච්චති. ද්වාදසහත්ථන්ති කෙචි වදන්ති[Pg.313], තං ඉධ න සමෙති. ‘‘සාමන්තවිහාරෙ’’ති ඉදං ඨපිතට්ඨානසල්ලක්ඛණයොග්ගෙ ඨිතං සන්ධාය වුත්තං. තතො දූරෙ ඨිතම්පි ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙන්තෙන අධිට්ඨාතබ්බමෙව. තත්ථපි චීවරස්ස ඨපිතභාවසල්ලක්ඛණමෙව පමාණං. න හි සක්කා සබ්බථා ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං. එකස්මිං විහාරෙ ඨපෙත්වා තතො අඤ්ඤස්මිං ඨපිතන්ති අධිට්ඨාතුං න වට්ටති. කෙචි පන ‘‘තථාපි අධිට්ඨිතෙ න දොසො’’ති වදන්ති, තං අට්ඨකථාය න සමෙති, වීමංසිතබ්බං. අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතවත්ථෙහීති පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතවත්ථෙහි, තෙනෙව ‘‘ඉමං පච්චුද්ධරාමී’’ති පරික්ඛාරචොළස්ස පච්චුද්ධාරං දස්සෙති. එතෙන ච තෙචීවරධුතඞ්ගං පරිහරන්තෙන පංසුකූලාදිවසෙන ලද්ධං වත්ථං දසාහබ්භන්තරෙ කත්වා රජිත්වා පාරුපිතුං අසක්කොන්තෙන පරික්ඛාරචොළවසෙන අධිට්ඨහිත්වාව දසාහං අතික්කමෙතබ්බං, ඉතරථා නිස්සග්ගියං හොතීති දස්සෙති. තෙනෙව ‘‘රජිතකාලතො පන පට්ඨාය නික්ඛිපිතුං න වට්ටති, ධුතඞ්ගචොරො නාම හොතී’’ති (විසුද්ධි. 1.25) විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තං. ‘‘පුන අධිට්ඨාතබ්බානී’’ති ඉදඤ්ච සඞ්ඝාටිආදිතිචීවරනාමෙන අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුකාමස්ස වසෙන වුත්තං, ඉතරස්ස පන පුරිමාධිට්ඨානමෙව අලන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘පුන අධිට්ඨාතබ්බ’’න්ති ඉමිනා කප්පබින්දුපි දාතබ්බන්ති දස්සෙති.

'I rescind this double-layered robe' means: 'I cast off, I abandon this determination of the double-layered robe.' 'By making a bodily gesture' means by touching or moving the robe with the hand. Here, regarding the verbal determination, it should be understood that by also moving it with the body while uttering the words, the determination by both body and speech is included, because it is said [elsewhere that one cannot determine a robe] 'without touching it with the body.' 'Two kinds' means two kinds based on being outside hand's reach and within hand's reach. Therein, what is called 'hand's reach' is said to be two and a half cubits. Some say twelve cubits, but that does not fit here. The phrase 'in a nearby monastery' is said with reference to a robe being in a place suitable for remembering where it was placed. Even if it is in a distant place, it must be determined by one who remembers the place where it was put. In that case also, the standard is simply the recognition of the fact that the robe has been placed. For it is not possible to remember the place in every respect. It is not proper to determine a robe as 'placed in another monastery' after having placed it in one. Some, however, say, 'Even so, there is no fault in such a determination,' but that statement does not agree with the commentary; it should be investigated. 'With the cloths determined and put aside' means with cloths determined under the name of 'requisite-cloth.' For that very reason, by the words 'I rescind this,' it shows the rescission of the requisite-cloth. And by this it is shown that a monk observing the triple-robe-wearer's ascetic practice, having obtained a cloth from a dust-heap and so on, if he is unable to make it, dye it, and wear it within ten days, must let the ten days pass only after having determined it as a 'requisite-cloth'; otherwise, it becomes an item for forfeiture. For that very reason, it is said in the Visuddhimagga: 'But from the time it is dyed, it is not proper to put it aside; one becomes what is called a "thief of the ascetic practice."' The words 'They should be determined again' are said with respect to one who wishes to use them after determining them by the name of the double-layered outer robe and the other robes of the three-robe set. But for the other monk, it should be understood that the former determination is sufficient. By 'it should be determined again,' this indicates that a marking-spot (kappabindu) should also be applied.

බද්ධසීමායං අවිප්පවාසසීමාසම්මුතිසම්භවතො න තත්ථ දුප්පරිහාරතාති ආහ ‘‘අබද්ධසීමායං දුප්පරිහාර’’න්ති.

In a bounded sīmā, because there can be a formal designation of a sīmā of non-separation, it is not difficult to maintain it there; hence it is said, 'In an unbounded sīmā, it is difficult to maintain.'

අතිරිත්තප්පමාණාය ඡෙදනකං පාචිත්තියන්ති ආහ ‘‘අනතිරිත්තප්පමාණා’’ති. තතො පරං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බාති වස්සිකමාසතො පරං අධිට්ඨානං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා, ඉමිනා චතුන්නං වස්සිකමාසානං උපරි අධිට්ඨානං තිට්ඨතීති විඤ්ඤායති තතො පච්චුද්ධරායොගා. යඤ්ච මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘වස්සිකසාටිකා වස්සානමාසාතික්කමෙනාපි, කණ්ඩුපටිච්ඡාදි ආබාධවූපසමෙනාපි අධිට්ඨානං විජහතී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තං, තං සමන්තපාසාදිකායං නත්ථි. පරිවාරට්ඨකථායඤ්ච ‘‘අත්ථාපත්ති හෙමන්තෙ ආපජ්ජති, නො ගිම්හෙ’’ති එත්ථ ඉදං වුත්තං ‘‘කත්තිකපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමෙ පාටිපදදිවසෙ විකප්පෙත්වා ඨපිතං වස්සිකසාටිකං නිවාසෙන්තො හෙමන්තෙ ආපජ්ජති, කුරුන්දියං පන ‘කත්තිකපුණ්ණමදිවසෙ අපච්චුද්ධරිත්වා හෙමන්තෙ ආපජ්ජතී’ති වුත්තං, තම්පි සුවුත්තං, ‘චතුමාසං අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතු’න්ති [Pg.314] හි වුත්ත’’න්ති (පරි. අට්ඨ. 323). තත්ථ මහාඅට්ඨකථායං නිවාසනපච්චයා දුක්කටං වුත්තං, කුරුන්දට්ඨකථායං පන අපච්චුද්ධාරපච්චයා, තස්මා කුරුන්දියං වුත්තනයෙනාපි වස්සිකසාටිකා වස්සානමාසාතික්කමෙපි අධිට්ඨානං න විජහතීති පඤ්ඤායති. අධිට්ඨානවිජහනෙසු ච වස්සානමාසආබාධානං විගමෙන විජහනං මාතිකාට්ඨකථායම්පි න උද්ධටං, තස්මා සමන්තපාසාදිකායං ආගතනයෙන යාව පච්චුද්ධාරා අධිට්ඨානං තිට්ඨතීති ගහෙතබ්බං. නහානත්ථාය අනුඤ්ඤාතත්තා ‘‘වණ්ණභෙදමත්තරත්තාපි චෙසා වට්ටතී’’ති වුත්තං. ‘‘ද්වෙ පන න වට්ටන්තී’’ති ඉමිනා සඞ්ඝාටිආදීසු විය දුතියෙ අධිට්ඨානං න රුහති, අතිරෙකචීවරං හොතීති දස්සෙති. මහාපච්චරියං චීවරවසෙන පරිභොගකිච්චස්ස අභාවං සන්ධාය අනාපත්ති වුත්තා සෙනාසනපරික්ඛාරත්ථාය දින්නපච්චත්ථරණෙ විය. යං පන ‘‘පච්චත්ථරණම්පි අධිට්ඨාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං සෙනාසනත්ථායෙවාති නියමිතං න හොති නවසු චීවරෙසු ගහිතත්තා, තස්මා අත්තනො නාමෙන අධිට්ඨහිත්වා නිදහිත්වා පරික්ඛාරචොළං විය යථා තථා විනියුජ්ජිතබ්බමෙවාති ගහෙතබ්බං. පාවාරො කොජවොති ඉමෙසම්පි පච්චත්ථරණාදීනං ලොකෙපි වොහරණතො සෙනාසනපරික්ඛාරත්ථාය දින්නපච්චත්ථරණතො විසුං ගහණං කතං.

For a robe of excessive size, there is a pācittiya offense involving cutting; therefore, He said, 'of a size not exceeding the standard'. 'After that, it should be rescinded and shared' means that after the rainy-season month, the determination should be rescinded and the robe shared. By this it is known that the determination stands beyond the four months of the rainy season, because it is suitable for rescission after that time. And what is stated in the Mātikā-aṭṭhakathā—'The rains-cloth loses its determination with the passing of the rains months, and the itch-covering cloth with the subsiding of the illness'—is not found in the Samantapāsādikā. In the Parivāra-aṭṭhakathā, regarding 'an offense is incurred in winter, not in summer,' this is said: 'One who wears in winter a rains-cloth that was shared and put aside on the day after the Kattika full moon incurs an offense. But in the Kurundī it is said, “If one does not rescind it on the day of the Kattika full moon, one incurs an offense in winter.” That too is well said, for it is stated, “One may determine it for four months; after that, one should share it.”' There, in the Mahā-aṭṭhakathā, a dukkaṭa offense is stated on account of wearing it, but in the Kurundī-aṭṭhakathā, it is on account of not rescinding it. Therefore, it appears that according to the method stated in the Kurundī, the rains-cloth does not lose its determination even with the passing of the rains months. And among the ways of losing the determination, its loss through the departure of the rains months or the illness is not cited even in the Mātikā-aṭṭhakathā. Therefore, it should be understood that according to the method that has come down in the Samantapāsādikā, the determination stands until it is rescinded. Because it is allowed for the purpose of bathing, it is said, 'It is allowable even if dyed just to the point of changing its color.' By 'But two are not allowable,' it is shown that, as with the outer robe and so on, a determination does not take hold on a second one; it becomes an extra robe. In the Mahāpaccarī, 'no offense' is stated with reference to the absence of the function of being used as a robe, like a ground-covering given for the purpose of lodging requisites. But as to what is said, 'A ground-covering should also be determined,' that is not restricted to being only for the purpose of a lodging, since it is included among the nine robes. Therefore, it should be understood that it must be determined under its own name, put aside, and then used in any way whatsoever, like a requisite-cloth. A cloak (pāvāra) and a woolen blanket (kojava): the mention of these is made separately from a ground-covering given for the purpose of lodging requisites because they are also in worldly use as ground-coverings and so on.

‘‘හීනායාවත්තනෙනා’’ති ඉදං අන්තිමවත්ථුං අජ්ඣාපජ්ජිත්වා භික්ඛුපටිඤ්ඤාය ඨිතස්ස චෙව තිත්ථියපක්කන්තස්ස ච භික්ඛුනියා ච භික්ඛුනිභාවෙ නිරපෙක්ඛතාය ගිහිලිඞ්ගතිත්ථියලිඞ්ගග්ගහණං සන්ධාය වුත්තං. සික්ඛං අපච්චක්ඛාය ගිහිභාවූපගමනං සන්ධාය වුත්තන්ති කෙචි වදන්ති, තං න යුත්තං තදාපිස්ස උපසම්පන්නත්තා, චීවරස්ස ච තස්ස සන්තකත්තාවිජහනතො. පමාණචීවරස්සාති පච්ඡිමප්පමාණං සන්ධාය වුත්තං. ද්වෙ චීවරානි පාරුපන්තස්සාති ගාමප්පවෙසෙ දිගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපනං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘එස නයො’’ති ඉමිනා පමාණයුත්තෙසු යත්ථ කත්ථචි ඡිද්දං අධිට්ඨානං විජහතීතිආදිඅත්ථං සඞ්ගණ්හාති.

'By returning to the low': this is said with reference to one who, having committed a final offense, remains under the pretense of being a bhikkhu; and to one who has gone over to the sectarians; and to a bhikkhunī who, being indifferent to her status as a bhikkhunī, adopts the guise of a layperson or a sectarian. Some say it is said with reference to one who has gone to the lay state without having renounced the training, but that is not correct, because even then he is still ordained and has not relinquished ownership of his robe. 'Of a robe of standard size': this is said with reference to the minimum standard size. 'Of one wearing two robes': this is said with reference to wearing the outer robes folded in two when entering a village. By 'This is the method,' it includes the meaning that in the case of robes of standard size, a hole anywhere causes the determination to be lost, and so on.

අඤ්ඤං පච්ඡිමප්පමාණං නාම නත්ථීති සුත්තෙ ආගතං නත්ථීති අධිප්පායො. ඉදානි තමෙව විභාවෙතුං ‘‘යඤ්හී’’තිආදි වුත්තං, තං න සමෙති, සඞ්ඝාටිආදීනං මුට්ඨිපඤ්චකාදිහෙට්ඨිමප්පමාණස්ස සුත්තෙ අනාගතත්තාති අධිප්පායො.

The intended meaning of 'There is no other so-called minimum standard size' is that there is none mentioned in the Sutta. Now, to explain just that, 'Because...' and so on was said. But that does not fit; the intended meaning is that it is because the lowest standard size of five hand-breadths and so on for the outer robe, etc., is not mentioned in the Sutta.

මහන්තං වා ඛුද්දකං කරොතීති එත්ථ අතිමහන්තං චීවරං මුට්ඨිපඤ්චකාදිපච්ඡිමප්පමාණයුත්තං කත්වා සමන්තතො ඡින්දනෙනාපි විච්ඡින්දනකාලෙ ඡිජ්ජමානට්ඨානං ඡිද්දසඞ්ඛ්‍යං [Pg.315] න ගච්ඡති අධිට්ඨානං න විජහති එවාති සිජ්ඣති, ‘‘ඝටෙත්වා ඡින්දති, න භිජ්ජතී’’ති වචනෙන ච සමෙති. පරික්ඛාරචොළං පන විකප්පනුපගපච්ඡිමප්පමාණතො ඌනං කත්වා ඡින්නං අධිට්ඨානං විජහති අධිට්ඨානස්ස අනිස්සයත්තා. තානි පුන බද්ධානි ඝටිතානි අධිට්ඨාතබ්බමෙවාති වෙදිතබ්බං. කෙචි පන ‘‘වස්සිකසාටිකචීවරෙ ද්විධා ඡින්නෙ යදිපි එකෙකං ඛණ්ඩං පච්ඡිමපච්ඡිමප්පමාණං පහොති, එකස්මිංයෙව ඛණ්ඩෙ අධිට්ඨානං තිට්ඨති, න ඉතරෙ, ‘‘ද්වෙ පන න වට්ටන්තී’’ති වුත්තත්තා. නිසීදනකණ්ඩුප්පටිච්ඡාදීසුපි එසෙව නයොති වදන්ති.

'Or he makes a large one small': here, it is established that even when one makes a very large robe conform to the minimum standard size of five hand-breadths, etc., and cuts it all around, at the time of cutting the place being cut does not count as a hole, and it does not lose its determination. And it agrees with the statement, 'Having joined it, he cuts it; it is not broken.' But a requisite-cloth that is cut after being made smaller than the minimum standard size that is subject to sharing (vikappana) loses its determination because the determination has no basis. It should be understood that those pieces, when bound and joined again, must be determined. Some, however, say: 'In the case of a rains-cloth cut in two, even if each piece is sufficient for the minimum standard size, the determination remains on only one piece, not on the other, because it is said, “But two are not allowable.” The same method applies to sitting cloths, itch-covering cloths, and so on.'

සම්මුඛෙ පවත්තා සම්මුඛාති පච්චත්තවචනං, තඤ්ච විකප්පනවිසෙසනං, තස්මා ‘‘සම්මුඛෙ’’ති භුම්මත්ථෙ නිස්සක්කවචනං කත්වාපි අත්ථං වදන්ති, අභිමුඛෙති අත්ථො. අථ වා සම්මුඛෙන අත්තනො වාචාය එව විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා. පරම්මුඛෙන විකප්පනා පරම්මුඛාවිකප්පනාති කරණත්ථෙනාපි අත්ථො දට්ඨබ්බො, අයමෙව පාළියා සමෙති. සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවන්ති ආසන්නදූරභාවං. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටතීති එත්තකෙනෙව විකප්පනාකිච්චස්ස නිට්ඨිතත්තා, අතිරෙකචීවරං න හොතීති දසාහාතික්කමෙ න නිස්සග්ගියං ජනෙතීති අධිප්පායො. පරිභුඤ්ජිතුං…පෙ… න වට්ටතීති සයං අපච්චුද්ධරණං පරිභුඤ්ජනෙ පාචිත්තියං, අධිට්ඨානෙ පරෙසං විස්සජ්ජනෙ දුක්කටඤ්ච සන්ධාය වුත්තං.

Sammukhā means occurring in one's presence; it is a word in the nominative case, and it is a qualifier of vikappanā (sharing). Therefore, they also state the meaning by using the word sammukhe in the locative sense, that is, 'in front of' or 'facing.' Alternatively, sammukhāvikappanā is sharing by means of one's own speech. Parammukhāvikappanā is sharing by means of another's speech. The meaning should also be understood in the instrumental sense; this very meaning agrees with the Pāli. 'The state of being present or absent' means the state of being near or far. 'It is proper to put it aside for so long' means that because the task of sharing is completed with just this much, it does not become an extra robe. The intended meaning is that exceeding ten days does not generate an item for forfeiture. 'To use... it is not proper': this is said with reference to the pācittiya offense for using it oneself without rescinding the sharing, the dukkaṭa offense for determining it, and the dukkaṭa offense for giving it away to others.

පරිභොගාදයොපි වට්ටන්තීති පරිභොගවිස්සජ්ජනඅධිට්ඨානානිපි. අපි-සද්දෙන නිධෙතුම්පි වට්ටතීති අත්ථො, එතෙන ච පච්චුද්ධාරෙපි කතෙ චීවරම්පි විකප්පිතචීවරමෙව හොති, න අතිරෙකචීවරං. තං පන තිචීවරාදිනාමෙන අධිට්ඨාතුකාමෙන අධිට්ඨහිතබ්බං, ඉතරෙන විකප්පිතචීවරමෙව කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති දස්සෙති. කෙචි පන ‘‘යං විකප්පිතචීවරං, තං යාව අපරිභොගකාලා අපච්චුද්ධරාපෙත්වාව නිදහිතබ්බං, පරිභොගකාලෙ පන සම්පත්තෙ පච්චුද්ධරාපෙත්වා අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. යදි හි තතො පුරෙපි පච්චුද්ධරාපෙය්‍ය, පච්චුද්ධාරෙනෙව විකප්පනාය විගතත්තා අතිරෙකචීවරං නාම හොති, දසාහාතික්කමෙ ච නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. තස්මා යං අපරිභුඤ්ජිත්වාව ඨපෙතබ්බං, තදෙව විකප්පෙතබ්බං, පච්චුද්ධාරෙ ච කතෙ අන්තොදසාහෙයෙව අධිට්ඨාතබ්බං. යඤ්ච අට්ඨකථායං ‘තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්තී’තිආදි වුත්තං, තං පාළියා විරුජ්ඣතී’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තමෙව. පාළියඤ්හි [Pg.316] ‘‘අන්තොදසාහං අධිට්ඨෙති, විකප්පෙතී’’ති (පාරා. 469) ච ‘‘සාමං චීවරං විකප්පෙත්වා අපච්චුද්ධාරණං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 373) ච ‘‘අනාපත්ති සො වා දෙති, තස්ස වා විස්සාසන්තො පරිභුඤ්ජතී’’ති (පාචි. 374) ච සාමඤ්ඤතො වුත්තත්තා, අට්ඨකථායඤ්ච ‘‘ඉමං චීවරං වා විකප්පනං වා පච්චුද්ධරාමී’’තිආදිනා පච්චුද්ධාරං අදස්සෙත්වා ‘‘මය්හං සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා’’ති එවං අත්තනො සන්තකත්තං අමොචෙත්වාව පරිභොගාදිවසෙනෙව පච්චුද්ධාරස්ස වුත්තත්තා, ‘‘තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්තී’’ති අධිට්ඨානං විනාපි විසුං පරිභොගස්ස, නිදහනස්ස ච වුත්තත්තා විකප්පනානන්තරමෙව පච්චුද්ධරාපෙත්වා අනධිට්ඨහිත්වා එව තිචීවරවිරහිතං විකප්පනාරහං චීවරං පරිභුඤ්ජිතුං, නිදහිතුඤ්ච ඉදං පාටෙක්කං විනයකම්මන්ති ඛායති. අපිච බහූනං පත්තානං විකප්පෙතුං, පච්චුද්ධාරෙතුඤ්ච වුත්තත්තා පච්චුද්ධාරෙන තෙසං අතිරෙකපත්තතා දස්සිතාති සිජ්ඣති තෙසු එකස්සෙව අධිට්ඨාතබ්බතො. තස්මා අට්ඨකථායං ආගතනයෙනෙව ගහෙතබ්බං.

The statement 'Use and so forth are also allowable' means that use, giving away, and determination are also allowable. By the word api, the meaning is that it is also allowable to store it. By this it is shown that even when a rescission has been made, the robe is still just a shared robe, not an extra robe. But one who wishes to determine it under the name of the triple robe, etc., should determine it. It shows that another should use it, leaving it as a shared robe. Some, however, say: 'A shared robe should be stored without having it rescinded until it is time to use it. But when the time for use arrives, one should have it rescinded, determine it, and then use it. For if one has it rescinded before that, since the sharing is nullified by the rescission, it becomes an extra robe, and if it is kept for more than ten days, it entails an offense of expiation with forfeiture. Therefore, only what is to be stored without being used should be shared, and when it has been rescinded, it must be determined within ten days. And what is said in the commentary—“From then on, use and so forth are also allowable”—they say this contradicts the Pāli.' But this is merely their own opinion. For in the Pāli it is said generally: 'One determines or shares within ten days' and 'If one, having shared a robe, should use it oneself without it having been rescinded, it is an offense of expiation' and 'There is no offense if he gives it, or if another uses it taking it on trust from him.' And since in the commentary, without showing the rescission with words such as, 'I rescind this robe or this sharing,' the rescission is stated to occur simply by way of use, etc., by saying 'Use or dispose of what is mine,' thus without relinquishing one's ownership; and since it is said, 'From then on, use and so forth are also allowable,' stating that use and storing are separately allowable even without determination, it appears that this is a separate Vinaya procedure: to have a robe rescinded immediately after sharing it and then, without determining it, to use or store a robe that is suitable for sharing but is not part of the triple robe. Moreover, since it is said that many bowls may be shared and rescinded, it is established that their status as extra bowls is not shown by the rescission, because only one of them is to be determined. Therefore, it should be understood according to the method that has come down in the commentary.

පඤ්ඤත්තිකොවිදො න හොතීති එවං විකප්පිතෙ ‘‘අනන්තරමෙව එවං පච්චුද්ධරිතබ්බ’’න්ති විනයකම්මං න ජානාති. තෙනාහ ‘‘න ජානාති පච්චුද්ධරිතු’’න්ති, ඉමිනාපි චෙතං වෙදිතබ්බං ‘‘විකප්පනානන්තරමෙව පච්චුද්ධාරො කාතබ්බො’’ති.

He is not skilled in the regulations: when it has been shared thus, he does not know the Vinaya procedure that 'it should be rescinded immediately in this way.' Therefore it is said, 'He does not know how to rescind.' By this too it should be understood: 'The rescission should be done immediately after the sharing.'

අවිසෙසෙන වුත්තවචනන්ති තිචීවරාදීනං සාධාරණවචනෙන වුත්තවචනං. යං පනෙත්ථ ‘‘විරුද්ධං විය දිස්සතී’’ති වත්වා තං විරොධාසඞ්කං නිවත්තෙතුං ‘‘තිචීවරසඞ්ඛෙපෙන…පෙ… විකප්පනාය ඔකාසො දින්නො හොතී’’ති වුත්තං, තං ‘‘අධිට්ඨෙති විකප්පෙතී’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තෙපි තිචීවරම්පි විකප්පෙතීති අයමත්ථො න සිජ්ඣති, ‘‘තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. යං පන අධිට්ඨාතබ්බං, තං අධිට්ඨාති. යං තිචීවරවිරහිතං, තං විකප්පෙතබ්බං, තං විකප්පෙතීති එවමත්ථො සිජ්ඣතීති. තස්මා එත්ථ පුබ්බාපරවිරොධො න දිස්සති සාමඤ්ඤවචනස්ස වුත්තාවසෙසෙයෙව අවතිට්ඨනතො. යං පනෙත්ථ තිචීවරස්සාපි විකප්පනවිධිං දස්සෙතුං ‘‘තිචීවරං තිචීවරසඞ්ඛෙපෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තිචීවරසඞ්ඛෙපෙන පරිහරියමානෙසු එකම්පි පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතුං න වට්ටති, තිචීවරතො පන එකං වා සකලමෙව වා අපනෙත්වා අපරං තිචීවරං තිචීවරසඞ්ඛෙපෙන පරිහරිතුකාමස්ස වා තිචීවරාධිට්ඨානං මුඤ්චිත්වා පරික්ඛාරචොළවසෙනෙව සබ්බචීවරං පරිභුඤ්ජිතුකාමස්ස [Pg.317] වා පුරිමං අධිට්ඨිතචීවරං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතුං වට්ටතීති එවමධිප්පායෙන ‘‘තිචීවරෙ එකෙන චීවරෙන විප්පවසිතුකාමො හොතී’’තිආදි වුත්තං සියා, ඉච්චෙතං පාළියා සද්ධිං සමෙති. අථ පුනපි තදෙව තිචීවරාධිට්ඨානෙන අධිට්ඨාතුකාමො හුත්වා විප්පවාසසුඛත්ථං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන වුත්තං සියා, තං ‘‘තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) ඉමිනා වචනෙන න සමෙති. යදි හි සෙසචීවරානි විය තිචීවරම්පි පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බං සියා, ‘‘තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති ඉදං වචනමෙව නිරත්ථකං සියා සෙසචීවරෙහි තිචීවරස්ස විසෙසාභාවා. තස්මා ‘‘විකප්පෙතී’’ති ඉදං තිචීවරවිරහිතමෙව සන්ධාය වුත්තං. තිචීවරං පන විකප්පෙතුං න වට්ටතීති විඤ්ඤායති, තෙනෙව දුතියකථිනසික්ඛාපදස්ස අනාපත්තිවාරෙ ‘‘විකප්පෙතී’’ති ඉදං න වුත්තං, වීමංසිත්වා යථා පාළියා සද්ධිං න විරුජ්ඣති, තථා එත්ථ අධිප්පායො ගහෙතබ්බො.

A statement made without distinction means a statement made with a general term for the triple robe and other items. Herein, having said, 'It appears to be contradictory,' to dispel that suspicion of contradiction, it is stated, 'By the summary of the triple robe... an opportunity is given for sharing.' Even when it is generally said, 'He determines or shares,' the meaning that he also shares the triple robe is not established, for it is specifically stated, 'One should determine the triple robe, not share it' (Mahāva. 358). Whatever is to be determined, that he determines. Whatever is apart from the triple robe is to be shared, that he shares—in this way the meaning is established. Therefore, no contradiction between the earlier and later statements is seen here, because a general statement applies only to what remains from what was specified. Herein, to show the method for sharing even the triple robe, it is said, 'The triple robe by summary of the triple robe,' etc. In that case, when robes are being used as a summarized triple robe, it is not allowable to revoke the determination of even one and share it. However, for one who wishes to remove one robe or all of them from the triple robe and use another triple robe as a summarized set, or for one who wishes to relinquish the determination of the triple robe and use all robes simply as requisite-cloth, it is allowable to revoke the determination of the previously determined robe and share it. It may be that it was with this intention that it was said, 'wishing to be away from one robe of the triple robe,' etc. This accords with the Pāli. Or again, it might be said with this intention: wishing to determine that very same robe again by determination of the triple robe, one revokes the determination for the sake of comfort while away and shares it. But this does not accord with the statement, 'One should determine the triple robe, not share it' (Mahāva. 358). For if the triple robe, like the other robes, could be shared after revoking its determination, then the statement, 'One should determine the triple robe, not share it,' would be meaningless, as there would be no distinction between the triple robe and the other robes. Therefore, 'he shares' is said referring only to what is apart from the triple robe. But it is understood that it is not allowable to share the triple robe. For that very reason, in the 'no offense' section of the second Kathina training rule, the word 'shares' is not stated. Having investigated, the intention here should be understood in such a way that it does not conflict with the Pāli.

තුය්හං දෙමීතිආදීසු පරිච්චත්තත්තා මනසා අසම්පටිච්ඡන්තෙපි සම්පදානභූතස්සෙව සන්තකං හොති, සො ඉච්ඡිතක්ඛණෙ ගහෙතුං ලභති. ඉත්ථන්නාමස්සාති පරම්මුඛෙ ඨිතං සන්ධාය වදති. යස්ස පන රුච්චතීතිආදි උභොහිපි පරිච්චත්තතාය අස්සාමිකතං සන්ධාය වුත්තං.

In cases such as 'To you I give,' because it has been relinquished, even if the other does not accept it mentally, it becomes the property of the recipient. He is able to take it at the moment he wishes. 'To so-and-so': this is said referring to someone who is not present. But 'To whomever it pleases,' etc., is said with reference to it becoming ownerless because it has been relinquished by both parties.

‘‘තං න යුජ්ජතී’’ති ඉදං අන්තොදසාහෙ එව විස්සාසග්ගහණං සන්ධාය අනාපත්තිවාරස්ස ආගතත්තා, ඉධ නිස්සග්ගියචීවරස්ස කප්පියභාවකරණත්ථං ලෙසෙන ගහිතත්තා ච වුත්තං, කෙචි පන ‘‘පරෙහි සභාගෙන අච්ඡින්නෙ, විස්සාසග්ගහිතෙ ච පුන ලද්ධෙ දොසො න දිස්සතී’’ති වදන්ති. අනධිට්ඨානෙනාති කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස අකරණෙනාති අධිප්පායො. චීවරස්ස අත්තනො සන්තකතා, ජාතිපමාණයුත්තතා, ඡින්නපලිබොධභාවො, අතිරෙකචීවරතා, දසාහාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

'That is not right': this is said with reference to taking on trust within ten days, because this has come down in the 'no offense' section, and because here it was taken by a pretext for the purpose of making an allowable item out of a robe subject to forfeiture. Some, however, say: 'No fault is seen when what was snatched as a share by others, or what was taken on trust, is regained.' 'Without determination' means by not performing the determination that should be done by body and speech. Here there are these five factors: the robe's being one's own property, its being of suitable type and size, the cutting off of anxiety, its being an extra robe, and the passing of ten days.

පඨමකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the first Kathina training rule is finished.

2. උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

2. Commentary on the Udosita Training Rule

473. දුතියෙ අවිප්පවාසෙති අවිප්පවාසෙ නිප්ඵාදෙතබ්බෙ, විප්පවාසදොසාභාවෙ සාධෙතබ්බෙ කත්තබ්බා සම්මුතීති අත්ථො.

473. In the second training rule, the term `avippavāse` means: it is an authorization to be made when non-separation is to be accomplished, that is, when the absence of the fault of separation is to be achieved. This is the meaning.

475. පටිසිද්ධපරියාපන්නෙනාති [Pg.318] විප්පවසිතුං පටිසිද්ධෙසු තීසු චීවරෙසු අන්තොගධෙන, එකෙන ච අවයවෙ සමුදායොපචාරං දස්සෙති.

475. As for the phrase `paṭisiddhapariyāpannena`: with one robe that is included among the three robes forbidden for spending the night away from. And by this, it shows the metaphorical usage of a term for the whole applied to a part.

478-9. එත්තාවතාති ‘‘පරික්ඛිත්තො’’ති ඉමිනා. ‘‘සභායෙති ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන සභා වුත්තා’’ති වත්වා පුන සයම්පි ‘‘සභායෙ’’ති ඉමිනා වොහරන්තො සභා-සද්දස්ස පරියායො සභාය-සද්දො නපුංසකලිඞ්ගයුත්තො අත්ථීති දස්සෙති. ‘‘සභායන්ති ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන සභා වුත්තා’’ති වා පාඨො. ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන සභාති ච ලිඞ්ගන්තරයුත්තො සභාසද්දපරියායො සභායසද්දොති අත්ථො.

`Ettāvatā`: by this word `parikkhitto`. Having said, '`Sabhāye`: `sabhā` is stated with a change of gender,' the commentator, by then using this word `sabhāye` himself, shows that there exists the word `sabhāya`, a synonym of the word `sabhā` that is associated with the neuter gender. Alternatively, there is the reading: '`Sabhāyanti`: `sabhā` is stated with a change of gender.' And the meaning of the phrase `liṅgabyattayena sabhā` should be understood as: there exists the word `sabhāya`, which is a synonym of the word `sabhā` and is associated with another gender.

සභායං ගච්ඡතීති සභං ගච්ඡති. වසිතබ්බං නත්ථීති චීවරහත්ථපාසෙයෙව වසිතබ්බං නත්ථීති අත්ථො. තස්සාති වීථියා. සභායස්ස ච ද්වාරස්ස ච හත්ථපාසා න විජහිතබ්බන්ති එත්ථ සභායද්වාරානමන්තරෙ වීථි ගෙහාපි ගහිතා එව හොන්ති ආදිපරියොසානානං ගහිතත්තා. එත්ථ ච ද්වාරවීථිඝරෙසු වසන්තෙන ගාමප්පවෙසනසහසෙය්‍යාදිදොසං පරිහරිත්වා සුපටිච්ඡන්නතාදියුත්තෙනෙව භවිතබ්බං, සභා පන යදි සබ්බෙසං වසනත්ථාය සාලාසදිසා කතා, අන්තරාරාමෙ විය යථාසුඛං වසිතුං වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. පරික්ඛිත්තතාය ච එකූපචාරතං, අපරික්ඛිත්තතාය නානූපචාරතඤ්ච නිවෙසනාදීසුපි අතිදිසන්තො ආහ ‘‘එතෙනෙවූපායෙනා’’තිආදි. නිවෙසනාදීනි බහිගාමතො සන්නිවිට්ඨානි ගහිතානි අන්තොගාමෙ ඨිතානං ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතත්තා. සබ්බත්ථාති ගාමනිගමනිවෙසනාදීසු පන්නරසසු. පරික්ඛෙපාදීති ආදි-සද්දෙන අපරික්ඛෙපස්සෙව ගහණං, න එකකුලාදීනම්පි තෙසං එකූපචාරතානානූපචාරතානිමිත්තතාභාවා. එත්ථ ච සත්ථස්ස කතිපාහං කත්ථචි නිවිට්ඨස්සෙව පරික්ඛෙපො හොති, න ගච්ඡන්තස්ස.

`Sabhāyaṃ gacchati` means: he goes to the assembly. `Vasitabbaṃ natthi` means: there is no place to stay just within the hand's reach of the robe; this is the meaning. `Tassa` means: of the street. In the text, 'The hand's reach of the assembly hall and the gate should not be abandoned,' the houses on the street between the assembly hall and the gate are also included, because the beginning and the end are included. And here, one dwelling in the gate, street, or houses should avoid faults such as entering the village and co-residence, and should be well-covered and so on. However, if the assembly hall is made like a public hall for everyone to stay in, it should be known that it is allowable to stay at will, as if within a monastery compound. And by extending the principles of having a single approach due to being enclosed and having multiple approaches due to being unenclosed to dwellings and so on, he said, 'by this very method,' etc. Dwellings and so on situated outside a village are included, because those situated inside a village are included by the term 'village' itself. `Sabbatthā` means: in all fifteen places, such as a village, market town, dwelling, etc. In `parikkhepādi`, by the word `ādi` (etc.), only the state of being unenclosed is included, not a single family, etc., because they are not the cause for having a single approach or multiple approaches. And here, for a caravan that is settled somewhere for some days, there is an enclosure; for one that is on the move, there is not.

482-7. ගාමතො බහි ඉස්සරානං සමුද්දතීරාදීසු කතභණ්ඩසාලා උදොසිතොති ආහ ‘‘යානාදීන’’න්තිආදි. මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදොති නාතිඋච්චො චන්දිකඞ්ගණයුත්තො සිඛරකූටමාලාදිවිරහිතො පාසාදො.

A storehouse built outside a village in places such as the seashore, belonging to rulers, is called an `uddosita`; therefore, he said, 'for vehicles, etc.' A `muṇḍacchadanapāsādo` (shorn-roofed mansion) is a mansion that is not too high, is endowed with a moon-terrace, and is devoid of pinnacles, gables, garlands, and the like.

489. පරියාදියිත්වාති අජ්ඣොත්ථරිත්වා. නදීපරිහාරොති විසුංගාමාදීනං විය නදීපරිහාරස්ස අවුත්තත්තා චීවරහත්ථපාසො එවාති වදන්ති, අඤ්ඤෙ පන ‘‘ඉමිනා අට්ඨකථාවචනෙන නදීපරිහාරොපි විසුං සිද්ධො, නදියා [Pg.319] හත්ථපාසො න විජහිතබ්බො’’ති වදන්ති. විහාරසීමන්ති අවිප්පවාසසීමං සන්ධායාහ. එත්ථ ච විහාරස්ස නානාකුලසන්තකභාවෙපි අවිප්පවාසසීමාපරිච්ඡෙදබ්භන්තරෙ සබ්බත්ථ චීවරඅවිප්පවාසසම්භවතො තස්සා පධානත්තා තත්ථ සත්ථපරිහාරො න ලබ්භතීති ‘‘විහාරං ගන්ත්වා වසිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ‘‘සත්ථසමීපෙ’’ති ඉදං යථාවුත්තං අබ්භන්තරපරිච්ඡෙදවසෙන වුත්තං. පාළියං නානාකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා හත්ථපාසා න විජහිතබ්බන්ති එත්ථ සත්ථහත්ථපාසො ගහිතො.

489. `Pariyādiyitvā` means: having covered. As for `nadīparihāro` (river-boundary): because a river-boundary is not mentioned separately like that of villages, etc., some say it is only the hand's reach of the robe. Other teachers, however, say: 'By this commentarial statement, a river-boundary is also separately established; therefore, the hand's reach from the river should not be abandoned.' He says `vihārasīmaṃ` with reference to the boundary of non-separation. And here, even if the monastery is the property of various families, because it is possible for there to be non-separation from the robe everywhere within the defined boundary of non-separation, and because that boundary is primary, the protection of the caravan is not obtained there. Therefore, it is said, 'One should go to the monastery and stay.' The phrase `satthasamīpe` (near the caravan) is stated in accordance with the aforementioned internal defined area. In the Pāḷi text, 'There is a caravan of various families; having deposited the robe with the caravan, the hand's reach should not be abandoned,' the hand's reach of the caravan is taken.

490. එකකුලස්ස ඛෙත්තෙති අපරික්ඛිත්තං සන්ධාය වදති.

490. 'A field belonging to one family' refers to what is unenclosed.

491-4. විහාරො නාම උපචාරසීමා. තත්ථ යස්මිං විහාරෙති තස්ස අන්තොපරිවෙණාදිං සන්ධාය වුත්තං, එකකුලාදිසන්තකතා චෙත්ථ කාරාපකානං වසෙන. ඡායාය ඵුට්ඨොකාසස්සාති උජුකං අවක්ඛිත්තලෙඩ්ඩුපාතබ්භන්තරං සන්ධාය වදති.

A `vihāra`, by name, is the precinct-boundary. Therein, the statement `yasmiṃ vihāre` is said with reference to its inner monastic compound, etc., and here its being the property of a single family, etc., is by virtue of the donors. The statement `chāyāya phuṭṭhokāsassa` (of the space touched by the shadow) he says with reference to the space within the falling-place of a clod thrown straight down.

අගමනපථෙති තදහෙව ගන්ත්වා නිවත්තෙතුං න සක්කුණෙය්‍යකෙ සමුද්දමජ්ඣෙ යෙ දීපකා, තෙසූති යොජනා. ඉතරස්මින්ති පුරත්ථිමදිසාය චීවරෙ. ‘‘උපොසථකාලෙ…පෙ… වඩ්ඪතී’’ති ඉමිනා චීවරවිප්පවාසසත්තබ්භන්තරතො සමානසංවාසාය සත්තබ්භන්තරසීමාය අච්චන්තවිසදිසතං දස්සෙති. තථා හි බහූසු භික්ඛූසු එකතො නිසීදිත්වා සමන්තා සත්තබ්භන්තරපරිච්ඡෙදෙසු යථාසකං චීවරං ඨපෙත්වා පරිහරන්තෙසු එකෙකස්ස භික්ඛුනො නිසින්නොකාසතො පට්ඨාය පච්චෙකං සත්තබ්භන්තරස්ස පරිච්ඡෙදො අඤ්ඤමඤ්ඤවිසදිසො අනෙකවිධො හොති, න එකො පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය අනිමිතබ්බත්තා. තෙනෙව තත්ථ පරිසවසෙන වුඩ්ඪි, හානි වා න හොති, න එවං සත්තබ්භන්තරසීමාය. සා හි යොජනිකායපි පරිසපරියන්තතොව පට්ඨාය සමන්තා සත්තබ්භන්තරපඅච්ඡින්නා එකාව හොති. තෙනෙව සා පරිසවසෙන වඩ්ඪති, හායති ච, තස්මා අඤ්ඤාව සත්තබ්භන්තරසීමා අඤ්ඤො සත්තබ්භන්තරතො පරිච්ඡින්නො චීවරවිප්පවාසපරිහාරො අබ්භොකාසොති වෙදිතබ්බං. යඤ්චෙත්ථ වත්තබ්බං, තං ඛන්ධකෙ සීමාකථායමෙව (මහාව. 143) වක්ඛාම.

As for `agamanapathe` (on a path of no return), the construction is: on those small islands in the middle of the ocean to which it is not possible to go and return on that very day. As for `itarasmiṃ` (in the other case): regarding the robe in the eastern direction. By the text 'at the time of the Uposatha... it increases,' he shows the complete dissimilarity of the `sattabbhantara-sīmā` (boundary of seven `abbhantaras`) for common residence from the `sattabbhantara` for non-separation from the robe. For, when many bhikkhus sit together and each places and looks after his own robe within the defined areas of seven `abbhantaras` all around, the defined area of seven `abbhantaras` for each individual bhikkhu, starting from his sitting place, is dissimilar from one another and of many kinds; it is not one, because it is not to be measured starting from the edge of the assembly. For that very reason, in that case, there is no increase or decrease by virtue of the assembly. It is not so with the `sattabbhantara-sīmā`. For that boundary, even if the assembly is a yojana wide, is measured starting from the edge of the assembly all around, defined by seven `abbhantaras`, and is just one. For that very reason, it increases and decreases by virtue of the assembly. Therefore, it should be known that the `sattabbhantara-sīmā` is one thing, and the open space for the protection regarding non-separation from the robe, defined by seven `abbhantaras`, is another. Whatever is to be said here, we will say in the Khandhaka, in the discussion on boundaries (Mahāvagga 143).

495. නදිං [Pg.320] ඔතරතීති හත්ථපාසං මුඤ්චිත්වා ඔතරති. බහිගාමෙ ඨපෙත්වාති අපාරුපිතබ්බතාය වුත්තං. විනයකම්මං කාතබ්බන්ති උත්තරාසඞ්ගෙ ච බහිගාමෙ ඨපිතසඞ්ඝාටියඤ්ච පඨමං විනයකම්මං කත්වා පච්ඡා උත්තරාසඞ්ගං නිවාසෙත්වා අන්තරවාසකෙ කාතබ්බං. එත්ථ ච බහිගාමෙ ඨපිතස්සාපි විනයකම්මවචනතො පරම්මුඛාපි ඨිතං විස්සජ්ජිතුං, නිස්සට්ඨං දාතුඤ්ච වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. දහරානං ගමනෙ සඋස්සාහත්තා ‘‘නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භතී’’ති වුත්තං. මුහුත්තං…පෙ… පටිප්පස්සම්භතීති සඋස්සාහත්තෙ ගමනස්ස උපච්ඡින්නත්තා වුත්තං. තෙසං පන පුරාරුණාව උට්ඨහිත්වා සඋස්සාහෙන ගච්ඡන්තානං අරුණෙ අන්තරා උට්ඨිතෙපි න පටිප්පස්සම්භති ‘‘යාව අරුණුග්ගමනා සයන්තී’’ති වුත්තත්තා. තෙනෙව ‘‘ගාමං පවිසිත්වා…පෙ… න පටිප්පස්සම්භතී’’ති වුත්තං. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වචනං අග්ගහෙත්වාතිආදිම්හි සඋස්සාහත්තා ගමනක්ඛණෙ පටිප්පස්සද්ධි න වුත්තා. ධෙනුභයෙනාති තරුණවච්ඡගාවීනං අභිධාවිත්වා සිඞ්ගෙන පහරණභයෙන. නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භතීති එත්ථ ධෙනුභයාදීහි ඨිතානං යාව භයවූපසමා ඨාතබ්බතො ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව ගමිස්සාමී’’ති නියමෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා වුත්තං. යත්ථ පන එවං නියමෙතුං සක්කා, තත්ථ අන්තරාරුණෙ උග්ගතෙපි නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති භෙසජ්ජත්ථාය ගාමප්පවිට්ඨදහරානං විය. අන්තොසීමායං ගාමන්ති අවිප්පවාසසීමාසම්මුතිතො පච්ඡා පතිට්ඨාපිතගාමං සන්ධාය වදති ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බතො. පවිට්ඨානන්ති ආචරියන්තෙවාසිකානං විසුං විසුං ගතානං අවිප්පවාසසීමත්තා නෙව චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, සඋස්සාහතාය නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. අන්තරාමග්ගෙති ධම්මං සුත්වා ආගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙ.

495. ‘One descends into the river’ means one descends having released the robe from within arm’s reach. The phrase ‘having placed it outside the village’ is said because it is not to be worn. ‘A disciplinary act should be performed’ means: first, having performed the disciplinary act on the upper robe and on the double-layered outer robe placed outside the village, afterwards, having put on the upper robe, it should be performed on the lower robe. And here, it should be known that because of the statement about the disciplinary act, even for a robe placed outside the village, it is permissible to forfeit an object even when it is out of sight, and to give what has been forfeited. Regarding the journey of young monks, because of their exertion, it is said, ‘but the dependence is not allayed.’ The phrase ‘For a moment… it is allayed’ is said because, although there was exertion, the journey was interrupted. For those who, having risen before dawn, are going with exertion, even if dawn rises in the meantime, the dependence is not allayed, because it is said, ‘they lie down until the rising of the dawn.’ Therefore, it is said, ‘having entered the village… the dependence is not allayed.’ In the text beginning with ‘not taking one another’s word,’ because of exertion, the allaying is not mentioned at the moment of going. ‘By fear of a cow’ means by fear of being struck with the horn by cows with young calves charging forward. The phrase ‘And the dependence is allayed’ is said here because, for those who have stopped due to fear of cows and so on, since they must remain until the fear subsides, it is impossible to determine, ‘I will go only within the dawn.’ But where it is possible to determine thus, there, even if dawn rises in the meantime, the dependence is not allayed, just as for the young monks who have entered a village for the sake of medicine. ‘A village within the boundary’ refers to a village established after the designation of the non-separation boundary, because it must be designated excluding the village and the village precincts. ‘Those who have entered’ means: for the teacher and pupils who went separately, because it is a non-separation boundary, the robes are not to be forfeited; and due to their exertion, the dependence is not withdrawn. ‘On the way’ means on the way for those who are coming after having heard the Dhamma.

‘‘ඉධ අපච්චුද්ධරණ’’න්ති ඉමිනා අධිට්ඨානවිකප්පනානි විය පච්චුද්ධරණම්පි කායෙන වා වාචාය වා කත්තබ්බන්ති දස්සෙති. කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස අකරණතොති ඉදං කායවාචාසමුට්ඨානං වුත්තං. අධිට්ඨිතතිචීවරතා, අනත්ථතකථිනතා, අලද්ධසම්මුතිතා, රත්තිවිප්පවාසොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

By this phrase, ‘Here, non-revocation,’ he shows that, like determination (adhiṭṭhāna) and sharing (vikappanā), revocation (paccuddharaṇa) also should be done by body or by speech. Because of not performing what should be done by body and speech, this is said to be of bodily and verbal origin. The state of having the three robes determined, the state of the kathina not being spread, the state of not having obtained permission, and separation at night—these are the four factors here.

උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Udosita training rule is finished.

3. තතියකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා

3. Explanation of the Third Kathina Training Rule

497. තතියෙ [Pg.321] පාළියං චීවරපච්චාසා නික්ඛිපිතුන්ති චීවරපච්චාසාය සතියා නික්ඛිපිතුන්ති අත්ථො. නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනාති එත්ථ දුතියකථිනෙ විය සාමිවසෙනෙව කරණවචනස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො.

497. In the third training rule, in the Pāḷi, ‘to set aside with hope for a robe’ means to set it aside when there is hope for a robe. Here, in the phrase ‘by a bhikkhu whose robe-making is finished,’ the meaning of the instrumental case should be understood in the sense of the genitive, as in the second Kathina rule.

499-500. තුය්හං දම්මීති දින්නන්ති ‘‘තුය්හං, භන්තෙ, අකාලචීවරං දම්මී’’ති එවං දින්නං, එතම්පි කාලෙ ආදිස්ස දින්නං නාම හොතීති අධිප්පායො. ඉදං පන අට්ඨකථාවචනං, පාළියං ‘‘කාලෙපි ආදිස්ස දින්න’’න්ති ඉදඤ්ච ‘‘අකාලචීවර’’න්ති වචනසාමඤ්ඤතො ලබ්භමානං සබ්බම්පි දස්සෙතුං අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං පඨමඅනියතෙ සොතස්ස රහො විය. සඞ්ඝස්ස හි කාලෙපි ආදිස්ස දින්නං අකාලෙ උප්පන්නචීවරං විය සම්මුඛීභූතෙහි වුත්ථවස්සෙහි, අවුත්ථවස්සෙහි ච සබ්බෙහිපි භාජෙතබ්බතාසාමඤ්ඤෙන අකාලචීවරං නාම හොතීති දස්සනත්ථං අත්ථුද්ධාරවසෙන පාළියං ‘‘කාලෙපි ආදිස්ස දින්න’’න්ති වුත්තං, න පන ‘‘තතො භාජෙත්වා ලද්ධචීවරම්පි අකාලෙ ලද්ධචීවරම්පි වුත්ථවස්සානං එකමාසපරිහාරං, පඤ්චමාසපරිහාරං වා න ලභති, පච්චාසාචීවරෙ අසති දසාහපරිහාරමෙව ලභතී’’ති දස්සනත්ථං වුත්තං, අට්ඨකථායම්පි ‘‘ආදිස්ස දින්න’’න්ති වචනසාමඤ්ඤතො ලබ්භමානං සබ්බං අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සෙතුං ‘‘එකපුග්ගලස්ස වා ඉදං තුය්හං දම්මීති දින්න’’න්ති වුත්තං, න පන තථාලද්ධං වා අකාලෙ ලද්ධං වා අනත්ථතකථිනානං දසාහබ්භන්තරෙ අධිට්ඨාතබ්බන්ති දස්සෙතුන්ති වෙදිතබ්බං ඉතරථා පාළිඅට්ඨකථාහි විරුජ්ඣනතො. තථා හි අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදෙ අකාලෙ උප්පන්නම්පි අච්චෙකචීවරං ‘‘යාවචීවරකාලසමයං නික්ඛිපිතබ්බ’’න්ති (පාරා. 648) වුත්තං, තස්ස අට්ඨකථායඤ්ච ‘‘පවාරණමාසස්ස ජුණ්හපක්ඛපඤ්චමියං උප්පන්නස්ස අච්චෙකචීවරස්ස අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකා පඤ්ච මාසා ච පරිහාරො වුත්තො, තමෙව පරිහාරං සන්ධාය ‘ඡට්ඨිතො පට්ඨාය පන උප්පන්නං අනච්චෙකචීවරම්පි පච්චුද්ධරිත්වා ඨපිතචීවරම්පි එතං පරිහාරං ලභතියෙවා’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.646-649) වුත්තං. තස්මා කාලෙපි අකාලෙපි ච යථාතථා ලද්ධං අතිරෙකචීවරං වුත්ථවස්සානං එකමාසං, පඤ්චමාසං වා යථාරහං පරිහාරං ලභති එවාති ගහෙතබ්බං.

‘Given with “I give to you”’ means a robe given thus: “Venerable sir, I give you an out-of-season robe.” The intention is that this too is called ‘given having designated it at the proper time.’ This, however, is a statement from the commentary. In the Pāḷi, this phrase ‘given having been designated even at the proper time’ is spoken by way of extracting the meaning in order to show everything that is obtained from the commonality of the term ‘out-of-season robe,’ just as in the first Aniyata rule, ‘a place out of earshot’ was spoken by way of extracting the meaning. For, in order to show that a robe given to the Saṅgha, having been designated even at the proper time, is called an ‘out-of-season robe’ due to the commonality of its being distributable by all who are present—both those who have completed the rains-residence and those who have not—just like a robe that has arisen out of season, the phrase ‘given having been designated even at the proper time’ was spoken in the Pāḷi by way of extracting the meaning. It was not spoken, however, to show that ‘a robe obtained by distributing from that, and a robe obtained out of season, does not get the one-month allowance or the five-month allowance for those who have completed the rains-residence; when there is no robe of expectation, one gets only the ten-day allowance.’ In the commentary too, in order to show by way of extracting the meaning everything that is obtained from the commonality of the term ‘given having been designated,’ it is said, ‘or given to a single individual with “I give this to you.”’ It should be understood that it is not said to show that a robe obtained in such a way or obtained out of season must be determined within ten days by those for whom the kathina has not been spread; otherwise, it would contradict the Pāḷi and the commentary. For so it is that in the training rule on the urgent robe, it is said that even an urgent robe that has arisen out of season ‘should be set aside until the time of the robe season.’ And in its commentary it is said: ‘For an urgent robe that has arisen on the fifth day of the bright fortnight of the Pavāraṇā month, if the kathina is not spread, the allowance is a month plus eleven days; if the kathina is spread, it is five months plus eleven days.’ Referring to that very allowance, it is said: ‘But starting from the sixth day, both a non-urgent robe that has arisen and a robe that has been revoked and set aside certainly obtain this allowance.’ Therefore, it should be understood that for those who have completed the rains-residence, an extra robe obtained in whatever way, whether in season or out of season, certainly obtains the one-month or five-month allowance, as may be appropriate.

එවං පන අවත්වා පදභාජනං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. තත්ථ එවන්ති යං අට්ඨකථායං ‘‘තතො චෙ උත්තරී’’ති ඉමස්ස මාසපරමතො උත්තරීති [Pg.322] අත්ථො වුත්තො, තං පරාමසති. පදභාජනියං එවමත්ථං අවත්වා අඤ්ඤථා අත්ථො වුත්තොති අධිප්පායො. තාව උප්පන්නං පච්චාසාචීවරන්ති පච්චත්තවචනං. ‘‘මූලචීවර’’න්ති ඉදං උපයොගවචනං. අත්තනො ගතිකං කරොතීති අනන්තරා දුතියදිවසාදීසු උප්පන්නං පච්චාසාචීවරං මාසපරමං මූලචීවරං ඨපෙතුං අදත්වා අත්තනො දසාහපරමතාය එව පතිට්ඨාපෙතීති අත්තනො ගතිකං කරොතීති. තතො උද්ධං මූලචීවරන්ති එත්ථ පන මූලචීවරන්ති පච්චත්තවචනං. තඤ්හි වීසතිමදිවසතො උද්ධං ද්වාවීසතිමදිවසාදීසු උප්පන්නං පච්චාසාචීවරං අත්තනා සද්ධිං එකතො සිබ්බෙත්වා ඝටිතං දසාහපරමං ගන්තුං අදත්වා නවාහපරමතාදිවසෙන අත්තනො ගතිකං කරොති, එකතො අසිබ්බෙත්වා විසුං ඨපිතං පන පච්චාසාචීවරං දසාහපරමමෙව.

However, the connection is that the padabhājana (analysis of terms) is stated without saying it thus. Therein, 'evaṃ' (thus) refers to the meaning which was stated in the commentary for 'tato ce uttarī' (if beyond that) as 'beyond the one-month limit.' The intention is that in the padabhājaniya, without stating the meaning thus, the meaning is stated otherwise. 'Tāva uppannaṃ paccāsācīvaraṃ' (The robe of expectation that has arisen up to that point) is a nominative case word. This word, 'mūlacīvaraṃ' (original robe), is an objective case word. 'Attano gatikaṃ karoti' (makes it of the same nature as itself) means: without allowing the original robe to be kept for a maximum of one month, one establishes the robe of expectation that arose on the second day and so on, within one's own ten-day maximum; thus, one makes it of the same nature as itself. However, here, in 'Tato uddhaṃ mūlacīvaraṃ' (Beyond that, the original robe), 'mūlacīvaraṃ' is a nominative case word. For that original robe, without allowing the robe of expectation—which arose beyond the twentieth day, on the twenty-second day and so on, and was sewn and joined together with it—to go for a maximum of ten days, makes it of the same nature as itself by way of the nine-day maximum, etc. But a robe of expectation that is kept separately without being sewn together is for a maximum of ten days only.

පාළියං දසාහාති දසාහෙන. එකාදසෙ උප්පන්නෙතිආදීසු එකාදසාහෙ උප්පන්නෙතිආදිනා අත්ථො, අයමෙව වා පාඨො ගහෙතබ්බො. එකවීසෙ උප්පන්නෙ…පෙ… නවාහා කාරෙතබ්බන්තිආදි පච්චාසාචීවරස්ස උප්පන්නදිවසං ඨපෙත්වා වුත්තං. තෙනෙව ‘‘තිංසෙ…පෙ… තදහෙව අධිට්ඨාතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ‘‘අඤ්ඤං පච්චාසාචීවරං…පෙ… කාරෙතබ්බ’’න්ති ඉදං සතියා එව පච්චාසාය වුත්තං. සචෙ පන ‘‘ඉතො පට්ඨාය චීවරං න ලභිස්සාමී’’ති ඉච්ඡිතට්ඨානතො පච්චාසාය උපච්ඡින්නාය අඤ්ඤත්ථාපි යෙන කෙනචි උපායෙන පච්චාසං උප්පාදෙති, මූලචීවරං න අධිට්ඨාතබ්බං, සබ්බථා පච්චාසාය උපච්ඡින්නාය දසාහාතික්කන්තං මූලචීවරං තදහෙව අධිට්ඨාතබ්බං. පච්චාසාචීවරම්පි පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතබ්බන්ති පඨමතරං උප්පන්නං විසභාගං සන්ධාය වදති. අඤ්ඤමඤ්ඤන්ති අඤ්ඤං අඤ්ඤං, අයමෙව වා පාඨො. අඞ්ගං පනෙත්ථ පඨමකථිනෙ වුත්තසදිසමෙව. කෙවලඤ්හි තත්ථ දසාහාතික්කමො, ඉධ මාසාතික්කමොති අයං විසෙසො.

In the Pāḷi, 'dasāha' means 'by ten days.' In phrases like 'ekādase uppanne' (when it arises on the eleventh), the meaning is 'when it arises on the eleventh day,' and so on; alternatively, this very reading should be taken. The statement 'ekavīse uppanne…pe… navāhā kāretabbaṃ' (when it arises on the twenty-first…pe…it should be made within nine days), and so on, is said setting aside the day the robe of expectation arose. For that very reason, it is said, 'tiṃse…pe… tadaheva adhiṭṭhātabbaṃ' (on the thirtieth…pe…it should be determined on that very day). This statement, 'aññaṃ paccāsācīvaraṃ…pe… kāretabbaṃ' (another robe of expectation…pe…should be made), is said only when there is expectation. If, however, when the expectation from a desired place is cut off with the thought, 'From now on, I will not get a robe,' one gives rise to expectation in another place by some means or other, the original robe should not be determined. When the expectation is cut off in every way, the original robe that has passed ten days should be determined on that very day. The statement 'paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ' (the robe of expectation, too, should be determined as an accessory cloth) is said in reference to a dissimilar one that arose first. 'Aññamaññaṃ' means 'aññaṃ aññaṃ' (one another); alternatively, this is the commentary reading itself. Herein, the factors are just the same as stated in the first Kathina training rule. The only difference is this: there, it is the passing of ten days; here, it is the passing of one month.

තතියකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the third Kathina training rule is finished.

4. පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

4. The Commentary on the Training Rule Concerning an Old Robe

503-5. චතුත්ථෙ පාළියං භත්තවිස්සග්ගන්ති භත්තස්ස උදරෙ විස්සජ්ජනං, පවෙසනං අජ්ඣොහරණං භත්තකිච්චන්ති අත්ථො, භොජනපරියොසානෙන භත්තස්ස විස්සජ්ජනන්තිපි [Pg.323] වදන්ති. තත්ථ නාම ත්වන්ති සො නාම ත්වං, තාය නාම ත්වන්ති වා අත්ථො. පිතා ච මාතා ච පිතරො, පිතූනං පිතා ච මාතා ච පිතාමහා, තෙ එව යුගළට්ඨෙන යුගො, තස්මා යාව සත්තමා පිතාමහයුගා පිතාමහාවට්ටාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි පිතාමහග්ගහණෙන මාතාමහො ච පිතාමහී මාතාමහී ච ගහිතාව හොන්ති. සත්තමයුගතො පරං ‘‘අඤ්ඤාතකා’’ති වෙදිතබ්බං. යාති භික්ඛුනී. පිතු මාතා පිතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො.

503-5. In the fourth, in the Pāḷi, 'bhattavissaggaṃ' means the discharging of food into the stomach, its entering, its swallowing, the act of eating; this is the meaning. They also say it is the discharging of food by the completion of the meal. 'Tattha nāma tvaṃ' means 'so nāma tvaṃ' (you, being such a one), or the meaning is 'tvaṃ tāya nāma' (you, to that very nun). Father and mother are 'pitaro' (parents). The father and mother of the parents are 'pitāmahā' (grandparents). They themselves, in the sense of a pair, are a 'yuga' (couple). Therefore, herein, 'yāva sattamā pitāmahayugā' (up to the seventh grandparent-couple) should be understood to mean 'up to the line of grandparents.' For, when understood thus, by the taking of 'pitāmaha' (grandfather), the maternal grandfather, paternal grandmother, and maternal grandmother are also included. Beyond the seventh generation, they should be known as 'aññātaka' (unrelated). 'Yāti' means a bhikkhunī. The father's mother is a 'pitāmahī' (paternal grandmother); the mother's father is a 'mātāmaho' (maternal grandfather).

පයොගෙ පයොගෙ භික්ඛුස්ස දුක්කටන්ති ‘‘ධොවා’’ති ආණාපනවාචාය එකාය එව තදනුගුණස්ස සබ්බස්සාපි පයොගස්ස ආණත්තත්තා වුත්තං.

The statement 'payoge payoge bhikkhussa dukkaṭaṃ' (for the bhikkhu, a dukkaṭa offense in each effort) is said because by a single commanding word, 'dhovā' (wash!), all of the preliminary effort suitable for that is commanded.

506. තදවිනාභාවතො ධොවනස්ස ‘‘කායවිකාරං කත්වා’’ති ච ‘‘අන්තොද්වාදසහත්ථෙ’’ති ච වුත්තත්තා කායෙන ධොවාපෙතුකාමතං අප්පකාසෙත්වා දානඛිපනපෙසනාදිං කරොන්තස්ස ච ද්වාදසහත්ථං උපචාරං මුඤ්චිත්වා බහි ඨත්වා කායවාචාහි ආණාපෙත්වා ඛිපනපෙසනාදිං කරොන්තස්ස ච අනාපත්ති එව.

506. Because the washing is inseparable from that preliminary effort, and because it is said 'kāyavikāraṃ katvā' (having made a bodily gesture) and 'antodvādasahatthe' (within twelve cubits), there is no offense for one who performs acts of giving, throwing, sending, etc., without making clear by body his desire to have it washed; and for one who, having left the twelve-cubit precincts and standing outside, commands by body and speech and performs acts of throwing, sending, etc.

එකෙන වත්ථුනාති පඨමකතෙන. පඤ්චසතානි පමාණං එතාසන්ති පඤ්චසතා. භික්ඛුභාවතො පරිවත්තලිඞ්ගාපි භික්ඛුනී භික්ඛූනං සන්තිකෙ එකතොඋපසම්පන්නා එව.

'Ekena vatthunā' means: by the first deed done. 'Pañcasatāni pamāṇaṃ etāsaṃ' means: their measure is five hundred, therefore they are called 'pañcasatā' (the five hundred). A bhikkhunī whose sex has changed from that of a bhikkhu is indeed one who has received higher ordination once in the presence of bhikkhus.

507. තාවකාලිකං ගහෙත්වාති අත්තනා කතිපාහං පාරුපනාදිඅත්ථාය තාවකාලිකං යාචිත්වා. පුරාණචීවරතා, උපචාරෙ ඨත්වා අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා ආණාපනං, තස්සා ධොවාපනාදීනි චාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

507. 'Tāvakālikaṃ gahetvā' means: having asked for it temporarily for one's own use for a few days for the purpose of wearing, etc. Herein, these are the three factors: (1) the state of being an old robe; (2) standing in the precincts and commanding an unrelated bhikkhunī; and (3) having her wash it, etc.

පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Training Rule Concerning an Old Robe is finished.

5. චීවරපටිග්ගහණසික්ඛාපදවණ්ණනා

5. The Explanation of the Training Rule on Accepting Robes

508. පඤ්චමෙ [Pg.324] අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙති ගණම්හා ඔහීයනසික්ඛාපදෙ (පාචි. 691-692) අපඤ්ඤත්තෙ. කොට්ඨාසසම්පත්තීති කෙසාදිපඤ්චකොට්ඨාසානං කල්‍යාණතා. හත්ථතලෙයෙව දස්සෙත්වාති හත්ථතලතො සෙසකායස්ස අදස්සනං දීපෙති.

508. In the fifth training rule, `apaññatte sikkhāpade` means: before the training rule concerning being left behind from the group was laid down. `Koṭṭhāsasampatti` is the beauty of the five parts beginning with the hair. The phrase `hatthataleyeva dassetvā` clarifies the non-showing of the rest of the body apart from the palm of the hand.

510. විහත්ථතායාති විහතතාය, අමිස්සිතතාය අපටිසරණතායාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සමභිතුන්නත්තා’’ති, බ්‍යධිතත්තාති අත්ථො. පරිවත්තෙතබ්බං පරිවත්තං, තදෙව පාරිවත්තකං, පරිවත්තෙත්වා දිය්‍යමානන්ති අත්ථො.

510. `Vihatthatāya` means: because of being free from having entangled hands, because of not being mixed up, because of being without refuge; this is the meaning. Therefore, it is said `samabhitunnattā`, which means: because of being afflicted. That which is to be exchanged is `parivattaṃ`; that very thing is `pārivattaka`. The meaning is: that which is given after having been exchanged.

පුරිමසික්ඛාපදෙ විය ඉධ ද්වාදසහත්ථො උපචාරනියමො නත්ථීති ආහ ‘‘උපචාරං මුඤ්චිත්වා’’ති. අඤ්ඤත්‍ර පාරිවත්තකාති යං අන්තමසො හරීටකඛණ්ඩම්පි දත්වා වා ‘‘දස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා වා පරිවත්තකං ගණ්හාති, තං ඨපෙත්වා. ‘‘තං අචිත්තකභාවෙන න සමෙතී’’ති ඉමිනා ඤාතිභාවාජානනාදීසු විය භික්ඛුනීභාවාජානනාදිවසෙනාපි අචිත්තකතං පකාසෙති.

Unlike in the previous training rule, here there is no regulation of a twelve-cubit vicinity; therefore, it is said, `upacāraṃ muñcitvā`. `Aññatra pārivattaka` means: setting aside that robe which one receives as an exchange, having given at least a piece of myrobalan, or having made the intention, 'I will give.' By the phrase, `taṃ acittakabhāvena na sameti`, it shows that just as there is unintentionality in cases such as not knowing kinship, so too there is unintentionality by way of not knowing her status as a bhikkhunī.

513-4. තිකඤ්ච තං පාචිත්තියඤ්චාති තිකපාචිත්තියං, පාචිත්තියතිකන්ති අත්ථො. පත්තත්ථවිකාදීති අනධිට්ඨානුපගං සන්ධාය වදති. කො පන වාදො පත්තත්ථවිකාදීසූති මහතියාපි තාව භිසිච්ඡවියා අනධිට්ඨානුපගත්තා අනාපත්ති, විකප්පනුපගපච්ඡිමප්පමාණවිරහිතතාය අනධිට්ඨාතබ්බෙසු කිමෙව වත්තබ්බන්ති දස්සෙති. පත්තත්ථවිකාදීනි පන විකප්පනුපගපච්ඡිමානි ගණ්හිතුං න වට්ටති එව. පටිග්ගහණං කිරියා, අපරිවත්තනං අකිරියා. විකප්පනුපගචීවරතා, පාරිවත්තකාභාවො, අඤ්ඤාතිකාය හත්ථතො ගහණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

`Tikañca taṃ pācittiyañca` means `tikapācittiyaṃ`; the meaning is a `pācittiya` with a triad of factors. The term `pattatthavikādī` is spoken with reference to that which is not fit for determination (`adhiṭṭhāna`). By the phrase `ko pana vādo pattatthavikādīsū`, it shows: since there is as yet no offense even for a large lotus-fiber mat because it is not fit for determination, what need be said about things not fit for determination, such as bowl-bags, because they are devoid of the minimum measure fit for `vikappana`? However, it is not at all proper to accept bowl-bags and so on that do have the minimum measure fit for `vikappana`. Receiving is an action; not exchanging is an inaction. Here, these are the three factors: the state of the robe being fit for `vikappana`, the absence of an exchange, and receiving from the hand of an unrelated bhikkhunī.

චීවරපටිග්ගහණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Training Rule on Accepting Robes is concluded.

6. අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා

6. The Explanation of the Training Rule on Requesting from an Unrelated Person

515. ඡට්ඨෙ [Pg.325] පටු එව පට්ටො. පාළියං ධම්මනිමන්තනාති සමණෙසු වත්තබ්බාචාරධම්මමත්තවසෙන නිමන්තනා, දාතුකාමතාය කතනිමන්තනා න හොතීති අත්ථො. තෙනෙව ‘‘විඤ්ඤාපෙස්සතී’’ති වුත්තං. අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතතො හි විඤ්ඤත්ති නාම හොති.

515. In the sixth, only a skilled person is called `paṭṭa`. In the Pāḷi, `dhammanimantanā` is an invitation among samaṇas by way of merely the practice of proper conduct that should be spoken; it is not an invitation made because of a desire to give—this is the meaning. For that very reason, it is said, `viññāpessati`. For a request (`viññatti`) is indeed made from an unrelated, uninvited person.

517. ‘‘තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බ’’න්ති ඉමිනා භූතගාමවිකොපනං අනුඤ්ඤාතන්ති ආහ ‘‘නෙව භූතගාමපාතබ්‍යතායා’’තිආදි. පඨමං සුද්ධචිත්තෙන ලිඞ්ගං ගහෙත්වා පච්ඡා ලද්ධිං ගණ්හන්තොපි තිත්ථියපක්කන්තකො එවාති ආහ ‘‘නිවාසෙත්වාපි ලද්ධි න ගහෙතබ්බා’’ති.

517. By the phrase, 'One should come having covered oneself with grass or a leaf,' one might think that the destruction of plant-life is permitted; therefore, it is said, `neva bhūtagāmapātabyatāya` ('not for the sake of destroying plant-life'), and so on. Even one who first, with a pure mind, takes up the guise and later takes up the view is indeed one who has gone over to the heretics; therefore, it is said, 'Even after robing, a doctrine should not be adopted.'

යං ආවාසං පඨමං උපගච්ඡතීති එත්ථාපි විහාරචීවරාදිඅත්ථාය පවිසන්තෙනපි තිණාදීහි පටිච්ඡාදෙත්වාව ගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බන්ති සාමඤ්ඤතො දුක්කටස්ස වුත්තත්තා. චිමිලිකාහීති පටපිලොතිකාහි. පරිභොගෙනෙවාති අඤ්ඤං චීවරං අලභිත්වා පරිභුඤ්ජනෙන. පරිභොගජිණ්ණන්ති යථා තං චීවරං පරිභුඤ්ජියමානං ඔභග්ගවිභග්ගතාය අසාරුප්පං හොති, එවං ජිණ්ණං.

Also in the phrase, 'Whatever dwelling one first approaches': even when entering a monastery for the sake of robes and so on, one must go only after having covered oneself with grass or the like, because a `dukkaṭa` offense was generally stated with, 'One must certainly not come naked.' `Cimilikāhi` means: with coarse cloths. `Paribhogeneva` means: by using it because of not getting another robe. `Paribhogajiṇṇa` means: worn out through use, in the way that that robe, being used, becomes unsuitable due to being tattered and torn; in that way it is worn out.

521. අඤ්ඤස්සත්ථායාති එත්ථාපි ‘‘ඤාතකානං පවාරිතාන’’න්ති ඉදං අනුවත්තති එවාති ආහ ‘‘අත්තනො ඤාතකපවාරිතෙ’’තිආදි. ඉධ පන අඤ්ඤස්ස අච්ඡින්නනට්ඨචීවරස්ස අත්ථාය අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙ විඤ්ඤාපෙන්තස්ස නිස්සග්ගියෙන අනාපත්තීති අත්ථො ගහෙතබ්බො, ඉතරථා ‘‘ඤාතකානං පවාරිතාන’’න්ති ඉමිනා විසෙසො න භවෙය්‍ය. තෙනෙව අනන්තරසික්ඛාපදෙ වක්ඛති ‘‘අට්ඨකථාසු පන ඤාතකපරිවාතට්ඨානෙ…පෙ… පමාණමෙව වට්ටතීති වුත්තං, තං පාළියා න සමෙතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.526) ච ‘‘යස්මා පනිදං සික්ඛාපදං අඤ්ඤස්සත්ථාය විඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිංයෙව පඤ්ඤත්තං, තස්මා ඉධ ‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’ති න වුත්ත’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.526) ච. විකප්පනුපගචීවරතා, සමයාභාවො, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

521. Also to the phrase `aññassatthāya`, the phrase `ñātakānaṃ pavāritānaṃ` carries over; therefore, it is said `attano ñātakapavārite`, and so on. Here, however, this meaning should be understood: for a monk who requests from unrelated, uninvited persons for the sake of another whose robe has been stolen or lost, there is no offense involving forfeiture. Otherwise, there would be no distinction made by the phrase `ñātakānaṃ pavāritānaṃ`. For that very reason, in the immediately following training rule, it will be said: 'But in the commentaries, in the place of invited relatives... only a certain measure is allowable, but that does not agree with the Pāḷi,' and, 'Because this training rule was laid down specifically in the case of requesting for the sake of another, therefore here `aññassatthāya` is not stated.' Here, these are the four factors: the state of the robe being fit for `vikappana`, the absence of the proper time, requesting from an unrelated person, and acquisition through that.

අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule on Requesting from an Unrelated Person is concluded.

7. තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා

7. Commentary on the Tatuttari Training Rule

522-524. සත්තමෙ [Pg.326] පාළියං පග්ගාහිකසාලන්ති දුස්සාපණං. තඤ්හි වාණිජකෙහි දුස්සානි පග්ගහෙත්වා දස්සනට්ඨානතාය ‘‘පග්ගාහිකසාලා’’ති වුච්චති. අස්ස චීවරස්සාති සාදිතබ්බචීවරස්ස. ‘‘තිචීවරිකෙනා’’ති ඉමිනා අච්ඡින්නතිචීවරතො අඤ්ඤස්ස විහාරාදීසු නිහිතස්ස චීවරස්ස අභාවං දස්සෙති. යදි භවෙය්‍ය, විඤ්ඤාපෙතුං න වට්ටෙය්‍ය. තාවකාලිකං නිවාසෙත්වා අත්තනො චීවරං ගාහෙතබ්බං, තාවකාලිකම්පි අලභන්තස්ස භූතගාමවිකොපනං කත්වා තිණපණ්ණෙහි ඡදනං විය විඤ්ඤාපනම්පි වට්ටති එව. අඤ්ඤෙනාති අච්ඡින්නඅසබ්බචීවරෙන. ද්වෙ නට්ඨානීති අධිකාරතො වුත්තං ‘‘ද්වෙ සාදිතබ්බානී’’ති.

In the seventh training rule, in the Pāḷi, `paggāhikasālā` means a cloth shop. Indeed, because it is a place where merchants take up and display cloths, it is called a `paggāhikasālā`. `Assa cīvarassa` ('of this robe') means of the robe to be consented to. By this phrase `ticīvarikena` ('by one with the three robes'), it shows the absence of another robe deposited in monasteries or elsewhere, apart from the three robes that have not been stolen. If there were another robe, it would not be permissible to request one. Having worn a temporary robe, one's own robe should be taken. For one who does not obtain even a temporary robe, just as it is permissible to make a covering with grass and leaves after having destroyed plant life, so too is requesting indeed permissible. `Aññena` ('by another') means by a monk whose complete set of robes has not been stolen. The phrase `dve naṭṭhāni` ('two lost items') is stated in this context as `dve sāditabbānī` ('two to be consented to').

526. පාළියා න සමෙතීති ‘‘අනාපත්ති ඤාතකානං පවාරිතාන’’න්ති ඉමාය පාළියා න සමෙති තතුත්තරිවිඤ්ඤාපනආපත්තිප්පසඞ්ගෙ එව වුත්තත්තා. ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායාති න වුත්ත’’න්ති ඉදං අඤ්ඤස්සත්ථාය තතුත්තරි විඤ්ඤාපනෙ නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං හොතීති ඉමමත්ථං දීපෙති, තඤ්ච පාචිත්තියං යෙසං අත්ථාය විඤ්ඤාපෙති, තෙසං වා සියා, විඤ්ඤාපකස්සෙව වා, න තාව තෙසං තෙහි අවිඤ්ඤාපිතත්තා, නාපි විඤ්ඤාපකස්ස අත්තානං උද්දිස්ස අවිඤ්ඤාපිතත්තා. තස්මා අඤ්ඤස්සත්ථාය විඤ්ඤාපෙන්තස්සාපි නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං න දිස්සති. පාළියං පන ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස අත්තනො සාදියනපටිබද්ධතාවසෙන පවත්තත්තා ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’ති අනාපත්තිවාරෙ න වුත්තන්ති වදන්ති, තඤ්ච යුත්තං විය දිස්සති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. තතුත්තරිචීවරතා, අච්ඡින්නාදිකාරණතා, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

526. `Pāḷiyā na sameti` ('It does not agree with the Pāḷi'): it does not agree with this Pāḷi text, 'There is no offense for relatives who have been invited,' because it was spoken only in the context where an offense of requesting more than that might arise. This statement, '`Aññassatthāya` is not stated,' clarifies this meaning: in requesting more than that for the sake of another, there is a `nissaggiya pācittiya` offense. And that `pācittiya` offense might be for those for whose sake one requests, or it might be for the requester alone. Firstly, it would not be for them, because it was not requested by them; nor would it be for the requester, because it was not requested with oneself as the object. Therefore, a `nissaggiya pācittiya` offense is not seen even for one who requests for the sake of another. However, they say that in the Pāḷi, because this training rule proceeds by way of its connection to one's own consenting, '`aññassatthāya`' ('for the sake of another') is not stated in the section on no offense. And that seems reasonable; it should be accepted after investigation. The state of being a robe more than that, the reason of having been robbed etc., a request from a non-relative, and acquisition thereby—these are the four factors here.

තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Tatuttari training rule is finished.

8. පඨමඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා

8. Commentary on the First Upakkhaṭa Training Rule

528-531. අට්ඨමෙ යො කත්තාති දායකං සන්ධාය වුත්තං. පටො එව පටකො. ‘‘අප්පග්ඝං චෙතාපෙතී’’ති ඉදං නිස්සග්ගියපාචිත්තියා අනාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං, විඤ්ඤත්තිපච්චයා පන දුක්කටමෙව. ‘‘පුබ්බෙ අප්පවාරිතො’’ති හි සුත්තෙ [Pg.327] විඤ්ඤත්තිකාරණං වුත්තං. මාතිකාට්ඨකථායම්පි ‘‘චීවරෙ භිය්‍යොකම්‍යතා, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. උපක්ඛටසික්ඛාපද) අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිතා පකාසිතා, කෙචි පන ‘‘දායකෙන දාතුකාමොම්හීති අත්තනො සන්තිකෙ අවුත්තෙපි යදග්ඝනකං සො දාතුකාමො, තදග්ඝනකං ආහරාපෙතුං වට්ටති එවා’’ති වදන්ති, තං රාජසික්ඛාපදට්ඨකථායපි න සමෙති, දූතෙන වා දායකෙන වා ‘‘ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභත’’න්ති ආරොචිතෙපි මුඛවෙවටියකප්පියකාරකාදීනං සන්තිකා ආහරාපනස්ස තත්ථ පටික්ඛිත්තත්තා. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘ඉමෙ ද්වෙ අනිද්දිට්ඨකප්පියකාරකා නාම, එතෙසු අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙසු විය පටිපජ්ජිතබ්බං…පෙ… න කිඤ්චි වත්තබ්බා. දෙසනාමත්තමෙව චෙතං ‘දූතෙන චීවරචෙතාපන්නං පහිණෙය්‍යා’ති සයං ආහරිත්වාපි පිණ්ඩපාතාදීනං අත්ථාය දදන්තෙසුපි එසෙව නයො’’ති. මුඛවෙවටියකප්පියකාරකාදයො හි දායකෙන පරිච්චත්තෙපි වත්ථුම්හි ‘‘අසුකස්ස සන්තිකෙ චීවරපිණ්ඩපාතාදිං ගණ්හථා’’ති අනිද්දිට්ඨත්තා එව ‘‘න කිඤ්චි වත්තබ්බා’’ති වුත්තං, න පන තස්ස වත්ථුනො මුඛවෙවටියාදීනං සන්තකත්තා, තස්මා ඉධාපි දායකෙන වා දූතෙන වා ‘‘යං ඉච්ඡථ, තං වදථා’’ති අප්පවාරිතස්ස වදතො දුක්කටමෙව. අග්ඝවඩ්ඪනකන්ති චීවරෙ අග්ඝවඩ්ඪනකං නිස්සාය පවත්තං ඉදං සික්ඛාපදං, න පිණ්ඩපාතාදීසු තෙසු අග්ඝවඩ්ඪනස්ස දුක්කටමත්තත්තා, පණීතපිණ්ඩපාතෙ සුද්ධිකපාචිත්තියත්තා චාති ගහෙතබ්බං. තෙනෙව ‘‘චීවරෙ භිය්‍යොකම්‍යතා’’ති අඞ්ගං වුත්තං.

528-531. In the eighth training rule, 'yo kattā' ('whoever is the maker') is said in reference to the donor. Paṭa (cloth) is simply paṭaka. The phrase 'appagghaṃ cetāpeti' ('has it purchased for a low price') is said in reference to there being no nissaggiya pācittiya offense; but on account of the request, there is only a dukkaṭa offense. Indeed, in the Sutta text, 'not having been previously invited' is stated as the reason for the request. Also in the Mātikā-aṭṭhakathā, the state of being a request from a non-relative is shown: 'Desire for more in regard to a robe, a request from a non-relative, and acquisition thereby—these are the three factors here.' But some say: 'Even if the donor has not said in one's presence, "I wish to give," it is indeed permissible to have brought a robe of whatever value he wishes to give.' That does not agree with the commentary on the Rāja training rule. Why? Because, even when it is announced by a messenger or a donor, 'Robe-fund money has been brought designated for the venerable one,' causing it to be brought from the presence of a mukhavevaṭiya, a kappiyakāraka, etc., is rejected there. For it is stated there: 'These two are called unspecified allowable attendants. Towards them, one should act as towards non-relatives who have not invited... nothing should be said... This is merely the name of the instruction: "He might send robe-fund money by a messenger." Even for those who, having brought it themselves, give it for the sake of alms-food, etc., this is the same method.' Indeed, regarding the mukhavevaṭiya, kappiyakāraka, etc., even though the article has been relinquished by the donor, it is only because it was not specified, 'Receive robes, alms-food, etc., from the presence of so-and-so,' that it is said, 'Nothing should be said'; it is not said because that article is the property of the mukhavevaṭiya, etc. Therefore, here too, for a monk who has not been invited, who speaks when a donor or messenger says, 'Say what you desire,' there is only a dukkaṭa offense. Regarding 'increase in value': this training rule has arisen depending on the increase in value of a robe, not of alms-food, etc. Why? Because for those, an increase in value is only a dukkaṭa, and because for refined alms-food, an increase in value is a plain pācittiya. Thus it should be understood. For that very reason, the factor 'desire for more in regard to a robe' was stated.

පඨමඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the First Upakkhaṭa training rule is finished.

9. දුතියඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා

9. Commentary on the Second Upakkhaṭa Training Rule

533. නවමෙ පාළියං පච්චෙකචීවරචෙතාපන්නාති පච්චෙකං නියමෙත්වා චීවරචෙතාපන්නා, එකෙකෙන විසුං විසුං නියමිතා චීවරචෙතාපන්නාති අත්ථො. උභොව සන්තා එකෙනාති උභො එකතොව සන්තා, උභො එකතො හුත්වාති අත්ථො.

533. In the ninth training rule, the phrase ‘separate robe-funds’ (paccekacīvaracetāpannā) means robe-funds designated separately for each individual; that is, robe-funds allotted distinctly for each person. The phrase ‘both together as one’ (ubhova santā ekena) means both being together as one; that is, both having become united.

දුතියඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Second Upakkhaṭa Training Rule is concluded.

10. රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා

10. Commentary on the Rāja Training Rule

537. දසමෙ [Pg.328] ‘‘අජ්ජණ්හො’’ති ‘‘අජ්ජ නො’’ති වත්තබ්බෙ හ-කාරාගමං, න-කාරස්ස ච ණ-කාරං කත්වා වුත්තොති ආහ ‘‘අජ්ජ එකදිවසං අම්හාක’’න්ති.

537. In the tenth training rule, regarding ‘ajjaṇho,’ when it should be ‘ajja no,’ it is said having inserted the letter ‘h’ and having changed the letter ‘na’ to ‘ṇa’; thus, he said, “ajja ekadivasaṃ amhākaṃ” (today, for one day, for us).

538-9. යං වුත්තං මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරෙන අච්ඡාදෙහීති ඉදං ආගමනසුද්ධිං දස්සෙතුං වුත්තං, සචෙ හි ‘ඉදං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දෙහී’ති පෙසෙය්‍ය, ආගමනස්ස අසුද්ධත්තා අකප්පියවත්ථුං ආරබ්භ භික්ඛුනා කප්පියකාරකොපි නිද්දිසිතබ්බො න භවෙය්‍යා’’ති, තං නිස්සග්ගියවත්ථුදුක්කටවත්ථුභූතං අකප්පියචීවරචෙතාපන්නං ‘‘අසුකස්ස භික්ඛුනො දෙහී’’ති එවං ආගමනසුද්ධියා අසති, සික්ඛාපදෙ ආගතනයෙන දූතවචනෙ ච අසුද්ධෙ සබ්බථා පටික්ඛෙපො එව කාතුං වට්ටති, න පන ‘‘චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාමා’’ති වත්තුං, තදනුසාරෙන න වෙය්‍යාවච්චකරඤ්ච නිද්දිසිතුං ආගමනදූතවචනානං උභින්නං අසුද්ධත්තා. පාළියං ආගතනයෙන පන ආගමනසුද්ධියා සති දූතවචනෙ අසුද්ධෙපි සික්ඛාපදෙ ආගතනයෙන සබ්බං කාතුං වට්ටතීති දස්සනත්ථං වුත්තං. තෙන ච යථා දූතවචනාසුද්ධියම්පි ආගමනෙ සුද්ධෙ වෙය්‍යාවච්චකරම්පි නිද්දිසිතුං වට්ටති, එවං ආගමනාසුද්ධියම්පි දූතවචනෙ සුද්ධෙ වට්ටති එවාති අයමත්ථො අත්ථතො සිද්ධොව හොති, උභයසුද්ධියං වත්තබ්බමෙව නත්ථීති උභයාසුද්ධිපක්ඛමෙව සන්ධාය මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘කප්පියකාරකොපි නිද්දිසිතබ්බො න භවෙය්‍යා’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

538-9. What was stated in the Mātikāṭṭhakathā: “‘With this robe-fund, having had a robe procured, clothe the monk named so-and-so with the robe’; this was said to show the purity of the origin. For if one were to send it saying, ‘Give this to the monk named so-and-so,’ due to the impurity of the origin, concerning an unallowable item, even a steward should not be appointed by the monk.” That unallowable robe-fund, which is an item for forfeiture and a dukkaṭa offense, when there is no purity of origin in a case such as, “Give this to the monk so-and-so,” and when the messenger’s speech is also impure according to the method stated in the training rule, it is proper to reject it completely. It is not proper to say, “We accept the robe,” nor, in accordance with that, to appoint a steward, due to the impurity of both the origin and the messenger’s words. However, according to the method stated in the Pāḷi, it was said to show that when the origin is pure, even if the messenger’s speech is impure, it is proper to do everything according to the method stated in the training rule. And by that, just as it is proper to appoint a steward even when the messenger’s speech is impure if the origin is pure, so too, this meaning is established by implication that it is indeed proper when the origin is impure if the messenger’s speech is pure. When both are pure, there is nothing to be said. Therefore, it should be understood that it was said in the Mātikāṭṭhakathā, “Even a steward should not be appointed,” referring only to the case where both are impure.

යං පනෙත්ථ සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 2.537-539) ‘‘ආගමනස්ස සුද්ධියා වා අසුද්ධියා වා විසෙසප්පයොජනං න දිස්සතී’’තිආදි වුත්තං, තං මාතිකාට්ඨකථාවචනස්ස අධිප්පායං අසල්ලක්ඛෙත්වා වුත්තං යථාවුත්තනයෙන ආගමනසුද්ධිආදිනා සප්පයොජනත්තා. යො පනෙත්ථ ‘‘මූලසාමිකෙන කප්පියවොහාරවසෙන, පෙසිතස්ස දූතස්ස අකප්පියවොහාරවසෙන ච වදතොපි කප්පියකාරකො නිද්දිසිතබ්බො භවෙය්‍යා’’ති අනිට්ඨප්පසඞ්ගො වුත්තො, සො අනිට්ඨප්පසඞ්ගො එව න හොති අභිමතත්තා. තථා හි සික්ඛාපදෙ එව ‘‘පටිග්ගණ්හාතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති අකප්පියවොහාරෙන වදතො දූතස්ස කප්පියෙන [Pg.329] කම්මෙන වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිසිතබ්බො වුත්තො ආගමනස්ස සුද්ධත්තා, ආගමනස්සාපි අසුද්ධියං පන කප්පියෙනාපි කම්මෙන වෙය්‍යාවච්චකරො න නිද්දිසිතබ්බොති අත්ථෙව ආගමනස්ස සුද්ධිඅසුද්ධීසු පයොජනං. කථං පන දූතවචනෙන ආගමනසුද්ධි විඤ්ඤායතීති? නායං භාරො. දූතෙන හි අකප්පියවොහාරෙනෙව වුත්තෙ එව ආගමනසුද්ධි ගවෙසිතබ්බා, න ඉතරථා, තත්ථ ච තස්ස වචනක්කමෙන පුච්ඡිත්වා ච යුත්තිආදීහි ච සක්කා විඤ්ඤාතුං. ඉධාපි හි සික්ඛාපදෙ ‘‘චීවරචෙතාපන්නං ආභත’’න්ති දූතවචනෙනෙව චීවරං කිණිත්වා දාතුං පෙසිතභාවො විඤ්ඤායති. යදි හි සබ්බථා ආගමනසුද්ධි න විඤ්ඤායති, පටික්ඛෙපො එව කත්තබ්බොති.

Regarding what is stated here in the Sāratthadīpanī: “No special purpose is seen for the purity or impurity of the origin,” etc., this was said without considering the intention of the Mātikāṭṭhakathā’s statement, because, according to the method already stated, the purity of the origin and so on do have a purpose. The undesirable implication stated here—that “a steward should be appointed for a messenger who speaks in the manner of unallowable transactions, even though sent by the root owner in the manner of allowable transactions”—is not an undesirable implication at all, because it is the intended meaning. For in the training rule itself, it is stated that for a messenger who speaks using unallowable speech, saying, ‘Venerable sir, accept the robe-fund,’ a steward should be appointed by an allowable act, because the origin is pure. But when the origin is impure, a steward should not be appointed even by an allowable act. Thus, there is indeed a purpose in the purity and impurity of the origin. But how is the purity of the origin to be known through the messenger’s words? This is not a burden. For the purity of the origin must be investigated only when the messenger speaks using unallowable speech, not otherwise. And in that case, it can be known by questioning the sequence of his words and by reasoning, etc. Here too, in this training rule, by the messenger’s words, “The robe-fund has been brought,” it is understood that he was sent for the purpose of giving a robe after having it purchased. For if the purity of the origin cannot be understood at all, then rejection alone should be done.

පාළියඤ්ච ‘‘චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාමා’’තිආදි දූතවචනස්ස අකප්පියත්තෙපි ආගමනසුද්ධියා සති පටිපජ්ජනවිධිදස්සනත්ථං වුත්තං. ‘‘එසො ඛො…පෙ… න වත්තබ්බො ‘තස්ස දෙහී’’’තිආදි අකප්පියවත්ථුසාදියනපරිමොචනත්ථං වුත්තං. ‘‘සඤ්ඤත්තො’’තිආදි ‘‘එවං දූතෙන පුන වුත්තෙ එව චොදෙතුං වට්ටති, න ඉතරථා’’ති දස්සනත්ථං වුත්තං. ‘‘න වත්තබ්බො ‘දෙහි මෙ චීවරං…පෙ… චෙතාපෙහි මෙ චීවර’’’න්ති ඉදං දූතෙනාභතරූපියං පටිග්ගහෙතුං අත්තනා නිද්දිට්ඨකප්පියකාරකත්තාව ‘‘දෙහි මෙ චීවරං…පෙ… චෙතාපෙහි මෙ චීවර’’න්ති වදන්තො රූපියස්ස පකතත්තා තෙන රූපියෙන පරිවත්තෙත්වා ‘‘දෙහි චෙතාපෙහී’’ති රූපියසංවොහාරං සමාපජ්ජන්තො නාම හොතීති තං දොසං දූරතො පරිවජ්ජෙතුං වුත්තං රූපියපටිග්ගහණෙන සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිස්සට්ඨරූපියෙ විය. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘න වත්තබ්බො ඉමං වා ඉමං වා ආහරා’’ති. තස්මා න ඉදං විඤ්ඤත්තිදොසං පරිවජ්ජෙතුං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’තිපි අවත්තබ්බතාපසඞ්ගතො, තෙනෙව දූතනිද්දිට්ඨෙසු රූපියසංවොහාරසඞ්කාභාවතො අඤ්ඤං කප්පියකාරකං ඨපෙත්වාපි ආහරාපෙතබ්බන්ති වුත්තං. තත්ථාපි ‘‘දූතෙන ඨපිතරූපියෙන චෙතාපෙත්වා චීවරං ආහරාපෙහී’’ති අවත්වා කෙවලං ‘‘චීවරං ආහරාපෙහී’’ති එවං ආහරාපෙතබ්බන්ති අධිප්පායො ගහෙතබ්බො. ඨානං භඤ්ජතීති එත්ථ ඨානන්ති ඨිතියා ච කාරණස්ස ච නාමං, තස්මා ආසනෙ නිසීදනෙන ඨානම්පි කුප්පති, ආගතකාරණම්පි තෙසං න විඤ්ඤායති. ඨිතං පන අකොපෙත්වා ආමිසපටිග්ගහණාදීසු ආගතකාරණමෙව භඤ්ජති, න ඨානං. තෙනාහ ‘‘ආගතකාරණං භඤ්ජතී’’ති. කෙචි පන ‘‘ආමිසපටිග්ගහණාදිනා ඨානම්පි භඤ්ජතී’’ති වදන්ති, තං අට්ඨකථාය න සමෙති.

And in the Pāḷi, regarding the words beginning with, ‘We indeed accept the robe,’ even though the messenger’s speech is improper, it is stated to show the method of practice when there is purity of origin. The words beginning with, ‘He… should not be told, “Give to him,”’ are stated for the purpose of being free from delighting in an improper object. The words beginning with, ‘Instructed,’ are stated to show that it is proper to request only when it is said again by the messenger thus; otherwise, it is not proper. This phrase, ‘He should not be told, “Give me a robe… buy me a robe,”’ is stated to avoid that fault from afar. This is because a monk who, being himself the steward designated for the purpose of accepting the gold and silver brought by the messenger, says, ‘Give me a robe… buy me a robe,’ would be engaging in a monetary transaction by exchanging with that gold and silver, saying, ‘Give, buy,’ because it concerns gold and silver. This is like the case of gold and silver discarded in the midst of the Sangha by a monk who has accepted gold and silver. Indeed, it is stated there, ‘He should not be told, “Bring this or that.”’ Therefore, it should be known that this was not said to avoid the fault of requesting, because it would lead to the consequence that even, ‘Friend, I have need of a robe,’ should not be said. For that very reason, because there is no suspicion of a monetary transaction in the case of stewards designated by the messenger, it is said that one may have it brought even by appointing another steward. There too, the meaning should be understood that one should have it brought thus, merely by saying, ‘Have the robe brought,’ without saying, ‘Having bought it with the gold and silver set aside by the messenger, have the robe brought.’ Regarding ‘he breaks the standing-place,’ here ‘ṭhāna’ is a name for both standing and reason. Therefore, by sitting on a seat, the standing-place is disturbed, and the reason for their coming is also disturbed; one should not request from them. But by not disturbing the standing, in cases of accepting material gifts and so on, one breaks only the reason for coming, not the standing-place. Therefore, he said, ‘He breaks the reason for coming.’ But some say, ‘By accepting material gifts and so on, one also breaks the standing-place.’ That statement does not agree with the commentary.

යතස්ස [Pg.330] චීවරචෙතාපන්නන්තිආදි යෙන අත්තනා වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිට්ඨො, චීවරඤ්ච අනිප්ඵාදිතං, තස්ස කත්තබ්බවිධිදස්සනං. එවං භික්ඛුනා වත්ථුසාමිකානං වුත්තෙ තෙ චොදෙත්වා දෙන්ති, වට්ටති ‘‘සාමිකා චොදෙත්වා දෙන්තී’’ති අනාපත්තියං වුත්තත්තා. තෙන ච යො සයං අචොදෙත්වා උපාසකාදීහි පරියායෙන වත්වා චොදාපෙති, තෙසු සත්තක්ඛත්තුම්පි චොදෙත්වා චීවරං දාපෙන්තෙසු තස්ස අනාපත්ති සිද්ධා හොති සික්ඛාපදස්ස අනාණත්තිකත්තා.

The words beginning with ‘When a robe-fund has been provided for him’ show the procedure to be followed by him by whom a steward was designated and the robe has not yet been produced. Thus, when the bhikkhu has spoken to the owners of the goods, they, having prompted, give. It is allowable, as it is stated in the no-offense clause: ‘The owners, having prompted, give.’ And by that, for whichever bhikkhu who, not prompting them himself, has lay devotees and others prompt them by speaking in a roundabout way—even if they, having prompted them a hundred times, have the robe given, for him the absence of an offense is established, because the training rule is not a command.

කෙනචි අනිද්දිට්ඨො අත්තනො මුඛෙනෙව බ්‍යාවටභාවං වෙය්‍යාවච්චකරත්තං පත්තො මුඛවෙවටිකො. ‘‘අවිචාරෙතුකාමතායා’’ති ඉමිනා විජ්ජමානම්පි දාතුං අනිච්ඡන්තා අරියාපි වඤ්චනාධිප්පායං විනා වොහාරතො නත්ථීති වදන්තීති දස්සෙති. භෙසජ්ජක්ඛන්ධකෙ මෙණ්ඩකසෙට්ඨිවත්ථුම්හි (මහාව. 299) වුත්තං ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ’’තිආදිවචනමෙව (මහාව. 299) මෙණ්ඩකසික්ඛාපදං නාම. කප්පියකාරකානං හත්ථෙති දූතෙන නිද්දිට්ඨකප්පියකාරකෙ සන්ධාය වුත්තං, න පන භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨෙ, අනිද්දිට්ඨෙ වාති. තෙනාහ ‘‘එත්ථ ච චොදනාය පමාණං නත්ථී’’තිආදි.

A ‘mouth-steward’ is one who, not having been designated by anyone, has attained the state of being a steward, of being engaged in service, by his own mouth alone. By this phrase ‘due to the unwillingness to investigate,’ it is shown that even noble ones, being unwilling to give what is in fact available, say ‘there is none’ in conventional speech, without an intention to deceive. In the Medicine Chapter, in the story of the householder Meṇḍaka, the very words beginning with ‘There are, O bhikkhus,’ are what is called the Meṇḍaka training rule. The phrase ‘into the hands of the stewards’ is said in reference to the stewards designated by a messenger, and not in reference to those designated by a bhikkhu or those not designated. Therefore, he said, ‘And here there is no limit to the prompting,’ and so on.

සයං ආහරිත්වා දදන්තෙසූති සම්බන්ධො. ‘‘පිණ්ඩපාතාදීනං අත්ථායා’’ති ඉමිනා චීවරත්ථායෙව න හොතීති දස්සෙති. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා වත්ථුසාමිනා නිද්දිට්ඨකප්පියකාරකභෙදෙසුපි පිණ්ඩපාතාදීනම්පි අත්ථාය දින්නෙ ච ඨානචොදනාදි සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව කාතබ්බන්ති දස්සෙති.

The connection is: ‘when they bring it themselves and give.’ By ‘for the purpose of almsfood and so on,’ it is shown that it is not only for the purpose of a robe. By ‘this is the same method,’ it is shown that also in the cases of the different kinds of stewards designated by the owner of the goods, and when it is given for the purpose of almsfood and so on, everything—such as the standing, prompting, etc.—should be done only according to the method stated above.

‘‘සඞ්ඝං වා…පෙ… අනාමසිත්වා’’ති වුත්තත්තා ‘‘සඞ්ඝස්ස විහාරත්ථාය දෙමා’’තිආදිනා ආමසිත්වා වදන්තෙසු පටික්ඛිපිතබ්බමෙව. ‘‘සඞ්ඝො සම්පටිච්ඡතී’’ති ඉදං උක්කට්ඨවසෙන වුත්තං, ගණාදීසුපි සඞ්ඝස්සත්ථාය සම්පටිච්ඡන්තෙසුපි පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි දුක්කටමෙව. සාරත්ථදීපනියං ‘‘පටිග්ගහණෙ පාචිත්තිය’’න්ති (සාරත්ථ. ටී. 2.537-539) වුත්තං, තං න යුත්තං සඞ්ඝචෙතියාදීනං අත්ථාය දුක්කටස්ස වුත්තත්තා. චොදෙතීති තස්ස දොසාභාවං ඤත්වාපි කොධෙන වා ලොභෙන වා භණ්ඩදෙය්‍යන්ති චොදෙති. සො එව හි මුසාවාදාදිපච්චයා පාචිත්තියදුක්කටාදිආපත්තීහි සාපත්තිකො හොති, ගීවාතිසඤ්ඤාය පන වත්වා නිද්දොසභාවං ඤත්වා විරමන්තස්ස නත්ථි ආපත්ති.

Because it is said, ‘Without having specified… the Sangha,’ when they speak having specified, saying, ‘We give this for the Sangha’s dwelling,’ and so on, it must be rejected. ‘The Sangha accepts’—this is said in the highest sense. Even when a group or others accept it for the Sangha’s benefit, there is an offense of wrong-doing in both receiving and using it. In the Sāratthadīpanī it is said, ‘In receiving, there is an offense of expiation,’ but that is not correct, because an offense of wrong-doing is stated for things for the sake of the Sangha, stupas, and so on. ‘He charges’ means: although knowing that monk is faultless, he charges him out of anger or greed, saying, ‘Compensation should be paid.’ He himself indeed, on account of false speech and so on, becomes guilty of offenses such as an offense of expiation and an offense of wrong-doing. However, for one who speaks with the perception that it is a joke, and then refrains upon realizing the person is faultless, there is no offense.

තළාකං [Pg.331] ඛෙත්තෙ පවිට්ඨත්තා ‘‘න සම්පටිච්ඡිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. චත්තාරො පච්චයෙ සඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූති දෙති, වට්ටතීති එත්ථ ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චතුපච්චයපරිභොගත්ථාය තළාකං දම්මී’’ති වා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතුං තළාකං දම්මී’’ති වා ‘‘ඉතො තළාකතො උප්පන්නෙ චත්තාරො පච්චයෙ දම්මී’’ති වා වත්තුම්පි වට්ටති, ඉදඤ්ච සඞ්ඝස්ස පරිභොගත්ථාය දිය්‍යමානඤ්ඤෙව සන්ධාය වුත්තං, පුග්ගලස්ස පන එවම්පි දින්නං තළාකඛෙත්තාදි න වට්ටති. සුද්ධචිත්තස්ස පන උදකපරිභොගත්ථං කූපපොක්ඛරණීආදයො වට්ටන්ති. ‘‘සඞ්ඝස්ස තළාකං අත්ථි, තං කථ’’න්ති හි ආදිනා සබ්බත්ථ සඞ්ඝවසෙනෙව වුත්තං. හත්ථෙති වසෙ.

Because the reservoir is included in the field, it is said, ‘It should not be accepted.’ Regarding ‘When one gives so that the Sangha may use the four requisites, it is allowable,’ here it is allowable to say either: ‘I give this reservoir to the Sangha of bhikkhus for the purpose of using the four requisites,’ or ‘I give this reservoir so that the Sangha of bhikkhus may use the four requisites,’ or ‘I give the four requisites that arise from this reservoir.’ And this is said only in reference to what is given for the Sangha’s use. But for an individual, a reservoir, field, and so on, given even in this way is not allowable. For one with a pure mind, however, wells, lotus ponds, and so on are allowable for the purpose of using the water. For it is said everywhere in terms of the Sangha’s ownership, beginning with: ‘The Sangha has a reservoir—how is that?’ ‘In the hand’ means in one’s control.

‘‘ඨපෙථාති වුත්තෙ’’ති ඉදං සාමීචිවසෙන වුත්තං, අවුත්තෙපි ඨපෙන්තස්ස දොසො නත්ථි. තෙනාහ ‘‘උදකං වාරෙතුං ලබ්භතී’’ති. සස්සකාලෙපි තාසෙත්වා මුඤ්චිතුං වට්ටති, අමුඤ්චතො පන භණ්ඩදෙය්‍යං. පුන දෙතීති අච්ඡින්දිත්වා පුන දෙති, එවම්පි වට්ටතීති සම්බන්ධො. ඉමිනා ‘‘යෙන කෙනචි ඉස්සරෙන ‘පරිච්චත්තමිදං භික්ඛූහි, අස්සාමික’න්තිසඤ්ඤාය අත්තනා ගහෙත්වා දින්නං වට්ටතී’’ති දස්සෙති. කප්පියවොහාරෙපි විනිච්ඡයං වක්ඛාමාති පාඨසෙසො.

‘When it is said, “Let him keep it,”’ this is said as a matter of propriety; there is no fault for one who keeps it even without being told. Therefore it is said: ‘It is permissible to withhold the water.’ Even during the time of the crops, it is allowable to release it after scaring them away; but for one who does not release it, compensation is to be paid. ‘He gives again’ means: having taken it away by force, he gives it again; even so, it is allowable—this is the connection. By this, it is shown: ‘It is allowable when some authority, perceiving “This has been abandoned by the bhikkhus, it is ownerless,” takes it himself and gives it.’ The remainder of the text is: ‘We will also state the ruling on allowable transactions.’

උදකවසෙනාති උදකපරිභොගත්ථං. ‘‘සුද්ධචිත්තාන’’න්ති ඉදං සහත්ථෙන ච අකප්පියවොහාරෙන ච කරොන්තෙ සන්ධාය වුත්තං. සස්සසම්පාදනත්ථන්ති එවං අසුද්ධචිත්තානම්පි පන සයං අකත්වා කප්පියවොහාරෙන ආණාපෙතුං වට්ටති එව. ‘‘කප්පියකාරකං ඨපෙතුං න වට්ටතී’’ති ඉදං සහත්ථාදිනා කතතළාකත්තා ‘‘අසාරුප්ප’’න්ති වුත්තං, ඨපෙන්තස්ස, පන තං පච්චයං පරිභුඤ්ජන්තස්සපි වා සඞ්ඝස්ස ආපත්ති න විඤ්ඤායති, අට්ඨකථාපමාණෙන වා එත්ථ ආපත්ති ගහෙතබ්බා. ලජ්ජිභික්ඛුනාති ලජ්ජිනාපි, පගෙව අලජ්ජිනා මත්තිකුද්ධරණාදීසු කාරාපිතෙසූති අධිප්පායො. නවසස්සෙති අකතපුබ්බෙ කෙදාරෙ. ‘‘කහාපණෙ’’ති ඉමිනා ධඤ්ඤුට්ඨාපනෙ තස්සෙව අකප්පියන්ති දස්සෙති, ධඤ්ඤුට්ඨාපනෙ චස්ස පයොගෙපි දුක්කටමෙව, න කහාපණුට්ඨාපනෙ විය.

‘By way of water’ means for the purpose of using water. ‘Of those with pure minds’ is said in reference to those who act with their own hands. ‘For the purpose of producing crops’ means that even for those with impure minds, it is indeed allowable to give an order by way of an allowable transaction without doing it themselves. The statement ‘It is not allowable to appoint an agent’ is said to be ‘unsuitable’ because it is a reservoir made by one’s own hand, etc. However, for one who arranges it, or for the Sangha that uses that requisite, no offense is apparent; or the offense here should be taken according to the standard of the commentary. ‘By a scrupulous bhikkhu’ means even by a scrupulous one—how much more so when a shameless one has things like digging clay caused to be done—this is the meaning. ‘On a new crop’ means on a field not previously prepared. By ‘kahāpaṇas,’ it is shown that in the producing of grain, it is unallowable only for him. And for him, in producing the grain and in the effort itself, there is only an offense of wrong-doing, not as in the case of producing kahāpaṇas.

‘‘කසථ වපථා’’ති වචනෙ සබ්බෙසම්පි අකප්පියං සියාති ආහ ‘‘අවත්වා’’ති. එත්තකො නාම භාගොති එත්ථ එත්තකො කහාපණොති ඉදම්පි සන්ධාය වදති. තථා වුත්තෙපි හි තදා කහාපණානං අවිජ්ජමානත්තා [Pg.332] ආයතිං උප්පන්නං අඤ්ඤෙසං වට්ටති එව. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව තං අකප්පිය’’න්ති. තස්ස පන සබ්බපයොගෙසු, පරිභොගෙසුපි දුක්කටං. කෙචි පන ‘‘ධඤ්ඤපරිභොගෙ එව ආපත්ති, න පුබ්බපයොගෙ’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං, යෙන මිනනරක්ඛණාදිපයොගෙන පච්ඡා ධඤ්ඤපරිභොගෙ ආපත්ති හොති, තස්ස පයොගස්ස කරණෙ අනාපත්තියා අයුත්තත්තා. පරියායකථාය පන සබ්බත්ථ අනාපත්ති. තෙනෙව ‘‘එත්තකෙහි වීහීහි ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහරථා’’ති නියමවචනෙ අකප්පියං වුත්තං, කහාපණවිචාරණෙපි එසෙව නයො. වත්ථු ච එවරූපං නාම සංවිජ්ජති, කප්පියකාරකො නත්ථීති වත්තබ්බන්තිආදිවචනඤ්චෙත්ථ සාධකං.

He said ‘without speaking’ because if one says ‘Plow, sow,’ it would be unallowable for all. When he says ‘such and such is the share,’ he says this referring to the meaning ‘in this field, so many kahāpaṇas are to be given.’ Indeed, even if it is said thus, since kahāpaṇas are not available then, what arises in the future is indeed allowable for others. Therefore he said: ‘It is unallowable only for him.’ For him, however, there is an offense of wrong-doing in all his efforts and also in his use of it. But some say, ‘There is an offense only in the use of the grain, not in the preliminary effort.’ That statement is not correct, because since an offense occurs later in the use of the grain because of efforts such as measuring the field and guarding, it is unreasonable that there would be no offense in making that effort. But by speaking indirectly, there is no offense in any case. For that very reason, in a specific statement such as, ‘Bring this and that for so many kahāpaṇas or so much paddy,’ it is said to be unallowable. This is the same method in the administration of kahāpaṇas. And the statement such as ‘Such-and-such a thing exists, but it should be said that there is no agent to make it allowable,’ is proof here.

වනං දම්මි…පෙ… වට්ටතීති එත්ථ නිවාසට්ඨානත්තා පුග්ගලස්සාපි සුද්ධචිත්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. සීමං දෙමාති විහාරසීමාදිසාධාරණවචනෙන වුත්තත්තා ‘‘වට්ටතී’’ති වුත්තං.

‘I give a forest…pe… it is allowable.’ Here, because it is a dwelling place, it is allowable for an individual, too, to accept it with a pure mind. ‘We give the boundary’—since this is said with a general expression relating to a monastery boundary and so on, it is said, ‘it is allowable.’

‘‘වෙය්‍යාවච්චකර’’න්තිආදිනා වුත්තෙපි පුග්ගලස්සපි දාසං ගහෙතුං වට්ටති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරාමික’’න්ති (පාරා. 619; මහාව. 270) විසෙසෙත්වා අනුඤ්ඤාතත්තා, තඤ්ච ඛො පිලින්දවච්ඡෙන ගහිතපරිභුත්තක්කමෙන, න ගහට්ඨානං දාසපරිභොගක්කමෙන. ඛෙත්තාදයො පන සබ්බෙ සඞ්ඝස්සෙව වට්ටන්ති පාළියං පුග්ගලිකවසෙන ගහෙතුං අනනුඤ්ඤාතත්තාති දට්ඨබ්බං. විහාරස්ස දෙමාති සඞ්ඝිකවිහාරං සන්ධාය වුත්තං, ‘‘ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.10, 194) සුත්තන්තෙසු ආගතපටික්ඛෙපො භගවතා ආපත්තියාපි හෙතුභාවෙන කතොති භගවතො අධිප්පායං ජානන්තෙහි සඞ්ගීතිමහාථෙරෙහි ඛෙත්තපටිග්ගහණාදිනිස්සිතො අයං සබ්බොපි පාළිමුත්තවිනිච්ඡයො වුත්තොති ගහෙතබ්බො. කප්පියකාරකස්ස නිද්දිට්ඨභාවො, දූතෙන අප්පිතතා, තතුත්තරි වායාමො, තෙන පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

Even when it is said, 'One who does service,' and so on, it is allowable for an individual to accept a servant because it was specifically allowed: 'I allow, bhikkhus, a monastery attendant.' And that is allowable only in the way it was accepted and used by the Venerable Pilindavaccha, not in the way householders use a servant. It should be understood that all things such as fields are allowable only for the Sangha, because in the Pāli it is not permitted to accept them on an individual basis. 'We give to the monastery' is said in reference to a monastery belonging to the Sangha. It should be understood that this entire ruling, which is outside the Pāli and is based on the acceptance of fields and so on, was stated by the great elders of the council, who knew the Blessed One's intention that the prohibition found in the suttas, such as 'he abstains from accepting fields and land,' was made by the Blessed One as a cause for an offense. Herein, these are the four factors: the state of the steward being designated, the state of being handed over by a messenger, making a further effort, and the acquisition through that.

රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the training rule concerning kings is finished.

නිට්ඨිතො චීවරවග්ගො පඨමො.

The first chapter, the Chapter on Robes, is finished.

2. කොසියවග්ගො

2. The Kosiya Chapter

1. කොසියසික්ඛාපදවණ්ණනා

1. The Explanation of the Training Rule Concerning Silk

542. දුතියස්ස [Pg.333] පඨමෙ පාළියං කොසියකාරකෙති කොසකාරකපාණානං කොසතො නිබ්බත්තත්තා කොසියෙන සුත්තෙන වත්ථාදිං කරොන්තෙ. සඞ්ඝාතන්ති විනාසං.

542. In the first [training rule] of the second chapter, in the Pāḷi, `kosiyakārake` refers to those who make cloth and so forth with silk thread (`kosiyena suttena`); [the thread is called kosiya] because it is produced from the cocoon (`kosato`) of cocoon-making creatures (`kosakārakapāṇānaṃ`). `Saṅghātanti` [means] destruction.

544. ‘‘අවායිම’’න්ති වුත්තත්තා වායිත්වා කරණෙ අනාපත්ති. මිස්සෙත්වාති එළකලොමෙහි මිස්සෙත්වා. පටිලාභෙනාති පරිනිට්ඨානෙන ‘‘පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 545) වුත්තත්තා, කොසියමිස්සකතා, අත්තනො අත්ථාය සන්ථතස්ස කරණකාරාපනං, පටිලාභො චාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

544. Because it is stated ‘unwoven’ (`avāyima`), there is no offense in making by weaving. `Missetvā` means having mixed with sheep’s wool. `Paṭilābhena` means by completion, because it is stated, “he finishes, it is to be forfeited.” The state of being mixed with silk, the making or causing to be made of a felt rug for one’s own sake, and its acquisition—these are the three factors here.

කොසියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule Concerning Silk is concluded.

547-552. දුතියඤ්ච තතියඤ්ච උත්තානමෙව. තත්ථ පන ඔදාතාදිමිස්සකසඤ්ඤාය සුද්ධකාළකානඤ්ඤෙව සන්ථතස්ස කරණවසෙන චෙත්ථ ද්වෙභාගතො අධිකෙසු සුද්ධකාළකෙසු අනධිකසඤ්ඤාය සන්ථතස්ස කරණවසෙන ච අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා.

The second and the third [training rules] are self-evident. However, in that [Suddhakāḷaka training rule], the state of being without intention should be known by way of making a felt rug of only pure black [wool] with the perception that it is mixed with white wool, etc.; and here [in the Dvebhāga training rule], by way of making a felt rug with the perception that it is not excessive when the pure black [wool] is more than two parts.

4. ඡබ්බස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා

4. The Explanation of the Training Rule Concerning Six Years

557. චතුත්ථෙ හද කරීසුස්සග්ගෙ, මිහ සෙචනෙති ධාතුඅත්ථං සන්ධායාහ ‘‘වච්චම්පි පස්සාවම්පි කරොන්තී’’ති. ඌනකඡබ්බස්සෙසු අතිරෙකඡබ්බස්සසඞ්කිතාදිවසෙනෙත්ථ අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා.

557. In the fourth [training rule], referring to the meaning of the verbal roots—`had` in the sense of discharging feces, and `mih` in the sense of sprinkling—he said, “doing both feces and urine.” Here, the state of being without intention should be known by way of [making a rug for someone who is] under six years while having the perception that they are over six years, and so forth.

ඡබ්බස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule Concerning Six Years is concluded.

5. නිසීදනසන්ථතසික්ඛාපදවණ්ණනා

5. The Explanation of the Training Rule Concerning the Sitting-Spread

565. පඤ්චමෙ [Pg.334] තත්ථ සන්දිස්සිස්සතීති සකාය කතිකාය අයුත්තකාරිතාවසෙන විඤ්ඤූහි සන්දිස්සිස්සතීති අත්ථො. අරඤ්ඤකඞ්ගාදීනි තීණි පාළියං සෙනාසනාදිපච්චයත්තයස්ස ආදිඅඞ්ගවසෙන වුත්තානි, සෙසානිපි තෙ සමාදියිංසු එවාති වෙදිතබ්බං.

565. In the fifth [training rule], `tattha sandississatīti` means: it will be known by the wise by way of [their] habit of doing what is improper according to their own agreement. The three [ascetic practices] beginning with the forest-dweller's practice are mentioned in the Pāḷi by way of being the initial factors of the triad of requisites beginning with lodging; it should be known that they undertook the remaining ones as well.

566. පිහයන්තාති පත්ථයන්තා. සන්ථතස්ස අවායිමත්තා, සෙනාසනපරික්ඛාරත්තා ච චීවරතා, අධිට්ඨාතබ්බතා ච නත්ථීති ආහ ‘‘චතුත්ථචීවරසඤ්ඤිතායා’’ති, විපල්ලාසසඤ්ඤායාති අත්ථො. කෙචි පන ‘‘ඉදං නිසීදනසන්ථතං නාම නවසු චීවරෙසු නිසීදනචීවරමෙව, නාඤ්ඤං. නිසීදනසික්ඛාපදෙපි (පාචි. 531 ආදයො) ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ විය ‘නිසීදනං නාම සදසං වුච්චතී’ති ච අට්ඨකථායඤ්චස්ස ‘සන්ථතසදිසං සන්ථරිත්වා එකස්මිං අන්තෙ සුගතවිදත්ථියා විදත්ථිමත්තෙ පදෙසෙ ද්වීසු ඨානෙසු ඵාලෙත්වා තිස්සො දසා කරීයන්ති, තාහි දසාහි සදසං නාම වුච්චතී’ති (පාචි. අට්ඨ. 531) ච වුත්තත්තා’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං ඉධ පමාණනියමස්ස අවුත්තත්තා, සන්ථතස්ස ච අවායිමචීවරත්තා, අධිට්ඨානුපගත්තාභාවා අට්ඨකථායං අවුත්තත්තා ච. නිසීදනචීවරං පන ඡන්නං චීවරානං ඛණ්ඩපිලොතිකානි පමාණයුත්තමෙව සන්ථරිත්වා සන්ථතං විය කරොන්ති. තෙනෙව ‘‘සන්ථතසදිස’’න්ති සදිසග්ගහණං කතං, තස්මා තදෙව චීවරං අධිට්ඨානුපගඤ්ච, න ඉදන්ති ගහෙතබ්බං.

566. `Pihayantā` means aspiring. Because the spread is unwoven and is a requisite of the lodging, it is not a robe and cannot be determined as such. Therefore, he said, “with the perception of a fourth robe,” which means with a distorted perception. Some, however, say: “This sitting-spread is indeed the sitting-robe among the nine robes, not another. For in the training rule on the sitting-robe, just as in this training rule, it is said, ‘A sitting-robe is called a fringed one,’ and in its commentary it is said, ‘Having spread it out like a felt rug, at one end, in a place the size of the Sugata’s span, having split it in two places, three fringes are made; by these fringes it is called a fringed one.’” That is not correct. This is because here no regulation of size is stated; and because an unwoven spread does not have the quality of a robe that is suitable for determination; and because it is not stated in the commentary. A sitting-robe, however, is made like a spread by spreading out scraps of the six [types of] robes that are of the proper size. For that very reason, the word `sadisa` (like) was used [in the phrase] `santhatasadisa` (like a spread). Therefore, that very one [in the Pācittiya rule] is a robe and is determinable, but this one is not; thus it should be understood.

567. සුගතවිදත්ථිකං අනාදාය ආදියන්තිසඤ්ඤාය, සුගතවිදත්ථිඌනෙ අනූනන්තිසඤ්ඤාය ච වසෙනෙත්ථ අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා. විතානාදීනඤ්ඤෙව අත්ථාය කරණෙ අනාපත්තිවචනතො නිපජ්ජනත්ථාය කරොතොපි ආපත්ති එව. පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටතීති කොසියෙසු සුද්ධකාළකානඤ්ච වත්ථූනං අකප්පියත්තා වුත්තං. තෙනෙව පාළියං ‘‘අඤ්ඤෙන කතං පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 545, 550) තත්ථ තත්ථ වුත්තං, ඉතරෙසු පන ද්වීසු ‘‘අනාපත්තී’’ති වුත්තං. තත්ථ චතුත්ථෙ අඤ්ඤස්සත්ථාය කරණෙපි අනාපත්ති, පඤ්චමෙ තත්ථ දුක්කටන්ති දට්ඨබ්බං. නිස්සට්ඨදානවචනතො පන ගහණෙ දොසො නත්ථි, පරිභුඤ්ජනෙ ච විජටෙත්වා කප්පියවසෙන කතෙ න දොසො.

567. Here, the state of being without intention should be known by way of not taking the measure of a Sugata’s span while perceiving that one is taking it, and in the case of it being less than a Sugata’s span, by way of perceiving that it is not less. From the statement that there is no offense in making [a rug] for the sake of canopies and so forth, it follows that for one making it for the purpose of lying down, there is indeed an offense. The statement, “It is not allowable to use,” is said because of the unallowable nature of materials of silk and of pure black wool. For that reason, it is stated in various places in the Pāḷi, “Having received what was made by another, if one uses it, there is an offense of wrong-doing.” But in the other two cases, it is stated, “There is no offense.” In that regard, in the fourth [rule], there is no offense even in making it for the sake of another; in the fifth, it should be seen that there is an offense of wrong-doing. However, from the statement about giving what has been forfeited, there is no fault in receiving it; and in using it, if it is made allowable by being unraveled, there is no fault.

නිසීදනසන්ථතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule Concerning the Sitting-Spread is concluded.

6. එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා

6. The Commentary on the Training Rule Concerning Sheep's Wool

572. ඡට්ඨෙ [Pg.335] පාළියං ‘‘අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්සා’’ති ඉදං වත්ථුවසෙන වුත්තං. නිවාසට්ඨානෙ ලද්ධානිපි තියොජනතො පරං හරිතුං න වට්ටති එව. අසන්තෙ හාරකෙති අනුරූපතො වුත්තං. සන්තෙපි හාරකෙ හරතො නත්ථි දොසො. ආපත්තියෙවාති අනාණත්තෙන හටත්තා. පක්ඛද්වයස්සපි කාරණමාහ ‘‘සඋස්සාහත්තා’’ති, අනුපරතගමනිච්ඡත්තාති අත්ථො. සුද්ධචිත්තපක්ඛස්සෙව කාරණමාහ ‘‘අචිත්තකත්තා’’ති. න සමෙතීති ‘‘අනාපත්ති, අඤ්ඤං හරාපෙතී’’ති එත්තකස්සෙව පරිහරණෙ වුත්තත්තා. අගච්ඡන්තෙති ඨිතෙ. හෙට්ඨාති භූමියා.

572. In the sixth training rule, this phrase in the Pāli, ‘for one who has entered upon a long road,’ is said by way of the story. Even if sheep's wool is obtained in a place of residence, it is indeed not allowable to carry it beyond three yojanas. This phrase, ‘when there is no carrier,’ is said appropriately. Even when there is a carrier, there is no fault for the one who carries it. As for ‘it is indeed an offense,’ this is because it was carried without being commissioned. He states the reason for both sides as ‘because of eagerness,’ the meaning of which is: because of the unceasing desire to go. He states the reason for only the side of a pure mind as ‘because of having no intention.’ As for ‘it does not agree,’ it does not agree because only this much was said in the exemption: ‘No offense, if one has another carry it.’ As for ‘not coming,’ it means stationary. As for ‘below,’ it means on the ground.

575. තං හරන්තස්සාති පඨමං පටිලාභට්ඨානතො පට්ඨාය තියොජනතො උද්ධං හරන්තස්සාති අත්ථො. තථා හරන්තස්ස හි චොරෙහි අච්ඡින්දිත්වා පුන දින්නට්ඨානතො තියොජනං හරිතුං වට්ටති. කෙචි පන ‘‘මාතිකාට්ඨකථායං අඞ්ගෙසු ‘පඨමප්පටිලාභො’ති වුත්තත්තා දුතියපටිලාභට්ඨානතො තියොජනාතික්කමෙපි අනාපත්තී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං, දුතියපටිලාභස්සාපි පටිලාභට්ඨානෙ පවිසනතො වාසත්ථාය ගමනට්ඨානතො පුන ගමනෙ විය. කායබන්ධනාදීනන්ති ද්විපටලකායබන්ධනාදීනං අන්තරෙ පක්ඛිත්තං පසිබ්බකෙ පක්ඛිත්තසදිසං, න කතභණ්ඩන්ති වුත්තං, තථා නිධානමුඛන්ති. අකතභණ්ඩතා, පඨමප්පටිලාභො, තියොජනාතික්කමනං, ආහරණපච්චාහරණං, අවාසාධිප්පායතාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

575. As for ‘for one carrying it,’ the meaning is: for one carrying it beyond three yojanas, starting from the place of first acquisition. Indeed, for one carrying it in that way, if robbers snatch it and it is given back, it is allowable to carry it for three yojanas from the place where it was given. But some teachers say: ‘Because it is said “the first acquisition” among the factors in the Mātikāṭṭhakathā, there is no offense even when exceeding three yojanas from the place of the second acquisition.’ That statement is not correct, because the second acquisition is also included in the place of acquisition, like going again from the place one went to for residence. As for ‘waistbands and so on,’ wool placed in the middle of things like double-layered waistbands is similar to being placed in a bag; it is said that it is not a finished article. Similarly, wool made into a bundle, which is the mouth of a deposit, is also not a finished article. The state of not being a finished article, the first acquisition, exceeding three yojanas, carrying away and carrying back, and not having the intention to reside—these are the five factors here.

එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Training Rule Concerning Sheep's Wool is concluded.

7. එළකලොමධොවාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

7. The Commentary on the Training Rule Concerning Having Sheep's Wool Washed

581. සත්තමෙ පාළියං අනාපත්තිවාරෙ අපරිභුත්තං කතභණ්ඩං ධොවාපෙතීති එත්ථ පරිභුත්තස්ස කම්බලාදිකතභණ්ඩස්ස ධොවාපනං පුරාණචීවරධොවාපනසික්ඛාපදෙන ආපත්තිකරන්ති තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘අපරිභුත්තං කතභණ්ඩ’’න්ති වුත්තං. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව.

581. In the seventh training rule, in the Pāli, in the section on no offense, here in the phrase ‘one has an unused finished article washed’: having a used, finished article such as a blanket washed makes for an offense by the training rule on having old robes washed. Therefore, in order to prevent that, it is said, ‘an unused finished article.’ The rest here has an obvious meaning indeed.

එළකලොමධොවාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Training Rule Concerning Having Sheep's Wool Washed is concluded.

8. රූපියසික්ඛාපදවණ්ණනා

8. Commentary on the Training Rule on Money

583-4. අට්ඨමෙ [Pg.336] සුවණ්ණමයකහාපණෙන කහාපණොපි රජතෙ එව සඞ්ගය්හතීති ආහ ‘‘සොවණ්ණමයො වා’’ති. රූපියමයො වාති රජතෙන රූපං සමුට්ඨපෙත්වා කතකහාපණො. පාකතිකො නාම එතරහි පකතිකහාපණො.

In the eighth training rule, because even a kahāpaṇa made of gold is included in 'silver' (rajata), He said, 'or made of gold.' As for 'or made of silver' (rūpiyamayo vā), it is a kahāpaṇa made by producing a form with silver. What is called 'pākatika' is a common kahāpaṇa of the present time.

ඉච්චෙතං සබ්බම්පීති සික්ඛාපදෙන, විභඞ්ගෙන ච වුත්තං සබ්බම්පි නිදස්සෙති. තස්ස චතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථූති ඉමිනාව සම්බන්ධො, න පන අනන්තරෙන ‘‘රජත’’න්ති පදෙන. ඉදානි තං චතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථුං සරූපතො දස්සෙන්තො ‘‘රජත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ කිඤ්චාපි හෙට්ඨා රජතමාසකොව වුත්තො, න කෙවලං රජතං, තථාපි සික්ඛාපදෙ ‘‘ජාතරූපරජත’’න්ති පදෙනෙව වුත්තන්ති තම්පි දස්සෙතුං ‘‘රජත’’න්ති ඉදං විසුං වුත්තං. පදභාජනෙ පන මාතිකාපදෙනෙව සිද්ධත්තා තං අවත්වා තෙන සහ සඞ්ගය්හමානමෙව දස්සෙතුං ‘‘රජතං නාම කහාපණො’’තිආදි වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ජාතරූපමාසකොති සුවණ්ණමයකහාපණො. වුත්තප්පභෙදොති ‘‘රූපියමයො වා පාකතිකො වා’’තිආදිනා වුත්තප්පභෙදො. පටොව පටකො, වත්ථං. දුක්කටමෙවාති පටිග්ගාහකස්සෙව පටිග්ගහණපච්චයා දුක්කටං, පරිභොගෙ පන පඤ්චසහධම්මිකෙහි පටිග්ගහිතානං ධඤ්ඤවිරහිතමුත්තාදීනං කාරණා උප්පන්නපච්චයං පරිභුඤ්ජන්තානං සබ්බෙසම්පි දුක්කටමෙව. කෙචි පන ‘‘ධඤ්ඤම්පි පඤ්චසහධම්මිකෙහි පටිග්ගහිතං මුත්තාදිඛෙත්තාදි විය සබ්බෙසම්පි පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති, කෙවලං සඞ්ඝිකභූමියං කප්පියවොහාරෙන ච උප්පන්නස්ස ධඤ්ඤස්ස විචාරණමෙව සන්ධාය ‘තස්සෙවෙතං අකප්පිය’න්ති වුත්ත’’න්ති වදන්ති.

With the phrase 'iccetaṃ sabbaṃpi,' it points out the entire object for relinquishment spoken of by the training rule and by the Vibhaṅga. Its connection is only with this phrase, 'the fourfold object for relinquishment,' and not with the immediately following word 'rajata.' Now, wishing to show that fourfold object for relinquishment according to its nature, He said the words beginning with 'rajataṃ.' Therein, although below only the silver māsaka was spoken of, and not mere silver, nevertheless, in the training rule, it was spoken of by the very phrase 'jātarūparajata' (gold and silver). Therefore, to show that mere silver as well, this word 'rajata' was spoken of separately. But in the Padabhājana, because it is accomplished by the mātikā-word itself, without stating that mere silver, in order to show what is included together with it, the words beginning with 'rajataṃ nāma kahāpaṇo' were spoken; thus it should be understood. 'Jātarūpamāsaka' means a māsaka made of gold. 'Vuttappabheda' means having the distinctions spoken of by the words beginning with 'rūpiyamayo vā pākatiko vā.' Paṭa itself is paṭaka; it means cloth. As for 'only a dukkaṭa offense,' for the recipient alone, there is a dukkaṭa offense on account of the receiving. But in the case of using, for all monks who use a requisite that has arisen from a cause—such as pearls, etc., excluding grain—which was received by the five co-residents, there is only a dukkaṭa offense. Some, however, say: 'Grain also, received by the five co-residents, is not allowable for any to use, just like pearls, fields, etc. It was only with reference to the administration of grain that arose on Saṅgha land through an allowable transaction that it was said, "for him alone this is unallowable".'

එකො සතං වා සහස්සං වාතිආදි රූපියෙ හෙට්ඨිමකොටියා පවත්තනාකාරං දස්සෙතුං වුත්තං, න පන ‘‘එවං පටිපජ්ජිතබ්බමෙවා’’ති දස්සෙතුං. ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’’ති වුත්තෙ උග්ගණ්හාපනං හොතීති ආහ ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහීති න වත්තබ්බ’’න්ති. කප්පියඤ්ච…පෙ… හොතීති යස්මා අසාදිතත්තා තතො උප්පන්නපච්චයා වට්ටන්ති, තස්මා කප්පියං නිස්සාය ඨිතං. යස්මා පන දුබ්බිචාරණාය සති තතො උප්පන්නම්පි න කප්පති, තස්මා අකප්පියං නිස්සාය ඨිතන්ති වෙදිතබ්බං.

The words beginning with 'one, a hundred, or a thousand' were spoken to show the mode of proceeding with the lowest limit in regard to the object for relinquishment, but not to show that 'it must be practiced only in this way.' When 'deposit it here' is said, it becomes an acceptance; therefore He said, 'one should not say, "deposit it here".' As for 'and it becomes allowable...', because it has not been consented to, the requisites arisen from that are allowable. Therefore, it stands depending on what is allowable. But because, when there is improper administration, what has arisen from that is also not allowable, therefore it stands depending on what is unallowable; thus it should be understood.

‘‘න තෙන කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං චෙතාපිත’’න්ති ඉමිනා චෙතාපිතං චෙ, නත්ථි පරිභොගූපායො උග්ගහෙත්වා අනිස්සට්ඨරූපියෙන චෙතාපිතත්තා. ඊදිසඤ්හි සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිස්සජ්ජනං කත්වාව ඡඩ්ඩෙත්වා පාචිත්තියං දෙසෙතබ්බන්ති දස්සෙති. කෙචි [Pg.337] පන ‘‘යස්මා නිස්සග්ගියවත්ථුං පටිග්ගහෙත්වාපි චෙතාපිතං කප්පියභණ්ඩං සඞ්ඝෙ නිස්සට්ඨං කප්පියකාරකෙහි නිස්සට්ඨරූපියං පරිවත්තෙත්වා ආනීතකප්පියභණ්ඩසදිසං හොති, තස්මා විනාව උපායං භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං පත්තචතුක්කාදිකථාය (පාරා. අට්ඨ. 2.589) න සමෙති. තත්ථ රූපියෙන පරිවත්තිතපත්තස්ස අපරිභොගොව දස්සිතො, න නිස්සජ්ජනවිධානන්ති. උපනික්ඛෙපං ඨපෙත්වාති කප්පියකාරකෙහි වඩ්ඪියා පයොජනං සන්ධාය වුත්තං. අකප්පියන්ති තෙන වත්ථුනා ගහිතත්තා වුත්තං.

By this text, 'No allowable item was procured by that,' it is shown that if an allowable item was procured, there is no means of using it. Why? Because it was procured with gold and silver that was accepted but not relinquished to the Saṅgha. Indeed, regarding such an item, without making a relinquishment in the midst of the Saṅgha, one should just discard it and confess the Pācittiya offense. Some, however, say: 'Because an allowable item that was procured even after accepting an object for relinquishment becomes similar to an allowable item brought after being exchanged by the stewards with gold and silver that was relinquished to the Saṅgha, therefore, it is allowable to divide and use it without any further means.' That statement does not agree with the discourse on the bowl-quadruple, etc. Therein, only the non-use of a bowl exchanged with gold and silver is shown; the procedure for relinquishment is not shown. The phrase 'except for the deposit' was said with reference to lending for interest by the stewards. 'Unallowable' was said because it was acquired by means of that object.

585. ‘‘පතිතොකාසං අසමන්නාහරන්තෙනා’’ති ඉදං නිරපෙක්ඛභාවදස්සනපරන්ති වෙදිතබ්බං. අසන්තසම්භාවනායාති පරියායාදිනා අභූතාරොචනං සන්ධාය වුත්තං. ථෙය්‍යපරිභොගොති පච්චයසාමිනා භගවතා අනනුඤ්ඤාතත්තා වුත්තං. ඉණපරිභොගොති භගවතා අනුඤ්ඤාතම්පි කත්තබ්බං අකත්වා පරිභුඤ්ජනතො වුත්තං, තෙන ච පච්චයසන්නිස්සිතසීලං විපජ්ජතීති දස්සෙති. පරිභොගෙ පරිභොගෙති කායතො මොචෙත්වා මොචෙත්වා පරිභොගෙ. පච්ඡිමයාමෙසු පච්චවෙක්ඛිතබ්බන්ති යොජනා. ඉණපරිභොගට්ඨානෙ තිට්ඨතීති එත්ථ ‘‘හිය්‍යො යං මයා චීවරං පරිභුත්ත’’න්තිආදිනාපි අතීතපච්චවෙක්ඛණා වට්ටතීති වදන්ති. පරිභොගෙ පරිභොගෙති උදකපතනට්ඨානතො අන්තොපවෙසනෙසු, නිසීදනසයනෙසු ච. සතිපච්චයතා වට්ටතීති පච්චවෙක්ඛණසතියා පච්චයත්තං ලද්ධුං වට්ටති. පටිග්ගහණෙ ච පරිභොගෙ ච පච්චවෙක්ඛණාසති අවස්සං ලද්ධබ්බාති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘සතිං කත්වා’’තිආදි. කෙචි පන ‘‘සතිපච්චයතා පච්චයෙ සති භෙසජ්ජපරිභොගස්ස කාරණෙ සතී’’ති එවම්පි අත්ථං වදන්ති, තෙසම්පි පච්චයෙ සතීති පච්චයසබ්භාවසල්ලක්ඛණෙ සතීති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො පච්චයසබ්භාවමත්තෙන සීලස්ස අසුජ්ඣනතො. ‘‘පරිභොගෙ අකරොන්තස්සෙව ආපත්තී’’ති ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරසීලස්ස භෙදො දස්සිතො, න පච්චයසන්නිස්ස්සිසීලස්ස, තස්ස අතීතපච්චවෙක්ඛණාය විසුජ්ඣනතො. එතස්මිං, පන සෙසපච්චයෙසු ච ඉණපරිභොගාදිවචනෙන පච්චයසන්නිස්සිතසීලස්සෙව භෙදොති එවමිමෙසං නානාකරණං වෙදිතබ්බං.

585. The phrase 'patitokāsaṃ asamannāharantena' should be understood as a phrase for showing the state of being unconcerned. 'Asantasambhāvanāya' was said with reference to declaring a non-existent superhuman state by indirect means, etc. 'Theyyaparibhoga' (use like a thief) was said because it was not permitted by the Blessed One, the owner of the requisites. 'Iṇaparibhoga' (use like a debt) was said because of using something without doing the required reflection, even though it was permitted by the Blessed One; and by that, it shows, the virtue dependent on requisites is corrupted. 'Paribhoge paribhoge' means in each use, having repeatedly detached it from the body. The connection is: 'it should be reflected upon in the last watches of the night.' Here, in the phrase 'iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhati,' they say that reflection on the past by means of phrases beginning with 'Whatever robe was used by me yesterday...' is also allowable. 'Paribhoge paribhoge' also refers to entering inside from the place where water drips, and to sitting and lying down. 'Satipaccayatā vaṭṭati' means it is allowable to obtain the state of having the mindfulness of reflection as a condition. It shows that mindfulness of reflection must certainly be obtained both in receiving and in using. Therefore, He said the words beginning with 'satiṃ katvā.' Some, however, also state the meaning thus: 'satipaccayatā' means 'paccaye sati' (when there is a condition), that is, 'when there is a reason for using medicine.' In their view too, the meaning of 'paccaye sati' should be taken as 'when there is recognition of the existence of a reason,' because virtue is not purified by the mere existence of a reason. With the text 'there is an offense only for one who does not perform the reflection at the time of use,' the breach of the Pātimokkha-restraint virtue is shown, not the breach of the virtue dependent on requisites, because the latter is purified by reflection on the past. In this case of medicine, however, and in the case of the remaining requisites, by the words 'iṇaparibhoga,' etc., it is a breach of only the virtue dependent on requisites that occurs. Thus, the distinction between these should be understood.

එවං පච්චයසන්නිස්සිතසීලස්ස විසුද්ධිං දස්සෙත්වා තෙනෙව පසඞ්ගෙන සබ්බාපි විසුද්ධියො දස්සෙතුං ‘‘චතුබ්බිධා හි සුද්ධී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුජ්ඣති [Pg.338] දෙසනාදීහි, සොධීයතීති වා සුද්ධි, චතුබ්බිධසීලං. තෙනාහ ‘‘දෙසනාය සුජ්ඣනතො’’තිආදි. එත්ථ දෙසනාග්ගහණෙන වුට්ඨානම්පි ඡින්නමූලානං අභික්ඛුතාපටිඤ්ඤාපි සඞ්ගහිතා. ඡින්නමූලානම්පි හි පාරාජිකාපත්තිවුට්ඨානෙන හෙට්ඨා පරිරක්ඛිතං භික්ඛුසීලං විසුද්ධං නාම හොති, තෙන තෙසං මග්ගපටිලාභොපි සම්පජ්ජති.

Having thus shown the purification of virtue dependent on requisites, in order to show all the purifications by that very connection, he said the words beginning with, “For purification is fourfold.” Therein, ‘suddhi’ (purification) is the fourfold virtue, so called because it is purified (sujjhati) by confession, etc., or it is cleansed (sodhīyati). Therefore, he said the words beginning with, “because of being purified by confession.” Herein, by the taking of ‘confession,’ both the rehabilitation and the declaration of not being a bhikkhu for those whose roots are cut are included. For indeed, even for those whose roots are cut, through rehabilitation from a pārājika offense, the bhikkhu-virtue that was guarded previously becomes what is called purified, and thereby for them, even the attainment of the path is accomplished.

දාතබ්බට්ඨෙන දායං, තං ආදියන්තීති දායාදා. සත්තන්නං සෙක්ඛානන්ති එත්ථ කල්‍යාණපුථුජ්ජනාපි සඞ්ගහිතා තෙසං ආණණ්‍යපරිභොගස්ස දායජ්ජපරිභොගෙ සඞ්ගහිතත්තාති වෙදිතබ්බං. ධම්මදායාදසුත්තන්ති ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථ, මා ආමිසදායාදා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.29) පවත්තං සුත්තං. තත්ථ මා මෙ ආමිසදායාදාති එවං මෙ-සද්දං ආනෙත්වා අත්ථො ගහෙතබ්බො. එවඤ්හි තථා වුත්තත්ථසාධකං හොති.

Because of the meaning 'to be given,' it is 'dāyaṃ' (inheritance); because they take it, they are 'dāyādā' (heirs). In the phrase 'of the seven learners,' it should be understood that virtuous worldlings are also included, because their partaking which is not a consumption-in-debt is included in the partaking of the inheritance. The Dhammadāyāda Sutta is the discourse that proceeds with, “Bhikkhus, be my heirs in the Dhamma, not heirs in material things,” and so on. Therein, the meaning should be taken by bringing the word 'me' to construe it as 'mā me āmisadāyādā' (do not be my heirs in material things). For in this way, it serves as proof for the meaning thus stated.

ලජ්ජිනා සද්ධිං පරිභොගොති ධම්මාමිසවසෙන මිස්සභාවො. අලජ්ජිනා සද්ධින්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ‘‘ආදිතො පට්ඨාය හි අලජ්ජී නාම නත්ථී’’ති ඉමිනා දිට්ඨදිට්ඨෙසු ආසඞ්කා නාම න කාතබ්බා, දිට්ඨසුතාදිකාරණෙ සති එව කාතබ්බාති දස්සෙති. අත්තනො භාරභූතා සද්ධිවිහාරිකාදයො. සචෙ න ඔරමතීති අගතිගමනෙන ධම්මාමිසපරිභොගතො න ඔරමති. ‘‘ආපත්ති නාම නත්ථී’’ති ඉදං අලජ්ජීනං ධම්මෙන උප්පන්නපච්චයං, ධම්මකම්මඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. තෙසම්පි හි කුලදූසනාදිසමුප්පන්නපච්චයං පරිභුඤ්ජන්තානං, වග්ගකම්මාදිං කරොන්තානඤ්ච ආපත්ති එව.

‘Communion with a conscientious one’ means association by way of Dhamma and material things. In the phrase ‘with a shameless one,’ this same method applies. By the text, “For from the beginning, there is no one called shameless,” it is shown that suspicion should not be entertained towards every bhikkhu one sees; it should be done only when there is a reason such as seeing, hearing, etc. Those who have become one's own burden are co-residents and so on. ‘If one does not refrain’ means: if one does not refrain from communion in Dhamma and material things due to following the wrong courses. The statement, “There is no offense,” is said in reference to requisites righteously arisen for the shameless and to a legally valid formal act. For indeed, for them too—who partake of requisites arisen through corrupting families, etc., and who perform incomplete formal acts, etc.—there is an offense indeed.

‘‘ධම්මියාධම්මියපරිභොගො පච්චයවසෙන වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තත්තා හෙට්ඨා ලජ්ජිපරිභොගො පච්චයවසෙන ච එකකම්මාදිවසෙන ච වුත්තො එවාති වෙදිතබ්බං. තෙනෙව දුට්ඨදොසසික්ඛාපදට්ඨකථායං චොදකචුදිතකභාවෙ ඨිතා ද්වෙ අලජ්ජිනො ධම්මපරිභොගම්පි සන්ධාය ‘‘එකසම්භොගපරිභොගා හුත්වා ජීවථා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.385-386) වුත්තා තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං ධම්මාමිසපරිභොගෙ විරොධාභාවා. ලජ්ජීනමෙව හි අලජ්ජිනා සහ තදුභයපරිභොගා න වට්ටන්තීති.

Because it is said, “Communion in what is righteous and unrighteous should be understood by way of requisites,” it should be understood that the communion of the conscientious, mentioned below, has indeed been spoken of by way of requisites and by way of a single formal act, etc. For that very reason, in the commentary on the training rule concerning malicious ill-will, two shameless ones standing in the position of accuser and accused, in reference to communion in Dhamma also, were told, “Live, having communion and partaking together,” because for them there is no conflict in mutual communion in Dhamma and material things. For indeed, it is only for the conscientious that communion in both those things with a shameless one is not allowable.

ධම්මපරිභොගොති ‘‘එකකම්මං එකුද්දෙසො’’තිආදිනා (පාරා. 55, 92, 172) වුත්තසංවාසො චෙව නිස්සයග්ගහණදානාදිකො සබ්බො නිරාමිසපරිභොගො ච වෙදිතබ්බො[Pg.339]. ‘‘න සො ආපත්තියා කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තත්තා ලජ්ජිනො අලජ්ජිපග්ගහෙ ආපත්තීති වෙදිතබ්බං. ඉතරොපීති ලජ්ජීපි. තස්සාපි අත්තානං පග්ගණ්හන්තස්ස අලජ්ජිනො, ඉමිනා ච ලජ්ජිනො වණ්ණභණනාදිලාභං පටිච්ච ආමිසගරුකතාය වා ගෙහසිතපෙමෙන වා තං අලජ්ජිං පග්ගණ්හන්තො ලජ්ජී සාසනං අන්තරධාපෙති නාමාති දස්සෙති. එවං ගහට්ඨාදීසු උපත්ථම්භිතො අලජ්ජී බලං ලභිත්වා පෙසලෙ අභිභවිත්වා නචිරස්සෙව සාසනං උද්ධම්මං උබ්බිනයං කරොතීති.

‘Communion in Dhamma’ should be understood as both the co-residence spoken of with phrases beginning, “a single formal act, a single recitation,” and all non-material communion such as the taking and giving of dependence. Because it is said, “He is not to be made to incur an offense,” it should be understood that for a conscientious one, there is an offense in supporting a shameless one. ‘The other also’ means the conscientious one also. And by this it is shown that a conscientious one who supports that shameless one—on account of receiving praise, etc., or due to being attached to material things, or due to household-based affection—is called one who causes the Dispensation to disappear. Thus, a shameless one, supported by householders and others, having gained strength and having overpowered the virtuous, soon makes the Dispensation non-Dhamma and non-Vinaya.

‘‘ධම්මපරිභොගොපි තත්ථ වට්ටතී’’ති ඉමිනා ආමිසපරිභොගතො ධම්මපරිභොගොව ගරුකො, තස්මා අතිවිය අලජ්ජිවිවෙකෙන කාතබ්බොති දස්සෙති. ‘‘ධම්මානුග්ගහෙන උග්ගණ්හිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තත්තා අලජ්ජුස්සන්නතාය සාසනෙ ඔසක්කන්තෙ, ලජ්ජීසු ච අප්පහොන්තෙසු අලජ්ජිම්පි පකතත්තං ගණපූරකං ගහෙත්වා උපසම්පදාදිකරණෙන චෙව කෙචි අලජ්ජිනො ධම්මාමිසපරිභොගෙන සඞ්ගහෙත්වා සෙසාලජ්ජිගණස්ස නිග්ගහෙන ච සාසනං පග්ගණ්හිතුං වට්ටති එව.

By this text, “Even communion in Dhamma is allowable there,” it is shown that communion in Dhamma is more serious than communion in material things; therefore, it should be done with extreme separation from the shameless. Because it is said, “It is allowable to support them for the benefit of the Dhamma,” when the Dispensation is declining due to the prevalence of the shameless, and when the conscientious are insufficient, it is indeed allowable to uphold the Dispensation: both by taking even a shameless one who is an ordinary person to complete a quorum for performing formal acts such as higher ordination, and by supporting some shameless ones with communion in Dhamma and material things, and by restraining the remaining group of shameless ones.

කෙචි පන ‘‘කොටියං ඨිතො ගන්ථොති වුත්තත්තා ගන්ථපරියාපුණනමෙව ධම්මපරිභොගො, න එකකම්මාදි. තස්මා අලජ්ජීහිපි සද්ධිං උපොසථාදිකං කම්මං කාතුං වට්ටති, ආපත්ති නත්ථී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං, එකකම්මාදීසු බහූසු ධම්මපරිභොගෙසු අලජ්ජිනාපි සද්ධිං කත්තබ්බාවත්ථායුත්තං ධම්මපරිභොගං දස්සෙතුං ඉධ නිදස්සනවසෙන ගන්ථස්සෙව සමුද්ධටත්තා. න හි එකකම්මාදිකො විධි ධම්මපරිභොගො න හොතීති සක්කා වත්තුං අනාමිසත්තා ධම්මාමිසෙසු අපරියාපන්නස්ස කස්සචි අභාවා. තෙනෙව අට්ඨසාලිනියං ධම්මපටිසන්ධාරකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 1351)‘‘කම්මට්ඨානං කථෙතබ්බං, ධම්මො වාචෙතබ්බො…පෙ… අබ්භානවුට්ඨානමානත්තපරිවාසා දාතබ්බා, පබ්බජ්ජාරහො පබ්බාජෙතබ්බො, උපසම්පදාරහො උපසම්පාදෙතබ්බො…පෙ… අයං ධම්මපටිසන්ධාරො නාමා’’ති එවං සඞ්ඝකම්මාදිපි ධම්මකොට්ඨාසෙ දස්සිතං. තෙසු පන ධම්මකොට්ඨාසෙසු යං ගණපූරණාදිවසෙන අලජ්ජිනො අපෙක්ඛිත්වා උපොසථාදි වා තෙසං සන්තිකා ධම්මුග්ගහණනිස්සයග්ගහණාදි වා කරීයති, තං ධම්මො චෙව පරිභොගො චාති ධම්මපරිභොගොති වුච්චති, එතං තථාරූපපච්චයං විනා කාතුං න වට්ටති, කරොන්තස්ස අලජ්ජිපරිභොගො ච හොති දුක්කටඤ්ච. යං පන අලජ්ජිසතං අනපෙක්ඛිත්වා තජ්ජනීයාදිනිග්ගහකම්මං [Pg.340] වා පරිවාසාදිඋපකාරකම්මං වා උග්ගහපරිපුච්ඡාදානාදි වා කරීයති, තං ධම්මො එව, නො පරිභොගො. එතං අනුරූපානං කාතුං වට්ටති, ආමිසදානං විය ආපත්ති නත්ථි. නිස්සයදානම්පි තෙරසසම්මුතිදානාදි ච වත්තපටිවත්තසාදියනාදිපරිභොගස්සාපි හෙතුත්තා න වට්ටති.

Some teachers, however, say: 'Because it is said, “the text standing at the summit,” only the learning of the text is communion in the Dhamma, not things such as a single formal act. Therefore, it is allowable to perform acts such as the Uposatha together with the shameless; there is no offense.' Thus they say. That statement is not correct. Why? Because here, from among the many communions in the Dhamma such as a single formal act, only the text was extracted as an example to show a communion in the Dhamma that is suitable to be performed together with a shameless one. Indeed, it is not possible to say that a procedure such as a single formal act is not a communion in the Dhamma. Why? Because it is non-material, and because there is no communion whatsoever that is not included in the Dhamma and material things. For that very reason, in the Aṭṭhasālinī, in the discourse on friendly reception in the Dhamma, it is said: 'The meditation subject should be taught, the Dhamma should be recited... rehabilitation, probation, and penance should be given; one worthy of ordination should be ordained, one worthy of higher ordination should be given higher ordination... this is called friendly reception in the Dhamma.' In this way, even things such as formal acts of the Saṅgha are shown in the Dhamma section. Among those Dhamma sections, whatever Uposatha, etc., is performed having regard for the shameless by way of completing the quorum, or whatever learning of the Dhamma, taking of dependence, etc., is done from them, that is both Dhamma and communion, and is therefore called 'communion in the Dhamma.' It is not allowable to do this without a suitable reason such as the support of the Dhamma; for one who does so, there is both communion with the shameless and a dukkaṭa offense. But whatever act of censure such as tajjanīya, or helpful act such as probation, or giving of instruction and questioning is performed without regard for that shameless one, that is only Dhamma, not communion. It is allowable to perform this for suitable shameless ones; like the giving of material things, there is no offense. The giving of dependence and the giving of the thirteen formal permissions, etc., are not allowable because they are a cause of communion, such as delighting in duties and counter-duties.

යො පන මහාඅලජ්ජී උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං කරොති, තස්ස සද්ධිවිහාරිකාදීනං උපසම්පදාදිඋපකාරකම්මම්පි උග්ගහපරිපුච්ඡාදානාදි ච කාතුං න වට්ටති, ආපත්ති එව හොති, නිග්ගහකම්මමෙව කාතබ්බං. තෙනෙව අලජ්ජිපග්ගහොපි පටික්ඛිත්තො. ධම්මාමිසපරිභොගවිවජ්ජනෙනාපි හි දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහො අධිප්පෙතො, සො ච පෙසලානං ඵාසුවිහාරසද්ධම්මට්ඨිතිවිනයානුග්ගහාදිඅත්ථාය එතදත්ථත්තා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා. තස්මා යං යං දුම්මඞ්කූනං උපත්ථම්භාය පෙසලානං අඵාසුවිහාරාය සද්ධම්මපරිහානාදිඅත්ථාය හොති, තං සබ්බම්පි පරිභොගො වා හොතු අපරිභොගො වා කාතුං න වට්ටති, එවං කරොන්තා සාසනං අන්තරධාපෙන්ති, ආපත්තිඤ්ච ආපජ්ජන්ති. ධම්මාමිසපරිභොගෙසු චෙත්ථ අලජ්ජීහි එකකම්මාදිධම්මපරිභොගො එව පෙසලානං අඵාසුවිහාරසද්ධම්මපරිහානාදිඅත්ථාය හොති, න තථා ආමිසපරිභොගො. න හි අලජ්ජීනං පච්චයපරිභොගමත්තෙන පෙසලානං අඵාසුවිහාරාදි හොති, යථාවුත්තධම්මපරිභොගෙන පන හොති, තප්පරිවජ්ජනෙන ච ඵාසුවිහාරාදයො. තථා හි කතසික්ඛාපදවීතික්කමා අලජ්ජිපුග්ගලා උපොසථාදීසු පවිට්ඨා ‘‘තුම්හෙ කායද්වාරෙ, වචීද්වාරෙ ච වීතික්කමං කරොථා’’තිආදිනා භික්ඛූහි වත්තබ්බා හොන්ති, යථා විනයඤ්ච අතිට්ඨන්තා සඞ්ඝතො බහිකරණාදිවසෙන සුට්ඨු නිග්ගහෙතබ්බා, තථා අකත්වා තෙහි සහ සංවසන්තාපි අලජ්ජිනොව හොන්ති ‘‘එකොපි අලජ්ජී අලජ්ජිසතම්පි කරොතී’’තිආදිවචනතො (පාරා. අට්ඨ. 2.585). යදි හි තෙ එවං න නිග්ගහිතා සියුං, සඞ්ඝෙ කලහාදිං වඩ්ඪෙත්වා උපොසථාදිසාමග්ගීකම්මපටිබාහනාදිනා පෙසලානං අඵාසුං කත්වා කමෙන තෙ දෙවදත්තවජ්ජිපුත්තකාදයො විය පරිසං වඩ්ඪෙත්වා අත්තනො විප්පටිපත්තිං ධම්මතො විනයතො දීපෙන්තා සඞ්ඝභෙදාදිම්පි කත්වා නචිරස්සෙව සාසනං අන්තරධාපෙය්‍යුං, තෙසු පන සඞ්ඝතො බහිකරණාදිවසෙන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපායං උපද්දවො න හොති. වුත්තඤ්හි –

But as for a monk who is very shameless and makes the Teacher’s Dispensation into non-Dhamma and non-Vinaya, it is not allowable to perform for his co-residents and others the helpful act of higher ordination and so on, nor the giving of instruction and questioning. There is only an offense; only an act of censure should be done. For that very reason, the supporting of the shameless is rejected. Indeed, even by the avoidance of the enjoyment of Dhamma and material things, the censure of shameless persons is intended. And that censure is for the purpose of the comfortable living of the virtuous, the stability of the good Dhamma, the support of the Vinaya, and so on, because the laying down of the training rules has this purpose. Therefore, whatever action is for the support of the shameless, for the uncomfortable living of the virtuous, and for the purpose of the decline of the good Dhamma, and so on, it is not allowable to do any of that, whether it be a matter of enjoyment or not. Acting in this way, they cause the Dispensation to disappear and they incur an offense. And here, among these enjoyments of Dhamma and material things, only the enjoyment of the Dhamma, such as performing a single formal act with the shameless, is for the purpose of the uncomfortable living of the virtuous, the decline of the good Dhamma, and so on; the enjoyment of material things is not so. For merely by the enjoyment of requisites by the shameless, uncomfortable living and so on for the virtuous does not happen; but it does happen by the enjoyment of the Dhamma as stated. And by avoiding that, comfortable living and so on arise. Indeed, shameless persons who have transgressed the training rules and have entered the Uposatha ceremony and so on, should be told by the monks: 'You are transgressing through the door of the body and the door of speech,' and so on. And those not abiding according to the Vinaya should be well censured by the Saṅgha by way of expulsion and so on. Not having done so, even the monks living together with them become shameless, because of the saying: 'One shameless person makes even a hundred shameless.' Indeed, if they are not censured in this way, having increased quarrels and so on in the Saṅgha and having caused discomfort for the virtuous by obstructing the communal acts of Uposatha and so on, they would, in due course, like Devadatta and the Vajjiputtakas, increase their following and, while explaining their own wrong practice as Dhamma and Vinaya, would even create a schism in the Saṅgha and so on, and before long cause the Dispensation to disappear. But when they are censured by the Saṅgha by way of expulsion and so on, all this danger does not happen.

‘‘දුස්සීලපුග්ගලෙ [Pg.341] නිස්සාය උපොසථො න තිට්ඨති, පවාරණා න තිට්ඨති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොති…පෙ… දුස්සීලෙසු පන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපි අයං උපද්දවො න හොති, තතො පෙසලා භික්ඛූ ඵාසු විහරන්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.39).

Indeed, it is said: 'Depending on an immoral person, the Uposatha does not stand, the Pavāraṇā does not stand, formal acts of the Saṅgha do not proceed, there is no harmony... But when the immoral are censured, all this danger does not happen; then the virtuous monks dwell comfortably.'

තස්මා එකකම්මාදිධම්මපරිභොගොව ආමිසපරිභොගතොපි අතිවිය අලජ්ජිවිවෙකෙන කාතබ්බො, ආපත්තිකරො ච සද්ධම්මපරිහානිහෙතුත්තාති වෙදිතබ්බං.

Therefore, the enjoyment of the Dhamma, such as performing a single formal act, should be done with much more seclusion from the shameless than the enjoyment of material things; and it should be known that this is productive of an offense and is a cause for the decline of the good Dhamma.

අපිච උපොසථො න තිට්ඨති, පවාරණා න තිට්ඨති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්තීති එවං අලජ්ජීහි සද්ධිං සඞ්ඝකම්මාකරණස්ස අට්ඨකථායං පකාසිතත්තාපි චෙතං සිජ්ඣති, තථා පරිවත්තලිඞ්ගස්ස භික්ඛුනො භික්ඛුනුපස්සයං ගච්ඡන්තස්ස පටිපත්තිකථායං ‘‘ආරාධිකා ච හොන්ති සඞ්ගාහිකා ලජ්ජිනියො, තා කොපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න ගන්තබ්බං. ගච්ඡති චෙ, ගාමන්තරනදීපාරරත්තිවිප්පවාසගණඔහීයනාපත්තීහි න මුච්චති…පෙ… අලජ්ජිනියො හොන්ති, සඞ්ගහං පන කරොන්ති, තාපි පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භතී’’ති එවං අලජ්ජිනීසු දුතියිකාගහණාදීසු සංවාසාපත්තිපරිහාරාය නදීපාරගමනාදිගරුකාපත්තිට්ඨානානං අනුඤ්ඤාතත්තා තතොපි අලජ්ජිසංවාසාපත්ති එව සද්ධම්මපරිහානිහෙතුතො ගරුකතරාති විඤ්ඤායති. න හි ලහුකාපත්තිට්ඨානං, අනාපත්තිට්ඨානං වා පරිහරිතුං ගරුකාපත්තිට්ඨානවීතික්කමං ආචරියා අනුජානන්ති, තථා අසංවාසපදස්ස අට්ඨකථායං ‘‘සබ්බෙහිපි ලජ්ජිපුග්ගලෙහි සමං සික්ඛිතබ්බභාවතො සමසික්ඛාතා නාම. එත්ථ යස්මා සබ්බෙපි ලජ්ජිනො එතෙසු කම්මාදීසු සහ වසන්ති, න එකොපි තතො බහිද්ධා සන්දිස්සති, තස්මා තානි සබ්බානිපි ගහෙත්වා එසො සංවාසො නාමා’’ති එවං ලජ්ජීහෙව එකකම්මාදිසංවාසො වට්ටතීති පකාසිතො.

Moreover, this is also established because the non-performance of formal acts of the Saṅgha with the shameless is declared in the commentary with the words, 'The Uposatha does not stand, the Pavāraṇā does not stand, formal acts of the Saṅgha do not proceed.' Likewise, in the discussion of the conduct of a monk whose sexual characteristics have changed and who goes to a nunnery, it is stated: "If they are agreeable, supportive, and conscientious nuns, one should not provoke them and go elsewhere. If one goes, one is not freed from offenses such as those concerning the village boundary, crossing a river, separation for a night, and falling short of the quorum…pe… If they are shameless nuns, but are supportive, one may abandon them and go elsewhere." Thus, since transgressing grounds for grave offenses like crossing a river is permitted to avoid the offense of communal living with shameless nuns (e.g., taking a companion), it is understood that this offense of communal living with the shameless is even more serious than those grave offenses, because it is a cause for the decline of the true Dhamma. For the teachers do not permit the transgression of grounds for grave offenses in order to avoid a ground for a light offense or a ground for no offense. Furthermore, in the commentary on the term 'non-communal living,' it is stated: 'They are called 'equal in training' because all conscientious individuals should train equally. Here, because all conscientious ones dwell together in these acts, and not a single one is seen apart from them, therefore, taking all of these together, this is called 'communal living.'' Thus, it is shown that communal living in single acts and so on is proper only with the conscientious.

යදි එවං, කස්මා අසංවාසිකෙසු අලජ්ජී න ගණිතොති? නායං විරොධො, යෙ ගණපූරකෙ කත්වා කතං කම්මං කුප්පති, තෙසං පාරාජිකාදිඅපකතත්තානඤ්ඤෙව අසංවාසිකත්තෙ ගහිතත්තා. අලජ්ජිනො පන පකතත්තභූතාපි සන්ති, තෙ චෙ ගණපූරණා හුත්වා කම්මං සාධෙන්ති, කෙවලං කත්වා අගතිගමනෙන කරොන්තානං ආපත්තිකරා හොන්ති සභාගාපත්තිආපන්නා [Pg.342] විය අඤ්ඤමඤ්ඤං. යස්මා අලජ්ජිතඤ්ච ලජ්ජිතඤ්ච පුථුජ්ජනානං චිත්තක්ඛණපටිබද්ධං, න සබ්බකාලිකං. සඤ්චිච්ච හි වීතික්කමචිත්තෙ උප්පන්නෙ අලජ්ජිනො ‘‘න පුන ඊදිසං කරිස්සාමී’’ති චිත්තෙන ලජ්ජිනො ච හොන්ති, තෙසු ච යෙ පෙසලෙහි ඔවදියමානාපි න ඔරමන්ති, පුනප්පුනං වීතික්කමන්ති, තෙ එව අසංවසිතබ්බා, න ඉතරෙ ලජ්ජිධම්මෙ ඔක්කන්තත්තා. තස්මාපි අලජ්ජිනො අසංවාසිකෙසු අගණෙත්වා තප්පරිවජ්ජනත්ථං සොධෙත්වාව උපොසථාදිකරණං අනුඤ්ඤාතං. තථා හි ‘‘පාරිසුද්ධිං ආයස්මන්තො ආරොචෙථ, පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමී’’තිආදිනා (මහාව. 134) අපරිසුද්ධාය පරිසාය උපොසථකරණස්ස අයුත්තතා පකාසිතා, ‘‘යස්ස සියා ආපත්ති සො ආවිකරෙය්‍ය…පෙ… ඵාසු හොතී’’ති (මහාව. 134) එවං අලජ්ජිම්පි ලජ්ජිධම්මෙ පතිට්ඨාපෙත්වා උපොසථකරණප්පකාරො ච වුත්තො, ‘‘කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා…පෙ… පරිසුද්ධෙත්ථායස්මන්තො’’ති (පාරා. 442, 458, 662; පාචි. 551, 575, 655) ච පාරිසුද්ධිඋපොසථෙ ‘‘පරිසුද්ධො අහං භන්තෙ, පරිසුද්ධොති මං ධාරෙථා’’ති (මහාව. 168) ච එවං උපොසථං කරොන්තානං පරිසුද්ධතා ච පකාසිතා, වචනමත්තෙන අනොරමන්තානඤ්ච උපොසථපවආරණට්ඨපනවිධි ච වුත්තා, සබ්බථා ලජ්ජිධම්මං අනොක්කමන්තෙහි සංවාසස්ස අයුත්තතාය නිස්සයදානග්ගහණපටික්ඛෙපො, තජ්ජනීයාදිනිග්ගහකම්මකරණඤ්ච උක්ඛෙපනීයකම්මකරණෙන සානුවත්තකපරිසස්ස අලජ්ජිස්ස අසංවාසිකත්තපාපනවිධි ච වුත්තා. තස්මා යථාවුත්තෙහි සුත්තනයෙහි, අට්ඨකථාවචනෙහි ච පකතත්තෙහිපි අපකතත්තෙහිපි සබ්බෙහි අලජ්ජීහි එකකම්මාදිසංවාසො න වට්ටති, කරොන්තානං ආපත්ති එව දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහත්ථායෙව සබ්බසික්ඛාපදානං පඤ්ඤත්තත්තාති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. තෙනෙව දුතියසඞ්ගීතියං පකතත්තාපි අලජ්ජිනො වජ්ජිපුත්තකා යසත්ථෙරාදීහි මහන්තෙන වායාමෙන සඞ්ඝතො වියොජිතා. න හි තෙසු පාරාජිකාදිඅසංවාසිකා අත්ථි තෙහි දීපිතානං දසන්නං වත්ථූනං (චූළව. 452) ලහුකාපත්තිවිසයත්තා.

If so, why are the shameless not counted among those unfit for communion? This is no contradiction, because only those who are not in their normal standing due to a pārājika offense or the like, for whom a formal act performed with them as part of the quorum becomes invalid, are taken as being unfit for communion. However, there are also shameless monks who are in their normal standing. And if they, being part of the quorum, validate the formal act, they simply cause an offense for those who act by following a wrong course, just as those who have fallen into a common offense cause an offense for one another. This is because for worldlings, shamelessness and scrupulousness are connected to a moment of consciousness; they are not constant. Indeed, when a thought of intentional transgression has arisen, they are shameless, but with the thought, 'I will not do such a thing again,' they become scrupulous. Among these, only those who do not desist even when admonished by the virtuous, but transgress again and again, are unfit for communion; not the others, because they have entered upon the state of the scrupulous. Therefore, not counting the shameless among those unfit for communion, it is permitted to perform the Uposatha and other acts only after purifying the assembly for the purpose of avoiding them. For thus it has been shown that it is improper to perform the Uposatha with an impure assembly, by the text beginning: 'Venerable sirs, announce your purity; I will recite the Pātimokkha.' And the method for performing the Uposatha after establishing even a shameless monk in the state of the scrupulous has been described thus: 'If any monk has an offense, he should declare it…pe… it is comfortable for him.' Further, at the Purity Uposatha, the purity of those performing the Uposatha is declared thus: 'Are you pure in this matter?…pe… The venerable ones here are pure,' and by their saying: 'I am pure, venerable sir; may you remember me as pure.' The procedure for suspending the Uposatha and Pavāraṇā for those who do not desist merely by being told has also been stated. Because communion is improper with those who in no way enter upon the state of the scrupulous, the following have been laid down: the refusal to give or receive dependence; the carrying out of acts of censure such as the act of rebuke; and the procedure for rendering a shameless monk with his following unfit for communion by means of an act of suspension. Therefore, according to the aforementioned Sutta passages and the words of the commentaries, communion in a single formal act with any shameless monks—whether they are in their normal standing or not—is not proper. For those who do so, there is an offense. It should be concluded here that all the training rules have been laid down for the very purpose of censuring such unruly persons. For this very reason, at the Second Council, the shameless Vajjiputtaka monks, though in their normal standing, were separated from the Saṅgha with great effort by the Elder Yasa and others. For there were no grounds among them for being unfit for communion due to a pārājika or the like, since the ten points they advocated were a matter of light offenses.

තස්ස පන සන්තිකෙති මහාරක්ඛිතත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ. ඛරපත්තන්ති ඛරසඞ්ඛාතං සුවණ්ණපතිරූපකං වත්ථු. දායකෙහි අසතියා දින්නං රූපියං තෙහි පුන සකසඤ්ඤාය ගණ්හන්තෙ අදාතුං, නිස්සග්ගියවත්ථුං ගණ්හාහීති දාතුඤ්ච [Pg.343] න වට්ටතීති ආහ ‘‘තව චොළකං පස්සාහී’’ති. එවං වත්වාපි පන නට්ඨවත්ථුස්මිං විය නිස්සජ්ජිතබ්බාභාවෙපි ආපත්ති දෙසෙතබ්බාව. අසතියාපි හි තං වත්ථුං වත්ථාදිනා සහත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉදං දෙමී’’ති දින්නං, තදා පරිච්චාගසබ්භාවතො දානමෙව හොති ‘‘අප්පග්ඝං දස්සාමී’’ති මහග්ඝස්ස දානෙ විය. පටිග්ගණ්හන්තස්ස ච අසතියා දිය්‍යමානත්තෙ ඤාතෙපි අදින්නාදානං න හොති දායකෙහි දින්නත්තා, තස්මා රූපියං නිස්සග්ගියමෙව හොති. කෙචි පන ‘‘ඊදිසං නාම න හොති, තෙනෙව චෙත්ථ ‘තව චොළකං පස්සා’ති වුත්ත’’න්ති වදන්ති, තං නො නක්ඛමති, වීමංසිතබ්බං.

'Near him' means near the Elder Mahārakkhita. 'Kharapatta' means an object called 'khara,' a counterfeit of gold. When donors have given silver unmindfully, and then, recognizing it as their own, take it, it is improper to withhold it, nor is it proper to give it saying, 'Take this item to be forfeited.' Therefore, he said: 'Look at your robe-cloth.' But even after having said this, just as in the case of a lost item, even though there is no item to be forfeited, the offense must still be confessed. For even if that item was given unmindfully, taken by hand along with a cloth, etc., with the words 'I give this,' then because there is in fact a relinquishment, it is indeed a gift, just as in the case of giving something of great value while intending to give something of little value. And for the one who accepts it, even when he knows it is being given unmindfully, it is not taking what is not given, because it was given by the donors. Therefore, it is indeed a nissaggiya offense concerning silver. Some, however, say, 'Such a thing is not what is called a gift; for that reason it is said here, "Look at your robe-cloth."' That statement is not acceptable to us; it should be investigated.

586. එකපරිච්ඡෙදානීති සියා කිරියත්තං, සියා අකිරියත්තඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. ජාතරූපරජතභාවො, අත්තුද්දෙසිකතා, ගහණාදීසු අඤ්ඤතරභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

586. The phrase 'ekaparicchedāni' is said with reference to it sometimes being an action and sometimes not being an action. Herein, there are these three factors: the fact of it being gold and silver, its being intended for oneself, and the fact of it being one among the acts of accepting and so on.

රූපියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on rūpiya is finished.

9. රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

9. The Explanation of the Training Rule on Transactions of Rūpiya

587. නවමෙ ජාතරූපාදිචතුබ්බිධනිස්සග්ගියවත්ථු ඉධ රූපියග්ගහණෙනෙව ගහිතන්ති ආහ ‘‘ජාතරූපරජතපරිවත්තන’’න්ති. පටිග්ගහිතපරිවත්තනෙති කප්පියවොහාරෙන, අකප්පියවොහාරෙන වා පටිග්ගහිතස්ස රූපියස්ස පරිවත්තනෙ.

587. In the ninth training rule, the four kinds of objects to be forfeited beginning with gold are included here by the very word 'rūpiya'; therefore, he said, 'exchange of gold and silver.' 'In the exchange of what has been received' means: in the exchange of gold and silver that has been received, whether through a permissible transaction or an impermissible transaction.

589. පාළියං ඝනකතන්ති ඉට්ඨකාදි. රූපියං නාම සත්ථුවණ්ණොතිආදීසු කිඤ්චාපි කෙවලං රජතං න ගහිතං, තථාපි රූපියපදෙනෙව තං ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. සුද්ධො රූපියසංවොහාරො එව වුත්තොති අජ්ඣාහරිතබ්බං. රූපියෙ රූපියසඤ්ඤීතිආදිම්හි විනිච්ඡයං වක්ඛාමාති පාඨසෙසො.

589. In the Pāli, 'made solid' means bricks and the like made of gold and silver. Although in texts such as 'Rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇo,' pure silver is not taken, nevertheless it should be understood that it is included by the very word 'rūpiya.' It should be supplied that only a pure transaction of rūpiya is spoken of. The remainder of the text is: 'In "perceiving it as rūpiya when it is rūpiya," etc., we will state the decision.'

591. පාළියං රූපියෙ රූපියසඤ්ඤීති අත්තනා දිය්‍යමානං සකසන්තකං සන්ධාය වුත්තං. රූපියං චෙතාපෙතීති පරසන්තකං. එස නයො සෙසෙසුපි. තත්ථ අරූපිය-සද්දෙන දුක්කටවත්ථුම්පි සඞ්ගණ්හාති. පච්ඡිමෙ පන තිකෙ ‘‘අරූපියෙ රූපියසඤ්ඤී අරූපියං චෙතාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉමස්මිඤ්ච තිකෙ අරූපිය-සද්දෙන කප්පියවත්ථුයෙව ගහිතං, න මුත්තාදිදුක්කටවත්ථු අන්තෙ ‘‘පඤ්චන්නං සහ අනාපත්තී’’ති [Pg.344] වුත්තත්තා. කිඤ්චාපි දුක්කටවත්ථු න ගහිතං, තථාපි දුක්කටවත්ථුනා දුක්කටවත්ථුං, කප්පියවත්ථුනා දුක්කටවත්ථුඤ්ච පරිවත්තයතො දුක්කටං, නයතො සිද්ධමෙව හොති. තඤ්ච දුක්කටවත්ථුම්හි තථසඤ්ඤාය වා අතථසඤ්ඤාය වා විමතියා වා පරිවත්තෙන්තස්සපි හොතියෙව අචිත්තකත්තා ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස. පඤ්චන්නං සහාති පඤ්චහි සහධම්මිකෙහි සහ.

591. In the Pāli, the phrase ‘perceiving it as rūpiya when it is rūpiya’ is said with reference to one's own property that is being given. The phrase ‘has rūpiya exchanged’ refers to another's property. This is the method in the remaining cases as well. There, by the word ‘arūpiya,’ an object entailing a dukkaṭa offense is also included. But in the last triad, the application should be understood everywhere according to this method: ‘Perceiving it as rūpiya when it is arūpiya, one has arūpiya exchanged: there is an offense of dukkaṭa.’ And in this triad, by the word ‘arūpiya’ only a permissible object is taken, not an object entailing a dukkaṭa offense such as pearls, because at the end it is said, ‘For the five together, there is no offense.’ Although an object entailing a dukkaṭa offense is not included, nevertheless for one who exchanges an object entailing a dukkaṭa offense for another object entailing a dukkaṭa offense, or a permissible object for an object entailing a dukkaṭa offense, there is a dukkaṭa offense; this is established by principle. And this occurs for one who exchanges an object entailing a dukkaṭa offense whether one perceives it as such, perceives it as otherwise, or is in doubt, because this training rule is non-intentional. ‘For the five together’ means together with five who share the Dhamma.

ඉදානි ‘‘නිස්සග්ගියවත්ථුනා දුක්කටවත්ථුං වා’’තිආදිනා වුත්තස්ස අත්ථස්ස පාළියං සරූපෙන අනාගතත්තෙපි නයතො ලබ්භමානතං දස්සෙතුං ‘‘යො හි අය’’න්තිආදි වුත්තං. එත්ථ ච යස්මා රූපියෙන පරිවත්තිතං අරූපියං නිස්සට්ඨම්පි සබ්බෙසම්පි අකප්පියත්තා නිස්සග්ගියමෙව න හොති නිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්සෙව නිස්සජ්ජිතබ්බතො, කෙවලං පන ඉදං ඡඩ්ඩෙත්වා පාචිත්තියමෙව පරිවත්තකෙන දෙසෙතබ්බං, තස්මා ‘‘රූපියෙ රූපියසඤ්ඤී අරූපියං චෙතාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්තිආදි තිකො භගවතා න වුත්තො, තීසුපි පදෙසු පරිවත්තියමානස්ස අරූපියත්තෙන නිස්සග්ගියවචනායොගා රූපියස්සෙව නිස්සජ්ජිතබ්බතො. රූපියස්සෙව හි නිස්සට්ඨස්ස ආරාමිකාදීහි පටිපජ්ජනවිධි පාළියං දස්සිතො, න අරූපියස්ස. තස්මා පාචිත්තියමත්තසම්භවදස්සනත්ථමෙව පනෙත්ථ අට්ඨකථායං ‘‘අවුත්තොපි අයං…පෙ… තිකො වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තං, න පන තස්ස වත්ථුනො නිස්සග්ගියතාදස්සනත්ථං. තෙනෙව පත්තචතුක්කෙ ‘‘න සක්කා කෙනචි උපායෙන කප්පියං කාතු’’න්තිආදි වුත්තං. අයං අම්හාකං ඛන්ති. අත්තනො වා හීතිආදි දුතියතිකානුලොමෙනෙව තතියත්තිකස්ස සිජ්ඣනප්පකාරං සමත්ථෙතුං වුත්තං. තත්‍රායං අධිප්පායො – යස්මා හි යථා අත්තනො අරූපියෙන පරස්ස රූපියං චෙතාපෙන්තස්ස එකස්මිං අන්තෙ රූපියසම්භවතො ‘‘රූපියසංවොහාරො කතො එව හොතී’’ති දුතියත්තිකො වුත්තො, එවං අත්තනො රූපියෙන පරස්ස අරූපියං චෙතාපෙන්තස්සාපි හොතීති තතියො තිකො වත්තබ්බො භවෙය්‍ය, සො පන දුතියත්තිකෙනෙව එකතො රූපියපක්ඛසාමඤ්ඤෙන සිජ්ඣතීති පාළියං න වුත්තොති. තත්ථ එකන්තෙන රූපියපක්ඛෙති එකෙන අන්තෙන රූපියපක්ඛෙ, ‘‘එකතො රූපියපක්ඛෙ’’ති වා පාඨො.

Now, to show that the meaning of what was said beginning with ‘with an object to be forfeited or an object entailing a dukkaṭa offense...’ can be obtained by principle even though it is not found in its own form in the Pāli, the phrase ‘For this...’ etc., was stated. And here, because an arūpiya item exchanged for rūpiya, even when forfeited, is not in fact an object to be forfeited as it is impermissible for everyone—for only what is to be used after being forfeited should be forfeited—this should simply be discarded, and the one who made the exchange must confess only a pācittiya offense. Therefore, the triad beginning ‘Perceiving it as rūpiya when it is rūpiya, one has arūpiya exchanged: it is a nissaggiya pācittiya’ was not stated by the Blessed One, because in all three cases, since what is being exchanged is arūpiya, the term ‘nissaggiya’ is not applicable, as only the rūpiya itself is to be forfeited. Indeed, in the Pāli, the procedure for dealing with forfeited rūpiya by monastery attendants and so on is shown, but not for arūpiya. Therefore, it is said in the commentary here, ‘Although this... triad was not stated... it should be understood,’ only to show the possibility of a mere pācittiya offense, not to show that the object is one to be forfeited. For this very reason, in the ‘quartet on the bowl,’ it is said: ‘It cannot be made permissible by any means.’ This is our view. The passage beginning ‘Or with one's own...’ was stated to support how the third triad is established in accordance with the second triad. Herein, this is the intention: just as for one who has another's rūpiya exchanged for one's own arūpiya, since rūpiya is involved on one side, the second triad was stated, ‘A transaction of rūpiya has indeed been made,’ so too it would be for one who has another's arūpiya exchanged for one's own rūpiya; thus a third triad should be stated. But since this is established by the second triad itself through the commonality of having a rūpiya side, it was not stated in the Pāli. There, ‘on the rūpiya side at one end’ means on the rūpiya side with one end. Or the reading is ‘on the rūpiya side in one respect.’

ඉදානි දුතියත්තිකෙ අරූපියපදස්ස අත්ථභූතෙසු දුක්කටවත්ථුකප්පියවත්ථූසු දුක්කටවත්ථුනා රූපියාදිපරිවත්තනෙ ආපත්තිභෙදං දස්සෙතුං ‘‘දුක්කටවත්ථුනා’’තිආදි [Pg.345] ආරද්ධං. දුක්කටවත්ථුනා දුක්කටවත්ථුන්තිආදි පන දුක්කටවත්ථුනා පරිවත්තනප්පසඞ්ගෙ පාළියං අවුත්තස්සාපි අත්ථස්ස නයතො ලබ්භමානතං දස්සෙතුං වුත්තං. තත්ථ ඉමිනාති රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදෙන, තෙන ච දුක්කටස්ස අචිත්තකතම්පි දස්සෙති. අඤ්ඤත්‍ර සහධම්මිකෙහීති ‘‘පඤ්චන්නං සහ අනාපත්තී’’ති වචනතො වුත්තං, තෙනාපි කයවික්කයසික්ඛාපදස්ස කප්පියවත්ථුනිස්සිතතං එව සාධෙති. ඉමං…පෙ… රූපියචෙතාපනඤ්ච සන්ධාය වුත්තන්ති පකතෙන සම්බන්ධො. ඉධාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ. තත්ථාති කයවික්කයසික්ඛාපදෙ (පාරා. 593).

Now, in the second triad, concerning the objects entailing a dukkaṭa offense and the permissible objects which constitute the meaning of the term ‘arūpiya,’ the passage beginning ‘With an object entailing a dukkaṭa offense...’ is begun in order to show the classification of offenses in an exchange of rūpiya, etc., for an object entailing a dukkaṭa offense. But the passage beginning ‘An object entailing a dukkaṭa offense for an object entailing a dukkaṭa offense...’ is stated to show that in the context of an exchange with an object entailing a dukkaṭa offense, a meaning not stated in the Pāli can be obtained by principle. There, ‘by this’ means by this training rule on transactions of rūpiya, and by this it also shows that the dukkaṭa offense is non-intentional. ‘Except with those who share the Dhamma’ is said based on the statement ‘For the five together, there is no offense,’ and thereby it establishes that the training rule on buying and selling is based only on permissible objects. The connection with the topic under discussion is that it is said with reference to this... and the having of rūpiya exchanged. ‘Here’ means in this training rule. ‘There’ means in the training rule on buying and selling.

එවං දුක්කටවත්ථුනා රූපියාදිපරිවත්තනෙ ආපත්තිභෙදං දස්සෙත්වා ඉදානි කප්පියවත්ථුනාපි දස්සෙතුං ‘‘කප්පියවත්ථුනා පනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ තෙනෙවාති කප්පියවත්ථුනා එව. ‘‘රූපියං උග්ගණ්හිත්වා’’ති ඉදං උක්කට්ඨවසෙන වුත්තං. මුත්තාදිදුක්කටවත්ථුම්පි උග්ගහෙත්වා කාරිතම්පි පඤ්චන්නම්පි න වට්ටති එව. සමුට්ඨාපෙතීති සයං ගන්ත්වා, ‘‘ඉමං කහාපණාදිං කම්මකාරානං දත්වා බීජං සමුට්ඨාපෙහී’’ති එවං අඤ්ඤං ආණාපෙත්වා වා සමුට්ඨාපෙති. මහාඅකප්පියොති අත්තනාව බීජතො පට්ඨාය දූසිතත්තා අඤ්ඤස්ස මූලසාමිකස්ස අභාවතො වුත්තං. සො හි චොරෙහි අච්ඡින්නොපි පුන ලද්ධො ජානන්තස්ස කස්සචිපි න වට්ටති. යදි හි වට්ටෙය්‍ය, තළාකාදීසු විය අච්ඡින්නො වට්ටතීති ආචරියා වදෙය්‍යුං. න සක්කා කෙනචි උපායෙනාති සඞ්ඝෙ නිස්සජ්ජනෙන, චොරාදිඅච්ඡින්දනාදිනා ච කප්පියං කාතුං න සක්කා, ඉදඤ්ච තෙන රූපෙන ඨිතං, තම්මූලිකෙන වත්ථුමුත්තාදිරූපෙන ඨිතඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. දුක්කටවත්ථුම්පි හි තම්මූලිකකප්පියවත්ථුඤ්ච න සක්කා කෙනචි උපායෙන තෙන රූපෙන කප්පියං කාතුං. යදි පන සො භික්ඛු තෙන කප්පියවත්ථුදුක්කටවත්ථුනා පුන රූපියං චෙතාපෙය්‍ය, තං රූපියං නිස්සජ්ජාපෙත්වා අඤ්ඤෙසං කප්පියං කාතුම්පි සක්කා භවෙය්‍යාති දට්ඨබ්බං.

Having thus shown the classification of offenses in the exchange of rūpiya, etc., for an object entailing a dukkaṭa offense, the passage beginning ‘But with a permissible object...’ is now begun in order to explain the case with a permissible object as well. There, ‘by that very means’ means by a permissible object itself. ‘Having accepted rūpiya’ is said by way of the highest standard. Even an object entailing a dukkaṭa offense such as pearls, having been accepted and used to have something made, is not allowable for any of the five co-residents. ‘He produces’ means he goes himself, or he commands another, saying, ‘Give these kahāpaṇas, etc., to the workers and produce the raw material,’ and thus has it produced. ‘Greatly impermissible’ is said because it has been spoiled by oneself from the raw material onwards, and because there is no other owner of the price. For that item, even if seized by thieves and then recovered, is not allowable for any bhikkhu who knows. For if it were allowable, the teachers would say, ‘It is allowable after being seized,’ as in the case of ponds, etc. ‘It cannot be made permissible by any means’ means it cannot be made permissible by forfeiting it to the Sangha, or by its being seized by thieves, etc. And this is said with reference to it remaining in that form, and to what remains in the form of cloth, pearls, etc., which are its price. Indeed, an object entailing a dukkaṭa offense and a permissible object which is its price cannot be made permissible by anyone by any means while in that form. But if that bhikkhu should again have rūpiya exchanged with that permissible object or object entailing a dukkaṭa offense, it should be understood that after having that rūpiya forfeited, it could be made permissible for other bhikkhus.

පත්තං කිණාතීති එත්ථ ‘‘ඉමිනා කහාපණාදිනා කම්මාරකුලතො පත්තං කිණිත්වා එහී’’ති ආරාමිකාදීහි කිණාපනම්පි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. තෙනෙව රාජසික්ඛාපදට්ඨකථායං ‘‘එත්තකෙහි කහාපණෙහි සාටකෙ ආහර, එත්තකෙහි යාගුආදීනි සම්පාදෙහීති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, සබ්බෙසං අකප්පියං. කස්මා? කහාපණානං විචාරිතත්තා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539) වුත්තං[Pg.346]. ඉමිනා පන වචනෙන යං මාතිකාට්ඨකථායං රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදං ‘‘අනාණත්තික’’න්ති වුත්තං, තං න සමෙති. න කෙවලඤ්ච ඉමිනා, පාළියාපි තං න සමෙති. පාළියඤ්හි නිස්සට්ඨරූපියෙන ආරාමිකාදීහි සප්පියාදිං පරිවත්තාපෙතුං ‘‘සො වත්තබ්බො ‘ආවුසො, ඉමං ජානාහී’ති. සචෙ සො භණති ‘ඉමිනා කිං ආහරීයතූ’ති, න වත්තබ්බො ‘ඉමං වා ඉමං වා ආහරා’ති. කප්පියං ආචික්ඛිතබ්බං ‘සප්පි වා’’’තිආදිනා රූපියසංවොහාරං පරිමොචෙත්වාව වුත්තං. ‘‘ඉමිනා රූපියෙන කිං ආහරීයතූ’’ති පුච්ඡන්තො ‘‘ඉමං ආහරා’’ති වුත්තෙපි අධිකාරතො ‘‘ඉමිනා රූපියෙන ඉමං ආහරා’’ති භික්ඛූහි ආණත්තො එව හොතීති තං රූපියසංවොහාරං පරිවජ්ජෙතුං ‘‘න වත්තබ්බො ‘ඉමං වා ඉමං වා ආහරා’’’ති පටික්ඛෙපො කතො, අනාපත්තිවාරෙපි ‘‘කප්පියකාරකස්ස ආචික්ඛතී’’ති න වුත්තං. කයවික්කයසික්ඛාපදෙ (පාරා. 595) පන තථා වුත්තං, තස්මා ඉදං සාණත්තිකං කයවික්කයමෙව අනාණත්තිකන්ති ගහෙතබ්බං.

Here, in 'buys a bowl,' it should be understood that causing it to be bought by a monastery attendant, etc., by saying, 'With this kahāpaṇa, etc., buy a bowl from the smith's family and come,' is also included. For this very reason, in the commentary on the training rule concerning kings it is said: 'If one says, "Bring robes for so many kahāpaṇas," or "Prepare gruel, etc., for so many," whatever they bring is impermissible for all. Why? Because the kahāpaṇas have been designated.' But with this statement, the statement in the Mātikāṭṭhakathā that the training rule on monetary transactions is 'not by command' does not agree. And not only with this, that statement does not agree with the Pāli either. For in the Pāli, concerning having forfeited money exchanged for ghee, etc., by monastery attendants, etc., it is said only after having been freed from the monetary transaction: 'He should be told, "Friend, take note of this." If he says, "What should be brought with this?" he should not be told, "Bring this or that." A permissible item should be indicated: "Ghee or..."' For when one asks, 'What should be brought with this money?' even if one is told, 'Bring this,' by implication he is in fact being commanded by the bhikkhus, 'Bring this object with this money.' Therefore, to avoid that monetary transaction, the prohibition 'he should not be told, "Bring this or that"' was made. Also, in the section on no offense, it is not said, 'He informs the one who makes things permissible.' But in the training rule on buying and selling it is stated thus. Therefore, it should be understood that this training rule is by command; only buying and selling is not by command.

මූලස්ස අනිස්සට්ඨත්තාති යෙන උග්ගහිතමූලෙන පත්තො කීතො, තස්ස මූලස්ස සඞ්ඝමජ්ඣෙ අනිස්සට්ඨත්තා, එතෙන රූපියමෙව නිස්සජ්ජිතබ්බං, න තම්මූලිකං අරූපියන්ති දස්සෙති. යදි හි තෙන රූපියෙන අඤ්ඤං රූපියං චෙතාපෙය්‍ය, තං රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදෙ ආගතනයෙනෙව නිස්සජ්ජාපෙත්වා සෙසෙහි පරිභුඤ්ජිතබ්බං භවෙය්‍යාති. ‘‘මූලස්ස අසම්පටිච්ඡිතත්තා’’ති ඉමිනා මූලස්ස ගිහිසන්තකත්තං, තෙනෙව පත්තස්ස රූපියසංවොහාරානුප්පන්නතඤ්ච දස්සෙති. පඤ්චසහධම්මිකසන්තකෙනෙව හි රූපියසංවොහාරදොසො. තත්ථ ච අත්තනො සන්තකෙ පාචිත්තියං, ඉතරත්ථ දුක්කටං.

Because the root was not relinquished: this means because the root—the accepted price with which the bowl was bought—was not relinquished in the midst of the Sangha. By this, he shows that only the money itself should be relinquished, not the non-monetary item for which it was the price. For if he were to have that money exchanged for other money, it should be understood that it would have to be made to be relinquished according to the method that comes in the training rule on monetary transactions, and it could be used by the remaining bhikkhus. Because the root was not accepted: by this he shows that the root belonged to a layperson, and for that very reason, that no monetary transaction arose in regard to the bowl. Indeed, the fault of a monetary transaction occurs only with what belongs to one's five co-residents. And in that case, for what belongs to oneself, it is a pācittiya offense; for what belongs to others, it is a dukkaṭa offense.

නිස්සජ්ජීති දානවසෙන වුත්තං, න විනයකම්මවසෙන. තෙනෙව ‘‘සප්පිස්ස පූරෙත්වා’’ති වුත්තං. යං අත්තනො ධනෙන පරිවත්තෙති, තස්ස වා ධනස්ස රූපියභාවො, පරිවත්තනපරිවත්තාපනෙසු අඤ්ඤතරභාවො චාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

It is relinquished: this is said in the sense of a gift, not in the sense of a formal act of the Vinaya. For that very reason it is said, 'having filled it with ghee.' When one exchanges something with one's own wealth, the two factors here are: the state of either that object or the wealth being a nissaggiya object, and its being either an exchange or the causing of an exchange.

රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on monetary transactions is concluded.

10. කයවික්කයසික්ඛාපදවණ්ණනා

10. The Explanation of the Training Rule on Buying and Selling

593-5. දසමෙ [Pg.347] පාළියං ජානාහීති ඉදානෙව උපධාරෙහි, ඉදං පච්ඡා ඡඩ්ඩෙතුං න සක්කාති අධිප්පායො. ඉමිනාති භික්ඛුනා දිය්‍යමානං වුත්තං. ඉමන්ති පරෙන පටිදිය්‍යමානං. සෙසඤාතකෙසු සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතසම්භවතො තදභාවට්ඨානම්පි දස්සෙතුං ‘‘මාතරං පන පිතරං වා’’ති වුත්තං. න සක්කා තං පටික්ඛිපිතුන්ති එත්ථ යථා රූපියං භතකානං දත්වා අස්සාමිකභූමියං අයොබීජසමුට්ඨාපනෙ භතියා ඛණන්තානං සන්තිකා ගහිතභණ්ඩකභාවෙපි පාචිත්තියං හොති, එවමිධාපීති කෙචි වදන්ති, තං න යුත්තං. යඤ්හි අස්සාමිකභූමිං ඛණිත්වා සමුට්ඨාපිතං අයොබීජං, තං භතකානං සන්තකං නාම හොති, තදත්ථඤ්ච තෙසං රූපියං දෙන්තස්ස රූපියසංවොහාරොව හොති අකප්පියවොහාරෙන රජනච්ඡල්ලිආදීනං ආහරාපනෙ කයවික්කයො විය, තාදිසම්පි පරභණ්ඩං ඉධ වත්ථධොවනාදීසු නත්ථි, තස්මා අට්ඨකථාපමාණෙනෙවෙත්ථ පාචිත්තියං ගහෙතබ්බං.

593-5. In the tenth training rule, in the Pāḷi, regarding jānāhi (you should know): the meaning is, 'You should investigate it right now; it is not possible to discard this later.' By the word iminā (by this), what is being given by the bhikkhu is stated. By the word imaṃ (this), what is being given in return by another is stated. In order to show both the possibility of the destruction of a gift of faith among other relatives and the situation where that is absent, it is said, 'but mother or father.' Regarding 'It is not possible to refuse it,' some say that just as a pācittiya offense is incurred when one gives a monetary item to hired workers and then takes goods from them after they have dug for wages to produce iron ore on ownerless land, so too here. But that is not correct. For the iron ore that is produced by digging up ownerless land is called the property of the hired workers, and for the one who gives them a monetary item for it, this is simply a monetary transaction, like the buying and selling when one has dyes, bark, etc., brought by means of an improper transaction. Here, however, in cases like the washing of robes, etc., there is no such item belonging to another. Therefore, the pācittiya offense here should be understood only in accordance with the standard of the commentary.

597. පුඤ්ඤං භවිස්සතීති දෙතීති එත්ථ සචෙ භික්ඛු අත්තනො භණ්ඩස්ස අප්පග්ඝතං ඤත්වාපි අකථෙත්වා ‘‘ඉදානෙව උපපරික්ඛිත්වා ගණ්හ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරී හොහී’’ති වදති, ඉතරො ච අත්තනො දිය්‍යමානස්ස මහග්ඝතං අජානන්තො ‘‘ඌනං වා අධිකං වා තුම්හාකමෙවා’’ති දත්වා ගච්ඡති, භික්ඛුස්ස අනාපත්ති උපනන්දස්ස විය පරිබ්බාජකවත්ථුග්ගහණෙ. විප්පටිසාරිස්ස පුන සකසඤ්ඤාය ආගතස්ස යං අධිකං ගහිතං, තං දාතබ්බං. යෙන යං පරිවත්තෙති, තෙසං උභින්නං කප්පියවත්ථුතා, අසහධම්මිකතා, කයවික්කයාපජ්ජනඤ්චාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

597. Regarding 'He gives thinking, "It will be meritorious"': here, if a bhikkhu, though knowing his own item is of little value, does not state it but says, 'Examine it now and take it; do not be regretful later,' and the other, not knowing the great value of what is being given by him, gives it saying, 'Whether less or more, let it be yours,' and departs, there is no offense for the bhikkhu, just as there was no offense for the Venerable Upananda in the case of accepting the wanderer's robe. If the one who was regretful returns again with the perception of it being his own property, what was taken in excess should be given back. When one exchanges one thing for another, the three factors here are: that both of those items are permissible items; that they do not belong to a fellow practitioner; and the incurring of an offense of buying and selling.

කයවික්කයසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on buying and selling is concluded.

නිට්ඨිතො කොසියවග්ගො දුතියො.

The second chapter, the Kosiyavagga, is concluded.

3. පත්තවග්ගො

3. The Chapter on the Bowl

1. පත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

1. The Explanation of the Training Rule on the Bowl

602. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ අඩ්ඪතෙරසපලාති මාගධිකාය මානතුලාය අඩ්ඪතෙරසපලපරිමිතං උදකං ගණ්හන්තං සන්ධාය වුත්තං, තථා [Pg.348] පරිමිතං යවමාසාදිං ගණ්හන්තිං සන්ධායාති කෙචි. ආචරියධම්මපාලත්ථෙරෙන පන ‘‘පකතිචතුමුට්ඨිකං කුඩුවං, චතුකුඩුවං නාළි, තාය නාළියා සොළස නාළියො දොණං, තං පන මගධනාළියා ද්වාදස නාළියො හොන්තීති වදන්තී’’ති වුත්තං. දමිළනාළීති පුරාණනාළිං සන්ධාය වුත්තං. සා ච චතුමුට්ඨිකෙහි කුඩුවෙහි අට්ඨ කුඩුවා, තාය නාළියා ද්වෙ නාළියො මගධනාළිං ගණ්හාති. පුරාණා පන ‘‘සීහළනාළි තිස්සො නාළියො ගණ්හාතී’’ති වදන්ති, තෙසං මතෙන මගධනාළි ඉදානි පවත්තමානාය චතුකුඩුවාය දමිළනාළියා චතුනාළිකා හොති, තතො මගධනාළිතො උපඩ්ඪඤ්ච පුරාණදමිළනාළිසඞ්ඛාතං පත්ථං නාම හොති, එතෙන ච ‘‘ඔමකො නාම පත්තො පත්ථොදනං ගණ්හාතී’’ති පාළිවචනඤ්ච සමෙති, ලොකියෙහිපි –

602. In the first training rule of the third chapter, 'aḍḍhaterasapalā' (twelve and a half palas) is said with reference to a bowl that holds water measuring twelve and a half palas by a Magadhan measure and balance. Some say it is said with reference to a bowl that holds a similar measure of barley, beans, and so on. But the Elder Ācariya Dhammapāla has said: 'A kuḍuva is four handfuls; four kuḍuvas are a nāḷi; sixteen of those nāḷis are a doṇa. That doṇa, however, is twelve nāḷis by the Magadhan nāḷi, they say.' The term 'Damiḷanāḷi' is said with reference to the ancient nāḷi. And that is eight kuḍuvas, with kuḍuvas of four handfuls; the Magadhan nāḷi holds two of those nāḷis. But the ancients say: 'The ancient Sīhaḷa nāḷi holds three nāḷis.' According to their opinion, the Magadhan nāḷi is four of the currently used Damiḷa nāḷis of four kuḍuvas. And a half of that Magadhan nāḷi is what is called a pattha, reckoned as the ancient Damiḷa nāḷi. And by this, the Pāli statement, 'A small bowl called omaka holds a pattha of rice,' is consistent, and also with worldly sayings—

‘‘ලොකියං මගධඤ්චෙති, පත්ථද්වයමුදාහටං;

ලොකියං සොළසපලං, මාගධං දිගුණං මත’’න්ති. –

“The worldly and the Magadhan—thus a pair of patthas is declared; the worldly is sixteen palas, the Magadhan is reckoned as double.”

එවං ලොකෙ නාළියා මගධනාළි දිගුණාති දස්සිතා, එවඤ්ච ගය්හමානෙ ඔමකපත්තස්ස ච යාපනමත්තොදනගාහිකා ච සිද්ධා හොති. න හි සක්කා අට්ඨකුඩුවතො ඌනොදනගාහිනා පත්තෙන අථූපීකතං පිණ්ඩපාතං පරියෙසිත්වා යාපෙතුං. තෙනෙව වෙරඤ්ජකණ්ඩට්ඨකථායං ‘‘පත්ථො නාම නාළිමත්තං හොති එකස්ස පුරිසස්ස අලං යාපනාය. වුත්තම්පි හෙතං ‘පත්ථොදනො නාලමයං දුවින්න’’’න්ති (ජා. 2.21.192) වුත්තං, ‘‘එකෙකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං පහොතී’’ති ච ආගහං, තස්මා ඉධ වුත්තනයානුසාරෙනෙව ගහෙතබ්බං.

Thus it is shown that in the world, the Magadhan nāḷi is double the ordinary nāḷi. And when this is understood, it is established that the omaka bowl has the capacity to hold just enough rice for sustenance. For it is not possible to sustain oneself on unheaped almsfood with a bowl that holds less than eight kuḍuvas of rice. For that very reason, in the commentary on the Verañja section, it is said: 'A pattha is a measure equal to a nāḷi, sufficient for the sustenance of one person. And this has been said: “A pattha of rice is not enough for us two.”' And it is also stated: 'One is enough for two or three.' Therefore, here it should be understood only in accordance with the method that has been explained.

ආලොපස්ස අනුරූපන්ති එත්ථ ‘‘බ්‍යඤ්ජනස්ස මත්තා නාම ඔදනතො චතුත්ථභාගො’’ති (ම. නි. අට්ඨ. 2.387) බ්‍රහ්මායුසුත්තට්ඨකථායං වුත්තත්තා ආලොපස්ස චතුත්ථභාගමෙව බ්‍යඤ්ජනං අනුරූපන්ති දට්ඨබ්බං. ඔදනගතිකානෙවාති ඔදනස්ස අන්තො එව පවිසනසීලානි සියුං, අත්තනො ඔකාසං න ගවෙසන්තීති අත්ථො. නාමමත්තෙති ‘‘මජ්ඣිමො පත්තො මජ්ඣිමොමකො’’තිආදිනාමමත්තෙ.

Here, regarding 'suitable for the morsel': because it is said in the commentary on the Brahmāyu Sutta, 'The measure of the curry is a fourth part of the rice,' it should be understood that curry that is a fourth part of the morsel is 'suitable.' 'Having the nature of rice' means they should be of a nature to enter right into the rice; they do not seek their own space. 'Just a name' refers to mere names such as 'a medium bowl, a medium-small bowl.'

607-8. එවං පයොගෙ පයොගෙති පරියොසානාලොපජ්ඣොහරණපයොගෙ පයොගෙ, ආලොපෙ ආලොපෙති අත්ථො. කත්වාති පාකපරියොසානං කත්වා. පචිත්වා ඨපෙස්සාමීති කාළවණ්ණපාකං සන්ධාය [Pg.349] වුත්තං. ඡිද්දන්ති මුඛවට්ටිතො ද්වඞ්ගුලස්ස හෙට්ඨාඡිද්දං වුත්තං. සෙසං පඨමකථිනෙ වුත්තනයමෙව.

607-8. 'At each use': the meaning is at each use in swallowing the final morsel; at each morsel. 'Having made' means having finished the baking. 'Having baked it, I will set it aside': this is said with reference to baking it to a blackish color. 'Hole': a hole two finger-breadths below the rim of the mouth is meant. The rest is just as was explained in the first Kathina training rule.

පත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on the bowl is concluded.

2. ඌනපඤ්චබන්ධනසික්ඛාපදවණ්ණනා

2. The Explanation of the Training Rule on Less Than Five Bonds

609-613. දුතියෙ පාළියං අහං පත්තෙන තෙ භික්ඛූ සන්තපෙස්සාමීති සෙසො. ‘‘අපත්තො’’ති ඉමිනා අධිට්ඨානවිජහනම්පි දස්සෙති. පඤ්චබන්ධනෙපි පත්තෙ අපරිපුණ්ණපාකෙ පත්තෙ විය අධිට්ඨානං න රුහති. ‘‘තිපුපට්ටකෙන වා’’ති වුත්තත්තා තම්බලොහාදීහි කප්පියලොහෙහි අයොපත්තස්ස ඡිද්දං ඡාදෙතුං වට්ටති. තෙනෙව ‘‘ලොහමණ්ඩලකෙනා’’ති වුත්තං. ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ අකාළවණ්ණම්පි කප්පියපත්තං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස ආපත්ති එවාති දට්ඨබ්බං. අධිට්ඨානුපගපත්තස්ස ඌනපඤ්චබන්ධනතා, අත්තුද්දෙසිකතා, අකතවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

609-613. In the second training rule, in the Pāḷi text, the remainder is: “I will satisfy those bhikkhus with a bowl.” By this word “apatto,” it also shows the abandoning of the determination. Even in a bowl with five bonds, the determination does not take hold, just as in an incompletely fired bowl. Because it is said, “or with a tin patch,” it is allowable to cover a hole in an iron bowl with suitable metals such as copper and bronze. For that very reason, it is said, “with a metal disk.” In this training rule, it should be understood that there is indeed an offense for a bhikkhu who requests a suitable bowl that is not of a blackish color. Here, these are the four factors: for a bowl suitable for determination, having fewer than five bonds; being intended for oneself; a request made where no invitation has been given; and obtaining it thereby.

ඌනපඤ්චබන්ධනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule concerning less than five bonds is finished.

3. භෙසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා

3. The Explanation of the Training Rule on Medicines

618-621. තතියෙ පාළියං පිලින්දවච්ඡත්ථෙරෙන ‘‘න ඛො, මහාරාජ, භගවතා ආරාමිකො අනුඤ්ඤාතො’’ති පඨමං පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරාමික’’න්ති පුග්ගලානම්පි ආරාමිකනාමෙන දාසග්ගහණෙ අනුඤ්ඤාතෙ එව ආරාමිකානං ගහිතත්තා ඛෙත්තවත්ථාදීනි කප්පියවොහාරෙනපි පුග්ගලානං ගහෙතුං න වට්ටති, තථා අනනුඤ්ඤාතත්තාති විඤ්ඤායති. ‘‘ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.10, 194) හි පටික්ඛිත්තෙසු එකස්සෙව පුග්ගලිකවසෙන ගහණෙ අනුඤ්ඤාතෙ ඉතරීතරානං තථා න ගහෙතබ්බතා සිද්ධාව හොති. යඤ්ච පිලින්දවච්ඡත්ථෙරෙන දායකකුලස්ස දාරිකාය සුවණ්ණමාලාවසෙන තිණණ්ඩුපකස්ස නිම්මානං, තං ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිමස්ස ඉද්ධිවිසයෙ’’ති (පාරා. 159) වචනතො කුලසඞ්ගහාදි න හොතීති කතන්ති දට්ඨබ්බං, කෙචි පන ‘‘ඛීණාසවානං ලාභිච්ඡාය අභාවතො කුලසඞ්ගහෙපි [Pg.350] ආජීවකොපො නත්ථී’’ති වදන්ති, තං න යුත්තං ඛීණාසවානම්පි ආජීවවිපත්තිහෙතූනං පිණ්ඩපාතාදීනං පරිවජ්ජෙතබ්බතො. වුත්තඤ්හි ධම්මසෙනාපතිනා ‘‘නෙව භින්දෙය්‍යමාජීවං, චජමානොපි ජීවිත’’න්ති (මි. ප. 6.1.5). භගවතා ච ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනීය’’න්තිආදි වුත්තං (සු. නි. 81, 484; මි. ප. 4.5.9; සං. නි. 1.197).

618-621. In the third training rule, in the Pāḷi text, it is understood that because the Elder Pilindavaccha, after first rejecting by saying, 'Indeed, great king, a monastery attendant has not been permitted by the Blessed One,' only accepted monastery attendants after the acceptance of slaves under the name 'monastery attendant' was permitted for individuals with the words, 'I permit, O bhikkhus, a monastery attendant,' it is not proper for individuals to accept fields, land, and so on, even by way of a suitable expression, because these were not permitted in the same way. For, among the things prohibited by the text beginning 'he abstains from accepting fields and land,' when the acceptance of only one—a monastery attendant—is permitted for an individual, it is indeed established that the others, such as fields and land, should not be accepted in the same way. And as for the creation of a grass-stalk in the form of a golden garland by the Elder Pilindavaccha for the daughter of a donor family, it should be understood that this was done because, due to the saying, 'There is no offense, O bhikkhus, for one with psychic power in the domain of psychic power,' it does not constitute currying favor with a family, and so on. Some, however, say: 'For Arahants, due to the absence of desire for gain, even if there is currying favor with a family, there is no corruption of livelihood.' That statement is not correct. Why? Because even Arahants must avoid things that are causes for the corruption of livelihood, such as giving almsfood. Indeed, it was said by the General of the Dhamma: 'One should never corrupt one's livelihood, even while giving up one's life.' And by the Blessed One it was said, 'That which is chanted over with verses is not to be eaten by me,' and so on.

622. උග්ගහිතකන්ති පරිභොගත්ථාය සයං ගහිතං. සයං කරොතීති පචිත්වා කරොති. පුරෙභත්තන්ති තදහුපුරෙභත්තමෙව වට්ටති සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා. සයංකතන්ති ඛීරනවනීතං පචිත්වා කතං. නිරාමිසමෙවාති තදහුපුරෙභත්තං සන්ධාය වුත්තං. අජ්ජ සයංකතං නිරාමිසමෙව භුඤ්ජන්තස්ස කස්මා සාමපාකො න හොතීති ආහ ‘‘නවනීතං තාපෙන්තස්සා’’තිආදි. පටිග්ගහිතෙහීති ඛීරදධීනි සන්ධාය වුත්තං. උග්ගහිතකෙහි කතං අබ්භඤ්ජනාදීසු උපනෙතබ්බන්ති යොජනා. එසෙව නයොති නිස්සග්ගියාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං. අකප්පියමංසසප්පිම්හීති හත්ථිආදීනං සප්පිම්හි.

622. “Uggahitaka” means taken by oneself for the purpose of use. “Sayaṃ karoti” means one makes it by cooking. “Purebhattaṃ”: this is allowable only in the forenoon of that day because it was accepted together with its substance. “Sayaṃkataṃ” means ghee made by cooking milk and fresh butter. “Nirāmisam eva” is said with reference to the forenoon of that day. Because the objection should be raised, 'For a bhikkhu who today eats what is self-made and only without substance, why is there no offense of cooking for oneself?', he said, 'For one who is heating fresh butter,' etc. “Paṭiggahitehi” is said with reference to milk and curd. The connection is: ghee made from milk and curd for which the acceptance has lapsed should be brought for use in ointments and so on. “Eseva nayo” is said with reference to an offense entailing forfeiture. “Akappiyamaṃsasappimhi” means in the case of ghee from the flesh of unallowable animals, such as elephants.

එත්ථ පනාති නවනීතෙ විසෙසො අත්ථීති අත්ථො. ධොතං වට්ටතීති ධොතමෙව පටිග්ගහිතුම්පි න වට්ටති, ඉතරථා සවත්ථුකපටිග්ගහිතං හොතීති ථෙරානං අධිප්පායො.

“Ettha pana” means: here, there is a special point concerning fresh butter. The opinion of the Elders is that only washed fresh butter is allowable for acceptance; otherwise, it becomes something accepted together with its substance.

මහාසිවත්ථෙරස්ස පන වත්ථුනො වියොජිතත්තා දධිගුළිකාදීහි යුත්තතාමත්තෙන සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොති, තස්මා තක්කතො උද්ධටමත්තමෙව පටිග්ගහෙත්වා ධොවිත්වා, පචිත්වා වා නිරාමිසමෙව කත්වා පරිභුඤ්ජිංසූති අධිප්පායො, න පන දධිගුළිකාදීහි සහ විකාලෙ භුඤ්ජිංසු. තෙනාහ ‘‘තස්මා නවනීතං පරිභුඤ්ජන්තෙන…පෙ… සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොතී’’ති. තත්ථ අධොතං පටිග්ගහෙත්වාපි තං නවනීතං පරිභුඤ්ජන්තෙන දධිආදීනි අපනෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො. ඛයං ගමිස්සතීති නිරාමිසං හොති, තස්මා විකාලෙපි වට්ටතීති අත්ථො. එත්තාවතාති නවනීතෙ ලග්ගමත්තෙන විසුං දධිආදිවොහාරං අලද්ධෙන අප්පමත්තෙන දධිආදිනාති අත්ථො, එතෙන විසුං පටිග්ගහිතදධිආදීහි සහ පක්කං සවත්ථුකපටිග්ගහිතසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡතීති දස්සෙති. තස්මිම්පීති නිරාමිසභූතෙපි. කුක්කුච්චකානං පන අයං අධිප්පායො – පටිග්ගහණෙ තාව දධිආදීහි අසම්භින්නරසත්තා භත්තෙන සහිතෙන ගුළපිණ්ඩාදි විය සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොති, තං [Pg.351] පන පචන්තෙන ධොවිත්වාව පචිතබ්බං, ඉතරථා පචනක්ඛණෙ පච්චමානදධිගුළිකාදීහි සම්භින්නරසතාය සාමංපක්කං ජාතං, තෙසු ඛීණෙසු සාමංපක්කමෙව හොති, තස්මා නිරාමිසමෙව පචිතබ්බන්ති. තෙනෙව ‘‘ආමිසෙන සහ පක්කත්තා’’ති කාරණං වුත්තං.

But the opinion of the Elder Mahāsiva is that because it has been separated from its substance, it is not called 'accepted with its substance' merely by being joined with lumps of curd and so on. Therefore, having accepted the fresh butter just as it was lifted from the buttermilk, they consumed it after washing it or cooking it, having made it free of substance; they did not eat it together with lumps of curd and so on at the wrong time. Hence he said: 'Therefore, by one consuming fresh butter…pe… it is not called ‘accepted with its substance.’' Here the meaning is that even having accepted it unwashed, one consuming that fresh butter should consume it after removing the curd and so on. 'It will go to exhaustion' means it becomes free of substance; therefore, the meaning is that it is allowable even at the wrong time. 'By this much' means by a small amount of curd, etc., that is merely stuck to the fresh butter and has not obtained a separate designation as 'curd,' etc. By this, it shows that when cooked together with curd and so on that has been accepted separately, it goes into the category of 'accepted with its substance.' 'In that case too' means even when it has become free of substance. But for the scrupulous, this is the opinion: at the time of acceptance, since its taste is not mixed with the curd, etc., like a lump of jaggery together with rice, it is not called 'accepted with its substance.' But one who is cooking it must cook it only after washing it. Otherwise, at the moment of cooking, because its taste becomes mixed with the lumps of curd, etc., that are being cooked, it becomes something cooked by oneself. When those are exhausted, it is still something cooked by oneself. Therefore, it should be cooked only when it is free of substance. For this very reason, the cause is stated as: 'because it was cooked together with a substance.'

එත්ථ චායං විචාරණා – සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තාභාවෙ ආමිසෙන සහ භික්ඛුනා පක්කස්ස සයංපාකදොසො වා පරිසඞ්කීයති යාවකාලිකතා වා, තත්ථ න තාව සයංපාකදොසො එත්ථ සම්භවති සත්තාහකාලිකත්තා. යඤ්හි තත්ථ දධිආදි ආමිසගතං, තං පරික්ඛීණන්ති. අථ පටිග්ගහිතදධිගුළිකාදිනා සහ අත්තනා පක්කත්තා සවත්ථුකපක්කං විය භවෙය්‍යාති පරිසඞ්කීයති, තදා ආමිසෙන සහ පටිග්ගහිතත්තාති කාරණං වත්තබ්බං, න පන පක්කත්තාති. තථා ච උපඩ්ඪත්ථෙරානං මතමෙව අඞ්ගී කතං සියා. තත්ථ ච සාමණෙරාදීහි පක්කම්පි යාවකාලිකමෙව සියා පටිග්ගහිතඛීරාදිං පචිත්වා අනුපසම්පන්නෙහි කතසප්පිආදි විය ච, න ච තං යුත්තං, භික්ඛාචාරෙන ලද්ධනවනීතාදීනං තක්කාදිආමිසසංසග්ගසම්භවෙන අපරිභුඤ්ජිතබ්බතාපසඞ්ගතො. න හි ගහට්ඨා ධොවිත්වා, සොධෙත්වා වා පත්තෙ ආකිරන්තීති නියමො අත්ථි, අට්ඨකථායඤ්ච ‘‘යථා තත්ථ පතිතතණ්ඩුලකණාදයො න පච්චන්ති, එවං…පෙ… පුන පචිත්වා දෙති, පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං වට්ටතී’’ති ඉමිනා වචනෙනපෙතං විරුජ්ඣති, තස්මා ඉධ කුක්කුච්චකානං කුක්කුච්චුප්පත්තියා නිමිත්තමෙව න දිස්සති. යථා චෙත්ථ, එවං ‘‘ලජ්ජී සාමණෙරො යථා තත්ථ පතිතතණ්ඩුලකණාදයො න පච්චන්ති, එවං සාමිසපාකං මොචෙන්තො අග්ගිම්හි විලීයාපෙත්වා…පෙ… වට්ටතී’’ති වචනස්සාපි නිමිත්තං න දිස්සති. යදි හි එතං යාවකාලිකසංසග්ගපරිහාරාය වුත්තං සියා, අත්තනාපි තථා කාතබ්බං භවෙය්‍ය. ගහට්ඨෙහි දින්නසප්පිආදීසු ච ආමිසසංසග්ගසඞ්කා න විගච්ඡෙය්‍ය. න හි ගහට්ඨා එවං විලීයාපෙත්වා පන තණ්ඩුලාදිං අපනෙත්වා පුන පචන්ති, අපිච භෙසජ්ජෙහි සද්ධිං ඛීරාදිං පක්ඛිපිත්වා යථා ඛීරාදි ඛයං ගච්ඡති, එවං පරෙහි පක්කභෙසජ්ජතෙලාදිපි යාවකාලිකමෙව සියා, න ච තම්පි යුත්තං දධිආදිඛයකරණත්ථං ‘‘පුන පචිත්වා දෙතී’’ති වුත්තත්තා. තස්මා මහාසිවත්ථෙරවාදෙ කුක්කුච්චං අකත්වා අධොතම්පි නවනීතං තදහුපි පුනදිවසාදීසුපි පචිතුං, තණ්ඩුලාදිමිස්සං සප්පිආදිං අත්තනාපි අග්ගිම්හි විලීයාපෙත්වා පරිස්සාවෙත්වා පුන තක්කාදිඛයත්ථං පචිතුඤ්ච වට්ටති.

And here is an investigation: In the absence of its being accepted with its substance, when it is cooked by a bhikkhu together with a food-substance, one might suspect either the fault of cooking oneself or that it becomes a temporary allowable. In this case, the fault of cooking oneself does not arise because it is a seven-day allowable. For any food-substance such as curd that is in it is exhausted. Then, if one suspects that because it was cooked by oneself together with accepted lumps of curd, etc., it might be like something cooked with its substance, then the reason should be stated as ‘because it was accepted together with a food-substance,’ not ‘because it was cooked.’ And so the view of the half-elders would be accepted. In that case, even what is cooked by novices and others would be only a temporary allowable, like ghee, etc., made by the unordained after cooking accepted milk, etc. But this is not correct, as it would lead to the consequence that fresh butter, etc., obtained on almsround would be unusable because of the possibility of its being mixed with a food-substance such as buttermilk. For there is no rule that householders pour it into the bowl only after washing and cleaning it. And this contradicts the statement in the commentary: “Just as grains of rice, etc., that have fallen into it are not cooked…pe… he cooks it again and gives it; by the former method, it is allowable for seven days.” Therefore, here no cause is seen for the scrupulous to have scruples. Just as in this case, so too no cause is seen for the statement: “A conscientious novice, releasing it from being cooked with a food-substance, melts it on the fire…pe… it is allowable.” For if this were said to avoid mixture with a temporary allowable, one would have to do so oneself. And the suspicion of mixture with a food-substance in ghee, etc., given by householders would not be dispelled. For householders do not melt it, remove the rice, etc., and then cook it again. Moreover, just as when milk, etc., is added to medicines and cooked, the milk, etc., is exhausted, so too medicated oils, etc., cooked by others would be only a temporary allowable. But this too is not correct, because it was said, “he cooks it again and gives it,” for the purpose of exhausting the curd, etc. Therefore, in the teaching of the Elder Mahāsiva, without having scruples, it is allowable to cook even unwashed fresh butter on that day or on subsequent days, and it is allowable for one to melt ghee, etc., mixed with rice, etc., on the fire, strain it, and cook it again to exhaust the buttermilk, etc.

තත්ථ [Pg.352] විජ්ජමානස්සපි පච්චමානක්ඛණෙ සම්භින්නරසස්ස යාවකාලිකස්ස අබ්බොහාරිකත්තෙන සවත්ථුකපටිග්ගහිතපුරෙපටිග්ගහිතානම්පි අබ්බොහාරිකතොති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බන්ති. තෙනෙව ‘‘එත්තාවතා සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොතී’’ති වුත්තං. විසුං පටිග්ගහිතෙන පන ඛීරාදිආමිසෙන නවනීතාදිං මිස්සෙත්වා භික්ඛුනා වා අඤ්ඤෙහි වා පක්කතෙලාදිභෙසජ්ජං සවත්ථුකපටිග්ගහිතසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තත්ථ පවිට්ඨයාවකාලිකස්ස අබ්බොහාරිකත්තාභාවා. යං පන පුරෙපරිග්ගහිතභෙසජ්ජෙහි අප්පටිග්ගහිතං ඛීරාදිං පක්ඛිපිත්වා පක්කතෙලාදිකං අනුපසම්පන්නෙහෙව පක්කම්පි සවත්ථුකපටිග්ගහිතම්පි සන්නිධිපි න හොති, තත්ථ පක්ඛිත්තඛීරාදිකස්සපි තස්මිං ඛණෙ සම්භින්නරසතාය පුරෙපටිග්ගහිතත්තාපත්තිතො. සචෙ පන අප්පටිග්ගහිතෙහෙව, අඤ්ඤෙහි වා පක්කතෙලාදීසුපි සචෙ ආමිසරසො පඤ්ඤායති, තං යාවකාලිකමෙව හොතීති වෙදිතබ්බං. උග්ගහෙත්වාති සයමෙව ගහෙත්වා.

Here, because a temporary allowable, even if present, is unusable at the moment of cooking due to its taste being mixed, items accepted with their substance and items accepted on a previous day are also unusable; this is the conclusion to be reached here. For that very reason it is said: 'To that extent, it is not called "accepted with its substance."' However, when a food-substance like milk, etc., that has been separately accepted is mixed with fresh butter, etc., and a medicine like cooked oil is prepared by a bhikkhu or by others, it is counted only as 'accepted with its substance,' because the temporary allowable that has entered it is not unusable. But as for cooked oil, etc., prepared by adding unaccepted milk, etc., to medicines accepted on a previous day, even if cooked by those not fully ordained, it becomes both 'accepted with its substance' and a stored item, because the milk, etc., added to it, having a mixed taste at that moment, attains the state of having been accepted on a previous day. If, however, with unaccepted items, or if in cooked oils, etc., prepared by others, the taste of a food-substance is discernible, it should be understood to be only a temporary allowable. 'Having taken up' means having taken it by oneself.

පරිස්සාවෙත්වා ගහිතන්ති තණ්ඩුලාදිවිගමත්ථං පරිස්සාවෙත්වා, තක්කාදිවිගමත්ථං පුන පචිත්වා ගහිතන්ති අත්ථො. පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතභෙසජ්ජෙහීති අතිරෙකසත්තාහපටිග්ගහිතෙහි, එතෙන තෙහි යුත්තම්පි සප්පිආදි අතිරෙකසත්තාහපටිග්ගහිතං න හොතීති දස්සෙති. වද්දලිසමයෙති වස්සකාලසමයෙ, අනාතපකාලෙති අත්ථො.

'Having strained and taken it' means having strained it to remove rice grains and the like, and having cooked it again to remove buttermilk and the like, then taken it; this is the meaning. 'With medicines received and stored' means with those accepted for more than seven days. By this it is shown that even ghee, etc., mixed with them does not become something accepted for more than seven days. 'In the Vaddali season' means in the rainy season, at a time without sun; this is the meaning.

නිබ්බට්ටිතත්තාති යාවකාලිකවත්ථුතො විවෙචිතත්තා, එතෙන තෙලෙ සභාවතො යාවකාලිකත්තාභාවං, භික්ඛුනො සවත්ථුකපටිග්ගහණෙන යාවකාලිකත්තුපගමනඤ්ච දස්සෙති. උභයම්පීති අත්තනා, අඤ්ඤෙහි ච කතං.

'Because it has been produced' means because it has been separated from the yāvakālika substance. By this it shows both that oil by its own nature is not a yāvakālika item, and that it becomes a yāvakālika item through a bhikkhu's acceptance of it with its substance. 'Both' means done by oneself and by others.

623. අච්ඡවසන්ති දුක්කටවත්ථූනඤ්ඤෙව උපලක්ඛණන්ති ආහ ‘‘ඨපෙත්වා මනුස්සවස’’න්ති. සංසට්ඨන්ති පරිස්සාවිතං. තිණ්ණං දුක්කටානන්ති අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ තීණි දුක්කටානි සන්ධාය වුත්තං. කිඤ්චාපි පරිභොගත්ථාය විකාලෙ පටිග්ගහණපචනපරිස්සාවනාදීසු පුබ්බපයොගෙසු පාළියං, අට්ඨකථායඤ්ච ආපත්ති න වුත්තා, තථාපි එත්ථ ආපත්තියා එව භවිතබ්බං පටික්ඛිත්තස්ස කරණතො ආහාරත්ථාය විකාලෙ යාමකාලිකාදීනං පටිග්ගහණෙ විය. යස්මා ඛීරාදිං පක්ඛිපිත්වා පක්කභෙසජ්ජතෙලෙ කසටං ආමිසගතිකං, තෙන සහ තෙලං පටිග්ගහෙතුං, පචිතුං වා භික්ඛුනො න වට්ටති. තස්මා වුත්තං ‘‘පක්කතෙලකසටෙ විය කුක්කුච්චායතී’’ති. සචෙ වසාය සහ පක්කත්තා න වට්ටති, ඉදං කස්මා න වට්ටතීති පුච්ඡන්තා ‘‘භන්තෙ [Pg.353] …පෙ… වට්ටතී’’ති ආහංසු. ථෙරො අතිකුක්කුච්චතාය ච ‘‘එතම්පි, ආවුසො, න වට්ටතී’’ති ආහ. රොගනිග්ගහත්ථාය එව වසාය අනුඤ්ඤාතත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා පච්ඡා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි.

623. 'Bear fat' is an indicator of just the items entailing a dukkaṭa offense; thus he said, 'excluding human fat.' 'Mixed' means strained. 'Of three dukkaṭa offenses' is said in reference to three dukkaṭa offenses for each act of swallowing. Although in the Pāḷi and the commentary no offense is stated for preliminary acts for the purpose of consumption—such as accepting, cooking, and straining at the wrong time—still, an offense must be incurred here for doing what is forbidden, just as in the case of accepting yāmakālika items, etc., at the wrong time for the sake of food. Because when milk, etc., is added, the dregs in the cooked medicinal oil have the nature of a food-substance, it is not allowable for a bhikkhu to accept or cook oil together with it. Therefore it was said: 'He feels scrupulous, as if about the dregs of cooked oil.' Asking, 'If it is not allowable because it is cooked with fat, why is this allowable?' they said, 'Venerable sir... it is allowable.' The elder, out of excessive scrupulousness, said: 'This too is not allowable.' Having later considered that fat was permitted only for the purpose of suppressing a disease, he approved, saying, 'Good.'

‘‘මධුකරීහි නාම මධුමක්ඛිකාහී’’ති ඉදං ඛුද්දකභමරානං ද්වින්නං එව විසෙසනන්ති කෙචි වදන්ති, අඤ්ඤෙ පන ‘‘දණ්ඩකෙසු මධුකාරිකා මධුකරීමක්ඛිකා නාම, තාහි සහ තිස්සො මධුමක්ඛිකාජාතියො’’ති වදන්ති. භමරමක්ඛිකාති මහාපටලකාරිකා. සිලෙසසදිසන්ති සුක්ඛතාය වා පක්කතාය වා ඝනීභූතං. ඉතරන්ති තනුකමධු.

“By honey-makers (madhukarī), that is, by honeybees (madhumakkhikā)”: some say this is a qualification of only two kinds, the small bee and the large bee. Others, however, say: “Among sticks, the bees that make hives (madhukārikā) are called madhukarīmakkhikā; together with them, there are three species of honeybees.” “Bhamara bees” are those that make large combs. “Like phlegm” means solidified on account of being dry or on account of being cooked. “The other” means a small hive.

උච්ඡුරසං උපාදායාති නික්කසටරසස්සපි සත්තාහකාලිකතං දස්සෙති ‘‘උච්ඡුම්හා නිබ්බත්ත’’න්ති පාළියං සාමඤ්ඤතො වුත්තත්තා. යං පන සුත්තන්තට්ඨකථායං ‘‘උච්ඡු චෙ, යාවකාලිකො. උච්ඡුරසො චෙ, යාමකාලිකො. ඵාණිතං චෙ, සත්තාහකාලිකං. තචො චෙ, යාවජීවකො’’ති වුත්තං, තං අම්බඵලරසාදිමිස්සතාය යාමකාලිකත්තං සන්ධාය වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං, අවිනයවචනත්තා තං අප්පමාණන්ති. තෙනෙව ‘‘පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතෙන අපරිස්සාවිතඋච්ඡුරසෙනා’’තිආදි වුත්තං. නිරාමිසමෙව වට්ටති තත්ථ පවිට්ඨයාවකාලිකස්ස අබ්බොහාරිකත්තාති ඉදං ගුළෙ කතෙ තත්ථ විජ්ජමානම්පි කසටං පාකෙන සුක්ඛතාය යාවජීවිකත්තං භජතීති වුත්තං. තස්ස යාවකාලිකත්තෙ හි සාමංපාකෙන පුරෙභත්තෙපි අනජ්ඣොහරණීයං සියාති. ‘‘සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා’’ති ඉදං උච්ඡුරසෙ චුණ්ණවිචුණ්ණං හුත්වා ඨිතකසටං සන්ධාය වුත්තං, තෙන ච අපරිස්සාවිතෙන අප්පටිග්ගහිතෙන අනුපසම්පන්නෙහි කතං සත්තාහං වට්ටතීති දස්සෙති. ඣාමඋච්ඡුඵාණිතන්ති අග්ගිම්හි උච්ඡුං තාපෙත්වා කතං. කොට්ටිතඋච්ඡුඵාණිතන්ති ඛුද්දානුඛුද්දකං ඡින්දිත්වා කොට්ටෙත්වා නිප්පීළෙත්වා පක්කං.

“Taking sugarcane juice”: this shows the seven-day allowance even for juice without dregs, because it is stated generally in the Pāḷi as “produced from sugarcane.” As for what is said in the Suttanta commentary: “If it is sugarcane, it is a yāvakālika; if sugarcane juice, a yāmakālika; if molasses, a sattāhakālika; if the rind, a yāvajīvika”—this should be taken as said in reference to its being a yāmakālika on account of being mixed with mango juice and the like; it is not authoritative because it is not a statement from the Vinaya commentary. For that very reason it is said: “with unstrained sugarcane juice received before the meal,” etc. “Only what is not a food item is allowable, because a yāvakālika item that has entered it is unusable.” This is said because when molasses is made, even the dregs present in it, on account of being dried by the cooking, attain the status of a lifetime allowable. For if it were a yāvakālika item, it would be unconsumable even in the forenoon if cooked by oneself. “Because of being received with its substance”: this is said in reference to the dregs that remain in the sugarcane juice, having become powder. And by this it shows that what is made by the unordained with unstrained, unreceived juice is allowable for seven days. “Burnt-sugarcane molasses” is that which is made by heating sugarcane in a fire. “Pounded-sugarcane molasses” is that which is cooked after cutting the cane into tiny pieces, pounding it, and pressing it out.

තං තත්ථ විජ්ජමානම්පි කසටං පක්කකාලෙ යාවකාලිකත්තං විජහතීති ආහ ‘‘තං යුත්ත’’න්ති. සීතොදකෙන කතන්ති මධුකපුප්ඵානි සීතොදකෙන මද්දිත්වා පරිස්සාවෙත්වා පචිත්වා කතං, අමද්දිත්වා කතන්ති කෙචි, තත්ථ කාරණං න දිස්සති. ඛීරජල්ලිකන්ති ඛීරඵෙණං. මධුකපුප්ඵං පනාතිආදි යාවකාලිකරූපෙන ඨිතස්සපි අවට්ටනකමෙරයබීජවත්ථුං දස්සෙතුං ආරද්ධං.

He said, “That is proper,” because those dregs, though present in it, abandon their yāvakālika status at the time of cooking. “Made with cold water” means made by kneading madhuka flowers with cold water, straining them, and cooking them. Some say it is made without kneading, but no reason for that is apparent. “Khīrajallika” means milk-foam. The statement beginning “But the madhuka flower...” was undertaken to show that even what exists in the form of a yāvakālika is an unallowable substance that is a seed for intoxicants.

සබ්බානිපීති [Pg.354] සප්පිආදීනි පඤ්චපි. ආහාරකිච්චං කරොන්තානි එතානි කස්මා එවං පරිභුඤ්ජිතබ්බානීති චොදනාපරිහාරාය භෙසජ්ජොදිස්සං දස්සෙන්තෙන තප්පසඞ්ගෙන සබ්බානිපි ඔදිස්සකානි එකතො දස්සෙතුං ‘‘සත්තවිධං හී’’තිආදි වුත්තං. අපකතිභෙසජ්ජත්තා විකටානි විරූපානි විසහරණතො මහාවිසයත්තා මහන්තානි චාති මහාවිකටානි. උපසම්පදාදීනීති ආදි-සද්දෙන ගණඞ්ගණූපාහනාදිං සඞ්ගණ්හාති.

“All” means all five, beginning with ghee. In order to dispel the objection, “Why should these be consumed when they perform the function of food?,” the passage beginning “For there are seven kinds...” was stated by one who, wishing to show the designation as medicine, and in that connection to show all the designated items together. Because they are not normal medicines, they are deformed (vikaṭa) and misshapen (virūpa); and because they counteract poison and have a great sphere of action, they are “great” (mahā). For these reasons, they are called “greatly deformed” (mahāvikaṭa). “Ordination, etc.”: by the word “etc.” it includes multi-layered sandals and so forth.

අධිට්ඨෙතීති බාහිරපරිභොගත්ථමෙතන්ති චිත්තං උප්පාදෙති, එවං පරිභොගෙ අනපෙක්ඛතාය පටිග්ගහණං විජහතීති අධිප්පායො. එවං අඤ්ඤෙසුපි කාලිකෙසු අනජ්ඣොහරිතුකාමතාය සුද්ධචිත්තෙන බාහිරපරිභොගත්ථාය නියමෙපි පටිග්ගහණං විජහතීති ඉදම්පි විසුං එකං පටිග්ගහණවිජහනකාරණන්ති දට්ඨබ්බං.

“He determines” means he produces the thought, “This is for the purpose of external use.” The intention is that in this way, on account of non-attachment towards its consumption, he abandons the reception. Similarly, in the case of other allowable items too, when one determines them for external use with a pure mind, on account of the desire not to consume them, one abandons the reception. Therefore, this non-attachment to consumption should also be understood as a separate, single reason for abandoning reception.

625. සචෙ ද්වින්නං…පෙ… න වට්ටතීති එත්ථ පාඨො ගළිතො, එවං පනෙත්ථ පාඨො වෙදිතබ්බො ‘‘සචෙ ද්වින්නං සන්තකං එකෙන පටිග්ගහිතං අවිභත්තං හොති, සත්තාහාතික්කමෙ ද්වින්නම්පි අනාපත්ති, පරිභුඤ්ජිතුං පන න වට්ටතී’’ති. අඤ්ඤථා හි සද්දප්පයොගොපි න සඞ්ගහං ගච්ඡති. ‘‘ගණ්ඨිපදෙපි ච අයමෙව පාඨො දස්සිතො’’ති (සාරත්ථ. ටී. 2.625) සාරත්ථදීපනියං වුත්තං. ද්වින්නම්පි අනාපත්තීති අවිභත්තත්තා වුත්තං. ‘‘පරිභුඤ්ජිතුං පන න වට්ටතී’’ති ඉදං ‘‘සත්තාහපරමං සන්නිධිකාරකං පරිභුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වචනතො වුත්තං. ‘‘යෙන පටිග්ගහිතං, තෙන විස්සජ්ජිතත්තා’’ති ඉමිනා උපසම්පන්නස්ස දානම්පි සන්ධාය ‘‘විස්සජ්ජෙතී’’ති ඉදං වුත්තන්ති දස්සෙති. උපසම්පන්නස්ස නිරපෙක්ඛදින්නවත්ථුම්හි පටිග්ගහණස්ස අවිගතත්තෙපි සකසන්තකතා විගතාව හොති, තෙන නිස්සග්ගියං න හොති. අත්තනාව පටිග්ගහිතත්තං, සකසන්තකත්තඤ්චාති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි නිස්සග්ගියං හොති, න එකෙන. අනුපසම්පන්නස්ස නිරපෙක්ඛදානෙ පන තදුභයම්පි විජහති, පරිභොගොපෙත්ථ වට්ටති, න සාපෙක්ඛදානෙ දානලක්ඛණාභාවතො. ‘‘විස්සජ්ජෙතී’’ති එතස්මිඤ්ච පාළිපදෙ කස්සචි අදත්වා අනපෙක්ඛතාය ඡඩ්ඩනම්පි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘අනපෙක්ඛො දත්වා’’ති ඉදඤ්ච පටිග්ගහණවිජහනවිධිදස්සනත්ථමෙව වුත්තං. පටිග්ගහණෙ හි විජහිතෙ පුන පටිග්ගහෙත්වා පරිභොගො සයමෙව වට්ටිස්සති, තබ්බිජහනඤ්ච වත්ථුනො සකසන්තකතාපරිච්චාගෙන හොතීති, එතෙන ච වත්ථුම්හි අජ්ඣොහරණාපෙක්ඛාය සති පටිග්ගහණවිස්සජ්ජනං නාම විසුං න ලබ්භතීති සිජ්ඣති. ඉතරථා හි ‘‘පටිග්ගහණෙ අනපෙක්ඛොව [Pg.355] පටිග්ගහණං විස්සජ්ජෙත්වා පුන පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජතී’’ති වත්තබ්බං සියා. ‘‘අප්පටිග්ගහිතත්තා’’ති ඉමිනා එකස්ස සන්තකං අඤ්ඤෙන පටිග්ගහිතම්පි නිස්සග්ගියං හොතීති දස්සෙති.

625. “If it belongs to two… (etc.)… it is not allowable”: here the text is missing. The text here should be understood thus: “If what belongs to two is received by one and is undivided, when seven days have passed, there is no offense for either, but it is not allowable to consume it.” Indeed, otherwise the use of the word pana would not be consistent. It is said in the Sāratthadīpanī: “And in the Gaṇṭhipada this very text is shown.” “No offense for either” is said because it is undivided. “But it is not allowable to consume it” is said on account of the statement: “What is stored should be consumed for a maximum of seven days.” By “because it was given up by the one who received it,” it shows that the word “gives up” was said in reference also to a gift to an ordained person. In the case of an object given without attachment to an ordained person, even though the reception has not ceased, ownership has ceased; therefore, it does not become an item for forfeiture. It becomes an item for forfeiture for these two reasons: because it was received by oneself and because it is one's own property; it does not become so for one reason alone. But in the case of a gift given without attachment to an unordained person, one abandons both, and its consumption is allowable; this is not so in the case of a gift with attachment, because the characteristic of a gift is absent. And in this Pāli word “gives up,” it should be known that discarding without attachment, without giving to anyone, is also included. And this statement “having given without attachment” was said only to show the method of abandoning reception. For when reception is abandoned, consumption will be allowable automatically after receiving it again. And that abandonment of reception does not happen if ownership of the object is not relinquished. And by this it is established that if there is attachment to consuming the object, the so-called abandoning of reception is not obtained separately. For otherwise, it would have to be said: “Being unattached to the reception, having abandoned the reception, one receives it again and consumes it.” By “because it was not received [by the owner],” it shows that what belongs to one person, even if received by another, does not become an item for forfeiture.

එවන්ති ‘‘පුන ගහෙස්සාමී’’ති අපෙක්ඛං අකත්වා සුද්ධචිත්තෙන පරිච්චත්තතං පරාමසති. පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තිදස්සනත්ථන්ති නිස්සග්ගියමූලිකාහි පාචිත්තියාදිආපත්තීහි අනාපත්තිදස්සනත්ථන්ති අධිප්පායො. පරිභොගෙ අනාපත්තිදස්සනත්ථන්ති එත්ථ පන නිස්සට්ඨපටිලද්ධස්ස කායිකපරිභොගාදීසු යා දුක්කටාපත්ති වුත්තා, තාය අනාපත්තිදස්සනත්ථන්ති අධිප්පායො. සප්පිආදීනං පටිග්ගහිතභාවො, අත්තනො සන්තකතා, සත්තාහාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

By the word 'evaṃ', one considers the state of having been relinquished with a pure mind, without forming the expectation, 'I will take it again.' 'For the purpose of showing non-offense for one who uses it' means for the purpose of showing non-offense from offenses such as pācittiya, which are rooted in forfeiture; this is the intention. However, in the phrase 'for the purpose of showing non-offense in using it', the intention is for the purpose of showing non-offense from that dukkaṭa offense which was stated in regard to bodily use, etc., of what was obtained after having been relinquished. The fact of having received ghee and so forth, the state of it being one's own property, and the passing of seven days—these are the three factors here.

භෙසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the training rule concerning medicine is concluded.

4. වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

4. Commentary on the Training Rule Concerning the Rains-Cloth

628. චතුත්ථෙ ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසියා…පෙ… කරණක්ඛෙත්තඤ්චාති පඨමද්ධමාසම්පි කරණක්ඛෙත්තං වුත්තං. තං ‘‘කත්වා නිවාසෙතබ්බ’’න්ති ඉමස්ස පුරිමද්ධමාසෙ වා පච්ඡිමද්ධමාසෙ වා කත්වා පච්ඡිමමාසෙව නිවාසෙතබ්බන්ති එවමත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං නිවාසනෙයෙව ආපත්තියා වුත්තත්තාති. යං පන මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘ගිම්හානං පච්ඡිමො මාසො පරියෙසනක්ඛෙත්තං, පච්ඡිමො අද්ධමාසො කරණනිවාසනක්ඛෙත්තම්පී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තං, තං තස්මිංයෙව අද්ධමාසෙ කත්වා නිවාසෙතබ්බන්ති එවමත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං. ඉධ වුත්තනයෙනෙව අත්ථෙ ගහිතෙ විරොධො නත්ථි.

628. In the fourth training rule, regarding the statement 'the full-moon day of Jeṭṭha... (etc.)... and the period for making,' the first half-month is also stated to be a period for making. That was said having taken the meaning of this phrase, 'having made it, it should be worn,' in this way: 'having made it in either the former half-month or the latter half-month, it should be worn only in the latter half-month.' This is because the offense was stated only in relation to the wearing. As for the statement made in the Mātikāṭṭhakathā, 'The last month of the hot season is the period for seeking, and the last half-month is also the period for making and wearing,' that was said having taken the meaning that it should be made and worn in that very half-month. When the meaning is taken according to the method stated here, there is no contradiction.

‘‘වත්තභෙදෙ දුක්කට’’න්ති ඉදං වස්සිකසාටිකඅදින්නපුබ්බෙ සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘යෙ මනුස්සා’’තිආදි. පකතියා වස්සිකසාටිකදායකා නාම සඞ්ඝං වා අත්තානං වා අප්පවාරෙත්වාව අනුසංවච්ඡරං දායකා.

This statement, 'A dukkaṭa offense for a breach of custom,' was said with reference to those who had not previously given a rains-cloth. For that reason, he said, 'Those people,' etc. By nature, those called donors of the rains-cloth are donors who give year after year without having invited the Sangha or oneself.

630. ‘‘ඡ මාසෙ පරිහාරං ලභතී’’ති එතෙන අන්තොවස්සෙපි යාව වස්සානස්ස පච්ඡිමදිවසා අකතා පරිහාරං ලභතීති දීපිතං හොති. එකමාසන්ති හෙමන්තස්ස පච්ඡිමුපොසථෙන සහ ගණෙත්වා වුත්තං. තස්මිං උපොසථදිවසෙ [Pg.356] එව හි තං මූලචීවරං කාතබ්බං, ඉතරථා හි නිස්සග්ගියතො. එකාහද්වීහාදිවසෙන…පෙ… ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා චාති එත්ථ එකාහානාගතාය වස්සූපනායිකාය ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා ච ද්වීහානාගතාය…පෙ… දසාහානාගතාය වස්සූපනායිකාය ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා ච, අන්තොවස්සෙ වා ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා චාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. තත්ථ ආසළ්හීමාසස්ස ජුණ්හපක්ඛපුණ්ණමියං ලද්ධා, තදහෙව රජනකප්පපරියොසානෙහි නිට්ඨිතා ච වස්සිකසාටිකා ‘‘එකාහානාගතාය වස්සූපනායිකාය ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා චා’’ති වුච්චති. එතෙනෙව නයෙන ජුණ්හපක්ඛස්ස ඡට්ඨියං ලද්ධා, නිට්ඨිතා ච ‘‘දසාහානාගතාය වස්සූපනායිකාය ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා චා’’ති වුච්චති. යාව පඨමකත්තිකතෙමාසිපුණ්ණමා, තාව ලද්ධා, නිට්ඨිතා ච ‘‘අන්තොවස්සෙ ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා චා’’ති වුච්චති. පඨමකත්තිකතෙමාසිපුණ්ණමිතො පරං ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා ච යාව චීවරකාලො නාතික්කමති, තාව අනධිට්ඨහිත්වාපි ඨපෙතුං වට්ටතීති අධිප්පායො.

630. By this, 'He obtains an allowance for six months,' it is shown that even within the Rains-residence, an unmade robe obtains an allowance up until the last day of the Rains. 'One month' is said, having counted it together with the last uposatha day of the winter season. For on that very uposatha day, that basic robe must be made; for otherwise, it becomes subject to forfeiture. Regarding 'one day, two days... (etc.)... obtained and completed,' here the meaning should be understood thus: 'obtained and completed one day before the day of entering the Rains'; 'obtained and completed two days before... (etc.)... ten days before the day of entering the Rains'; or 'obtained and completed within the Rains-residence.' Therein, a rains-cloth obtained on the full-moon day of the waxing fortnight of the month of Āsāḷha, and completed on that very day by the end of the dyeing and cutting processes, is called 'obtained and completed one day before the day of entering the Rains.' By this same method, a robe obtained and completed on the sixth day of the waxing fortnight is called 'obtained and completed ten days before the day of entering the Rains.' A robe obtained and completed up until the full-moon day ending the three-month Rains-residence (i.e., the first Kattika full moon) is called 'obtained and completed within the Rains-residence.' The intention is that after the full-moon day ending the three-month Rains-residence, a robe that is obtained and completed may be kept even without having been determined, as long as the robe season has not passed.

එත්ථ ච ‘‘තස්මිංයෙව අන්තොදසාහෙ අධිට්ඨාතබ්බා’’ති අවිසෙසෙන වුත්තෙපි වස්සානතො පුබ්බෙ එකාහද්වීහාදිවසෙන අනාගතාය වස්සූපනායිකාය ලද්ධා තෙහි දිවසෙහි දසාහං අනතික්කමන්තෙන වස්සූපනායිකදිවසතො පට්ඨාය අධිට්ඨානක්ඛෙත්තං සම්පත්තා එව අධිට්ඨාතබ්බා, තතො පන පුබ්බෙ දසාහාතික්කමෙන නිට්ඨිතාපි න අධිට්ඨාතබ්බා අධිට්ඨානස්ස අඛෙත්තත්තා. තාදිසා පන වස්සූපනායිකදිවසෙ එව අධිට්ඨාතබ්බා, අනධිට්ඨහතො අරුණුග්ගමනෙන නිස්සග්ගියං හොති. යදි එවං ‘‘දසාහානාගතායා’’ති ඉමිනා කිං පයොජනන්ති චෙ? වස්සානතො පුබ්බෙ එව දසාහෙ අතික්කන්තෙ නිට්ඨිතා වස්සූපනායිකදිවසෙ එව අධිට්ඨාතබ්බාති දස්සනත්ථං වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘දසාහාතික්කමෙ නිට්ඨිතා තදහෙව අධිට්ඨාතබ්බා’’ති.

And here, although it is said without specification, 'it should be determined within that very ten-day period,' a robe obtained one, two, or more days before the day of entering the Rains should be determined only upon reaching the period for determination, starting from the day of entering the Rains, without exceeding a ten-day period that includes those prior days. However, a robe completed earlier than that, exceeding the ten-day limit, should not be determined, because it is not the period for determination. Such a robe, however, should be determined on the very day of entering the Rains; for one who does not determine it, it becomes subject to forfeiture at sunrise. If this is so, one might ask: what is the purpose of this phrase, 'when ten days are yet to come'? It was said to show that a robe completed before the Rains, after the ten-day limit has been exceeded, should be determined on the very day of entering the Rains. Therefore, he said, 'If completed after the ten days have been exceeded, it should be determined on that very day.'

දසාහෙ අප්පහොන්තෙ චීවරකාලං නාතික්කමෙතබ්බාති තෙමාසබ්භන්තරෙ දසාහෙ අප්පහොන්තෙ නවාහානාගතාය කත්තිකතෙමාසිපුණ්ණමාය සත්තමිතො පට්ඨාය ලද්ධා, නිට්ඨිතා ච චීවරකාලං නාතික්කමෙතබ්බාති අත්ථො. තථා හි ‘‘මාසො සෙසො ගිම්හානන්ති භික්ඛුනා වස්සිකසාටිකචීවරං පරියෙසිතබ්බ’’න්ති පරියෙසනක්ඛෙත්තං වත්වා ‘‘වස්සිකසාටිකං වස්සානං චාතුමාසං අධිට්ඨාතු’’න්ති (මහාව. 358) වුත්තත්තා කතායපි අකතායපි [Pg.357] මාසමත්තං අනධිට්ඨාතබ්බතා සිද්ධා. යස්මා ච අකතා වස්සිකසාටිකසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති, අකරණඤ්ච කෙනචි වෙකල්ලෙන, න අනාදරෙන, තස්මා චාතුමාසං අකතත්තා එව පරිහාරං ලභති, කතා පන අධිට්ඨානක්ඛෙත්තෙ, අකතා ච චීවරකාලෙ දසාහපරමසික්ඛාපදෙනෙව පරිහාරං ලභතීති අයමත්ථො ලබ්භති. කස්මාති අත්තනො මතියා කාරණපුච්ඡා. තස්මාති වස්සානෙයෙව වස්සිකසාටිකාය අධිට්ඨාතබ්බතාවචනතො. ‘‘තිචීවරං අධිට්ඨාතු’’න්ති සුත්තං පනෙත්ථ සෙසචීවරානං එවං කාලනියමාභාවං සාධෙතුං උද්ධටං. න හි තෙනෙත්ථ අඤ්ඤං පයොජනං අත්ථි.

'When ten days are insufficient, the robe season should not be exceeded' means that within the three-month period, when ten days are insufficient, for a rains-cloth obtained and completed starting from the seventh day before the Kattika full moon (i.e., when nine days are yet to come), the robe season should not be exceeded. For, having stated the period for seeking—'When one month of the hot season remains, a monk should seek a rains-cloth'—and because it is said, 'to determine the rains-cloth for the four months of the Rains,' it is established that for the duration of a month it need not be determined, whether it is made or unmade. And since an unmade robe does not count as a rains-cloth, and the non-making is due to some deficiency and not to disrespect, therefore, for four months, one obtains an allowance simply because it is unmade. However, a made robe obtains an allowance in the period for determination, and an unmade one obtains an allowance in the robe season by the training rule concerning a maximum of ten days. This is the meaning that is obtained. 'Why?' is a question about the reason, according to one's own opinion. 'Therefore' is because of the statement that the rains-cloth must be determined during the Rains itself. The passage 'to determine the three robes' is cited here to establish that for the remaining robes there is no such time limit. For there is no other purpose for it here.

කදා අධිට්ඨාතබ්බාතිආදිකුරුන්දිවචනෙනාපි ‘‘යදා වා තදා වා අධිට්ඨාතුං වට්ටතී’’ති ඉදං පටික්ඛිපිත්වා දසාහබ්භන්තරෙ එව කතාය අධිට්ඨාතබ්බතං දස්සෙති.

Even by the Kurundi saying beginning with 'When should it be determined?', having rejected the view that 'it is proper to determine at any time whatsoever,' it shows the necessity of determining that which has been made only within ten days.

පාළියං අච්ඡින්නචීවරස්සාතිආදීසු අච්ඡින්නසෙසචීවරස්ස නට්ඨසෙසචීවරස්ස. එතෙසඤ්හි අසමයෙ පරියෙසනනිවාසනාපත්තියා එව අනාපත්ති වුත්තා. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘අච්ඡින්නචීවරස්ස වා නට්ඨචීවරස්ස වා අනිවත්ථං චොරා හරන්තීති එවං ආපදාසු වා නිවාසයතො උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්තී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තං, ඉධ පන සමන්තපාසාදිකායං අයං නිස්සග්ගියා අනාපත්ති පාළිතො සයමෙව සිජ්ඣතීති ඉමං අදස්සෙත්වා අසිජ්ඣමානං නග්ගස්ස න්හායතො දුක්කටාපත්තියා එව අනාපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘අච්ඡින්නචීවරස්සා’’තිආදි වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. න හි එසා අනාපත්ති අවුත්තෙ සිජ්ඣතීති. වස්සිකසාටිකාය අත්තුද්දෙසිකතා, අසමයෙ පරියෙසනතා, තාය ච පටිලාභොති ඉමානි තාව පරියෙසනාපත්තියා තීණි අඞ්ගානි. නිවාසනාපත්තියා පන සචීවරතා, ආපදාභාවො, වස්සිකසාටිකාය සකභාවො, අසමයෙ නිවාසනන්ති චත්තාරි අඞ්ගානි.

In the Pāḷi, in 'of one whose robe has been snatched away,' etc., this refers to one whose remaining robe has been snatched away or whose remaining robe has been lost. For these, it is stated that there is no offense only for the offense of searching for and wearing it out of season. Therefore, in the Mātikāṭṭhakathā it is said: 'For one whose robe has been snatched away or whose robe is lost, if thieves take it when it is not being worn, or in times of calamity, or for one who is insane, etc., there is no offense.' Here, however, in the Samantapāsādikā, this no-offense regarding the nissaggiya is established from the Pāḷi itself. Therefore, without showing this, and since it is not otherwise established, in order to show the no-offense only for the dukkaṭa offense for one bathing naked, it should be understood that 'of one whose robe has been snatched away,' etc., is stated. For this no-offense is not established if it is unstated. For the rains-cloth, the three factors for the offense of searching are: its being intended for oneself, the searching being out of season, and its being obtained thereby. For the offense of wearing, however, the four factors are: having another robe, the absence of a calamity, the rains-cloth being one's own property, and wearing it out of season.

වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on the rains-cloth is finished.

5. චීවරඅච්ඡින්දනසික්ඛාපදවණ්ණනා

5. Explanation of the Training Rule on Snatching a Robe

631. පඤ්චමෙ [Pg.358] යම්පි…පෙ… අච්ඡින්දීති එත්ථ යං තෙ අහං චීවරං අදාසිං, තං ‘‘මයා සද්ධිං පක්කමිස්සතී’’ති සඤ්ඤාය අදාසිං, න අඤ්ඤථාති කුපිතො අච්ඡින්දීති එවං අජ්ඣාහරිත්වා යොජෙතබ්බං.

631. In the fifth training rule, regarding '...he snatched it...': here, it should be construed by supplying the following: 'The robe that I gave you, I gave with the perception, "He will depart with me," and not otherwise.' Being angry, he snatched it.

633. එකං දුක්කටන්ති යදි ආණත්තො අවස්සං අච්ඡින්දති, ආණත්තික්ඛණෙ පාචිත්තියමෙව. යදි න අච්ඡින්දති, තදා එව දුක්කටන්ති දට්ඨබ්බං. එකවාචාය සම්බහුලා ආපත්තියොති යදි ආණත්තො අනන්තරායෙන අච්ඡින්දති, ආණත්තික්ඛණෙයෙව වත්ථුගණනාය පාචිත්තියආපත්තියො පයොගකරණක්ඛණෙයෙව ආපත්තියා ආපජ්ජිතබ්බතො, චීවරං පන අච්ඡින්නෙයෙව නිස්සග්ගියං හොති. යදි සො න අච්ඡින්දති, ආණත්තික්ඛණෙ එකමෙව දුක්කටන්ති දට්ඨබ්බං. එවං අඤ්ඤත්ථාපි ඊදිසෙසු නයො ඤාතබ්බො.

633. Regarding 'one offense of wrong conduct': if the one who was ordered definitely snatches it, at the moment of the command it is a pācittiya offense. If he does not snatch it, then it is to be understood as an offense of wrong conduct. Regarding 'by one utterance, multiple offenses': if the one who was ordered snatches it without an obstacle, at the very moment of the command, pācittiya offenses are incurred according to the number of items, because the offense is to be incurred at the very moment of making the effort. The robe, however, becomes subject to forfeiture only when it has been snatched. If he does not snatch it, it is to be understood that at the moment of the command there is only one offense of wrong conduct. This method should be known in other similar cases as well.

635. උපජ්ඣං ගණ්හිස්සතීති සාමණෙරස්ස දානං දීපෙති, තෙන ච සාමණෙරකාලෙ දත්වා උපසම්පන්නකාලෙ අච්ඡින්දතොපි පාචිත්තියං දීපෙති. ‘‘භික්ඛුස්ස සාමං චීවරං දත්වා’’ති ඉදං උක්කට්ඨවසෙන වුත්තං. ආහරාපෙතුං පන වට්ටතීති කම්මෙ අකතෙ භතිසදිසත්තා වුත්තං. විකප්පනුපගපච්ඡිමචීවරතා, සාමං දින්නතා, සකසඤ්ඤිතා, උපසම්පන්නතා, කොධවසෙන අච්ඡින්දනං වා අච්ඡින්දාපනං වාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

635. 'He will take a preceptor' indicates a gift to a novice. And by this it indicates a pācittiya offense even for one who, having given it during the period of being a novice, snatches it back after the recipient's full ordination. 'Having personally given a robe to a bhikkhu'—this is stated in the ultimate sense. 'But it is allowable to have it brought back' is said because, when the service has not been performed, it is similar to a wage. The five factors here are: the robe being of the minimum size subject to vikappana, its being given personally, its being perceived as one's own, the recipient being fully ordained, and snatching it back or causing it to be snatched back out of anger.

චීවරඅච්ඡින්දනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on snatching a robe is finished.

6. සුත්තවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා

6. Explanation of the Training Rule on Requesting Thread

636. ඡට්ඨෙ වීතවීතට්ඨානං යස්මිං චතුරස්සදාරුම්හි පලිවෙඨෙන්ති, තස්ස තුරීති නාමං. වායන්තා තිරියං සුත්තං පවෙසෙත්වා යෙන ආකොටෙන්තා වත්ථෙ ඝනභාවං ආපාදෙන්ති, තං ‘‘වෙම’’න්ති වුච්චති.

636. In the sixth training rule, the four-sided piece of wood on which they wind the thread for weaving is called a 'turī' (loom-beam). That with which weavers, having inserted the crosswise thread, beat it to make the cloth dense, is called a 'vema' (shuttle).

‘‘ඉතරස්මිං තථෙව දුක්කට’’න්ති ඉමිනා වායිතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය යථාවුත්තපරිච්ඡෙදනිට්ඨිතෙයෙව දුක්කටම්පි හොති, න තතො පුබ්බෙ වායනපයොගෙසූති දස්සෙති.

By 'in the other case, there is likewise an offense of wrong conduct,' it shows that, starting from the time one has begun to weave, an offense of wrong conduct is incurred only when the above-mentioned measure is completed, not before that in the preliminary efforts of weaving.

තන්තෙ [Pg.359] ඨිතංයෙව අධිට්ඨාතබ්බන්ති එත්ථ එකවාරං අධිට්ඨිතෙ පච්ඡා වීතං අධිට්ඨිතගතිකමෙව හොති, පුන අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථි. සචෙ පන අන්තරන්තරා දසා ඨපෙත්වා විසුං විසුං සපරිච්ඡෙදං වීතං හොති, පච්චෙකං අධිට්ඨාතබ්බමෙවාති දට්ඨබ්බං. එත්ථ ච කප්පියසුත්තං ගහෙත්වා අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙනාපි අකප්පියතන්තවායෙන ‘‘සුත්තමත්ථි, වායන්තො නත්ථී’’තිආදිපරියායමුඛෙන වායාපෙන්තස්ස අනාපත්ති. තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. සුත්තවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘වායාපෙය්‍යා’’ති පදස්ස ‘‘චීවරං මෙ, ආවුසො, වායථාති අකප්පියවිඤ්ඤත්තියා වායාපෙය්‍යා’’ති අත්ථො වුත්තො, එවං වදන්තො අකප්පියතන්තවායෙන වායාපෙති නාම, නාඤ්ඤථා.

Here, in the phrase 'it should be determined while it is on the loom': when it has been determined once, the weaving afterwards follows the course of what has been determined; there is no need for a further determination. But if the weaving is done in separate, defined sections, leaving fringes in between, it should be understood that each section must be determined individually. And in this training rule, having obtained allowable thread, there is no offense for one who has it woven by an unsuitable weaver who is not a relative and not invited, by using an indirect expression such as, 'There is thread, but no weaver.' Therefore, in the Mātikā Commentary, the meaning of the word 'one might have it woven' is given as: 'one might have it woven by an improper request, saying, "Friend, weave a robe for me."' One who speaks thus is said to have it woven by an unsuitable weaver; not otherwise.

640. අනාපත්ති චීවරං සිබ්බෙතුන්තිආදීසු ඉමිනා සික්ඛාපදෙනෙව අනාපත්ති, අකතවිඤ්ඤත්තිපච්චයා පන දුක්කටමෙවාති වදන්ති. අකප්පියසුත්තතා, අත්තුද්දෙසිකතා, අකප්පියතන්තවායෙන අකප්පියවිඤ්ඤත්තියා වායාපනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

640. In 'No offense... if he sews a robe,' etc., there is no offense only in regard to this training rule; but they say there is still an offense of wrong conduct because of an improper request. The three factors here are: its being unsuitable thread, its being intended for oneself, and having it woven by an unsuitable weaver by means of an improper request.

සුත්තවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule on requesting thread is finished.

7. මහාපෙසකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

7. The Explanation of the Training Rule on a Weaver

642. සත්තමෙ ‘‘කිඤ්චිමත්තං අනුපදජ්ජෙය්‍යා’’ති ඉදං පයොගභෙදදස්සනං, දානං පනෙත්ථ අඞ්ගං න හොති. තෙනෙව තස්ස විභඞ්ගෙ ‘‘අන්තමසො ධම්මම්පි භණතී’’ති වුත්තං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතානං තන්තවායෙ උපසඞ්කමිත්වා විකප්පමාපජ්ජනතා, චීවරස්ස අත්තුද්දෙසිකතා, තස්ස වචනෙන සුත්තවඩ්ඪනං, චීවරපටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

642. In the seventh training rule, the phrase 'one should contribute a little something' is only to show a difference in the means employed; giving is not a factor here. For that reason, in its analysis it is said: 'even if he teaches the Dhamma.' The rest here is self-evident. The four factors in this case are: approaching the weavers of those who are not relatives and have not given an invitation and making a specification; the robe's being intended for oneself; the increasing of the thread because of his word; and the obtaining of the robe.

මහාපෙසකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule on a Weaver is finished.

8. අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

8. The Explanation of the Training Rule on an Urgent Robe

646. අට්ඨමෙ [Pg.360] ඡට්ඨියං උප්පන්නචීවරස්ස එකාදසමාරුණො චීවරකාලෙ උට්ඨාතීති ආහ ‘‘ඡට්ඨිතො පට්ඨායා’’තිආදි, තෙන ච ‘‘දසාහානාගත’’න්ති වුත්තත්තා පඤ්චමිතො පට්ඨාය පුණ්ණමිතො පුබ්බෙ දසසු අරුණෙසු උට්ඨිතෙසුපි චීවරං නිස්සග්ගියං න හොති. පුණ්ණමියා සහ එකාදස දිවසා ලබ්භන්තීති එත්තකමෙව ඉමිනා සික්ඛාපදෙන ලද්ධං, ඡට්ඨිතො පට්ඨාය උප්පන්නං සබ්බචීවරං පඨමකථිනසික්ඛාපදවසෙනෙව යාව චීවරකාලං නිස්සග්ගියං න හොතීති දස්සෙති.

646. In the eighth training rule, for a robe that arose on the sixth day, the eleventh dawn arises at the robe-time. Therefore, it is said, 'starting from the sixth,' and so on. And because it is said, 'with ten days not yet come,' starting from the fifth day, even when the ten dawns before the full-moon day have arisen, the robe is not to be forfeited. Together with the full-moon day, eleven days are obtained. Thus, only this much is gained by this training rule. It shows that any robe that has arisen starting from the sixth day is not to be forfeited until the robe-time, only by the power of the first training rule on the Kathina.

650. ඉදානි පඨමකථිනාදිසික්ඛාපදෙහි තස්ස තස්ස චීවරස්ස ලබ්භමානං පරිහාරං ඉධෙව එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘අතිරෙකචීවරස්සා’’තිආදිමාහ. ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකා පඤ්ච මාසා’’ති අයමෙව පාඨො පාළියා සමෙති. කෙචි පන ‘‘දසදිවසාධිකො මාසො, දසදිවසාධිකා පඤ්ච මාසාති පාඨෙන භවිතබ්බ’’න්ති වදන්ති, තං න යුත්තං, අඤ්ඤථා ‘‘නවාහානාගත’’න්ති වත්තබ්බතො. යං පනෙත්ථ මාතිකාට්ඨකථායඤ්ච ‘‘කාමඤ්චෙස ‘දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං ධාරෙතබ්බ’න්ති ඉමිනාව සිද්ධො, අට්ඨුප්පත්තිවසෙන පන අපුබ්බං විය අත්ථං දස්සෙත්වා සික්ඛාපදං ඨපිත’’න්ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා) ලිඛන්ති, තං පමාදලිඛිතං ‘‘පවාරණමාසස්ස ජුණ්හපක්ඛපඤ්චමිතො පට්ඨාය උප්පන්නස්ස චීවරස්ස නිධානකාලො දස්සිතො හොතී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තත්තා. ඉමමෙව ච පමාදලිඛිතං ගහෙත්වා භදන්තබුද්ධදත්තාචරියෙන ච ‘‘පරිහාරෙකමාසොව, දසාහපරමො මතො’’තිආදි වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං.

650. Now, wishing to show, having gathered together right here, the allowance obtainable for each of those robes by the training rules beginning with the first Kathina rule, he said, 'for an extra robe,' and so on. 'When the kathina has not been spread, a month plus eleven days; when the kathina has been spread, five months plus eleven days'—this very reading agrees with the Pāli. Some teachers, however, say, 'the reading should be “a month plus ten days, five months plus ten days,”' but that statement is not correct, for otherwise it would have to be said, 'with nine days not yet come.' What they write here in the Mātika Commentary—'Although this is established by “An extra robe may be kept for a maximum of ten days,” the training rule was laid down by way of the origin story to show a meaning that seems new'—is a text written through carelessness, because it has been said: 'The time for keeping a robe that has arisen starting from the fifth day of the bright fortnight of the Pavāraṇā month is shown.' And it should be understood that it was by taking this very carelessly written text that the venerable teacher Buddhadatta also said: 'The allowance is one month, considered a maximum of ten days,' and so on.

අච්චෙකචීවරසදිසෙ අඤ්ඤස්මින්ති පුබ්බෙ අධිට්ඨිතෙ උප්පන්නකාලාකාරාදි සාදිසෙන අච්චෙකචීවරසදිසෙ අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ අච්චෙකචීවරසඤ්ඤාය චීවරකාලං අතික්කමෙතීති අත්ථො. තෙනෙවෙත්ථ දුක්කටං, අනාපත්ති ච වුත්තා, ඉතරථා තීසුපි පදෙසු පාචිත්තියස්සෙව වත්තබ්බතො. අනච්චෙකචීවරම්පි හි චීවරකාලං අතික්කමයතො පාචිත්තියමෙව අච්චෙකචීවරත්තිකෙ වියාති දට්ඨබ්බං. විකප්පනුපගපච්ඡිමප්පමාණස්ස අච්චෙකචීවරස්ස අත්තනො සන්තකතා[Pg.361], දසාහානාගතාය කත්තිකතෙමාසිපුණ්ණමාය උප්පන්නභාවො, අනධිට්ඨිතඅවිකප්පිතතා, චීවරකාලාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

As for 'in another similar to an urgent robe': the meaning is that one exceeds the robe-time with another robe that is similar to a previously determined urgent robe in its time of arising, manner of arising, etc., while perceiving it as an urgent robe. For that very reason, a dukkaṭa and no offense are stated here; otherwise, in all three cases, only a pācittiya would have to be stated. For indeed, it should be seen that for a monk who exceeds the robe-time even with a non-urgent robe, there is only a pācittiya offense, just as in the triad on the urgent robe. The four factors here are: (1) being one's own property, in the case of an urgent robe of the minimum size suitable for sharing (vikappana); (2) having arisen when the full-moon day of the three-month Kattika period was less than ten days away; (3) not having been determined or shared; and (4) the exceeding of the robe-time.

අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule on the Urgent Robe is finished.

9. සාසඞ්කසික්ඛාපදවණ්ණනා

9. The Explanation of the Training Rule on a Risky Place

652-3. නවමෙ අන්තරන්තරා ඝරමෙත්ථාති අන්තරඝරන්ති ගාමො වුත්තොති ආහ ‘‘අන්තොගාමෙ’’ති. ‘‘පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (විභ. 624) ඉමස්ස විභඞ්ගෙ ‘‘උපසම්පජ්ජ’’න්ති සානුසාරං උද්ධටං. තං සන්ධායාහ ‘‘උපසම්පජ්ජන්තිආදීසු වියා’’ති. තස්සාපීති ‘‘වුත්ථවස්සාන’’න්ති විභඞ්ගපදස්සපි. වුත්ථවස්සානන්ති ච නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං, එතෙන ච පුරිමසික්ඛාපදෙ අනත්ථතකථිනානං කථිනමාසෙපි අසමාදානචාරො න ලබ්භතීති සිද්ධං හොති, ඉතරථා සික්ඛාපදස්සෙව නිරත්ථකත්තාති දට්ඨබ්බං.

In the ninth training rule: Because there are houses in between, a village is called 'antaraghara'. Therefore, he said: 'in the village' (antogāme). In the Vibhaṅga of the passage 'having attained and abided in the first jhāna', the word 'upasampajja' is cited with a nasal consonant. Referring to this, he said: 'as in upasampajjanti, etc.' 'Tassāpi' means: also of the Vibhaṅga term 'vutthavassānaṃ'. And 'vutthavassānaṃ' is a genitive of specification. And by this, it is established that for those for whom the kathina has not been spread, the practice of wandering without taking a robe is not allowed even in the kathina month; otherwise, it should be understood that this training rule itself would be meaningless.

පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතොති එත්ථ ගාමපරියන්තෙ ඨිතඝරූපචාරතො පට්ඨාය එකො ලෙඩ්ඩුපාතො පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං නාම. විසුද්ධිමග්ගෙපි ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස පඨමලෙඩ්ඩුපාතතො පට්ඨායා’’ති (විසුද්ධි. 1.31) වුත්තං. තන්ති තං පඨමසෙනාසනාදිං. මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථායං පන විහාරස්සපි ගාමස්සෙව උපචාරං නීහරිත්වා උභින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තරා මිනිතබ්බන්ති වුත්තං.

Regarding 'from a place suitable for an enclosure': here, a single clod-throw starting from the precincts of a house situated at the village boundary is called the 'place suitable for an enclosure.' In the Visuddhimagga too it is said: 'starting from the first clod-throw of an unenclosed area…' 'That' refers to that first lodging, and so on. But in the Majjhima Nikāya Commentary it is said that having established the precincts of the monastery just as of the village, one should measure between the two clod-throws.

‘‘කොසම්බියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොතී’’ති ආගතත්තා ‘‘කොසම්බකසම්මුති අනුඤ්ඤාතා’’ති වුත්තං. ‘‘අයඤ්ච පච්ඡිමදිසං ගතො හොතී’’ති ඉමිනා අන්තරඝරෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා තස්මිං විහාරෙ වසන්තස්ස සකලම්පි චීවරමාසං විප්පවසිතුං වට්ටති, තතො අඤ්ඤත්ථ ගමනකිච්චෙ සති විහාරතො බහි ඡාරත්තං විප්පවාසො අනුඤ්ඤාතොති දීපෙති. තෙනාහ ‘‘සෙනාසනං ආගන්ත්වා සත්තමං අරුණං උට්ඨාපෙතු’’න්තිආදි. වසිත්වාති අරුණං උට්ඨාපෙත්වා. තත්ථෙවාති තස්මිඤ්ඤෙව ගතට්ඨානෙ. අඞ්ගානි පනෙත්ථ අට්ඨකථායමෙව වුත්තානි.

Because it is stated, 'At Kosambī a certain bhikkhu was sick,' it is said, 'the Kosambaka agreement is permitted.' By the text 'And this one has gone to the western direction,' it shows that for a bhikkhu dwelling in that monastery, having left his robe in a village dwelling, it is permissible to be separated from his robe for the entire robe-month. If there is a need to go elsewhere from that place, an absence of six nights outside the monastery is permitted. Therefore he said, 'Let him come to the lodging and make the seventh dawn arise,' and so on. 'Having dwelt' means having made the dawn arise. 'There itself' means in that very place to which he had gone. The factors here are stated in the commentary itself.

සාසඞ්කසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Training Rule on a Risky Place is finished.

10. පරිණතසික්ඛාපදවණ්ණනා

10. Explanation of the Training Rule Concerning What Has Been Assigned

660. දසමෙ [Pg.362] රොපිතමාලවච්ඡතොති කෙනචි නියමෙත්වා රොපිතං සන්ධාය වුත්තං. අනොචිතං මිලායමානං ඔචිනිත්වා යත්ථ කත්ථචි පූජෙතුං වට්ටති. ඨිතං දිස්වාති සෙසකං ගහෙත්වා ඨිතං දිස්වා. යත්ථ ඉච්ඡථ, තත්ථ දෙථාති එත්ථ නියමෙත්වා ‘‘අසුකස්ස දෙහී’’ති වුත්තෙපි දොසො නත්ථි ‘‘තුම්හාකං රුචියා’’ති වුත්තත්තා. සඞ්ඝෙ පරිණතභාවො, තං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමනං, පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

660. In the tenth training rule, the phrase 'from a planted flowering plant' is said with reference to a flowering plant planted by someone with a restriction. It is permissible to pluck a withering, unplucked flower and offer it in homage anywhere. 'Seeing him standing' means: seeing him standing holding the remaining requisites. Regarding 'Give it wherever you wish,' even if one specifies, 'Give it to so-and-so,' there is no offense, because it was said, 'according to your liking.' The state of having been assigned to the Sangha; knowing that, one's own act of diverting it; and the acquisition—these three are the factors here.

පරිණතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the training rule concerning what has been assigned is concluded.

නිට්ඨිතො පත්තවග්ගො තතියො.

The third, the Bowl Chapter, is concluded.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය විමතිවිනොදනියං

Thus in the Vimativinodanī, the subcommentary on the Samantapāsādikā, the Vinaya Commentary,

තිංසකවණ්ණනානයො නිට්ඨිතො.

The method of explaining the thirty Nissaggiya training rules is concluded.

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.

The first part is concluded.